MONITOR POLSKI
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJWarszawa, dnia 16 lipca 2015 r.
Poz. 614
UCHWAŁA NR 91
RADY MINISTRÓW
z dnia 22 czerwca 2015 r.
w sprawie przyjęcia „Krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii”
Na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków (Dz. U. 
poz. 1200 oraz z 2015 r. poz. 151) Rada Ministrów uchwala, co następuje:
§ 1. Przyjmuje  się „Krajowy  plan mający na celu zwiększenie  liczby budynków  o niskim  zużyciu energii”, stanowiący 
załącznik do uchwały.
§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
Prezes Rady Ministrów:  E. Kopacz
Monitor Polski – 2 –  Poz. 614 
  
 
Załącznik  
do uchwały nr 91  
Rady Ministrów 
z dnia 22 czerwca 2015  r.  
(poz. ....)  
 
 
 
 
 
 
Krajowy Plan  
mający na celu  zwiększeni e liczby budynków 
o niskim  zużyciu energii  
 
 
  
 
 
 
    
 
 
 
 
 
 
 
   
 
  
 
Warszawa, 201 5 r.
 
Załącznik  do uchwały nr 91 Rady Ministrów 
z dnia 22 czerwca 2015 r. (poz. 614)
Monitor Polski – 3 –  Poz. 614 
2 
 
WSTĘP 
Odpowiednie kształtowanie  polityki klimatyczno -energetycznej, zapobiegające degradacji środowiska, 
wspierające ochronę zasobów naturalnych oraz  bioróżnorodności, jest jednym z istotnych wyzwań 
wynikających z postanowień przyjętych przez państwa członkowskie Unii Europejskiej . Prowadzone  
prace powinny jednocześnie przynieść wzrost innowacyjności oraz  wdrożenie nowych technologii 
w budownictwie, technice instalacyjnej, zmniejszenie energochłonności, generowanie nowych miejsc 
pracy, a w konsekwencji wzrost konkurencyjności gospodarki i zamożności obywateli.   
Podstawą do opracowania Krajowego planu mającego na celu zwiększenie licz by budynków o niskim 
zużyciu energii , zwanego dalej „Krajowym planem ”, jest art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. 
o charakterystyce energetycznej budynków  (Dz. U. poz. 1200  oraz z 2015 r. poz. 151). Ustawa 
transponuje do krajowego porządku prawnego część postanowień dyrektywy Parlamentu 
Europejskiego i  Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej 
budynków  (Dz. Urz. UE L 153 z  18.06.2010, str.  13). Dane zamieszczone w Krajowym planie mają 
pełnić rolę informacyjną oraz realizować upoważnienie ustawowe do jego opracowania.  
Krajowy plan zawiera definicję budynku o niskim zużyciu  energii  odzwier ciedlającą istniejące warunki 
i możliwe do osiągnięcia, uzasadnione ekonomicznie  środki poprawy  charakterystyki energetycznej 
budynków . Ponadto przedstawia  on działania  administracji rządowej podejmowane w celu 
promowania budynków o niskim zużyciu energii, w tym w zakresie projektowania, budowy 
i przebudowy budynków w sposób zapewniający ich  energooszczędność  oraz zwiększenia pozyskania 
energii ze źródeł odnawialnych w  nowych oraz  istniejących budynkach , a także określa harmonogram 
osiągnięcia założonych celów.  
Niniejszy dokument został opracowany przez Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju przy współpracy 
z członkami Zespołu ds. opracowania projektu Krajowego planu, a także na podstawie dostępnych 
źródeł . 
 
 
 
  
 
  
 
 
 
    
 
    
 
 
   
Monitor Polski – 4 –  Poz. 614 
-4- 
 
 
 
SPIS TREŚCI  
 
WSTĘP .................................................................................................................................................... 3 
1. WPROWADZENIE ........................................................................................................................... 5 
1.1. Upoważnienie ustawowe ......................................................................................................... 5 
1.2. Główne części Krajowego planu  .............................................................................................. 5 
2. KRAJOWE ZASOBY BUDOWLANE ............................................................................................... 7 
2.1. Struktura budynków  ................................................................................................................. 7 
2.1.1.  Zabudowa istniejąca  ........................................................................................................ 7 
2.1.2.  Nowe budownictwo .......................................................................................................... 9 
2.2. Wykorzystanie energii  ........................................................................................................... 12 
2.3. Zapotrzebowanie na energię w gospodarstwach domowych  ................................................ 13 
2.4. Schemat dojścia do obecnego poziomu wymagań  ............................................................... 16 
2.4.1.  Wskaźniki zapotrzebowania na energię  ........................................................................ 16 
2.4.2.  Izolacyjność cieplna przegród  ....................................................................................... 17 
3. DEFINICJA „BUDYNKÓW O NISKIM ZUŻYCIU ENERGII” .......................................................... 18 
4. DZIAŁANIA ORAZ WSPARCIE  ..................................................................................................... 19 
4.1. Cele i harmonogram  .............................................................................................................. 19 
4.2. Polityki oraz środki finansowe  ............................................................................................... 20 
4.2.1.  Zmiany przepisów budowlanych .................................................................................... 21 
4.2.2.  Finansowe środki wsparcia  ........................................................................................... 24 
4.3. Wiedza i rozwój ...................................................................................................................... 37 
4.3.1.  Działania informacyjne i edukacyjne  ............................................................................. 37 
4.3.2.  Projekty demonstracyjne i pilotażowe  ........................................................................... 38 
4.3.3.  Badania naukowe  .......................................................................................................... 38 
4.4. Promowanie wykorzystania odnawialnych źródeł energii  ..................................................... 39 
4.5. Kształtowanie standardów energetycznych budynków  ......................................................... 40 
4.5.1.  Instalacje ogrzewania, wentylacji i ciepłej wody użytkowej  .......................................... 40 
4.5.2.  Instalacja klimatyzacji  .................................................................................................... 43 
4.5.3.  Instalacja oświetlenia  ..................................................................................................... 43 
4.5.4.  Izolacja cieplna przegród    ............................................................................................ 44 
4.5.5.  Szczelność powietrzna  .................................................................................................. 46 
4.6. Poprawa efektywności energetycznej budynków istniejących  .............................................. 46 
4.7. Podejście kompleksowe ........................................................................................................ 48 
5. PODSUMOWANIE I WNIOSKI  ...................................................................................................... 50 
6. BIBLIOGRAFIA  .............................................................................................................................. 51 
7. SPIS TABEL I RYSUNKÓW  .......................................................................................................... 52 
ZAŁĄCZNIK NR 1  .................................................................................................................................. 53 
ZAŁĄCZNIK NR 2  .................................................................................................................................. 58 
ZAŁĄCZNIK NR 3  .................................................................................................................................. 59 
 
Monitor Polski – 5 –  Poz. 614 
-4- 
 
 
1. WPROWADZENIE  
1.1. Upoważnienie ustawowe  
Na wstępie należy podkreślić, iż w warunkach krajowych budynek o niemal zerowym zużyciu energii  
będzie utożsamiany i określany jako budyn ek o niskim zużyciu energii , o którym mowa w art. 39 
ustawy z  dnia 29 sierpnia 2014 r.  o charakterystyce energetycznej budynków (Dz. U. poz. 1200  
oraz z 2015 r. poz. 151), zwanej dalej „ustawą z dnia 29 sierpnia 2014 r.  o charakterystyce 
energetycznej budynków” , która wdraża do krajowego porządku prawneg o część postanowień 
dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z  dnia 19 maja 2010 r. w sprawie 
charakterystyki energetycznej budynków  (Dz. Urz. UE L 153 z  18.06.2010, str. 13)  (zwanej dalej 
„dyrektywą 2010/31/UE” ). 
Podstawą do opracowania Krajowego planu jest art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r.  
o charakterystyce energetycznej budynków . Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy  z dnia 29 sierpnia 2014 r. 
o charakterystyce energetycznej budynków , minister właściwy do   spraw budownictwa, lokalnego 
planowania i  zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa opracowuje projekt krajowego 
planu mającego na celu zwiększenie liczby  budynków o  niskim zużyciu energii, który następnie 
na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy zostaje przyjęty przez Radę Ministrów w drodze uchwały.  
Art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków określa, 
iż Krajowy plan  zawiera w  szczególności:  
1) definicję budynków o niskim zużyciu energii oraz ich szczegółowe cechy;  
2) działania administracji rządowej podejmowane w celu promowania budynków o niskim zużyciu 
energii, w tym w zakresie projektowania, budowy i przebudowy budynków w sposób 
zapewniający ich ene rgooszczędność, oraz zwiększenia pozyskania energii ze źródeł 
odnawialnych w nowych oraz istniejących budynkach;  
3) harmonogram osiągania celów, o których mowa w pkt 2.  
Zgodnie z art. 9 ust. 1 dyrektywy 2010/31/UE, państwa członkowskie opracowują krajowe plany 
mające na celu zwiększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii. Plany te mogą 
zawierać założenia zróżnicowane w zależności od kategorii budynku.  
Powstanie Krajowego planu wiąże się z dążeniem do osiągnięcia cel u główn ego określonego w art. 9 
ust. 1 dyrektywy 2010/31/UE, który stanowi, aby : 
− do dnia 31 grudnia 2020 r. wszystkie nowe budynki były  budynkami o niemal zerowym zużyciu 
energii  oraz 
− po dniu 31 grudnia 2018 r. nowe budynki zajmowane przez władze publiczne oraz będące ich 
własnością były budynkami o niemal zerowym zużyciu energii.  
 
1.2. Główne części Krajowego planu   
W rozdziale 2 Krajowego planu, który stanowi wprowadzenie do tematu,  oceniono strukturę 
budynków, zarówno istniejących, jak i nowo wybudowanych, wraz z wyszczególnieniem 
ich  zapotrzebowania na energię. Szczególną uwagę zwrócono na gospodarstwa domowe, które są 
jednym z głównych konsumentów energii w Polsce. Przedstawiono też, jak na przestrzeni ostatnich lat 
zmieniały się wymagania izolacyjności cieplnej i oszczędności energii w budynkach.  
Kluczowym elementem Krajowego planu jest zdefiniowanie budynków o niskim zużyciu energii 
w Polsce przy uwzględnieniu stanu istniejącej zabudowy oraz możliwych do osiągnięcia i jednocześnie 
uzasadnionych ekonomicznie środków poprawy efektywności energetycznej. Definicja ta została 
opracowana i przedstawiona w rozdziale 3 dokumentu.  
W rozdziale 4 Krajowego planu omówiono cel główny oraz cele pośrednie związane z poprawą 
efektywności energetycznej budynków, wraz z harmonogramem ich osiągnięcia, przy prowadzonym 
Monitor Polski – 6 –  Poz. 614 
-5- 
 
 wsparciu, wskazanym w kolejnych punktach rozdziału.  Przedstawiono charakterystykę działań, 
głównie admini stracji rządowej, podejmowanych w celu promowania budynków o niskim zużyciu 
energii, w tym w zakresie projektowania, budowy i przebudowy bud ynków w sposób zapewniający 
ich energooszczędność oraz z większenia pozyskania energii ze źr ódeł odnawialnych w nowyc h 
oraz istniejących budynkach. W rozdziale omówiono zmiany przepisów wpływających na efektywność 
energetyczną budynków, wskazano też szereg dostępnych mechanizmów finansowych i innych 
działań, zwłaszcza poszerzających wiedzę społeczeństwa z omawianej dzied ziny. Ponadto odniesiono 
się do kwestii promowania wykorzystani a odnawialnych źródeł energii w budynkach, potrzeby 
poprawy stanu technicznego zabudowy istniejącej oraz wskazano na as pekt kompleksowego 
podejścia do efektywności energetycznej.  
Rozdział 5 zawiera podsumowanie tematu oraz przedstawienie wniosków, a rozdział  6 określa wykaz 
źródeł, z których korzystano przy opracowywaniu dokumentu.  
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
   
 
 
Monitor Polski – 7 –  Poz. 614 
-6- 
 
 
 
2. KRAJOWE ZASOBY BUDOWLANE  
2.1. Struktura budynków  
2.1.1.   Zabudowa istniejąca  
Oceny struktury wiekowej budynków dokonano w oparciu o dane zawarte w publikacji „Zamieszkane 
budynki”1), która stanowi prezentację wyników Narodowego Spisu Powszechnego Ludności 
i Mieszkań przeprowadzonego w 2011 r ., publikację „Opracowanie optymalnych energetycznie 
typowych rozwiązań strukturalno -materiałowych i instalacyjnych budynków” 2) oraz opracowania 
własne.  
Ocena została przeprowadzona w celu przedstawienia kwestii efektywności energetycznej w odniesieniu do budynków istniejących.  
W Polsce znaczna część istniejących zasobów budynków w najbliższym czasie będzie wymagała  remontu czy przebudowy. Prowadzone prace powinny uwzględniać działania wpływające na poprawę charakterystyki energetycznej budynku.  
Strukturę wiekową budynków ( rys. 1) oraz zasobów mieszkaniowych w Polsce ( rys. 2) przedstawiono 
poniżej. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań w 2011 r. w  Polsce istniało 
5,54 mln budynków, a liczba mieszkań wynosiła 12,96 mln.
 
 
 
Rysunek 1. Udział budynków według okresów wybudowania  
                                                           
 
1)  Opracowanie założeń do krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii 
wraz z informacją dotyczącą  przyszłości budownictwa „zero energetycznego” w Polsce , Instytut Techniki Budowlanej, 
Warszawa listopad 2011 r . 
2)  Opracowanie założeń do krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii wraz z informacją dotyczącą  przyszłości budownictwa „zero energetycznego” w Polsce , Instytut Techniki Budowlanej, 
Warszawa listopad 2011 r . 
przed rokiem 1918 
7% w latach 1918- 1944 
14% w latach 1945- 1970 
25% w latach 1971- 1978 
12% w latach 1979- 1988 
14% w latach 1989- 2002 
12% 
w latach 2003- 2011 
9% 
nieustalone i w 
budowie 
7% 
Monitor Polski – 8 –  Poz. 614 
-7- 
 
  
 
Rysunek 2. Udział mieszkań według okresów wybudowania  
W 2011 r. najstarszych budynków, tj. wybudowanych przed 1918 r., było ok. 405 tys. Stanowiły 
one 7,3% ogółu zamieszkanych budynków  mieszkalnych. Znajdowało się w nich ok. 1,2 mln 
mieszkań, które stanowiły  9% ogółu mieszkań.  
Budynki wzniesione po II wojnie światowej stanowią 72,1% ogółu użytkowanych  budynków 
mieszkalnych. W miastach odsetek ten wyniósł 71,1%, a na wsi – 72,7%. Mieszk ania zlokalizowane 
w  budynkach powojennych stanowiły 76,5% ogółu mieszkań.  
W latach 2003 –2011 do użytkowania oddano 522,6 tys. budynków mieszkalnych, a prawie 30 tys. było 
jeszcze w budowie. Liczba mieszkań w nowych budynkach, tj. oddanych do użytkowania  
po 2002 r. , wyniosła ok. 1 mln. Liczby tej  mieszkań nie można jednak utożsamiać z liczbą mieszkań 
w  budynkach mieszkalnych wybudowanych po 2002 r. Część mieszkań z tego okresu powstała 
w  wyniku nadbudowy, rozbudowy lub przebudowy  w starszych budynkach.  
Struktura budynków mieszkalnych jest znacznie zróżnicowana przestrzennie pod względem wieku 
(okresu wybudowania). W województwach lubuskim, dolnośląskim i opolskim budynki wzniesione  
przed 1945 r. stanowią znacznie wyższy odsetek w porównaniu z województwami Polski centralnej 
i  wschodniej.  
W miastach najwyższy odsetek budynków przedwojennych odnotowano w województwach: 
dolnośląskim – 40,4% ogółu zamieszkanych budynków mieszkalnych, lubuskim – 37,4%, opolskim – 
36,1% i zachodniopomorskim – 35,1%. Najmniejszy odsetek budynków oddanych  
do użytkowania przed 1945 r. w miastach utrzymuje się w województwie: lubelskim – 11,6%, 
podlaskim – 11,7% i mazowieckim – 12,4%.  
Na wsi budynki wzniesione przed 1945 r. stanowiły  w niektórych województwach ponad połowę 
całkowitej liczby budynków mieszkalnych zamieszkanych. W województwie lubuskim udział tych 
budynków na wsi wyniósł 64,0%, a w województwach: dolnośląskim – 60,6%, zachodniopomorskim – 
55,6%, warmińsko- mazurskim – 53,0% i opolskim – 52,3%. Najniższy odsetek budynków 
wybudowanych przed 1945 r. występował na wsi w województwach: mazowieckim – 7,9%, 
świętokrzyskim – 8,1% i lubelskim – 10,1%.  
W miastach budynki najnowsze, tj. wybudowane po 2002 r. lub będące w budowie, stanowiły najwyższy udział w województwach: mazowieckim – 13,7%, podkarpackim – 12,7% i pomorskim – 
12,5%, zaś najniższy odsetek występował w miastach województw: opolskiego – 7,5%  
i świętokrzyskiego – 8,4%. Na wsi najwięcej budynków wybudowanych po 2002 r., w stosunku  
przed rokiem 1918 
9% w latach 1918- 1944 
11% w latach 1945- 1970 
24% w latach 1971- 1978 
16% w latach 1979- 1988 
17% 
w latach 1989- 2002 
12% 
w latach 2003- 2011 
8% 
nieustalone i w 
budowie 
3% 
Monitor Polski – 9 –  Poz. 614 
-8- 
 
 do ogółu użytkowanych budynków mieszkalnych na tym terenie,  odnotowano w województwach: 
pomorskim – 15,5%, dolnośląskim – 12,2% i wielkopolskim – 11,8%. Z kolei najmniej tych budynków 
na wsi wystąpiło w województwach: opolskim – 4,8%, świętok rzyskim – 5,8%, podlaskim – 6,0% 
i  lubelskim – 6,1%.  
Z uwagi na dużą liczbę budynków istniejących osiągnięcie odpowiedniego poziomu ich charakterystyki 
energetycznej istotnie wpłynie na ograniczenie zużycia energii pochodzącej ze źródeł nieodnawialnych w całym sektorze budynków. Kształtowanie niskiego poziomu wartości wskaźnika 
zapotrzebowania na energię pierwotną (EP) w budynkach istniejących jest zazwyczaj bardziej kosztowne, a optymalny ekonomicznie poziom standardu energetycznego szacuj e się na nieco gorszy 
w  stosunku do budynków nowych.
3) 
2.1.2.   Nowe budownictwo  
W przypadku budynków nowo budowanych skalę, której dotyczy kwes tia niskiego zapotrzebowania 
na  energię, można przedstawić na podstawie liczby budynków od dawanych do użytkowania. 
W  2013 r . oddano do użytkowania 99 606 nowych budynków, z czego 77 575 były to nowe budynki 
mieszkalne, a 22 031 budynki niemieszkalne. W  porównaniu z rokiem 2012  zanotowano spadek  o 302 
nowe budynk i oddane  do użytkowania.4) 
                                                           
 
3)  Opracowanie założeń do krajowego planu mającego na celu zw iększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii 
wraz z informacją dotyczącą  przyszłości budownictwa „zero energetycznego” w Polsce , Instytut Techniki Budowl anej, 
Warszawa listopad 2011 r . 
4)  Budownictwo  - wyniki działalności w 2013  r., GUS, Warszawa 2014 r. , s. 40.  
Monitor Polski – 10 –  Poz. 614 
-9- 
 
  
Rysunek 3. Budynki oddane do użytkowania według województw i rodzajów budynków w  2013 r.5) 
                                                           
 
5) Budownictwo - wyniki działalności w 2013  r., GUS, Warszawa 2014 r ., s. 72. 

Monitor Polski – 11 –  Poz. 614 
-10- 
 
  
Rysunek 4. Budynki niemieszkalne oddane do użytkowania według województw i rodzajów budynków w  2013 r.6) 
Kształtowanie parametrów, które mają wpływ na poziom wartości wskaźnika nieodnawialnej energii 
pierwotnej (EP)  lub wskaźnika energii końcowej (EK) , na  potrzeb y ogrzewania i wentylacji 
oraz  przygotowania ciepłej wody użytkowej  i oświetlenia (z wyjątkiem budynków mieszkalnych) 
w  nowych budynkach jest  zazwyczaj łatwiejsze niż ma to miejsce w przypadku budynków 
istniejących, a prowadzone działania są bardziej kompleksow e, efektywne energetycznie 
oraz uzasadnione ekonomicznie.  
 
                                                           
 
6) Budownictwo - wyniki działalności w 2013  r., GUS, Warszawa 2014 r.,  s. 123.  

Monitor Polski – 12 –  Poz. 614 
-11- 
 
 2.2. Wykorzystanie energii  
Sektor budynków wskazywany jest w polityce klimatycznej  UE jako ten, w którym podjęte uzasadnione 
ekonomicznie działania będą prowadziły do znacznego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, 
racjonalizacji wykorzystania energii oraz zwiększenia udziału energii pochodzącej z odnawialnych źródeł.  
W tabelach 1 i 2 oraz na rys. 5 przedstawiono strukturę wykorzystania poszczególnych źródeł energii , 
również odnawialnych,  w Polsce . Uwzględnienie tych informacji ma istotny wpływ dla ustalenia 
optymalnego poziomu wymagań charakterystyki energetycznej.  
Bazę surowcową  dla energetyki w Polsce stanowią węgiel kamienny, węgiel brunatny , ropa naftowa, 
gaz ziemny i dodatkowo pozostałe źródła energii, w tym odnawialne ( przede wszystkim biomasa, 
energia wody, wiatr u oraz promieniowania słonecznego).  
W tabeli 1 przedstawiono dane dotyczące wielkości i struktury zużycia energii pierwotnej w  Polsce 
według nośników.   
Tabela 1. Wielkość i struktura zużycia energii pierwotnej w gospodarce narodowej w latach  
2008 –2011 wg nośników
7) 
Wyszczególnienie  Lata 
2008  2009  2010  2011  
Całkowite zużycie energii 
pierwotnej [TJ]  4 203 248  3 980 408  4 387 524  4 507 724  
Udział poszczególnych źródeł [%]  
Węgiel kamienny  46,7 44,8 45,8 43,4 
Węgiel brunatny  12,7 12,8 11,0 11,6 
Ropa naftowa  21,3 21,7 22,1 22,8 
Gaz ziemny  13,4 13,7 13,3 13,1 
Pozostałe1) 6,0 7,1 7,7 9,1 
1) Drewno opałowe, torf, paliwa odpadowe, energetyka odnawialna, pompy ciepła . 
Z danych na 2013 r. wynika, iż wykorzystywanymi źródłami energii odnawialnej, które stanowią  7,22% 
energii pierwotnej ogółem, są przede wszystkim biomasa, zwłaszcza drewno i odpady drewna (ponad 
85%) oraz energia wodna (ok. 3%), przy jednoczesnym wzroście ilości  energii wytwarzanej z  wiatru 
(do 3,5% ).8) Obserwowany jest wzrost produkcji i  zużycia energii odnawialnej. Dane dotyczące 
produkcji i zużycia energii odnawialnej w Polsce wg źródeł wytwarzania w tonach oleju 
ekwiwalentnego przedstawiono w tabeli 2.  
Tabela 2 . Produkcja i zużycie energii odnawialnej w Polsce wg źródeł wytwarzania  [%] 9) 
Wyszczególnienie  Lata 
2008  2009  2010  2011  
Udział poszczególnych nośników w pozyskiwaniu 
energii ze źródeł odnawialnych  
87,48  85,77  85,29  85,57  Biomasa stała  
Energia geotermalna  0,23 0,24 0,20 0,16 
Energia wiatru  1,33 1,53 2,08 3,55 
Energia wody  3,42 3,37 3,65 2,58 
Udział w produkcji energii ogółem [%]  7,24 8,99 10,20  11,19  
Udział w zużyciu energii ogółem [%]  5,23 6,37 6,56 7,22 
                                                           
 
7)  Szósty raport  rządow y i pierwszy raport dwuletni  dla Konferenc ji Stron  Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych 
w sprawie zmian klimatu,  Ministerstwo Środowiska,  Warszawa 2013 r. , s. 25.  
8) Szósty raport  rządow y i pierwszy raport dwuletni  dla Konferenc ji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych 
w sprawie zmian klimatu,  Ministerstwo Środowiska,  Warszawa 2013 r. , s. 25.  
9) Szósty raport  rządow y i pierwszy raport dwuletni  dla Konferenc ji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych 
w sprawie zmian klimatu,  Ministerstwo Środowiska,  Warszawa 2013 r. , s. 26.  
Monitor Polski – 13 –  Poz. 614 
-12- 
 
  
Według danych GUS w 2013 r. udział poszczególnych nośników energii odnawialnej w łącznym 
pozyskaniu energii ze źródeł odnawialnych wynosił: biopaliwa stałe – 80,03%, biopaliwa ciekłe – 
8,20%, energia wiatru – 6,05%, energia wody – 2,46%, biogaz – 2,12%, od pady komunalne – 0,42%, 
pompy ciepła – 0,33%, energia geotermalna – 0,22%, energia słoneczna – 0,18%.  
Realizacja obligatoryjnych zobowiązań wynikających z pakietu energetyczno- klimatycznego wymaga 
osiągnięcia do końca 2020 r. co najmniej 15% udziału energii z odnawialnych źródeł w końcowym 
zużyciu energii brutto.  
Cel końcowy w zakresie OZE może być wypełniony przez realizację celów cząstkowych określonych 
w poszczególnych sektorach: elektroenergetyki, c iepłownictwa i chłodnictwa oraz  transportu ( rys. 5, 
tabela 3).  
 
Rysunek 5. Udział OZE w Polsce oraz cel na 2020 r.  
Tabela 3 . Udział OZE w Polsce oraz cel na 2020 r.  
 2009  2010  2011  2012  2013  2020*  
udział energii z OZE w transporcie  4,82%  5,49%  6,51%  6,09%  6,03% 
 11,36%  
udział energii z OZE w 
elektroenergetyce  5,87%  6,67%  8,15%  10,68%  10,73 % 
 19,13%  
udział energii z OZE w ciepłownictwie 
i chłodnictwie  11,92%  11,91%  13,07%  13,31%  13,89 %  
 17,05%  
udział energii z OZE w końcowym 
zużyciu energii brutto  8,87%  9,39%  10,28%  11,89%  11,25 % 
 15,85%  
* - szacunkowy cel na 2020 r.  wskazany w Krajowym Planie Działania w zakresie energii ze źródeł 
odnawialnych http://ec.europa.eu/energy/en/topics/renewable- energy/national -action- plans.  
2.3. Zapotrzebowa nie na energię w gospodarstwach domowych  
Gospodarstwa domowe w naszym kraju są jednym z największych konsumentów energii, zużywają 
około 20% energii finalnej (bez paliw silnikowych)  10), co przekłada się na całkowite zużycie energii 
w  sektorze budynków. Szacuje się, iż na koniec 2011 r. w Polsce istniało 14,57 mln gospodarstw 
domowych, a w 2012 r. i na koniec 2013 r . ich liczba wzrosła  odpow iednio o około 69,5 tys. i 56,6 tys. 
Jednocześnie w 2011 r. w Polsce było 13,7 mln mieszkań. W ostatnich latach jest  obserwowany 
                                                           
 
10) Zużycie energii w gospodarstwach domowych w 2012 r., GUS, Warszawa 2014 r., s. 80.  0,00%5,00%10,00%15,00%20,00%25,00%
udział energii z OZE w
transporcieudział energii z OZE w
elektroenergetyceudział energii z OZE w
ciepłownictwie i
chłodnictwieudział energii z OZE w
końcowym zużyciu
energii brutto2009 r. 2010 r. 2011 r. 2012 r. 2020 r.
Monitor Polski – 14 –  Poz. 614 
-13- 
 
 spadek jednostkowego zużycia energii w mieszkaniach, co związane jest z licznymi działaniami 
prowadzonymi w tym zakresie, które mają na celu redukcję strat w sieciach ciepłowniczych, popraw ę 
sprawności instalowanych urządzeń.  
Istotne znaczenie w przypadku efektywności energetycznej budynków ma struktura zużycia energii 
w  gospodarstwach domowych. Stan aktualny oraz rekomendowany do osiągnięcia w zakresie 
struktury zużycia energii w  budynkach został przedstawiony na poniższych wykresach.  
 
 
 
 
Rysunek 6. Struktura zużycia energii w budynkach mieszkalnych 11) 
Istotnym kryterium przeglądu budynków jest sposób zasilania ich w ciepło do ogrzewania.  
W budynkach mieszkalnych potrzeby związane z ogrzewaniem pochłaniają ok. 70%  energii końcowej 
zużywanej przez gospodarstwa domowe.12) 
Według opracowania GUS „Zużycie energii w gospodarstwach domowych w 2012 r.”13), w ogrzewaniu 
pomieszczeń wyraźnie dominują paliwa stałe oraz ciepło sieciowe. P rawie  połowa krajowych 
                                                           
 
11) Instytut Techniki Budowlanej oraz materiały Zakładu Fizyki Cieplnej ITB , Pogorzelski J.  A., Kasperkiewicz K., Geryło R.:  
Budynki wielkopłytowe − wymagania podstawowe. Zeszyt 11  − Oszczędność energii i izolacyjność cieplna przegród. Stan 
istniejący budynków wielkopłytowych, Warszawa 2003 r.  
12) Efektywność wykorzystania energii w latach 1999- 2009. Informacje i opracowania statystyczne. GUS, Warszawa 2011 r. 
13) Zużycie energii  w gospodarstwach domowych w 2012 r. Informacje i opracowania statystyczne. GUS, Warszawa 2014 r.  
13% 
15% 
72% Struktura zużycia energii w  
budynkach mieszkalnych w Polsce   
urządzenia AGD,
oświetlenie,
gotowanie
(4%+2%+7%)
przygotowanieciepłej wody
ogrzewanie iwentylacja
38% 
27% 
35% Struktura zu życia energii w budynkach mieszkalnych - zalecenie 
Międzynarodowej Agencji Energetycznej  
gotowanie i urządzenia elektryczne
przygotowanie ciepłej wody
ogrzewanie i wentylacja
18% 
25% 57% Struktura zużycia energii w 
budynkach mieszkalnych - w krajach 
"UE- 15" 
oświetlenieurządzenia AGD,
gotowanie
(11%+7%)
przygotowanieciepłej wody
ogrzewanie iwentylacja
Monitor Polski – 15 –  Poz. 614 
-14- 
 
 gospodarstw domowych (49,1%) użytkowała urządzenia grzewcze wykorzystujące paliwa stałe, 
spośród których największe zastosowanie miały dwufunkcyjne kotły centralnego ogrzewania, służące 
do wytwarzania ciepła i przygotowania ciepłej wody użytkowej. Takie kotły wykorzys tywało 41,3% 
gospodarstw domowych ogrzewanych przy wykorzystaniu paliw stałych.  Kotły jednofunkcyjne 
stosowało 31,9% gospodarstw ogrzewanych paliwami stałymi. W 19,2% gospodarstw stosowane były najbardziej tradycyjne urządzenia grzewcze – piece, głównie piece kaflowe. W 7% gospodarstw 
domowych wykorzystujących paliwa stałe używano kominków, przeważnie z wkładem zamkniętym. 
W pozostałych 0,6% gospodarstw jedynym urządzeniem grzewczym były kuchnie na paliwa stałe. 
Ciepła sieciowego używało 41,5% wszystkich go spodarstw domowych. Wśród odbiorców ciepła z sieci 
zdecydowanie przeważali mieszkańcy budynków wielorodzinnych. Spośród konsumentów ciepła 
sieciowego 60% używało go również do przygotowania ciepłej wody użytkowej. Ten stosunkowo mały 
udział instalacji ciep łowniczej wykorzystywanej do tego celu wynika z dwóch głównych powodów:  
− zasilanie ciepłem sieciowym budynków starszych, w których istniała centralna instalacja 
grzewcza, natomiast nie było wewnętrznej instalacji ciepłej wody,  
− funkcjonowanie małych, lokalnych systemów centralnego ogrzewania, których nie opłacało się 
eksploatować w okresie letnim.  
Do ogrzewania pomieszczeń stosowane były również gazowe kotły centralnego ogrzewania, 
które były użytkowane przez  9,8% gospodarstw domowych. Z kolei urządzenia grzewcze zasilane 
energią elektryczną stosowało 5,4% gospodarstw domowych, z tym że stanowiły one ogrzewanie 
dodatkowe (pomocnicze) obok podstawowego systemu ogrzewania.   
Poniżej  (rys. 7 i 8)  przedstawiono udział sposobów ogrzewania pomieszczeń oraz przygotowania 
ciepłej wody  użytkowej, według opracowania „Zużycie energii  w gospodarstwach domowych w 
2012  r.”. 
 
Rysunek 7. Sposoby ogrzewania pomieszczeń wg technik ogrzewania14) 
                                                           
 
14) Zużycie energii w gospodarstwach domowych w 2012 r.  Informacje i opracowania statystyczne. GUS, Warszawa 2014 r.  
1 2 2 3 3 8 15 20 41 
udział [%]  ciepło sieciowe
kocioł dwufunkcyjny-paliwa stałe
kocioł jednofunkcyjny-paliwa stałe
piec w pomieszczeniach-paliwa stałe
kominek-paliwa stałe
grzejniki stałe i ruchome, ogrzewanie podłogowe-energia
elektryczna
kocioł dwufunkcyjny-paliwa gazowe
kocioł jednofunkcyjny-gaz ziemny
inne techniki
Monitor Polski – 16 –  Poz. 614 
-15- 
 
  
Rysunek 8. Sposoby przygotowania ciepłej wody użytkowej14) 
2.4. Schemat dojścia do obecnego poziomu wymagań  
2.4.1.   Wskaźniki zapotrzebowania na energię  
W zależności od roku wzniesienia istniejące zasoby budowlane są bardzo zróżnicowane 
pod  względem poziomu zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną, co przedstawiono 
w  tabeli  4. 
Tabela 4 . Struktura wiekowa zasobów mieszkaniowych w Polsce i zużycie energii15)  
Lp. Okres 
wzniesienia 
budynku  Budynki  Mieszkania  EP EK 
lata tys. % mln % kWh/(m2rok) kWh/(m2rok) 
1 przed 1918  404,7  7,3 1,18 9,1 > 350  > 300  
2 1918 –1944  803,9  14,5 1,45 11,2 300–350 260–300 
3 1945 –1970  1363,9  24,6 3,11 24,0 250–300 220–260 
4 1971 –1978  659,8  11,9 2,07 16,0 210–250 190–220 
5 1979 –1988  754,0  13,6 2,15 16,6 160–210 140–190 
6 1989 –2002  670,9  12,1 1,52 11,7 140–180 125–160 
7 2003 –2007  321,6  5,8 0,60 4,6 100–150 90–120 
8 2008 –2011  205,1  3,7 0,41 3,2 ----- ----- 
9 w budowie  27,7 0,5 0,04 0,3 ----- ----- 
10 nieustalone  332,7  6,0 0,43 3,3 ----- ----- 
 razem  5544,3  100,0  12,96  100,0  ----- ----- 
Objaśnienia:  EP − wskaźnik określający roczne zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną 
na jednostkę powierzchni pomieszczeń o regulowanej temperaturze powietrza wyrażony 
w kWh/(m2rok); EK – wskaźnik określający roczne zapotrzebowanie na energię końcową na jednostkę 
powierzchni pomieszczeń o regulowanej temperaturze powietrza wyrażony w kWh/(m2rok). 
Na przestrzeni lat jest  obserwowana tendencja spadkowa w zakresie wartości wskaźnik a 
zapotrzebowania na energię dla zasobów mieszkaniowych w Polsce.  
Na rys unku 9 przedstawiono średnie wartości wskaźników EP i EK w [kWh/(m2.rok)] dla budynków o 
różnym przeznaczeniu.  
                                                           
 
15) Praca zbiorowa pod redakcją S. Mańkowskiego i E. Szczechowiaka, Strategiczny projekt badawczy pt. „Zintegrowany system 
zmniejszenia eksploatacyjnej energochłonności budyn ków” Zadanie badawcze nr 2.  Tom I, część A:  Uwarunkowania 
przekształceń w budownictwie, Wars zawa - Poznań 2013 r., s. 66. 
1 5 7 18 20 23 26 
udział [%]  instalacja ciepłownicza
bojler lub terma elektryczna
piecyk łazienkowy gazowy
kocioł dwufunkcyjny lub ogrzewacz wody-paliwa stałe
kocioł dwufunkcyjny-gaz ziemny
brak ciepłej wody bieżącej
inne techniki
Monitor Polski – 17 –  Poz. 614 
-16- 
 
  
Rysunek 9. Średnie wartości wskaźników EP (kolor czerwony) i EK (kolor zielony) dla budynków według ich 
przeznaczenia określone na podstawie dotychczas wykonanych świadectw charakterystyki energetycznej15) 
2.4.2.   Izolacyjność cieplna przegród  
O ograniczaniu strat ciepła z budynku przez przegrody zewnętrzne, a tym samym zmniejszeniu  
zużycia energii na ogrzewanie w budynkach, świadczą również zmiany zachodzące w przepisach 
dotyczących współczynnika przenikania ciepła U [W/ (m2.K)] ścian zewnętrznych , stropów budynków 
oraz okien. Zmiany te można prześledzić na podstawie tabeli  5. 
Tabela 5. Zmiany  wymagań w zakresie współczynnika przenikania ciepła U [W/m2.K] dla budynków 
wielorodzinnych – ogrzewanych do temperatury większej niż 16°C16) 
Polska norma  lub 
przepisy  Ściana 
zewnętrzna  Stropodach  Strop nad 
nieogrzewaną 
piwnicą  Strop pod 
nieogrzewanym 
poddaszem  Okna 
i drzwi 
balkonowe  
PN-57/B -024051a) 1,16÷1,42 0,87 1,16 1,04÷1,163  - 
PN-64/B -034041a) 1,16 0,87 1,16 1,04÷1,163  - 
PN-74/B -034042b) 1,16 0,70 1,16 0,93 - 
PN-82/B -020202b) 0,75 0,45 1,16 0,40 2,0÷2,6 
PN-91/B -020202b) 0,55 0,70d) 0,30 0,60 0,30 2,0÷2,6 
Przepisy techniczno -
-budowlane (rok 
1997)b) 0,30÷ 0,65c) 0,30 0,60 0,30 2,0÷2,6 
Przepisy techniczno -
-budowlane (rok 
2002)b) 0,30÷ 0,65d) 0,30 0,60 0,30 2,0÷2,6 
Przepisy techniczno -
-budowlane (rok 
2009)b) 0,30 0,25 0,45 0,25 1,7÷1,8 
Przepisy techniczno -
-budowlane (rok 
2014)b) 0,25 0,20 0,25 0,20 1,3÷1,5 
Objaśnienia: a) θi = 18°C, b) θi = 20°C, c) w zależności od rodzaju śc iany (z otworami lub bez), 
d) w zależności od rodzaju i konstrukcji ściany . 
 
                                                           
 
16) Pogorzelski J. A., Kasperkiewicz K., Geryło R.: Budynki wielkopłytowe − wymagania podstawowe. Zeszyt 11 − Oszczędność 
energii i izolacyjność cieplna przegród. Stan istniejący budynków wielkopłytowych. ITB,  Warszawa 2003 r. 

Monitor Polski – 18 –  Poz. 614 
-17- 
 
 
3. DEFINICJA „BUDYNKÓW  O NISKIM ZUŻYCIU ENERGII”  
Zgodnie z art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej 
budynków, Krajowy plan zawiera  między innymi definicję budynków o niskim zużyciu energii oraz ich 
szczegółowe cechy.  
Powołując się na art. 2 pkt 2 dyrektywy 2010/31/UE, przez „budynek o niemal zerowym zużyciu 
energii ” należy rozumieć budynek o bardzo wysokiej charakterystyce energetycznej określonej 
zgodnie z wytycznymi zawartymi w załączniku I do dyrektywy 2010/31/UE . Niemal zerowa lub bardzo 
niska ilość wymaganej energii powinna pochodzić w bardzo wysokim stopniu z energii ze źródeł 
odnawialnych, w   tym energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej na miejscu lub w pobliżu.  
Należy podkreślić, iż w warunkach krajowych budynek o niemal zerowym zużyciu energii  będzie 
utożsamiany i określany jako budynek o niskim zużyciu energii , o którym mowa w art. 39 ustawy  z 
dnia 29 sierpnia 2014 r.  o  charakterystyce energetycznej budynków, która wdraża do krajowego 
porządku prawnego część postanowień dyrektywy 2010/31/UE.  
Niniejszy dokument zawiera rekomendowaną do stosowania  w praktyce krajową definicję budynków 
o  niskim zużyciu energii.  
Definicja:  Przez „budynek o niskim zużyciu energii” należy rozumieć budynek, spełniający wymogi 
związane z oszczędnością energii i izolacyjnością cieplną zawarte w przepisach techniczno-  
- budowlanych, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane 
(Dz. U. z 2013 r. poz. 1409, z późn. zm. ), tj. w szczególności  dział X oraz załącznik nr 2 
do  rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków 
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie   
(Dz. U. Nr 75, poz. 690, z późn. zm.), obowiązujące od 1 stycznia 2021 r., a dla budynków 
zajmowanych przez władze publiczne oraz  będących ich własnością – od 1 stycznia 2019 r.  
Wybrane szczegółowe wymagania, jakie ma spełniać „budynek o niskim zużyciu energii” w warunkach 
krajowych, przedstawiono w załączniku nr 1 do Krajowego planu.  Należy wskazać, iż przepisy 
techniczno- budowlane w omawianym zakresie określają poziom wymagań minimalnych, zatem 
możliwe jest uzyskanie parametrów bardziej korzystnych pod względem efektywności energetycznej.  
Poziom wymagań minimalnych przedstawiony w  dziale X oraz  załączniku nr 2 do rozporządzenia 
Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r.  w sprawie warunków technicznych, jakim powinny 
odpowiadać budynki i ich usytuowanie,  zwanego dalej „rozporządzeniem z dnia 12 kwietnia 2002 r.  
w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie ”, ustalono 
w oparciu o rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 244/2012 z dnia 16 stycznia 2012 r.  
uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i  Rady 2010/31/UE w sprawie charakterystyki 
energetycznej budynków  i ustanawiające ramy metodologii porównawczej do celów obliczania 
optymalnego pod względem kosztów poziomu wymagań minimalnych dotyczących charakter ystyki 
energetycznej budynków i   elementów budynków (Dz. U rz. UE L 81 z  21.03.2012, str. 18, z późn. 
zm.) i wskazano , jako optymalny pod   względem ekonomicznym.   
Państwa członkowskie obliczają optymalny pod względem kosztów poziom wymagań minimalnych 
dotyczących charakterystyki energetycznej na podstawie art. 5 ust. 2 dyrektywy 2010/31/UE  
i przedkładają Komisji Europejskiej sprawozdania ze  wszystkich danych wejściowych oraz założeń 
użytych do wyznaczenia wskazanego powyżej poziomu wymagań w  regularnych odstępach 
nieprzekraczających pięciu lat.  
Mając na uwadze powyższe , poziom  wymagań oszczędności energii i izolacyjności cieplnej 
obowiązujący od  1 stycznia 2014 r. w przeciągu najbliższych 5 lat będzie wymagał weryfikacji 
oraz uaktualnienia , tak aby zapewnić optymalny pod względem kosztów poziom wymagań 
Monitor Polski – 19 –  Poz. 614 
-18- 
 
 
minimalnych dotyczących charakterystyki energetycznej  oraz poinformowa nia o tym Komisj i 
Europejsk iej.  
Każdorazowa aktualizacja wymagań powinna uwzględniać korzyści związane z pobudzaniem 
innowacji poprzez tworzenie popytu na efektywne energetycznie materiały i technologie budowlane.  
Wymagania stawiane nowo budowanym budynkom powinny ponadto maksymalizować oszczędności 
związane z użytkowaniem budynku w całym cyklu jego życia w taki sposób, aby sumaryczne nakłady 
inwestycyjne na etapie budowy, jak i późniejsze koszty eksploatacji były najniższe.   
Zatem mając na uwadze potencjał rozw oju technologii wznoszenia budynków efektywnych 
energetycznie oraz stosowanych w nich technologii , istotne jest ciągłe zachęcanie do prowadzenia 
badań i analiz nad rozwiązaniami innowacyjnymi, a także wspieranie ich stosowania w budynkach. 
Podnoszenie poziomu izolacyjności termicznej  materiałów konstrukcyjnych, sprawności urządzeń 
grzewczych, klimatyzacyjnych oraz stosowanie urządzeń odzyskujących ciepło w instalacjach wentylacyjnych zapewnia ograniczenie bezpowrotnych strat energii. Rozwój badań, a następnie 
wdrażanie i wykorzystanie nowoczesnych technologii wraz z  ich upowszechnieniem, może 
kształtować kierunki postępu polskiej gospodarki i myśli innowacyjnej, stanowiąc istotny impuls 
do rozwoju kraju. 
W rozdziale 4.5 Kształtowanie standardów energetycznych budynków  zwrócono uwagę 
na najistotniejsze aspekty techniczne znanych oraz nowoczesnych rozwiązań , które mogą być 
stosowane w  budynkach w celu poprawy ich efektywności energetycznej.  
Kwestie związane z wykorzystaniem energii ze źródeł odnawialnych szczegółowo omówiono 
w  rozdziale  4.4 Krajowego planu.  
 
  
4. DZIAŁANIA ORAZ  WSPARCIE  
Zgodnie z art. 39 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej 
budynków, Krajowy plan zawiera także  działania administracji rządowej podejmowane w celu 
promowania budynków  o niskim zużyciu energii, w tym w zakresie projektowania, budowy 
i przebudowy budynków w sposób zapewniający ich energooszczędność, oraz zwiększenia 
pozyskania energii ze źródeł odnawialnych w   nowych oraz istniejących budynkach oraz 
harmonogram osiągania celów, o których mowa w   kontekście wskazanych działań.  
4.1. Cele i harmonogram   
Zgodnie z art. 9 ust. 3 lit. b dyrektywy 2010/31/UE, Krajowy plan  zawiera między innymi pośrednie 
cele służące poprawie charakterystyki energetycznej nowych budynków na rok 2015, z myślą 
o  przygotowaniu realizacji założeń, aby do dnia 31 grudnia 2020 r. wszystkie nowe budynki były 
budynkami o niemal zerowym zużyciu energii; oraz po dniu 31 grudnia 2018 r. nowe budynki 
zajmowane przez władze publiczne oraz będące ich własnością były budynkami o niemal zerowym 
zużyciu energii.  
Cele pośrednie zakładają stopniową zmianę przepisów techniczno- budowlanych związanych 
z  oszczę dnością energii, co szczegółowo omówiono w rozdziale 5 Krajowego planu 
oraz  w  załączniku nr 1 do Krajowego planu. 
Monitor Polski – 20 –  Poz. 614 
-19- 
 
 Za cel pośredni na rok 2015 należy uznać wymagania stawiane nowym budynkom obowiązujące 
od  1  stycznia 2014 r. zawarte w rozporządzeniu z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków 
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, które określają zarówno poziom 
izolacyjności termi cznej przegród budowlanych, jak i kształtowanie odpowiednio niskiej wartości 
wskaźnika EP [kWh/m2/rok]. Celem pośrednim jest też dążenie do  poziomu wymagań, który zacznie 
obowiązywać od 1 stycznia 2017 r. Stopniowa zmiana poziomu wymagań przyczyni się do płynnego 
dostosowania rynku budowlanego do zmieniających się przepisów. Jednocześnie w związku z ww. 
zmianami należy spodziewać się rozwoju innowacyjnych rozwiązań oraz stosowania nowych 
technologii z dziedziny budownictwa efektywnego energetycznie.  Sfera budownictwa jest dobrym 
przykładem obszaru, w którym racje środowiskowe idą w parze  
z racjami ek onomicznymi. Działania służące poprawie efektywności w budynkach nie tylko 
przyczyniają się do obniżenia emisji w gospodarce, ale przede wszystkim prowadzą do obniżenia kosztów eksploatacji budynków.   
Zmiany poziomu wymagań oszczędności energii i izolacyjności cieplnej przytoczone w załączniku nr 1 
do Krajowego planu, obowiązujące od 1 stycznia 2014 r. i te , jakie zaczną obowiązywać od 1 stycznia 
2017 r. oraz 1 stycznia 2021 r. , stanowią harmonogram osi ągnięcia określonych powyżej celów.  
Dla zobrazowania poniżej przedstawiono schemat osiągnięcia jednego z wymagań dla ściany 
zewnętrznej nowego budynku wraz z  harmonogramem jego osiągnięcia (poziom współczynnika 
przyjmowany zgodnie z rozporządzeniem z dnia 12 kwietnia 2002 r.  w sprawie warunków 
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie).  
 
Element celu: maksymalna wartość w spółczynnik a przenikania ciepła U C(max)  [W/(m2·K)] 
dla ściany zewnętrznej  
Harmonogram  od 1 stycznia 
2014 r.  od 1 stycznia 
2017 r.  od 1 stycznia 
2021 r. *) 
Element celu  pośrednie go główn ego 
Ściany zewnętrzne :  
a) przy t i  ≥ 16°C  0,25 0,23 0,20 
b) przy 8°C ≤ t i  < 16°C  0,45 0,45 0,45 
c) przy t i  <  8°C  0,90 0,90 0,90 
*) Od 1 stycznia 2019 r. – w przypadku budynków zajmowanych przez władze publiczne oraz 
będących ich własnością.  
Jednocześnie art. 40  ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków  
stanowi, iż minister właściwy do spraw budownictwa, lokalnego planowania i zagos podarowania 
przestrzennego oraz  mieszkalnictwa prowadzi kampanię informacyjną służącą poprawie 
charakterystyki  energetycznej  budynków . 
 
4.2.  Polityki oraz środki finansowe  
Art. 9 ust. 3 lit. c dyrektywy 2010/31/UE stanowi, że plany krajowe muszą zawierać: „informacje na 
temat polityk i środków finansowych lub innych środków przyjętych w kontekście ust. 1 i  2 w celu 
promowania budynków o niemal zerowym zużyciu energii, w tym szczegóły na temat krajowych wymagań i  środków dotyczących zużycia energii  ze źródeł odnawialnych w  nowych budynkach 
oraz istniejących budynkach poddanych ważniejszej renowacji w  kontekście art. 13 ust. 4 dyrektywy 
2009/28/WE oraz art. 6 i 7 niniejszej dyrektywy.” . 
Monitor Polski – 21 –  Poz. 614 
-20- 
 
 4.2.1.   Zmiany  przepisów budowlanych  
Elementem strategii państwa jest promocja oraz tworzenie odpowiednich regulacji dotyczących 
oszczędności energii oraz ochrony środowiska.  
Implementacja dyrektywy 2010/31/UE obejmuje m odyfikację istniejących oraz wprowadzenie nowych 
regulacji, których celem jest ekonomicznie uzasadniona poprawa charakterystyki energetycznej budynków na skutek zmniejszenia zapotrzebowania na energię wykorzystywaną na potrzeby 
ogrzewania, chłodzenia, przygotowania ciepłej wody użytkowej i oświetlenia, a także zapewnienie 
odpowiedniego standardu energetycznego budynków wznoszonych oraz przebudowywanych.  
Kwestie związane z oszczędnością energii i izolacyjnością cieplną, w odniesieniu do budynków 
projektowanych, nowo budowanych i przebudowywanych lub przy zmianie sposobu użytkowania, 
reguluje dział X rozporządzen ia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, 
jakim powinny odpowiadać budynki i   ich usytuowanie .  
W wyniku nowelizacji ww. rozporządzenia od dnia 1 stycznia 2014  r. zmianie i  uzupełnieniu uległy 
wymagania dotyczące wyposażenia technicznego budynku, parametrów wpływających na jego 
energooszczędność oraz jakość ochrony cieplnej. Powyższe wymogi, tak jak dotychczas, będą miały zastosowanie przy   projektowaniu budynków, ich  budowie, przebudowie ora z zmianie sposobu 
użytkowania.  
Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami techniczno- budowlanymi budynek i jego instalacje 
ogrzewcze, wentylacyjne, klimatyzacyjne , ciepłej wody użytkowej, a w przypadku budynków 
użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych, gospodarczych i magazynowych – 
również oświetlenia wbudowanego, powinny być zaprojektowane i wykonane w sposób zapewniający 
spełnienie wymagań minimalnych.   
Przez wymagania minimalne rozumie się  m.in. : 
− zapewnienie wartości wskaźnika EP [kWh/(m
2rok)], określającego roczne obliczeniowe 
zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną do ogrzewan ia, wentylacji, chłodzenia 
oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej, a w przypadku budynków użyteczności 
publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych,  gospodarczych i magazyn owych – 
również do oś wietlenia wbudowanego, obliczonej  według przepisów dotyczących metodologii 
obliczania charakterystyki energetycznej budynków, mniejszej  od wartości granicznych 
określonych w  rozporządzeniu , 
− spełnienie wymagań izolacyjności cieplnej dla przegród oraz wyposażenia techniczne go 
budynku określonych w załączniku nr 2 do ww. rozporządzenia.   
Wymagania minimalne uznaje się za spełnione dla budynku podlegającego przebudowie, jeżeli 
przegrody oraz wyposażenie techniczne budynku podlegające przebudowie odpowiadają przynajmniej 
wymaganiom izolacyjności cieplnej , określonym w ww. rozporządzeniu.  
Poziom wymagań w zakresie oszczędności energii i izolacyjności cieplnej będzie stopniowo 
podnoszony, aż  do roku 2021. Takie etapowe z miany pozwol ą m.in. na płynne dostos owanie się rynku 
budowlanego do obowiązujących wymogów prawnych.   
System oceny energetycznej budynków wprowadzono przepisami  ustawy z dnia 7 lipca 1994 r.  
– Prawo budowlane  i  funkcjonował on w oparciu o  te przepisy do dnia 9 marca 2015 r.,  
a od dnia 9 marca 2015 r. – w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. 
o charakterystyce energetycznej budynków . System ten obejmuje obowiązki związane 
z wydawaniem i przekazywaniem świadectw charakter ystyki energetycznej budynków w określonych 
sytuacjach prawnych oraz  przeprowadzanie okresowych kontroli systemów ogrzewania i systemów 
klimatyzacji w   budynkach.  Od 1 lipca 2012 r. do katalogu definicji w art. 3 ustawy z dnia 7 lipca 
1994  r. – Prawo budowlane dodano dwie nowe:  odnawialne źródło energii (OZE) i ciepło użytkowe 
z kogeneracji.  Zapewnia  to jednoznaczne rozumienie wskazanych  pojęć  zgodne z ustawą z dnia 
Monitor Polski – 22 –  Poz. 614 
-21- 
 
 10 kwietnia 1997 r. – Prawo  energetyczne (Dz. U. z 2012 r.  poz. 1059, z   późn.   zm.), które pojawiają  
się w ustawie  z dnia 7 lipca 1994 r.  – Prawo budowlane oraz aktach wydanych na podstawie tej 
ustawy  i  przepisach  dotyczących efektywności  energetycznej  budynków . 
W związku z wprowadzoną nowelizacją przepisów dotyczących projektu budowlanego, 
od  3  października  2013 r.  zaczęło obowiązywać nowe brzmienie rozporządzenia  Ministra 
Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morski ej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie 
szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego  (Dz. U. poz. 462 oraz z 2013 r. poz. 762).  
Nowelizacja objęła zmiany przepisów w zakresie opisu technicznego projektu budowlanego przez 
rozszerzenie  obowiązku przeprowadzania analizy możliwości racjonalnego wykorzystania 
wysokoefektywnych systemów alternatywny ch dla wszystkich budy nków (do tej pory obowiązek 
ten  dotyczył budynków o powierzchni użytkowej większej niż 1000 m2) oraz zmianę zakresu analizy. 
Zgodnie z nowym brzmieniem § 11 ust. 2 pkt 12 ww. rozporządzenia, opis techniczny projektu 
architektoniczno- budowlanego powinien określać analizę możliwości racjonalnego wykorzystania 
wysokoefektywnych systemów alternatywnych zaopatrzenia w energię i ciepło, do których zalicza się 
zdecentralizowane systemy dostawy energii oparte na energii ze źródeł odnawialnych, kogenerację, 
ogrzewanie lub c hłodzenie lokalne lub blokowe, w szczególności gdy opiera się całkowicie 
lub  częściowo na energii ze źródeł odnawialnych oraz pomp ciepła. Zastosowanie tych systemów 
powinno być rozważane na etapie sporządzania projektu budowlanego, który jest zatwierdzany 
w  decyzji o pozwoleniu na budowę lub decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego. Ponadto 
określono,  co taka analiza powinna zawierać. Przedmiotowa analiza może zostać przeprowadzona dla 
wszystkich znajdujących się na tym samym obszarze budynkó w o tym samym przeznaczeniu 
i  o  podobnych parametrach techniczno- użytkowych.  Niniejsze rozwiązania mają na celu 
upowszechnienie stosowani a rozwiązań alternatywnych tam, gdzie ma to ekonomiczne, techniczne 
i  środowiskowe uzasadnienie.  
Kolejny m istotnym aktem prawnym jest rozporządzenie Ministra I nfrastruktury i Rozwoju z   dnia 
27 lutego  2015  r. w sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku 
lub części budynku oraz świadectw charakterystyki energetycznej  (Dz. U. poz. 376).  
W  ww. rozporządzeniu uregulowano sposób wyznaczania charakterystyki energetycznej , również 
metodą opartą o faktycznie zużytą ilość energii, obliczenia dotyczące wielkości emisji CO 2 
oraz udziału odnawialnych źródeł energii w rocznym zapotrzebowaniu na energię końcową , a także 
wzór świadectwa charakterystyki energetycznej . Ponadto w karcie świadectwa charakterystyki 
energetycznej należy podać  zalecenia w zakresie możliwych środków poprawy wykorzyst ania energii. 
Osoba sporządzająca świadectwo będzie miała obowiązek podzielenia się swoją fachową wiedzą, 
która w istotny sposób wpłynie na zmianę świadom ości zarówno właściciela, jak i użytkownika 
budynku w zakresie możliwych, uzasadnionych ekonomicznie i efektywnych energetycznie 
termomodernizacji. W związku z tym, mając na uwadze art. 11 ust. 5 dyrektywy 2010/31/UE, zaleca 
się, aby  władze publiczne pełniące rolę wzorcową w zakresie charakterystyki energetycznej, 
w  prowadzonych działaniach zmierzających do poprawy charakterystyki energetycznej budynków, 
których są właścicielami, brały pod uwagę zalecenia ujęte w świadectwie charakterystyki 
energetycznej . 
Ze względu na szeroki zakres tematyki związanej z efektywnością energetyczną budynków 
zdecydowano się na stworzenie nowej  regulacji − ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce 
energetycznej budynków . Oznacza to, że przepisy z zakresu charakterystyki energetycznej budynków, 
dotychczas  zawarte w ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo  budowlan e, w większości zosta ły 
uchylone i ujęte w osobnym akcie prawnym, tj.  w ustawie z dnia 29 sierpnia 2014 r. o 
charakterystyce energetycznej budynków .  
Celem ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków  jest promocja 
poprawy charakterystyki energetycznej budynków, a także udoskonalenie istniejącego systemu oceny 
Monitor Polski – 23 –  Poz. 614 
-22- 
 
 charakterystyki energetycznej budynków przy uwzględnieniu dotychczasowego doświadczenia . 
W ustawie  rozszerzo no katalog osób uprawnionych do sporządzania świadectw charakterystyki 
energetycznej, określono sposób przeprowadzania kontroli systemu ogrzewania lub systemu 
klimatyzacji, wprowadzono weryfikację sporządzanych świadectw  oraz protokołów z kontroli – 
z urzędu lub na wniosek. Ponadto utworzono centralny rejestr charakterystyki energetycznej 
budynków, obejmujący wykazy:  
1) osób uprawnionych do sporzą dzania świadectw charakterystyki energetycznej;  
2) osób uprawnionych do kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji;  
3) świadectw charakterystyki energetycznej;  
4) protokołó w z kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji;  
5) budynk ów, których powierzchnia u żytkowa zajmowana przez organy wymiaru sprawiedliwoś ci, 
prokuratur ę oraz organy administracji publicznej przekracza 250 m2 i w kt órych dokonywana 
jest obs ługa interesant ów. 
Tabela 6 . Główne akty prawne dotyczące efektywności energetycznej budynków w Polsce  
Tytuł dokumentu  Opis dokumentu  
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo 
budowlane  
(Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 , z późn. zm.)  Na podstawie ustawy zostały wydane akty wykonawcze 
określające szczegółowy zakres i form ę projektu budowlanego , 
jak również przepisy techniczno-budowlane, czyli  warunki 
techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki  i ich usytuowanie . 
Ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 r. 
o charakterystyce energetycznej 
budynków  
(Dz. U. poz. 1200  oraz z 2015 r. poz. 151)  Ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 r.  o charakterystyce energetycznej 
budynków obejmuje następujące kwestie:  
− zawiera regulacje dotyczące systemu oceny energetycznej  
budynków oraz określa wymogi w zakresie posiadanego 
wykształcenia dla osób ubiegających się o wpis do wykazu 
osób uprawnionych do sporządzania świadectw 
charakterystyki energetycznej, a także rozszerza katalog podmiotów, które mogą ubiegać się o wpis do wykazu osób uprawnionych do kontroli systemu ogrzewania i  systemu 
klimatyzacji,  
− reguluje obowiązek w zakresie przeglądów systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji,  
− zapewnia weryfikację świadectw charakterystyki 
energetycznej oraz protokołów z przeglądów systemu 
ogrzewania (w tym kotłów) i systemu klimatyzacji 
przez  niezależny organ,  
− zawiera upoważni enie dla ministra właściwego do spraw 
budownictwa, lokalnego planowania i zagos podarowania 
przestrzennego oraz mieszkalnictwa do opracowania 
krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o  niskim  zużyciu energii,  
− wprowadza obowiązek posiadania świadectwa dla budynków 
zajmowanych przez organy wymiaru sprawiedliwości, prokuraturę oraz organy administracji publicznej, w których dokonywana jest obsługa interesantów, o powierzchni 
większej niż 250 m
2 oraz wprowadza obowiązek 
ich umieszczania w widocznym miejscu,  
− wprowadza o bowiązek podawania informacji w zakresie 
efektywności energetycznej budynków  
lub ich części w reklam ach dotyczących ich wynajmu 
lub  sprzedaży, w przypadku gdy dla budynku lub jego 
części sporządzono już świadectwo,  
− wprowadza centralny rejestr charakterys tyki energetycznej 
budynków, obejmujący wykazy:  
1) osób uprawnionych do sporz ądzania świadectw 
charakterystyki energetycznej;  
2) osób uprawnionych do kontroli sys temu ogrzewania 
lub systemu klimatyzacji;  
3) świadectw charakterystyki energetycznej;  
4) protoko łów z kontroli systemu ogrzewania lub systemu 
Monitor Polski – 24 –  Poz. 614 
-23- 
 
 Tytuł dokumentu  Opis dokumentu  
klimatyzacji ; 
5) budynk ów, których powierzchnia uż ytkowa zajmowana 
przez organy wymiaru sprawiedliwoś ci, prokuratur ę oraz 
organy administracji publicznej przekracza 250 m2 
i w których dokonywana jest obs ługa interes antów. 
Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. 
o efektywności energetycznej (Dz. U. 
Nr 94, poz. 551, z późn. zm .) Ustawa określa m.in. krajowy cel w zakresie oszczędnego 
gospodarowania energią, zadania jednostek sektora publicznego 
w zakresie efektywności energetycznej , zasady sporządzania 
audytu efektywności energetycznej.  
Jednocześnie w art. 10 ustawy określono szczegółowo środki poprawy efektywności energetycznej przez jednostki sektora 
publicznego, również w odniesieniu do użytkowanych przez nie 
budynków.  
W art. 17 ustawy określono szereg przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej , celem uzyskania tzw. 
białych certyfikatów.  
Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r . 
o wspieraniu termomodernizacji 
i remontów (Dz. U. z 2014 r. poz. 712)  Ustawa określa zasady finansowania ze środków Funduszu 
Termomodernizacji i Remontów części kosztów przedsięwzięć 
termomodernizacyjnych i remontowych.  
Na jej podstawie zostały wydane następujące akty wykonawcze:  
− rozporządzenie Ministra Infr astruktury z dni a 17 marca 2009  r. 
w sprawie szczegółowego sposobu weryfikacji audytu 
energetycznego i części audytu remontowego 
oraz szczegółowych warunków, jakie powinny spełniać 
podmioty, którym Bank Gospodarstwa Krajowego może zlecać 
wykonanie weryfikacji audytów (Dz.  U. Nr 43, poz. 347) , 
− rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2009 r. 
w sprawie szczegółowego zakresu i formy audytu 
energetycznego oraz części audytu remontowego,  wzorów 
kart audytów, a także algorytmu oceny opłacalności 
przedsięwzięcia termomodernizacyjnego (Dz. U. Nr 43, 
poz. 346). 
Rozporządzenie  Ministra Infrastruktury 
z dnia 12 kwietnia 2002 r.  w sprawie 
warunków technicznych, jakim powinny 
odpowiadać budynki i ich usytuowanie  
(Dz. U. Nr 75, poz. 690, z późn. zm.)  Rozporządzenie określa warunki techniczne, jakim powinny 
odpowiadać budynki i związane z nimi urządzenia, 
ich usytuowanie na działce budowlanej oraz zagospodarowanie 
działek przeznaczonych pod zabudowę. Przepisy stosuje się przy 
projektowaniu, budowie i przebudowie oraz przy zmianie sposobu 
użytkowania budynków. Dział X rozporządzenia dotyczy 
oszczędności energii i izolacyjności cieplnej. Stosowanie 
przepisów przyczynia się do zmniejszenia zużyc ia energii 
w sektorze budynków.  
Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i  Gospodarki Morskiej z dnia 
25 kwietnia 2012 r.  
w sprawie 
szczegółowego zakresu i formy projektu  
budowlanego  (Dz. U. poz. 462, 
z  późn.   zm.) Rozporządzenie określa szczegółowy zakres  i formę  projektu  
budowlanego, stanowiącego podstawę do wydania decyzji 
o pozwoleniu na budowę. Znowelizowana treść poszerza  
obowiązek wzięcia pod uwagę przed rozpoczęciem budowy, 
o  ile  są dostępne,  techniczne, środowiskowe i ekonomiczne 
możliwości, realizacji wysokoefekty wnych systemów 
alternatywnych z wykorzystaniem energii pochodzącej ze źródeł 
odnawialnych , w tym z pomp ciepła.  
Rozporządzenie  Ministra Infrastruktury  
i Rozwoju z dnia 27 lutego 2015 r. 
w sprawie metodologii wyznaczania 
charakterystyki energetycznej budynku 
lub części budynku oraz świadectw charakterystyki energetycznej  (Dz. U. 
poz. 376) Rozporządzenie określa:  
1) metodologię wyznaczania charakterystyki energetycznej ; 
2) sposób sporządzania świadectw charakterystyki  energetycznej ; 
3) wzory świadectw charakterystyki  energetycznej . 
 
4.2.2.   Finansowe środki wsparcia  
Wymienione poniżej działania dotyczące dofinansowania inwestycji zmierzających do poprawy  
efektywności energetycznej w budynkach są głównym, ale nie jedynym, źródłem finansowego 
Monitor Polski – 25 –  Poz. 614 
-24- 
 
 wsparcia inwestycji wspierających rozwój budownictwa efektywnego energetycznie 
oraz  wykorzystania odnawial nych źródeł energii. Ważny jest odpowiedni podział dostępnych środków 
na  poszczególne grupy beneficjentów i określone inwestycje. Wszystkie spośród wymienionych 
programów wspierają rozwój  budynków o niskim zużyciu energii . W załączniku nr 2 do  Krajowego 
planu przedstawiono dostępność środków finansowych w ramach poszczególnych programów 
omówionych w rozdziale z uwzględnieniem podziału  na rodzaj budynk u i grupy beneficjentów.  
Na poniższym diagramie (rys. 10 ) przedstawiono możliwe źródła dofinansowania.  
 
Rysunek 10. Możliwe źródła dofinansowania inwestycji.  
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW )17) 
NFOŚiGW jest źródłem finansowania licznych działań wpływających na poprawę efektywności 
energetycznej, takż e w sektorze budownictwa.  
Środki krajowe 
Nazwa 
programu  Dopłaty do kredytów na budowę domów energooszczędnych  
Cel Oszczędność energii i ograniczenie lub unikni ęcie emisji CO 2 przez 
dofinansowanie przedsięwzięć poprawiających efektywność wykorzystania energii w nowo budowanych budynkach mieszkalnych.  
Budżet  Wypłaty środków z podjętych i planowanych zobowiązań dla bezzwrotnych form 
dofinansowania programu wynoszą 300 000 tys.  zł. Środki  pozwolą na realizację 
ok. 12 tys. budynków mieszkalnych jednorodzinnych i mieszkań w budynkach  
mieszkalnych  wielorodzinnych.  
Okres wdrażania  Program jest wdrażany w latach 2013 –2022. Wydatkowa nie środków w terminie 
do 31.12. 2022 r . 
Formy dofinansowania  Dotacja na częściową spłatę kapitału kredytu bankowego realiz owana 
za pośrednictwem banku na podstawie umowy o współpracy z awartej 
z NFOŚiGW.  
                                                           
 
17) Informacje NFOŚiGW  Źródła 
dofinansowania  Fundusze Unii 
Europejskiej  Fundusze Ochrony 
Środowiska 
(Narodowy Fundusz 
Ochrony 
Środowiska, 
Wojewódzkie 
Fundusze Ochrony 
Środowiska)  
Środki jednostek samorządu 
terytorialnego Środki zagraniczne 
(m.in. Mechanizm 
Finansowy 
Europejskiego 
Obszaru 
Gospodarczego 
(EOG), Norweski 
Mechanizm 
Finansowy (NMF)  Budżet Państwa  
(m.in. Fundusz 
Termomodernizacji  
i Remontów)  
Banki komercyjne  
i pozostałe źródła 
dofinansowania 
(agencje, fundusze)  
Partnerstwo Publiczno-  
-Prywatne 
Monitor Polski – 26 –  Poz. 614 
-25- 
 
 Beneficjenci   osoby fizyczne budujące nowe budynki mieszkalne  jednorodzinne;  
 osoby fizyczne kupujące nowo budowane budynki mieszkalne 
jednorodzinne i  mieszkania w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych 
od deweloperów (spółdzielni mieszkaniowych).  
Opis Jednym z warunków uzyskania wsparcia jest osiągnięci e wymaganego 
zapotrzebowania na energię użytkową poprzez  spełnienie warunków 
z wytycznych (zał. do Programu): minimaln ych wymaga ń techniczn ych, 
wymagań dla projek tu budowlanego, wymagań dla zrealizowane go 
przedsięwzięcia, zapewni enia jakości robót budowlanych.  
Standard NF40 i NF15 dla budynków mieszkalnych jest szeregiem wymogów 
opracowanych specjalnie na potrzeby omawianego programu finansowania, które w  wielu aspektach przewyższają i poszerzają te wynikające 
z obowiązujących przepis ów prawa  oraz definicji budynku o niskim zużyciu 
energii.  
Efekty  Zakończone budowy 91 budynków jednorodzinnych w standardzie 
NF 40 i NF 15 na dotację w  wysokości: 2 910 tys. zł .; 
 Ponad sto budynków powstających w standardzie NF15 i NF40;  
 17 pozytywnie zweryfikowan ych osiedl i domów jednorodzinnych 
i wielorodzinnych.  
 
Nazwa 
programu  LEMUR  − Energooszczędne budynki użyteczności publicznej18) 
Cel Celem programu jest unikni ęcie emisji CO 2 w związku z projektowaniem 
i  budową nowych energooszczędnych budynk ów użyteczności publicznej 
oraz  zamieszkania zbiorowego.  
Budżet  Wypłaty środków z podjętych i planowanych zobowiązań dla bezzwrotnych form 
dofinansowania programu wynoszą 300  000 tys. zł. 
Okres wdrażania  Program jest wdrażany w latach 2013 –2020. Okres wydatkowania środków 
do 2020 r . 
Formy dofinansowania  
 dotacja na dokumentację projektową 6 0%, 40%, 20%  zależnie od klasy  
energooszczędności budynku (A, B lub C) ; 
 pożyczka  na budowę nowych energooszczędnych budynków, 
do  1200,00 zł na m2 dla klasy A, dla klas B i C do 1000,00 zł na m2, 
z  możliwością umorzenia 60%, 40%, 20% zależnie od klasy 
energooszczędności budynku (A, B lub C) . 
Beneficjenci   podmioty sektora finansów publicznych, z wyłączeniem państwowych jednostek budżetowych;  
 samorządowe osoby prawne, spółki prawa handlowego, w których jednostki samorządu terytorialnego posi adają 100% udziałów lub akcji 
i  które powołane są do realizacji zadań własnych jst  wskazan ych 
w  ustawach;  
 organizacje pozarządowe, w tym fundacje i stowar zyszenia, a także 
kościoły i inne związki wyznaniowe wpisane do rejestru kościołów 
i innych związków wyznaniowych oraz kościelne osoby prawne, 
które  realizują  zadania publiczne na podstawie odrębnych przepisów . 
Opis Program swoim zakresem obejmuje projektowanie i budowę nowych budynków:  
 użyteczności publicznej – przeznaczonych na potrzeby administracji  
                                                           
 
18) Program ulegnie zmianie w II/III kw. 2015 r.  
Monitor Polski – 27 –  Poz. 614 
-26- 
 
 publicznej, kultury, oświaty, szkolnictwa wyższego, nauki, wychowania, 
opieki zdrowotnej, społecznej lub socjalnej, turystyki, sportu;  
 zamieszkania zbiorowego – przeznaczonych do okresowego pobytu 
ludzi (internaty, domy studenckie) oraz przeznaczonych do stałego 
pobytu ludzi (domy dziecka, domy rencistów).  
Budynki objęte programem mają spełniać wytyczn e techniczn e, stanowiące 
określenie szczegółowych zasad kształtowania i poziom u wymogów 
dotyczącego standardu energetycznego, przygotowane na potrzeby programu, 
które uwzględniają obowiązujące przepisy techniczno- budowlane 
oraz te dotyczące obliczeń charakterystyki energetycznej budynków.  
   
Nazwa 
programu  Prosument  – linia dof inansowania z przeznaczeniem na  zakup i montaż 
mikro -instala cji odnawialnych źródeł energii   
Cel Celem programu jest osiągnięcie efekt u ekologicznego polegającego 
na  ograniczeniu lub uniknięciu emisji CO 2 w wyniku zwiększenia produkcji 
energii ze źródeł odnawialnych przez zakup i montaż małych lub  mikroinstalacji 
odnawialnych źródeł energii.  
Budżet  Budżet programu wynosi 800 000 tys. zł.  
Okres wdrażania  Lata 2014 –2022 z możliwością zawierania umów kredytu do 2020 r. 
Formy dofinansowania  Kredyt z dotacją łącznie do 100% kosztów kwalifikowanych , w tym:  
 dotacja 20–40% kwoty dofinansowania (15 lub 30% po 2015 r.) ; 
 pożyczka o oprocentowaniu w skali roku – 1% (okres finansowania 
pożyczką/kredytem do 15 lat ). 
Beneficjenci   osoby fizyczne  posiadające prawo  do dys ponowania budynkiem 
mieszkalnym ; 
 wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe ; 
 jednostki samorządu terytorialnego i ich związki.  
Opis Finansowane będą insta lacje do produkcji en ergii elektrycznej lub ciepła 
i  energii elektrycznej wykorzystujące:  
 źródła ciepła opalane biomasą, pompy ci epła oraz kolektory słoneczne 
o  zainstalowanej mocy cieplnej do 300 kWt;  
 systemy fotowoltaiczne, małe elektrownie wiatrowe, oraz układy mikrokogeneracyjne (w tym mikrobiogazownie) o zainstalowanej mocy elektrycznej do 40 kWe,  
dla potrzeb budynków mieszkalnych jednorodzinnych lub wielorodzinnych, w  tym również będących w budowi e. 
Wymagana jest wysoka jakość instalowanych urządzeń, gwarancja producenta 
głównych urządzeń na co najmniej 5 l at, rękoj mia wykonawcy na co najmniej 3 
lata, projektowanie i montaż przez osoby posiadające uprawnienia.  
 
Nazwa 
programu  BOCIAN – rozproszone, odnawialne źródła energii  
Cel Ograniczenie lub uniknięcie emisji CO 2 przez zwiększenie produkcji energii 
z  instalacji wykorzystujących odnawialne źródła energii.  
Budżet  Planowane zobowiązania dla zwrotnych form dofinansowania wynoszą 420 000 
tys. zł ze środków NFOŚiGW .  
Okres wdrażania   Okres wdrażania w latach 2014 –2022 . 
Formy 
dofinansowania  Pożyczka  
Monitor Polski – 28 –  Poz. 614 
-27- 
 
 Beneficjenci   przedsiębiorcy w rozumieniu art. 431 Kodeksu cywilnego podejmujący 
realizację przedsięwzięć z zakresu odnawialnych źródeł energii 
na terenie Rzeczypospolitej Polskiej . 
Opis Program obejmuje budowę, rozbudowę lub przebudowę instalacji odnawialnych 
źródeł energii o mocach mieszczących się w określonych przedziałach  
np.  elektrownie wiatrowe do 3 MWe, systemy fotowoltaiczne od 200 kWp 
do  1MWp, energia z wód geotermalnych od 5 MWt do 20 MWt, małe elektrownie 
wodne 5   MW. 
 
Nazwa 
programu  Inwestycje energooszczędne w małych i średnich przedsiębiorstwach  
Cel Celem programu jest ograniczenie zużycia energii w wyniku realizacji inwestycji 
w zakresie efektywności energetycznej i zastosowania odnawialnych źródeł 
energii w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw. W rezultacie realizacji 
programu nastąpi zmniejszenie emisji CO 2. 
Budżet  Planowane zobowiązania dla bezzwrotnych form dofinansowania wynoszą  
60 000 tys. zł . 
Okres wdrażania  Okres wdrażania w latach 2014 –2016  z możliwością zawierania umów 
do 2015  r. 
Formy 
dofinansowania   dotacje na częściowe spłaty kapitału kredytów udzielane są w ramach 
limitu przyznanego bankowi przez NFOŚiGW.  
Beneficjenci  Zarejestrowane w Polsce mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie 
przedsiębiorstwa (zwane dalej MŚP), tj. przedsiębiorstwa zatrudniające mniej niż 
250 pracowników, których roczne obroty n ie przekraczają 50 mln EUR  
lub aktywa nie przekraczają wartości 43 mln EUR  oraz spełniające pozostałe 
warunki określone w definicji mikro, małych i średnich przedsiębiorstw zawartej 
w załączniku I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 
2008 r . uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem 
w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń 
blokowych) (Dz. Urz. UE L 214 z 09.08.2008, str. 3).  
Opis 1)  Inwestycje LEME − przedsięwzięcia obejmujące  realizację  działań 
inwestycyjnych w zakresie:  
a) popra wy efektywności energetycznej lub zastosowania odnawialnych 
źródeł energii,  
b) termomodernizacji budynku/ów lub zastosowania odnawialnych źródeł 
energii,  
realizowane przez zakup materiałów/urządze ń/technologii zamieszczonych 
na  Liście LEME . 
Dotyczy przedsięwzięć, których finansowanie w formie kredytu z dotacją  
nie  przekracza 250 000 EUR;  
2) Inwestycje Wspomagane − przedsięwzięcia obejmujące realizację działań 
inwestycyjnych, które nie kwalifikują się jako Inwestycje LEME, w zakresie:  
a) poprawy efektywności energetycznej lub odnawialnych  źródeł  energii  
w wyniku których zostanie osiągnięte min. 20% oszczędności energii,  
b) termomodernizacji budynku/ów lub odnawialnych źródeł  energii 
w  wyniku których zostanie osiągnięte minimum 30% oszczędności 
energii.  
Dotyczy przedsięwzięć, których finansowanie w formie kredytu z dotacją 
nie  przekroczy 1 000 000 EUR . 
 
Monitor Polski – 29 –  Poz. 614 
-28- 
 
 Nazwa 
programu  KAWKA – Likwidacja niskiej emisji wspierająca wzrost efektywności 
energetycznej i rozwój rozproszonych odnawialnych źródeł energii  
Cel Zmniejszenie narażenia ludności na oddziaływanie zanieczyszczeń  powietrza 
w  strefach, w których występują znaczące przekroczenia dopuszczalnych 
i  docelowych poziomów stężeń tych zanieczyszczeń, przez opracowanie 
programów ochrony powietrza oraz przez zmniejszenie emisji zanieczyszczeń, 
w szczególności pyłów PM 2,5 PM 10 oraz emisji CO 2. 
Okres wdrażania  Okres wdrażania w latach 2014 –2020.  
Formy dofinansowania  Udostępnienie  środków finansowych Wojewódzkich Funduszy  Ochrony 
Środowiska i Gospodarki W odnej (WFOŚiGW) z przeznaczeniem na udzielanie 
dotacji.  
Beneficjenci   Wojewódzkie Fundusze Ochrony Ś rodowiska i  Gospodarki W odnej.  
Beneficjentem końcowym są podmioty właściwe dla realizacji przedsięwzięć 
wskazanych w programach ochrony powietrza, które planują realizację 
albo  realizują przedsięwzięcia mogące być przedmiotem dofinansowania 
przez   wojewódzkie fundusze ochrony śr odowiska i gospodarki wodnej 
ze  środków u dostępnionych przez NFOŚiGW, z uwzględnieniem warunków 
niniejszego programu.   
Opis Dofinansowaniem mogą być objęte przedsięwzięcia ujęte w obowiązujących, 
na  dzień ogłoszenia przez WFOŚiGW konkursu, programach ochrony 
powietrza, w szczególności:  
1) przedsięwzięcia mające na celu ograniczanie niskiej emisji związane 
z  podnoszeniem efektywności energetycznej oraz wykorzystaniem układów 
wysokosprawnej kogeneracji i odnawialnych źródeł energii, m.in.:  
a) likwidacja lokalnych źródeł ciepła,   
b) zastosowanie kolektorów słonecznych celem obniżenia emisji , 
c) termomodernizacja bud ynków wielorodzinnych zgodnie 
z  zakresem wynikającym z wykonanego audytu 
energetyc znego, jako element towarzyszący wymianie źródła 
ciepła;  
2) kampanie edukacyjne (dotyczy beneficjentów) pokazujące korzyści zdrowotne 
i społec zne z eliminacji niskiej emisji.  
Dodatkowo należy wskazać, iż obok zadań realizowanych ze środków krajowych Narodowego 
Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, realizowane są również przedsięwzięcia 
zmierzając e do poprawy efektywności energetycznej budynków ze środków Wojewódzkich Funduszy 
Ochrony Środowiska i  Gospodarki W odnej . 
System zielonych inwestycji GIS  
System zielonych inwestycji (GIS – Green Investment Scheme)  jest pochodną mechanizmu 
handlu uprawnieniami do emisji. Idea i cel GIS sprowadzają się do stworzenia i wzmacniania 
proekologicznego efektu wynikającego ze zbywania nadwyżek jednostek AAU (jednostki przyznanych 
emisji).  
Nazwa 
programu  System zielonych inwestycji. Zarządzanie energią w budynkach 
użyteczności publicznej  
Cel Ograniczenie lub uniknięcie emisji dwutlenku węgla poprzez dofinansowanie 
przedsięwzięć poprawiających efektywność wykorzystania energii przez budynki 
użyteczności publicznej.  
Budżet  Planowane zobowiązania dla bezzwrotnych form dofinansowania wynoszą 
298  329 tys. zł – ze środków pochodzących z transakcji sprzedaży jednostek 
przyznanej emisji (dotacji z GIS) lub innych środków NFOŚiGW.  
Okres wdrażania  Program jest  wdrażany w latach 2010 –2017 . 
Formy 
dofinansowania   dotacja ; 
 pożyczka . 
Monitor Polski – 30 –  Poz. 614 
-29- 
 
 Beneficjenci   jednostki samorządu terytorialnego oraz ich zwią zki;  
 podmioty świadczące usługi publiczne w ramach realizacji zadań 
własnych jednostek samorządu terytorialnego niebędące przedsiębiorcami ;  
 Ochotnicza Straż Poż arna;  
 uczelnie w rozumieniu ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo 
o szkolnictwie wyż szym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.) 
oraz  instytuty badawcze;   
 samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej oraz podmi oty 
lecznicze prowadzące przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55
1 Kodeksu 
cywilnego w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych ;  
 organizacje pozarządowe, Kościoły i inn e związki wyznaniowe wpisane 
do  rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych oraz kościelne 
osoby prawne . 
Opis Dzięki uzyskaniu dofinansowania z tego programu, możliwe jest zmniejszenie 
zużycia energii w budynkach użytkowanych. Działania obejmują 
m.in.   termomodernizację budynków użyteczności publicznej,  a w szczegól ności 
ocieplenie ob iektu, wymia nę okien, wymianę drzwi zewnętrznych, przebudowę  
systemów grzewczych, wymianę systemów wentylacji i klimatyzacji, 
przygotowanie dokumentacji projektowej  dla przedsięwzięcia, zastosowanie 
systemów zarządzania energią w budynkach, wykorzystanie technologii 
odnawialnych źródeł energii czy wymian ę oświetlenia we wnętrznego 
na  energooszczędne (dodatkowe zadanie realizowane równolegle 
z  termomodernizacją obiek tów).  
W ramach programu mogą być realizowane projekty grupowe.  
Środki zagraniczne: Norweski Mechanizm Finansowy i Mechanizm Finansowy Europejskiego 
Obszaru Finansowego  
Nazwa 
programu  PL04 Oszczędzanie energii i promowanie odnawialnych źródeł energii  
Cel Celem przedmiotowego programu jest poprawa efektywności energetycznej 
i  wzrost produkcji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych.  
Budżet  Całkowita wartość przedmiotowego progra mu to 145 525 170  EUR , z czego  
na  efektywnoś ć energetyczną w budynkach oraz zwiększenie energii 
pochodzącej ze źródeł odnawialnych zostało przeznaczone 67   394  000  EUR.  
Okres wdrażania  Program, w części dotyczącej efektywności energetycznej w budynkach, 
realizowany jest w okresie od  grudnia 2012 r. do kwietnia 2016 r.  
Formy 
dofinansowania  Dofinansowanie  projektów , w części dotyczącej efektywności energetycznej 
budynków , następuje przez otwarty nabór na projekty, w których dofinansowanie 
może maksymalnie wynieść do 80% kosztów kwalifikowalnych projektów.  
Beneficjenci  Beneficjentami , w części dotyczącej efektywności energetycznej  w budynkach, 
są podmioty publiczne oraz podmioty prywatne  realizujące zadania publiczne.  
Opis W ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego  
Europejskiego Obszaru Finansow ego, spośród różnych programów 
realizowanych na obszarze kraju w perspektywie 2009 –2014, zadania z zakresu 
efektywnoś ci energetycznej w budynkach, są realizowane w ramach program u 
PL04 Oszczędzanie energii i promowanie odnawialnych źródeł energii .  
Program  PL04 obejmuje swym zakresem termomodernizację budynków 
użyteczności publicznej, przeznaczonych na potrzeby: administracji publicznej, 
oświaty, op ieki zdrowotnej, społecznej lub socjalnej, szkolnictwa wyższego, 
nauki, wychowania, turystyki, sportu. Dodatkowo program ma na celu 
modernizację lub zastąpienie istniejących źródeł energii , wraz z ewentualną 
wymianą lub przebudową przestarzałych lokalnych sieci zaopatrujących budynki 
użyteczności publicznej nowoczesnymi, energ ooszczędnymi i ekologicznymi 
źródłami ciepła lub energii elektrycznej o łącznej mocy nominalnej do  5 MW 
Monitor Polski – 31 –  Poz. 614 
-30- 
 
 w  tym: pochodzącymi ze źródeł odnawialnych lub źródłami ciepła i energii 
elektrycznej wytwarzanymi  w skojarzeniu. Program przewiduje również 
instalację, modernizację lub wymianę węzłów cieplnych o łącznej mocy 
nominalnej do 3 MW, zaopatrujących budynki użyteczności publicznej.  
Efekty W efekcie przeprowadzonego pierwszego naboru w zakresie efektywności 
energetycznej dotychczas zatwierdzono do dofinansowania 79 projektów 
na łączną kwotę 213 222, 755 tys. zł (ok. 51 476 969 EUR). W chwili obecnej 
trwa proces podpisywania umów z beneficjentami końcowymi. W okresie 
od 4 lipca 2014 r. do 15 września 2014 r. tr wał kolejny nabór na projekty 
do dofinansowania.  
 
Środki zagraniczne: Szwajcarsko -Polski Program Współpracy  
Nazwa 
programu  Szwajcarsko -Polski Program Współpracy. Cel 2: Zwiększenie efektywności 
energetycznej i   redukcja emisji, w   szczególności gazów cieplarnianych 
i  niebezpiecznych substancji  
Cel Celem realizowanych zadań  jest zwiększen ie efektywności energetycznej 
i  redukcja emisji, w szczególności gazów cieplarnianych i niebezpiecznych 
substancji . 
Budżet  Całkowita wartość alokacji w celu z zakresu efektywności energetycznej wynosi 
115  127  731  CHF. 
Okres wdrażania  Rzeczowa  realizacja projektów trwa od lis topada 2011 r. do końca 2016 r. 
W  ramach programu nie  przewiduje się kolejnych naborów.  
Formy 
dofinansowania  Wsparcie otrzymały projekty wyłonione w ramach otwartego naboru, w których 
dofinansowanie może maksymalni e wynieść 85% kosztów kwalifikowalnych 
projektu . 
Beneficjenci  Beneficjentami korzystającymi ze wsparcia są instytucje sektora publicznego 
i prywatnego . 
Opis W ramach projektów podejmowane są działania zmierzające do poprawy 
efektywności energetycznej przez wprowadzenie systemów energii odnawialnej, 
odnowy, remontu i modernizacji  komunalnych sieci cieplnych na  obszarach 
o przekroczonych dopuszczalnych i docelowych poziomach zanieczyszczeń 
powietrza oraz odnowy, remontu i   modernizacji centralnych źródeł ciepła 
i instalacji grzewczych w   publicznych zakładach opieki zdrowotnej świadczących 
usługi w zakresie hospitalizacji i publicznych szkołach . 
Efekty W ramach projektów podejmowane są działania zmierzające do poprawy 
efektywności energetycznej poprzez wprowadzenie systemów energii 
odnawialnej, odnowy, remontu i modernizacji komunalnych sieci cieplnych na 
obszarach o przekroczonych dopuszczalnych i docelow ych poziomach 
zanieczyszczeń powietrza oraz odnowy, remontu i modernizacji centralnych 
źródeł c iepła i instalacji grzewczych w publicznych zakładach opieki zdrowotnej 
świadczących usł ugi w zakresie hospitalizacji i publicznych szkołach. Planowana 
jest inst alacja 17 023 kolektorów słonecznych na budynkach użyteczności 
publicznej oraz domach prywat nych, a także 15 pomp ciepła, z czego na chwilę 
obecną zainstalowano 4 155 kolektorów oraz 9 pomp.  
 
Monitor Polski – 32 –  Poz. 614 
-31- 
 
 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko19) 
(w szczególności w sparcie efektywności energetycznej w budownictwie)  
Nazwa 
programu  Oś Priorytetowa I . Priorytet inwestycyjny  4.III Wspieranie efektywności 
energetycznej, inteligentnego zarządzania energią i wykorzystania 
odnawialnych źródeł energii w infrastrukturze publicznej, 
w  tym  w  budynkach publicznych i w sektorze mieszkaniowym   
Cel Zwiększenie efektywności energetycznej w budownictwie w ielorodzinnym 
mieszkaniowym oraz w budynkach użyteczności publicznej.  
Budżet  451 721 tys. EUR  (w tym 180 700 t ys. EUR  − budynki publiczne i 271 021 tys. 
EUR  − sektor mieszkaniowy) , wkład ze środków UE (Fundusz Spójności) . 
Okres wdrażania  Czas trwania określono na: od 01.01. 2014  r. do 31.12. 2023 r. 
Beneficjenci  W ramach priorytetu inwestycyjnego wsparcie przewidziane jest dla organów 
władzy publicznej, w tym państwowych jednostek budżetowych i administracji 
rządowej oraz podległych jej organów i jednostek organizacyjnych, spółdzielni 
mieszkaniowych oraz wspólnot mieszkaniowych, państwowych osób prawnych, 
a także podmiotów będących dostawcami usług energetycznych w rozumieniu 
dyrektyw y Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 
2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE 
i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE  (Dz. Urz. UE L 
315 z 14.11.2012, str. 1, z późn. zm.).   
Opis Przewiduje się wsparcie głębokiej kompleksowej modernizacji energetycznej   
budynków użyteczności publicznej i mieszkalnych  wraz z wymianą wyposażenia 
tych  obiektów na energooszczędne w zakresie związanym m.in. z:  
 ociepleniem obiektu, wymianą okien, drzwi z ewnętrznych 
oraz  oświetlenia na energooszczędne , 
 przebudową systemów grzewczych (wraz z wymianą i przyłączeniem 
źródła ciepła), systemów wentylacji i klimatyzacji, związanym 
z zastosowaniem  automatyki pogodowej i systemów zarządzania 
budynkiem , 
 budową lub modernizacją wewnętrzn ych instalacji odbiorczych 
oraz  likwidacją dotychczasowych źródeł ciepła,  
 instalacją mikrogeneracji lub mikrotrigeneracji na potrzeby własne,  
 instalacją OZE w modernizowanych energetycznie budynkach 
(o  ile  wynika to z audytu energetycznego) , 
 instalacją systemów chłodzących, w tym  również z OZE.  
Regionalne Programy Operacyjne (RPO)  
Kolejnym źródłem finansowania są Regionalne Programy Operacyjne (RPO). Zgodnie z Umow ą 
Partnerstwa na 16 regionalnych programów w latach 2014– 2020 zostanie przeznaczonych 60% 
funduszy strukturalnych (Europejski  Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz 
Społeczny). Każde z województw dysponuje pewną częścią wszystkich dostępnych w programie 
środków finansowych i opracowuje swój Regionalny Program Operacyjny. Wśród proponowanych 
działań znajdują się też te dotyczące  popra wy efektywności energetycznej w budownictwie. 
Beneficjenci , typ przedsięwzięcia  oraz sposób finansowania ustalany  jest indywidu alnie dla każdego 
województwa, jednak  w ramach określonych celów tematycznych i priorytetów inwestycyj nych.  
                                                           
 
19) Zgodnie z Programem Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko na lata 2014- 2020 zaakceptowanym przez  Komisję 
Europejską decyzją z dnia 16 grudnia 2014 r. i obowiązującym od dnia 19 grudnia 2014 r.  
Monitor Polski – 33 –  Poz. 614 
-32- 
 
 Szczegółowa informacja dotycząca Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2014 –2020 
została przedstawiona w załączniku nr 3 do Krajowego planu.  Informacja obejmuje działania 
planowane w ramach priorytetu inwestycyjnego PI 4.III (wcześniej używana numeracja to PI 4. 3), 
dotyczącego zwiększeni a efektywności energetycznej bud ynków użyteczności publicznej 
i  mieszkalnych wielorodzinnych. Nie jest jednak wykluczona realizacja projektów z omawianego 
zakresu w innym priorytecie inwestyc yjnym ,  w  t y m  w  szczególności PI 4.II (promowanie 
efektywności energetycznej  i  korzystania z odnawialnych źródeł  energii w przedsiębiorstwach ) 
oraz PI 4.V  (promowanie strategii niskoemisyjnych). Należy mieć jednak na uwadze, że projekty 
dotyczące efektywności energetycznej budynków w tych priorytetach inwestycyjnych będą, co do 
zasady, stanowić element większych przedsięwzięć wynikających z  przeprowadzonych audytów 
energetycznych czy opracowanych strategii niskoemisyjnych, dlatego nie jest możliwe podanie 
tak szczegółowych informacji , jak w przypadku PI 4 .III. 
Łączna kwota przewidziana na priorytet inwestycyjny PI 4.III to 1 545 941 800 EUR . W ramach 
priorytetu realizowane będą zadania polegające na głębokiej  kompleksowej modernizacji 
energetycznej  budynków użyteczności publicznej oraz  mieszka lnych  wielorodzinnych  wraz z wymianą 
wyposażenia tych obiektów na energooszczędne w zakresie związanym m.in. z:  
 ocieplenie m obiektu, wymianą okien, drzwi z ewnętrznych oraz oświetlenia 
na energooszczędne,  
 przebudową  system ów grzewczych (wraz z wymianą i przyłączeniem źródła ciepła), 
systemów wentylacji i klimatyzacji,  
 budową lub modernizacją wewnętrznych instal acji odbiorczych oraz likwidacją  
dotychczasowych źródeł ciepła,  
 wykorzystaniem  technologii OZE w budynkach,  
 instalacją  system ów chłodzących, w tym również z OZE.  
Realizowane inwestycje mają wynikać z audytów energetycznych.  Często projekty zakładają również 
budowę lub przebudowę jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej 
kogeneracji.
Monitor Polski – 34 –  Poz. 614  
Tabela 7 . Dostępność programów w ramach priorytetu inwestycyjnego 4c w RPO dla poszczególnych województw i określonych grup beneficje ntów  
Województwo  Grupy beneficjentów  JST i ich związki i stowarzyszenia  
Podmioty publiczne, których 
właścicielem jest JST lub 
podmiotem założyc ielskim jest JST  
Jednostki organizacyjne JST  
Spółdzielnie i wspólnoty 
mieszkaniowe 
TBS 
Inne jednostki sektora finansów 
publicznych  
Organizacje pozarządowe 
Kościoły, związki wyznaniowe oraz 
osoby prawne kościołów i 
związków wyznaniowych  
Szkoły wyższe, jednostki naukowe  
Służby ratunkowe  
Organizacje porządkowe/ 
bezpieczeństwa publicznego 
Właściciele /zarządcy budynków 
mieszkaniowych  
Podmioty wykonujące działalność 
leczniczą  
Instytucje kultury  
PGL Lasy Państwowe i jego 
jednostki organizacyjne  
Administracja rządowa 
Samorządowe jednostki 
organizacyjne posiadające 
osobowość prawną 
Przedsiębiorstwa 
Dostawcy usług energetyczn ych 
Jednostki Ochotniczej Straży 
Pożarnej  
Podmioty działające  w ramach 
partnerstwa publiczno- prywatnego  
małe  średnie duże  
Dolnośląskie                                                
Kujawsko- Pomorskie                                                
Lubelskie                                                
Lubuskie                                                
Łódz kie                                               
Małopolskie                                                
Mazowieckie                                               
Opolskie                                                
Podkarpackie                                                
Podlaskie                                                
Pomorskie                                               
Śląskie                                                
Świętokrzyskie                                                
Warmińsko -Mazurskie                          *)         **) **) **)       
Wielkopolskie                                                
Zachodniopomorskie                                                
*) - działające w publicznym systemie ochrony zdrowia/ dla których p odmiotem założycielskim jest/są JST 
            **) - tylko podmioty świadczące usługi publiczne w ramach  realizacji obowiązków własnych JST 
              
    program dostępny  
Monitor Polski – 35 –  Poz. 614 
 
Fundusz Termomodernizacji i Remontów20) 
Zasady otrzymania dofinansowania ze środków Funduszu Termomodernizacji  i Remontów określa 
ustawa z  dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów   
(Dz. U. z 2014 r. poz. 712).  
Podstawowym celem jest finansowa pomoc Inwestorowi realizującemu przedsięwzięcie 
termomodernizacyjne, remontowe lub remont  istniejąc ego budynk u mieszkaln ego jednorodzinn ego 
z udziałem kredytów zaciąganych w bankach komercyjnych. Pomoc ta,  zwana odpowiednio: „premią 
termomodernizacyjną", „premią remontową", „premią kompensacyjną" stanowi spłatę części 
zaciągniętego kredytu na realizację przedsięwzięcia lub remontu. Poniżej przedstawiono dane 
liczbowe Funduszu opracowane przez Bank Gospodarstwa Krajowego.  
Rodzaj premii  Fundusz Termomodernizacji i Remontów  
Cel Celem programu jest pomoc finansowa dla inwestorów realizujących 
przedsięwzięcia termomodernizacyjne, remontowe lub remonty budynków 
mieszkalnych jednorodzinnych z udziałem kredytów zaciąganych w bankach 
komercyjnych (premia termomodernizacyjna, remontowa,  kompensacyjna).  
Budżet / źródła 
finansowania  Na dzień 22 grudnia 201 4 r. BGK posiadał w ramach limitów dla premii 
termomodernizacyjnej – 191 800  tys. zł, dla premii remontowej – 46 500 tys. zł, 
dla premii kompensacyjnej – 16 100  tys. zł. 
Źródła fi nansowania:  
1) środki przekazywane z budżetu państw a w wysokości określonej  corocznie 
w  ustawie budżetowej;  
2) odsetki od l okat środków funduszu w bankach;   
3) wpływy z inwestycji środków funduszu w papiery wartościowe;  
4) darowizny i zapisy;  
5) inne wpływy.   
Okres wdrażania  Początek: 2009 r.  
Koniec: fundusz  ma charakter systemowy i obowiązujące przepisy nie regulują 
czasu zakończenia jego działania.  
Beneficjenci  O premię termomodernizacyjną mogą się ubiegać właściciele lub zarządcy:  
 budynków mieszkalnych ; 
 budynków zamieszkania zbiorowego;  
 budynków użyteczności publicznej stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego i wykorzystywanych przez nie do wykonywania 
zadań publicznych;  
 lokalnej sieci ciepłowniczej ; 
 lokalnego źródła ciepła.  
Z premii mogą korzystać Inwestorzy, bez w zględu na status prawny, a  więc  np.: 
osoby prawne (np. spółdzielnie mieszkaniowe i spółki prawa handlowego), jednostki samorządu terytorialnego, wspólnoty mieszkaniowe, osoby fizyczne, w  
tym właściciele do mów jednorodzinnych. Premia nie  przysługuje jednostkom 
budżetowym i zakładom budżetowym.  
Opis Szczegółowy sposób dofinansowania  w ramach każdej z premii określa ustawa  
z  dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów . Premia 
termomodernizacyjna przysługuje w przypadku realizacji przedsięwzięć, których celem jest:  
 zmniejszenie zużycia energii na potrzeby ogrzewania i podgrzewania wody użytkowej w  budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego 
oraz budynkach stanowiących własność jednostek samorządu 
                                                           
 
20) Dane Banku Gospodarstwa Krajowego.  
Monitor Polski – 36 –  Poz. 614 
-35- 
 
 terytorialnego, które służą do wykonywania przez nie zadań publicznych,  
 zmniejszenie kosztów pozyskania ciepła dostarczanego 
do  ww.  budynków – w wyniku wykonania przyłącza technicznego 
do  scentralizowanego źródła ciepła w związku z likwidacją lokalnego 
źródła ciepła, 
 zmniejszenie strat energii pierwotnej w lokalnych sieciach ciepłowniczych oraz zasilających je lokalnych źródłach ciepła, 
 całkowita lub częściowa zamiana źródeł energii na źródła odnawialne lub  zastosowanie wysokosprawnej kogeneracji – z obowiązkiem 
uzyskania określonych w ustawie oszczędności w zużyciu energii.  
Efekty działania funduszu w latach 1999 –2013 (dane Banku Gospodarstwa Krajowego)  
 
Rysunek 11. Struktura wniosków w latach 1999 –2013  
W latach 1999–2013 łączna liczba wniosków wynosiła 28 336, w tym wnioski, które dotyczyły:  
 budynków wielorodzinnych  – 26090 szt. , 
 budynków użyteczności publicznej  – 1294 szt ., 
 budynków jednorodzinnych  – 694 szt., 
 lokalnych źródeł ciepła – 103 szt. ; 
 budynków zbiorowego zamieszkania – 95 szt ., 
 sieci ciepłowniczej – 52 szt ., 
 innych źródeł ciepła – 5 szt. , 
 pozostałych przedsięwzięć – 3 szt.  
Warunkiem uzyskania premii termomodernizacyjnej jest osiągnięcie jednego z poniższych celów w zakresie oszczędności w zużyciu energii:  
 zmniejszenie rocznego zapotrzebowania na energię dostarczaną na potrzeby ogrzewania 
i  podgrzewania wody użytkowej oraz ogrzewania co najmniej o:  
− 10% w budynkach, w których modernizuje się wyłącznie system grzewczy , 
− 15% w budynkach, w których po 1984 r. przeprowadzono modernizację systemu 
grzewczego, 
− 25% w pozostałych budynkach; 
 zmniejszenie rocznych strat energii co najmniej o 25% ; 
 zmniejszenie roczny ch kosztów pozyskania ciepła co najmniej o 20%  
lub  zamiana źródła energii na źródło odnawialne lub zastosowanie wysokosprawnej kogeneracji.  
92% 
5% 3% budynek wielorodzinny
budynek użyteczności publicznej
budynek jednorodzinny
lokalne źródło ciepła
budynek zamieszkania zbiorowego
sieć ciepłownicza
inne źródło ciepła
pozostałe
Monitor Polski – 37 –  Poz. 614 
-36- 
 
 W odniesieniu do przedstawionych w dalszej treści dokumentu źródeł finansowania, Fundusz 
Termomodernizacji i Remont ów do dnia 31 grudnia 2013 r. został zasilony kwotą  
około 1 555 000  tys. zł.  
Partnerstwo Publiczno -Prywatne  (PPP)  
W ramach porozumień dotyczących partnerstwa publiczno- prywatnego podmioty z sektora 
publicznego i sektora prywatnego wspólnie realizują projekty związane z budową infrastruktury 
publicznej w zakresie m.in. termomodernizacj i budynków użyteczności publicznej. Polega ono na 
przekazaniu podmiotowi prywatnemu realizacji zadania o charakterze publicznym.  
Zasady współpracy podmiotu publicznego i partnera prywatnego w ramach partnerstwa publiczno-  
-prywatnego reguluje ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno- prywatnym   
(Dz. U. z  2015 r. poz. 696) . Zgodnie z jej brzmieniem , przedmiotem PPP jest wspólna realizacja 
przedsięwzięcia oparta na podziale zadań i ryzyk pomiędzy podmiotem publicznym i   partnerem 
prywatnym. Zawierając umowę o partnerstwie publiczno- prywatnym , partner prywatny zobowiązuje się 
do realizacji przedsięwzięcia za wynagrodzeniem ora z do poniesienia w całości albo  w części 
wydatków na jego realizację. Podmiot publicz ny zobowiązuje się natomiast do  współdziałania w 
osiągnięciu celu tego przedsięwzięc ia. PPP nie stanowi natomiast przekazania obowiązków organów 
administracji sektorowi prywatnemu.  
Jednocześnie i stnieje możliwość realizacji projektów hybrydowych polegających na łączeniu  PPP 
z  Funduszami Unii Europejskiej . Przykładem takiej inwestycji moż e być kompleksowa 
termomodernizacja budynków oświatowych Gminy Świdnica.  
 
Inne, wybrane źródła do finansowania, w tym banki komercyjne  
Wkład  banków komercyjnych w poprawę efektywności energetycznej istniejących zasobów 
budowlanych opiera się głównie na udzielaniu kredytów na konkretne działania dla różnych grup 
inwestorów. Zachętę mają stanowić preferencyjne warunki spłaty kredytu. Możliwe jest też uzyskanie wsparcia finansowego przy udziale tzw. inwestora zastępczego, którym jest wyspecjalizowane 
przeds iębiorstwo wykonujące określone prace z omawianego zakresu. Idea ta łączy udzielenie 
odpowiedniego wsparcia technicznego z zapewnieniem środków finansowych potrzebnych 
do  realizacji przedsięwzięcia. Dodatkową zachętę stanowi możliwość spłaty zobowiązania wobec 
trzeciej strony z  oszczędności uzyskanych w wyniku obniżenia kosztów użytkowania energii na skutek 
przeprowadzonej inwestycji. Szczegółowe zasady udzielania wsparcia określane są przez instytucje 
będące źródłem dofinansowania.  
4.3. Wiedza i rozwój  
4.3.1.   Działania informacyjne i edukacyjne  
NFOŚiGW realizował działania podnos zące świadomość społeczeństwa w zakresie odnawialnych 
źródeł energii w ramach programu pn. „Edukacja ekologiczna”. W  2011 r. obsługiwał 20, a  w 2012 r. 
23 przedsięwzięcia edukacyjne dot yczące ww. tematyki.  
Ponadto z art. 11 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej  wynika, iż minister 
właściwy do spraw gospodarki, minister właściwy do spraw trans portu oraz minister właściwy 
do spraw budownictwa, lokalnego planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz 
mieszkalnictwa:  
1)   organizują kampanię promującą stosowanie środków poprawy efektywności energetycznej , 
w tym wprowadzanie innowacyjnych technologii;  
2)   prowadzą działania informacyjno- edukacyjne oraz szkoleniowe o dostępnych środkach poprawy 
efektywności energetycznej.  
Monitor Polski – 38 –  Poz. 614 
-37- 
 
 Jednocześnie art. 40 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków  
zakłada, że minister właściwy do spraw budo wnictwa, lokalnego planowania i zagos podarowania 
przestrzennego oraz   mieszkalnictwa prowadzi kampanię informacyjną służącą poprawie 
charakterystyki energetycznej budynków.  
Jako jeden z przykładów działań ukierunkowanych na promowanie efektywności energetycznej 
w  budynkach można przytoczyć kampanię prow adzoną przez Ministerstwo Środowiska pt. „Dom, 
który dla mnie oszczędza”  i stronę internetową pod adresem oszczedzam -energie.mos.gov.pl.  
Dodatkowo wyemitowano szereg spotów reklamowych, które promowały dobre praktyki i  zachowania 
użytkowników budynków , zmierzające do ograniczenia kosztów ich utrzymania.  
Ponadto, na podstawie art. 132- 134 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii 
(Dz. U. poz. 478) minister właściwy do spraw gospodarki prowadzi działania informacyjne i  edukacyjne 
związane z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii, tj.:  
1) udostępnia informacje o kosztach i korzyściach wynikających ze stosowania urządzeń i  systemów 
grzewczych, chłodniczych i elektrycznych, wykorzystujących energię z  odnawialnych źródeł energii;  
2) przy udziale jednostek samorządu terytorialnego opracowuje programy informacyjne, doradcze lub 
szkoleniowe informujące społeczeństwo o korzyściach i rozwiązaniach praktycznych związanych 
z rozwojem i  wykorzystaniem energii z  odnawialnych źródeł energii;  
3) zapewni a dostęp do informacji i  wytycznych o  sposobach optymalnego połączenia instalacji 
odnawialnych źródeł energii, wysoko efektywnych technologii oraz systemów grzewczych 
i chłodniczych.  
Jednocześnie w zakresie działań informacyjnych i edukacyjnych należy w ymienić Program Operacyjny 
Wiedza Edukacja Rozwój (PO WER)  w perspektywie finansowej na lata 2014- 2020. Celem PO WER 
jest wzmocnienie wybranych polityk publicznych realizujących cele strategii Europa 2020.  W ramach 
programu planowane jest opracowanie prakt ycznego informatora dla inwestorów w zakresie prawa 
budowlanego (z uwzględnieniem możliwości zastosowania środków poprawy efektywności 
energetycznej w budynkach w tym wprowadzanie środków innowacyjnych).  Przygotowany zostanie 
praktyc zny informator dla inwestorów w zakresie prawa budowlanego (część I – strona internetowa, 
część II –  wersja papierowa wraz z  dystrybucją).  
Prowadzone są liczne działania mające na celu zwiększenie potencjału badawczego w  zakresie 
technologii środowiskowych. Wśród nich należy wymienić realizowany w latach 2008- 2013 program 
Kształcenia na kierunkach zamawianych. Do kierunków tych należały m.in. budownictwo, inżynieria 
środowiska, energetyka, ochrona środowiska i inne, w ramach których uczelnie wyższe mogły 
poszerzać zakres nauczania o unikatowe zagadnienia z obszaru energetyki, ochrony środowiska, 
adaptacji do zmian klimatu. W wyniku realizacji programu zwi ększyła się liczba studentów 
na kierunkach technicznych. Spodziewane jest utrzymanie tego trendu w latach kolejnych.  
4.3.2.   Projekty demonstracyjne i pilotażowe  
NFO ŚiGW prowadzi program dopłat do kredytów na budowę domów energooszczędnych. 
Zakończone budowy, 62 budynków jednorodzinnych w standardzie NF40 i NF15 , ponad 100 
budynków po wstających w  standardzie NF15 i NF40 oraz 14 pozytywnie zweryfikowan ych osiedli 
domów jednorodzinnych i  wielorodzinnych można pośrednio uznać za inwestycje pilotażowe.  
Wskazane powyżej inwestycje są tylko wybranym przykładem spośród wielu inwestycji zmierzających 
do uzyskania podwyższonego standardu efektywności energetycznej budynku.  
4.3.3.   Badania naukowe  
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju przeprowadziło projekt badawczy Zintegrowany system 
zmniejszenia eksploatacji energochłonności budynków , którego celem było opracowanie rozwiązań 
Monitor Polski – 39 –  Poz. 614 
-38- 
 
 technicznych i organizacyjnych w zakresie projektowania, wznoszenia i eksploatacji budynków 
mieszkalnych i budynków użyteczności publicznej, które prowadzą do zmniejszenia 
ich  energochłonności oraz zwiększenia wykorzystania odnawialnych źródeł energii w bilansie 
energetycznym budynku. Realizacja 7 zadań badawczych w ramach projektu rozpoczęła się w  2010 r.  
i trwała od 12 do 36 miesięcy.  
Tematy zadań badawczych realizowanych w ramach projektu:  
 analiza możliwości i skutków socjoekonomicznych wzros tu efektywności energetycznej 
w  budownictwie , 
 opracowanie optymalnych energetycznie typowych rozwiąz ań strukturalno- materiałowych 
i  instalacyjnych budynków , 
 zwiększenie wykorzystania energii z odnawialnych źródeł energii w budownictwie;  
 rozwój diagnostyki cieplnej budynków , 
 zoptymalizowanie zużycia energii elektrycznej w budynkach,  
 analiza wymagań technicznych i eksploatacyjnych dla budynków przy zasilaniu 
ze  scentralizowanych źródeł ciepła,   
 warunki i możliwości oszczędzania energii za pomocą instrumentów polityki miejskiej.  
4.4. Promowanie wykorzystania odnawialnych źródeł energii  
Na mocy art. 9 ust. 3 lit. c dyrektywy 2010/31/UE  państwa członkowskie zobowiązuje się, 
aby  w  swoich planach krajowych podawały Komisji również „szczegóły na temat krajowych wymagań 
i  środków dotyczących zużycia energii ze źródeł odnawialnych w nowych budynkach oraz istniejących 
budynkach poddanych ważniejszej renowacji w kontekście art. 13 ust. 4 dyrektywy 2009/28/WE oraz 
art. 6 i art. 7 dyrektywy 2010/31/UE” .  
Art. 13 ust. 4 dyrektyw y Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. 
w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniając ej i w następstwie 
uchylając ej dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE  (Dz. Urz. UE L 140 z 05.06.2009, str. 16, z późn. 
zm.) stanowi, że:  
„Państwa członkowskie wprowadzają w swoich przepisach i kodeksach prawa budowlanego 
odpowiednie środki służące zwiększeniu udziału energii ze źródeł odnawialnych w sektorze 
budownictwa.  
Przy ustanawianiu tych środków lub systemów wsparcia regionalnego, państwa członkowskie mogą 
uwzględniać środki krajowe związane ze znacznym wzrostem wydajności energetycznej i kogeneracją oraz pasywnymi budynkami o niskim lub zerowym zużyciu energii . 
Najpóźniej do dnia 31 grudnia 2014 r. państwa cz łonkowskie wprowadzają w swoich przepisach 
i  kodeksach prawa budowlanego (…) wym óg wykorzystania w nowych budynkach i budynkach 
już  istniejących poddawanych generalnemu remontowi minimalnego poziomu energii ze źródeł 
odnawialnych.”.  
Podstawowym narzędziem promowania wykorzystania odnawialnych źródeł energii jest ustawa z  dnia 
20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii . Celem ustawy o OZE jest zrównoważony rozwój 
energetyki odnawialnej w Polsce, poprzez optymalizację strumieni przepływu środków finansowych 
dla poszczególnych technologii OZE oraz ich stabilizację w okr esie 15- letnim. Ustawa o OZE 
to kompleksowe rozwiązania porządkujące system wsparcia dla odnawialnych źródeł energii, które 
polegają na:  
 
1) utrzymaniu obecnego systemu wsparcia dla istniej ących instalacji OZE, co  zagwarantuje 
poszanowanie praw nabytych dla wszystkich, którzy byli wytwórcami energii elektrycznej z OZE przed wejściem w życie ustawy;  
Monitor Polski – 40 –  Poz. 614 
-39- 
 
 2) wprowadzeniu nowych możliwości dla istniejących instalacji odnawialnych źródeł energii, 
w celu optymalizacji rachunku ekonomicznego (dedykowane aukcje);  
3) wdrożeniu nowoczesnego systemu aukcji dla nowych i zmodernizowanych instalacji OZE;  
4) przyjęciu cen gwarantowanych dla wytwórców energii elektrycznej w  mikroinstalacji.  
W odniesieniu do promowania wykorzystania OZE wprowadzono model zachę t i premii. Jak już 
wspomniano metodologia wyznaczania  charakterystyki energetycznej budynku, określona 
w  rozporządzeniu Ministra Infrastruktury  i Rozwoju  z dnia 27 lutego 2015  r. w sprawie metodologii  
wyznaczania  charakterystyki  energetycznej  budynku lub części budynku oraz świadectw 
charakterystyki  energetycznej , zakłada promowanie wykorzystania energii pochodzącej ze źródeł 
odnawialnych.  
Zmniejszenie wartości wskaźnika EP, a tym samym łatwiejsze spełn ienie warunków stawianych 
przez   przepisy techniczno- budowlane, można osiągnąć dzięki zastosowaniu energii ze źródeł 
odnawialnych. Ponadto w karcie świadectwa charakterystyki energetycznej wymagane jest podanie 
udziału OZE w energii końcowej U oze [%], co stanowi  źródło informacji, jak również pewną formę 
monitoringu. Posiadanie tych danych z czasem przyczyni się do modyfikacji istniejących przepisów 
prawa tak, aby możliwe było określenie procentowego wskaźnika liczbowego udziału OZE w energii 
końcowej.  
W rozdziale 4 .2.1. Krajowego planu omówiono też nowelizację przepisów dotyczących projektu 
budowlanego. Od 3 października 2013 r. zaczęł a obowiązywać nowelizacja rozporządzeni a w sprawie 
szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego. Nowelizacja objęła zmiany przepisów w zakresie opisu technicznego projektu budowlanego przez wprowadzenie obowiązku sporządzania 
analizy możliwości racjonalnego wykorzystania wysokoefektywny ch systemów alternatywnych z 
wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii dla wszystkich budynków, a  nie jak dotychczas – 
budynków o powierzchni użytkowej większej niż 1000 m
2.  
 
4.5. Kształtowanie standardów energetycznych budynków  
4.5.1.   Instalacje ogrzewania, wentylacji i ciepłej wody użytkowej21) 22) 
Kwestie dotyczące wyposażenia technicznego budynku zostały unormowane w dziale IV 
rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, j akim powinny 
odpowiadać budynki i ich usytuowanie.   
Dla przeważającej części budynków wspólne źródło ciepła narzuca potrzebę kompleksowego rozpatrywania instalacji c.o. i c.w.u. i wyboru najlepszego w danych warunkach rozwiązania.  Wybór 
systemu c.o. i c.w.u., w tym również wybór źródła ciepła, zależy od szeregu czynników takich jak:  
− rozplanowanie architektoniczne, konstrukcja i sposób użytkowania budynku,  
− wymagania komfortu użytkowania,  
− lokalne warunki zaopatrzenia w ciepło,  
− relacje cen nośników energii i elementów instalacji i źródeł oraz dynamika ich zmian,  
                                                           
 
21)„Analiza wymagań techniczno budowlanych dotyczących ochrony cieplnej budynków, celem ustalenia minimalnych wymagań 
w zakresie charakterystyki energetycznej i przedstawienia propozycji zmian zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego 
i Rady 2010/31/UE z 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków” Instytut Techniki Budowlanej, 
Warszawa 2012 Praca zbiorowa pod redakcją  dr. inż. Krzysztofa Kasperkiewicz, prof. nadzw. ITB  
22)  Praca zbiorowa pod redakcją Stanisława Mańkowskiego i Edwarda Szczechowiaka „Opracowanie optymalnych energetycznie 
typowych rozwiązań strukturalno- materiałowych i instalacyjnych budynków”, tom trzeci, część A, Rekomendacje w zakresie 
projektowania i optymalizacji energetycznej rozwiązań instalacyjnych budynków. Zadanie badawcze nr 2 wykonane w ramach 
Strategicznego Projektu Badawczego pt. „Zintegrowany system zmniejszenia eksploatacyjnej energochłonności budynków” na 
zamówienie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. Politechnika Poznańska, 2013 r.  
Monitor Polski – 41 –  Poz. 614 
-40- 
 
 − wymagania ekologiczne,  
− wymagania i możliwości finansowe inwestora,  
− wymagania przepisów techniczno- budowlanych oraz dostępne programy popierania 
rozwiązań efektywnych energetycznie i ekologicznie.  
Instalacje ogrzewania i c.w.u. powinny być rozwiązane tak,  aby uzyskać odpowiednie, możliwie 
wysokie sprawności ogólne systemów. Wysokie wartości sprawności instalacji  uzyskuje się przez 
zastosowanie wysokosprawnych źródeł ciepła, obniżenie strat ciepła dystrybucji, akumulacji, regulacji 
oraz wykorzystania ciepła.  
Maksymalne możliwe sprawności cząstkowe można uzyskać m.in.  przez:  
− stosowanie kotłów kondensacyjnych, pomp ciepła o wysokim COP,  
− odpowiednie prowadzenie sieci rozprowadzających czynnik g rzejny (zwarta instalacja) 
oraz ich właściwą izolację cieplną,  
− odpowiednią izolację zbiorników akumulacyjnych i buforowyc h oraz dobrane do specyfiki 
ich pracy i użytkowania sterowanie ładowaniem i rozładowaniem,  
− niskotemperaturowe systemy grzejne płaszczyznowe, grzejnikowe lub mieszane,  
− dobór techniki regulacji i ster owania zapewniającej najwyższą efektywność regulacji  
w danej strukturze instalacji i przy danym sposobie użytkowania,  
− wybór sposobu podgrzewania ciepłej wody zapewniającego wysoką sprawność w  danym 
trybie użytkowania,  
− stosowanie wysokosprawnych pomp o nis kiej mocy elektrycznej, skutkujące małym zużyciem 
energii pomocniczej,  
− eliminację lub maksymalne ograniczenie instalacji cyrkulacyjnych o dużej efektywności,  
− odpowiednią izolację zasobników c.w.u. oraz dobrane do specyfiki ich pracy i użytkowania 
sterowani e ładowaniem i rozładowaniem.  
Dla ograniczenia strat ciepła rozdziału układ instalacji powinien być zwarty. Punkty poboru wody 
powinny znajdować się blisko siebie. W projekcie architektoniczno- budowlanym zaleca się 
umieszczanie pomieszczeń kuchennych, sani tarnych (łazienki, WC) i  innych wilgotnych pomieszczeń 
możliwie obok siebie i w jednym ciągu wysokościowym. Umożliwia  
to zaprojektowanie zwartych instalacji wodociągowo- kanalizacyjnych (zimna woda, ciepła woda  
i kanalizacja) oraz wentylacji mechanicznej wyciągowej i tym samym obniża koszty inwestycyjne oraz 
eksploatacyjne tych instalacji (mniejsze straty ciepła i mniejsze straty ciśnienia,  
a więc mniejsze koszty pompowania).  
Przewody i urządzenia c.w.u., np. zasobniki, należy umieszczać wewnątrz ocieplon ej powłoki 
budynku. Ogranicza to straty ciepła przewodów i zasobnika i jednocześnie umożliwia  
ich użyteczne wykorzystanie na cele ogrzewania budynku. W okresie letnim zmniejsza  
to wewnętrzne zyski ciepła, a więc również zmniejsza ryzyko przegrzewania pom ieszczeń latem. 
W małych instalacjach należy wyeliminować przewody cyrkulacyjne. Ujemną stroną cyrkulacji  
są znaczne straty ciepła. Ograniczenie tych strat można uzyskać przez właściwą izolację cieplną 
przewodów c.w.u. i cyrkulacyjnych. Najlepszym rozwiąz aniem jest prowadzenie obu przewodów obok 
siebie i ich wspólne zaizolowanie oraz prowadzenie przewodów instalacyjnych wewnątrz osłony izolacyjnej budynku.  
Instalacje c.w.u. powinny być przystosowane do energooszczędnej eksploatacji, m.in. poprzez wybór wysokiej jakości armatury czerpalnej dostosowanej do oszczędnego zużycia wody  
oraz umożliwiać indywidualne rozliczanie użytkowników.  
W zakresie wyboru struktury źródeł ciepła należy, oprócz wyboru urządzeń wysokosprawnych, 
przeanalizować możliwość wykorzystania źródeł energii odnawialnej.  
Monitor Polski – 42 –  Poz. 614 
-41- 
 
 Wybór systemu zaopatrzenia w c.w.u. zależy nie tylko od standardu energetycznego budynku,  
ale również od udziału zużycia energii na cele c.w.u. w całkowitym zużyciu energii budynku.  
W przypadku małego udziału instalacje c. w.u. mogą być rozwiązane jako zasilane z  podgrzewaczy 
bezpośrednich lub przepływowych wymienników ciepła.  
W przypadku dużego udziału instalacje c.w.u. są zasilane z niezależnego źródła ciepła i  najczęściej 
wykorzystują energię słoneczną.  
Wybór systemu c.w. u. oraz kompletacja jego źródła ciepła zależy każdorazowo od przeznaczenia 
budynku.  
W rozwiązaniach systemów c.w.u. dla budynków użyteczności publicznej, systemy c.w.u.  
są najczęściej niezależne, zaopatrywane z podgrzewaczy bezpośrednich lub mini stacji l okalnych 
zasilanych z węzła cieplnego lub innego źródła ciepła.  
Warto zwrócić uwagę na to, że systemy c.w.u. mogą być rozwiązane jako niezależne ze źródłem 
ciepła wykorzystującym głównie energię słoneczną poprzez zastosowanie kolektorów słonecznych z zasob nikiem spełniającym funkcję długoterminowego magazynu energii.  
Biorąc pod uwagę rosnące wymagania techniczne stawiane budynkom, kluczową technologią wymagającą dalszego rozwoju jest technologia wentylacji nawiewno- wywiewnej z odzyskiem ciepła. 
Dla niektóry ch typów budynków, spełnienie przewidzianych prawem standardów energetycznych 
będzie wręcz niemożliwe bez wyposażenia ich w wentylację z odzyskiem ciepła. Rozwijanie metody  
wentylacji z odzyskiem ciepła powinno prowadzić do poprawy sprawności odzysku ciepł a, jak również 
do dostosowania tej metody  do wymogów budynków już istniejących na przykład budynków 
wielorodzinnych wybudowanych w technologii wielkiej płyty.    
Należy mieć także na uwadze akty wykonawcze Komisji Europejskiej (KE) wydawane na podstawie przepisów dyrektywy 2009/125/WE ustanawiającej ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią. Wydane do chwili obecnej rozporządzenia KE 
zawierają minimalne wymagania dotyczących ekoprojektu dla poszczególnych produktów lub ich grup. Obowiązujące rozporządzenia KE dotyczą m.in.:  
− źródeł światła i opraw oświetleniowych, oraz LED – rozporządzenie Komisji (WE) nr  244/2009 
z dn ia 18 marca 2009 r. w sprawie wykonania dyrektywy 2005/32/WE Parlamentu 
Europejskiego i Rady w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla bezkierunkowych lamp do użytku domowego (Dz. Urz. UE L 76 z 24.03.2009, str. 3, z późn. 
zm.); rozporządzenie Komisji (UE) nr 347/2010 z dnia 21 kwietnia 2010 r.  zmieniające 
rozporządzenie Komisji (WE) nr 245/2009 w odniesieniu do wymogów dotyczących 
ekoprojektu dla lamp fluorescencyjnych bez wbudowanego statecznika, lamp wyładowczych 
dużej intensywności oraz stat eczników i opraw oświetleniowych służących do zasilania takich 
lamp (Dz. Urz. UE L 104 z 24.04.2010, str. 20) ; rozporządze nie Komisji (UE) nr 1194/2012 
z dnia 12 grudnia 2012 r.  w sprawie wykonania dyrektywy 2009/125/WE Parlamentu 
Europejskiego i Rady w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla lamp 
kierunkowych, lamp z diodami elektroluminescencyjnymi i powiązanego wyposażenia  (Dz. 
Urz. UE L 342 z 14.12.2012, str. 1) ,  
− klimatyzatorów i wentylatorów  – rozporządzenie Komisji (UE) nr 206/2012 z dnia 6 marca 
2012 r.  w sprawie wykonania dyrektywy 2009/125/WE Parlamentu Europejskiego i Rady 
w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla klimatyzatorów i wentylatorów 
przenośnych ( Dz. Urz. UE L 72 z 10.03.2012, str. 7) ,  
− ogrzewaczy pomieszczeń  i ogr zewaczy wielofunkcyjnych – rozporządzenie Komisji (UE) 
nr 813/2013 z dnia 2 sierpnia 2013 r.  w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu 
Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla ogrzewaczy pomieszczeń i ogrzewaczy wielofunkcyjnych (Dz .  U rz .  U E  L  239 z 06.09.2013 , 
str. 136) ,  
Monitor Polski – 43 –  Poz. 614 
-42- 
 
 − podgrzewaczy wody  i zasobników ciepłej wody użytkowej – rozporządzenie Komisji (UE) 
nr 814/2013 z dnia 2 sierpnia 2013 r.  w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu 
Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu 
dla podgrzewaczy wody i zasobników ciepłej wody użytkowej ( Dz. Urz. UE L 239 
z 06.09.2013 , str. 162) ,  
− systemów wentylacyjnych – rozporządzenie Komisji (UE) nr 1253/2014 z dnia 7 lipca 2014 r.  
w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Eur opejskiego i Rady 2009/125/WE 
w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla systemów wentylacyjnych (Dz. Urz. 
UE L 337 z 25.11.201 4, str. 8).  
Lista opublikowanych przez KE rozporządzeń jest dostępna na stronie internetowej Ministerstwa 
Gospodarki:  
http://www.mg.gov.pl/Bezpieczenstwo+gospodarcze/Energetyka/Efektywnosc+energetyczna/Ekoproje
kt  
4.5.2.   Instalacja klimatyzacji23) 
Wskazane jest eliminowanie albo znaczne zredukowanie układów chłodniczych dla klimatyzacji 
korzystających z agregatów chłodniczych przez:  
1) ograniczenie zysków ciepła (redukcja zysków słonecznych przez ochronę przeciws łoneczną 
i ograniczenie zysków wewnętrznych),  
2) dostosowanie strumienia powietrza do rzeczywistego obciążenia,  
3) wykorzystanie alternatywnych metod chłodzenia (chłodzenie nocne, wykorzystanie energii gruntu, free cooling, chłodzenie pasywne).  
Dla niewielkich obiektów mogą być  zalecane układy z bezpośrednim odparowaniem oparte  
o indywidualne klimatyzatory typu SPLIT lub MULTISPLIT.  
Dla budynków większych, z dużą liczbą pomieszczeń zaleca się układy oparte o układy wody chłodzącej o parametrach 15/18
0C lub 18/210C współpracując e z belkami chłodzącymi  
lub z  systemami stropów termicznie aktywnych i innymi powierzchniami chłodzącymi  
z możliwością wykorzystania wolnego chłodzenia (free cooling).  
W obiektach o znacznym zagęszczeniu osób celowe jest zastosowanie chłodzenia powietrznego 
przez centralę dostarczającą jednocześnie niezbędny strumień powietrza świeżego. Przepływ 
powietrza i parametry termiczne są dostosowane do aktualnego obciążenia ciepłem  
i zanieczyszczeniami (CO 2). 
4.5.3.   Instalacja oświetlenia24) 
Dla prawidłowego funkcjonowania oświetlenia sztucznego przy równoczesnym ograniczeniu zużycia 
energii na te potrzeby musi być ono prawidłowo regulowane. Podstawowy cel oświetlenia 
tzn. umożliwienie komfortu widzenia może być zrealizowane za pomocą oświetle nia naturalnego  
i sztucznego, najlepiej współpracujących ze sobą.  
                                                           
 
23) „Analiza wymagań techniczno budowlanych dotyczących ochrony cieplnej budynków, celem ustalenia minimalnych wymagań 
w zakresie charakterystyki energetycznej i przedstawienia propozycji zmian zgodnie z dyrektywą Parl amentu Europejskiego 
i Rady 2010/31/UE z 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków” Instytut Techniki Budowlanej, 
Warszawa 2012 Praca zbiorowa pod redakcją  dr. inż. Krzysztofa Kasperkiewicz, prof. nadzw. ITB  
24) „Analiza wymagań techniczno budowlanych dotyczących ochrony cieplnej budynków, celem ustalenia minimalnych wymagań 
w zakresie charakterystyki energetycznej i przedstawienia propozycji zmian zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego 
i Rady 2010/31/UE z 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków” Instytut Techniki Budowlanej, 
Warszawa 2012 Praca zbiorowa pod redakcją  dr. inż. Krzysztofa Kasperkiewicz, prof. nadzw. ITB  
Monitor Polski – 44 –  Poz. 614 
-43- 
 
 W przypadku oświetlenia sztucznego należy zapobiegać oświetleniu pomieszczeń, w których ludzie 
nie przebywają. Służą do tego czujniki obecności, wykorzystujące promieniowanie podczerwone 
lub mikrofalowe, czujniki jasności itp.  
Wprowadzenie oświetlenia LED (Light Emitting Diode) zapewnia nowe możliwości regulacji i  oprócz 
natężenia oświetlenia, również barwy światła. Nowoczesnym rozwiązaniem jest również system 
„oświetlenia dynamicznego”, kt óry stymuluje aktywność człowieka przez modelowanie poziomu 
natężenia oświetlenia i temperatury barwowej światła w ciągu dnia. Diody LED mają jeszcze jedną ważną cechę: są zasilane prądem stałym, a więc mogą być zasilane np. przez panele PV, ogniwa paliwow e itp. Nowe technologie dają istotne obniżenie mocy zainstalowanej i  wyraźne obniżenie 
rocznego zużycia energii końcowej i również energii pierwotnej dla potrzeb oświetlenia pomieszczeń.  
4.5.4.   Izolacja cieplna przegród
25) 26) 27) 
Miarą izolacyjności cieplnej prze gród jest charakteryzująca je wartość współczynnika przenikania 
ciepła U.  Poziom maksymalnych dopuszczalnych wartości współczynnika przenikania c iepła U został 
unormowany w załączniku nr 2 do rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków 
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i  ich usytuowanie, dla budynków objętych zakresem 
stosowania rozporządzenia. Poziom wymagań,  o którym mowa powyżej , określono  jako optymalny 
pod  względem ekonomicznym.  
Współczynnik przenikania ciepła przegrod y zależy od oporu cieplnego poszczególnych materiałów 
konstrukcyjnych i izolacyjnych R, a tym samym zależy od współczy nnika przewodzenia ciepła λ. 
Im mniejszy współczynnik przewodzenia ciepła materiału, tym izolacyjność cieplna większa. Ponadto 
izolacyjnoś ć cieplna przegród zewnętrznych w budynku jest zależna od:  
1) prawidłowego ułożenia izolacji cieplnej, zwłaszcza w aspekcie zredukowania wpływu mostków cieplnych;  
2) liczby otworów okiennych i drzwiowych i ich rozwiązania w powiązaniu z izolacją cieplną.  
Rola izolacji cieplnej w budynku polega na:  
1) ograniczeniu strat ciepła z budynku do otoczenia;  
2) utrzymaniu odpowiedniej temperatury wewnętrznych powierz chni przegród zewnętrznych, 
tak aby nie dopuścić do ich zawilgocenia, a w konsekwencji uniemożliwić rozw ój grzybów 
pleśniowych.  
 
 
                                                           
 
25 ) „Analiza wymagań techniczno budowlanych dotyczących ochrony cieplnej budynków, celem ustalenia minimalnych wymagań 
w zakresie charakterystyki energetycznej i przedstawienia propozycji zmian zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego 
i Rady 2010/31/UE z 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków” Instytut Techniki Budowlanej, 
Warszawa 2012 Praca zbiorowa pod redakcją  dr. inż. Krzysztofa Kasperkiewicz, prof. nadzw. ITB  
26)  Praca zbiorowa pod redakcją Stanisława Mańkowskiego i Edwarda Szczechowiaka „Opracowanie optymalnych 
energetycznie typowych rozwiązań strukturalno- materiałowych i instalacyjnych budynków”. Tom trzeci Część B Katalog 
zoptymalizowanych energetycznie rozwiązań instalacyjnych budynków. Zadanie badawcze nr 2 wykonane w ramach 
Strategicznego Projekt u Badawczego pt. „Zintegrowany system zmniejszenia eksploatacyjnej energochłonności budynków” na 
zamówienie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. Politechnika Poznańska, 2013 r.  
27) Praca zbiorowa pod redakcją Stanisława Mańkowskiego i Edwarda Szczechowiaka „Opracowanie optymalnych 
energetycznie typowych rozwiązań strukturalno- materiałowych i instalacyjnych budynków”, tom drugi, część A, Rekomendacje 
w zakresie projektowania i optymalizacji energetycznej struktury budynku i rozwiązań konstrukcyjno- materiałowy ch. Zadanie 
badawcze nr 2 wykonane w ramach Strategicznego Projektu Badawczego pt. „Zintegrowany system zmniejszenia eksploatacyjnej energochłonności budynków” na zamówienie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. Politechnika Poznańska, 
2013 r.  
 
Monitor Polski – 45 –  Poz. 614 
-44- 
 
 Izolacja cieplna jest jednym z głównych czynników wpływających na wielkość zapotrzebowania  
na ciepło do ogrzewania budynku, a co za tym idzie na koszt eksploatacji budynku.  
Jeżeli budynek ma dobrze zaizolowane wszystkie przegro dy zewnętrzne, to wartości współczynnika 
przenikania ciepła tych przegród U są relatywnie małe. Powoduje to obniżenie strat energii oraz 
kosztów ogrzewania. Jednokrotna inwestycja w dobrą izolację cieplną pozwala zaoszczędzić 
na kosztach ogrzewania w czasie każdej zimy przez cały okres eksploatacji budynku.  
Grubość izolacji cieplnej powinna wynikać z wymaganej przepisami techniczno- budowlanymi 
maksymalnej wartości ws półczynnika przenikania ciepła, jednocześnie zależy od rodzaju 
zastosowanych materiałów  izolacyjnych, dostępnych na rynku budowlanym rozwiązań materiałowych 
i konstrukcyjnych oraz kosztów możliwych do poniesienia przez inwestora.  Przy określaniu grubości 
izolacji należy uwzględnić wpływ konstrukcyjnych mostków cieplnych oraz łączników mechanicznych 
mocujących warstwę izolacji cieplnej.  
Przegrody przezroczyste takie jak okna, drzwi balkonowe, ściany osłono we czy świetliki składają się 
z dwóch podstawowych części: przeziernej , tj. pakietu szybowego oraz części nieprzeziernej ,  
tj. ramy okien/drzwi lub słupów i rygli w lekkich ścianach osłonowych. Podstawowym parametrem 
decydującym o stratach cieplnych przez tego typu elementy obudowy jest współczynnik przenikania ciepła: U
w okien, U D drzwi, U cw ścian osłonowych. O wartości współczynnika przenik ania ciepła 
decydują składowe: od oszklenia U g, od ramy okien i drzwi U f, słupów i rygli U m/t oraz liniowe 
współczynniki przenikania ciepła charakteryzujące izolacyjność cieplną połączeń.  
Z punktu widzenia oszczędności energii, istotny jest także sposób m ontażu. Najmniejsze mostki 
cieplne występują, gdy okna i drzwi osadzane są w warstwie izolacji cieplnej lub na granicy muru i izolacji.  
Nie bez znaczenia w gospodarowaniu energią dostarczan ą do budynku są s ystemy przeciwsłoneczne , 
które powinny:  
1) zapewnić ochronę przed nadmiarem insolacji słonecznej (nasłonecznieniem) podczas lata;  
2) umożliwiać insolację słoneczną (podczas zimy oraz okresów przejściowych) ;  
3) podwyższać komfort przebywania ludzi ;  
4) wpuścić do pomieszczenia promienie słoneczne ; 
5) utrzymać chłód podczas sezonu letniego.  
Systemy przeciwsłoneczne dziel ą się na stałe lub ruchome.  Stałe systemy:  wysunięte gzymsy,  
szersze lub dłuższe balkony, okapy, daszki, panele. Ruchome systemy:  markizy,  panele przesuwne,  
żaluzje zewnętrzne,  rolety zewnętrzne,  okiennice,  daszki perforowane.  
Ze względu na pojawianie się i dopuszczenie do stosowania coraz nowszych materiałów , technologii 
na rynku budowlanym zaczynają być obecne nowe rozwiązania, które dają możliwość uzyskania 
parametrów bardziej korzystnych niż te unormowane przepisami. Dla przykładu maksymalna dopuszczalna izolacyjność termiczna ścian zewnętrznych zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami techniczno- budowlanymi wynosi 0, 25 W/(m
2·K) podcz as, gdy dostępne są już rozwiązania 
pozwalające na uzyskani e parametru na poziomie 0,15 W/(m2·K). Ostateczny wybór pozostawiono 
projektantowi i inwestorowi, którzy przy zachowaniu obowiązujących przepisów i  zasad wiedzy 
technicznej, mając na uwadze budżet inwestycji, decydują się na konkretne rozwiązania.  
W trakcie kolejnej rewizji przepisów technicznych będzie możliwość  rozważenia zaostrzeni a 
parametru izolacyjności termicznej ścian, tak aby ewentualne nowe rozwiązanie spełniało kryterium 
efektywności ekonomicznej w całym cyklu życia budynku.  
 
 
Monitor Polski – 46 –  Poz. 614 
-45- 
 
 4.5.5.   Szczelność powietrz na28) 
Istotna pod kątem oszczędności energii jest odpowiednia szczelność budynku. Szczelność wyraża się 
przy pomocy współczynnika n 50, który oznacza krotność ilości pow ietrza, jaka zostanie wymieniona 
w kubaturze budynku podczas różnicy ciśnień wewnątrz i na zewnątrz budynku wynoszącej 50 Pa.  
Szczelność budynku jest ściśle związana z izolacją cieplną, ale nie jest jej równoznaczna.  
Dobrze ocieplony budynek może nie być  dostatecznie szczelny, z kolei odpowiednio szczelny 
budynek może nie mieć odpowiedniej izolacyjności cieplnej przegród.  
W zakresie szczelności powietrznej istotne są:  
1) przerwy w powłoce budynku powstałej na skutek przejść instalacyjnych;  
2) zwieńczenia ścian  szczytowych przy połączeniu z elementami konstrukcyjnymi połaci 
dachowej (krokwie, murłaty itp.) ;  
3) elementy dachowe (dachówki, płyty pokrycia dachowego) ; 
4) przejścia instalacji sanitarnych w piwnicy lub na poddaszu;   
5) osadzenie drzwi ; 
6) osadzenie okien;   
7) insta lacje elektryczne w dachu i przy powierzchniach ścian zewnętrznych.  
W przepisach techniczno- budowlanych zawarto zalecenia dotyczące szczelności powietrznej 
budynku:  
1) budynek z wentylacją grawitacyjną lub hybrydową n 50 ≤ 3,0 h-1 ; 
2) budynek z wentylacją mechaniczną lub klimatyzacją n 50 ≤ 1,5 h-1. 
Rekomendowane materiały do zapewnienia szczelności powietrznej i detale rozwiązań:  
1) taśmy rozprężne do uszczelniania obwodowego przy osadzaniu okien i drzwi;  
po rozprężeniu dociskają się do powierzchni, eliminuj ąc nieszczelności ;  
2) pianki poliuretanowe rozprężające się i wypełniające szcze linę lub otwór, przeznaczone 
do uszczelniania połączeń okien, drzwi oraz otworów wokół przewodów i innych nieszczelności montażowych;   
3) izolacja wiatrochronna do stosowania w przegrodzie szkieletowej wentylowanej, na izolacji cieplnej od strony szczeliny; izolacja ta eliminuje straty ciepła związane z przewiewaniem 
izolacji w wyniku ruchu powietrza w szczelinie.  
Sprawdzenie szczelności powietrznej całego budynku,  którą najlepiej jest wykonywać  bezinwazyjnym 
pomiarem przepuszczalności powietrznej budynków metodą ciśnieniową przy użyciu wentylatora. 
Procedury przeprowadzania testu oraz opracowanie wyników są wykonywane w oparciu o wytyczne 
Polskiej Normy PN -EN 13829: 2002  Właściwości cieplne budynków – Określanie przepuszczalności 
powietrznej budynków – Metoda pomiaru ciśnieniowego z użyciem wentylatora.  
4.6. Poprawa efektywności energetycznej  budynków istniejących  
Art. 9 ust. 2 dyrektywy 2010/31/UE  określa, że państwa członkowskie „idąc za przykładem sektora 
publicznego – opracowują polityki i podejmują działania, takie jak opracowywanie założeń służących 
pobudzaniu do przekształcania budynków poddawanych renowacji w   budynki o niemal zerowym 
zużyciu energii, i informuj ą o tym Komisję w swoich krajowych planach”.   
                                                           
 
28)  Praca zbi orowa pod redakcją Stanisława Mańkowskiego i Edwarda Szczechowiaka „Opracowanie optymalnych 
energetycznie typowych rozwiązań strukturalno- materiałowych i instalacyjnych budynków”, tom drugi, część A, Rekomendacje 
w zakresie projektowania i optymalizacji energetycznej struktury budynku i rozwiązań konstrukcyjno- materiałowych. Zadanie 
badawcze nr 2 wykonane w ramach Strategicznego Projektu Badawczego pt. „Zintegrowany system zmniejszenia 
eksploatacyjnej energochłonności budynków” na zamówienie Narodowego Cent rum Badań i Rozwoju. Politechnika Poznańska, 
2013 r.  
Monitor Polski – 47 –  Poz. 614 
-46- 
 
 W przypadku budynków poddawanych termomodernizacji, kiedy  zastosowanie mają też przepisy 
techniczno- budowlane w określonym zakresie kwestie związane z  oszczędnością energii regul uje 
również treść przytoczona w załączniku nr 1 do Krajowego planu zwłaszcza dotycząca izolacyjności 
cieplnej przegród.  
Istotne jest ustalenie wskaźników zapotrzebowania na energię dla budynków , dostosowan ych pod 
względem kosztów do warunków krajowych. W odniesieniu do istniejących zasobów budynków 
mieszkalnych optymalny poziom wskaźnika zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną 
oraz energii końcowej dla potrzeb ogrzewania i wentylacji oraz przygotowania c iepłej wody użytkowej 
kształtuje się następująco (rys. 12.):  
 EP = 75 -50 kWh/(m2rok); EK = 68 -45 kWh/(m2.rok) – w przypadku budynków istniejących 
wybudowanych po roku 1970;   
 EP = 100-75 kWh/(m2rok) ;  E K  =  9 0 -65 kWh/(m2.rok), a w niektórych przypadkach  
po wprowadzeniu znacznego udziału OZE – będzie s zansa na osiągni ęcie  
EP = 75 -50 kWh/(m2rok) – w przypadku budynków starszych.  
 
Objaśnienia: 1 – pasmo zapotrzebowania EP po kompleksowej termomodernizacji budynków 
istniejących [EP = 100- 50 kWh/(m2.rok) – zależnie od stanu początkowego (wieku) budynku]  
Rysunek 12. Poziom  wskaźnika zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP) dla potrzeb 
ogrzewania i wentylacji oraz podgrzewania wody użytkowej, w budynkach mieszkalnych w Polsce, zależnie 
od  ich  wieku i poziomu zapotrzebowania energii - racjonalny ekonomicznie dla potencjalnej termomodernizacji29) 
Przedstawione powyżej prognozy wymagań należy traktować, jako wartości minimalne dla  przypadków niewielkiego wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych. Doprowadzenie 
do  wskazanych parametrów charakterys tyki energetycznej, wiąże się z kompleksową 
termo modernizacją budynku.  
Art. 4 dyrektywy Parlamentu Europejski ego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. 
w  sprawie efektywności energetycznej , zmi any dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz  uchylenia 
dyrektyw 2004/8/WE i  2006/32/WE  (Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, str. 1, z późn. zm.) , zwanej dalej 
„dyrektywą  2012/27/UE ”, nakłada obowiązek ustanowienia długoterminowej strategii wspierania 
inwestycji w renowację krajowych zasobów  budynków mieszkaniowych i użytkowych, zarówno 
publicznych, jak i  prywatnych. Strategia ta obejmuje:  
 przegląd krajowych zasobów budowlanych opart y, w stosownych przypadkach, na próbkach 
statystycznych ,  
 określenie opłacalnych sposobów renowacji właściwych dla typu budynków i strefy klimatycznej ,  
                                                           
 
29) Praca zbiorowa pod redakcją S. Mańkowskiego i E. Szczechowiaka, Strategiczny projekt badawczy pt. „Zintegrowany system 
zmniejszenia eksploatacyjnej energochłonności budynków” Zadanie badawcze nr 2.  Tom I, część A:  Uwarunkowania 
przekształceń w budownictwie, s.  67. 

Monitor Polski – 48 –  Poz. 614 
-47- 
 
  polityki i środki mające stymulować opłacalne gruntowne renowacje budynków, 
w  tym  gruntowne renowacje prowadzone etapami , 
 przyjęcie przyszłośc iowej perspektywy w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych 
przez   podmioty fizyczne, sektor budowlany i instytucje finansowe ,  
 oparte na faktach szacunki oczekiwanej oszczędności energii i szerszych korzyści.  
Na podstawie art. 4 dyrektywy 2012/27/UE w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju został opracowany 
dokument Wspieranie Inwestycji w Modernizację Budynków . Stanowi on załącznik do Krajowego 
planu działań dotyczącego efektywności energetycznej dla Polski 2014, który  został opracowany 
w  Ministerst wie Gospodarki z zaangażowaniem Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju.  Krajowy Plan 
Działań dotyczący efektywności energetycznej dla Polski 2014 opracowano w związku z obowiązkiem 
przekazywania Komisji Europejskiej sprawozdań z wdrażania dyrektywy 2012/27/UE , a także 
na podstawie obowiązku nałoż onego na Ministra Gospodarki w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 
2011 r. o efektywności energetycznej . Dokument ten zawiera m.in. opis planowanych środków 
poprawy efektywności energetycznej określającyc h działania mające na celu popra wę efektywności 
energetycznej w poszczególnych sektorach gospodarki, niezbędnych do  realizacji krajowego celu 
w  zakresie oszczędnego gospodarowania energią na 2016 r. , a  także  przegląd oszczędności energii 
finalnej przewidzianej do osiągnięcia w 2020 r.  
Mając na uwadze powyższe,  należy również pamiętać, aby działania zmierzające do poprawy 
energochłonności budynków istniejących przy osiąganiu założonych celów technicznych 
i  ekonomicznych nie doprowadza ły do degradac ji walorów historycznych i  architekt onicznych  
budynków i budowli,  ze  szczególnym uwzględnieniem  budynków zabytkowych i budynków objętych 
innymi formami ochrony.  
4.7. Podejście kompleksowe 
Omawiane w Krajowym planie zagadnienia wynikają ściśle z realizacji postanowień art. 9 dyrektywy 
2010/31/UE. Zakres te matyczny zagadnienia budynków o niskim zużyciu  energii, zarówno 
w  odniesieniu do nowej, jak  i istniejącej zabudowy, jest znacznie bardziej obszerny.  
Osiągnięcie odpowiedni ego poziomu wskaźnika zapotrzebowania na energię pierwotną może być 
realizowane na wiele sposobów. Na jego niską wartość niewątpliwie wpływa znaczna izolacyjnoś ć 
cieplna przegród zewnętrznych, połączenia niepowodujące powstawania mostków termicznych, 
wysokosprawne instalacje i wykorzystanie energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych.  
Są to zagadnienia istotne, ale nie jedyne. Warto  podkreślić  wpływ planowania lokalnego 
i  zagospodarowania przestrzennego z uwzględnieniem sytuowania budynku na  działce budowlanej, 
odpowiedniego  ukształtowani a jego bryły, rozmieszczeni a pomieszczeń, jak  również właściwe go 
kształtowani a otoczenia wokół budynku,  które również pośrednio oddziałują na charakterystykę  
energetyczną.  Jednocześnie należy  stymulować działania uwzględniające lokaln e warunk i 
pozwalając e na wyko rzystanie  energii pochodzącej z  odnawialnych źródeł.  
Poszerzając aspekt oszczędności energii w budynkach o kwestie czysto ekologiczne, należy  
podkreślić  korzystny wpływ wykorzystania materiałów naturalnych,  które m.in. poprawiają mikroklimat 
wnętrz. Wpływa to również na jakość środowiska w całym cyklu „życia” budynku, od  momentu 
powstania jego wizji, aż po etap końcowy , tj. rozbiórkę i utylizację zastosowanych materiałów 
budowlanych.  
Kształtowanie  dobrych praktyk , pozytywnych  „nawyków “ społeczeństwa w zakresie  oszczędności  
energii , poprzez  chociażby  umiejętne wykorzystanie energii elektrycznej dla potrzeb oświetlenia,  
przyczynia się do poprawy bilansu energetycznego. W  ostat nim czasie dostępne rozwiązania zostały 
poszerzone o coraz popularniejsze automatyczne,  inteligentn e systemy efektywnego zarządzania 
energią, często obejmujące nie tylko pojedynczy  budyn ek, czyli tzw. „smart cities ” oraz  „smart grids”.   
Monitor Polski – 49 –  Poz. 614 
-48- 
 
 Wpływ na aspekt globalnej efektywności energetyczno- klimatyczne j i poszanowania środowiska 
w  kontekście użytkowania budynku, który jest jednym z elementów otaczającej  człowieka  przestrzeni , 
ma też odpowiednie kształtowanie bilansu wykorzystania wody,  w tym  opadowej , odprowadzenie 
ścieków , wykorzystanie odpadów , jak również transport , czy cały sektor energetyki.  Warto 
więc,  aby  prowadzone działania były kompleksowe i dotyczyły możliwie wszystkich gałęzi  
gospodarki.   
W Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju opracowywany jest obecnie proj ekt Krajowej Polityki 
Miejskiej   (KPM). Dokument zawiera m.in. treści odnoszące się do konkretny ch zmian w przepisach 
mające na  celu usprawnienie działań rewitalizacyjnych, tj. w zakresie ich powiązania z procesami 
planowania przestrzennego. Innym postulatem  KPM jest tworzenie centrów wiedzy w celu wspierania 
propagowania pożądanych rozwiązań i przykładów dobrych praktyk. W projekcie KPM wskazuje się 
także na potrzebę działań w zakresie efektywności energetycznej, jako procesu dostosowania się 
miast do zmieni ających się warunków zapotrzebowania na energię i dostępności do dotychczas 
wykorzystywanych źródeł energii.  
Jednocześnie w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju prowadzone są także prace nad Narodowym Planem Rewitalizacji (NPR), który definiuje rewitalizację jako zaplanowany zespół działań, 
polegających na zintegrowanej odnowie obszaru zdegradowanego mających na celu ożywienie, poprawę funkcjonalności obszaru lub jakości życia na tym obszarze. Należy podkreślić, że w procesie rewitalizacji uznaje  się, iż działania dokonywane w budynkach położonych na obszarze objętym przez 
samorząd gminy programem rewitalizacji powinny obejm ować kompleksową modernizację 
w wymiarze infrastrukturalnym. Prace , których celem jest m.in. poprawa efektywności energetycznej 
budynków , w określonych przypadkach podlegać będą przepisom techniczno- budowlanym , 
co omówiono szczegółowo w dokumencie Wspieranie Inwestycji w Modernizację Budynków . 
Finansowanie przedsięwzięć rewitalizacyjnych w ramach Regionalnych i Krajowych Program ów 
Operacyjnych odbywać się będzie na w arunkach preferencyjnych, kiedy   termo modernizacja 
budynków będzie jednym z elementów sz erszych działań podejmowanych w   celu wyprowadzenia 
ze stanu kryzysowego, do czego opracowywane są szczegółowe wytyczne. Pr owadzo ne są zmiany 
przepisów dotyczących rewitalizacji. Prze widuje się, że nowe rozwiązania pozwolą m.in. pełnić 
samorządom bardziej aktywną rolę w  przeprowadzani u remontów i  termo modernizacji w  budynkach.  
Działania zmierzające do poprawy efektywności energetycznej w budynkach wpływają również 
na rozwój gospodarki niskoemisyjnej. Ministerstwo Gospodarki opracowuje Narodowy Program 
Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej (NPRGN) . Opracowanie NPRGN wynika z potrzeby dokonania 
redukcji emisji gazów cieplarnianyc h i innych substancji wprowadzanych do powietrza we wszystkich 
obszarach gospodarki. Osiągnięcie efektu redukcyjnego będzie powiązane z racjonalnym wydatkowaniem środków. Istotą Programu jest zapewnienie korzyś ci ekonomicznych, społecznych 
i środowiskowych  (zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju) płynących z działań zmniejszających 
emisje, osiąganych m.in. poprzez wzrost innowacyjności i wdrożenie nowych technologii, zmniejszenie 
energochłonności, utworzenie nowych miejsc pracy, a w konsekwencji sprzyjając ych wzrostowi 
konkurencyjności gospodarki. W części Planu dotyczącej budownictwa  wskazano szereg obszarów 
związanych z efektywnością energetyczną budynków.  
 
  
 
 
Monitor Polski – 50 –  Poz. 614 
-49- 
 
 
5. PODSUMOWANIE I WNIOSKI  
Krajow y plan opracowano na podstawie  art. 3 9 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. 
o  charakterystyce energetycznej budynków , która wdraża część postanowień dyrektywy 2010/31/UE 
do krajowego porządku prawnego. Opracowanie dokumentu przyczyni się również do uporządkowania 
zagadnień merytoryczn ych oraz zwrócenia uwagi na potrzebę  poprawy efektywności energetycznej 
w sektorze budynków.  
Treść dokumentu pośrednio ma przybliżyć cel główny, którym jest zapewnienie, aby do dnia 
31  grudnia 2020 r. wszystkie nowe budynki były budynkami o niemal zerowym zużyciu energii  
oraz  po  dniu 31 grudnia 2018 r. nowe budynki zajmowane przez władze publiczne oraz będące 
ich  własnością były budynkami o niemal zerowym zużyciu energii.  
W ramach realizacji celu głównego opracowano definicję budynku o niemal zerowym zużyciu energii, 
która opiera się na obowiązujących przepisach techniczno- budowlanych  i obejmuje liczbowy wskaźnik 
zużycia energii pierwotnej wyrażony w kWh/ (m2.rok). Jednocześnie przez metodologię obliczania 
charakterystyki energetycznej budynku, pośrednio promowane jest  wykorzystanie energii pochodzącej 
ze źródeł odnawialnych.  
Istotnym celem pośrednim na rok 2015 służącym  poprawie charakterystyki energetycznej nowych 
budynków, z myślą o przygotowaniu realizacji celów głównych, jest zaostrzenie wymagań stawiany ch 
nowym b udynkom w odniesieniu do oszczędności  energii i  izolacyjności cieplnej .  O d  1  s t y c z n i a  
2014   r. zaczęła obowiązywać znowelizowana treść rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. 
w sprawie warunków techniczny ch, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Ponadto za 
cel pośredni należy uznać wszystkie działania, dzięki którym zmiana wymagań w latach kolejnych będzie łatwiejsza do  osiągnięcia.  
Szczegółowo omówiono również informacje na temat  polityk, środków  finansow ych i innych działań 
przyjętych  w kontekście realizacji postanowień pośrednich i celu głównego.  Nawiązano  do wymagań 
oraz metod wsparcia dotyczących zużycia energii ze źródeł odnawialnych w budynkach nowych, 
jak  i  istniejących poddanych termomodernizacji.  
Krajowy plan zawiera szereg informacji odnoszących się do poprawy efektywności energetycznej 
w  budynkach istniejących, tak aby możliwie najlepiej niwelować różnice standardu między zabudową 
nową i istniejącą.  
Poruszana  tematyka jest  tylko zasygnalizowaniem istoty zagadnienia, jakim są budynki o   niskim 
zużyciu energii.  Dążenie do realizacji celu głównego, niewątpliwie przyczyni się do poprawy jakości 
użytkowania budynków, komfortu cieplnego, wpłynie pozytywnie na finansowy aspekt utrzymania budynku, jak i jakość środowiska zewnętrznego, nawiązując do odpowiedniego kształtowania  polityki 
klimatyczno- energetycznej. Jednocześnie jest to impuls do rozwoju rynku i   techniki budowlanej. 
Budownictwo  o niskim  zużyciu energii stawia  poważne wyzwanie wobec  Państwa w tworzeniu 
przepisów prawa dla ekonomicznie uzasadnionej poprawy charakterystyki energetycznej, jak również 
w podnoszeniu świadomości społeczeństwa.  
 
 
 
 
 
 
Monitor Polski – 51 –  Poz. 614 
-50- 
 
 
6. BIBLIOGRAFIA  
„Analiza wymagań techniczno- budowlanych dotyczących ochrony cieplnej budynków, celem ustalenia 
minimalnych wymagań w zakresie charakterystyki energetycznej i przedstawienia propozycji zmian 
zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z 19 maja 2010 roku w sprawie 
charakterystyki energetycznej budynków ”  E t a p  I I  - Opracowanie końcowe, Instytutu Techniki 
Budowlanej, Warszawa maj 2012 r.  
Budowni ctwo - wyniki działalności w 2013  r., Główny U rząd Statystyczny, Warszawa 2014  r. 
Budynki wielkopłytowe - wymagania podstawowe. Zeszyt 11 - Oszczędność energii i   izolacyjność 
cieplna przegród. Stan istniejący budynków wielkopłytowych, In stytut Techniki Budowlanej 
oraz  materiały Zakładu Fizyki Cieplnej ITB, Pogorzelski J.A., Kasperkiewicz K., Geryło R., Warszawa 
2003   r. 
Możliwości wykorzystania odnawialnych źródeł energii w Polsce do roku 2020, Praca wykonana 
na zamówienie Ministerstwa Gospodarki, Warszawa grudzień 2007 r . 
Opracowanie założeń do krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niemal 
zerowym zużyciu energii wraz z informacją dotycząc ą przyszłości budownictwa „zero energetycznego” 
w Polsce , Instytut Techniki Budowl anej, Warszawa listopad 2011 r . 
Szósty raport rządowy i pierwszy raport dwuletni dla Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w  sprawie zmian klimatu, Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2013 r.
   
Uwarunkowania przekształceń w budownictwie, Tom I, część A, zadanie badawcze nr 2, Strategiczny 
projekt badawczy pt. „Zintegrowany system zmniejszenia eksploatacyjnej energochłonności 
budynków”, Praca zbiorowa pod redakcją Mańkowskiego S. i  Szczechowiaka E.,  Warszawa  – Poznań 
2013 r.  
Wpływ automatyki na efektywność energetyczną budynków . Poradnik dla studentów , Zadanie 
badawcze nr 5, Strategiczny projekt badawczy pt. „Zintegrowany system zmniejszenia eksploatacyjnej 
energochłonności budynków”, Praca zbiorowa pod redakcją Nogi M.  
Dyrekt ywy, ustawy, rozporządzenia i normy  
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie 
charakterystyki energetycznej budynków  (Dz. Urz. UE L 153 z 18.06.2010, str. 13). 
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie 
promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca 
dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE  (Dz. Urz. UE L 140 z 05.06.2009, str.  16, z późn. zm.). 
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie 
efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 
2004/8/WE i 2006/32/WE (Dz. Urz. UE L 315 z 14.11.2012, str. 1, z późn. zm.). 
Ustawa  z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r. poz. 1409, z późn. zm .). 
Ustawa z dnia  29 sierpnia 2014 r.  o charakterystyce  energetycznej  budynków (Dz. U. poz. 1200, 
z późn. zm .). 
Rozporząd zenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, 
jakim p owinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690, z późn. zm .). 
Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. 
w  sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. poz. 462, z późn. zm .). 
Monitor Polski – 52 –  Poz. 614 
-52- 
 
 
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury  i Rozwoju  z dnia 27 lutego 2015 r. w sprawie metodologii  
wyznaczania  charakterystyki  energetycznej  budynku lub części budynku oraz świadectw 
charakterystyki  energetycznej  (Dz. U. poz. 376) . 
Inne 
Dane Banku Gospodarstwa  Krajowego, www.bgk.pl  
Dane Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) , www.stat.gov.pl  
Informacje Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW),  
www.nfosigw.gov.pl  
Dane dotyczące Program u Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko,  www.pois.gov.pl  
 
 
 
7. SPIS TABEL I RYSUNKÓW  
 
Tabela 1. Wielkość i struktura zużycia energii pierwotnej w gospodarce narodowej w latach 2008–
2011 wg nośników  .................................................................................................................................  12 
Tabela 2. Produkcja i zużycie energii odnawialnej w Polsce wg źródeł wytwarzania [%]  .................... 12 
Tabela 3. Udział OZE w Polsce oraz cel na 2020 r.  .............................................................................. 13 
Tabela 4. Struktura wiekowa zasobów mieszkaniowych w Polsce i zużycie energii  ............................ 16 
Tabela 5. Zmiany wymagań w zakresie współczynnika przenikania ciepła U [W/m2.K] dla budynków 
wielorodzinnych – ogrzewanych do temperatury większej niż 16°C  ..................................................... 17 
Tabela 6. Główne akty prawne dotyczące efektywności energetycznej budynków w Polsce  .............. 23 
Tabela 7. Dostępność programów w ramach priorytetu inwestycyjnego 4c w RPO dla poszczególnych 
województw i określonych grup beneficjentów  ...................................................................................... 34 
 
Rysunek 1. Udział budynków według okresów wybudowania  ................................................................ 7 
Rysunek 2. Udział mieszkań według okresów wybudowania  .................................................................  8 
Rysunek 3. Budynki oddane do użytkowania według województw i rodzajów budynków w  2013 r.   ... 10 
Rysunek 4. Budynki niemieszkalne oddane do użytkowania według województw i rodzajów budynków 
w 2013 r.  ............................................................................................................................................... 11 
Rysunek 5. Udział OZE w Polsce oraz cel na 2020 r.  ........................................................................... 13 
Rysunek 6. Struktura zużycia energii w budynkach mieszkalnych  ....................................................... 14 
Rysunek 7. Sposoby ogrzewania pomi eszczeń wg technik ogrzewania  .............................................. 15 
Rysunek 8. Sposoby przygotowania ciepłej wody użytkowej  ................................................................ 16 
Rysunek 9. Średnie wartości wskaźników EP (kolor czerwony) i EK (kolor zielony) dla budynków według ich przeznaczenia określone na podstawie dotychczas wykonanych świadectw charakterystyki energetycznej  ........................................................................................................................................ 17 
Rysunek 10. Możliwe źródła dofinansowania inwestycji.  ...................................................................... 25 
Rysunek 11. Struktura wniosków w latach 1999 –2013  ......................................................................... 36 
Rysunek 12. Poziom wskaźnika zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP) dla potrzeb ogrzewania i wentylacji oraz podgrzewania wody użytkowej, w budynkach mieszkalnych w Polsce, zależnie od  ich  wieku i poziomu z apotrzebowania energii –  racjonalny ekonomicznie dla 
potencjalnej termomodernizacji  ............................................................................................................. 47
 
 
Monitor Polski – 53 –  Poz. 614 
-52- 
 
 
 
ZAŁĄCZNIK  NR 1   
W załączniku nr 1 przytoczono treść działu X oraz wybrane wymagania wynikające z załącznika nr 2 
do rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny 
odpowiadać budynki i  ich usytuowanie. 
Przepisy rozporządzenia stosuje się m.in. przy projektowaniu, budowie i przebudowie 
oraz  przy  zmianie sposobu użytkowania budynków  oraz budowli nadziemnych i podziemnych 
spełniających funkcje użytkowe budynków.  
Budynek  i jego instalacje ogrzewcze, wentylacyjne i klimatyzacyjne , ciepłej wody użytkowej, 
a  w  przypadku budynku użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnego, 
gospodarczego i magazynow ego – również oświetlenia wbudowanego, powinny być zaprojektowane 
i  wykonane w taki sposób, aby ilość ciepła, chłodu i energii elektrycznej, potrzebnych do  użytkowania 
budynku zgodnie z jego przeznaczeniem, można było utrzymać na racjonalnie niskim poziomie 
w  sposób zapewniający spełnienie następujących wymagań minimalnych:  
1) wartość wskaźnika EP [kWh/(m2·rok)] określającego roczne obliczeniowe zapotrzebowan ie 
na  nieodnawialną energię pierwotną do ogrzewania, wentylacji, chłodzenia 
oraz  przygotowania ciepłej wody użytkowej, a w przypadku budynków  użyteczności 
publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych, gospodarczych i magazynowych – 
również do oświetlenia wbudowanego, obliczona według przepisów dotyczących metodologii 
obliczania charakterystyki energetycznej budynków, jest mniejsza od wartości obliczonej zgodnie ze wzorem, o którym mowa w § 329 ust. 1 lub 3 rozporządzenia, przy uwzględnieniu 
cząstkowych maksymalnych wartości wskaźnika EP, o których mowa w § 329 ust. 2  
rozporządzenia (tabela 7–11 Krajowego planu); 
2) przegrody oraz wyposażenie techniczne  budynku odpowiadają przynajmniej wymaganiom 
izolacyjności cieplnej określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia. 
Wym agania minimalne, określone powyżej, uznaje się za spełnione dla budynku podlegającego 
przebudowie, jeżeli przegrody oraz wyposażenie techniczne  budynku podlegające przebudowie 
odpowiadają przynajmniej wymaganiom izolacyjności cieplnej określonym w załączniku  
nr 2 do  rozporządzenia . 
Budynek  powinien być zaprojektowany i wykonany w taki sposób, aby ograniczyć ryzyko 
przegrzewania w okresie letnim.  
Maksymalną wartość wskaźnika EP określającego roczne obliczeniowe zapotrzebowanie budynku 
na  nieodnawialną energię pierwotną do ogrzewania, wentylacji, chłodzenia, przygotowania ciepłej 
wody użytkowej oraz oświetlenia oblicza się zgodnie z poniższym wzorem:  
EP = EP
H+W + ΔEP C + ΔEP L; [kWh/(m2 · rok)]  
 
gdzie:  
EPH+W           - cząstkowa wartość wskaźnika EP na potrzeby ogrzewania, wentylacji oraz przygotowania 
ciepłej wody użytkowej  (określone w rozporządzeniu) , 
ΔEP C           - cząstkowa wartość wskaźnika EP na potrzeby chłodzenia (określone w rozporządzeniu) , 
ΔEP L           - cząstkowa wartość wskaźnika EP na potrzeby oświetlenia (określone w rozporządzeniu) . 
Monitor Polski – 54 –  Poz. 614 
-53- 
 
  Tabela Z.1. 1. Cząstkowe wartości wskaźnika zapotrzebowania energii pierwotnej (EP)  na potrzeby 
ogrzewania, wentylacji oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej  
Lp. Rodzaj budynku  Cząstkowe wartości  wskaźnika zapotrzebowania 
energii pierwotnej EPH+W na potrzeby ogrzewania, 
wentylacji oraz przyg otowania ciepłej wody 
użytkowej  [kWh/(m2·rok)]  
od 1 stycznia 
2014 r.  od 1 stycznia 
2017 r.  od 1 stycznia  
2021 r.*) 
1 2 3  
1 Budynek mieszkalny:   
120 
105  
95 
85  
70 
65 a) jednorodzinny  
b) wielorodzinny  
2 Budynek zamieszkania 
zbiorowego:  95 85 75 
3 Budynek użyteczności publicznej:   
 
 
390 
65  
 
 
290 
60  
 
 
190 
45 a) opieki zdrowotnej  
b) pozostałe  
4 Budynek gospodarczy, 
magazynowy i produkcyjny  110 90 70 
*) Od 1 stycznia 2019 r. – w przypadku budynków zajmowanych przez władze publiczne oraz 
będących ich własnością.  
Tabela Z.1. 2. Cząstkowe wartości wskaźnika zapotrzebowania energii pierwotnej (EP) na potrzeby 
chłodzenia  
Lp. Rodzaj budynku  Cząstkowe wartości wskaźnika ΔEP C na potrzeby 
chłodzenia [kWh/(m2·rok)] *) 
od 1 stycznia 
2014 r.  od 1 stycznia 
2017 r.  od 1 stycznia  
2021 r.**) 
1 2 3 
1 Budynek mieszkalny:  ΔEP C = 
10·A f,C/Af ΔEP C =  
10·A f,C/Af ΔEP C = 
5·A f,C/Af a) jednorodzinny  
b) wielorodzinny  
2 Budynek zamieszkania  
zbiorowego  
ΔEP C =  
25·A f,C/Af ΔEP C =  
25·A f,C/Af ΔEP C =  
25·A f,C/Af 3 Budynek użyteczności  
publicznej:  
a) opieki zdrowotnej  
b) pozostałe  
4 Budynek gospodarczy,  
magazynowy i produkcyjny  
gdzie:  
Af -  powierzchnia użytkowa ogrzewana budynku [m2], 
Af,C - powierzchnia użytkowa chłodzona budynku [m2]. 
*) Jeżeli budynek posiada instalację chłodzenia, w przeciwnym przypadku ΔEP C = 0 kWh/(m2·rok).  
**) Od 1 stycznia 2019 r. – w przypadku budynków zajmowanych przez władze publiczne oraz 
będących ich własnością.  
 
 
Monitor Polski – 55 –  Poz. 614 
-54- 
 
 Tabela Z.1. 3. Cząstkowe wartości wskaźnika zapotrzebowania energii pierwotnej (EP) na potrzeby 
oświetlenia  
Lp. Rodzaj budynku  Cząstkowe  wartości wskaźnika ΔEP L na potrzeby 
oświetlenia [kWh/(m2·rok)] w zależności od czasu 
działania oświetlenia w ciągu roku t 0 [h/rok] *) 
od 1 stycznia 
2014 r.  od 1 stycznia 
2017 r.  od 1 stycznia  
2021 r.**) 
1 2 3 
1 Budynek mieszkalny:  
ΔEP L = 0 ΔEP L = 0 ΔEP L = 0 a) jednorodzinny  
b) wielorodzinny  
2 Budynek zamieszkania 
zbiorowego  dla t 0< 2500  
ΔEP L = 50 
 
dla t 0≥ 2500  
ΔEP L = 100  dla t 0< 2500  
ΔEP L = 50 
 
dla t 0≥ 2500  
ΔEP L = 100  dla t 0< 2500  
ΔEP L = 25 
 
dla t 0≥ 2500  
ΔEP L = 50 3 Budynek użyteczności publicznej:  
a) opieki zdrowotnej  
b) pozostałe  
4 Budynek gospodarczy,  
magazynowy i produkcyjny  
*) Jeżeli w budynku należy uwzględnić oświetlenie wbudowane, w przeciwnym przypadku ΔEP L = 0 
kWh/(m2·rok).  
**) Od 1 stycznia 2019 r. - w przypadku budynków zajmowan ych przez władze publiczne 
oraz będących ich własnością.  
Zgodnie z treścią załącznika nr 2 do rozporządzenia  z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków 
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki  i ich usytuowanie wartości współczynnika 
przenikania ciepła U C ścian, dachów, stropów i stropodachów dla wszystkich rodzajów budynków, 
uwzględniaj ące poprawki ze  względu na pustki powietrzne w warstwie izolacji, łączniki  mechaniczne 
przechodzące przez   warstwę izolacyjną oraz opady na dach o odwróconym układ zie warstw, 
obliczone zgodnie z   Polskimi Normami dotyczącymi obliczania oporu cieplnego i współc zynnika 
przenikania ciepła oraz   przenoszenia ciepła przez grunt, nie mogą być większe niż wartości U C(max)  
określone w   poniższej tabeli.  
Tabela Z.1. 4. Wartości współczynnika przenikania ciepła U C(max)  ścian, dachów, stropów 
i stropodachów  
Lp. Rodzaj przegrody i temperatura w 
pomieszczeniu  Współczynnik przenikania ciepła U C(max)  
[W/(m2·K)] 
od 1 
stycznia 
2014 r.  od 1 
stycznia 
2017 r.  od 1 
stycznia 
2021 r.*) 
1 2 3 
1 Ściany zewnętrzne :   
a) przy t i  ≥ 16°C  0,25 0,23 0,20 
b) przy 8°C ≤ t i  < 16°C  0,45 0,45 0,45 
c) przy t i  <  8°C  0,90 0,90 0,90 
2 Ściany wewnętrzne:     
a) przy Δt i ≥ 8°C oraz oddzielające 
pomieszczenia ogrzewane od klatek 
schodowych i korytarzy  1,00 1,00 1,00 
b) przy Δt i < 8°C  bez wymagań  bez wymagań  bez wymagań  
c) oddzielające pomieszczenie ogrzewane od 
nieogrzewanego  0,30 0,30 0,30 
3 Ściany przyległe do szczelin dylatacyjnych o 
szerokości:     
Monitor Polski – 56 –  Poz. 614 
-55- 
 
 Lp. Rodzaj przegrody i temperatura w 
pomieszczeniu  Współczynnik przenikania ciepła U C(max)  
[W/(m2·K)] 
od 1 
stycznia 
2014 r.  od 1 
stycznia 
2017 r.  od 1 
stycznia 
2021 r.*) 
1 2 3 
a) do 5 cm, trwale zamkniętych i wypełnionych 
izolacją cieplną na głębokości co najmniej 20 
cm 1,00 1,00 1,00 
b) powyżej 5 cm, niezależnie od przyjętego 
sposobu zamknięcia i zaizolowania szczeliny  0,70 0,70 0,70 
4 Ściany nieogrzewanych kondygnacji 
podziemnych  bez wymagań  bez wymagań  bez wymagań  
5 Dachy, stropodachy i stropy pod 
nieogrzewanymi poddaszami lub nad 
przejazdami:   
a) przy t i  ≥ 16°C  0,20 0,18 0,15 
b) przy 8°C ≤   t i < 16°C  0,30 0,30 0,30 
c) przy t i  < 8°C  0,70 0,70 0,70 
6 Podłogi na gruncie:   
a) przy t i  ≥ 16°C  0,30 0,30 0,30 
b) przy 8°C ≤  t i < 16°C  1,20 1,20 1,20 
c) przy t i  < 8°C  1,50 1,50 1,50 
7 Stropy nad pomieszczeniami nieogrzewanymi i 
zamkniętymi przestrzeniami podpodłogowymi:   
a) przy t i  ≥ 16°C  0,25 0,25 0,25 
b) przy 8°C ≤  t i < 16°C  0,30 0,30 0,30 
c) przy t i  < 8°C  1,00 1,00 1,00 
8 Stropy nad ogrzewanymi pomieszczeniami 
podziemnymi i stropy międzykondygnacyjne:   
a) przy Δt i ≥ 8°C  1,00 1,00 1,00 
b) przy Δt i < 8°C  bez wymagań  bez wymagań  bez wymagań  
c) oddzielające pomieszczenie ogrzewane od 
nieogrzewanego  0,25 0,25 0,25 
Pomieszczenie ogrzewane – pomieszczenie, w którym na skutek dzi ałania systemu ogrzewania 
lub w wyniku bilansu strat i zysków ciepła utrzymywana jest temperatura, której wartość określona 
została w § 134 ust. 2 rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, 
jakim powinny odpowiadać budynki i  ich usytuowanie.  
ti - temperatura pomieszczenia ogrzewanego zgodnie z § 134 ust. 2 rozporządzenia.  
*) Od 1 stycznia 2019 r. – w przypadku budynków zajmowanych przez władze publiczne oraz będących 
ich własnością.  
 
Wartości współczynnika przenikania ciepła U okien, drzwi balkonowych i drzwi zewnętrznych 
nie mogą być  większe niż wartości U (max) określone w poniższej tabeli.  
 
  
 
 
Monitor Polski – 57 –  Poz. 614 
-56- 
 
 Tabela Z.1. 5. Wartości współczynnika przenikania ciepła U (max) okien, drzwi balkonowych i drzwi 
zewnętrznych  
Lp. Okna, drzwi balkonowe i drzwi zewnętrzne  Współczynnik przenikania ciepła U (max) 
[W/(m2·K)] 
od 1 
stycznia 
2014 r.  od 1 
stycznia 
2017 r.  od 1 
stycznia 
2021 r.*) 
1 2 3 
1 Okna (z wyjątkiem okien połaciowych), drzwi 
balkonowe i powierzchnie przezroczyste 
nieotwieralne:     
a) przy t i  ≥ 16°C  1,3 1,1 0,9 
b) przy t i < 16°C  1,8 1,6 1,4 
2 Okna połaciowe:     
a) przy t i  ≥ 16°C  1,5 1,3 1,1 
b) przy t i < 16°C  1,8 1,6 1,4 
3 Okna w ścianach wewnętrznych:     
a) przy Δt i  ≥  8°C  1,5 1,3 1,1 
b) przy Δt i  <  8°C  bez wymagań  bez wymagań  bez wymagań  
c) oddzielające pomieszczenie ogrzewane od 
nieogrzewanego  1,5 1,3 1,1 
4 Drzwi w przegrodach zewnętrznych lub w 
przegrodach mię dzy pomieszczeniami 
ogrzewanymi i nieogrzewanymi  1,7 1,5 1,3 
5 Okna i drzwi zewnętrzne w przegrodach zewnętrznych pomieszczeń nieogrzewanych bez wymagań
 bez wymagań  bez wymagań  
Pomieszczenie ogrzewane – pomieszczenie, w którym na skutek dzi ałania systemu ogrzewania 
lub w wyniku bilansu strat i zysków ciepła utrzymywana jest temperatura, której wartość określona 
została w § 134 ust. 2 rozporząd zenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, 
jakim powinny odpowiadać budynki i  ich usytuowanie.  
ti - temperatura  pomieszczenia ogrzewanego zgodnie z § 134 ust. 2 rozporząd zenia z dnia 12 
kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i  ich 
usytuowanie.  
*) Od 1 stycznia 2019 r. – w przypadku budynków zajmowanych przez władze publiczne oraz będących 
ich własnością.  
 
 
  
 
 
 
Monitor Polski – 58 –  Poz. 614 . 
ZAŁĄCZNIK NR 2 
Poniżej przedstawiono dostępność środków finansowych w ramach poszczególnych programów omówionych w pkt 3 Krajowego planu.  
Tabela Z.2. 1. Podział dostępności środków finansowych w ramach poszczególnych programów  
Program  Stan 
budynku Rodzaj 
budynku Grupy beneficjentów  Nowo  budowany  
Istniejący  
Mieszkalny  
Użyteczności publicznej  
Osoby fizyczne  
Wspólnoty i spółdzielnie 
mieszkaniowe  
Jednostki sektora 
finansów publicznych  
Jednostki samorządu 
terytorialnego oraz ich 
związki  
Podmioty świadczące 
usługi publiczne w ramach realizacji zadań 
własnych jednostek 
samorządu terytorialnego 
niebędące 
przedsiębiorcami  
Uczelnie w rozumieniu 
ustawy – Prawo o 
szkolnictwie wyższym 
oraz instytuty badawcze  
Przedsiębiorstwa  
Samodzielne publiczne zakłady opieki 
zdrowotnej, podmioty 
lecznicze prowadzące 
przedsiębiorstwo w 
rozumieniu art. 55
1 
Kodeksu cywilnego w 
zakresie udziela nia 
świadczeń zdrowotnych  
Organizacje pozarządowe, Kościoły i inne związki wyznaniowe 
wpisane do rejestru 
kościołów i innych związków wyznaniowych 
oraz kościelne osoby 
prawne  
WFOŚiGW  
Przedsiębiorcy art. 43 
kodeksu cywilnego  
Ochotnicz a Straż Pożarna
 małe 
średnie  
duże  
Dopłata do budowy domów 
energooszczędnych                                      
LEMUR                                      
Prosument                                     
BOCIAN                                     
Inwestycje 
energooszczędne w małych 
i średnich 
przedsiębiorstwach                                      
KAWKA                                     
GIS: Zarządzanie energią w 
budynkach użyteczności 
publicznej                                      
PL04 środki norweskie                                      
Szwajcarsko -Polski 
Program Współpracy. Cel 2.                                      
POIiŚ. Priorytet 
inwestycyjny 4.3                                      
FTiR  termomodernizacyjna                                      
remontowa                                     
kompensacyjna                                      
                                
   
 program dostępny                        
 
 
Monitor Polski – 59 –  Poz. 614  
 
 
 
ZAŁĄCZNIK NR 3 
Poniżej zamieszczono szczegółowe informacje na temat programów wspierających efektywność energetyczną dla poszczególnych województw w ramach 
Regionalnych Programów Operacyjnych.  
Tabela Z.3. 1. Przedsięwzięcia w ramach poszczególnych RPO  Województwo  
Cel interwencji w PI 4. III Przewidywane kwoty wsparcia (wg 
kodów interwencji zgodnie z 
załącznikiem I do rozporządzenia 
wykonawczego Komisji (UE) nr 215/2014 
z dnia 7 marca 2014 r. ) 
Przewidywany typ beneficjentów w PI 
4.III Główne typy przedsięwzięć w PI 4. III 013 
 Renowacja infrastruktury 
publicznej celów  
efektywności energetycznej, 
projekty demonstracyjne i 
środki wsparcia  
014 
 Renowacja istniejących 
budynków mieszkalnych dla 
celów efektywności 
energetycznej, projekty 
demonstracyjne i środki 
wsparcia  
Łącznie 013+014  Dolnośląskie  Wspieranie efektywności 
energetycznej, inteligentnego 
zarządzania energią i wykorzystania odnawialnych źródeł 
energii w infrastrukturze publicznej, 
w tym w budynkach publicznych, i 
w sektorze mieszkaniowym  
101500000 € 
50072922 € 
166 572 922 € Typ beneficjentów:  
- jednostki samorządu terytorialnego 
(JST), ich związki i stowarzyszenia , 
- podmioty publiczne, których 
właścicielem jest JST lub dla których podmiotem założycielskim jest JST , 
- jednostki organizacyjne JST , 
- spółdzielnie mieszkaniowe i wspólnoty 
mieszkaniowe, 
- towarzystwa budownictwa społecznego,  
- podmioty zarządzające instrumentami  
inżynierii finansowej.  Preferowane będą projekty:    
- kompleksowe obejmujące istotny fragment gminy, czy  powiatu, 
bądź cały ich obszar, w formie programów inicjowanych przez jst, obejmujących działania o charakterze prosumenckim, zmierzających do ograniczenia niskiej emisji oraz zwiększenia 
udziału odnawialnych źródeł energii w bilansie energetycznym , 
- wykorzystujące systemy zarządzania energią, 
- zgodne z planami dotyczącymi gospodarki niskoemisyjnej , 
- dotyczące głębokiej termomodernizacji.  
Monitor Polski – 60 –  Poz. 614  
 
 
 Wdrażanie strategii 
niskoemisyjnych  (4e) 
 
15000000  Typ beneficjentów:  
- jednostk i samorządu terytorialnego, 
ich związki i stowarzyszenia , 
-  jednostki organizacyjne jst , 
 - jednostki sektora finansów publicznych, 
inne niż wymienione powyżej , 
- przedsiębiorcy będący zarządcami 
infrast ruktury lub świadczący usługi 
w zakresie transportu zbiorowego 
na terenach miejskich i podmiejskich,   
- organizacje pozarządowe,  
- PGL Lasy Państwowe i jego jednostki 
organizacyjne,  
- podmiot wdrażający instrument 
finansowy.  Preferowane będą projekty:  
- w miastach powyżej 20 tys . mieszkańców , 
- poprawiające dostępność do obszarów koncentracji ludności 
i/lub aktywności gospodarczej, a także do rynku pracy i usług 
publicznych,  
- projekty multimodalne  uwzględniające połączenie różnych nisko  
i zero emisyjnych środków transportu,  
- realizowane w miejscowościach uzdrowiskowych,  
- dotyczące zakupu taboru o alternatywnych źródłach zasilania - 
(elektryczne, gazowe, wodorowe, hybrydowe) , 
- dotyczące systemów grzewczyc h opartych na paliwach inne 
niż stałe , 
- wykorzystujące OZE , 
- realizowane w miejscowościach uzdrowiskowych,  
- wykorzystujące systemy zarządzania energią.  
- których efektem realizacji będzie redukcja  emisji CO 2 o więcej 
niż 30% , 
- w których wsparcie udzielane jest poprzez przedsiębior stwa 
usług energetycznych (ESCO).  Kujawsko- Pomorskie  
Zwiększenie efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej i 
wielorodzinnych budynków 
mieszkaniowych 
60 476 294 €  
25 918 411 €  
86 394 705 €  Typ beneficjentów:  
- JST, ic h związki i stowarzyszenia 
oraz samorządowe jednostki 
organizacyjne,  
- inne jednostki sektora finansów 
publicznych,   
- organizacje pozarządowe,  
- spółdzielnie mieszkaniowe 
oraz wspólnoty mieszkaniowe,  
- kościoły i związki wyznaniowe 
oraz osoby prawne kościołów i związ ków 
wyznaniowych.  
Dopus zcza się realizację projektów 
w oparciu o umowę długoterminową, 
zawartą pomiędzy podmiotem publicznym a podmiotem prywatnym, której celem 
jest stworzenie składników infrastruktury 
umożliwiającej świadczenie usług 
o charakterze public znym.  W ramach PI wspierane będą działania polegające 
na kompleksowej termomodernizacji budynków wraz z wymianą 
wyposażenia tych obiektów na energooszczędne. Zgodnie 
z przepisami prawa sektor publ iczny pełnić ma wzorcową rolę 
w zakresie działań prowadzącyc h do poprawy efektywności 
energetycznej, w związku z tym przewiduje się realizację znacznej części inwestycji w budynkach publicznych. Wsparcie 
przedsięwzięć polegających na przeprowadzeniu audytu 
energetycznego, kompleksowej  termomodernizacji 
wraz  z wyko rzystaniem instalacji OZE i wymianą źródeł ciepła 
doprowadzi do znaczącej redukcji zużycia ciepła i energii elektrycznej. Przewidziane wsparcie jest niezbędne dla racjonalnego i sprawnego zarządzania administracyjnego 
w województwie uwidaczniającym się m.i n. w racjonalnym 
i oszczędnym gospodar owaniu zasobami ekonomicznymi 
i środowiskowymi.  
Monitor Polski – 61 –  Poz. 614  
 
 
 
Lubelskie  Poprawa efektywności 
energetycznej w budownictwie 
użyteczności publicznej i sektorze 
mieszkaniowym   
95143470 € 
22 617 544 €  
131 531 252 € Do grup beneficjentów należą m.in.:  
- jednostk i samorządu terytorialnego, 
ich związki i  stowarzyszenia,  
- jednostki organizacyjne jednostek 
samorządu terytorialnego posiadające 
osobowość prawną,  
- jednostki naukowe,  
- szkoły wyższe , 
- spółki prawa handlow ego, w których 
większość udziałów lub akcji posiadają 
jednostk i, samorządu terytorialnego 
lub ich związki , 
- organizacje pozarządowe,  
- jednostki sektora finansów publicznych 
posiadające osobowość prawną,  
- spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe,  
- Towarzys twa Budownictwa 
Społecznego,  
- służby ratownicze i bezpieczeństwa 
publicznego,  
- podmioty zarządzające instrumentami 
finansowymi.  Realizacja celu oszczędności energii w sektorze publicznym 
i mieszkaniowym będzie obejmować wsparcie dla głębokiej 
termomodernizacji obiektów użyteczności publicznej, w tym będących w zasobie JST (m.in. szpitali, szkół) oraz budynków mieszkalnych, w tym zmi any wyposażania tych obiektów 
w urządzenia o najwyższej, uzasadnionej ekonomicznie, klasie 
efektywności energetycznej (np. oc ieplenie obiektów, wymiana 
drzwi i okien, moderniz acja systemów grzewczych wraz 
z wymianą źródła ciepła, modernizacja systemów wentylacji, 
klimatyzacji). W  ramach kompleksowej głębokiej 
termomodernizacji budynków wspierana będzie także generacja rozproszona, tj. budowa lokalnych, małych źródeł energii produkujących zarówno energię elektryczną, jak  i ciepło 
na potrzeby lokalne, niewymagająca przesyłania jej na duże 
odległości oraz poprawa sprawności wytwarzania ciepła poprzez zmianę źródeł ciepła na jednostk i wysokosprawnej kogeneracji.  
Promowanie strategii 
niskoemisyjnych dla wszystkich 
rodzajów terytoriów, w szczególności dla obszarów 
miejskich, w tym wspieranie 
zrównoważonej multimodalnej  
mobilności miejskiej i działań 
adaptacyjnych mających 
oddziaływanie łagodzące na zmiany 
klimatu  (4e) 
13770238 € 
 W ramach realizacji projektów 
wynikających z planów zrównoważonej 
mobilności miejskiej, planów gospodarki niskoemisyjnej i/lub strategii ZIT do 
głównych grup beneficjentów należą 
miasta o  liczbie mieszkańców powyżej 
30 tys. oraz obszary powiązane z nimi 
funkcjonalnie i działające na ich 
obszarze:  
- jednostk i samorządu terytorialnego, 
ich związki i stowarzyszenia,  
- jednostki organizacyjne jednostek 
samorządu terytorialnego posiadające 
osobowość prawną,  
- jednostki sektora finansów publicznych 
posiadające osobowość prawną,  
- podmioty świadczące usługi transportu 
publicznego na zlecenie jednostek 
samorządu terytorialnego i ich związków 
na terenie miast objętych działaniem wyłonione do świadczenia tych usług 
zgodnie z Prawem zamówień 
publicznych.  
W ramach projektów wynikających 
z planów gospodarki niskoemisyjnej W zakresie wymiany źródeł ciepła wspierane będą inwestycje w instalacje o jak najmniejszej emisji CO
2, PM 10 oraz innych 
zanieczyszczeń powietrza. Wsparte pr ojekty muszą  skutkować 
redukcją CO 2 o co najmniej 30% w odniesieniu do istniejących 
instalacji. Projekty powinny być uzasadnione ekonomicznie i społecznie oraz przeciwdziałać ubóstwu energetycznemu. 
Priorytetowo będą wspierane projekty wykorzystujące odnawialne 
źródła energii. Wsparcie będzie uwarunkowane wykonaniem inwestycji zwiększających efektywność energetyczną i 
ograniczających zapotrzebowanie na energię w budynkach, 
w których wykorzystywana jest energia ze wspieranych urządzeń. 
W przypadku indywidualnych urządzeń do ogrzewania 
wykorzystujących paliwa stałe .. 
Inwestycje w transport miejski muszą wynikać z przygotowanych 
przez samorządy planów, zawierających odniesienia do kwestii 
przechodzenia na bardziej ekologiczne i zrównoważone systemy 
transportowe w miastach. Funkcję takich dokumentów mogą 
pełnić plany dotyczące gospodarki niskoemisyjnej lub Strategie ZIT lub plany mobilności miejskiej.  
 
Monitor Polski – 62 –  Poz. 614  
 
 
 dla poszczególnych typów obszarów, 
do głównych grup beneficjentów należą:  
- jednostki samorządu terytorial nego, 
ich związki i stowarzy szenia,  
- jednostki organizacyjne jednostek 
samorządu terytorialnego posiadające 
osobowość prawną,  
- jednostki sektora finansów publicznych 
posiadające osobowość prawną,  
- spółki prawa handlowego, w których 
większość udziałów lub akcji posiadają 
jednost ki samorządu terytorialnego 
lub ich związki,  
- MŚP,  
- służby ratownicze i bezpieczeństwa 
publicznego.  Lubuskie  
Racjonalizacja zużycia energii w 
sektorze publicznym i 
mieszkaniowym  
27 441 473 €  
11 760 631 € 
39 202 104 €  Typ beneficjentów:  
- jednostki samorządu terytorialnego 
(JST) , ich związki, stowarzyszenia 
i porozumienia oraz podmioty publiczne, 
których właścicielem jest JST lub dla któryc h podmiotem założycielskim 
jest JST, 
- właściciele/zarządcy budy nków 
mieszkaniowych.  W ramach programu realizowana będzie:  
- kompleksowa termomodernizacja budynków użyteczności 
publicznej , 
- kompleksowa termomodernizacja budynków mieszkalnych,  
- wykorzystanie instalacji OZE w przypadku termomodernizacji 
budynków.  Łódzkie  Poprawa efektywności 
energetycznej w sektorze publicznym i w sektorze 
budownictwa mieszkaniowego  
89079306 € 
32385196 € 
213 703 958 €   - jednostki samorządu terytorialnego, 
związki, porozumienia i stowarzyszenia 
JST, 
- jednostki organizacyjne JST 
posiadające osobowość prawną,  
- jednostki sektora finansów publicznych 
posiadające osobowość prawną,  
- jednostki naukowe,  
- szkoły wyższe , 
- osoby prawne i fizyczne będące 
organami prowadzącymi szkoły i placówki , 
- spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, 
TBS, 
- podmioty lecznicze,  
- instytucje kultury , 
- kościoły i związki wyznaniowe oraz 
osoby prawne kościołów i związków 
wyznaniowych,  
- organizacje pozarządowe , W ramach programu realizowana będzie kompl eksowa 
termomodernizacj a budynków użyteczności publicznej 
lub budynków mieszkalnych (części wspólnych wielorodzinnych 
budynków mieszkalnych) wraz z wymianą  
wyposażenia tych obiektów na energooszczędne (m.in. ocieplenie 
obiektu, wymiana okien, drzwi  
zewnętr znych oraz oświetlenia na energooszczędne, przebudowa 
systemów grzewczych wraz z  
wymianą i podłączeniem do źródła ciepła), modernizacja 
systemów wentylacji i klimatyzacji, instalacja  
OZE w termomodernizowanych budynkach. W  ramach 
przedsięwzięcia możliwa będzie  
wymiana źródła ciepła z opartego na paliwach konwencjonalnych przede wszystkim na źródła ciepła  
wytwarzające energię ze źródeł odnawialnych bądź na przyłącza 
sieciowe. Realizowane inwestycje będą wynikać z audytów energetycznych.  
Monitor Polski – 63 –  Poz. 614  
 
 
 - PGL Lasy Państwowe i jego jednostki 
organizacyjne.  
Lepsza jakość powietrza (4e)  
34486536 € 
 Typ beneficjentów:  
- jednostki samorządu terytorialnego, 
związki, porozumienia i stowarzyszenia 
jst, 
- jednostki organizacyjne jst posiadające 
osobowość prawną,  
- przedsiębiorcy,  
- organizacje pozarządowe,  
- jednostki naukowe, placówki oświatowe, 
szkoły wyższe,  
- spółdzielnie, wspólnoty mieszkaniowe, 
TBS. W ra mach programu realizowane będą:  
- inwestycje w zakresie budownictwa o znacznie podwyższonych 
parametrach energetycznych,  polegające na projektach 
pilotażowych, demonstracyjnych dotyczących budynków 
użyteczności  publicznej,  
- inwestycje w ramach modernizacji źródeł ciepła (kompleksowa 
wymiana lub renowacja), rozbudowy  systemów zaopatrzenia w 
ciepło oraz doprowadzenia źródeł ciepła do budownictwa 
jednorodzinnego i  wielorodzinnego oraz budynków użyteczności 
publicznej. Zastosowanie pieców węglowych nie będzie 
przedmiotem dofinansowania,  
- inwestycje w zakresie oświetlenia publicznego z wykorzystaniem 
urządzeń energooszczędnych i ekologicznych jako element 
szerszego projektu infrastrukturalnego.  
Przywrócenie lub nadanie funkcji 
społecznych i gospodarczych na 
terenach zdegradowanych (9b)  
28392321 € 
          29 360 599  €   
 Typ beneficjentów:  
- jednostki samorządu terytorialnego, 
związki, porozumienia i stowarzyszenia jst, 
- jednostki organizacyjne jst posiadające 
osobowość prawną,  
- jednostki sektora finansów publicznych 
posiadające osobowość prawną , 
- organy administracji rządowej oraz 
ich jednostki podległe,  
- organizacje pozarządowe  
- kościoły, związki wyznaniowe oraz 
osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych,  
- instytucje kultury,  
- spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, 
TBS, 
- LGD,  
- szkoły wyższe,  
- jednostki naukowe,  
- przedsiębiorcy.  W ra mach programu realizowan e będą : 
- renowacja, adaptacja budynków, obiektów, terenów i przestrzeni 
prowadząca do przywrócenia lub nadania nowych funkcji, 
wraz  z możliwością zakupu sprzętu i wyposażenia niezbędnego 
do realizacji  celu interwencji 9b,  
- rewitalizacja tkanki mieszkaniowej w ramach części wspólnych 
wielorodzinnych budynków, w tym  termomodernizacja budynków 
mieszkalnych (jako element szerszego projektu).  
Wspierane będą przedsięwzięcia, wynikające z kompleksowych, 
wieloletnich programów rewit alizacji opracowanych w oparciu 
o krajowe ramy dla działań rewitalizacyjnych oraz lokalnych 
programów rewitalizacji lub dokumentów równoważnych, np. Strategii ZIT.  
Zakłada się preferencje dla projektów:  
- komplementarnych z projektami realizowanymi z EFS,  
- przedsięwzięć infrastrukturalnych o mniejszej skali, 
uzupełniających inwestycje w zakresie rewitalizacji  
w ramach innych CT finansowanych w ramach RPO WŁ na lata 
2014– 2020,  
- projektów przyczyniających się do zmniejszenia zużycia energii 
w rewitalizowany ch obiektach.  
Monitor Polski – 64 –  Poz. 614  
 
 
 
Małopolskie  Głównym celem interwencji 
realizowanej w ramach priorytetu 
inwestycyjnego jest zwiększenie 
efektywności energetycznej oraz 
wykorzystania odnawialnych źródeł 
energii w sektorze mieszkaniowym i użyteczności publicznej  
70000000 € 
26000000 € 
96 000 000 € Typ beneficjentów:  
- jednostki samorządu terytorialnego, ich 
związki i  stowarzyszenia,  
-  jednostki organizacyjne JST 
posiadające osobowość prawną,  
- jednostki naukowe,  
-  uczelnie , 
- spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe,  
-  instytucje kultury , 
-  podmioty lecznicze działające 
w publicznym systemie ochrony zdrowia,  
- organizacje pozarządowe,  
- kościoły i związki wyznaniowe oraz 
osoby prawne kościołów i związków 
wyznaniowych.  W ramach działań skierowan ych do sektora mieszkaniow ego 
i użyteczności publicznej realiza cja będzie koncentrowała się 
na kompleksowej termomodernizacji budynków wraz z 
wykorzystaniem instalacji OZE. Kluczowym aspektem realizacji 
takich projektów będzie uzyskanie założonego efektu 
ekologicznego w postaci ilo ści zaoszczędzonej energii w 
odniesieniu do planowanych nakładów finansowych. W związku 
z czym wstępnym warunkiem rozpoczęcia takich inwestycji 
powinno być przeprowadzenie audytu energetycznego, opracowanie programów  
energooszczędnościowych,  analizy opłacalności działań 
a następnie kompleksowa termomodernizacja, obejmująca swoim 
zakresem m.in.:  
- ocieplenie obiektu, wymianę okien, drzwi zewnętrznych 
oraz wymianę oświetlenia na energooszczędne,  
- przebudowę systemów grzewczych (wraz z wymianą 
i przyłączeniem  źródła ciepła), systemów wentylacji i  klimatyzacji, 
zastosowanie automatyki pogodowej i  systemów zarządzania 
budynkiem , 
- budowę lub modernizację wewnętrznych instalacji odbiorczych 
oraz likwidację dotychczasowych źródeł ciepła,  
- instalację mikrogeneracj i lub mikrotrigeneracji na  potrzeby 
własne,  
- wykorzystanie technologii OZE w budynkach,  
- instalację systemów chłodzących, w tym również z  OZE.  
Monitor Polski – 65 –  Poz. 614  
 
 
 
Mazowieckie  Głównym celem działania jest 
wspieranie interwencji zwiększających efektywność 
energetyczną, także poprzez 
wykorzystanie udziału 
odnawialnych źródeł energii w 
budynkach użyteczności publicznej 
i mieszkalnych, a także wsparcie sektora MŚP w zakresie 
zmniejszenia strat energii, ciepła i 
wody  
48731628 € 
20847340 € 
69 578 968 €  Do grup beneficjentów należą m.in.:  
- jednostk i samorządu terytorialnego, 
ich związki i  stowarzyszenia,  
- jednostki organizacyjne jednostek 
samorządu terytorialnego posiadające 
osobowość prawną,  
- podmioty wykonujące usługi publiczne 
na zlecenie jednostek  samorządu 
terytorialnego, w  których większość 
udziałów lub akcji posiada samorząd,  
- administracja rządowa,  
- spółki prawa handlowego, w których 
większość udziałów lub akcji posiadają jednost ki samorządu terytorialnego 
lub ich związki , 
- podmioty wybrane w drodze ustawy 
z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo 
zamówień publicznych (Dz. U. z 2013 r.  
poz. 907,  z późn. zm.) wykonujące usługi 
publiczne na podstawie obowiązującej 
umowy zawartej z  jednos tką samorządu 
terytorialnego na świadczenie usług 
z danej dziedz iny, 
- małe i średnie przedsiębiorstwa,  
- dostawcy usług energetycznych,  
- przedsiębiorstwa energetyczne 
prowadzące działalność gospodarczą w 
zakresie wytwarzania, przetwarzania, 
magazynowania, przesyłania, dystrybucji 
paliw albo energii lub obrotu nimi , 
- Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy 
Państwowe i jego jednostki organizacyjne,  
- instytucje kultury , 
- instytucje naukowe,  
- szkoły wyższe , 
- spółdzielnie mieszkaniowe, wspólnoty 
mieszkaniowe, TBS -y, 
- kościoły i związki wyznaniowe oraz 
osoby prawne kościołów i związków 
wyznaniowych,  
- organizacje pozarządowe,  
- podmioty odpowiedzialne ze realizację 
działań naprawczych określonych w programach ochrony powietrza oraz 
planach działań krótkoterminowych.  Przedsięwzięcia:  
 - wsparcie kompleksowej termomodernizacji budynków 
użyteczności publicznej i budynków mieszkalnych , 
- zmniejszenie energochłonności małych i średnich 
przedsiębiorstw , 
- budowa lub przebudowa jednostek wytwarzania energii 
elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji.  
Monitor Polski – 66 –  Poz. 614  
 
 
 
Opolskie  
Zmniejszenie energochłonności 
sektora publicznego oraz 
mieszkalnictwa 
17400000 € 
4 100 000 €  
21 500 000 € Typ beneficjentów:  
 - jednostk i samorządu terytorialnego, 
ich związki, porozumienia i 
stowarzyszenia,  
- jednostki organizacyjne jednostek 
samorządu terytorialnego,  
- jednostki sektora finansów publicznych,  
- jednostki naukowe,  
- szkoły wyższe , 
- przedsiębiorstwa,  
- kościoły i związki wyznaniowe oraz 
osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych,  
- organizacje pozarządowe,  
- pośrednicy finansowi charakteryzujący 
się odpowiednim doświadczeniem 
oraz potencjałem administracyjnym.  Przedsięwzięcia:  
- kompleksowa energetyczna termomodernizacja budynków 
użyteczności publicznej wraz z wymianą wyposażenia tych obiektów na energooszc zędne,  
- audyty energetyczne dla sektora publicznego jako  element 
kompleksowy projektu , 
- dokapitalizowanie funduszy pożyczkowych,  
- dokapitalizowanie innych publicznych instytucji finansowych 
oferujących zwrotne instrumenty finansowe.  Podkarpackie  Poprawa efektywności energetycznej w sektorze 
mieszkaniowym i budynkach 
użyteczności publicznej  
64898653 € 
60667080 € 
143 191 674 €   Typ beneficjentów:  
- jednostki samorządu terytorialnego, 
ich związki i stowarzyszenia , 
- podmioty w których większość udzi ałów 
lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i 
stowarzyszenia,  
- jednostki sektora finansów publicznych,  
- spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, 
TBS, 
- organizacje pozarządowe,  
- podmioty wykonujące działalność 
leczniczą, w rozumieniu ustawy z dnia 15 
kwietnia 2011 r.  o działalności leczniczej  
(Dz. U. z 2015 r. poz. 618 i 788) . Przedsięwzięcia:   
- kompleksowa termomodernizacja budynków użyteczności 
publicznej wraz z wymianą wyposażenia tych obiektów 
na energooszczędne,  
- kompleksowa modernizacja energetyczna budynków 
mieszkaniowych (wielorodzinnych budynków mieszkalnych) wraz 
z wymianą wyposażenia tych obiektów na energooszczędne,  
- wprowadzenie systemów zarządzania energią (np.  smart 
metering) jako element kompleksowy projektu.  
Promowanie strategii niskoemisyjnych dla wszystkich 
rodzajów terytoriów, w szczególności dla obszarów 
miejskich, w tym wspieranie 
zrównoważonej multimodalnej  
mobilności miejskiej i działań 
adaptacyjnych mających 
oddziaływanie łagodzące na zmiany klimatu  (4e) 
17625941€  
 - jednostk i samorządu terytorialnego, 
ich związki i stowarzyszenia , 
- podmioty w których większość udziałów 
lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i 
stowarzyszenia,  
- jednostki sektora finansów publi cznych  
- przedsiębiorstwa,  
- organizacje pozarządowe,  
- spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, 
TBS, 
- porozumienia podmiotów wyżej 
wymienionych, reprezentowane przez 
lidera . Przedsięwzięcia:   
- wymiana lub modernizacja źródeł ciepła (kryterium wsparcia – 
przekroczenia pyłu PM10, PM2,5, benzo(a)pirenu) , 
- zmniejszenie strat energii w dystrybucji ciepła w tym z OZE , 
- rozwój sieci ciepłowniczej , 
- realizacja zintegrowanych strategii zrównoważenia 
energetycznego dla obszarów miejskich, w tym publicznych 
systemów oświetleniowych,  
- wsparcie dla projektów mogących wynikać z planów gospodarki 
niskoemisyjnej/ programów ograniczenia niskiej emisji dla poszczególnych typów obszarów miast i niekwalifikując ych się do 
dofinansowania w ramach innego PI np. działania dotyczące 
oszczędności energii, inwestycje w zakresie budownictwa 
pasywnego . 
Monitor Polski – 67 –  Poz. 614  
 
 
 
Podlaskie  Wdrożenie programów 
oszczędnego gospodarowania energią, w tym działań 
termomodernizacyjnych  
22 500 000 €  
45 000 000 €  
67 500 000 €  Typ beneficjentów:  
- spółdzielnie mieszkaniowe i ich związki,  
wspólnoty mieszkaniowe,   
- towarzystwa budownictwa społecznego 
(TBS) , 
- podmioty sprawujące zarząd 
nieruchomościami mieszkalnymi.  
Natomiast projekty dotyczące budynków użyteczności publicznej realizowane będą 
m.in. przez: -  jednostki  samorządu terytorialnego, 
ich związki i  stowarzyszenia,   
- jednostki organizacyjne jednostek 
samorządu terytorialnego posiadające osobowość prawną,  
- podmioty, w których większość udziałów 
lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki i stowarzyszenia , 
- podmioty działające w ramach 
partnerstw  publiczno- prywatnych,   
-jednostki naukowe, szkoły wyższe,   
-kościoły i  związki wyznaniowe.  W celu podniesienia efektywności energetycznej niezbędna będzie kompleksowa termomodernizacja budynków mieszkalnych 
i budynków użyteczności publicznej wraz z wymianą wyposażenia 
tych obiektów na energooszczędne w zakresie związanym m.in. 
z ociepleniem obiektu, wymianą okien, drzwi zewnętr znych 
oraz oświetlenia. Planow ane są inwestycje polegające 
na przebudowie systemów grzewczych wraz z wymianą i 
podłączeniem do źródła ciepła, systemów wentylacji i klimatyzacji, systemów wodno -kanalizacyjnych. Zgodnie z ideą energetyki 
prosumenckiej promow ane będzi e zastosowanie instalacji OZE 
w termomodernizowanych budynkach. Będzie istniała możliwość 
dofinansowania instalacji system ów chłodzących, w tym również 
z OZE. Wykorzystanie instalacji OZE musi być w pełni 
uzasadnione potrzebami energetycznymi obie ktu, a  jedynie 
niewykorzystana część energii elektrycznej może być oddawana 
do sieci dystrybucyjnej.  Pomorskie  Poprawa efektywności 
energetycznej budynków użyteczności publicznej i 
mieszkaniowych oraz systemów 
oświetlenia zewnętrznego  
110377399 € 
27943630 € 
152 507 795 €  Typ beneficjentów:  
- jednostki samorządu terytori alnego 
i ich jednostki organizacyjne,   
- związki i stowarzyszenia jednostek 
samorządu terytorialnego,  
-  jednostki administracji rządowej ,  
- inne jednostki sektora finansów 
publicznych,  
- jednostki naukowe,   
- instytucje edukacyjne, szkoły wyższe ,  
- organizacje pozarządowe,   
- kościoły i związki wyznaniowe ,  
- przedsiębiorcy,  
- instytucje finansowe.  Wspierane będą inwestycje podnoszące efektywność 
energetyczną budynków użyteczności publicznej, w tym 
przedsięwzięcia termomodernizacyjne. Możliwa będzie także 
poprawa efektywności energetycznej budynków mieszkalnych.  
W ramach kompleksowych projektów przewiduje się termomodernizację energetyczną budynku wraz z wykorzystaniem instalacji OZ E i wymianą źródła ciepła. Zakres 
prac musi wynikać z przeprowadzonej uprzednio analizy możliwych rozwiązań w ramach sporządzanego audytu energetycznego, a wybrany wariant realizacyjny musi 
uwzględniać kryterium kosztowe odnoszące się do efektu 
ekologicznego (np.  redukcji  emisji gazów cieplarnianych) 
w stosunku do nakładów finansowych.  
Zwiększona sprawność 
funkcjonowania komunalnej 
infrastruktury energetycznej (4e)  
14186766  
 - Jednostki samorządu terytorialnego  
i ich jednostki organizacyjne,  
-związki i stowarzyszenia jednostek  
samorządu terytorialnego,  
-jednostki administracji rządowej,  
 -inne jednostki sektora finansów 
publicznych,  
-organizacje pozarządowe,  
-jednostki naukowe,  
-instytucje edukacyjne,  W zakresie sce ntralizowanych systemów ciepłowniczych (w tym 
źródeł ciepła) preferowane będą przedsięwzięcia:  
1) realizowane w gminach, w których stwierdzono przekroczenia 
standardów jakości powietrza,  
2) zapewniające największy efekt ekologiczny (m.in. redukcję emisji g azów cieplarnianych) w stosunku do nakładów 
finansowych,  
3) wykorzystujące innowacyjne rozwiązania w zakresie zastosowanych urządzeń i systemów, np. projekty stanowiące 
element „wyspy energetycznej” bądź wykorzystujące 
Monitor Polski – 68 –  Poz. 614  
 
 
 -szkoły wyższe,  
-przedsiębiorcy.  wysokosprawną kogenerację,  
4) realizowane z udziałem kapitału prywatnego,  
5) o możliwie jak największym zasięgu oddziaływania,  
6) uzgodnione w ramach ZPT.  Śląskie  Przeciwdziałanie niekorzystnym 
zmianom klimatu oraz poprawa 
konkurencyjności  
regionalnej gospodarki, poprzez 
zwiększenie udziału energii 
pochodzącej ze źródeł odnawialnych w stosunku do energii ze źródeł 
konwencjonalnych.  
Zmniejszenie energochłonności 
infrastruktury publicznej i sektora 
mieszkaniowego,  
Poprawa jakości powietrza w 
regionie.  
91003577 € 
90834827 € 
231 838 404 € Typ beneficjentów:  
- jednostk i samorządu terytorialnego, ich 
związki i  stowarzyszenia,  
- podmioty, w których większość udziałów 
lub akcji posiadają jednostki samorządu  
terytorialnego lub ich związki i stowarzyszenia,  
- jednostki zaliczane do sektora finansów 
publicznych (nie wymienione wyżej) , 
-  podmioty wykonujące działalność 
leczniczą , w rozumieniu ustawy z dnia 15 
kwietnia 2011 r. o działalności  leczniczej, 
posiadające osobowość prawną lub 
zdolność prawną,  
- szkoły wyższe , 
-  organizacje pozarządowe,  
- spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe,  
- towarzystwa budownictwa społecznego,  
- porozumienia podmiotów wymienionych 
wyżej reprezentowane przez lidera,  
- podmioty działające w oparciu o 
umowę/porozumienie w ramach partnerstwa publiczno- prywatnego 
(tzw.  projekty hybrydowe).  W ramach priorytetu inwestycyjnego 4.3, wspierane będą 
działania polegające na termomodernizacji w budynkach 
użyteczności publicznej i budynkach mieszkalnych wraz  
z budową i przebudową infrastruktury służącej do  produkcji  
i dystrybucji e nergii pochodzącej  
ze źródeł odnawialnych w termomodernizowanych budynkach 
i/lub likwidacji „niskiej emisji” poprzez wymianę/modernizację indywidualnych źródeł ciepła.  
Zwiększona atrakcyjność transportu 
publicznego dla pasażerów (4e)  
50000000 € 
 Typ beneficjentów:  
-jednostk i samorządu terytorialnego 
oraz ich związki, których statutowym 
zadaniem jest wykonywanie ustawowych 
zadań jednostek samorządu 
terytorialnego w zakresie transportu 
publicznego,  
-podmioty działające na zlecenie 
jednostek samorządu terytorialnego  
i ich związków, realizujące zadania z 
zakresu transportu publicznego, wybrane zgodnie z prawem zamówień publicznych,  
-podmioty, w których większość udziałów 
posiada jednostka samorządu 
terytorialnego lub związek JST, Typy przedsięwzięć  
• Budowa, przebudowa liniowej i punktowej infrastruktury 
transportu zbiorowego (np.  zintegrowane węzły 
przesiadkowe, drogi rowerowe, parkingi Par k&Ride 
i Bike&Ride, bus pasy).  
• Wdrażanie inteligentnych systemów transportowych (ITS).  
• Zakup taboru autobusowego i tramwajowego na potrzeby 
transportu publicznego wraz z  budową infrastruktury. 
• Budowa i przebudowa liniowej infrastruktury tramwajowej.  
• Popraw a efektywności energetycznej oświetlenia.  
 
Monitor Polski – 69 –  Poz. 614  
 
 
 realizujące na podst awie statutu zadania 
publiczne z zakresu transportu 
publicznego,  
-porozumienia  ww. podmiotów  Świętokrzyskie   Wspieranie efektywności 
energetycznej, inteligentnego 
zarządzania energią i wykorzystywania odnawialnych 
źródeł energii w infrastrukturze 
publicznej, w tym w  
budynkach publicznych i w sektorze mieszkaniowym  
54 754 121 €  
10 279 853 € 
87 886 445 € 
 Typ beneficjentów:  
- jednostki samorządu terytorialnego,   
- spółdzielnie i  wspólnoty mieszkaniowe,   
- związki i  stowarzyszenia JST, TBS ,  
- samorządowe jednostki organizacyjne 
posiadające osobowość prawną, 
uczelnie, inne podmioty prowadzące działalność w sferze usług publicznych w różnych formach organizacyjnych, 
posiadających osobowość prawną np. fundacje i stowarzyszenia, policja, 
podmioty lecznicze wykonujące na terenie województwa świętokrzyskiego działalność leczniczą finansowaną 
ze środków publicznych,   
- samorządowe osoby prawne,  
- jednostki ochotniczej i  Państwowej 
Straży Pożarnej.  Projekty, dotyczące kompleksowej termomodernizacji budynków 
publicznych (z wyłączeniem jednostek podległych admi nistracji 
centralnej) oraz mieszkalnych wchodzących w skład zasobu 
mieszkaniowego gminy wraz z wymianą wyposażenia tych 
obiektów na energooszczędne, w zakresie związanym m.in. z: 
ociepleniem obiektu, wymianą okien, drzwi zewnętrznych 
oraz oświetlenia na energooszczędne, przebudową systemów 
grzewczych (wraz z wymianą źródła ciepła – likwidacja pieców 
grzewczych na opał stały), systemów wentylacji i klimatyzacji, 
systemów wodno -kanalizacyjnych, instalacją OZE 
w termomodernizowanych budynkach, instalacją syste mów 
chłodzących, w tym również z OZE, instalowaniem urządzeń energooszczędnych najnowszej generacji (np. kolektory 
słoneczne).  
 Promowanie strategii niskoemisyjnych dla wszystkich 
rodzajów terytoriów, w 
szczególności dla obszarów miejskich, w tym wspieranie 
zrównoważonej multimodalnej  
mobilności miejskiej i działań 
adaptacyjnych mających 
oddziaływanie łagodzące na zmiany 
klimatu (4e)  
            22 852 471 € 
 Typ beneficjentów:  
-jednostki samorządu terytorialnego,  
-przedsiębiorstwa duże, średnie, małe, 
mikro świadczące usługi publiczne na terenie województwa świętokrzyskiego,  
-partnerzy społeczni i gospodarczy 
działający na terenie województwa świętokrzyskiego,  
-organizacje pozarządowe (NGO),  
-samorządowe osoby praw ne, 
- instytucje otoczenia biznesu,  
-uczelnie,  
-państwowe jednostki budżetowe,  
-instytucje kultury .  
Dofinansowanie znajdą projekty, realizujące założenia planów niskoemisyjnych dla poszczególnych obszarów.  
Wsparcie dla projektów powinny wynikać z planów gospodarki niskoemisyjnej dla poszczególnych typów obszarów 
i niekwalifikujących się do dofinansowania w ramach  
innego PI , np. 
1) modernizacja oświetlenia ulicznego (ulic , placów, terenów 
publicznych)na energooszczędne,  
2) budowa lub modernizacja sieci ciepłowniczej,  
3) wymiana źródeł ciepła,  
4) mikrokogeneracja,  
5) działania informacyjno- promocyjne dotyczące np. 
oszczędności energii,  
6) kampanie promujące:  
- budownictwo zeroemisyjne,  
- inwestycje w zakresie budownictwa pasywnego.  
Monitor Polski – 70 –  Poz. 614  
 
 
 
Warmińsko- Mazurskie  
Wzrost efektywności energetycznej 
budynków mieszkalnych oraz 
użyteczności publicznej  
35 659 567 €  
15 282 672 €  
50 942 239 €  Typ beneficjentów:  
-  jednostki samorządu terytorialnego, 
ich związki i stowarzyszenia , 
-  jednostki organizacyjne jednostek 
samorządu terytorialnego,  
- jednostki sektora finansów publicznych 
posiadające osobowość prawną,  
- samodzielne publiczne zakłady opieki 
zdrowotnej (tj. działające w publicznym 
systemie ochrony zdrowia), dla których 
podmiotem założycielskim jest/są JST , 
- przedsiębiorstwa (tylko podmioty 
świadczące usługi publiczne w ramach 
realizacji obowiązków własnych jednostek 
samorządu terytorialnego) , 
- spółdzielnie mieszkaniowe/wspólnoty 
mieszkaniowe . Przedsięwzięcia:    
-  kompleksowa termomodernizacja budynków użyteczności 
publicznej/części wspólnych wielorodzinnych budynków mieszkalnych wraz z  wymianą wyposażenia tych obiektów na 
energooszczędne (m.in. ocieplenie budynku, wymiana okien 
i drzwi zewnętrzny ch oraz oświetlenia na energooszczędne), 
przebudowa system ów grzewczych (wraz z wymianą 
i podłączeniem do źródła ciepła), przebudowa systemów 
wentylacji i klimatyzacji, instalacja OZE, instalacja systemów 
chłodzących, w  tym również OZE) , 
-  audyty energetyczne dla sektora mieszkaniowego i  publicznego 
(wyłącznie jako element projektów kompleksowej termomodernizacji, opisanych powyżej) , 
-  instalacja inteligentnych systemów zarządzania energią 
w budynkach użyteczności publicznej/budynkach mieszkaniowy ch 
w oparciu m.in. o technologie TIK (wyłącznie jako element 
projektów kompleksowej termomodernizacji, opisanych powyżej).  Wielkopolskie  
Zmniejszenie energochłonności 
sektorów mieszkaniowego 
i publicznego  
60060000 € 
30940000 € 
91 000 000 € Typ beneficjentów:  
- spółdzielnie mieszkaniowe 
oraz wspólnoty mieszkaniowe,   
- jednostk i samorządy terytorialnego, 
ich związki oraz jednostki organizacyjne,   
- podmioty posiadające osobowość 
prawną, w tym podmioty świadczące usługi publiczne w ramach real izacji 
obowiązków własnych jednostek 
samorządu terytorialnego,  
- podmioty działające na podstawie 
umowy o partnerstwie publiczno-  
- prywatnym.  Przedsięwzięcia:    
termomodernizacja budynków oraz wymiana wyposażenia tych 
obiektów na energooszczędne, projekt y modernizacji 
infrastruktury ciepłowniczej i  energetycznej 
w termomodernizowanych budynkach, a  także podłączanie 
budynków do sieci, instalacje OZE w  termomodernizowanych 
budynkach.  Zachodniopomorskie  
 Zmniejszenie energochłonności budynków publicznych 
i mieszkaniowych 
20576416 € 
20 000 000 €  
47 576 416 € Typ beneficjentów:  
w zakresie typu 1:  
- jednostk i samorządu terytorialnego, 
ich związki i stowarzyszenia ,  
- jednostki organizacyjne JST ,  
- osoby prawne JST, partnerstwa 
wymienionych podmiotów , 
w zakresie typu 2:  
- jednostk i samorządu terytorialnego, 
ich związki i stowarzyszenia , 
- jednostki organizacyjne JST, TBS ,  
- wspólnoty mieszkaniowe, spółdzielnie 
mieszkaniowe,   
- organizacje pozarządowe;  
-  partnerstwa wymienionych podmiotów.  Przedsięwzi ęcia:    
- kompleksowa termomodernizacja budynków użyteczności 
publicznej, która  będzie realizowana na podstawie wcześniej 
przeprowadzonych audytów energetycznych,  
- kompleksowa termomodernizacja wielorodzinnych budynków 
mieszkaniowych.  
Monitor Polski – 71 –  Poz. 614  
 
 
 Promowanie strategii 
niskoemisyjnych dla wszystkich 
rodzajów terytoriów, w 
szczególności dla obszarów miejskich, w tym wspieranie 
zrównoważonej multimodalnej  
mobilności miejskiej i działań adaptacyjnych mających 
oddziaływanie łagodzące na zmiany klimatu  (4e) 
7000000 € 
 
 Typ beneficjentów:  
- przedsiębiorstwa świadczące usługi 
publicznego transport u zbiorowego,  
-jednostk i samorządu terytorialnego, 
ich związki i  stowarzyszenia,  
-jednostki organizacyjne jst,  
-organizacje pozarządowe,  
-zarządcy infrastruktury kolejow ej,  
-państwowe jednostki budżetowe,  
-przedsiębiorstwa.  Przedsięwzięcia:    
-budowa, przebudowa obiektów/systemu infrastruktury 
zintegrowanego systemu transportu publicznego w celu 
ograniczenia ruchu drogowego w centrach miast , 
-projekty zwiększające świadomość ekologiczną,  
-zakup lub modernizacja taboru transportu miejskiego . 
 
Łącznie   
1 157 919 117 € 
539 010 705 € 
1 696 929  822  
  
kat. 013  
kat. 014  
013+014