DZIENNIK USTAW  
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ  
Warszawa, dnia  5 listopada 2021  r. 
Poz. 2008  
OBWIESZCZENIE  
MARSZAŁKA SEJMU RZEC ZYPOSPOLITEJ POLSKIE J 
z dnia  14 października 2021  r. 
w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks wykroczeń  
1. Na podstawie  art. 16 ust.  1 zdanie  pierwsze ustawy  z dnia 2 0 lipca 200 0 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych  
i niektórych innych aktów prawnych ( Dz. U. z 2019 r. poz. 1461 ) ogłasza się  w załączniku do niniejszego obwieszczenia 
jednol ity tekst ustawy  z dnia 2 0 maja 197 1 r. – Kodeks wykr oczeń ( Dz. U. z 2021 r. poz. 281), z uwzględnieniem zmian 
wprowadzonych:  
1) ustawą  z dnia 30  marca 2021  r. o zmianie ustawy – Prawo o  ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw  (Dz. U. 
poz. 72 0), 
2) ustawą z dnia 20  kwietnia 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1023) , 
3) ustawą  z dnia 11  sierpnia 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw  
(Dz. U. poz. 1655 ) 
oraz zmian wynikających  z przepisów ogłoszonych przed dniem  7 października  2021 r. 
2. Podany  w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje:  
1) art. 7 ustawy  z dnia 30  marca 2021  r. o zmianie ustawy – Prawo o  ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw  
(Dz. U. poz. 72 0), który stanowi:  
„Art. 7. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 30  dni od dnia ogłoszenia. ”; 
2) odnośnika nr 1 oraz art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 20  kwietnia 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych  
innych ustaw (Dz. U. poz. 1023) , które stanowią:  
„1) Niniejsza ustawa w  zakresie swojej regulacji wdraża dyrektywę Parlamentu Europejskiego i  Rady (UE) 
2017/541/UE z  dnia 15  marca 2017  r. w sprawie zwalczania terroryzmu i  zastępującą decyzję ramową Rady 
2002/475/WSiSW oraz zmieniającą decyzję Rady 2005/671/WSiSW (Dz.  Urz. UE  L 88 z 31.03.2017, str.  6).” 
„Art. 7. Do czynów popełnionych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy oraz kar orzeczonych przed 
dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy o  przedawnieniu w  brzmieniu nadanym tą ustawą, 
chyba że termin przedawnienia już upłynął.  
Art. 8. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 14  dni od dnia ogłoszenia. ”; 
3) art. 8 ust. 3 i art. 9 ustawy z dnia 11  sierpnia 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz 
niektórych innych ustaw (Dz. U. po z. 1655) , które  stanowi ą: 
Art. 8. „3. Do weksli wystawionych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotyc h-
czasowe.  
Art. 9. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 14  dni od dnia ogłoszenia.” . 
Marszałek Sejmu: E. Witek  
 
  
Dziennik  Ustaw  – 2 – Poz. 2008  
 
Załącznik do obwieszczenia Marszałka  Sejmu Rzeczypospolitej 
Polskiej  z dnia 14 października 2021  r. (poz . 2008 ) 
USTAWA  
z dnia 2 0 maja 197 1 r. 
Kodeks wykroczeń  
CZĘŚĆ OGÓLNA  
Rozdział I  
Zasady odpowiedzialności  
Art. 1. § 1. Odpow iedzialności za wykroczenie podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabr o-
niony przez ustawę obowiązującą  w czasie jego popełnienia pod gro źbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 
5000 złotych lub nagany.  
§ 2. Nie popełnia wykr oczenia sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy  w czasie czynu.  
Art. 2. § 1. Jeżeli  w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż  w czasie popełnienia wykrocz enia, stosuje się 
ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą  poprze dnio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.  
§ 2. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty orzeczeniem nie jest już zabroniony pod groźbą kary, ukaranie uważa się  
za niebyłe.  
Art. 2a. § 1. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty prawomocnym wyrokiem sk azującym za przestępstwo  na 
karę pozbawienia wolności stanowi wykroczenie, orzeczona kara podlegająca wykonaniu ulega zamianie na karę  aresztu  
w wysokości równej górnej granicy ustawowego zagrożenia za taki czyn,  a jeżeli ustawa nie przewiduje za  ten czyn kary 
aresztu, na karę ograniczenia wolności,  a jeżeli ustawa nie przewiduje za ten czyn kary ograniczenia  wolności – na karę 
grzywny, przyjmując jeden dzień pozbawienia wolności za równoważny grzywnie  w kwocie od  10 do 25 0 złotych  i nie 
przekraczając górne j granicy tego rodzaju kary przewidzianej za ten czyn.  
§ 2. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty prawomocnym wyrokiem skazującym za przestępstwo na grzywnę  lub 
karę ograniczenia wolności stanowi wykroczenie, orzeczone kary ulegają zamianie tylko wówczas,  gdy kara  grzywny lub 
ograniczenia wolności podlegająca wykonaniu przekroczyłaby górną granicę ustawowego zagrożenia  przewidzianą za ten 
czyn. Wówczas orzeczoną karę grzywny lub ograniczenia wolności zamienia się na karę  w wysokości górnej granicy 
ustawowe go zagrożenia przewidzianej za dany czyn. Jeżeli za dany czyn nie jest przewidziana kara ograniczenia wolności,  
orzeczoną karę ograniczenia wolności zamienia się na karę grzywny, przy  czym miesiąc ograniczenia wolności przyjmuje 
się za równoważny grzywnie od 10 0 do 250 0 złotych nieprzekraczającej  górnej granicy ustawowego zagrożenia za ten 
czyn.  
§ 3. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty prawomocnym wyrokiem skazującym za przestępstwo stanowi  wykr o-
czenie, orzeczone środki karne, środki kompensacyjne, środk i związane  z poddaniem sprawcy próbie, środki  zabezpiecz a-
jące, o których mowa  w art. 93a Kodeksu karnego, oraz przepadek podlegają wykonaniu na podstawie  przepisów dotyc h-
czasowych.  
§ 4. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty prawomocnym wyrokiem skazującym  na karę pozbawienia wolności  za 
przestępstwo stanowi wykroczenie  i kara ta była podstawą orzeczenia kary łącznej, kara łączna traci moc.  Jeżeli według 
nowej ustawy czyn objęty prawomocnym wyrokiem skazującym na karę ograniczenia wolności albo  grzywny stan owi 
wykroczenie  i kary te były podstawą orzeczenia kary łącznej, kara łączna traci moc tylko  w razie  wydania postanowienia  
w wypadku,  o którym mowa  w § 2. W razie potrzeby sąd wydaje wyrok łączny.  
§ 5. Przepisów  § 1–4 nie stosuje się, jeżeli ich zastosowan ie powoduje skutki prawne mniej korzystne dla  sprawcy 
niż stosowanie ustawy obowiązującej poprzednio.  
Art. 3. § 1. Na zasadach określonych  w niniejszej ustawie odpowiada ten, kto popełnił wykroczenie na terytorium 
Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym.  
§ 2. Odpowiedzialność za wykroczenie popełnione za granicą zachodzi tylko wtedy, gdy przepis szczególny taką 
odpowiedzialność przewiduje.  
Art. 4. § 1. Wykroczenie uważa się za popełnione  w czasie,  w którym sprawca dzi ałał lub zani echał działania, do 
którego był obowiązany.  
§ 2. Wykroczenie uważa się za popełnione na miejscu, gdzie sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był 
obowiązany, albo gdzie skutek nastąpił lub miał nastąpić.  
  
Dziennik  Ustaw  – 3 – Poz. 2008  
 
Art. 5. Wykroczenie można popełnić zarówno umyślnie, jak  i nieumyślnie, chyba że ustawa przew iduje odpowi e-
dzialność tylko za wykroczenie umyślne.  
Art. 6. § 1. Wykroczenie umyślne zachodzi wtedy, gdy sprawca ma zamiar popełnienia czynu z abronionego, to jest 
chce go popełnić albo prz ewidując możliwość jego popełnienia na to się godzi.  
§ 2. Wykroczenie nieumyślne zachodzi, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na 
skutek niezachowania ostrożności wymaganej  w danych okolic znościach, mimo że możliwość popeł nienia tego czynu 
przewidywał albo mógł przew idzieć.  
Art. 7. § 1. Nieświadomość tego, że czyn jest zagrożony karą, nie wyłącza odpowiedzialności, chyba że nieświad o-
mość była usprawiedliwiona.  
§ 2. Nie popełnia wykroczenia umyślnego, kto pozostaje  w błędzie  co do okoliczności st anowiącej znamię czynu z a-
bronionego.  
Art. 8. Na zasadach określonych  w niniejszej ustawie odpowiada ten, kto popełnia cz yn zabroniony po ukończeniu 
lat 17. 
Art. 9. § 1. Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona wykroczeń określonych  w dwóch lub  więcej przepisach ustawy, stosuje się  
przepis przewidujący najsurowszą karę, co nie stoi na przeszk odzie orzeczeniu środków karnych na podstawie innych 
naruszonych przepisów.  
§ 2. Jeżeli jednocześnie orzeka się  o ukaraniu za dwa lub więcej wykroczeń, wymi erza się łącznie karę  w granicach 
zagrożenia określonych  w przepisie przewidującym najsuro wszą karę, co nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu środków 
karnych na podstawie innych naruszonych przepisów.  
Art. 10. § 1. Jeżeli czyn będący wykroczeniem wyczerpuje zarazem znamiona przestępstwa, orzeka się za przestę p-
stwo  i za wykroczenie,  z tym że jeżeli orzeczono za przestępstwo  i za wykroczenie karę lub środek karny tego samego 
rodzaju, wykonuje się surowszą karę lub środek karny.  W razie uprzedniego wykonania łag odniejszej kary lub środka 
karnego zalicza się je na poczet surowszych.  
§ 2. Przy zaliczaniu kar przyjmuje się jeden dzień aresztu za równoważny jednemu dniowi pozbawienia wolności, 
dwóm dniom ograniczenia wolności oraz grzywnie  w kwocie od 2 0 do 15 0 złoty ch. 
§ 3. Karę aresztu orzeczoną za wykroczenie uważa się za karę tego samego rodzaju co kara pozbawienia wolności 
orzeczona za przestępstwo.  
§ 4. Zaliczeniu,  o którym mowa  w § 1, nie podlegają środki karne  w postaci:  
1) nawiązki, jeżeli za wykroczenie  i za przestępstwo orzeczono je na rzecz różnych podmiotów;  
2) obowiązku naprawienia szkody, jeżeli za wykroczenie  i za przestępstwo orzeczono je  w związku  z różnym rodzajem 
szkód.  
Art. 10a.  § 1. Jeżeli czyn będący wykroczeniem, za które wymierzono karę lub śr odek karny, stanowi, wspólnie 
z innym czynem lub czynami, ze względu na łączną wartość mienia przestępstwo, za które wymierzono karę lub środek 
karny tego samego rodzaju, wykonuje się surowszą karę lub środek karny. Przepisy art. 10 § 1 zdanie drugie oraz §  2–4 
stosuje się odpowiednio.  
§ 2. W wypadku dwóch lub więcej czynów będących wykroczeniami, o których mowa w § 1, za karę lub środek ka r-
ny wymierzony za wykroczenie w rozumieniu § 1 uznaje się sumę kar lub środków karnych wymierzonych za te wykr o-
czenia.  
Art. 11. § 1. Odpowiada za usiłowanie, kto  w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim z achowaniem be z-
pośrednio zmierza do jego dokonania, które jednak nie następuje.  
§ 2. Odpowiedzialność za usiłowanie zachodzi, gdy ustawa tak stanowi.  
§ 3. Karę za us iłowanie wymierza się  w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego wykroczenia.  
§ 4. Nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od czynu lub zapobiegł skutkowi stanowiącemu 
znamię czynu zabronionego.  
Art. 12. Odpowiada za podżeganie, kto  chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 4 – Poz. 2008  
 
Art. 13. Odpowiada za pomocnictwo, kto  w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zach o-
waniem ułatwia jego popełnienie,  w szczególności dostarczając narzędzie, śr odek przewozu, udzielając rady lub inform a-
cji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do pope ł-
nienia czynu zabr onionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.  
Art. 14. § 1. Odpowied zialność za podżeganie  i pomocnictwo zachodzi wtedy, gdy ustawa tak stanowi  i tylko  w razie  
dokonania przez sprawcę czynu zabronionego.  
§ 2. Każdy ze współdziałających  w popełnieniu czynu zabronionego odpowiada  w granicach swojej umyślności lub 
nieumyślnoś ci, niezależnie od odpowiedzialności pozost ałych współdziałających.  
§ 3. Karę za podżeganie lub za pomocnictwo wymierza się  w granicach zagrożenia przew idzianego dla danego w y-
kroczenia.  
Art. 15. Nie popełnia wykroczenia, kto  w obronie koniecznej odpiera bezpośredni bezprawny zamach na jakiekol -
wiek dobro chronione prawem.  
Art. 16. § 1. Nie popełnia wykroczenia, kto działa  w celu uchylenia bezpośredniego niebezpiecze ństwa grożącego 
dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można in aczej unikną ć, a dobro poświęcone nie przedstawia 
wartości oczywiście większej niż d obro ratowane.  
§ 2. Przepisu  § 1 nie stosuje się, gdy sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowi ązek chronić nawet  z nara-
żeniem się na niebezpieczeństwa osobiste.  
Art. 17. § 1. Nie popełnia wykroczenia, kto,  z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysł owego lub innego 
zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł  w czasie czynu rozp oznać jego znaczenia lub pokierować swoim postęp o-
waniem.  
§ 2. Jeżeli  w czasie popełnienia wykrocz enia zdolność rozpoznawania znaczenia czynu lub kierowania postępow a-
niem była  w znacznym stopniu ograniczona, można odstąpić od wymierzenia kary lub środka karnego.  
§ 3. Przepisów  § 1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca wykroczenia wprawił się  w stan ni etrzeź wości lub odurzenia p o-
wodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć.  
Rozdział II  
Kary, środki karne  i zasady ich wymiaru  
Art. 18. Karami są:  
1) areszt;  
2) ograniczenie wolności;  
3) grzywna;  
4) nagana.  
Art. 19. Kara aresztu trwa najkrócej 5, najdłużej 3 0 dni; wymierza się ją  w dniach.  
Art. 20. § 1. Kara ograniczenia wolności trwa 1 miesiąc.  
§ 2. W czasie odbywania kary ograniczenia wolności ukarany:  
1) nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu;  
2) jest obowiązany do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społec zne; 
3) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary.  
Art. 21. § 1. Obowiązek określony  w art. 20 § 2 pkt  2 polega na wykonywaniu nieodpłatnej kontr olowanej pracy na 
cele społeczne  w odpowiednim zakładzie pracy, placówce służby zdrowia, opieki społecznej, organizacji lub instytucji 
niosącej pomoc charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej  w wymiarze od 2 0 do 40 godzin.  
§ 2. W stosunku do osoby zatrudnionej organ orzekający, zamiast obowiązku określonego  w § 1, może orzec potr ą-
cenie od 1 0 do 25% wynagrodzenia za pracę na rzecz Skarbu Pa ństwa albo na cel społeczny wskazany przez organ orz e-
kający;  w okresie odbywania kary ukarany nie może rozwiązać  bez zgody sądu stosunku pracy.  
§ 3. (uchylony) 
  
Dziennik  Ustaw  – 5 – Poz. 2008  
 
Art. 22. Wymierzając karę ograniczenia wolności, organ orzekający może zobowiązać ukaranego do:  
1) naprawienia  w całości albo  w części szkody wyrządzonej wykroczeniem;  
2) przeproszenia pokrzywdzonego.  
Art. 23. § 1. Jeżeli ukarany uchyla się od odbywania kary ograniczenia wolności lub wykonania n ałożonych na niego 
obowiązków,  a także  w przypadku gdy ukarany wykonał część kary ograniczenia wolności, sąd zarządza wykonanie z a-
stępczej kary aresztu  w wymiarze odpow iadającym karze ograniczenia wolności pozostałej do wykonania, przyjmując, że 
jeden dzień zastępczej kary aresztu jest równoważny dwóm dniom kary ograniczenia wolności.  
§ 2. Na postanowienie  w przedmiocie zarządzenia wykonania zastępczej kary aresztu prz ysługuje zażalenie.  
Art. 24. § 1. Grzywnę wymierza się  w wysokości od 2 0 do 500 0 złotych, chyba że ustawa stanowi inaczej.  
§ 2. Jeżeli za wykroczenie popełnione  w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wymierzono karę aresztu, orzeka się 
obok tej kary również grzywnę, chyba że orzeczenie grzywny nie byłoby celowe.  
§ 3. Wymierzając grzywnę, bierze się pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste  i rodzinne, stosunki  
mająt kowe  i możliwości zarobkowe.  
Art. 25. § 1. Jeżeli egzekucja grzywny okazała się bezskut eczna lub  z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona 
bezskuteczna, sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną, określając czas jej trwania. Praca społecznie 
użyteczna trwa najkrócej tydzień, najdłużej 2 miesiące. Przepisy  art. 20 § 2 i art. 21 § 1 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Jeżeli egzekucja grzywny okazała się bezskuteczna lub  z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna, 
sąd zarządza wykonanie zastępczej kary aresztu, gdy:  
1) ukarany oświadczy, że nie wyraża zgody na podjęcie pracy społecznie użytecznej zamienionej na podstawie  § 1 albo  
uchyla się od jej wykonania, lub  
2) zamiana grzywny na pracę społecznie użyteczną jest niemożliwa lub niecelowa.  
§ 3. Zarządzając wykonanie zastępczej kary aresztu sąd przyjmuje, że jeden dzień zastę pczej kary aresztu jest równo - 
ważny grzywnie od 2 0 do 15 0 złotych; kara zastępcza nie może przekroczyć 3 0 dni aresztu.  
§ 4. Na postanowienie  w przedmiocie kar zastępczych,  o których mowa  w § 1 i 2, przysł uguje zażalenie.  
Art. 26. Nie można wymierzyć kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, jeżeli warunki osobiste sprawcy uniemożl i-
wiają odbycie tej kary.  
Art. 27. § 1. Od zastępczej kary aresztu lub wykonywania pracy, o której mowa w art. 25 § 1, sprawca może być 
uwolniony w  każdym czasie przez wpłacen ie kwoty pieniężnej przypadającej jeszcze do uiszczenia.  
§ 2. Jeżeli grzywna została uiszczona  w części, karę zastępczą zmniejsza się  w sposób o dpowiadający stosunkowi 
kwoty zapłaconej  w wysokości grzywny.  
Art. 28. § 1. Środkami karnymi są:  
1) zakaz prowad zenia pojazdów;  
2) przepadek przedmiotów;  
3) nawiązka;  
4) obowiązek naprawienia szkody;  
5) podanie orzeczenia  o ukaraniu do publicznej wiadomości  w szczególny sposób;  
6) inne środki karne określone przez ustawę.  
§ 2. Środki karne można orzec, jeżeli są one  przewidziane  w przepisie szczególnym,  a orzeka się je, jeżeli przepis 
szczególny tak stanowi.  
§ 3. Przepadek przedmiotów można orzec, choćby zachodziła okoliczność wyłączająca uk aranie sprawcy.  
§ 4. Obowiązek naprawienia szkody orzeka się  w sposób określo ny w przepisie szczegó lnym.  
  
Dziennik  Ustaw  – 6 – Poz. 2008  
 
Art. 29. § 1. Zakaz prowadzenia pojazdów wymierza się  w miesiącach lub latach, na okres od 6 miesięcy do 3 lat. 
§ 2. Orzekając zakaz prowadzenia pojazdów określa się rodzaj pojazdu, którego zakaz dot yczy. 
§ 3. Zakaz, o  którym mowa w  § 1, obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia.  
§ 4. Na poczet zakazu prowadzenia pojazdów zalicza się okres zatrzymania prawa jazdy lub innego dokumentu 
uprawniającego do prowadzenia pojazdu.  
Art. 30. § 1. Przepadek przedmiotów obejmuje narzędzi a lub inne przedmioty, które służyły lub były przeznaczone 
do popełnienia wykroczenia,  a jeżeli przepis szczególny tak stanowi – także przedmioty pochodzące bezpośrednio lub 
pośrednio  z wykroczenia.  
§ 2. Przepadek przedmiotów niebędących własnością sprawcy  wykroczenia można orzec tylko wtedy, gdy przepis 
szczególny tak stanowi.  
§ 3. Przepadek przedmiotów następuje  z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.  
§ 4. Przedmioty objęte przepadkiem przechodzą na własność Skarbu Państwa, chyba że ustawa stanowi inacze j. 
§ 5. Przepadku nie orzeka się, jeżeli byłoby to niewspółmierne do wagi popełnionego w ykroczenia, chyba że chodzi  
o przedmiot pochodzący bezpośrednio  z wykroczenia.  
Art. 31. § 1. Podanie orzeczenia  o ukaraniu do publicznej wiadomości  w szczególny sposób orzeka się wtedy, gdy 
może to mieć znaczenie wychowawcze.  
§ 2. Kara określona  w § 1 polega na ogłoszeniu orzeczenia  w zakładzie pracy,  w uczelni,  w miejscu zamieszkania 
ukaranego,  w innym właściwym miejscu lub  w inny stosowny sposób. Ogłoszenie może nastąp ić na koszt ukaranego.  
Art. 32. Nawiązkę orzeka się na rzecz pokrzywdzonego  w wypadkach przewidzianych  w przepisach szczególnych.  
Art. 33. § 1. Organ orzekający wymierza karę według swojego uznania,  w granicach przewidzianych przez ustawę 
za dane wykroczen ie, oceniając stopień społecznej szkodliwości czynu  i biorąc pod uwagę cele kary  w zakresie społec z-
nego oddziaływania oraz cele zapobi egawcze  i wychowawcze, które ma ona osiągnąć  w stosunku do ukaranego.  
§ 2. Wymierzając karę, organ orzekający bierze pod u wagę  w szczególności rodzaj  i rozmiar szkody wyrządzonej 
wykroczeniem, stopień winy, pobudki, sposób działania, st osunek do pokrzywdzonego, jak również właściwości, warunki 
osobiste  i majątkowe sprawcy, jego stosunki rodzinne, sposób życia przed popełnieni em i zachowanie się po popełnieniu 
wykroczenia.  
§ 3. Jako okoliczności łagodzące uwzględnia się  w szczególności:  
1) działanie sprawcy wykroczenia pod wpływem ciężkich warunków rodzinnych lub osobistych;  
2) działanie sprawcy wykroczenia pod wpływem silnego wzburzenia wywołanego krzywdzącym stosunkiem do niego 
lub do innych osób;  
3) działanie  z pobudek zasługujących na uwzględnienie;  
4) prowadzenie przez sprawcę nienagannego życia przed popełnieniem wykroczenia  i wyróżnianie się spełnianiem obo -
wiązków, zwłaszcza  w zakresie pracy;  
5) przyczynienie się lub staranie się sprawcy  o przyczynienie się do usunięcia szkodl iwych następstw swego czynu.  
§ 4. Jako okoliczności obciążające uwzględnia się  w szczególności:  
1) (uchylony) 
2) działanie sprawcy  w celu osiąg nięcia bezprawnej korzyści majątkowej;  
3) działanie  w sposób zasługujący na szczególne potępienie;  
4) (uchylony) 
5) uprzednie ukaranie sprawcy za podobne przestępstwo lub wykroczenie;  
6) chuligański charakter wykroczenia;  
7) działanie pod wpływem alkoholu,  środka odurzającego lub innej podobnie działającej substancji lub środka;  
8) popełnienie wykroczenia na szkodę osoby bezradnej lub osoby, której sprawca powinien okazać szczególne względy;  
9) popełnienie wykroczenia we współdziałaniu  z małoletnim.  
§ 5. Przepisy  § 1–4 stosuje się odpowiednio do środków karnych.  
  
Dziennik  Ustaw  – 7 – Poz. 2008  
 
Art. 34. Okoliczności wpływające na wymiar kary  i środka karnego uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą.  
Art. 35. Jeżeli ustawa daje możność wyboru między aresztem  a inną karą, areszt można  orzec tylko wtedy, gdy czyn 
popełniono umyślnie,  a zarazem za orzeczeniem kary aresztu przemawia waga czynu lub okoliczności sprawy świadczą  
o demoralizacji sprawcy albo sposób jego działania zasługuje na szczególne potępienie.  
Art. 36. § 1. Naganę można orzec wtedy, gdy ze względu na charakter  i okoliczności czynu lub wł aściwości  i wa-
runki osobiste sprawcy należy przypuszczać, że zastosowanie tej kary jest wystarczające do wdrożenia go do poszanow a-
nia prawa  i zasad współżycia społeczn ego. 
§ 2. Nie można orzec nagany za wykroczenie  o charakterze chuligańskim.  
Art. 37. Jeżeli wykroczeniem  o charakterze chuligańskim została wyrządzona szkoda, można orzec nawiązkę do w y-
sokości 100 0 złotych na rzecz pokrzywdzonego albo na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża lub na inny cel społeczny 
wskazany przez organ orzekający.  
Art. 37a. (uchylony) 
Art. 38. Ukaranemu co najmniej dwukrotnie za podobne wykroczenia umyślne, który  w ciągu dwóch lat od ostatni e-
go ukarania popełnia ponownie podobne wykroczenie umyślne, można wymi erzyć karę aresztu, choćby było zagrożone 
karą łagodniejszą.  
Art. 39. § 1. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie można – biorąc pod uwagę charakter  
i okoliczności czynu lub właściwości  i warunki osobiste sprawcy – zastos ować nadzwyczajne zła godzenie kary albo o d-
stąpić od wymierzenia kary lub środka ka rnego.  
§ 2. Nadzwyczajne złagodzenie polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia albo kary 
łagodniejszego rodzaju.  
§ 3. (uchylony) 
§ 4. W razie odstąpienia od wymierze nia kary można zastosować do sprawcy środek o ddziaływania społecznego,  
mający na celu przywrócenie naruszonego porządku prawnego lub naprawienie wyrządzonej krzywdy, polegający zwłaszcza  
na przeproszeniu pokrzywdzonego, uroczystym zapewnieniu niepopełniani a więcej takiego czynu albo zobowiązania sprawcy  
do przywrócenia stanu poprzedniego.  
Rozdział III  
Zastosowanie środków oddziaływania wychowawczego  
Art. 40. (uchylony) 
Art. 41. W stosunku do sprawcy czynu można poprzestać na zastosowaniu pouczenia, zwróceni u uwagi, ostrzeżeniu 
lub na zastosowaniu innych środków oddziaływania wychowawczego.  
Rozdział IV  
Warunkowe zawieszenie wykonania kary aresztu  
Art. 42. § 1. Wykonanie kary aresztu można warunkowo zawiesić, jeżeli ze względu na okoliczności popełnienia 
wykro czenia, właściwości  i warunki osobiste sprawcy oraz jego zachowanie się po popełnieniu wykroczenia należy prz y-
puszczać, że pomimo niewykonania kary nie popełni on nowego podobnego przestępstwa lub wykroczenia.  
§ 2. Warunkowe zawieszenie wykonania kary nast ępuje na okres próby, który nie może być krótszy niż 6 miesięcy  
i nie może przekroczyć roku. Okres próby biegnie od upraw omocnienia się orzeczenia.  
§ 3. Jeżeli wykroczeniem została wyrządzona szkoda  w mieniu, warunkowe zawieszenie wykonania kary może być 
orzeczone tylko wtedy, gdy szkoda została  w całości napr awiona.  
Art. 43. Warunkowego zawieszenia wykonania kary nie stosuje się do sprawcy, który:  
1) w ciągu 2 lat przed popełnieniem wykroczenia był już karany za podobne przestę pstwo lub wykroczenie albo  
2) popełnił wykroczenie  o charakterze chuligańskim  
– chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności organ orzekający uzna zawieszenie wykonania kary za celowe.  
  
Dziennik  Ustaw  – 8 – Poz. 2008  
 
Art. 44. § 1. Sąd, który orzekł karę aresztu zarządza wykonanie kary, jeżeli ukarany  w okresie prób y popełnił p o-
dobne do poprzedniego przestępstwo lub wykroczenie.  
§ 2. Sąd, który orzekł karę aresztu może zarządzić wykonanie kary, jeżeli ukarany  w okresie próby popełnił inne 
przestępstwo lub wykroczenie niż wymienione  w § 1. 
§ 3. Jeżeli  w okresie próby  i w ciągu dalszych 2 miesięcy nie zarządzono wykonania kary, ukaranie uważa się za niebyłe.  
§ 4. Na postanowienie  w przedmiocie zarządzenia wykonania kary aresztu przysługuje z ażalenie.  
Rozdział V  
Przedawnienie orzekania, wykonania kary oraz zatarcie ukarania  
Art. 45. § 1. Karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok; jeżeli w tym okresie 
wszczę to postępowanie, karalność wykroczenia ustaje z upływem 2 lat od zakończenia tego okresu.  
§ 2. W razie uchylenia prawomocnego rozs trzygnięcia, przedawnienie biegnie od daty uch ylenia rozstrzygnięcia.  
§ 2a. W wypadku wszczęcia postępowania mediacyjnego czasu jego trwania nie wlicza się do okresu przedawnienia.  
§ 3. Orzeczona kara lub środek karny nie podlega wykonaniu, jeżeli od daty uprawomo cnienia się rozstrzygnięcia 
upłynęły 3 lata. 
Art. 46. § 1. Ukaranie uważa się za niebyłe po upływie 2 lat od wykonania, darowania lub przeda wnienia wykonania 
kary.  
§ 2. Jeżeli ukarany przed upływem okresu przewidzianego  w § 1 popełnił nowe wykrocz enie, za które wymierzono 
mu karę aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny, ukaranie za oba wykroczenia uważa się za niebyłe po upływie 2 lat 
od wykonania, darowania a lbo od przedawnienia wykonania kary za nowe wykroczenie.  
§ 3. Jeżeli orzeczono środek ka rny, uznanie ukarania za niebyłe nie może nastąpić przed j ego wykonaniem, darow a-
niem albo przedawnieniem wykonania.  
Rozdział VI  
Wyjaśnienie wyrażeń ustawowych  
Art. 47. § 1. Czynem zabronionym jest zachowanie  o znamionach określonych  w ustawie karnej.  
§ 2. Przestępstwami  i wykroczeniami podobnymi są przestępstwa  i wykroczenia należące do tego samego rodzaju; 
przestępstwa  i wykroczenia  z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia albo przestępstwa  i wykroczenia popełnione  
w celu osiągnięcia korz yści majątko wej uważa się za przestępstwa  i wykroczenia podobne.  
§ 3. Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty  w tej samej linii lub stopniu, osoba 
pozostająca  w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek,  a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.  
§ 4. Instytucją państwową, samorządową lub społeczną jest również przedsiębiorstwo,  w którym Skarb Państwa lub 
jednostka samorządu terytorialnego jest udziałowcem, spó łdzielnia, związek zawodowy, inna organizacja społeczna lub 
jednostka w ojskowa.  
§ 5. Charakter chuligański mają wykroczenia polegające na umyślnym godzeniu  w porządek lub spokój publiczny  
albo umyślnym niszczeniu lub uszkadzaniu mienia, jeżeli sprawca działał publicznie oraz  w rozumieniu powszechnym bez  
powodu lub  z oczywiści e błahego powodu, okazując przez to rażące lekceważenie podstawowych zasad porządku prawnego.  
§ 6. Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu bierze się pod uwagę rodzaj  i charakter naruszonego dobra, 
rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób  i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę ob o-
wiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności  i stopień ich naruszenia.  
§ 7. Rzeczą ruchomą lub przedmiotem jest także polski albo obcy pien iądz lub inny środek płatniczy oraz dokument 
uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający obowiązek wypłaty kapitału, odsetek, udziału  w zyskach 
albo stwierdzenie uczestnictwa  w spółce.  
§ 8. Dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji,  z którym jest związane określone prawo,  
albo który ze względu na zawartą  w nim treść stanowi d owód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej zn a-
czenie prawne.  
§ 9. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 9 – Poz. 2008  
 
Rozdział VII  
Stosunek do ustaw szczególnych  
Art. 48. Przepisy części ogólnej Kodeksu wykroczeń stosuje się do wykroczeń przewidzianych  w innych ustawach, 
jeżeli ustawy te nie zawierają przepisów odmiennych.  
CZĘŚĆ  SZCZEGÓLNA  
Rozdział VIII  
Wykroczenia przeciwko porządkowi  i spokojowi publicznemu  
Art. 49. § 1. Kto w miejscu publicznym demonstracyjnie okazuje lekceważenie Narodowi Polskiemu, Rzeczypospolitej  
Polskiej lub jej konstytucyjnym organom,  
podlega karze aresztu albo grzywny.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto narusza przepisy  o godle, barwach  i hymnie Rzeczyposp olitej Polskiej.  
Art. 49a. § 1. Kto wbrew przepisom przekracza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze grzywny.  
§ 2. Usiłowanie  i pomocnictwo są karalne.  
Art. 50. Kto nie opuszcza zbiegowiska publicznego pomimo wezwania właściwego organu , 
podlega karze aresztu albo grzywny.  
Art. 50a. § 1. Kto  w miejscu publicznym posiada nóż, maczetę lub inny podobnie niebezpieczny przedmiot,  a okolicz -
ności  jego posiadania wskazują na zamiar użycia go  w celu pope łnienia przestępstwa,  
podlega karze areszt u, ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 300 0 zł. 
§ 1a. Tej samej karze podlega, kto będąc uczestnikiem przejazdu zorganizowanej grupy uczestników masowej imprezy  
sportowej, posiada przedmioty określone w § 1 lub wyroby pirotechniczne.  
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 lub 1a orzeka się prz epadek przedmiotów stanowiących 
przedmiot wykroczenia, choćby nie stanowiły własności sprawcy.  
Art. 51. § 1. Kto krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem zakłóca spokój, porządek p ubliczny, spoczynek 
nocny albo wywołuje zgorszenie  w miejscu publicznym,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Jeżeli czyn określony  w § 1 ma charakter chuligański lub sprawca dopuszcza się go, będąc pod wpływem 
alkoholu, środka od urzającego lub innej podobnie działającej su bstancji lub środka,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 3. Podżeganie  i pomocnictwo są karalne.  
Art. 52.  § 1. Kto bierze udział w zgromadzeniu, posiadając przy sobie broń, materiały wybuchowe, wyroby pir o-
techniczne  lub inne niebezpieczne materiały lub narzędzia  
– podlega karze aresztu do 14 dni, karze ograniczenia wolności albo karze grzywny.  
§ 2. Kto:  
1) przeszkadza lub usiłuje przeszkodzić w organizowaniu lub w przebiegu niezakazanego zgromadzenia,  
2) organizuje zgromadzenie bez wymaganego zawiadomienia lub przewodniczy takiemu zgromadzeniu lub zgromadz e-
niu zakazanemu,  
3) przewodniczy zgromadzeniu po rozw iązaniu go,  
4) bezprawnie zajmuje lub wzbrania się opuścić miejsce, którym inna osoba lub organizacja prawnie rozporządza  jako 
organizator lub przewodniczący zgromadzenia  
– podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.  
  
Dziennik  Ustaw  – 10 – Poz. 2008  
 
§ 3. Kto:  
1) będąc przewodniczący m lub organizatorem zgromadzenia, umyślnie nie podejmuje środków niezbędnych dla  za-
pewnienia zgodnego z przepisami prawa przebiegu zgromadzenia oraz zapobieżenia powstaniu szkód z winy  uczes t-
ników zgromadzenia,  
2) nie podporządkowuje się żądaniom lub polec eniom przewodniczącego zgromadzenia lub jego organizatora, o których  
mowa w ustawie z dnia 24 lipca 2015 r. – Prawo o zgromadzeniach (Dz. U.  z 201 9 r. poz. 631), 
3) wzbrania się opuścić miejsce zgromadzenia po jego rozwiązaniu  
– podlega karze grzywny.  
§ 4. Podżeganie i pomocnictwo są karalne.  
Art. 52a. Kto: 
1) publicznie nawołuje do popełnienia przestępstwa lub przestępstwa skarbowego,  
2) publicznie nawołuje do przeciwdziałania przemocą aktowi stanowiącemu źródło p owszechnie obowiązującego pr a-
wa Rzeczypospo litej Polskiej,  
3) publicznie pochwala popełnienie przestępstwa,  
jeżeli zasięg czynu albo jego skutki nie były znaczne  
– podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
Art. 52b. Kto zużywa olej opałowy do celów napędowych, podlega karze grzywny  do 50 0 zł. 
Art. 53. (uchylony)  
Art. 54. Kto wykracza przeciwko wydanym  z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym  o zachowaniu się  
w miejscach publicznych,  
podlega karze grzywny do 50 0 złotych albo karze nagany.  
Art. 55. Kto kąpie się  w miejscu,  w którym  jest to zabronione,  
podlega karze grzywny do 25 0 złotych albo karze nagany.  
Art. 56. § 1. Kto bez wymaganego zgłoszenia zbiórki publicznej lub niezgodnie ze zgłoszeniem zbiórki publicznej  
organizuje lub przeprowadza publiczną zbiórkę ofiar,  
podlega karze grzywny.  
§ 2. Podżeganie  i pomocnictwo są karalne.  
§ 3. Można orzec przepadek przedmiotów uzyskanych ze zbiórki publicznej przeprowadzonej niezgodnie ze zgł o-
szeniem,  orzeka się zaś ich przepadek, gdy zbiórkę publiczną przeprowadzono bez zgłoszenia.  
§ 4. Można orzec przepadek przedmiotów uzyskanych  z czynu określonego  w § 1 także wtedy, gdy zostały one  prze-
kazane przez sprawcę innej osobie lub instytucji, jak  i przepadek pieniędzy uzyskanych za zebrane ofiary  w naturze  
i rzeczy nabytych za uzyskane ze zbiórk i publicznej pieniądze.  
§ 5. Przedmioty, co do których orzeczono przepadek, należy przekazać instytucji pomocy społecznej lub instytucji  
kultury.  
Art. 57. § 1.1) Kto: 
1) organizuje lub przeprowadza zbiórkę ofiar na uiszczenie grzywny orzeczonej za przestęps two, przestępstwo skarb o-
we, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, świadczenia pieniężnego, przepadku przedmiotów stanowiących kwotę 
pieniężną, równowartości przepadku przedmiotów lub przedsiębiorstwa, przepadku korzyści majątkowej stanowiącej 
kwotę pienięż ną, równowartości przepadku korzyści majątkowej, odszkodowania, zadośćuczynienia, nawiązki, po d-
legającej zwrotowi korzyści majątkowej stanowiącej kwotę pieniężną albo równowartości podlegającej zwrotowi k o-
rzyści majątkowej lub na poręczenie majątkowe lub z abezpieczenie majątkowe,  
                                                           
1) W brzmieniu ustalonym przez art.  2 pkt 1 ustawy  z dnia 20  kwietnia 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych 
innych ustaw (Dz. U. poz. 1023) , która weszła w  życie z  dniem 22 czerwca  2021  r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 11 – Poz. 2008  
 
2) nie będąc osobą najbliższą dla skazanego lub ukaranego uiszcza za niego grzywnę, świadczenie pieniężne, kwotę 
pieniężną stanowiącą przedmiot przepadku, równowartość przepadku przedmiotów lub przedsiębiorstwa, kwotę pi e-
niężną sta nowiącą przedmiot przepadku korzyści majątkowej, równowartość przepadku korzyści majątkowej, n a-
wiązkę, podlegającą zwrotowi korzyść majątkową stanowiącą kwotę pieniężną albo równowartość podlegającej 
zwrotowi korzyści majątkowej lub uiszcza odszkodowanie l ub zadośćuczynienie lub ofiarowuje mu albo osobie dla 
niego najbliższej pieniądze na ten cel  
– podlega karze aresztu albo grzywny.  
§ 2. Podżeganie  i pomocnictwo są karalne.  
§ 3.2) Przepadkowi podlegają:  
1) zebrane ofiary lub pieniądze uzyskane za zebrane ofiary w  naturze, o  których mowa w  § 1 pkt 1; 
2) pieniądze wpłacone na poczet należności lub ofiarowane na cel, o  których mowa w  § 1 pkt 2. 
§ 4. Przedmioty, co do których orzeczono przepadek, należy przekazać instytucji pomocy społecznej lub instytucji 
kulturalno -oświatowej.  
Art. 58. § 1. Kto, mając środki egzystencji lub będąc zdolny do pracy, żebrze  w miejscu public znym,  
podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 150 0 złotych albo karze n agany.  
§ 2. Kto żebrze  w miejscu publicznym  w sposób natarczywy lub oszukańczy,  
podlega karze aresztu albo ograniczenia wolności.  
Art. 59. (uchylony) 
Art. 60. (uchylony) 
Art. 601. § 1. Kto wykonuje działalność gospodarczą bez wymaganego zgłoszenia do ewidencji dzi ałalności gosp o-
darczej, wpisu do rejestru dzi ałalności regulowanej lub bez wymaganej koncesji albo zezwolenia, podlega karze ogran i-
czenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto nie dopełnia obowiązku zgłaszania do ewidencji działa lności gospodarczej zmian 
danych objętych wpisem.  
§ 3. Kto będąc przedsiębiorcą wprowadza do obrotu towar bez wymaganych oznaczeń, po dlega karze grzywny.  
§ 4. Kto: 
1) wykonuje odpłatnie zadania przewodnika górskiego bez uprawnień wymaganych dla określonego obszaru  górskiego,  
1a) prowadzi szkolenie dla kandyd atów na przewodników górskich bez wymaganego wpisu do rejestru organizatorów  
szkoleń,  
2) świadcząc usługi hotelarskie używa nazw rodzajowych lub określenia kategorii obiektów hotelarskich bez decyzji 
lub niezgodnie  z decyzją,  
2a) świadcząc usługi hotelarsk ie, używa oznaczeń, które mogą wprowadzić klientów  w błąd co do rodzaju lub kategorii 
obiektu hotelarskiego,  
3) wbrew obowiązkowi świadczy usługi hotelarskie  w obiekcie niezgłoszonym do ew idencji,  
4) świadczy usługi hotelarskie wbrew decyzji nakazującej ws trzymanie ich świadczenia,  
5) nie zawiadamia organu prowadzącego rejestr organizatorów turystyki i przedsiębiorców ułatwiających nabywanie 
powiązanych usług turystycznych o zawieszeniu wykonywania działalności w terminie 7 dni od dnia tego zawie szenia  
– podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 5. (uchylony) 
§ 6. (uchylony)  
§ 7. (uchylony)  
Art. 602. (uchylony)  
                                                           
2) W brzmieniu ustalonym przez art.  2 pkt 2 ustawy, o  której mowa w  odnośniku 1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 12 – Poz. 2008  
 
Art. 603. § 1. Kto prowadzi sprzedaż na terenie należącym do gminy lub będącym  w jej zarządzie p oza miejscem do 
tego wyznaczonym przez  właściwe organy gminy,  
podlega karze grzywny.  
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia, określonego  w § 1, można orzec przepadek towarów przeznaczonych do 
sprzedaży, choćby nie stanowiły własności sprawcy. 
Art. 61. § 1. Kto przywłaszcza sobie stanowisko, tytuł lub stopień albo publicznie używa lub nosi odznaczenie, o d-
znakę, strój lub mundur, do których nie ma prawa,  
podlega karze grzywny do 100 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Kto ustanawia, wytwarza, rozpowszechnia publicznie, używa lub nosi: godło, chor ągiew albo inną odznakę lub 
mundur, co do których został wydany zakaz, albo odznakę lub mundur organizacji prawnie nieistniejącej, albo odznakę 
lub mundur, na których ustanowienie lub noszenie nie uzyskano wymaganego zezwolenia,  
podlega karze aresztu albo g rzywny.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1 można orzec,  a w razie popełnienia wykroczenia określonego  
w § 2 orzeka się przepadek wymienionych  w tych przep isach przedmiotów, jak również innych przedmiotów służących 
do popełnienia wykr oczenia, takich jak pieczęcie, stemple, papier firmowy lub bilety wizytowe, choćby nie stanowiły 
własności sprawcy.  
Art. 62. (uchylony) 
Art. 63. § 1. Kto bez złożenia pisemnego wniosku  o dokonanie wpisu do rejestru przedsiębiorców telekomunikacy j-
nych wykonuje działalność telekomunikacyjną,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny.  
§ 2. (uchylony) 
§ 3. Kto wprowadza do obrotu urządzenia radiowe  i telekomunikacyjne urządzenia końc owe podlegające obowią z-
kowej ocenie zgodności  z zasadniczym i wymaganiami, niep osiadające wymaganego znaku zgodności,  
podlega karze grzywny.  
§ 4. (uchylony) 
Art. 63a. § 1. Kto umieszcza  w miejscu publicznym do tego nieprzeznaczonym ogłoszenie, plakat, afisz, apel, ulotkę,  
napis lub rysunek albo wystawia je na widok  publiczny  w innym miejscu bez zgody zarządzającego tym miejscem,  
podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 1a. Podżeganie  i pomocnictwo są karalne.  
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia można orzec przepadek przedmiotów służących lub przeznaczony ch do pope ł-
nienia wykroczenia, choćby nie stanowiły własności sprawcy, oraz nawiązkę  w wysokości do 150 0 złotych lub obowiązek 
przywrócenia do stanu poprzedniego.  
Art. 63b.  § 1. Kto umieszcza reklamę,  o której mowa  w art. 4 pkt 23 ustawy  z dnia 2 1 marca 1985 r. o drogach  
publicznych ( Dz. U. z 2021 r. poz. 1376 i 1595 ) z naruszeniem warunków jej sytuowania określonych  w art. 42a tej ust a-
wy, o gabarytach większych niż dopuszczalne lub wykonane  z wyrobów inn ych niż dopuszczalne , 
podlega karze ograniczenia wo lności albo grzywny.  
§ 2. Podżeganie  i pomocnictwo są karalne.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia można orzec przepadek przedmiotów służących lub przeznaczonych do pope ł-
nienia wykroczenia, choćby nie stanowiły własności sprawcy, lub obowiązek przywrócen ia do stanu poprzedniego.  
Art. 64. § 1. Kto, będąc właścicielem, administratorem, dozorcą lub użytkownikiem nieruchomości, nie dopełnia  
obowiązku umieszczenia  w odpowiednim miejscu albo utrzymania  w należytym stanie tabliczki  z numerem porządkowym 
nierucho mości, nazwą ulicy lub placu albo miejscowości,  
podlega karze grzywny do 25 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto nie dopełnia obowiązku oświetlenia tabliczki  z numerem porządkowym nieruch o-
mości.  
  
Dziennik  Ustaw  – 13 – Poz. 2008  
 
Rozdział IX  
Wykroczenia przeciwko instytucjom państwowym, samorządowym  i społecznym  
Art. 65. § 1. Kto umyślnie wprowadza w błąd organ państwowy lub instytucję upoważnioną z mocy ustawy do 
legitymowania:  
1) co do tożsamości własnej lub innej osoby,  
2) co do swego obywatelstwa, zawodu, miejs ca zatrudnienia lub zamieszkania,  
podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi nie udziela właściwemu organowi państwowemu lub instytucji,  
upoważnionej  z mocy ustawy do legitymowania, wiad omości lub dokumentów co do okoliczności wymienionych  w § 1. 
Art. 65a. Kto umyślnie, nie stosując się do wydawanych przez funkcjonariusza Policji lub Straży Granicznej, na 
podstawie prawa, poleceń określonego zachowania się, uniemożliwia lub istotnie utrudnia wykonan ie czynności służb o-
wych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
Art. 66. § 1. Kto:  
1) chcąc wywołać niepotrzebną czynność, fałszywą informacją lub w inny sposób wprowadza w błąd instytucję  uży-
teczności publicznej albo organ ochrony bezp ieczeństwa, porządku publicznego lub zdrowia,  
2) umyślnie, bez uzasadnionej przyczyny, blokuje telefoniczny numer alarmowy, utrudniając prawidłowe funkcjonowa -
nie centrum powiadamiania ratunkowego  
– podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny  do 1500 zł.  
§ 2. Jeżeli wykroczenie spowodowało niepotrzebną czynność, można orzec nawiązkę do wysokości 100 0 złotych.  
Art. 66a. Osoba, wobec której wykonuje się karę, środek karny lub środek zabezpieczający,  w systemie dozoru  elektro-
nicznego , albo osoba chroniona, która umyślnie dopuszcza do zniszczenia, uszkodzenia, uczynienia niezdatnym  do użytku 
nadajnika, rejestratora stacjonarnego lub przenośnego stanowiących środki techniczne służące do  wykonywania dozoru 
elektronicznego, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
Art. 66b. Kto nie stosuje się do:  
1) wydanego przez Policję, na podstawie art.  15aa ust.  1 ustawy z  dnia 6  kwietnia 1990  r. o Policji (Dz.  U. z 2020  r. 
poz. 360, z późn. zm.3)), lub Żandarmerię Wojskową, na podstawie art . 18a ust.  1 ustawy z  dnia 24  sierpnia 2001  r. 
o Żandarmerii Wojskowej i  wojskowych organach porządkow ych (Dz.  U. z 202 1 r. poz. 1214), nakazu natychmi a-
stowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia lub zakazu zbliżania  się do 
mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia,  
2) postanowienia sądu o  udzieleniu zabezpieczenia w  sprawach o  zobowiązanie osoby stosującej przemoc w rodzinie 
do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia lub zakazanie  zbliżania się do 
mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia, którym nakaz lub zakaz, o  których mowa w  pkt 1, został przedłużony,  
3) postanowienia sądu o  zobowiązaniu osoby stosującej przemoc w  rodzinie do opuszczenia wspólnie zajmowanego 
mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia lub zakazaniu zbliżania się do mieszkania i  jego bezpośredniego otocz e-
nia, wydanego na podstawie art.  11a ust.  1 ustawy z  dnia 29  lipca 2005  r. o przeciwdziałaniu prze mocy w  rodzinie 
(Dz. U. z 2021 r. poz.  1249) 
– podlega karze a resztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
Art. 67. § 1. Kto umyślnie uszkadza lub usuwa ogłoszenie wystawione publicznie przez instytucję państwową, s amo-
rządową  albo organizację społeczną lub też  w inny sposób umyślnie uniemożliwia zaznajomienie się  z takim ogłoszeniem , 
podlega karze aresztu albo grzywny.  
§ 2. Kto umyślnie uszkadza lub usuwa ogłoszenie, afisz lub plakat wystawiony publicznie przez instytucję artystyc z-
ną, rozrywkową lub sportową albo  w inny sposób umyślnie uniemożliwia zaznajomienie się  z takim ogłoszeniem, afiszem 
lub plakatem,  
podlega karze grzywny do 100 0 złotych albo karze nagany.  
Art. 68. § 1. Kto bez właściwego zamówienia wyrabia pieczęć, godło lub znak instytucji państw owej, samorządowej 
albo organizacji społecznej lub też taką piecz ęć, godło lub znak w ydaje osobie nieupoważnionej do odbioru,  
podlega karze grzywny.  
                                                           
3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w  Dz. U. z 2020 r. poz. 956, 1610, 2112 i 2320 oraz z 2021 r. 
poz. 1005  i 1728.  
  
Dziennik  Ustaw  – 14 – Poz. 2008  
 
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bezprawnie posiada, zamawia lub nabywa taką pieczęć.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1 lub  2 pieczęć, godło lub znak podlegają przepadkowi.  
Art. 69. Kto umyślnie niszczy, uszkadza, usuwa lub  w inny sposób czyni bezskutecznymi znaki umieszczone przez 
organ państwowy  w celu stwierdzenia tożsamości przedmiotu, zamknięcia go lub poddania rozporządzeniu władzy,  
podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.  
Rozdział X  
Wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu osób  i mienia  
Art. 70. § 1. Kto, będąc niezdolny do czynności, której nieumiejętne wykonanie może wywołać ni ebezpieczeństwo 
dla życia lub zdrowia człowieka, taką czynność p rzedsiębierze albo kto porucza ją osobie do jej wykonania niezdolnej lub 
wbrew obowiązkowi nadzoru d opuszcza do wykonania takiej czynności przez osobę niezdolną,  
podlega karze aresztu albo grzywny.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi zachow ania trzeźwości znajduje się  w stanie po użyciu alko -
holu, środka odurzającego lub innej podobnie działającej su bstancji lub środka  i podejmuje  w tym stanie czynności zawo -
dowe lub służbowe.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1 lub  2, można orzec podanie orz eczenia do publicznej wia -
domości  w szczególny sposób.  
Art. 71. Kto przez wadliwe wykonanie urządzeń lub uczynienie ich niezdatnymi do funkcjonowania zgodnie  z prze-
znaczeniem albo przez niewłaściwe ich użytkowanie lub samowolne uruch omienie wywołuje stan niebezpieczny dla życia 
lub zdrowia człowieka,  
podlega karze aresztu albo grzywny.  
Art. 72. Kto wbrew swemu obowiązkowi nie dokonuje odpowiedniego zabezpieczenia miejsca ni ebezpiecznego dla 
życia lub zdrowia człowieka,  
podlega karze aresztu albo grzywny.  
Art. 73. Kto wbrew swemu obowiązkowi nie zawiadamia odpowiedniego organu lub osoby  o wiad omym mu ni e-
bezpieczeństwie grożącym życiu lub zdrowiu człowieka albo mieniu  w znacznych rozmiarach,  
podlega karze aresztu albo grzywny.  
Art. 74. § 1. Kto niszczy, uszkadza, usuwa lub czyni nieczytelnymi znaki lub napisy ostrzegające  o grożącym ni e-
bezpieczeństwie dla życia lub zdrowia człowieka albo ogrodzenie lub inne urządzenie zapobiegające takiemu niebezpi e-
czeństwu,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia można orzec obowiązek zapłaty równowartości zniszczonego lub uszkodzon e-
go przedmiotu albo obowiązek przywrócenia do stanu p oprzedniego,  a także orzec podanie orzeczenia  o ukaraniu do  
publicznej wiadomości  w szczególny sposób.  
Art. 75. § 1. Kto bez zachowania należytej ostrożności wystawia lub wywiesza ciężkie przedmioty albo nimi rzuca, 
wylewa płyny, wyrzuca nieczystości albo doprowadza do wypadania takich przedmiotów lub wylewania się  płynów,  
podlega karze grzywny do 50 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego  w § 1 ze złośliwości lub swawoli,  
podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.  
Art. 76. Kto rzuca kamieniami lub innymi przedmiotami  w pojazd mechaniczny będący  w ruchu,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
Art. 77.  § 1. Kto nie zachowuje zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia,  
podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1000 złoty ch albo karze nagany.  
  
Dziennik  Ustaw  – 15 – Poz. 2008  
 
§ 2. Kto dopuszcza się czynu określonego w § 1 przy trzymaniu zwierzęcia, które swoim zachowaniem stwarza ni e-
bezpieczeństwo dla życia lub zdrowia człowieka,  
podlega karze ograniczenia wolności, grzywny albo karze nagany.  
Art. 78.  Kto przez drażnienie lub płoszenie doprowadza zwierzę do tego, że staje się niebezpieczne,  
podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1000 złotych albo karze nagany.  
Art. 79. § 1. Kto wbrew swemu obowiązkowi zaniecha oświetlenia miejsc dostępnych dla publ iczności,  
podlega karze grzywny do 25 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Kto ze złośliwości lub swawoli oświetlenie takie gasi,  
podlega karze grzywny do 50 0 złotych.  
Art. 80. § 1. Kto:  
1) przejeżdża pojazdem lub konno albo przepędza zwierzę gospodarskie przez wał przeciwpowodziowy  w miejscu  do 
tego nieprzeznaczonym lub przejeżdża pojazdem innym niż rower lub konno albo przepędza zwierzę gospodarskie  
wzdłuż po wale przeciwpowodziowym, na którym nie ma drogi  o dostatecznie mocnej nawierzchni,  
2) orze lub br onuje ziemię na wale przeciwpowodziowym albo obok wału  w odległości mniejszej niż 3 m od stopy 
wału,  
3) rozkopuje wał przeciwpowodziowy, wbija słup lub osadza znak albo zasadza drzewo lub krzew na wale,  
4) kopie studnię, sadzawkę, dół lub rów obok wału prz eciwpowodziowego  w odległości mniejszej niż 5 0 m od stopy 
wału,  
5) pasie na wale przeciwpowodziowym zwierzę gospodarskie,  
6) uszkadza umocnienie na wale przeciwpowodziowym,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto narusza inne niż określone  w § 1 ograniczenia  w użytk owaniu wałów przeciw - 
powodziowych, wprowadzone przez właściwy organ administracji państwowej lub samorządowej.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia można orzec obowiązek przywrócenia do stanu p oprzedniego.  
Art. 81. Kto niszczy lub uszkadza urządzenia służące do ochrony brzegów wód morskich lub śródl ądowych,  
a w szczególności wszelkie umocnienia lub roślinność ochronną,  
podlega karze grzywny do 100 0 złotych albo karze nagany.  
Art. 82. § 1. Kto dokonuje czynności,  które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się, utrudnienie pr o-
wadzenia działania ratowniczego lub ewakuacji, polegających na:  
1) niedozwolonym używaniu otwartego ognia, paleniu tytoniu  i stosowaniu innych czynników mogących zainicjować 
zapłon m ateriałów palnych,  
2) wykonywaniu prac niebezpiecznych pod względem pożarowym bez ich wymaganego zabezpieczenia,  
3) używaniu instalacji, urządzeń  i narzędzi niepoddanych wymaganej kontroli lub ni esprawnych technicznie albo uży t-
kowaniu ich  w sposób niezgodn y z przeznaczeniem lub warunkami określonymi przez producenta, jeżeli może się to 
przyczynić do p owstania pożaru, wybuchu lub rozprzestrzeniania ognia,  
4) napełnianiu gazem płynnym butli na stacjach paliw, stacjach gazu płynnego  i w innych obiektach nieprz eznaczonych 
do tego celu,  
5) nieprzestrzeganiu zasad bezpieczeństwa przy używaniu lub przechowywaniu mat eriałów niebezpiecznych pożarowo,  
w tym gazu płynnego  w butlach,  
6) garażowaniu pojazdu silnikowego  w obiektach  i pomieszczeniach nieprzeznaczonych do tego celu  z nieopróżnionym 
zbiornikiem paliwa  i nieodłączonym na stałe zasil aniem akumulatorowym,  
7) składowaniu materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej służących ewaku acji lub umieszczaniu przedmi o-
tów na tych drogach  w sposób zmniejszający ich szerokość albo wysokość poniżej wymaganych wartości,  
8) składowaniu materiałów palnych na nieużytkowych poddaszach lub na drogach k omunikacji ogólnej  w piwnicach,  
  
Dziennik  Ustaw  – 16 – Poz. 2008  
 
9) składowaniu materiałów palnych pod ścianami obiektu bądź przy granicy działki,  w sposób na ruszający zasady be z-
pieczeństwa pożarowego,  
10) uniemożliwianiu lub ograniczaniu dostępu do urządzeń przeciwpożarowych, gaśnic, urządzeń uruchamiających instal a-
cje gaśnicze  i sterujących takimi instalacjami oraz innymi instalacjami wpływającymi na stan bez pieczeństwa poż a-
rowego obiektu, w yłączników  i tablic rozdzielczych prądu elektrycznego, kurków głównej instalacji g azowej,  a także 
wyjść ewakuacyjnych oraz okien dla ekip ratowniczych,  
11) uniemożliwianiu lub ograniczaniu dostępu do źródeł wody do celów pr zeciwpożar owych,  
podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.  
§ 2. Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisów  o ochronie przeciwpożarowej do z apewnienia warunków 
ochrony przeciwpożarowej obiektu lub terenu, nie dopełnia obowiązków polegających na:  
1) zapewnieniu osobom przebywającym  w obiekcie lub na terenie odpowiednich w arunków ewakuacji,  
2) wyposażaniu obiektu lub terenu  w urządzenia przeciwpożarowe  i gaśnice,  
3) utrzymywaniu urządzeń przeciwpożarowych  i gaśnic  w stanie pełnej sprawności techniczn ej i funkcjonalnej,  
4) umieszczeniu  w widocznych miejscach instrukcji postępowania na wypadek pożaru wraz  z wykazem telefonów 
alarmowych oraz wymaganych informacji,  
5) oznakowaniu obiektu odpowiednimi znakami bezpieczeństwa,  
6) utrzymywaniu dróg pożarowych  w stanie umożliwiającym wykorzystanie tych dróg przez pojazdy jednostek ochrony 
przeciwpożarowej,  
7) zapewnieniu usuwania zanieczyszczeń  z przewodów dymowych  i spalinowych,  
8) zachowaniu pasa ochronnego  o szerokości minimum 2 m i nawierzchni  z materiałów niepalnych lub gruntowej oczysz -
czonej , wokół placów składowych, składowisk przy obiektach oraz przy obiektach tymczasowych  o konstruk cji palnej,  
9) przestrzeganiu zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego podczas zbioru, transportu lub składowania palnych pło-
dów rolnych,  
10) zapobieganiu powstawaniu  i rozprzestrzenianiu się pożarów  w lesie poprzez wyk onywanie wymaganych zabiegów 
ochronnych,  
podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.  
§ 3. Kto na terenie lasu, na terenach śródleśnych, na obszarze łąk, torfowisk  i wrzosowisk, jak również  w odległości 
do 10 0 m od nich roznieca ogień poza miejscami wyznacz onymi do tego celu albo pali tytoń,  z wyjątkiem miejsc na dr o-
gach utwardzonych  i miejsc wyznaczonych do pobytu ludzi,  
podlega karze aresztu, grzywny albo  karze nagany.  
§ 4. Kto wypala trawy, słomę lub pozostałości roślinne na polach  w odległości mniejszej niż 10 0 m od zabudowań, 
lasów, zboża na pniu  i miejsc ustawienia stert lub stogów bądź  w sposób powodujący zakłócenia  w ruchu drogowym,  
a także bez zapew nienia stałego nadzoru miejsca wypalania,  
podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.  
§ 5. Kto w inny sposób nieostrożnie obchodzi się  z ogniem,  
podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.  
§ 6. Kto zostawia małoletniego do lat 7 w okolicznościa ch, w których istnieje prawdopod obieństwo wzniecenia 
przez niego pożaru,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
Art. 82a. § 1. Kto  w razie powstania pożaru nie dopełnia obowiązku określonego  w przepisach  o ochronie przeci w-
pożarowej oraz Państwowej Straży  Pożarnej  w postaci:  
1) niezwłocznego zawiadomienia osób znajdujących się  w strefie zagrożenia oraz: ce ntrum powiadamiania ratunkow e-
go lub jednostki ochrony przeciwpożarowej albo P olicji bądź wójta albo sołtysa,  
2) podporządkowania się zarządzeniu kierującego działaniem ratowniczym,  
3) udzielenia niezbędnej pomocy kierującemu działaniem ratowniczym, na jego żąd anie, 
podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.  
  
Dziennik  Ustaw  – 17 – Poz. 2008  
 
§ 2. Tej samej karze podlega, kto utrudnia prowadzenie działań ratowniczych,  a w szczególności utrudnia dojazd do 
obiektów zagrożonych jednostkom ochrony przeciwpoż arowej, prowadzącym działania ratownicze.  
§ 3. Kto uniemożliwia lub utrudnia przeprowadzenie czynności kontrolno -rozpoznawczych  z zakresu ochrony przeciw -
pożarowej przez uprawn ionego strażaka Państwowej Straży Pożarnej,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
Art. 83. § 1. Kto nieostrożnie obchodzi się  z materiałami wybuchowymi, łatwo zapalnymi lub substancjami promieni o-
twórczymi albo wykracza przeciwko przepi som o wyrobie, sprzedaży, przechowywaniu, używaniu lub przewożeniu takich  
materiałów,  
podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany.  
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia można orzec przepadek przedmiotów stanowiących przedmiot wykroczenia.  
Rozdział XI  
Wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu  i porządkowi  w komunikacji  
Art. 84. Kto wbrew obowiązkowi nie oznacza  w sposób odpowiadający wymaganiom  i łatwo dostrzegalny, zarówno  
w dzień, jak  i w porze nocnej, jakiejkolwiek przeszkody  w ruchu drogowym, urządzenia lub przedmiotu znajdujących się  
na drodze lub też miejsca prowadzonych robót, jeżeli to może zagrozić bezpieczeństwu ruchu albo utrudnić ruch na drodze,  
podlega karze aresztu albo grzywny.  
Art. 85. § 1. Kto samowolnie ustawia, niszczy, uszkadza, usuwa, włącza lub wyłącza znak, sygnał, urządzenie  ostrze -
gawcze lub zabezpieczające albo zmienia ich położenie, zasłania je lub czyni niewidocznymi,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto samowolnie niszczy, uszkadza, usuwa lub ustawia znak turystyczny.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1 lub  2 można orzec obowiązek z apłaty równowartości znis z-
czonego lub uszkodzonego przedmiotu albo obowiązek prz ywrócenia do stanu poprzedniego.  
Art. 85a. § 1. Kto narusza przepisy dotyczące sposobu znakowania dróg wewnętrznych, podlega karze grzywny.  
§ 2. Tej samej karze za czyn określony  w § 1 podlega ten, kto zlecił wadliwe dokonanie tej czynności.  
Art. 86. § 1. Kto na drodze publicznej,  w strefie zamieszkan ia lub strefie ruchu, nie zachowując należytej ostrożn ości, 
powoduje zagrożenie bezpieczeństwa  w ruchu drogowym,  
podlega karze grzywny.  
§ 2. Kto dopuszcza się wykroczenia określonego  w § 1, znajdując się  w stanie po użyciu a lkoholu lub podobnie dzi a-
łającego środka,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1 przez osobę prowadzącą pojazd można orzec zakaz prow a-
dzenia pojazdów.  
Art. 86a.4) Kto, kierując rowerem, hulajnogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego albo poruszając się 
przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch na chodniku lub drodze dla pieszych, nie porusza się z  prędkością zbliżoną 
do prędkości pieszego lub nie ustępuje pierwszeństwa pieszemu,  
podle ga karze grzywny albo karze nagany.  
Art. 87. § 1. Kto, znajdując się  w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka, pr owadzi pojazd  
mechaniczny  w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym,  
podlega karze aresztu albo grzywny nie niższej niż 5 0 złotych.  
§ 1a. Tej samej karze podlega, kto, znajdując się  w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem podobnie działającego  
środka, prowadzi na drodze publicznej,  w strefie zamieszkania lub  w strefie ruchu inny pojazd niż określony  w § 1. 
                                                           
4) Dodany przez art.  2 ustawy  z dnia 30  marca 2021  r. o zmianie ustawy – Prawo o  ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw 
(Dz. U. poz. 7 20), która weszła w  życie z  dniem 20  maja  2021  r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 18 – Poz. 2008  
 
§ 2. Kto, znajdując się  w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka, prowadzi na drodze publicznej,  
w strefie zamieszkania lub strefie ruchu inny pojazd niż określony  w § 1, 
podlega karze aresztu do 1 4 dni albo karze grzywny.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia  określonego  w § 1 orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów.  
§ 4. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1a lub 2 można orzec zakaz prowadzenia pojazdów  innych 
niż określone  w § 1. 
Art. 88. Kto na drodze publicznej,  w strefie zamieszkania lub strefie  ruchu prowadzi pojazd bez w ymaganych prz e-
pisami świateł lub pozostawia pojazd bez wymaganego przepisami oświetl enia, 
podlega karze grzywny.  
Art. 89. Kto, mając obowiązek opieki lub nadzoru nad małoletnim do lat 7, dopuszcza do przebywania małoletniego 
na drodze publicznej lub na torach pojazdu szynowego,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
Art. 90. Kto tamuje lub utrudnia ruch na drodze publicznej, w  strefie zamieszkania lub strefie ruchu,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
Art. 91. Kto zanieczy szcza drogę publiczną lub na tej drodze pozostawia pojazd lub inny przedmiot albo zwierzę  
w okolicznościach,  w których może to spowodować niebezpieczeństwo lub st anowić utrudnienie  w ruchu drogowym,  
podlega karze grzywny do 150 0 złotych albo karze nagany.  
Art. 92. § 1. Kto nie stosuje się do znaku lub sygnału drogowego albo do sygnału lub polecenia os oby uprawnionej 
do kierowania ruchem lub do kontroli ruchu drogowego,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
§ 2. Kto w celu uniknięcia kontroli nie stosuje się do sygnału osoby uprawnionej do kontroli ruchu drogowego, n a-
kazującego zatrzymanie pojazdu,  
podlega karze aresztu albo grzywny.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 2 można orzec zakaz prowadzenia pojazdów.  
Art. 92a. Kto, prowadząc poja zd, nie stosuje się do ograniczenia prędkości określonego ustawą lub znakiem drog o-
wym, podlega karze grzywny.  
Art. 93. § 1. Prowadzący pojazd, który, uczestnicząc  w wypadku drogowym, nie udziela niezwłoc znej pomocy ofi e-
rze wypadku,  
podlega karze aresztu al bo grzywny.  
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia  o którym mowa  w § 1 orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów.  
Art. 94. § 1. Kto na drodze publicznej,  w strefie zamieszkania lub strefie ruchu prowadzi pojazd, nie mając do tego 
uprawnienia, podlega karze grzyw ny. 
§ 2. Tej samej karze podlega, kto prowadzi na drodze publicznej,  w strefie zamies zkania lub strefie ruchu pojazd  
pomimo braku dopuszczenia pojazdu do ruchu.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia,  o którym mowa  w § 1, można orzec zakaz prowadzenia pojazdów.  
Art. 95. Kto prowadzi na drodze publicznej,  w strefie zamieszkania lub strefie ruchu pojazd, nie mając przy sobie 
wymaganych dokumentów,  
podlega karze grzywny do 25 0 złotych albo karze nagany.  
Art. 95a. Kto posługuje się dowodem rejestracyjnym za wierającym dane  o spełnieniu przez pojazd wymagań tec h-
nicznych określonych  w przepisach ustawy  z dnia 1 1 marca 200 4 r. o podatku od towarów  i usług ( Dz. U. z 2021 r. 
poz. 685, z późn. zm.5)) niezgodne ze stanem faktycznym, podlega karze grzywny do 50 0 zł. 
                                                           
5) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w  Dz. U. z 2021 r. poz. 694, 802, 1163, 1243, 1598 i 1626 . 
  
Dziennik  Ustaw  – 19 – Poz. 2008  
 
Art. 96. § 1. Właściciel, posiadacz, użytkownik lub prowadzący pojazd, który na drodze publicznej,  w strefie 
zamieszkania lub strefie ruchu dopuszcza:  
1) do prowadzenia pojazdu osobę niemającą sprawności fizycznej lub psychicznej  w stopniu umożliwiającym n ależyte 
prowadzenie pojazdu,  
2) do prowadzenia pojazdu osobę niemającą wymaganych uprawnień,  
3) do prowadzenia pojazdu osobę znajdującą się w  stanie po użyciu alkoholu lub p odobnie działającego środka,  
4) pojazd do jazdy pomimo braku wymaganych dokumentów stwierdzających dopus zczenie pojazdu do ruchu,  
5) pojazd do jazdy, pomimo że pojazd nie jest należycie zaopatrzony  w wymagane urządzenia  i przyrządy albo pomimo 
że nie nadają się one do spełnienia swego prz eznaczenia,  
6) do korzystania  z pojazdu samochodow ego w  sposób niezgodny  z jego przeznacz eniem,  
podlega karze grzywny.  
§ 2. Tej samej karze za czyny określone  w § 1 pkt  1, 3–6 oraz  za nieumyślne dopuszczenie do prowadzenia pojazdu 
na drodze publicznej przez osobę niemającą wymaganych uprawnień podlega dyspozytor pojazdu lub osoba, do której 
obowiązków należą jego czynności,  a jeżeli takiej osoby nie wyznaczono – kierownik jednostki dysponującej p ojazdem.  
§ 3. Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi nie wskaże na żądanie uprawni onego organu, komu powi e-
rzył pojazd do kierowania lub używania  w oznaczonym cz asie. 
Art. 96a. § 1. Kto, nie będąc do tego uprawnionym, posiada  w pojeźdz ie urządzenia stanowiące ob owiązkowe w y-
posażenie pojazdu uprzywilejowanego  w ruchu, wysyłające sygnały świetlne  w postaci niebieskich lub czerwonych świ a-
teł błyskowych albo sygnał dźwi ękowy  o zmiennym tonie,  a także elementy oznakowania  w postaci napisów,  
podlega karze grzywny.  
§ 2. Kto, nie będąc do tego uprawnionym, używa  w pojeździe sygnałów świetlnych  w postaci niebieskich lub cze r-
wonych świateł błyskowych albo sygnału dźwiękowego  o zmiennym tonie,  
podlega karze aresztu do 1 4 dni albo grzywny.  
§ 3. Urzą dzenia lub elementy oznakowania,  o których mowa  w § 1 i 2, podlegają przepa dkowi, choćby nie stanowiły 
własności sprawcy.  
Art. 96b. Kto, nie będąc do tego uprawnionym, posługuje się kartą parkingową,  o której mowa  w art. 8 ustawy  
z dnia 2 0 czerwca 199 7 r. – Prawo  o ruchu drogowym ( Dz. U. z 2021 r. poz. 450, 463, 694 , 720 i 1641 ), 
podlega karze grzywny do 200 0 złotych.  
Art. 96c.  Kto nie przestrzega ograniczeń w dostępie do strefy czystego transportu podlega karze grzywny do  500 złotych.  
Art. 96 d. Kto, działa jąc w imieniu podmiotu uprawnionego, o którym mowa w a rt. 80s ust. 2 ustawy z dnia 
20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, przekazuje osobie nieuprawnionej blankiet profesjonalnego dowodu 
rejestracyjnego lub profesjonalny dowód rejestracyjny, lub prof esjonalną tablicę rejestracyjną, podlega karze grzywny.  
Art. 97. Uczestnik ruchu lub inna osoba znajdująca się na drodze publicznej,  w strefie zamieszkania lub strefie  
ruchu,  a także właściciel lub posiadacz pojazdu, który wykracza przeciwko innym przepisom ustawy  z dnia 2 0 czerwca  
1997 r. – Prawo  o ruchu drogowym lub przepisom wydanym na jej podstawie,  
podlega karze grzywny do 300 0 złotych albo karze nagany.  
Art. 98. Kto, prowadząc pojazd poza drogą publiczną, strefą zamieszkania lub strefą ruchu, nie z achowuje należytej 
ostrożności, czym zagraża bezpieczeństwu innej osoby,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
Art. 99. § 1. Kto:  
1) (uchylony)  
2) niszczy lub uszkadza drogę publiczną lub drogę  w strefie zamieszkania, przynależności lub urządzenia drogowe,  
3) usuwa lub niszczy zasłony odśnieżne,  
4) (uchylony)  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto przy zadrzewianiu lub zakrzewianiu albo przy prowadz eniu robót ziemnych nie 
zachowuje przepisowej odległości od linii kolejowych.  
  
Dziennik  Ustaw  – 20 – Poz. 2008  
 
Art. 100. Kto: 
1) zaorywa lub  w inny sposób zwęża pas drogowy lub pas przydrożny,  
2) włóczy po drodze publicznej lub porzuca na niej przedmioty albo używa pojazdów niszczących nawierzchnię drogi,  
3) uszkadza rowy, skarpy nasypów lub wykopów albo samowolnie rozkopuje drogę publiczną,  
4) wypasa zwierzę gospodarskie  w pasie drogowym,  
podlega karze grzywny do 1000 złotych albo karze nagany.  
Art. 101. Kto uchyla się od obowiązku oczyszczania  i usuwania  z odcinków dróg publicznych  o twardej nawierz chni, 
przechodzących przez obszary  o zabudowie ciągłej lub skupionej poza mi astami  i osiedlami, błota, kurzu, śniegu lub lodu,  
podlega karze grzywny do 100 0 złotych albo karze nagany.  
Art. 102. Kto uchyla się od obowiązku utrzymania  w należytym stanie zjaz dów z dróg publicznych do przyległych 
nieruchomości,  
podlega karze grzywny do 100 0 złotych albo karze nagany.  
Art. 103. Kto bez ważnej przyczyny uchyla się od nałożonego obowiązku świad czeń osobistych lub rzeczowych,  
mających na celu zwalczanie zagrożenia przerwania komunikacji na skutek zasp śnieżnych, powodzi lub usuwisk, albo 
wykonuje te świadczenia nienależycie,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
Art. 103a.  (uchylony) 
Rozdział XII  
Wykroczenia przeciwko osobie  
Art. 104. Kto skłania do żebrania małoletniego lub osobę bezradną albo pozostającą  w stosunku zale żności od niego 
lub oddaną pod jego opiekę,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
Art. 105. § 1. Kto przez rażące naruszenie obowiązków wynikających  z władzy rodzicielskie j dopuszcza do pope ł-
nienia przez nieletniego czynu zabronionego przez ustawę jako prz estępstwo,  w tym i przestępstwo skarbowe, wykrocz e-
nie lub wykroczenie skarbowe  i wskazującego na demoralizację nieletniego,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
§ 2. Jeżeli czyn określony  w § 1 popełnia osoba, pod której nadzór odpowiedzialny oddano nieletniego,  
podlega karze ograniczenia wolności, grzywny albo karze nagany.  
§ 3. W wypadkach określonych  w § 1 i 2, jeżeli nieletni czynem swym wyrządził szkodę, można orze c nawiązkę do 
wysokości 100 0 złotych.  
Art. 106. Kto, mając obowiązek opieki lub nadzoru nad małoletnim do lat 7 albo  nad inną osobą ni ezdolną rozp o-
znać lub obronić się przed niebezpieczeństwem, dopuszcza do jej przebywania  w okolicznościach niebezpiecznych  dla 
zdrowia człowieka,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
Art. 107. Kto w celu dokuczenia innej osobie złośliwie wprowadza ją  w błąd lub  w inny sposób złośl iwie niepokoi,  
podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 150 0 złotych albo karze nagany . 
Art. 107a.  § 1. Kto nie będąc do tego uprawnionym, włączając się w  transmisję danych prowadzoną przy użyciu sy s-
temu teleinformatycznego, udaremnia lub utrudnia użytkownikowi tego systemu przekazywanie informacji, podlega karze 
ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 1000  złotych.  
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 używa słów powszechnie uznanych za obelżywe lub w  inny sposób d o-
puszcza się nieobyczajnego wybryku, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo karze grzywny nie niższe j niż 
3000  złotych.  
Art. 108.  Kto szczuje  psem człowieka,  
podlega karze ograniczenia wolności, grzywny albo karze nagany.  
  
Dziennik  Ustaw  – 21 – Poz. 2008  
 
Rozdział XIII  
Wykroczenia przeciwko zdrowiu  
Art. 109. § 1. Kto:  
1) zanieczyszcza wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, lub  
2) dostarcza wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, nie spełniając wymagań określonych  w przepisach  o zbior o-
wym zaopatrzeniu  w wodę  i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, lub  
3) nie będąc do tego uprawnionym, dostarcza wodę przeznaczoną do spożycia przez ludz i w myśl przepisów  o zbior o-
wym zaopatrzeniu  w wodę  i zbiorowym  odprowadz aniu ścieków,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
§ 2. Kto zanieczyszcza wodę służącą do pojenia zwierząt, znajdującą się poza urządzeniami przeznaczonymi do za - 
opatrywania ludności  w wodę,  
podlega karze grzywny do 150 0 złotych albo karze nagany.  
§ 3. Tej samej karze podlega, kto umyślnie zanieczyszcza wodę  w pływalni, kąpielisku lub  w innym obiekcie  o po-
dobnym przeznaczeniu lub dostarcza do tych obiektów wodę ni espełniającą wymagań określonych  w przepisach  o zbio-
rowym zaopatrzeniu  w wodę  i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.  
Art. 110. Kto zatrudnia przy pracy, przy wykonywaniu której istnieje możliwość przeniesienia zakaż enia na inne 
osoby, osobę, która ze względu na stan zdrowia potwierdzony aktualnymi bad aniami dla celów sanitarno -epidemio -
logicznych,  w rozumieniu przepisów  o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń  i chorób zakaźnych u ludzi, nie może być 
zatrudniona przy tego rodzaju pracy lub której stan zdrowia utrudnia utrzymanie higieny osobistej,  
podlega karze grzywny.  
Art. 111. § 1. Kto nie dopełnia obowiązku zapewnienia należytego stanu sanitarnego, zwłaszcza  w zakresie utrz y-
mania czystości oraz używania przez pracowników wymaganego ubioru:  
1) w zakładzie produkujący m lub wprowadzającym do obrotu środki spożywcze,  
2) w miejscu uzyskiwania  mleka,  
podlega karze grzywny.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto nie zachowuje należytej czystości  w produkcji lub  w obrocie środkami spożywczymi.  
Art. 112. (uchylony)  
Art. 113. Kto n ie zachowuje należytej czystości przy świadczeniu usług  w zakładach żywienia zbior owego,  w kąpie -
liskach, zakładach fryzjerskich, kosmetycznych, pralniczych lub noclegowych albo kto dopuszcza do takich czynności 
osobę dotkniętą chorobą zakaźną,  
podlega kar ze grzywny.  
Art. 114. Kto odmawia udzielenia organowi służby zdrowia wyjaśnień mogących mieć znaczenie dla wykrycia gru ź-
licy, choroby wenerycznej lub innej choroby zakaźnej lub źródła zakażenia albo dla zapobiegania szerzeniu się takich 
chorób,  
podlega kar ze grzywny albo karze nagany.  
Art. 115. § 1. Kto, pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej, nie poddaje się obowiązkowemu  szcze -
pieniu ochronnemu przeciwko gruźlicy lub innej chorobie zakaźnej albo obowiązkowemu badaniu stanu zdrowia, maj ą-
cemu na celu wykrycie lub leczenie gruźlicy, choroby wenerycznej lub innej choroby zakaźnej,  
podlega karze grzywny do 150 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, sprawując pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, p omimo zastosowania  środ-
ków egzekucji administracyjnej, nie poddaje jej określonemu  w § 1 szczepieniu ochronnemu lub badaniu.  
Art. 116. § 1. Kto, wiedząc o tym, że:  
1) jest chory na gruźlicę, chorobę weneryczną lub inną chorobę zakaźną albo podejrzany o tę chorobę,  
2) styka się z chorym na chorobę określoną w pkt 1 lub z podejrzanym o to, że jest chory na gruźlicę lub inną chorobę 
zakaźną,  
  
Dziennik  Ustaw  – 22 – Poz. 2008  
 
3) jest nosicielem choroby określonej w pkt 1 lub podejrzanym o nosicielstwo  
– nie przestrzega zakazów, nakazów, ograniczeń lub ob owiązków określonych w przepisach o zapobieganiu oraz zwa l-
czaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi lub w przepisach o Państwowej Inspekcji Sanitarnej albo nie przestrzega decyzji  
wydanych na podstawie tych przepisów przez organy inspekcji sanitarnej,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
§ 1a. Kto nie przestrzega zakazów, nakazów, ograniczeń lub obowiązków określonych w przepisach o zapobieganiu 
oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
§ 2. Tej samej  karze podlega, kto, sprawując pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, nie dopełnia obowiązku 
spowodowania, aby osoba ta zastosowała się do określonych w § 1 i 1a zakazów, nakazów, ograniczeń lub obowiązków 
albo decyzji.  
Art. 117. § 1. Kto, mając obowiąz ek utrzymania czystości  i porządku  w obrębie nieruchomości, nie wykonuje sw o-
ich obowiązków lub nie stosuje się do wskazań  i nakazów wydanych przez właściwe organy  w celu zabezpieczenia nal e-
żytego stanu sanitarnego  i zwalczania chorób zakaźnych,  
podlega karze grzywny do 150 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Tej samej karze podlega przewoźnik obowiązany do zapewnienia podróżnym odp owiednich warunków higieny, 
który nie utrzymuje środka transportu we właściwym st anie sanitarnym.  
Art. 118. § 1. Kto:  
1) dokonuj e uboju zwierzęcia bez wymaganego zezwolenia lub niezgodnie  z warunkami określonymi  w tym zezwoleniu,  
2) usuwa części zwierzęcia przed wykonaniem wymaganego badania po uboju,  
3) nie poddaje  mięsa badaniu, jeżeli takie badanie jest wymagane  
– podlega karze grzywny.  
§ 2. Kto wprowadza do obrotu mięso:  
1) bez wymaganego oznakowania  i świadectwa,  
2) warunkowo zdatne do  spożycia lub niezdatne do spożycia, wbrew określonemu sp osobowi jego wykorzystania  
– podlega karze aresztu albo grzywny.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1 i 2, można orzec przepadek mięsa, chociażby nie stanowiło 
własności sprawcy wykroczenia.  
Rozdział XIV  
Wykroczenia przeciwko mieniu  
Art. 119. § 1. Kto kradnie lub przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą, jeżeli jej w artość nie przekracza 500 złotych,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Usiłowanie, podżeganie  i pomocnictwo są karalne.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego  w § 1 dopuścił się go na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na żąd a-
nie pokrzywdzonego.  
§ 4. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1, można orzec obowiązek zapłaty równowartości ukradzi o-
nego lub przywłaszczonego mienia, jeżeli szkoda nie została naprawiona.  
Art. 120. § 1. Kto w celu przywłaszczenia dopuszcza się wyrębu drzewa w lesie albo kradnie lub przywłaszcza sobie 
z lasu drzewo wyrąbane lub powalone, jeżeli wartość drzewa nie przekracza 500 złotych,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Usiłowanie oraz podżeganie  i pomo cnictwo są karalne.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1 orzeka się nawiązkę  w wysokości podwójnej wartości w y-
rąbanego, ukradzionego lub przywłaszczonego drzewa,  a pona dto, jeżeli ukradzione lub przywłaszczone drzewo nie z o-
stało odebrane,  orzeka się ob owiązek zapłaty jego równowartości.  
  
Dziennik  Ustaw  – 23 – Poz. 2008  
 
Art. 121. § 1. Kto, pomimo nieuiszczenia dwukrotnie nałożonej na niego kary pieniężnej określonej  w taryfie, po raz 
trzeci  w ciągu roku bez zamiaru uiszczenia należności wyłudza prz ejazd koleją lub innym śr odkiem lokomocji,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bez zamiaru uiszczenia należności wyłudza pożywienie lub napój  w zakładzie ż y-
wienia zbiorowego, przejazd środkiem lokomocji należącym do przedsię biorstwa niedysponującego karami pieniężnymi 
określonymi  w taryfie, wstęp na imprezę artystyczną, rozrywkową lub sportową, działanie automatu lub inne podobne 
świadczenie,  o którym wie, że jest płatne.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 2 można orzec obowiązek zapłaty równowartości wyłudz o-
nego mienia.  
Art. 122. § 1. Kto nabywa mienie, wiedząc o tym, że pochodzi ono z kradzieży lub z przywłaszczenia, lub pomaga 
do jego zbycia albo w celu osiągnięcia korzyści majątkowej mienie to przyjmuje l ub pomaga do jego ukrycia, jeżeli wa r-
tość mienia nie przekracza 500 złotych,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Kto nabywa mienie, o którym na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i może przypuszczać, że z o-
stało uzyskane za pomocą kradzieży lub przywłaszczenia, lub pomaga do jego zbycia albo w celu osiągnięcia korzyści 
majątkowej mienie to przyjmuje lub pomaga do jego ukrycia, jeżeli wartość mienia nie przekracza 500 złotych,  
podlega karze grzywny albo karz e nagany.  
§ 3. Usiłowanie wykroczenia określonego  w § 1 oraz  podżeganie do niego  i pomocnictwo są karalne.  
Art. 123. § 1. Kto  z nienależącego do niego ogrodu bezprawnie zabiera  w nieznacznej ilości owoce, warzywa lub 
kwiaty,  
podlega karze grzywny do 25 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia można orzec nawiązkę do wysokości 5 0 złotych.  
Art. 124. § 1. Kto cudzą rzecz umyślnie niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku, jeżeli s zkoda nie przekr a-
cza 500 złotych,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Usiłowanie, podżeganie  i pomocnictwo są karalne.  
§ 3. Ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.  
§ 4. W razie popełnienia wykroczenia można orzec obowiązek  zapłaty równowartości wy rządzonej szkody lub  
obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego.  
Art. 125. Kto w ciągu dwóch tygodni od dnia znalezienia cudzej rzeczy albo przybłąkania się cudzego zwierzęcia 
nie zawiadomi  o tym organu Policji lub innego organu  państwowego albo  w inny właściwy sposób nie poszukuje posiadacza,  
podlega karze grzywny do 50 0 złotych albo karze nagany.  
Art. 126. § 1. Kto zabiera  w celu przywłaszczenia, przywłaszcza sobie albo umyślnie niszczy lub uszkadza cudzą 
rzecz przedstawiającą wartość niemajątkową,  
podlega karze grzywny albo karze na gany. 
§ 2. Ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.  
Art. 127. § 1. Kto samowolnie używa cudzej rzeczy ruchomej,  
podlega karze grzywny albo nagany.  
§ 2. Ściganie następuje na żądanie pokrzywdzone go. 
Art. 128. § 1. Kto  w celu osiągnięcia korzyści majątkowej urządza grę hazardową albo użycza do niej środków lub 
pomieszczenia,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Pieniądze  i inne przedmioty służące do gry podlegają przepadk owi, choćby nie stanow iły własności sprawcy.  
  
Dziennik  Ustaw  – 24 – Poz. 2008  
 
Art. 129. § 1. Kto:  
1) wyrabia, posiada lub nabywa wytrychy, jeżeli nie trudni się zawodem,  w którym są one potrzebne,  
2) dostarcza wytrychów osobie nietrudniącej się takim zawodem,  
3) wyrabia, posiada lub nabywa klucze do cudzego domu, mieszkania lub innego pomieszczenia albo schowania bez 
zezwolenia osoby uprawnionej  lub organu admin istracji,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wyrabia, posiada lub n abywa narzędzia przeznaczone do dokonywania kradzieży 
albo kto dostarcza takich narzędzi innym osobom.  
§ 3. Wytrychy, klucze lub narzędzia podlegają przepadkowi, choćby nie stanowiły własn ości sprawcy.  
Art. 130. § 1. Przepisów art. 119, art. 122 i art. 124  nie stosuje się:  
1) (uchylony) 
2) jeżeli przedmiotem czynu jest broń, amunicja, materiały lub przyrządy wybuchowe.  
§ 2. Przepisu art.  119 nie stosuje się, jeżeli sprawca popełnia kradzież w  sposób szczególnie zuchwały lub z  wła-
maniem.  
§ 3. Przepisów  art. 119 i 120 nie stosuje się, jeżeli sprawca używa gwałtu na osobie albo grozi jego natychmiast o-
wym użyciem, aby utrzymać się  w posiadaniu zabranego mi enia, a gdy chodzi  o zabranie innej osobie mienia  w celu przy -
właszczenia, także wtedy, gdy sprawca doprowa dza człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności.  
§ 4. (uchylony) 
Art. 131. Przepisy  art. 119, 12 2 i 124 stosuje się również  w razie popełnienia wykroczenia za granicą.  
Rozdział XV  
Wykroczenia przeciwko interesom konsumentów  
Art. 132. (uchylony) 
Art. 133. § 1. Kto nabywa  w celu odprzedaży  z zyskiem bilety wstępu na imprezy artystyczne, ro zrywkowe lub 
sportowe albo kto bilety takie sprzedaje  z zyskiem,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Usiłowanie oraz podżeganie  i pomocnictwo są karalne.  
Art. 134. § 1. Kto przy sprzedaży towaru lub świadczeniu usług oszukuje nabywcę co do ilości, wagi, miary, gatunku,  
rodzaju lub ceny, jeżeli nabywca poniósł lub mógł ponieść szkodę ni eprzekraczającą 10 0 złotych,  
podlega karze areszt u, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto przy nabyciu produktów rolnych lub hodowlanych osz ukuje dostawcę co do ilości, 
wagi, miary, gatunku lub ceny, jeżeli dostawca poniósł lub mógł ponieść szkodę nieprzekraczającą 10 0 złotych.  
§ 3. Usiłowanie wykroczenia określonego  w § 1 lub  2 oraz  podżeganie  i pomocnictwo są karalne.  
Art. 135. Kto, zajmując się sprzedażą towarów  w przedsiębiorstwie handlu detalicznego lub  w przedsiębiorstwie  
gastronomicznym, ukrywa przed nabywcą towar pr zeznaczony do sprzedaży lub umyślnie bez uzasadnionej przyczyny 
odmawia sprzedaży takiego towaru,  
podlega karze grzywny.  
Art. 136. § 1. Kto  z towarów przeznaczonych do sprzedaży umyślnie usuwa utrwalone na nich ozn aczenie określaj ą-
ce ich cenę, termin przyd atności do spożycia lub datę produkcji, jakość lub ilość nominalną, gatunek lub pochodzenie,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Kto przeznacza do sprzedaży towary  z usuniętym trwałym oznaczeniem ich ceny, te rminu przydatności d o spo-
życia lub daty produkcji, jakości, gatunku lub pochodzenia a lbo towary niewłaściwie oznaczone,  
podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny do 150 0 złotych.  
§ 3. Usiłowanie wykroczenia określonego  w § 1 oraz  podżeganie do niego  i pomocnictwo są ka ralne.  
  
Dziennik  Ustaw  – 25 – Poz. 2008  
 
Art. 137. § 1. (uchylony)  
§ 2. Kierownik punktu sprzedaży detalicznej lub zakładu gastronomicznego, który nie ma faktur albo innych dow o-
dów dostawy lub przyjęcia na towary przechowywane  w punkcie sprzedaży detalicznej lub zakładzie gastronomicznym,  
podlega karze aresztu albo grzywny.  
Art. 138.6) Kto, zajmując się zawodowo świadczeniem usług, żąda  i pobiera za świadczenie zapłatę wyż szą od  
obowiązującej albo umyślnie bez uzasadnionej przyczyny odmawia świadczenia, do którego jest obowiązany,  
podlega k arze grzywny.  
Art. 138a.  (uchylony)  
Art. 138 b.7) § 1. Kto, będąc zobowiązany na mocy orzeczenia sądu do zaniechania wykorzystywania lub do odwoł a-
nia zalecenia stosowania ogólnych warunków umów albo wzoru umowy, nie stosuje się do tego obowiązku, zawierając  
w umowie niedozwolone postanowienia umowne, podlega karze grzywny.  
§ 2. Jeżeli orzeczenie sądu, o którym mowa w § 1, dotyczy przedsiębiorcy niebędącego osobą fizyczną, odpowi e-
dzialność przewidzianą w § 1 ponosi osoba kierująca przedsiębiorstwem lub osoba upoważniona do zawieran ia umów 
z konsumentami.  
Art. 138b.  (uchylony)8) 
Art. 138c.  § 1. Kto  w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa zawiera  z konsumentem um owę o kredyt ko n-
sumencki z  rażącym naruszeniem wymagań dotyczących informacji przekazywanych  konsumentowi przed zawarciem 
umowy lub treści umowy albo  z pominięciem obowiązku doręczenia jej dokumentu,  
podlega karze grzywny.  
§ 1a. Tej samej karze podlega, kto zawierając  z konsumentem umowę  o kredyt konsumencki nie dopełnia obowiązku  
oceny zdolności  kredytowej.  
§ 2. Kto w reklamach dotyczących kredytu konsumenckiego zawierających dane dotycz ące kosztu kredytu kon -
sumenckiego, nie podaje:  
1) stopy oprocentowania kredytu wraz  z wyodrębnieniem opłat uwzględnianych  w całkowitym koszcie kredytu,  
2) całkowitej kwoty kredytu,  
3) rzeczywistej rocznej stopy  oprocentowania,  
podlega karze grzywny.  
§ 3.9) Kto przyjmuje od konsumenta czek niezawierający zastrzeżenia „nie na zlecenie” lub innego równoznacznego  
w celu spełnienia lub zabezpieczenia świadczenia wynikającego z  umowy o  kredyt konsumencki, podlega karze grzywny.  
§ 3a.10) Kto przyjmuje od konsumenta weksel niezawierający zastrzeżenia „nie na zlecenie” lub innego równoznac z-
nego  w celu spełnienia lub zabezpieczenia świadczenia wynikającego z  umowy zawar tej z konsumentem, podlega karze 
grzywny.  
§ 4.11) Jeżeli przedsiębiorcą jest podmiot niebędący osobą fizyczną, odpowiedzialność przewidzianą w przepisach 
§ 1–3a ponosi osoba kierująca przedsiębiorstwem lub osoba upoważniona do zawierania umów z  konsumentami . 
Art. 138d.  § 1. Kto, podejmując zadania przewodnika górskiego na określonym obszarze górskim wprowadza  
w błąd co do posiadanych uprawnień, podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.  
                                                           
6) Utracił moc z dniem 4 lipca 2019 r. w części zawierającej słowa „albo umyślnie  bez uzasadnionej przyczyny odmawia świadczen ia, 
do którego jest obowiązany ”, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca  2019 r. sygn. akt K 16/17 
(Dz. U. poz. 1238).  
7) W tym brzmieniu obowiązuje do wejścia w życie zmiany, o której mo wa w odnośniku 8. 
8) Wejdzie w życie z dniem 18 kwietnia 2026 r. na podstawie art. 12 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie  
konkurencji i k onsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1634).  
9) W brzmieniu ustalonym przez art.  3 pkt 1 ustawy  z dnia 11  sierpnia 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego 
oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1655) , która weszła w  życie z  dniem 24 września  2021  r. 
10) Dodany przez art.  3 pkt 2 ustawy, o  której mowa w  odnośniku 9. 
11) W brzmieniu ustalonym przez art.  3 pkt  3 ustaw y, o której mowa w  odnośniku 9. 
  
Dziennik  Ustaw  – 26 – Poz. 2008  
 
§ 2. Tej samej karze podlega organizator turystyki lub przedsiębi orca ułatwiający nabywanie powiązanych usług turys -
tycznych , który wprowadza podróżnych w błąd co do uprawnień osób, którym powierza wykonywanie zadań przewodnika 
górskiego.  
Art. 139. (uchylony) 
Art. 139a.  § 1. Kto  w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa:  
1) zawiera  z konsumentem umowę timeshare, umowę  o długoterminowy produkt wak acyjny, umowę pośrednictwa  
w odsprzedaży timeshare lub długoterminowego pr oduktu wakacyjnego, lub umowę  o uczestnictwo  w systemie w y-
miany, bez zachowania właściwy ch wymogów, dotyczących jej treści lub formy,  
2) żąda od konsumenta,  z którym zawarł umowę timeshare, umowę  o długoterminowy produkt wakacyjny lub umowę  
o uczestnictwo  w systemie wymiany, świadczenia przed upływem określonego  w ustawie terminu do odstąpienia od 
umowy, lub świadczenie takie przed upływem tego terminu od konsumenta przyjmuje,  
3) żąda od konsumenta,  z którym zawarł umowę pośrednictwa  w odsprzedaży timeshare lub długoterminowego produ k-
tu wakacyjnego, świadczenia przed rozwiązaniem umow y lub przed doprowadzeniem do nabycia lub zbycia przez 
konsumenta praw  z umowy timeshare lub  z umowy  o długoterminowy produkt wakacyjny, lub świadczenie takie 
przed rozwiązaniem umowy lub przed doprowadzeniem do nabycia lub zbycia przez konsumenta praw  z umowy  
timeshare lub  z umowy  o długoterminowy produkt wakacyjny od konsumenta przyjmuje,  
4) żąda od konsumenta,  z którym zawarł umowę przedwstępną, zobowiązującą do zawarcia umowy timeshare, umowy  
o długoterminowy produkt wakacyjny, umowy pośrednictwa  w odsprzedaży timeshare lub długoterminowego pr o-
duktu wakacyjnego, lub umowy  o uczestnictwo  w systemie wymiany, świadczenia określonego  w umowie prze d-
wstępnej przed upływem terminu do odstąpienia od umowy przedwstępnej, lub świadczenie takie przed upływem te go 
terminu od konsumenta przyjmuje  
– podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Kto zawierając umowę timeshare sprzecznie  z treścią nabywanego prawa oświadcza, że przedmiotem umowy 
jest własność  
– podlega karze grzywny.  
§ 3. Kto w zakresie dzia łalności swojego przedsiębiorstwa, po upływie określonego  w ustawie terminu do odstąpi e-
nia od umowy timeshare, umowy  o długoterminowy produkt wakacyjny, umowy pośrednictwa  w odsprzedaży timeshare 
lub długoterminowego produktu wakacyjnego lub umowy  o uczest nictwo  w systemie wymiany, nie przekazuje konsume n-
towi informacji wymaganych ustawą  
– podlega karze grzywny.  
§ 4. Karze określonej  w § 3 podlega również ten, kto  w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa, po upływie 
określonego  w ustawie terminu do odstąpienia od umowy przedwstępnej, zobowiązującej do zawarcia umowy timeshare, 
umowy  o długoterminowy produkt wakacyjny, umowy pośrednictwa  w odsprzedaży timeshare lub długoterminowego 
produktu wakacyjnego, lub umowy  o uczestnictwo  w systemie wymiany, nie  przekazuje konsumentowi informacji wym a-
ganych ustawą.  
Art. 139b.  Kto w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa zawierając umowę  z konsumentem nie spełnia  wyma -
gań dotyczących udzielenia informacji lub wydania dokumentu, przewidzianych  w przepisach ustawy  z dnia 3 0 maja  2014 r. 
o prawach konsumenta ( Dz. U. z 2020 r. poz. 287 ), podlega karze grzywny.  
Rozdział XVI  
Wykroczenia przeciwko obyczajności publicznej  
Art. 140. Kto publicznie dopuszcza się nieobyczajnego wybryku,  
podlega karze aresztu, ogranicz enia wolności, grzywny do 150 0 złotych albo karze nagany.  
Art. 141. Kto w miejscu publicznym umieszcza nieprzyzwoite ogłoszenie, napis lub rysunek albo uż ywa słów ni e-
przyzwoitych,  
podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 150 0 złotych albo karze naga ny. 
Art. 142. Kto natarczywie, narzucając się lub  w inny naruszający porządek publiczny sposób, propon uje innej osobie 
dokonanie  z nią czynu nierządnego, mając na celu uzyskanie korzyści mat erialnej,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywn y. 
  
Dziennik  Ustaw  – 27 – Poz. 2008  
 
Rozdział XVII  
Wykroczenia przeciwko urządzeniom użytku publicznego  
Art. 143. § 1. Kto ze złośliwości lub swawoli utrudnia lub uniemożliwia korzystanie  z urządzeń przeznaczonych do uży t-
ku publicznego,  a w szczególności uszkadza lub usuwa przyrząd alarmowy, instalację oświetleniową, zegar, automat, telefon, 
oznaczenie nazwy miejscowości, ulicy, placu lub nieruchomości, urządzenie służące do utrzymania czystości lub ławkę,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. W razie popełn ienia wykroczenia można orzec obowiązek zapłaty równowartości w yrządzonej szkody albo  
obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego.  
Art. 144. § 1. Kto na terenach przeznaczonych do użytku publicznego niszczy lub uszkadza rośli nność lub też 
dopuszcza do nis zczenia roślinności przez zwierzęta znajdujące się pod j ego nadzorem albo na terenach przeznaczonych 
do użytku publicznego depcze trawnik lub zieleniec  w miejscach innych niż wyznaczone dla celów rekreacji przez 
właściwego zarządcę terenu,  
podlega karze gr zywny do 100 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Kto usuwa, niszczy lub uszkadza drzewa lub krzewy stanowiące zadrzewienie prz ydrożne lub ochronne albo  
żywopłot przydrożny,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 3. W razie popełnienia wy kroczenia określonego  w § 1 lub  2 można orzec nawiązkę do wysokości 50 0 złotych.  
Art. 145. Kto zanieczyszcza lub zaśmieca miejsca dostępne dla publiczności,  a w szczególności drogę, ulicę, plac, 
ogród, trawnik lub zieleniec,  
podlega karze grzywny do 50 0 złotych albo karze nagany.  
Rozdział XVIII  
Wykroczenia przeciwko obowiązkowi ewidencji  
Art. 146. § 1. Kto nie dopełnia  w terminie obowiązku zgłoszenia  w urzędzie stanu cywilnego faktu urodzenia lub zgonu,  
podlega karze grzywny do 25 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Sprawca nie podlega odpowiedzialności, jeżeli pomimo niedokonania zgłoszenia akt stanu cywilnego został sp o-
rządzony we właściwym czasie.  
Art. 147. (uchylony) 
Art. 147a.  § 1. Kto wykonuje działalność leczniczą lub prowadzi zakład leczniczy dla zwierząt bez wymaganego 
wpisu do rejestru lub ewidencji,  
podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.  
§ 2. Tej samej karze podlega ten, kto podaje do wiadomości publicznej informacje  o zakresie i rodzajach udzielanych 
świadczeń zdrowotnych lu b usług  z zakresu medycyny w eterynaryjnej mające formę  i treść reklamy.  
Rozdział XIX  
Szkodnictwo leśne, polne  i ogrodowe  
Art. 148. § 1. Kto:  
1) dokonuje  w nienależącym do niego lesie wyrębu gałęzi, korzeni lub krzewów, nis zczy je lub uszkadza albo karczuje 
pniaki,  
2) zabiera  z nienależącego do niego lasu wyrąbane gałęzie, korzenie lub krzewy albo wykarczowane pniaki,  
podlega karze grzywny.  
§ 2. Jeżeli czyn godzi  w mienie osoby najbliższej, ściganie następuje na żądanie pokrz ywdzonego.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia można orzec nawiązkę do wysokości 50 0 złotych.  
  
Dziennik  Ustaw  – 28 – Poz. 2008  
 
Art. 149. Kto nabywa gałęzie, korzenie, krzewy lub pniaki wiedząc  o tym, że pochodzą one  z wykr oczenia określ o-
nego  w art. 148, lub pomaga do ich zbycia albo  w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przyjmuje je lub pomaga do ich 
ukrycia,  
podlega karze grzywny.  
Art. 150. § 1. Kto uszkadza nienależący do niego ogród warzywny, owocowy lub kwiatowy, drzewo owocowe lub 
krzew owocowy,  
podlega karze ograniczenia wolności  albo grzywny do 150 0 złotych.  
§ 2. Ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia orzeka się nawiązkę do wysokości 150 0 złotych.  
Art. 151. § 1. Kto pasie zwierzęta gospodarskie na nienależących do niego gruntach leśnych  lub ro lnych albo przez 
takie grunty  w miejscach,  w których jest to zabronione, przechodzi, przejeżdża lub przegania zwierzęta gospodarskie,  
podlega karze grzywny do 50 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Jeżeli grunt jest zaorany, zasiany lub obsadzony, znajduje się  w stanie sztucznego zal esienia, naturalnego odn o-
wienia lub stanowi młodnik leśny do lat 20, sprawca  
podlega karze grzywny.  
§ 3. Karze określonej  w § 2 podlega również ten, kto przejeżdża lub przegania zwierzęta g ospodarskie przez wodę 
zamknięt ą i zarybioną.  
§ 4. Ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.  
§ 5. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1, 2 lub  3 można orzec nawiązkę do wysokości 150 0 złotych.  
Art. 152. § 1. Kto niszczy lub użytkuje kosodrzewinę znajdującą się na siedlis kach naturalnych  w górach lub na to r-
fowiskach,  
podlega karze grzywny do 100 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia można orzec nawiązkę do wysokości 50 0 złotych.  
Art. 153. § 1. Kto  w nienależącym do niego lesie:  
1) wydobywa żywicę  lub sok brzozowy, obrywa szyszki, zdziera korę, nacina drzewo lub  w inny sposób je uszkadza,  
2) zbiera mech lub ściółkę,  
3) zbiera gałęzie, korę, wióry, trawę, wrzos, szyszki lub zioła albo zdziera darń,  
4) zbiera grzyby lub owoce  leśne  w miejscach,  w których jest to zabronione, albo sp osobem niedozwolonym,  
podlega karz e grzywny do 25 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Jeżeli czyn godzi  w mienie osoby najbliższej, ściganie następuje na żądanie pokrzy wdzonego.  
Art. 154. § 1. Kto na nienależącym do niego grunc ie leśnym lub rolnym:  
1) wydobywa piasek, margiel, żwir, glinę lub torf,  
2) niszczy lub uszkadza urządzenia służące do utrzymania zwierząt lub ptaków,  
3) (uchylony) 
4) kopie dół lub rów,  
podlega karze grzywny do 100 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Tej sam ej karze podlega, kto wyrzuca na nienależący do niego grunt polny kamienie, śmieci, padlinę lub inne 
nieczystości.  
§ 3. Jeżeli czyn godzi  w mienie osoby najbliższej, ściganie następuje na żądanie pokrzy wdzonego.  
Art. 155. § 1. Kto na gruncie leśnym lub rol nym niszczy lub uszkadza urządzenia melioracyjne,  
podlega karze grzywny.  
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia można orzec obowiązek zapłaty równowartości w yrządzonej szkody lub  
obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 29 – Poz. 2008  
 
Art. 156. § 1. Kto na nienależącym do niego gruncie leśnym lub rolnym niszczy zasiewy, sadzonki lub trawę,  
podlega karze grzywny do 50 0 złotych albo karze nagany.  
§ 2. Jeżeli czyn godzi  w mienie osoby najbliższej, ściganie następuje na żądanie pokrzy wdzonego.  
§ 3. W razie popeł nienia wykroczenia można orzec nawiązkę do wysokości 50 0 złotych.  
Art. 157. § 1. Kto wbrew żądaniu osoby uprawnionej nie opuszcza lasu, pola, ogrodu, pastwiska, łąki lub grobli,  
podlega karze grzywny do 50 0 złotych lub karze nagany.  
§ 2. Ściganie następuje  na żądanie pokrzywdzonego.  
Art. 158. § 1. Właściciel lub posiadacz lasu, który dokonuje wyrębu drzewa  w należącym do niego lesie albo  w inny 
sposób pozyskuje  z tego lasu drewno niezgodnie  z planem urządzenia lasu, uproszczonym planem urządzenia lasu lub 
decyzją określającą zadania  z zakresu gospodarki leśnej albo bez wymaganego pozwolenia,  
podlega karze grzywny.  
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1 orzeka się przepadek pozyskanego drewna.  
Art. 159. Kto, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi  w zakresie ochrony lasów, nie wykonuje zabi egów zapobi e-
gających, wykrywających  i zwalczających nadmiernie pojawiające się  i rozprz estrzeniające się organizmy szkodliwe,  
podlega karze grzywny.  
Art. 160. § 1. Kto, działając bez wymaganego zezwolenia, zmienia  las na uprawę rolną,  
podlega karze grzywny.  
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1 można orzec obowiązek przywrócenia do stanu poprzedniego.  
Art. 161. Kto, nie będąc do tego uprawniony albo bez zgody właściciela lub posiadacza lasu, wjeżdż a pojazdem si l-
nikowym, zaprzęgowym lub motorowerem do nienależącego do niego lasu  w miejscu,  w którym jest to niedozwolone, 
albo pozostawia taki pojazd  w lesie w miejscu do tego nieprzeznaczonym,  
podlega karze grzywny.  
Art. 162. § 1. Kto  w lasach zanieczys zcza glebę lub wodę albo wyrzuca do lasu kamienie, śmieci, złom, padlinę lub 
inne nieczystości, albo  w inny sposób zaśmieca las,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
§ 2. Jeżeli czyn sprawcy polega na zakopywaniu, zatapianiu, odprowadzaniu do gruntu  w lasach lub  w inny sposób 
składowaniu  w lesie odpadów, sprawca  
podlega karze aresztu albo grzywny.  
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego  w § 1 można orzec nawiązkę,  a w razie popełnienia wykroczenia 
określonego  w § 2 orzeka się nawiązkę – do wyso kości równej kosztom rekultywacji gleby, oczyszczenia wody, wydobycia , 
wykopania, usunięcia  z lasu, a także zniszczenia lub neutralizacji odpadów.  
Art. 163. Kto w lesie rozgarnia ściółkę  i niszczy grzyby lub grzybnię,  
podlega karze grzywny albo karze nagan y. 
Art. 164. Kto wybiera jaja lub pisklęta, niszczy lęgowiska lub gniazda ptasie albo niszczy legowiska, nory lub mro -
wiska znajdujące się  w lesie albo na nienależącym do niego gruncie rolnym,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
Art. 165. Kto w lesie,  w sposób złośliwy, płoszy albo ściga, chwyta, rani lub zabija dziko żyjące zwierzę, poza czyn -
nościami związanymi  z polowaniem lub ochroną lasów, jeżeli czyn  z mocy innego przepisu nie jest zagrożony karą surowszą,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.  
Art. 166. Kto w lesie puszcza luzem psa, poza czynnościami związanymi  z polowaniem,  
podlega karze grzywny albo karze nagany.