MONITOR POLSKI
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJWarszawa, dnia 15 marca 2017 r.
Poz. 260
Uchwała Nr 8
rady MiNistrów
z dnia 14 lutego 2017 r.
w sprawie przyjęcia strategii na rzecz Odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)
Na podstawie art. 11 ust. 4 oraz art. 12a ust. 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju 
(Dz. U. z 2016 r. poz. 383, 1250, 1948 i 1954 oraz z 2017 r. poz. 5) Rada Ministrów uchwala, co następuje:
§ 1. Przyjmuje  się Strategię  na rzecz Odpowiedzialnego  Rozwoju  do roku 2020 (z perspektywą  do 2030 r.), stanowiącą 
załącznik do uchwały.
§ 2. Traci moc uchwała nr 157 Rady Ministrów  z dnia 25 września  2012 r. w sprawie  przyjęcia  Strategii  Rozwoju 
Kraju 2020 (M.P. poz. 882).
§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
Prezes Rady Ministrów:  B. Szydło
Monitor Polski – 2 –  Poz. 260 
Załącznik  do uchwały nr 8 Rady Ministrów 
z dnia 14 lutego 2017 r. (poz. 260)
STRATEGIA 
NA RZECZ  
ODPOWIEDZIALNEGO 
ROZWOJU  
do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) 
 
 
 
    
 
  
 
WARSZAWA, LUTY 2017 
 
 
 
Monitor Polski – 3 –  Poz. 260 
2 Spis treści: 
 
Wprowadzenie……………………………………………………………………………………………………… ………………..…4 
Synteza ………………………………………………………………………………………………………………… …………………… 6 
 
I. Wyzwania rozwojowe kraju……………………………………………………………… …………………………….......14 
II. Nowy model rozwoju…………………………………………………………………………… ………………………………27 
III. Zasady realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju ………………………………….……….30 
IV. Powiązania Strategii  z międzynarodowymi i krajowymi dokumentami strateg icznymi………..33 
V. Cel główny, cele szczegółowe i oczekiwane rezult aty…………………………………………………………...36 
Cel główny: Tworzenie warunków dla wzrostu dochodów  mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście 
spójności w wymiarze społecznym, ekonomicznym, środ owiskowym i terytorialnym 
Cel szczegółowy I – Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o w iedzę, dane i doskonałość organizacyjną 
Cel szczegółowy II – Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównow ażony 
Cel szczegółowy III – Skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi o raz włączeniu społecznemu 
i gospodarczemu 
VI. Stabilność makroekonomiczna…………………………………………………… …………………………………...…44 
VII. Opis głównych obszarów koncentracji działań .… ……………………………………………………………….48 
Cel szczegółowy I – Trwały wzrost gospodarczy opart y coraz silniej o wiedzę, dane i doskonałość organi zacyjną 
Obszar: Reindustrializacja………………………………………………....... ................................................... .54 
Obszar: Rozwój innowacyjnych firm……………………………………………… …………….…….…………………….65 
Obszar: Małe i średnie przedsiębiorstwa……………………………………………..……………….………………….75 
Obszar: Kapitał dla Rozwoju…………..……………………………………………… ………….……….……………………89 
Obszar: Ekspansja zagraniczna………………………………………………………… ……………….…………………..102 
Cel szczegółowy II – Rozwój społecznie wrażliwy i t erytorialnie zrównoważony 
Obszar: Spójność społeczna………………………………………………………………… ……………………………..….111 
Obszar: Rozwój zrównoważony terytorialnie………………………… …………………………………………..…..130 
Cel szczegółowy III – Skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu 
i gospodarczemu 
Obszar: Prawo w służbie obywatelom i gospodarce………… …………………..…..…………………….……..165 
Obszar: Instytucje prorozwojowe i strategiczne zarz ądzanie rozwojem………..………………….…….169 
Obszar: E-państwo………………………………………………………………………………………… ………………………181 
Obszar: Finanse publiczne…………………………………………………………………… …………………………………184 
Obszar: Efektywność wykorzystania środków UE………………… …………………………………………………190 
VIII. Obszary wpływające na osiągnięcie celów Strategii …………………………………..………………….198 
Kapitał ludzki i społeczny…………………………………..………………………… ……………………………..………...198 
Cyfryzacja…….……………………………….………………………….…………………………………… …………..………...218 
Transport………………………………………………………………………..………………………………… …………..……..227 
Energia………………….…………………………………………………………..………………………………………………….242 
Środowisko………………………………………………………………………………….……………………… …………………252 
Bezpieczeństwo narodowe……………..……………………………………………………… …………….……………….268 
IX. Podstawowe źródła finansowania Strategii …………………………………………………………………....275 
X. System koordynacji i realizacji Strategii ……………………………………………………………………………283 
Aneksy:  
1. Lista projektów strategicznych ..……………………………………… ………………………………………………………..…………….…….…….292 
2. Lista wskaźników realizacji celów Strategii na r zecz Odpowiedzialnego Rozwoju wraz z definicjami …… ……………….298 
3. Synteza Raportu z konsultacji społecznych ……………… ………………………………………..……………………………………………….…308 
4. Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania n a środowisko projektu Strategii na rzecz Odpowiedzi alnego 
Rozwoju…………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………….………312 
Monitor Polski – 4 –  Poz. 260 
3  
Wprowadzenie 
 
Nowa wizja rozwoju kraju została sformułowana w prz yjętym 16 lutego 2016 r. przez Radę Ministrów Planie 
na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju . Dokument przedstawia wyzwania, jakie stoją przed polską 
gospodarką (tzw. pułapki rozwojowe ), a także zarysowuje przykładowe instrumenty gospo darcze, 
finansowe i instytucjonalne, koncentrując propozycj e działań wokół pięciu filarów rozwojowych. Prezent uje 
on nowe podejście do polityki gospodarczej, a także  inicjatywy kluczowe dla realizacji założeń przyjęt ych w 
Planie. 
Na podstawie Planu na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju , a także prac prowadzonych przez grupy robocze 
Ministerstwa Rozwoju (MR), z wykorzystaniem materiałów uzupełniających przygotowanych przez 
poszczególne ministerstwa oraz pomysłów zgłaszanych  przez obywateli i środowiska opiniotwórcze, 
opracowane zostały  Założenia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozw oju. Stanowiły one warunki 
brzegowe dla dalszych prac nad strategią z udziałem  przedstawicieli poszczególnych resortów. Prezentac ja 
projektu Założeń na Komitecie Koordynacyjnym ds. Po lityki Rozwoju w dniu 16 maja 2016 r. rozpoczęła 
formalne prace 12 zespołów międzyresortowych  ds. opracowania Strategii na rzecz Odpowiedzialnego 
Rozwoju1, powołanych uchwałą Komitetu. W prace zespołów zaa ngażowani zostali przedstawiciele 
wszystkich resortów, partnerów społeczno-gospodarcz ych, województw oraz instytucji i ekspertów 
zewnętrznych. Podstawowym zadaniem Zespołów było us zczegółowienie zapisów Założeń oraz 
wypracowanie rozwiązań wdrożeniowych, w tym pakietów projektów strategicznych i flagowych . Efektem 
prac Zespołów jest projekt Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju . 
W dniu 25 lipca 2016 r. Komitet Koordynacyjny ds. P olityki Rozwoju pozytywnie zaopiniował projekt 
Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  i zarekomendował przekazanie go do konsultacji spo łecznych. 
Zarysowana w Strategii  diagnoza uwarunkowań rozwoju społeczno-gospodarcze go Polski opiera się 
w znacznym stopniu na wnioskach z Raportu o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionaln ym oraz 
przestrzennym , przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 6 czerwca 2016 r. i obejmującego ocenę procesów 
społeczno-gospodarczych w różnych obszarach problem owych oraz w wymiarze terytorialnym, 
z uwzględnieniem zarówno uwarunkowań zewnętrznych, jak i wewnętrznych. 
Strategia  określa nowy model rozwoju – suwerenną wizję strat egiczną, zasady, cele i priorytety rozwoju 
kraju w wymiarze gospodarczym, społecznym i przestr zennym do 2020 r. oraz w perspektywie do 2030 r . 
Dla tych dwóch dat, wyznaczających etapy realizacji Strategii , zostały określone wartości wskaźników. 
Obrazują one pożądane efekty realizacji przyjętych w dokumencie celów. Dodatkowo, dla niektórych 
działań współfinansowanych ze środków Unii Europejs kiej, uwzględniony został rok 2023 , jako końcowa 
data finansowania dostępnego w ramach wieloletniej perspektywy finansowej UE dla okresu 
programowania 2014–2020, zgodnie z obowiązującą reg ułą n+3. 
Ze względu na swoją rolę i przypisane jej zadania Strategia stanowi instrument elastycznego zarządzania 
głównymi procesami rozwojowymi w kraju . Łączy w sobie wymiar strategiczny z wymiarem operac yjnym:  
wskazuje niezbędne działania oraz instrumenty reali zacyjne – projekty flagowe i strategiczne, zapewnia jące 
jej wdrożenie. Ustala również system koordynacji i realizacji, wyznaczając role poszczególnym podmioto m 
publicznym oraz sposoby współpracy ze światem bizne su, nauki oraz społeczeństwem. 
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  jest aktualizacją średniookresowej strategii rozwoj u kraju, 
tj. Strategii Rozwoju Kraju 2020,  p r z y j ę t e j  u c h w a ł ą  R a d y  M i n i s t r ó w  z  d n i a  2 5  w r z e ś n ia 2012 r., zgodnie 
z wymogami ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadze nia polityki rozwoju  (Dz. U. z 2016 r. poz. 
383, 1250, 1948 i 1954 oraz z 2017 r. poz. 5). Strategia uwzględnia główne elementy struktury wymagane 
przez tę ustawę dla tego typu dokumentów (art. 9 i art. 12a.).  
                                                           
1 Zespoły do spraw: (1) reindustrializacji; (2) inno wacyjności; (3) małych i średnich przedsiębiorstw; (4) kapitału dla rozwoju; (5) ekspansji 
zagranicznej; (6) spójności terytorialnej; (7) ener gii, środowiska i transportu; (8) kapitału ludzkieg o i społecznego, w tym spójność społeczna; (9) 
regulacji i sprawności instytucjonalnej; (10) efektywności wykorzystania środków UE; (11) finansów pub licznych; (12) bezpieczeństwa. 
3  
Wprowadzenie 
 
Nowa wizja rozwoju kraju została sformułowana w prz yjętym 16 lutego 2016 r. przez Radę Ministrów Planie 
na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju . Dokument przedstawia wyzwania, jakie stoją przed polską 
gospodarką (tzw. pułapki rozwojowe ), a także zarysowuje przykładowe instrumenty gospo darcze, 
finansowe i instytucjonalne, koncentrując propozycj e działań wokół pięciu filarów rozwojowych. Prezent uje 
on nowe podejście do polityki gospodarczej, a także  inicjatywy kluczowe dla realizacji założeń przyjęt ych w 
Planie. 
Na podstawie Planu na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju , a także prac prowadzonych przez grupy robocze 
Ministerstwa Rozwoju (MR), z wykorzystaniem materiałów uzupełniających przygotowanych przez 
poszczególne ministerstwa oraz pomysłów zgłaszanych  przez obywateli i środowiska opiniotwórcze, 
opracowane zostały  Założenia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozw oju. Stanowiły one warunki 
brzegowe dla dalszych prac nad strategią z udziałem  przedstawicieli poszczególnych resortów. Prezentac ja 
projektu Założeń na Komitecie Koordynacyjnym ds. Po lityki Rozwoju w dniu 16 maja 2016 r. rozpoczęła 
formalne prace 12 zespołów międzyresortowych  ds. opracowania Strategii na rzecz Odpowiedzialnego 
Rozwoju1, powołanych uchwałą Komitetu. W prace zespołów zaa ngażowani zostali przedstawiciele 
wszystkich resortów, partnerów społeczno-gospodarcz ych, województw oraz instytucji i ekspertów 
zewnętrznych. Podstawowym zadaniem Zespołów było us zczegółowienie zapisów Założeń oraz 
wypracowanie rozwiązań wdrożeniowych, w tym pakietów projektów strategicznych i flagowych . Efektem 
prac Zespołów jest projekt Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju . 
W dniu 25 lipca 2016 r. Komitet Koordynacyjny ds. P olityki Rozwoju pozytywnie zaopiniował projekt 
Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  i zarekomendował przekazanie go do konsultacji spo łecznych. 
Zarysowana w Strategii  diagnoza uwarunkowań rozwoju społeczno-gospodarcze go Polski opiera się 
w znacznym stopniu na wnioskach z Raportu o rozwoju społeczno-gospodarczym, regionaln ym oraz 
przestrzennym , przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 6 czerwca 2016 r. i obejmującego ocenę procesów 
społeczno-gospodarczych w różnych obszarach problem owych oraz w wymiarze terytorialnym, 
z uwzględnieniem zarówno uwarunkowań zewnętrznych, jak i wewnętrznych. 
Strategia  określa nowy model rozwoju – suwerenną wizję strat egiczną, zasady, cele i priorytety rozwoju 
kraju w wymiarze gospodarczym, społecznym i przestr zennym do 2020 r. oraz w perspektywie do 2030 r . 
Dla tych dwóch dat, wyznaczających etapy realizacji Strategii , zostały określone wartości wskaźników. 
Obrazują one pożądane efekty realizacji przyjętych w dokumencie celów. Dodatkowo, dla niektórych 
działań współfinansowanych ze środków Unii Europejs kiej, uwzględniony został rok 2023 , jako końcowa 
data finansowania dostępnego w ramach wieloletniej perspektywy finansowej UE dla okresu 
programowania 2014–2020, zgodnie z obowiązującą reg ułą n+3. 
Ze względu na swoją rolę i przypisane jej zadania Strategia stanowi instrument elastycznego zarządzania 
głównymi procesami rozwojowymi w kraju . Łączy w sobie wymiar strategiczny z wymiarem operac yjnym:  
wskazuje niezbędne działania oraz instrumenty reali zacyjne – projekty flagowe i strategiczne, zapewnia jące 
jej wdrożenie. Ustala również system koordynacji i realizacji, wyznaczając role poszczególnym podmioto m 
publicznym oraz sposoby współpracy ze światem bizne su, nauki oraz społeczeństwem. 
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  jest aktualizacją średniookresowej strategii rozwoj u kraju, 
tj. Strategii Rozwoju Kraju 2020,  p r z y j ę t e j  u c h w a ł ą  R a d y  M i n i s t r ó w  z  d n i a  2 5  w r z e ś n ia 2012 r., zgodnie 
z wymogami ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadze nia polityki rozwoju  (Dz. U. z 2016 r. poz. 
383, 1250, 1948 i 1954 oraz z 2017 r. poz. 5). Strategia uwzględnia główne elementy struktury wymagane 
przez tę ustawę dla tego typu dokumentów (art. 9 i art. 12a.).  
                                                           
1 Zespoły do spraw: (1) reindustrializacji; (2) inno wacyjności; (3) małych i średnich przedsiębiorstw; (4) kapitału dla rozwoju; (5) ekspansji 
zagranicznej; (6) spójności terytorialnej; (7) ener gii, środowiska i transportu; (8) kapitału ludzkieg o i społecznego, w tym spójność społeczna; (9) 
regulacji i sprawności instytucjonalnej; (10) efektywności wykorzystania środków UE; (11) finansów pub licznych; (12) bezpieczeństwa. 
Monitor Polski – 5 –  Poz. 260 
4 Ujęte w Strategii projekty strategiczne stanowią strategiczne zadania państwa 
W części odnoszącej się do rozwoju zrównoważonego t erytorialnie  wskazane są również obszary 
strategicznej interwencji państwa.  
Uwzględnienie dłuższej perspektywy czasowej w strat egii średniookresowej  wynika z dotychczasowych 
doświadczeń związanych z brakiem odpowiednich instr umentów zapewniających zarówno skuteczną 
realizację, jak i monitorowanie wdrażania przyjętej  w 2013 r. długookresowej strategii rozwoju kraju 
(Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju. Polska 2030 . Trzecia Fala Nowoczesności. ).  
W Strategii zawarte są rekomendacje dla polityk publicznych. St anowi ona podstawę dla zmian w systemie 
zarządzania rozwojem,  w tym obowiązujących dokumentów strategicznych  (strategii, polityk, programów) 
oraz weryfikacji pozostałych instrumentów wdrożenio wych. 
Projekt Strategii  był szeroko konsultowany społecznie  praktycznie na każdym etapie jego powstawania , 
formalne konsultacje społeczne odbyły się natomiast  od 29 lipca do 30 września 2016 r. W ramach 
konsultacji zorganizowane zostały liczne spotkania branżowo-tematyczne, jak również konferencje 
adresowane do poszczególnych środowisk, w tym partn erów społeczno-gospodarczych oraz samorządów. 
Przewidziano także możliwość zgłaszania spostrzeżeń  i  u w a g  n a  t e m a t  Strategii  drogą elektroniczną, 
poprzez stronę internetową Ministerstwa Rozwoju (ww w.mr.gov.pl). Szczegółowy Raport z konsultacji 
społecznych stanowi Załącznik do niniejszej Strategii . 
Dokument został poddany ewaluacji ex ante , zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. 
o zasadach prowadzenia polityki rozwoju  oraz strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko , zgodnie 
z przepisami ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępniani u informacji o środowisku i jego ochronie, 
udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko  (Dz. U. z 2016 r. 
poz. 353, 831, 961, 1250, 1579 i 2003). Efekty kons ultacji społecznych oraz zalecenia wynikające z pro gnozy 
oddziaływania na środowisko znalazły odzwierciedlen ie w ostatecznym projekcie Strategii na rzecz 
Odpowiedzialnego Rozwoju . 
Monitor Polski – 6 –  Poz. 260 
5  
SYNTEZA 
Polska gospodarka potrzebuje nowych impulsów rozwoj owych , które zapewnią stabilny wzrost 
konkurencyjności w oparciu o inne niż dotychczas cz ynniki rozwojowe, jednocześnie poprawiając jakość 
życia mieszkańców i ich zamożność.  
Dotychczasowe czynniki rozwoju i wzrostu gospodarki , do których należy zaliczyć m.in. niskie koszty pr acy, 
napływ inwestycji zagranicznych, wzrost wykształcen ia, przekształcenia gospodarki wynikające 
z członkostwa w UE muszą zostać uzupełnione zwiększ eniem roli w procesach gospodarczych wytwarzanej 
w kraju wiedzy i technologii, rozwojem i dalszą eks pansją polskich podmiotów gospodarczych, budową 
systemu oszczędności oraz podwyższeniem jakości fun kcjonowania instytucji i ich interakcji ze 
społeczeństwem . Jednocześnie dla oparcia konkurencyjności kraju o  stabilne i trwałe podstawy konieczne 
jest zwrócenie większej niż dotychczas uwagi na zag adnienia włączania w procesy rozwojowe wszystkich 
grup społecznych i wszystkich terytoriów.  
W oparciu gospodarki o nowe czynniki rozwojowe dużą  rolę do odegrania ma aktywna polityka państwa,  
które dokonuje wyborów strategicznych, zapewnia odp owiednie ramy prawne oraz prowadzi selektywną 
politykę inwestycyjną w wymiarze gospodarczym, społ ecznym i terytorialnym, z wykorzystaniem obecnych i  
potencjalnych, przyszłościowych przewag komparatywn ych, współpracując i dzieląc się odpowiedzialnością  
za dokonywane działania z przedsiębiorcami, światem  nauki i społeczeństwem. 
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  (SOR) jest strategicznym instrumentem zarządzania polityką 
rozwoju realizowaną przez instytucje państwa. W jednolitym systemie programowym przedstawia cele do 
realizacji w horyzoncie roku 2020 i 2030, określa w skaźniki ich realizacji, wskazuje sposób ich osiąga nia oraz 
określa najważniejsze projekty służące realizacji c elów SOR. Wdrażanie tych projektów oraz stopień 
realizacji celów rozwojowych, określony wskaźnikami , będzie przedmiotem rozbudowanego systemu 
monitoringu i ewaluacji. Pozwoli to na zarządzanie realnymi procesami w gospodarce – i, w miarę potrze b, 
aktualizowanie zarówno listy, jak i zakresu projekt ów.  
Strategia przedstawia nowy model rozwoju  – rozwój odpowiedzialny , czyli taki, który budując siłę 
konkurencyjną z wykorzystaniem nowych czynników roz wojowych, zapewnia udział i korzyści wszystkim 
grupom społecznym zamieszkującym różne miejsca nasz ego kraju. Jednocześnie w nowym modelu potrzeby 
obecnego pokolenia będą realizowane bez umniejszani a szans przyszłych pokoleń. W nowym modelu 
rozwoju nie chodzi tylko o wielkość PKB, ale przede  wszystkim o jego jakość oraz o postrzeganie proces ów 
rozwojowych w kontekście ich znaczenia dla obywateli.  
Celem głównym projektowanych działań rozwojowych je st stworzenie warunków dla wzrostu dochodów 
mieszkańców Polski przy jednoczesnym wzroście spójn ości w wymiarze społecznym, ekonomicznym, 
środowiskowym i terytorialnym. Odbywać się to będzi e poprzez skoncentrowanie działań o charakterze 
prawnym, instytucjonalnym i inwestycyjnym na trzech  celach : (I) trwały wzrost gospodarczy oparty coraz 
silniej o wiedzę, dane i doskonałość organizacyjną;  (II) rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie 
zrównoważony; (III) skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu 
i gospodarczemu. Jednocześnie podejmowane będą inte rwencje w ramach tzw. obszarów horyzontalnych, 
wpływających na osiągnięcie celów Strategii : kapitał ludzki i społeczny, cyfryzacja, transport , energia, 
środowisko, bezpieczeństwo narodowe. 
Oczekiwanym efektem realizacji Strategii będzie wzrost zamożności Polaków oraz zmniejszenie liczby 
osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym . Przyczyni się to do szybszej konwergencji 
dochodów Polaków do poziomu średniej Unii Europejsk iej. W konsekwencji nastąpi poprawa jakości życia 
obywateli, rozumiana jako stworzenie przyjaznych wa runków bytowych, zapewnienie odpowiedniej jakości 
kształcenia, podwyższającego kwalifikacje i kompete ncje obywateli, wzrost zatrudnienia i lepsze jakośc iowo 
miejsca pracy, poprawa dostępu do infrastruktury, z apewnienie odpowiedniej opieki medycznej 
poprawiającej zdrowotność obywateli, satysfakcjonuj ącego stanu środowiska oraz poczucia 
bezpieczeństwa. Jako najważniejszy zakładany rezult at przyjęto zwiększenie przeciętnego dochodu 
gospodarstw domowych do 76–80% średniej UE do roku 2020, a do roku 2030 zbliżenie do poziomu 
średniej UE, przy jednoczesnym dążeniu do zmniejsza nia dysproporcji w dochodach między poszczególnymi 
Monitor Polski – 7 –  Poz. 260 
6 regionami. Poziom PKB na mieszkańca Polski mierzony  parytetem siły nabywczej sięgnie 75–78% średniej 
unijnej w 2020 r. (a około 95% w 2030 r.). W perspe ktywie długookresowej zmieni się struktura PKB Pols ki 
w wyniku zwiększenia roli innowacji w jego tworzeniu.  
W sferze społecznej efekty realizacji Strategii to ograniczenie wykluczenia społecznego i ubóstwa o raz 
różnego rodzaju nierówności społecznych. Zakłada si ę, że odsetek osób zagrożonych ubóstwem 
i wykluczeniem społecznym zmaleje do 20% w 2020 r. (17% w 2030 r.). Zmniejszy się również 
rozwarstwienie dochodowe Polaków – wartość tzw. wsp ółczynnika Giniego charakteryzującego 
zróżnicowanie dochodów obniży się z 30,6 w 2015 r. do 30 w 2020 r. i 27 w 2030 r. (im mniejsza wartość  
współczynnika, tym mniejsze zróżnicowanie). Wzmocni  się kapitał społeczny i zwiększy się jego rola 
w kształtowaniu rozwoju. 
W sferze instytucjonalnej efektem realizacji Strategii  będzie państwo bardziej przyjazne dla obywateli 
i przedsiębiorców, co będzie przejawiało się w popr awie jakości funkcjonowania organów Państwa 
i poszczególnych instytucji służących rozwojowi. 
Strategia  wskazuje zasady organizujące proces jej programowa nia i realizacji  – od określania celów 
i kierunków interwencji po procesy wdrażania, monit orowania i oceny uzyskanych rezultatów, tj.: 
selektywność podejścia (koncentracja, poszukiwanie nisz, sektory); podejście zintegrowane i zróżnicowa ne 
terytorialnie (zarządzanie organizowane wokół celów  strategicznych, koordynacja sektorów i instytucji 
działających na różnych poziomach zarządzania); wsp ółpraca, partnerstwo i współodpowiedzialność 
podmiotów publicznych, biznesu i obywateli przy rea lizacji polityk publicznych; mobilizacja krajowego 
kapitału; procesy demograficzne punktem odniesienia  dla planowania i realizacji działań rozwojowych. 
Strategia ustala szereg wyborów/przesądzeń strategicznych pol ityki państwa, które stanowią punkt 
odniesienia do konstruowania wszystkich polityk, pr ogramów i projektów realizacyjnych: 
 koncentracja na działaniach wyprzedzających – ukier unkowujących rozwój w różnych sferach 
życia społeczno-gospodarczego  – mająca za zadanie zarówno zapobieganie negatywnym 
zjawiskom, jak i wybór najbardziej pożądanych kierunków i sposobów rozwoju;  
 implementowanie rozwiązań w obszarze polityki społe czno-gospodarczej w sposób 
nienaruszający stabilności finansów publicznych  – każde rozwiązanie będzie podlegało, w trakcie 
jego obowiązywania, ocenie i modyfikacji w zależnoś ci od zmieniających się uwarunkowań 
społeczno-gospodarczych oraz wpływu na finanse publ iczne; 
 określenie listy sektorów strategicznych,  na których skoncentrowane zostanie wsparcie w ramach 
poszczególnych polityk publicznych (m.in. przemysło wej, innowacyjnej, eksportowej, związanej 
z napływem inwestycji zagranicznych); 
 wskazanie projektów flagowych , odnoszących się do określonego produktu/przełomow ej 
technologii, które charakteryzują się wysokim stopn iem wpływu na realizację celów strategicznych 
SOR, a tym samym odpowiednio dużą skalą oddziaływan ia na całą gospodarkę; 
 wskazanie perspektywicznych (geograficznych) kierun ków ekspansji zagranicznej polskich 
przedsiębiorstw; 
 koncentracja wsparcia publicznego na tych przedsięb iorstwach, które chcą się rozwijać ; 
dostosowanie instrumentów do skali i etapu działani a podmiotów, zdiagnozowanych potrzeb oraz 
perspektyw rozwoju; 
 zwiększenie koncentracji polityki regionalnej na ob szarach problemowych i potencjałach 
terytorialnych obszarów miejskich i wiejskich ;  
 wskazanie kluczowych inwestycji infrastrukturalnych  (transportowych, energetycznych, 
środowiskowych, telekomunikacyjnych). 
Świat wchodzi obecnie w etap czwartej rewolucji przemysłowej  opartej na rozwiązaniach cyfrowych. 
Postęp naukowy i technologiczny w obszarze robotyza cji, mechanizacji, automatyzacji, magazynowania 
energii, programy rozwoju sztucznej inteligencji i programy rozwoju gospodarki cyfrowej mogą głęboko 
przeobrazić gospodarkę światową. Czwarta rewolucja przemysłowa skutkować będzie wprowadzeniem 
Monitor Polski – 8 –  Poz. 260 
7 technologii umożliwiających komunikację między masz ynami, upowszechnieniem cyfrowych procesów 
w zarządzaniu produktami i robotyzacją na nieznaną dotąd skalę. Będzie to w istotny sposób wpływało na  
edukację, rynek pracy oraz kreowało nowe potrzeby k onsumentów. W konsekwencji istnieje duże 
prawdopodobieństwo niekorzystnego oddziaływania roz woju technologicznego na rynek pracy w kolejnych 
latach2, w wyniku zastępowania czynnika pracy ludzkiej roz wiązaniami z zakresu robotyzacji i automatyzacji. 
Z tego względu należy już obecnie dążyć do wypracow ywania rozwiązań minimalizujących potencjalne 
negatywne oddziaływanie społeczne tych uwarunkowań.   
Budowanie trwałych przewag konkurencyjnych gospodar ki wymaga aktywnego i selektywnego wsparcia 
tych sektorów3, które wg dostępnej obecnie wiedzy mają znaczący p otencjał pozwalający na odniesienie 
sukcesu w skali globalnej. Wiąże się to z konieczno ścią dokonywania przez państwo strategicznych 
wyborów obszarów mogących generować największe efek ty dla całej gospodarki. Strategia  zakłada zatem 
odchodzenie od dotychczasowego wspierania wszystkic h sektorów/branż na rzecz zindywidualizowanych 
pakietów dla poszczególnych sektorów strategicznych , mogących stać się w przyszłości motorami polskiej  
gospodarki. Będzie to proces wymagający czasu i prz ebudowy m.in. funkcjonujących obecnie systemów 
wsparcia przemysłu, innowacji, eksportu, czy też in westycji. Nowy model systemu wsparcia 
przedsiębiorczości i innowacyjności opierać się będ zie na koncentracji w wymiarze 
branżowym/sektorowym/technologicznym, koncentracji finansowej oraz terytorialnej (wyłonione powinny 
zostać geograficzne centra koncentracji/specjalizac ji wsparcia o określonym charakterze). W rezultacie  
możliwe będzie zapewnienie wsparcia na wszystkich e tapach rozwoju produktu, zróżnicowanego 
w zależności od zdefiniowanego potencjału i potrzeb . 
Strategia kładzie nacisk na inteligentną  reindustrializację , polegającą na wdrażaniu nowych cyfrowych 
rozwiązań techniczno-technologiczno-organizacyjnych , jak również rozwoju nowych gałęzi przemysłu 
opartych na technologiach cyfrowych, zdolnych do tw orzenia produktów przełomowych. Działania te będą 
impulsem dla rozwoju wielu innych dziedzin gospodar ki. Oznaczać to zarazem będzie możliwość rozwoju 
tradycyjnych sektorów, które wdrażając najnowocześn iejsze technologie produkcyjne i zarządcze, mają 
szansę przesunąć się w górę łańcucha wartości. Wpły nie to na zmianę jakościową modelu konkurowania 
przemysłu, dotychczas opartego na niskich kosztach pracy. Zakłada się, że będzie to miało wpływ na wzr ost 
udziału przychodów netto ze sprzedaży produktów prz edsiębiorstw przetwórstwa przemysłowego 
zaliczanych do wysokiej i średnio wysokiej techniki w wartości przychodów netto z 32,7% w 2014 r. do 34% 
w 2020 r. oraz 40–45% w 2030 r. 
Wprowadzanie innowacji jest fundamentalnym czynniki em wpływającym na pozycję firmy na rynku. 
Wysoka innowacyjność spowoduje, że podmioty gospodarcze będą uzyskiwać więcej ze sprzedaży 
produktów (udział przychodów netto ze sprzedaży pro duktów innowacyjnych przedsiębiorstw 
przemysłowych/usługowych wzrośnie odpowiednio z 8,8%/3,3% w 2014 r. do 10%/4% w 2020 r. i 14%/6% w  2 0 3 0  r . ) ,  c o  p r z e ł o ż y  s i ę  n a  w y ż s z e  w y d a t k i  n a  B + R oraz wyższe wynagrodzenia. Zwiększenie 
innowacyjności polskich przedsiębiorstw na rynku kr ajowym i rynkach zagranicznych jest niezbędne dla 
stworzenia nowych przewag konkurencyjnych. Zgodnie z selektywnym podejściem, wsparcie 
skoncentrowane będzie na wybranych obszarach i tech nologiach. Działania na rzecz priorytetowych dla 
rozwoju inteligentnych specjalizacji to przede wszy stkim likwidacja, w ramach tzw. Programów Pierwszej 
Prędkości, występujących barier rozwojowych (legisl acyjnych, organizacyjnych, instytucjonalnych) oraz 
zapewnienie odpowiedniego, szybkiego finansowania t ych programów. 
Podstawą polskiej gospodarki są małe i średnie prze dsiębiorstwa, którym należy stworzyć optymalne 
warunki rozwoju. Kluczowe będzie zwiększanie konkur encyjności gospodarstw rolnych oraz producentów 
rolno-spożywczych  poprzez poprawę ich dochodowości, integrację łańcu cha żywnościowego i bardziej 
sprawiedliwy podział wartości dodanej w tym łańcuchu, oparty na zasadzie partnerstwa. Rolą państwa jes t 
zapewnienie warunków dla zdrowej konkurencji (w tym  na jednolitym rynku UE), eliminowanie patologii 
rynku, zabieganie o kontrahentów za granicą. Wprowa dzone zostaną nowoczesne instrumenty rozwoju 
firm, zmniejszone bariery rozwojowe dla przedsiębio rczości (zarówno rolniczej, jak i pozarolniczej 
działalności gospodarczej), zwiększona konkurencyjność sektora rolno-spożywczego. Państwo będzie 
wspierać również przemiany strukturalne oraz zinten syfikuje skalę sieciowania podmiotów gospodarczych 
                                                           
2 M. Ford „Rise of the Robots: Technology and the Threat of t he Jobless Future” 
3 Tzw. nowa ekonomia strukturalna J. Lina  
Monitor Polski – 9 –  Poz. 260 
8 (zarówno wewnątrz, jak i międzygałęziowego), a takż e wesprze rozwój spółdzielczości. Nastąpi koncentra cja 
wsparcia publicznego na tych podmiotach, które chcą  się rozwijać. Podejmowane działania i instrumenty 
będą dostosowane do skali i etapu działania podmiot ów, zdiagnozowanych potrzeb oraz perspektyw 
rozwoju.  Specyficzną interwencją państwa będzie wsparcie dal szych przekształceń sektora rolno-
spożywczego, w szczególności działań stymulujących wzrost jego konkurencyjności, przy zapewnieniu 
bezpieczeństwa żywnościowego kraju oraz uwzględnien iu wymogów środowiskowych. Efektem 
podejmowanych działań będzie zwiększenie liczby akt ywnych małych i średnich przedsiębiorstw – 
podmiotów wdrażających innowacje produktowe, organi zacyjne i marketingowe, charakteryzujących się 
wyższą niż dotychczas dochodowością i efektywnością  działania, a także współpracujących z innymi 
regionalnymi uczestnikami życia gospodarczego. Zakł ada się wzrost dynamiki przychodów ogółem małych 
i średnich przedsiębiorstw niefinansowych z 103%/10 1% w 2014 r. do 110%/115% w 2020 r. i 115%/120% 
w 2030 r. Dodatkowo w efekcie zakładanych działań p owinna nastąpić poprawa struktury obszarowej 
w rolnictwie, mierzona spadkiem udziału gospodarstw  rolnych o powierzchni od 1 do 5 ha użytków rolnych  
w ogólnej liczbie gospodarstw. 
Kluczowe będzie stworzenie stabilnego i przewidywal nego otoczenia regulacyjnego,  m.in. poprzez 
poprawę jakości ustawodawstwa gospodarczego, reform y systemu danin publicznych oraz sposobu 
działania instytucji publicznych. Zmniejszą się obc iążenia regulacyjne (2015 r. – 122. pozycja w rankingu 
globalnej konkurencyjności GCI, 2020 r. – 97. pozyc ja, 2030 r. – 80. pozycja) oraz czas dochodzenia pr zez 
przedsiębiorców należności drogą sądową (685 dni w 2014 r., mniej niż 600 dni w 2020 r. i 2030 r.). 
Zmobilizowany zostanie kapitał dla rozwoju, nastąpi  zwiększenie stopy inwestycji i poprawa ich jakości , 
przy większym wykorzystaniu środków krajowych (wzrost  stopy inwestycji z 20,1% w 2015 r. do 22–25% 
w 2020 r. i utrzymanie w 2030 r. na poziomie 25%). Koordynację wsparcia inwestycji rozwojowych zapewni  
Polski Fundusz Rozwoju . Będzie on inwestował w zrównoważony rozwój społec zno-gospodarczy kraju, 
uzupełniając zaangażowanie sektora prywatnego w zas pokajaniu potrzeb polskich przedsiębiorstw oraz 
wspierając priorytetowe segmenty gospodarki. Jego n arzędzia będą wykorzystywane do realizacji 
kluczowych dla rozwoju Polski programów rządowych. W ramach nowej polityki inwestycyjnej 
podejmowane będą działania na rzecz stworzenia syst emu skoordynowanej i profesjonalnej obsługi 
inwestorów i procesów inwestycyjnych w formule jedn ego punktu kontaktu, z wykorzystaniem 
zharmonizowanego katalogu instrumentów wsparcia. Ws pierane będą nowe inwestycje realizowane 
zarówno przez polskie, jak i zagraniczne firmy, klu czowe dla wzrostu innowacyjności gospodarki, 
restrukturyzacji produkcji, poprawy konkurencyjnośc i i tworzenia wizerunku Polski jako dobrego miejsca  do 
inwestowania. W kontekście budowania kapitału krajo wego niezbędne jest zwiększenie oszczędności, m.in.  
poprzez zachęty do długoterminowego oszczędzania na  cele emerytalne, pracownicze plany kapitałowe, czy  
też wsparcie oszczędzania na cele mieszkaniowe (wzr ost oszczędności brutto gospodarstw domowych w 
relacji do PKB z 1,7% w 2014 r. do 2,2% w 2020 r. i  5% w 2030 r.). Realizacji tego celu służyć będą ró wnież 
działania na rzecz rozwoju rynku kapitałowego, prze kładające się dzięki zniesieniu barier w rozwoju ry nku 
kapitałowego na wzrost udziału kapitału prywatnego w finansowaniu inwestycji. 
Elementem pomnażania rodzimego kapitału będzie też ekspansja zagraniczna , która wymaga zwiększenia 
umiędzynarodowienia polskiej gospodarki oraz ekspor tu towarów zaawansowanych technologicznie (udział 
eksportu wyrobów wysokiej techniki – 8,5% w 2015 r. , 10% w 2020 r. i 15% w 2030 r.). Istotnym elemente m 
polityki eksportowej będzie koncentracja wsparcia n a branżach stanowiących ważną pozycję eksportową 
kraju oraz na tych sektorach, które mogą w przyszło ści decydować o pozycji konkurencyjnej Polski 
w świecie.  Przeorganizowane zostanie otoczenie instytucjonalne  wspierające eksporterów. W ramach 
Grupy Polskiego Funduszu Rozwoju zostaną skoordynow ane różne instrumenty wsparcia finansowego 
eksporterów, realizowane dotychczas przez wiele pod miotów – Agencja Rozwoju Przemysłu, Bank 
Gospodarstwa Krajowego, Korporacja Ubezpieczeń Kred ytów Eksportowych oraz Polska Agencja Rozwoju 
Przedsiębiorczości. Powstanie Polska Agencja Inwest ycji i Handlu S.A. odpowiedzialna za doradztwo 
w zakresie eksportu, inwestycji oraz ekspansji na r ynki międzynarodowe. Zostanie opracowany i wdrożony  
system promocji polskiej żywności, który zapewni zw iększenie udziału polskich produktów żywnościowych 
w handlu z rynkami zagranicznymi, poprzez wzrost ro zpoznawalności marek i ich konkurencyjności. 
Działania zintegrowanego, spójnego systemu promocji  gospodarki, wspierającego polski eksport 
i inwestycje, przyniosą poprawę rozpoznawalności po lskich produktów i usług za granicą, umacniając 
Monitor Polski – 10 –  Poz. 260 
9 również wizerunek Polski jako pożądanego partnera d o współpracy gospodarczej. Przyczynią się one 
również do otwarcia nowych kierunków ekspansji pols kich firm.   
Pogłębiający się dysparytet między wzrostem PKB i w zrostem wydajności a wzrostem płac wymaga  
wzmocnienia komponentu społecznej solidarności i zr ównoważonego rozwoju , tak by równomiernie 
dzielić korzyści płynące ze wzrostu gospodarczego. Zadaniem państwa jest efektywne wykorzystanie 
potencjałów poszczególnych osób i grup społecznych,  w tym budowa modelu polityki gospodarczej 
i społecznej nastawionej na odbiorcę. Spójność społ eczna w rozumieniu równego dostępu do dobrej jakośc i 
usług społecznych, a także wyrównywanie poziomu i w arunków zatrudnienia pozwoli osiągnąć wzrost 
dochodów u większej liczby mieszkańców Polski. Jest  to warunek sine qua non  poprawy jakości życia. 
Istotnym elementem interwencji państwa w kontekście  zwiększenia  spójności społecznej  będzie 
zapewnienie możliwości wejścia lub powrotu na pozar olniczy rynek pracy, w szczególności osobom 
znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji oraz lud ności wiejskiej odchodzącej od rolnictwa (wskaźnik 
zatrudnienia wg BAEL osób w wieku 20–64 lata – 67,8 % w 2015 r., 71% w 2020 r. i 73% w 2030 r.). Kluczo we 
w zapewnieniu spójności społecznej jest zwiększanie  szans zatrudnienia poprzez dostosowanie treści 
i procesu kształcenia do oczekiwań rynku pracy. Pracodawcy oczekują od nowych pracowników 
umiejętności bardziej praktycznych, najlepiej powią zanych bezpośrednio z danym sektorem. Kolejnym 
wyzwaniem jest wsparcie osób najbardziej potrzebują cych i wykluczonych z życia społeczno-gospodarczego . 
Nacisk zostanie położony nie tylko na działania redystrybucyjne, prowadzące do łagodzenia ubóstwa związanego z poziomem dochodów, lecz przede wszystk im na działania aktywizujące, umożliwiające 
powszechne uczestnictwo w różnych sferach życia spo łeczno-gospodarczego. Rezultatem podjętych działań 
będzie zmniejszenie skali ubóstwa w Polsce (wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym w 2015 r. 17,6%, w 2020 r. 14% i w 2030 r. 12%). 
Jednym z najważniejszych wyzwań dla rozwoju kraju s ą niekorzystne trendy demograficzne, które 
przejawiają się ujemnym przyrostem naturalnym, spad kiem udziału osób w wieku aktywności zawodowej 
oraz szybkim wzrostem udziału osób starszych w całe j populacji. Oznacza to znaczny wzrost obciążenia 
demograficznego, co grozi zwiększeniem obciążeń fis kalnych ponoszonych przez osoby pracujące oraz 
ogranicza możliwości inwestycyjne i rozwojowe kraju (wskaźnik obciążenia demograficznego osobami 
starszymi w 2015 r. 22,8%, w 2020 r. 28,5% i w 2030  r. 35,4%). Mniejsza liczba osób młodych może ponad to 
wpłynąć na poziom kreatywności społeczeństwa, a więc i na innowacyjność gospodarki. Już dziś w niektórych dziedzinach obserwowany jest niedostat ek wykwalifikowanej kadry, co powoduje wzrost 
znaczenia procesów migracyjnych i konieczność przyg otowania efektywnej strategii zarządzania 
przepływami kapitału ludzkiego. Szanse na ograniczenie zagrożeń związanych z przemi anami 
demograficznymi tkwią w polityce prorodzinnej oraz ukierunkowanej polityce migracyjnej , nastawionej 
na zapewnienie równowagi na rynku pracy. Aktywna po lityka prorodzinna może przynieść efekty jedynie 
wówczas, gdy proponuje kompleksowe rozwiązania, obe jmujące działania o charakterze finansowym, 
instytucjonalnym i prawnym w różnych obszarach życi a społeczno-gospodarczego – począwszy od wsparcia 
finansowego, po opiekę zdrowotną, opiekę nad dzieck iem, zapewnienie potrzeb mieszkaniowych czy 
wreszcie możliwość godzenia ról zawodowych i rodzin nych. Jednocześnie presja na rynek pracy będzie 
osłabiana działaniami ukierunkowanymi na pozostawan ie na nim osób starszych oraz ukierunkowaną 
polityką migracyjną. Istotne w kontekście wyzwań de mograficznych jest także rozwijanie nowych gałęzi 
gospodarki, przede wszystkim tzw. srebrnej gospodarki, a więc kreowanie rynku usług i produktów nastawionych na potrzeby starzejącej się populacji.  Zwiększający się asortyment produktów i usług dla 
seniorów – m.in. produktów żywnościowych, związanych z bezpiec zeństwem, podtrzymaniem 
samodzielności, rekreacją i życiem zawodowym – stwarza możliwości w zakresie rozwoju przedsiębior czości 
i działalności MŚP w tym sektorze.  
W obszarze rozwój zrównoważony terytorialnie  polityka regionalna w dalszym ciągu będzie wzmacni ała 
terytorialne potencjały rozwojowe i specjalizacje, głównie w kierunku aktywizacji gospodarczej, rozwoj u 
lokalnych rynków pracy i mobilizacji zawodowej mies zkańców. W efekcie dysproporcje w poziomie 
rozwoju gospodarczego podregionów (mierzone poziomem PKB na mieszkańca)  nie będą się pogłębiać, 
a jednocześnie wzrosną dochody ich mieszkańców i sa morządów terytorialnych. Działania realizowane będą  
w sposób zintegrowany, łącząc interwencje sektorowe  i różne źródła finansowania (unijne i krajowe), 
z uwzględnieniem specyfiki ponadregionalnej, region alnej, lokalnej i obszarów funkcjonalnych. 
Monitor Polski – 11 –  Poz. 260 
10 W sposób szczególny potraktowane zostaną obszary zmagające się z trudnościami o charakterze 
restrukturyzacyjnym i adaptacyjnym o charakterze re gionalnym (Polska Wschodnia, Śląsk). W efekcie 
planowanych interwencji zwiększy się udział inwesty cji prywatnych (np. w najsłabszych gospodarczo 
województwach udział nakładów inwestycyjnych sektor a prywatnego w inwestycjach ogółem zbliży się do 
średniej krajowej). Ukierunkowana interwencja dla miast średnich, tracą cych funkcje społeczno-
gospodarcze,  b ę d z i e  m i a ł a  n a  c e l u  a k t y w i z a c j ę  i c h  z a s o b ó w  i  p o t encjałów oraz zapewnienie trwałych 
podstaw rozwojowych poprzez wzrost aktywności gospo darczej (szczególnie innowacyjnej) i wzrost 
poziomu zatrudnienia (szczególnie w sektorze usług wyższego rzędu). Sprzyjać to będzie stabilizacji 
i przywracaniu roli średnich miast jako ważnych centrów aktywności społecznej i gospodarczej 
w policentrycznym systemie osadniczym. Jednocześnie Strategia  wychodzi naprzeciw największym 
wyzwaniom dużych miast  poprzez takie działania, jak realizacja strategii niskoemisyjnych (transport 
publiczny, efektywność energetyczna, jakość powietr za), przeciwdziałanie niekontrolowanej suburbanizac ji, 
poprawa ładu przestrzennego. Kluczowa tutaj będzie lepsza koordynacja działań prorozwojowych 
podejmowanych w aglomeracjach oraz w obrębie ich ob szarów funkcjonalnych. Pobudzanie rozwoju 
obszarów wiejskich to przede wszystkim działania horyzontalne, skiero wane m.in. na poprawę warunków 
dla rozwoju przedsiębiorczości, zwiększającej możli wość podjęcia pracy poza rolnictwem, wzrost 
dostępności i jakości usług publicznych, podnoszeni e kwalifikacji zawodowych i poprawę mobilności 
międzysektorowej, na które będą miały wpływ m.in. z większenie wahadłowej mobilności przestrzennej. 
Szczególne miejsce w działaniach na rzecz obszarów wiejskich zajmie aktywizacja obszarów zagrożonych 
marginalizacją. W wyniku interwencji zwiększą się d ochody gospodarstw domowych na wsi (wzrost relacji 
rocznych dochodów na wsi w stosunku do miasta – z 6 9,5% w 2015 r. do 72% w 2020 r. i 75% w 2030 r.). 
Wyzwaniem dla wszystkich polskich regionów jest opt ymalne wykorzystanie potencjału rozwojowego dla 
zwiększenia konkurencyjności gospodarki  i jednocześnie zapewnienie warunków dla trwałego 
i zrównoważonego rozwoju. Działania w tym obszarze będą dotyczyły wzmocnienia proaktywnej polityki 
innowacyjnej poprzez doskonalenie płaszczyzny współ pracy pomiędzy przedsiębiorstwami a otoczeniem 
wsparcia innowacji w ramach krajowych i regionalnyc h systemów innowacji; tworzenia przyjaznych 
warunków dla rozwoju przedsięwzięć gospodarczych (m .in. infrastruktura techniczna i społeczna, 
okołobiznesowa) oraz zapewnienia efektywnego system u finansowania przedsięwzięć rozwojowych 
w regionach . 
W zdecentralizowanym systemie polityki rozwoju wzmocniona zostanie również odpowiedzialność 
samorządu terytorialnego za realizację działań rozw ojowych i rozwijanie partnerstw międzysektorowych. 
Działania będą koncentrowały się na  poprawie kompetencji administracji samorządowej, zw iększeniu 
efektywności wydatkowania publicznych środków finan sowych oraz budowie kapitału społecznego 
i poczuciu współodpowiedzialności kluczowych intere sariuszy za rozwój swojego terytorium  (samorządów 
terytorialnych, środowisk biznesu, mieszkańców oraz  przedstawicieli nauki).  
Przedstawiony model rozwoju gospodarczego i społecz nego uwzględnia aktywną rolę państwa i jego 
administracji4. Jakość funkcjonowania państwa jest jednym z kluczow ych czynników konkurencyjności 
i jednocześnie podstawowym wyznacznikiem możliwości  korzystania w pełni ze swobód 
demokratycznych i praw obywatelskich.  To instytucje tworzą bowiem przestrzeń gospodarczą  oraz 
określają standardy i normy zachowań uczestników pr ocesów gospodarczych, co przekłada się na zdolność 
poszczególnych przemysłów i sektorów do generowania  wyższej jakości dodanej produktu lub usługi. 
Państwo odgrywać będzie aktywną rolę, kreując popyt  na innowacyjne produkty i rozwiązania, a poprzez t o 
stymulując powstawanie wysokopłatnych i lepszych miejsc pracy.  
Najważniejszym elementem zmian będzie wzmocnienie s trategicznych zdolności państwa do określania 
i realizacji celów i procesów rozwojowych, w tym do konanie zmian w systemie zarządzania rozwojem oraz 
poszczególnych polityk publicznych. Uporządkowany i  skoncentrowany wokół wspólnych celów zostanie 
sposób działania administracji. Określona zostanie rola innych podmiotów w polityce rozwoju, 
w szczególności samorządu terytorialnego, partnerów  społecznych i gospodarczych. Umożliwi to lepsze 
planowanie i koordynację działań podejmowanych prze z różne podmioty, odejście od praktyki „silosowości ” 
i ściślejsze powiązanie programowania z planami bud żetowymi. Wprowadzane rozwiązania zwiększą 
                                                           
4 D. Acemoglu i J. Robinson  „Why Nations Fail. The Origins of Power, Prosperit y and Poverty” , D. Rodrik  „Jedna ekonomia wiele recept”.   
Monitor Polski – 12 –  Poz. 260 
11 efektywność rządzenia w Polsce (zakłada się wzrost w s k a ź n i k a  z  0 , 8  w  2 0 1 5  r .  d o  1  w  2 0 2 0  r .  i  1 , 3  
w 2030 r.). Uporządkowany system polityk publicznyc h sprzyjać będzie budowaniu silnej pozycji Polski 
w strukturach międzynarodowych, tak by uwzględniają c interesy krajowe, wpływać na kształt rozwiązań 
wypracowywanych w ich ramach. 
Realizacji celów Strategii  służyć będzie racjonalizacja procesów legislacyjnych . Spójne, stabilne 
i przewidywalne otoczenie prawne sprzyjać będzie pr zedsiębiorczości i realizacji ryzykownych projektów  
o wysokim nasyceniu innowacyjnymi rozwiązaniami. Mn iej restrykcyjne prawo wzmacniać będzie poczucie 
wspólnoty i budowę społeczeństwa obywatelskiego.  Ważnym elementem nowoczesnego państwa, czyli  cyfrowego państwa usługowego , jest elektronizacja 
obsługi obywateli i przedsiębiorców. Poprawi to fun kcjonowanie administracji, obniży jej koszty i upro ści 
działalność przedsiębiorstw. Wysokiej jakości usług i na rzecz obywateli, w tym również przedsiębiorców , 
mają być dostarczane przez nowoczesne rozwiązania i nformatyczne. Będą one wspierać logiczny i spójny 
system informacyjny państwa, zbudowany i utrzymywan y przy współpracy wszystkich resortów. Zakłada 
się, że w wyniku podjętych działań zwiększy się ods etek osób korzystających z Internetu w kontaktach 
z administracją publiczną – z 16% w 2015 r. do 25% w 2020 r. i 40% w 2030 r.  
Warunkiem sine qua non  realizacji celów Strategii jest poprawa jakości kapitału ludzkiego  i społecznego. 
Oznacza to z jednej strony dokonanie zmian w system ie edukacji, w tym w szczególności szkolnictwa 
zawodowego i szkolnictwa wyższego. Nauczanie powinn o być m.in. dopasowane do potrzeb rynku pracy i 
odpowiadać na zmieniające się warunki gospodarcze k raju. Z drugiej strony zostaną dokonane zmiany w 
systemie opieki zdrowotnej. Powinny one przyczynić się do dłuższej aktywności zawodowej Polaków i Pole k, 
poprawienia jakości i dostępu do usług oraz lepszeg o dopasowania opieki do zmieniających się trendów 
demograficznych. W nowym modelu duże znaczenie dla rozwoju społeczno -gospodarczego mają uwarunkowania 
infrastrukturalne i środowiskowe . Stanowią ważny czynnik konkurencyjności gospodark i – są przesłanką 
podejmowania decyzji inwestycyjnych przez przedsięb iorstwa, wpływają na ich efektywność ekonomiczną. 
W transporcie priorytetem jest stworzenie zintegrowanej, wzajemnie powiązanej siec i transportowej 
poprzez wypełnienie luk inwestycyjnych (wskaźnik międzygałęziowej dostępności transportowe j – 
w 2014 r. 34,6, w 2023 r. 43 i w 2030 r. 45). Duży nacisk zostanie położony również na ograniczanie 
negatywnego wpływu transportu na środowisko m.in. p oprzez wspieranie rozwiązań ograniczających emisję 
zanieczyszczeń. Kluczowa jednak jest poprawa efekty wności wykorzystania środków publicznych oraz 
zapewnienie koordynacji inwestycji podejmowanych pr zez administrację rządową i samorządową. Wzrost 
efektywności środowiskowego potencjału rozwoju pozw oli na użytkowanie go dla zaspokojenia 
aktualnych potrzeb rozwojowych i wzrostu jakości ży cia oraz zachowania zasobów rozwojowych dla 
przyszłych pokoleń. Wymaga to wiedzy, innowacyjnego  podejścia w rozwiązywaniu problemów oraz 
takiego gospodarowania zasobami nieodnawialnymi, ab y można je było utrzymywać w optymalnym stanie.   
Cyfryzacja i innowacyjność potrzebują odpowiedniej infrastruktury telekomunikacyjnej . Dostęp do 
szybkiego Internetu napędza rozwój społeczno-gospodarczy i jest jedną z podstawowych potrzeb, której 
zaspokojenie umożliwia społeczeństwu korzystanie z usług i aplikacji ułatwiających życie codzienne. Dz ięki 
sieciom szerokopasmowym możliwe jest ograniczenie k osztów prowadzenia działalności gospodarczej, 
m.in. poprzez nowe modele biznesowe, lepsze zautomatyzowanie produkcji czy dostęp do nowych narzędzi 
cyfrowych. Coraz bardziej zaawansowane usługi cyfro we wymagają coraz wyższych przepustowości. Rozwój 
s i e c i  w  t y m  k i e r u n k u  j e s t  z a t e m  k o ł e m  z a m a c h o w y m  i n nowacji wzmacniających konkurencyjność 
gospodarki i poziom życia obywateli. 
Warunkiem niezbędnym i koniecznym odpowiedzialnego rozwoju państwa jest  zapewnienie 
bezpieczeństwa narodowego . Rozpoznawanie, monitorowanie i zapobieganie zagro żeniom, a także 
zapewnienie zintegrowanych, skutecznych mechanizmów  reagowania oraz podnoszenie skuteczności służb 
państwowych to warunki konieczne do prawidłowego fu nkcjonowania państwa oraz realizacji jego celów 
rozwojowych. Rozwiązania w obszarze polityki społeczno-gospodarc zej będą wdrażane w sposób, który nie naruszy 
stabilności finansów publicznych . Oznacza to trudne zadanie pogodzenia potrzeby zap ewnienia dochodów 
publicznych na poziomie pozwalającym na sfinansowan ie wydatków państwa z zachowaniem 
Monitor Polski – 13 –  Poz. 260 
12 bezpieczeństwa finansów publicznych. Zakłada się, ż e deficyt sektora instytucji rządowych i samorządow ych 
b ę d z i e  m n i e j s z y  n i ż  3 %  ( 2 , 6 %  w  2 0 1 5  r . ) ,  d ł u g  u t r z y many zaś zostanie w granicach poniżej 60% (51,1% 
w 2015 r.). Planowanie społeczno-gospodarcze wspier ane będzie w większym stopniu planowaniem 
budżetowym.  
Realizacja celów Strategii  będzie wymagała zaangażowania ok. 1,5 bln zł do 20 20 r. Głównym źródłem 
finansowania działań rozwojowych będą publiczne fun dusze krajowe. Rozwój będą wspierały środki UE oraz  
środki prywatne – ok. 0,6 bln zł. Realizacja celów Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju wymaga 
zmian w poziomie i strukturze publicznych wydatków rozwojowych . Ze względu na nadal duże potrzeby 
zostanie utrzymany udział nakładów na transport, a lekko wzrośnie na rozwój zasobów ludzkich. Zakłada się 
zwiększenie nakładów na działania związane z modern izacją przemysłu, a w szczególności na działania 
zwiększające innowacyjność produktów, usług, techno logii i procesów. Zwiększenia wymagają także 
wydatki wspierające działalność małych i średnich p rzedsiębiorstw, w tym na rozwój eksportu (zwłaszcza  
poprzez gwarancje i ubezpieczenia). W związku ze zm ianami demograficznymi należy przewidzieć 
zwiększenie udziału nakładów na ochronę zdrowia. Ut rzymana będzie potrzeba podnoszenia kwalifikacji 
zawodowych pracowników w wieku produkcyjnym, jak te ż wdrożenie elastycznych form pracy dla kobiet 
i osób starszych. Jednocześnie nastąpi wzrost nakła dów na usługi publiczne, w tym także związane 
z poprawą bezpieczeństwa publicznego. Istotnym dzia łaniem, wymagającym wzrostu nakładów, będą prace 
nad informatyzacją/cyfryzacją gospodarki, administr acji i szeroko zakrojonego funkcjonowania państwa.  
Po 2020 r. ciężar finansowania inwestycji publiczny ch zostanie przeniesiony w większym stopniu na środ ki 
krajowe, zarówno publiczne, jak i prywatne. Zadania  dotychczas finansowane w ramach polityki spójności  
będą stopniowo realizowane z krajowych środków publ icznych – zarówno z budżetu centralnego, jak 
i budżetów samorządowych, których rola wzrośnie. Wa żna jest zmiana sposobu redystrybucji środków 
przekazywanych w ramach subwencji i dotacji do JST,  aby zapewnić finansowanie zadań własnych 
samorządów na odpowiednim poziomie. Fundusze z budż etu Unii Europejskiej powinny zostać nakierowane 
w większym stopniu na realizację projektów innowacy jnych. 
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  będzie realizowana z wykorzystaniem podejścia 
projektowego. W każdym z obszarów dokument  wskazuje konkretne projekty (strategiczne i flagowe ) 
służące realizacji celów strategicznych. Projekty strategiczne stanowią wiązkę przedsięwzięć 
o zróżnicowanym charakterze lub też są punktowe i m ają za zadanie pobudzenie innych działań. Projekty 
flagowe zaś nakierowane są na stworzenie określonyc h produktów (materialnych lub niematerialnych) albo  
usług w celu umożliwienia ich zaistnienia na rynku i osiągnięcia efektu pozytywnego oddziaływania na s tan 
polskiej gospodarki. Wdrożenie podejścia projektowe go ma na celu operacjonalizację działań 
przewidzianych w Strategii na jak najwcześniejszym etapie, w tym wskazanie pod miotów 
odpowiedzialnych, tak by zapewnić konsekwentną real izację celów. Podejście to, wraz z przewidzianym 
systemem monitorowania i oceny, zapewni także włącz enie w realizację działań szeroko rozumianych 
partnerów – społecznych i gospodarczych, społeczeństwa obywate lskiego, świata nauki i samorządów. 
Propozycje Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju , to zestaw rozwiązań wybiegających w przyszłość, 
tworzących podstawy nowoczesnej gospodarki. Ich rea lizacja będzie procesem ciągłym, rozłożonym na 
wiele lat.  
 
Monitor Polski – 14 –  Poz. 260 
13 I. Wyzwania rozwojowe kraju 
Przez ostatnie 10 lat polska gospodarka rozwijała s ię w relatywnie szybkim tempie, zwłaszcza na tle in nych 
państw Unii Europejskiej.  Proces konwergencji realnej polskiej gospodarki w odniesieniu do średniego 
poziomu rozwoju gospodarczego UE przebiegał szybciej niż w innych unijnych państwach  Europy 
Środkowo-Wschodniej.  W okresie 2004–2015 dystans pomiędzy Polską a śred nią UE-28, mierzoną PKB na 
mieszkańca (w PPS), zmalał o 20 pp. Tempo konwergen cji jednak słabnie, a towarzyszy temu wzrost 
nierówności wewnętrznych w wymiarze społecznym, eko nomicznym i terytorialnym. 
Na skutek niekorzystnych uwarunkowań zewnętrznych, a także z uwagi na wyczerpywanie się w Polsce 
prostych rezerw wzrostu, uruchomionych po transform acji ustrojowej (tania siła robocza, środki 
zewnętrzne, w tym z UE), przy braku nowych czynnikó w napędowych, wzrost gospodarczy w ostatnich 
latach spowolnił  – jego średnie roczne tempo obniżyło się z 4,9% (w o kresie 2003–2008) do 3,1% (w latach 
2009–2015). Istnieje zagrożenie trwałego osłabienia  tempa rozwoju gospodarczego w nadchodzących 
latach w efekcie negatywnych trendów demograficznyc h (zmniejszanie się populacji w wieku 
produkcyjnym), niskiego tempa wzrostu produktywnośc i pracy oraz jednej z najniższych w regionie Europy 
Środkowo-Wschodniej stopy inwestycji  (w 2015 r. była ona o 3 pp. niższa niż w 2008 r.). 
Dotychczas o szybkim wzroście gospodarczym Polski d ecydowały przede wszystkim: 
 napływ inwestycji zagranicznych, w tym 
w sektorze produkcyjnym; 
 wzrost eksportu wynikający z włączenia się 
przedsiębiorstw w łańcuchy kooperacyjne firm zachodnich oraz wykorzystania nisz produkcyjnych przez polskie firmy; 
 wykorzystywanie atutów wspólnego rynku oraz bliskość geograficzna i kulturowa największych partnerów handlowo-biznesowych;  
inwestycje publiczne w czynniki 
konkurencyjności, współfinansowane przez środki UE (infrastruktura transportowa, telekomunikacyjna, poprawa jakości środowiska, inne); 
 stosunkowo wysoka jakość kapitału ludzkiego, wchodzenie na rynek nowych zasobów pracy 
i ich przepływ do sektorów o wyższej 
produktywności; 
 wzrost konsumpcji, w szczególności w aglomeracjach miejskich. 
Polska gospodarka stoi pod presją bieżących wydarze ń na świecie, a przede wszystkim w Unii Europejskie j 
oraz w jej bliskim sąsiedztwie. Na szanse rozwojowe  Polski wpływają krótkotrwałe czynniki koniunktural ne, 
w tym presja rynku globalnego, jak i megatrendy, tj. długotrwałe, strukturalne zmiany zachodzące w gospodarce światowej. 
Do najczęściej identyfikowanych wyzwań wynikających  z obecnej sytuacji politycznej należy m.in. kryzys  
procesu integracji europejskiej, spowodowany kryzys em migracyjnym, przedłużającym się kryzysem strefy 
euro, Brexitem i słabością systemu politycznego w zakresie podejm owania decyzji zgodnych 
z oczekiwaniami obywateli. Wśród wyzwań gospodarczy ch na czoło wysuwają się: zmiany demograficzne, 
zmiana charakteru procesów globalnej i regionalnej integracji, pogłębiająca się wielobiegunowość syste mu 
stosunków międzynarodowych, zmiany klimatyczne, zwi ększająca się konkurencja o zasoby, czy też zmiana 
podejścia do innowacji, rozwój nowoczesnych technol ogii teleinformatycznych (m.in. chmury obliczeniowe , 
rozwiązania w obszarze wielkich zbiorów danych – big data , Internet Rzeczy – ang. Internet of Things , 
samouczące się maszyny i sztuczna inteligencja) i biomedycznych oraz robotyzacja i automatyzacja 
procesów produkcyjnych. Wszystkie te wyzwania stają  się ważnym wyznacznikiem kształtowania procesów 
gospodarczych. 
Wyzwania zewnętrzne stojące przed Polską  
w perspektywie krótkookresowej 
 zagrożenie osłabienia dynamiki rozwoju 
gospodarki światowej, a przede wszystkim 
zaostrzenia problemów u najważniejszych partnerów gospodarczych Polski (konsekwencje  
tendencje do większej integracji w ramach Unii 
Gospodarczej i Walutowej, co może skutkować ściślejszą koordynacją polityk gospodarczych, a więc również większą skalą interakcji 
Monitor Polski – 15 –  Poz. 260 
14 długotrwałego kryzysu finansowego, 
pogorszenie stanu finansów publicznych, niskie 
tempo wzrostu gospodarczego i problemy strukturalne w niektórych krajach, utrzymujące się bezrobocie wśród osób młodych, napływ 
imigrantów, zagrożenie terroryzmem i w ślad za 
tym rosnący eurosceptycyzm zwiększający ryzyko utrwalania scenariusza Europy dwóch prędkości); 
 osłabienie tempa wzrostu gospodarczego 
w Chinach w warunkach narastającej 
nierównowagi wewnętrznej oraz zmiany modelu rozwoju. Presja na wzrost wynagrodzeń i konsumpcji w Chinach w połączeniu ze wzrostem tendencji protekcjonistycznych 
w krajach importujących będzie ograniczać 
atrakcyjność oferty eksportowej tego kraju; 
 sytuacja gospodarcza, społeczna i polityczna w USA i jej oddziaływanie na stabilność systemu międzynarodowego oraz gospodarkę światową; 
niższe, niż przed kryzysem tempo wzrostu 
w USA; perspektywa zaostrzenia polityki pieniężnej oraz związanego z tym umocnienia się dolara, może skutkować odpływem kapitału z gospodarek krajów rozwijających się;  
 nierównowaga na rynkach surowców oraz rywalizacja cenowa ich eksporterów grożąca destabilizacją gospodarczą i spadkiem innowacyjności. Z jednej strony niskie ceny 
surowców powodują mniejszą skłonność 
przedsiębiorców do inwestowania 
w alternatywne niskoemisyjne źródła energii oraz poszukiwania energooszczędnych technologii, a z drugiej ograniczają poszukiwania nowych złóż paliw węglowodorowych, co może prowadzić do kolejnego cyklu wzrostu ich cen; 
 konflikty zbrojne i brak stabilności polityczno-
gospodarczej, w tym w krajach na obrzeżach 
Unii Europejskiej (m.in. Ukraina, Syria), 
skutkujące m.in. zwiększonym napływem 
imigrantów. Dotyczy to zarówno migracji ze względów bezpieczeństwa (z terenów bezpośrednio objętych działaniami wojennymi czy prześladowaniami), jak i migracji zarobkowej; pomiędzy poszczególnymi go spodarkami 
(pozytywnymi i negatywnymi). Proces ten może prowadzić do dalszych podziałów w Unii Europejskiej; 
 konieczność efektywnego zarządzania procesem opuszczania Unii przez Wielką Brytanię ( Brexit ) oraz jego konsekwencjami, 
które mogą objąć funkcjonowanie wspólnego rynku, sposób zarządzania gospodarczego 
w UE, wielkość i kierunki przeznaczenia 
środków z budżetu UE; 
 zmiany w modelu funkcjonowania budżetu 
europejskiego, w tym: 
o możliwość zmian w europejskiej polityce 
spójności polegających nie tylko na zmniejszeniu jej budżetu, ale także zmniejszeniu alokacji gwarantowanych dotychczas dla poszczególnych państw i regionów;  
o możliwość zmian we Wspólnej Polityce 
Rolnej polegających na zmniejszeniu 
budżetu i większym powiązaniu tej polityki 
z celami środowiskowymi, kosztem działań na rzecz podnoszenia konkurencyjności sektora rolno-spożywczego; 
 efekty ekonomiczne wejścia w życie Transatlantyckiego Partnerstwa w dziedzinie Handlu i Inwestycji (TTIP) oraz Kompleksowej Umowy Gospodarczo–Handlowej pomiędzy Unią Europejską a Kanadą (CETA) – potencjalny 
wzrost możliwości ekspansji na rynek 
amerykański, liberalizacja dostępu do rynku zamówień publicznych, wzrost konkurencyjności i innowacyjności związany z napływem BIZ i transferem technologii oraz zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego. Jednocześnie porozumienia mogą przynieść negatywne skutki dla rolnictwa, branży chemicznej, czy też powodować nadmierne 
wzmocnienie pozycji inwestorów 
zagranicznych; 
 kształtowanie się relacji gospodarczych z Rosją 
– poza czynnikami politycznymi, istotny wpływ będzie miał proces wychodzenia Rosji z recesji, co z kolei ściśle uzależnione będzie od kształtowania się cen ropy naftowej na rynku światowym. 
W nadchodzących dekadach trendy demograficzne będą determinować kształt modelu gospodarczego 
świata i poszczególnych gospodarek. Starzenie się s połeczeństw, nadal znacząca (choć malejąca) liczba 
„młodych” społeczeństw i państw; migracje oraz żywi ołowa urbanizacja wymuszają odpowiednie 
dostosowania do polityk gospodarczych. Kraje o star zejących się społeczeństwach będą musiały podjąć 
Monitor Polski – 16 –  Poz. 260 
15 wysiłki na rzecz utrzymania poziomu życia obywateli , rozwoju nowych typów usług, a także zapewnienia 
ciągłości systemów zabezpieczenia społecznego i sta bilności finansów publicznych. Ograniczona podaż 
osób aktywnych zawodowo i zmiany w popycie na praco wników (wykwalifikowanych 
i niewykwalifikowanych) będą prowadziły do nasilani a się globalnych migracji. Urbanizacja, tworząca 
bodźce dla rozwoju gospodarczego, będzie jednocześn ie zwiększała presję na zasoby pożywienia i wody, 
a niekontrolowana może powodować nadmierne koszty e konomiczne i społeczne.  
Zmiany klimatu, skutkujące anomaliami pogodowymi w ekstremalnej wersji, w skali świata będą 
ograniczały dostępność żywności, wody pitnej i ener gii oraz mogą zagrażać istnieniu niektórych obszaró w. 
Zmieniający się klimat stwarza istotne zagrożenia d la zdrowia ludzi (choroby tropikalne), powoduje 
powstawanie „wysp ciepła” w miastach oraz utrudnien ia w rolnictwie i zaopatrzeniu w wodę. Pod 
wpływem nowych technologii ulega już zmianom dotych czasowy sposób funkcjonowania dzisiejszych 
wielkoskalowych przedsiębiorstw energetycznych zajm ujących się wytwarzaniem i dystrybucją energii. 
Kształt globalnych procesów w sferze ekonomicznej, społecznej i militarnej, a także działania światowe j 
społeczności w odniesieniu do środowiska naturalneg o będą konsekwencją rozwoju technologii. Moce 
obliczeniowe i zdolność przechowywania danych stają  s i ę  d o s t ę p n e  n i e m a l  z a  d a r m o .  S i e c i  i  c h m u r a  
obliczeniowa zapewnią globalny dostęp do odpowiedni ch rozwiązań. Media społecznościowe i rozwiązania 
w sferze bezpieczeństwa cyberprzestrzeni stają się ważnymi obszarami rynku. Nowe technologie produkcji  
i automatyzacji, takie jak druk 3D i robotyka, prow adzić będą do zmiany funkcjonowania rynku pracy 
zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających  się. W przypadku krajów rozwiniętych technologie t e 
przyczynią się do wzrostu produktywności, umożliwia jąc niwelowanie ograniczeń rozwoju związanych 
z niedoborami podaży pracy. Zmniejszą też potrzebę stosowania offshoringu  (szczególnie jeśli skrócenie 
łańcucha podaży wiązać się będzie z wyraźnymi korzy ściami natury ekonomicznej). Z drugiej strony 
technologie te mogą wywołać efekt analogiczny do po wodowanego przez offshoring  – tj. wyeliminować 
wiele wymagających niskich i średnich kwalifikacji miejsc pracy, co prowadzić będzie do pogłębienia 
nierówności wewnątrz państw. W przypadku krajów roz wijających się, szczególnie azjatyckich, nowe 
technologie będą natomiast prowadziły do rozbudowy potencjału produkcyjnego, a tym samym do 
dalszego wzrostu konkurencyjności zlokalizowanych w  tym regionie producentów i dostawców. 
W tendencje globalne wpisuje się również wzrost asp iracji jednostek przejawiający się ich dążeniem do 
wielowymiarowej samorealizacji. Jest on pochodną su kcesów działań na rzecz ograniczenia ubóstwa, 
znaczącego wzrostu liczebności klasy średniej w ska li świata, wzrostem poziomu wykształcenia ludności 
globu oraz poprawą w obszarze ochrony zdrowia. Dzia łania i decyzje podejmowane przez jednostki 
należące do klasy średniej będą w ogólnym rozrachunku decydować o kierunku i skali rozwoju gospodarki 
światowej, wyznaczać nowe centra wzrostu (przemiany  w krajach rozwijających się), a także prowadzić do  
powszechnego wykorzystywania nowych technologii kom unikacyjnych i produkcyjnych. Trend ten 
wymusza i daje pole dla wzrostu znaczenia jednostko wych inicjatyw – zarówno na poziomie obywateli, jak  
i przedsiębiorstw – jako sposobu rozwiązywania nara stających globalnych wyzwań.  
W dłuższej perspektywie dyfuzja wpływu i siły oddzi aływania pomiędzy poszczególnymi państwami będzie 
m i a ł a  o l b r z y m i  w p ł y w  n a  k s z t a ł t  ś w i a t a  d o  2 0 3 0  r .  A zja prześcignie Amerykę Północną i Europę pod 
względem: globalnej siły wyrażonej poprzez PKB, wys okości wydatków wojskowych oraz inwestycji 
w technologie. Chiny staną się prawdopodobnie największą gospodarką, wyprzedzając USA jeszcze na kilka  
lat przed 2030 r. Kondycja światowej gospodarki będ zie w coraz większym stopniu uzależniona od 
dynamiki gospodarek krajów rozwijających się, bardz iej niż od rozwiniętych krajów Zachodu. Obok Chin, 
Indii i Brazylii na znaczeniu zyskają również inni gracze regionalni tacy jak Kolumbia, Indonezja, RPA  
i Turcja. Jeśli nie zostaną podjęte zdecydowane dzi ałania reformatorskie, nastąpi spadek znaczenia 
gospodarek Europy, Japonii i Rosji. Dotychczasowe c zynniki wpływu poszczególnych państw na arenie 
globalnej (PKB, liczba ludności, itp.) tracą na zna czeniu, jeśli nie są poparte efektywnym wykorzystan iem 
nowych mechanizmów – tzw. miękką siłą ( soft power ), w tym tworzeniem sieci współpracy nastawionych 
na rozwiązywanie pojawiających się wyzwań regionalnych i globalnych. 
Polska strategia rozwoju musi stanowić odpowiedź na  zidentyfikowane wyzwania w dłuższym horyzoncie 
czasowym. 
 
Monitor Polski – 17 –  Poz. 260 
16 Wyzwania zewnętrzne stojące przed Polską w dłuższym  horyzoncie czasowym  
 pogłębiająca się koncentracja kapitału oraz 
związane z nią narastanie nierówności 
społecznych, przy równoczesnym ubożeniu klasy średniej, skutkujące nasileniem tendencji populistycznych oraz społecznego sprzeciwu wobec globalizacji. Może to prowadzić z jednej strony do osłabienia, o ile wręcz nie regresu, międzynarodowej 
współpracy gospodarczej, a z drugiej do 
destabilizacji systemów społecznych 
i gospodarczych, niosącej szereg negatywnych skutków (m.in. brak zaufania społeczeństw do elit przywódczych i związane z nim osłabienie spójności tkanki społecznej oraz nasilenie globalnych migracji);  
 trendy demograficzne (starzenie się społeczeństw), oddziałujące na niemal wszystkie sfery życia gospodarczego i społecznego. Wymuszają one nie tylko 
przeobrażenie rynku pracy, ale również 
wpływają na kształt struktury gospodarki, rozwój jej poszczególnych części bądź stagnację innych. Starzejące się społeczeństwo to m.in. możliwy spadek tempa wzrostu produktywności, wzrost 
udziału wydatków na opiekę zdrowotną 
i długotrwałą opiekę nad osobami w zaawansowanym wieku, a tym samym ograniczenie puli środków na inwestycje. 
Równocześnie otwierają one perspektywy 
rozwoju sektora usług opiekuńczych, technologii dostosowanych do użytkowników i zastosowania inteligentnych maszyn; 
 automatyzacja, robotyzacja oraz informatyzacja procesów gospodarczych. Z jednej strony procesy te stwarzają 
zagrożenie zarówno dla rynku pracy, jak i – 
w przypadku informatyzacji – bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego. Z drugiej 
strony wpływają na wzrost szybkości i 
elastyczności procesów produkcyjnych, a w rezultacie prowadzą do poprawy konkurencyjności gospodarki; 
 niższy poziom pracochłonności nowoczesnych gospodarek – to z jednej strony potrzeba wypracowania mechanizmów dzielenia się 
pracą, ale z drugiej – impuls dla rozwoju tzw. 
przemysłu wolnego czasu (turystyki, sportu, 
branży kulturalno-rozrywkowej) oraz 
związanych z nią przemysłów kreatywnych, 
a także wielu usług, w tym medycznych;  
wpływ innowacyjnych rozwiązań i  technologii, 
w tym informacyjnych na wszystkie aspekty życia oraz na funkcjonowanie przedsiębiorstw, 
jak też rosnący popyt na stały dostęp do 
informacji stwarzają potencjalne zagrożenie w zakresie bezpieczeństwa, ale też otwierają perspektywy rozwoju i szybszej adaptacji do zmian; 
 konieczność uwzględnienia wpływu działalności 
gospodarczej na środowisko naturalne oraz 
dostosowywania technik i technologii produkcji, a także nasilające się efekty zmian klimatycznych. Poważne zagrożenie dla stabilności ekosystemów stanowi utrata bioróżnorodności. Równocześnie otwierają się 
jednak perspektywy rozwoju zielonej 
gospodarki; 
 ograniczone zasoby wody, surowców i energii – stwarzające zagrożenie w kontekście 
bezpieczeństwa i jakości życia oraz perspektyw 
rozwoju sektorów bazujących na tych zasobach. Pojawiające się ograniczenia tych zasobów mogą jednak równocześnie stanowić impuls do poszukiwania nowych rozwiązań technologicznych mających na celu zmniejszenie zapotrzebowania na surowce i bardziej efektywne ich wykorzystanie oraz zwiększenie odzysku surowców wtórnych; 
 nowe style życia, nowe wzorce konsumpcji 
i mobilności, rosnąca obecność technologii 
w życiu codziennym; 
 nowe podejście do biznesu młodego pokolenia oznaczające większą akceptację ryzyka działalności i szybszą reakcję na zmiany. Wymaga to stosowania odmiennego, wysoce kreatywnego stylu zarządzania; 
 nowe wzorce postępowania w sferze gospodarowania – rozwój finansowania społecznościowego ( crowdfundingu ), zmiana 
sposobu działania funduszy podwyższonego ryzyka (venture capital) , ekonomia 
współdzielenia (sharing economy ) – stanowiące 
alternatywę dla tradycyjnych modeli biznesowych. 
Monitor Polski – 18 –  Poz. 260 
17 Uwzględnienie wyzwań zewnętrznych warunkujących roz wój Polski, w krótkiej i dłuższej perspektywie 
czasowej, wymaga zwiększenia zdolności innowacyjnyc h, aby polska gospodarka mogła przesunąć się 
w górę łańcucha wartości. Będzie to oznaczało konie czność poprawy jakości edukacji na wszystkich jej 
szczeblach, zbudowanie wysokiej jakości infrastrukt ury teleinformatycznej, transportowej i energetyczn ej. 
Będzie to również wymagało silnych i skutecznych in stytucji publicznych zdolnych zarówno do tworzenia 
warunków sprzyjających efektywnej alokacji kapitału , jak i do budowy kapitału społecznego niezbędnego do 
funkcjonowania kreatywnej, konkurencyjnej gospodark i. Działania te pozostają w bezpośrednim (cele 
w zakresie B+R, edukacji, energii i klimatu) lub po średnim (cele w zakresie zatrudnienia i ograniczeni a 
wykluczenia społecznego) związku z pięcioma prioryt etowymi celami unijnej strategii gospodarczej Europa 
2020. Szczególnie istotny jest tu fakt, że w wieloletnich  ramach finansowych na lata 2014–2020 europejskie 
fundusze strukturalne i inwestycyjne są ściśle powi ązane z celami strategii Europa 2020  oraz z wyzwaniami 
makroekonomicznymi określonymi w zaleceniach dla po szczególnych krajów, przyjmowanymi przez Radę 
UE w toku Semestru Europejskiego. Dodatkowo to powi ązanie może być wzmocnione przez określenie 
warunków wstępnych ( ex ante ) dostępu do tych funduszy. Ważnym punktem odniesie nia dla kształtowania 
sektorowych polityk gospodarczych są zalecenia Rady  dla Polski (ang. Country-Specific Recommendations ), 
formułowane corocznie w ramach Semestru Europejskie go. 
Uzyskanie trwałego wzrostu gospodarczego, który będ zie stanowił podstawę do wzrostu dochodów 
mieszkańców, utrudniają  zwłaszcza następujące czynniki : 
Czynniki wewnętrzne wpływające negatywnie na stabil ne perspektywy rozwoju Polski  
 oparcie wzrostu i konkurencyjności firm 
głównie na czynnikach kosztowych (w tym 
niskich kosztach pracy); 
 niekorzystne procesy demograficzne – starzenie się społeczeństwa oraz migracje z Polski negatywnie oddziałujące na 
perspektywy zapewnienia odpowiednio 
wykwalifikowanych i kreatywnych pracowników 
 niski poziom oszczędności prywatnych i jednocześnie niewykorzystanie krajowych 
zasobów kapitału; 
 niska innowacyjność gospodarki wynikająca 
przede wszystkim z: 
o niewystarczających bodźców dla 
podejmowania działań innowacyjnych, 
o niewielkiego popytu na nowe technologie 
wśród polskich firm, 
o niskiej efektywności współpracy pomiędzy 
sektorem naukowo-badawczym, administracją i biznesem. 
 potencjalne niepowodzenia w obszarze rozbudowy infrastruktury teleinformatycznej niezbędnej do zapewnienia polskim przedsiębiorcom odpowiedniego dostępu do rozwiązań z zakresu TIK, które będą determinować w najbliższych dekadach 
zdolność konkurencyjną poszczególnych 
podmiotów gospodarujących, a w rezultacie gospodarek regionów i państw; 
 struktura gospodarki/przemysłu oparta przede  brak długookresowych strategii dostosowań 
do warunków ekonomicznych w niektórych 
sektorach, w szczególności silnie regulowanych i nadzorowanych przez państwo (energetyka, wydobycie węgla); 
 zbyt mało dobrze wynagradzanych 
(i stabilnych) kreatywnych miejsc pracy, 
szczególnie na obszarach wiejskich, gwarantujących równocześnie samorealizację zawodową oraz generujących wysoką wartość dodaną dla gospodarki; 
 stosunkowo niskie i niezbyt efektywne wykorzystywanie dostępnych i potencjalnych zasobów pracy, niedopasowanie kwalifikacji do potrzeb rynku itp.; 
 niska skuteczność państwa i instytucji gospodarczych w kreowaniu warunków dla rozwoju opartego na zaufaniu (kapitał 
społeczny) oraz dla wzrostu opartego na 
wiedzy i poszukiwaniu nowych nisz rynkowych w kraju i za granicą; 
 postępujące rozwarstwienie dochodowe i społeczne, wynikające m.in. z selektywnie ograniczonego dostępu do dóbr i usług publicznych (np. ochrona zdrowia, transport publiczny, Internet itp.); 
 utrzymujące się nierówności terytorialne w sferze rozwoju gospodarczego, skutkujące występowaniem obszarów ograniczonego dostępu do usług publicznych oraz słabym 
wykorzystaniem lokalnych potencjałów. 
Monitor Polski – 19 –  Poz. 260 
18 wszystkim na tradycyjnych sektorach 
wytwarzających produkty o niskiej wartości 
dodanej; 
Analiza bieżących tendencji gospodarczych potwierdz a istnienie, zdiagnozowanych uprzednio w Planie na 
rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju , barier rozwojowych (pułapek rozwojowych), które m ogą się dalej 
utrwalać i utrudnić zerwanie z modelem rozwoju częś ciowo zależnego. Bez impulsów prorozwojowych 
i proinnowacyjnych w gospodarce i państwie nasilą s ię negatywne trendy, których skutki będą odczuwalne  
w perspektywie długofalowej. 
Pułapki rozwojowe 
pułapka średniego dochodu  
 
PKB per capita  Polski to tylko 
45%  PKB per capita USA.  
Połowa Polaków zarabia 
mniej, niż 2,5 tys. zł „na 
rękę”.  
Pensje  są ok. 3-krotnie 
mniejsze (nominalnie) niż 
w krajach wysoko rozwiniętych.  W ostatnich 25 latach Polska zmniejszała dystans do  krajów rozwiniętych. 
Obecnie jednak obserwujemy wyczerpywanie się dotych czasowych 
dźwigni wzrostu i konkurencyjności. Bez zbudowania nowych Polska utknie 
w gronie krajów o średnim dochodzie, dlatego potrzebne są nowe lokomotywy rozwoju. Istotą wyzwania jest kontynuowa nie wzrostu 
produktywności przy zasadniczym zwiększeniu poziomu  wynagrodzeń, bez 
znaczącej utraty konkurencyjności. Skuteczna realiz acja koncepcji wzrostu 
opartego na płacach ( wage-led growth)  w krótkim okresie korzystnie 
wpłynie na poziom koniunktury gospodarczej, zaś w d łuższym okresie 
mogłaby przełożyć się na przyspieszenie procesu mod ernizacji gospodarki.  
Zrównoważony wzrost gospodarczy wymaga zapewnienia właściwych 
proporcji pomiędzy zaangażowanym w gospodarkę kapit ałem 
zagranicznym i krajowym. Dotychczasowy model rozwoj u w dużej części 
bazował na kapitale zagranicznym. Jego obecność w n aszej gospodarce 
jest ważna i pożądana – umożliwia bowiem wypełnieni e luki kapitałowej. 
Było to szczególnie istotne w okresie transformacji  i pozytywnie 
wpłynęło na wzrost PKB, eksportu i przyczyniło się do transferu 
technologii. Jednak dziś Polska znajduje się w inne j fazie rozwoju, a 
obawy o długookresową stabilność w niepewnym otocze niu 
międzynarodowym rodzi brak dostatecznie silnego kap itału krajowego 
(niski poziom inwestycji prywatnych, niski poziom o szczędności oraz brak 
wystarczająco skutecznych zachęt dla lokowania tego  kapitału w projekty 
mogące generować znaczący efekt mnożnikowy w gospod arce – przy 
równoczesnym niedoborze takich projektów). Krajowy kapitał jest 
bowiem podstawą stabilności wszystkich gospodarek r ozwiniętych i 
dynamiczny wzrost jego roli stanowi priorytet.  pułapka braku równowagi 
 
95 mld zł rocznie trafia  do 
zagranicznych inwestorów. 2 bln zł wynoszą zagraniczne  
pasywa Polski.  
2/3 polskiego eksportu i 50% produkcji przemysłu tworzą 
firmy z kapitałem  
zagranicznym.  
pułapka przeciętnego 
produktu  
 
Wydatki na B+R to obecnie 1% PKB.  
Tylko 6  polskich firm  to 
światowe czempiony.  
Tylko 13% MŚP wprowadza innowacje 
(31% w UE). 
Tylko 8,5% eksportu ma 
charakter innowacyjny.  Zbyt wiele polskich firm opiera swoją konk urencyjność na dostarczaniu 
nieskomplikowanych produktów po najniższej możliwej  cenie. Jest to 
najczęściej skutek funkcjonowania w otoczeniu gospo darczym 
kształtowanym przez prymat najniższej ceny (np. prz etargi publiczne), 
a nie kryteria jakości usługi lub produktu, wiarygo dności kontrahenta, czy 
stosowane standardy warunków pracowniczych. Powszec hne stosowanie 
kryterium najniższej ceny ogranicza wzrost innowacy jności polskiej 
gospodarki, powstawanie wysoko płatnych miejsc prac y i konkurowanie na 
bazie kompetencji oraz unikalnych umiejętności prac owników. Polska ma 
niewielu czempionów gospodarczych, a jednocześnie n iewiele małych lub 
średnich przedsiębiorstw ma możliwość wprowadzenia innowacji na rynek. 
Fundamentalnym wyzwaniem jest włączenie Polski w główny nurt czwartej 
rewolucji przemysłowej i zakotwiczenie rozwiązań cy frowych w działaniach 
służących realizacji celów strategicznych, prowadzące do zapewnienia 
Monitor Polski – 20 –  Poz. 260 
19 optymalnego wykorzystania w  ramach tych działań kapitału 
intelektualnego znajdującego się w posiadaniu Polak ów w kraju i za 
granicą.  
Wyż demograficzny w latach 80. XX wieku kształtował  polski model 
konkurencyjności gospodarczej opartej na niskich ko sztach pracy, który 
jednocześnie skłaniał wielu młodych, zdolnych i prz edsiębiorczych ludzi 
do emigracji, a tym, którzy pozostali, utrudniał de cyzję o założeniu 
rodziny lub posiadaniu więcej niż jednego dziecka. W konsekwencji 
Polska notowała duże ubytki młodej wysoko kwalifiko wanej kadry 
pracowniczej i niską dzietność (do czego doprowadzi ły również zmiany 
modelu życia – nadmierny wzrost postaw konsumpcyjny ch). Oba te 
czynniki mogą w najbliższych dekadach doprowadzić z arówno do 
ograniczenia podaży pracy, jak i do kryzysu systemu  ubezpieczeń 
społecznych  pułapka demograficzna 
 
Jeżeli obecny trend nie 
zostanie powstrzymany, rok 
2016 będzie początkiem 
ciągłego spadku liczby 
Polaków w wieku 
produkcyjnym.  
Dziś żyje 7 mln osób w wieku 
przedprodukcyjnym (0–17 
lat), za 20 lat będzie to 5,6 
mln.  
pułapka słabości 
instytucjonalnej  
 
Luka wpływów z podatku 
VAT to 35–55  mld zł.  
Luka wpływów z podatku 
CIT to 10–40 mld zł.  
44 nowelizacje  ustawy 
o VAT od 2004 roku. 
Przewlekłość procedur 
postępowań sądowych 
i administracyjnych.  Niska efektywność instytucji państwa. Brak skutecznej 
koordynacji polityk 
publicznych.  Dostrzegając – w ślad za koncepcją nowej ekonomii s trukturalnej 
prezentowaną przez J. Lina czy też wskazaniami D. A cemoglu i J. Robinsona – 
znaczenie sfery instytucjonalnej w kreowania warunk ów do nie tylko 
proefektywnościowej, ale również jakościowej transf ormacji gospodarki 
tworzącej podstawy długookresowego wzrostu gospodarczego, wśród kluczowych wyzwań należy wymienić poprawę koordynac ji działań instytucji 
publicznych w Polsce, wzrost ich efektywności oraz jasny podział obowiązków 
pomiędzy administracją rządową a samorządową. Mimo stale rosnących 
kosztów funkcjonowania, organy państwa nie realizuj ą jasno określonych 
celów rozwojowych, kierując się zbyt często wymogami tzw. kalendarza 
politycznego. Konsekwencją takiej sytuacji jest osł abienie „determinacji 
strategicznej” realizowanych działań. Ponadto polit yki publiczne nie zawsze są 
powiązane z instrumentami finansowymi. Słabość inst ytucjonalna to czynnik, 
który w dużej mierze pogłębia skalę negatywnego odd ziaływania wszystkich 
pozostałych barier wzrostu. To właśnie nieefektywne państwo jest w istotnym 
stopniu odpowiedzialne za brak działań wspierającyc h budowanie polskich 
oszczędności i kapitału, za brak dążenia do konkuro wania wiedzą i jakością, 
zamiast tylko kosztami, brak aktywnej polityki demo graficznej oraz niski 
poziom zaufania społecznego, który ma istotne negat ywne znaczenie dla 
prowadzenia działalności gospodarczej.  
Niezależnie od zidentyfikowanych pułapek rozwojowyc h poważnym zagrożeniem dla rozwoju Polski jest 
rozwarstwienie społeczne i utrzymujące się silne zróżnicowania przestrzenne w poziomie rozwoju 
społeczno-gospodarczego . Wzrost dochodów ludzi najbogatszych, przy rosnące j biedzie osób najsłabiej 
zarabiających, jest jednym z poważnych problemów św iata, w tym znacznej części krajów 
wysokorozwiniętych. W Polsce wzrost gospodarczy w o statnich 10 latach przyczynił się do wzrostu realny ch 
dochodów Polaków, jednak nie spowodowało to znacząc ego ograniczenia dysproporcji w dochodach. 
Współczynnik Giniego, obrazujący nierówności dochod owe, zmniejszył się w ostatnich latach w Polsce 
z  3 2 , 2  w  2 0 0 7  r .  d o  3 0 , 6  w  2 0 1 5  r . ,  a l e  s k a l a  t e j  z miany nie jest na tyle duża, by można było uznać, ż e 
poziom rozwarstwienia społecznego nie stanowi czynn ika ograniczającego rozwój. Dysproporcje w 
dochodach są rzeczą naturalną w gospodarkach wolnor ynkowych, niemniej w sytuacji pogłębiania się tego 
zjawiska mogą prowadzić do napięć społecznych.  
Podobnie nierozwiązanym problemem w skali światowej  są rosnące dysproporcje w rozwoju 
poszczególnych regionów/terytoriów. Najczęściej naj większymi beneficjentami wzrostu gospodarczego są 
regiony/miasta/obszary najlepiej rozwinięte, o duży m potencjale gospodarczym, zasobach ludzkich oraz 
rozwiniętej infrastrukturze, gdzie występuje naturalna skłonność do koncentrowania się działalności 
innowacyjnej. Integracja Polski z UE pozwoliła na i stotne zmniejszenie dystansu rozwojowego Polski 
Monitor Polski – 21 –  Poz. 260 
20 w stosunku do średniej unijnej, przy czym szczególn ie szybkie tempo wzrostu odnotowały województwa 
najbardziej rozwinięte gospodarczo oraz duże miasta . W 2014 r. najwyższy poziom PKB per capita  
w stosunku do średniej osiągnęło woj. mazowieckie ( 108%), które jednocześnie było jednym z najszybciej  
rozwijających się regionów w Europie, natomiast poziom PKB Warszawy trzykrotnie przewyższał średnią 
krajową. Zróżnicowania przestrzenne w poziomie rozw oju społeczno-gospodarczego w znacznej mierze 
uwarunkowane są historycznie. Narastanie dysproporc ji rozwojowych jest m.in. konsekwencją postępującej  
deindustrializacji oraz geograficznie selektywnego napływu inwestycji (głównie zagranicznych), 
regionalnych różnic w wydajności pracy, niezrównowa żenia podaży i popytu na lokalnych rynkach pracy, 
a także zróżnicowanego poziomu dostępności transpor towej, mającej kluczowe znaczenie dla uczestnictwa 
w rynku pracy i dostępności do usług publicznych. D odatkowo nasilają je nierównomiernie rozłożone 
procesy migracyjne, w układzie wewnętrznym nakierow ane głównie na Warszawę i inne duże ośrodki 
miejskie, co przyczynia się do niekorzystnych zmian  struktury wieku ludności w regionach peryferyjnych  
oraz stopniowego „wypłukiwania” z lokalnych rynków pracy osób lepiej wykształconych i bardziej 
przedsiębiorczych.  
Scenariusze rozwojowe do 2030 roku 
Analiza długookresowego potencjału wzrostowego wska zuje, że wzrost produktywności na poziomie 3,4% 
w okresie 1990–2015 wyznacza dla Polski optymistycz ną perspektywę na kolejne 15 lat. Analizując 
i prognozując długookresowe trendy produktywności, trzeba też zwrócić uwagę na współzależności 
międzynarodowe. W krótkim i średnim okresie największy wpływ na aktywność gospodarczą w Polsce mają 
zmiany w gospodarce niemieckiej, czyli u głównego p artnera handlowego. Jednak w długim okresie źródło 
największych oddziaływań na unijną i polską gospoda rkę znajduje się w Stanach Zjednoczonych. Kraj ten 
wyznacza trendy technologiczne na świecie, a przy t ym wielkość gospodarki i jej znaczenie finansowe 
(rozliczenia w dolarach, rola amerykańskich centrów  finansowych) sprawiają, że oddziałuje na świat 
wieloma kanałami. Trendy rozwojowe dla polskiej gos podarki uwzględniają scenariusze rozwoju gospodarki  
amerykańskiej (scenariusz bazowy przewiduje wzrost produktywności w tempie 1,7%). Zagregowana 
prognoza długookresowego wzrostu produktywności dla  UE wynosi 1,6%. 
Na podstawie badań modelowych oraz analiz szczegóło wych przyjmuje się, że długookresowy wzrost 
produktywności w przypadku Polski znajdzie się w przedziale 1,8–3, 6% (poziom 2,6% to scenariusz 
bazowy) . Założenie takie wpisuje się w długookresowe progno zy produktywności OECD. Prognoza ta jest 
również zbieżna z długookresowymi trendami wzrostu i konwergencji. Tempo rozwoju będzie niższe niż 
w ćwierćwieczu po transformacji, co wynika z ówczes nego przyspieszenia i skali przemian gospodarczych 
(wprowadzenie gospodarki rynkowej, prywatyzacja maj ątku państwowego, przystąpienie do Unii 
Europejskiej i wiążący się z tym spadek premii za r yzyko). W scenariuszu bazowym i optymistycznym Pols ka 
będzie kontynuowała zbliżanie się do średniej unijn ej, ale w scenariuszu pesymistycznym nastąpi w tym 
zakresie regres.  
Scenariusz pesymistyczny  oznaczałby, że w Polsce zatrzymuje się proces konw ergencji w stosunku do 
krajów rozwiniętych lub że w krajach rozwiniętych n astępuje stagnacja produktywności. Wydaje się jedna k, 
że prawdopodobieństwo tej ścieżki jest minimalne. G lobalny wzrost produktywności oraz wzrost tzw. 
granicy technologicznej był w miarę stabilny od poc zątku rewolucji przemysłowej. Zdarzały się okresy 
szybszego i wolniejszego wzrostu, ale świat znajduj e się na względnie stabilnej ścieżce rozwojowej. Wśród 
tzw. krajów doganiających epizody zatrzymania konwe rgencji zdarzały się – doświadczyła ich większość 
krajów peryferyjnych Europy. Przyczyny takich pułap ek rozwojowych mogą być bardzo różne, a sama 
konwergencja nie jest procesem idealnie liniowym. J ej istotą jest powolne nabywanie pewnych 
umiejętności, akumulowanie kapitału rzeczowego i lu dzkiego, a w tym procesie mogą pojawiać się 
długotrwałe odchylenia od trendu.  Z kolei scenariusz optymistyczny  oznaczałby kontynuację trendu potransformacyjnego.  Do realizacji takiej 
ścieżki niezbędny byłby jednak istotny impuls pobud zający gospodarkę powyżej trendu. Za taki można by 
uznać oddziaływanie czynników krajowych (wyraźnie l epsza polityka gospodarcza), jak i zewnętrznych 
(istotne przyspieszenie dynamiki produktywności w k rajach rozwiniętych).  
Monitor Polski – 22 –  Poz. 260 
21 W wyniku założeń związanych z rozwojem gospodarki P olski, zmianami w jej strukturze, a przede wszystki m 
stabilnym wzrostem jej produktywności wynikającym z  lepszego wykorzystania obu czynników produkcji, 
a więc pracy i kapitału, PKB per capita  Polski wzrośnie w stosunku do średniej UE-28 w 203 0 r. 
(w scenariuszu bazowym przekroczy 80%, w porównaniu  z 69% w roku 2015). W scenariuszu 
pesymistycznym zaobserwujemy spadek do 66%, a w sce nariuszu optymistycznym – wzrost do 100%. 
Ścieżka wzrostu dochodu do dyspozycji per capita będzie zbieżna. Osiągnięcie średniej unijnej do 2030 r.  
wydaje się optymistyczną wizją, ale szansa takiego scenariusza znacząco wzrosłaby przy korzystnych 
przemianach na polskim rynku pracy. Reformy w tym z akresie powinny przełożyć się na wzrost dochodu na 
mieszkańca o jedną piątą wobec poziomu zakładająceg o niekorzystne wskaźniki zatrudnienia.  
Reformy rynku pracy są również niezbędne w świetle wyzwań demograficznych, które stoją przed Polską 
(również w kontekście stabilności finansów publiczn ych i systemu zabezpieczenia społecznego). Prognozy  
przedstawione w raporcie Komisji Europejskiej ( The 2015 Aging Report. Underlying Assumptions and 
Projection Methodologies)  o b e j m u j ą  l a t a  2 0 1 3 – 2 0 6 0  i  w s k a z u j ą ,  ż e  w  t y m  o k r e s ie liczba ludności Polski 
zmniejszy się z 38,5 mln do 33,2 mln osób, a tempo spadku będzie z biegiem czasu narastało . Na spadek 
ten złożą się przede wszystkim dwa czynniki – utrzy mujący się niski współczynnik dzietności i saldo mi gracji, 
które w najbliższych dwóch dekadach przyjmie wartoś ć ujemną lub zbliżoną do zera. Projekcje 
demograficzne Eurostatu czy ONZ wskazują na odpływ ludności netto z Polski do 2030 r., w rezultacie cz ego 
współczynnik obciążenia demograficznego może w tym czasie znacząco wzrosnąć. Możliwe są również 
zjawiska korygujące trend w obie strony, m.in. silne przepływy pracowników z Ukrainy. 
Wskaźniki zatrudnienia do 2030 r.  zostaną zdeterminowane przede wszystkim przez dwie grupy czynników 
– ogólną kondycję makroekonomiczną kraju, czyli głó wnie dynamikę produktywności, oraz kształt rynku 
pracy. W najbardziej prawdopodobnym scenariuszu w 2 020 r. stopa zatrudnienia osób w wieku 20–64 lata 
wyniesie do 71%, wobec 67,8% w roku 2015 (scenarius z pesymistyczny to stopa zatrudnienia na poziomie 
66%; z kolei optymistyczny – 76%). Prognozuje się u trzymanie liczby pracujących w perspektywie do 2020  r. 
na stałym poziomie. Będzie się jednak zmieniać stru ktura zatrudnienia – ubędzie miejsc pracy w sektorz e 
rolnictwa i w przemyśle, wzrośnie zaś liczba miejsc  pracy w sektorze usług, szczególnie na stanowiskac h 
specjalistów. Utrzyma się popyt na wykwalifikowaną siłę roboczą, zmniejszy się z kolei zainteresowanie  
pracami prostymi, niewymagającymi wysokich kwalifik acji. Oczekiwana skala imigracji zarobkowej nie 
pozwoli w całości wypełnić luk na rynku pracy. Zakładany scenariusz wskazuje również na wyższe sto py zatrudnienia w najmłodszej i najstarszej grupie 
wiekowej, szczególnie wśród kobiet. Poprawie sytuac ji na rynku pracy sprzyjałaby również odpowiednia 
struktura zatrudnienia (wzrost udziału grup wiekowy ch 35–50 lat), a także rozwiązania instytucjonalne:  
rozwój systemu opieki nad dziećmi, bodźce do podejm owania pracy na część etatu ( part-time) czy 
obniżenie klina podatkowego. Prognoza bazowa oparta  jest na założeniu, że nie wystąpią w Polsce zmiany  
instytucjonalne, które będą wprowadzały negatywne b odźce dla podaży pracy i popytu na pracę. Odmienny 
skutek może zostać odnotowany w warunkach nadmierne go wzrostu płacy minimalnej, zwiększenia 
transferów fiskalnych nieuzależnionych od podejmowa nia pracy, czy wzrostu klina podatkowego w reakcji 
na rosnące koszty służby zdrowia. Obniżenie wieku e merytalnego bez odpowiednich zachęt do 
pozostawania na rynku pracy również może skutkować ograniczeniem podaży pracy. 
Dodatkowo postęp techniczny, przejawiający się w ro snącej digitalizacji i automatyzacji procesów 
ekonomicznych (również społecznych), wpłynie na ogr aniczenie ogólnego popytu na pracę bądź, co bardzie j 
prawdopodobne, zaważy w istotny sposób na jego stru kturze, co może prowadzić do procesów polaryzacji 
rynku pracy. W rezultacie, wraz z rozwojem „Przemys łu 4.0”, który stanowi jeden z obszarów 
priorytetowych Strategii i jest kluczowy dla poprawy pozycji konkurencyjnej polskiej gospodarki, praca 
ludzka będzie wypierana przez nowoczesne technologi e. Równolegle wzrośnie popyt na pracowników 
o nowych umiejętnościach i kwalifikacjach. 
Wzrost PKB per capita umożliwia poprawę sytuacji w sferze zagrożenia ubóstwem i wyk luczenia 
społecznego , choć proces ten w nadchodzących piętnastu latach w Polsce będzie już wyraźnie wolniejszy 
niż w minionym okresie. W 2030 r. stopa zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem społecznym będzie w Polsce 
na poziomie dzisiejszym w Austrii, Danii czy Finlan dii. Wskaźnik powinien obniżyć się o 1/3 (scenariusz 
bazowy). Negatywny rozwój sytuacji wyhamuje ten pro ces, choć nawet w tym przypadku dojdzie do 
ograniczenia wskaźnika o ok. 1/5. Należy jednak mie ć na uwadze, że presja ze strony wydatków na służbę  
Monitor Polski – 23 –  Poz. 260 
22 zdrowia oraz wsparcia osób starszych będzie na tyle  silna, że realna wartość transferów wspierających 
zostanie zmniejszona. Ich kształt i skala muszą wynikać z reguł efektywnych transferów fiskalnych.  
Zróżnicowanie dochodowe między województwami i wewn ątrz województw w Polsce  zwiększało się 
w ostatniej dekadzie. Nie istnieją strukturalne prz yczyny, dla których skala nierówności międzyregiona lnych 
miałaby być w Polsce większa niż w Hiszpanii, Franc j i  c z y  N i e m c z e c h .  W  o p a r c i u  o  t o  z a ł o ż e n i e  o r a z  n a  
podstawie szacunków wpływu funduszy strukturalnych na poszczególne regiony – ocenia się, że bez 
wyraźnej interwencji polityki społecznej zróżnicowa nie międzyregionalne, opisane jako odchylenie 
standardowe relatywnego poziomu PKB per capita, może nie być znacząco mniejsze niż notowane obecn ie.  
Wzrost stopy inwestycji  będzie wynikał ze zwiększonej skali odtwarzania ma jątku trwałego (m.in. 
w energetyce; Polska należy do krajów o najwyższym stopniu zużycia majątku w krajach UE i OECD) czy te ż 
rosnącej stopy oszczędności prywatnych (tzw. home-bias , czyli skłonności do lokowania oszczędności 
w kraju). Istotne będą również – klimat dla inwesty cji zagranicznych, otoczenie regulacyjne, zdolność 
ekspansji zagranicznej firm, stabilność otoczenia m akroekonomicznego, a także polityka inwestycyjna 
państwa. Wsparciem w tym zakresie będzie nie tylko wzrost produktywności i powiązany z nim wyższy 
poziom umiędzynarodowienia gospodarki, ale również przejrzysta polityka regulacyjna, szczególnie 
w obszarze energii i infrastruktury, gdzie istotna jest współpraca sektora publicznego i prywatnego. 
Wzrostowi stopy inwestycji sprzyjałby też rozwój ry nku kapitałowego wynikający z reform w obszarze 
nadzoru finansowego, a także zmian w standardach ła du korporacyjnego, szczególnie w spółkach skarbu 
państwa. To umożliwia zwiększenie stopy inwestycji z prognozowanych w 2030 r. 22,5% do 25,5% 
(wynikających ze scenariusza optymistycznego). Wzro stowi stopy oszczędności będzie sprzyjał szybszy 
wzrost: dochodu rozporządzalnego dzięki bardziej dy namicznemu wzrostowi produktywności, 
wykształcenia ludności, edukacji ekonomicznej i rozumienia znaczenia posiadania oszczędności, w tym 
szczególnie świadomości spadającej stopy zastąpieni a emerytalnego. Wyższą stopę oszczędności można 
uzyskać poprzez rozwój kapitałowego filaru systemu emerytalnego albo obniżenie opodatkowania 
oszczędności. W odmiennej sytuacji – urzeczywistnie nie scenariusza pesymistycznego będzie skutkować 
stopą inwestycji na poziomie porównywalnym do obecn ego (ok. 19%).  
Jedną z głównych cech globalnej gospodarki w ostatn ich kilku dekadach był wzrost udziału handlu 
międzynarodowego  w generowaniu dochodów. Zdecydowana większość krajów świata zwiększyła znacząco 
udział eksportu w PKB. W ten trend wpisuje się Pols ka i należy sądzić, że nie dojdzie tu do zakłóceń, choć 
będzie malała premia eksportowa (nadwyżka dynamiki eksportu nad dynamiką dochodu). Rolą interwencji 
w ramach Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  jest utrzymanie wysokiego tempa wzrostu eksportu 
towarów  na poziomie ok. 7% (który jest wskaźnikiem scenari usza optymistycznego), podczas gdy brak 
działań w tym obszarze umożliwia najwyżej 5% wzrost  eksportu (scenariusz bazowy). Będzie to wynikało 
zarówno z poprawy produktywności gospodarki, zwięks zenia jej atrakcyjności inwestycyjnej, rosnącej 
penetracji rynków zagranicznych przez polskie przed siębiorstwa, ale również z dalszego rozwoju 
międzynarodowych łańcuchów produkcji oraz przyspies zenia globalnej integracji rynków usług oraz postęp u 
w usuwaniu barier regulacyjnych na jednolitym rynku  europejskim. Wyższy poziom produktywności 
stosowanych technologii oraz innowacyjności naszej produkcji zagwarantuje poprawę partycypacji 
w łańcuchu produkcji globalnej przetworzonych wyrob ów przemysłowych. To z kolei przyczyni się do 
uzyskania silnych przyczółków eksportowych w sektor ach/branżach generujących większą wartość 
dodaną oraz ograniczenie importochłonności gospodar ki. Zaostrzenie zjawisk protekcjonistycznych w skali 
międzynarodowej zdecydowanie utrudni zwiększenie po ziomu internacjonalizacji polskiej gospodarki. 
A w przypadku dodatkowego pogorszenia się koniunktu ry światowej może obniżyć średnie tempo wzrostu 
eksportu do ok. 2%. Jednocześnie prognozy potwierdz ają realność zwiększenia eksportu wyrobów wysokiej 
techniki do poziomu 15,8% naszej sprzedaży. Dodatko we wysiłki w tym zakresie mogą zwiększyć ten 
poziom do ponad 23% (scenariusz optymistyczny). Z k olei wystąpienie negatywnych tendencji może 
spowodować spadek wartości wyżej zaawansowanych pro duktów w naszej ofercie eksportowej 
i zmniejszenie się ich udziału do poniżej 10%. 
Wzrost polskich inwestycji bezpośrednich za granicą  będzie naturalną konsekwencją wzrostu gospodarki, 
rozwoju średnich i dużych polskich firm oraz rosnąc ego zaawansowania technologicznego. Istnieje 
zależność między poziomem BIZ a poziomem PKB, produ ktywnością, otwartością na eksport i zagraniczne 
inwestycje oraz regulacjami dotyczącymi handlu. Ist otne znaczenie dla wielkości polskich inwestycji 
Monitor Polski – 24 –  Poz. 260 
23 zagranicznych będzie miało również zwiększenie wspa rcia instytucjonalnego ze strony państwa. Instytucj e 
państwowe, jak i różne ich agendy oraz fundacje pry watne, będą w większym stopniu niż dotychczas 
wspierały polskie podmioty, m.in. poprzez usuwanie nieformalnych barier dla inwestycji. Polscy 
przedsiębiorcy często zgłaszają, że bariery nieform alne bywają dużo bardziej uciążliwe niż te formalne . Na 
tej podstawie ocenia się, że może dojść do podwojen ia skumulowanej wartości polskich inwestycji za 
granicą (wg scenariusza bazowego), a naturalny tren d do poszukiwania szans rozwojowych poza granicami 
kraju sprawi, że wzrost inwestycji nastąpi nawet w warunkach scenariusza pesymistycznego (choć jego 
skala będzie mniejsza). Realizacja scenariusza opty mistycznego może dodatkowo zwiększyć zagraniczne 
zaangażowanie polskich firm o kolejne 50%. 
Dla podtrzymania wzrostu produktywności w kolejnych  latach polska gospodarka powinna cechować się 
odpowiednią strukturą sektorową i technologiczną . Struktura polskiej gospodarki to pochodna 
uwarunkowań historycznych, rozwojowych, podejmowanych polityk, a także tendencji globalnych. 
Uwzględniając obiektywne przesłanki, przesunięcia m iędzysektorowe nie będą decydujące. Większych 
zmian należy oczekiwać w układzie branżowym i w poz iomie zaawansowania technologicznego.  
Ogólne tendencje w krajach rozwiniętych to stały wzrost produkcji przetwórstwa przemysłowego , 
a jednocześnie zauważalna deindustrializacja relaty wna (spadek udziału przemysłu w PKB i zatrudnieniu) . 
Wynika to z odmiennych potrzeb bogacących się społe czeństw, a także relacji w wydajności i cenach międ zy 
towarami przemysłowymi a usługami, wzmacnianych dod atkowo przenoszeniem części produkcji do 
państw rozwijających się i gospodarek wschodzących.  
W ocenie perspektyw rozwoju zakłada się, że Polska będzie odbiegała od ogólnoeuropejskiego trendu 
w podobny sposób jak Niemcy, choć niższy stopień zł ożoności gospodarczej nie pozwoli na zrównanie tych  
gospodarek pod kątem poziomu industrializacji. Do 2 030 r. udział wartości dodanej przetwórstwa spadnie  
poniżej notowanego obecnie, nadal jednak będzie nal eżał do najwyższych w Europie. Wsparciem 
w procesach rozwoju przemysłu byłaby poprawa konkur encyjności gospodarki i zwiększenie jej 
atrakcyjności inwestycyjnej. W takim kierunku będą też działały polityki sprzyjające wzrostowi udziału  
produktów wysokiej i średniej techniki w produkcji przemysłowej. W bazowym scenariuszu prognozy udział  
ten  rośn ie z  2 5,8 % w 20 1 5 r.  d o 27 ,9 % w 20 30 r.  Z n a czący wzrost mógłby wystąpić w przypadku dużego 
wzrostu uprzemysłowienia. Do ziszczenia się scenari usza optymistycznego (o 6 pp. wyższy) niezbędne są 
dodatkowe instrumenty wsparcia sektorów zidentyfiko wanych w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego 
Rozwoju  jako strategiczne, a także wykorzystanie mechanizm u współpracy i dyfuzji technologii.  
Firmy będą skłonne więcej inwestować w B+R , kiedy dokonywanie prostych zakupów technologii 
przestanie być opłacalne – jest to proces powolny, warunkowany naturalnymi bodźcami ekonomicznymi. 
Od tego będzie zależało, czy wydatki na B+R wzrosną  d o  2 0 3 0  r .  d o  2 %  c z y  3 %  P K B ,  a  t a k ż e  c z y  u d z i a ł  
sektora prywatnego w nakładach B+R w 2030 r. wynies ie 65%, czy w scenariuszu optymistycznym 73%. 
Wraz z rozwojem, biznes zyskuje coraz więcej bodźcó w do angażowania środków finansowych w działalność 
badawczą, ponieważ możliwości zakupu tanich technol ogii się kończą. Wydatki badawczo-rozwojowe  
determinowane są przez kilka grup czynników: cechy firm, bodźce fiskalne, konkurencyjność rynków, 
dostępność zasobów wiedzy i kapitału ludzkiego oraz  przepływy inwestycji zagranicznych. Część z nich 
znajduje się pod kontrolą rządu, dlatego polityka g ospodarcza może mieć wpływ na ogólny poziom 
nakładów B+R. W przypadku Polski szczególnie istotn e wydają się dwa wyzwania. Po pierwsze, jest to 
zapewnienie zdolności fiskalnej do wprowadzania bod źców podatkowych dla sektora prywatnego oraz 
bezpośredniego zwiększania wydatków rozwojowych. Wy maga to stabilizacji sektora finansów publicznych, 
ponieważ przy wysokich deficytach bodźce podatkowe dla firm i wydatki rozwojowe nigdy nie będą 
priorytetem. Po drugie, konieczne jest tworzenie pr zejrzystych warunków dla napływu bezpośrednich 
inwestycji zagranicznych, ponieważ są one często gł ównym kanałem transferu technologii. Niskie nakłady  
na B+R w odniesieniu do wartości dodanej nie muszą świadczyć o tym, że dany sektor operuje wyłącznie 
prostą technologią. W przypadku sektorów o znaczące j wartości dodanej poziom wydatków na badania 
m o ż e  b y ć  w  s e n s i e  a b s o l u t n y m  ( o r a z  w  r e l a c j i  d o  P K B ) znaczący. Choć sektor ten nie wykorzystuje B+R 
w takim stopniu jak te z grupy hi-tech, postęp tech niczny może odgrywać bardzo istotną rolę. Ponadto 
nakłady na badania i rozwój mogą „ukrywać się” w in nych sektorach.  
Postęp techniczny nie jest jedynym czynnikiem przew agi technologicznej. W niektórych sektorach 
budowana jest ona na akumulacji wiedzy i doświadcze nia, które narastają przez kilkadziesiąt czy nawet 
Monitor Polski – 25 –  Poz. 260 
24 kilkaset lat (jak w przypadku produkcji żywności). W nowoczesnej gospodarce liczą się także nowoczesne  
usługi, w szczególności te oparte na wiedzy. Silna konkurencja międzynarodowa dotyczy obecnie nie tylk o 
towarów, lecz również usług. Rola tych ostatnich ro śnie bardzo szybko i o potencjale eksportowym kraju  
zaczynają decydować także usługi informatyczne, bad awczo-rozwojowe czy z dziedziny rozrywki. W naszej 
prognozie udział sprzedaży produktów innowacyjnych w przemyśle rośnie do 14% w 2030 r. (wobec 8,8% w 
2014 r.), a w usługach do 5% (wobec 3,3% w 2012 r.) .  
Instytucje i rozwój to sfery wzajemnie na siebie od działujące. Wraz z wyższym poziomem rozwoju kraju 
wzrasta potrzeba posiadania instytucji o odpowiedni ej jakości. Z drugiej strony instytucje wyższej jak ości 
przyczyniają się do szybszego rozwoju. W ocenie jak ości instytucji istnieje duża doza inercji. Strategia na 
rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  określa jednak katalog zmian, które są warunkiem k oniecznym do awansu 
jakościowego administracji. Usprawniony zostanie pr oces legislacyjny, wzrośnie efektywność systemu 
sądownictwa. Odczuwalne będą również korzyści wynik ające ze zintegrowanego planowania strategicznego 
i przestrzennego oraz digitalizacji ścieżki komunik acji na linii obywatel-administracja. Utrzymanie 
generalnego kierunku modernizacji gospodarki (które go najlepszym przejawem jest wzrost 
produktywności) pozwala na przyjęcie optymistycznyc h założeń dotyczących zmian instytucjonalnych. 
Kluczowe znaczenie dla poprawy pozycji Polski pod w zględem obciążenia regulacyjnego będą miały zmiany 
w systemie podatkowym. Szczególnie ważne będzie uje dnolicenie interpretacji prawa podatkowego, 
zmniejszenie liczby aktów prawnych, usprawnienie pr ocesów w administracji i systemie sądownictwa, 
a także zmiany w samym prawie podatkowym. Poza obsz arem podatków do obniżenia obciążeń 
regulacyjnych potrzebny jest generalny przegląd jak ości regulacji, eliminacja przepisów, które nie są 
konieczne do osiągnięcia zakładanych celów, eliminacja niespójności, usprawnienie procedur oraz 
digitalizacja relacji między sektorem prywatnym i p ublicznym. W każdej dziedzinie wyzwania związane 
z deregulacją są inne. 
Zakłada się, że mobilizacja administracji na celu, jakim jest poprawa jakości instytucji oraz relatywn ie wysoki 
wzrost produktywności w sektorze prywatnym, wymusza jący podnoszenie jakości biurokracji, zapewni 
Polsce wyraźną poprawę w zakresie obciążenia regula cyjnego. 
W trakcie opracowywania prognozy5 wykorzystano listę czynników zewnętrznych, które m ogą najsilniej 
wpłynąć na wzrost gospodarczy w Polsce w perspektyw ie roku 2030, wraz z przypisanymi im ekspercko 
prawdopodobieństwami. Scenariusz bazowy można inter pretować jako realizację tych czynników w zgodzie 
z ich wartością oczekiwaną. Ta wskazuje, że zajdzie  10 spośród 15 wydarzeń. Przykładowo może zdarzyć s ię, 
że sytuacja w UE będzie rozwijała się w pomyślnym k ierunku (zdarzenia 1–9), podobnie jak na rynkach 
wschodzących (11), jednak pozostałe warianty okażą się dla Polski niepomyślne. Z drugiej strony 
w scenariuszu bazowym mieści się również zmniejszen ie obszaru UE, wspólnego rynku i strefy euro (nie 
zachodzą zdarzenia 1–5), skompensowane innymi pozyt ywnymi zdarzeniami zewnętrznymi (6–15). Z kolei 
scenariusze pesymistyczne mogą oznaczać realizację mniejszej liczby zdarzeń pozytywnych i większą 
negatywnych, optymistyczne zaś przeciwnie. Żaden z wariantów nie zakłada realizacji wszystkich 15 zdar zeń 
lub też żadnego z nich. 
   
 
                                                           
5 Przyjęta metodologia sporządzonej prognozy (zarówn o w sferze makro-, jak i mikroekonomicznej) abstrah uje od przyszłych wydarzeń w światowej 
gospodarce. Estymacja potencjału wzrostowego Polski  i świata została oparta na ekonometrycznej analizi e procesów konwergencji na świecie po 
roku 1950, uwzględniając czynniki strukturalne pols kiej gospodarki, w tym z założeniem o uwarunkowaniu  szybszej dynamiki wzrostu w naszym 
kraju zasobem kapitału ludzkiego. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że jednostkowe wydarzenia wewnętrzn e lub zewnętrzne (obecnie 
nieprzewidywalne) będą miały wpływ na rzeczywistą ś cieżkę wzrostu produktywności w Polsce w latach 201 6-2030, ale jednocześnie będą one 
wtórnym czynnikiem modyfikującym wobec ekonometrycz nie identyfikowanych procesów długofalowych. Wskaźn iki mikroekonomiczne 
w większym stopniu uzależnione są od konkretnych działań w sferze instytucjonalnej oraz reform regulac yjnych i strukturalnych. 
Monitor Polski – 26 –  Poz. 260 
25 Czynniki zewnętrzne wpływające na otoczenie gospoda rcze Polski w latach 2016–20306.  
Nr Czynnik Prawdopodobieństwo 
wystąpienia 
1 Zmiany członkowskie UE (np. wystąpienie Wielkiej Brytanii/Anglii) nie będą miały 
istotnego wpływu na funkcjonowanie wspólnego obszar u gospodarczego. 80% 
2 Powstrzymane zostaną tendencje protekcjonistyczne i  nacjonalistyczne obecne w 
niektórych krajach UE, a elity europejskie porozumi eją się w sprawie takich reform UE, 
by zwiększyć jej demokratyczną legitymizację. 50% 
3 Przetrwa strefa Schengen oraz strefa euro na obecnym lub powiększonym obsza rze. 70% 
4 Zreformowane polityki wspólnotowe (spójności, WPR i tp.) oraz wzmocniona integracja 
wokół czterech swobód będą nadal wspierały konwerge ncję gospodarczą w obrębie UE. 60% 
5 Rozszerzenie UE będzie kontynuowane (Serbia, Macedo nia, Albania), przy szybszej 
dynamice rozwoju wspólnego rynku, który obejmie rów nież Ukrainę lub Turcję. 40% 
6 Rozwój współpracy gospodarczej obejmie również hand el transatlantycki. 80% 
7 Zażegnane zostaną problemy sektora bankowego (finan sowego) krajów Południa dzięki 
reformom w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech, co pozw oli na poprawę sytuacji strefy 
euro i powrót do wzrostu produktywności. 50% 
8 Pozytywny przykład reformujących się krajów Południ a wpłynie korzystnie na Francję, 
która zreformuje swój rynek pracy oraz – wdrażając w tym zakresie zalecenia KE – 
wzmocni konkurencję na swoim rynku usług.  50% 
9 Niemcy oraz w pewnym stopniu także inne kraje UE bę dą nadal korzystały na wzroście 
w Chinach, Indiach i Brazylii oraz innych krajach w schodzących o dużym potencjale 
demograficznym (tzw. Next 11). 80% 
10 Zbyt mocne poleganie na inwestycjach państwowych w Chinach doprowadzi do 
spowolnienia drugiej gospodarki świata, ale po refo rmach Państwo Środka będzie 
stanowić ważny silnik globalnego wzrostu gospodarcz ego także w latach 2020–2030. 60% 
11 Sytuacja krajów wschodzących w Azji i Ameryce Połud niowej będzie stopniowo się 
stabilizować. Spadki cen surowców nie zagrożą funda mentom gospodarczym państw 
eksporterów, a obserwowane obecnie problemy nie przełożą się na „straconą dekadę”. 
Z tych powodów sentyment inwestorów wobec rynków ws chodzących będzie 
umiarkowanie pozytywny, a Polska nadal będzie korzy stała z napływu inwestycji 
zagranicznych. 80% 
12 Innowacje z sektora ICT w Stanach Zjednoczonych zac zną szerszą falą przenikać do 
innych sektorów (w tym usługowych) w całym OECD, w tym w Polsce.  50% 
13 USA nie ulegnie destabilizacji politycznej i gospod arczej, nie wyjdzie z roli arbitra w 
konfliktach międzynarodowych, utrzymując parasol oc hronny nad Europą w tym CEE. 80% 
14 ISIS nie rozprzestrzeni się na Afrykę i nie wywoła tam kolejnego konfliktu. 80% 
15 Utrzymane zostaną relatywnie niskie ceny i bezpieczeństwo dostaw energii na świecie, 
a przebudowa europejskiego systemu energetycznego b ędzie postępować, 
uniezależniając stopniowo kontynent od jej importu z regionów niedemokratycznych. 50% 
 
                                                           
6 W oparciu o ekspertyzę WiseEuropa „ Prognoza rozwoju gospodarczego. Scenariusze rozwoju  do 2030”, Warszawa 2016. 
 
Monitor Polski – 27 –  Poz. 260 
26 II. Nowy model rozwoju 
Przez ostatnie 25 lat w Polsce dominował model rozw oju, z którego korzyści czerpały tylko niektóre gru py 
społeczeństwa. Rozwój był postrzegany przede wszyst kim przez pryzmat wzrostu aglomeracji i dużych 
miast. Fundamentalnym wyzwaniem jest zatem przebudo wanie modelu gospodarczego tak, żeby służył on 
całemu społeczeństwu. Nowy model rozwoju to przede wszystkim rozwój odpow iedzialny oraz społecznie 
i terytorialnie zrównoważony. Jest on oparty o indywidualny potencjał terytorialn y, inwestycje, innowacje, 
rozwój, eksport oraz wysoko przetworzone produkty. 
W dotychczasowej polityce państwa w mniejszym zakre sie skupiano się na działaniach wyprzedzających – 
ukierunkowujących rozwój w różnych sferach życia sp ołeczno-gospodarczego tak, by odpowiednio 
wcześniej zapobiegać negatywnym zjawiskom i wskazywać najbardziej pożądane kierunki i sposoby rozwoju 
wykorzystujące maksymalnie polskie potencjały rozwo jowe.  
Państwo potrafiło mobilizować dostępne zasoby, aby doraźnie rozwiązywać pojawiające się problemy. Nie 
potrafiło jednak zapobiegać im lub minimalizować ic h negatywnych skutków. Mimo częściowo trafnej 
identyfikacji problemów rozwoju społeczno-gospodarc zego, wskazanych w raporcie Polska 2030. Wyzwania 
rozwojowe , stanowiącym podstawę diagnostyczną dla szeregu do kumentów strategicznych, a przede 
wszystkim Strategii Rozwoju Kraju 2020  oraz realizujących ją dziewięciu zintegrowanych st rategii rozwoju, 
w codziennej praktyce rządzenia dominowały działani a ad hoc . Często podejmowane z opóźnieniem, 
nieskoordynowane i nie wpisujące się w spójną strat egię planowanych zmian. W rezultacie punktowe 
działania nie przynosiły efektu dla realizacji celó w wskazanych w strategiach. Nie zmieniały również 
struktury gospodarki na bardziej innowacyjną, efekt ywnie wykorzystującą dostępne zasoby. 
Dodatkową słabością państwa było słabe wykorzystani e debaty strategicznej oraz dialogu społecznego, co  
przy prowadzeniu aktywnej polityki rozwoju jest kluczowym czynnikiem akceptacji zmian wprowadzanych przez rząd. 
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  proponuje zwiększenie odpowiedzialności instytucji  państwa 
za kształtowanie procesów gospodarczych, społecznyc h i terytorialnych, przy zachowaniu konstytucyjnego  
modelu społecznej gospodarki rynkowej. W tym modelu  instytucje państwa aktywnie i selektywnie kreują 
warunki dla rozwoju (wspierają wzrost gospodarczy),  wpływają na jak najlepsze wykorzystanie przewag 
komparatywnych oraz budowanie podstaw stałego rozwo ju na bazie własnych zasobów nowych 
działalności.  
Nowy model rozwoju, jako urzeczywistnienie zmiany p odejścia do polityki gospodarczej, będzie 
wypracowany poprzez zaprojektowanie działań wpływaj ących na poszczególne sfery życia społeczno-
gospodarczego. Docelowy model będzie stanowić wypad kową zamierzeń i działań uczestników procesów 
gospodarczo-społecznych, warunków, które kontroluje
m y  i  o k o l i c z n o ś c i ,  n a  k t ó r e  n i e  m a m y  w p ł y w u  l u b  
których nie potrafimy przewidzieć. Instytucje państ wa mają za zadanie reagować na zmieniające się 
otoczenie, niwelując negatywne zjawiska społeczne. Stają się inspiratorem zachowań przedsiębiorców, 
umożliwiają rozwój nowych gałęzi/dziedzin w gospoda rce i sprzyjają wykorzystaniu rynkowych 
mechanizmów stymulowania powstawania i wdrażania no woczesnych rozwiązań technologicznych, nie 
odpowiadając jednak za decyzje biznesowe podmiotów prywatnych. Niezmiennie obowiązkiem instytucji 
państwowych jest stwarzanie konkretnych możliwości działania, zabezpieczenie sfery wolności 
gospodarczej i obywatelskiej, ale zarazem podejmowa nie działań skutkujących ograniczeniami zachowań 
naruszających konkurencję, istniejące przepisy praw a czy też ogólnie przyjęte zasady sprawiedliwości 
społecznej. Kompleksowość nowego modelu rozwoju wynika z jego specyfiki. Kształtują go i decydują o jego formie 
różnego rodzaju podmioty i czynniki: gospodarcze, p olityczne, społeczne i kulturowe. Rozwój społeczno-
gospodarczy jest konsekwencją procesów zachodzących  równolegle w wielu skalach czasowo-
przestrzennych, dlatego też polityka rozwoju nie mo że się orientować tylko na jeden wskaźnik, jakim 
miałaby być miara wzrostu gospodarczego (np. PKB). Niezbędne dla jej prowadzenia są różne kryteria 
i wskaźniki, w tym odnoszące się do rozwoju społecz nego. 
 
Monitor Polski – 28 –  Poz. 260 
27  
 
odpowiedzialny 
rozwój to rozwój 
z myślą o przyszłych 
pokoleniach  Rozwój odpowiedzialny to rozwój, w którym potrzeby obecnego pokolenia  mogą 
być realizowane bez umniejszania szans przyszłych p okoleń. Istotne jest 
odpowiednie kształtowanie relacji pomiędzy konkuren cyjnością gospodarki, 
dbałością o środowisko oraz jakością życia. Odpowie dzialny rozwój odnosi się więc 
zarówno do kwestii gospodarczych, społecznych, środ owiskowych, terytorialnych, 
jak i instytucjonalnych. Oznacza rozwój społeczno-g ospodarczy, w którym 
następuje proces integrowania działań politycznych,  gospodarczych i społecznych 
z zachowaniem równowagi przyrodniczej.  
Odpowiedzialny rozwój to wzrost gospodarczy oparty na solidnych fundamentach, 
jakimi są: przedsiębiorczość, pracowitość, zasoby i  umiejętności Polaków. 
Odpowiedzialny rozwój to także wielowymiarowa solid arność społeczna, której 
celem jest troska o dobro wspólne – solidarność mię dzy pokoleniami 
teraźniejszymi i przyszłymi, między poszczególnymi regionami, miastami 
i obszarami wiejskimi, między pracodawcami i pracow nikami. 
Rozwój oparty na odpowiedzialności oznacza wzmacnia nie fundamentów polskiej 
gospodarki i kontynuowanie jej przekształceń w kier unku zwiększenia roli 
innowacyjności w procesach gospodarczych. Stabilne,  oparte na innowacyjności 
podstawy nowoczesnej, konkurencyjnej i zrównoważone j gospodarki, to kapitał do 
wykorzystania przez przyszłe pokolenia. Konkurencyj na gospodarka, to gospodarka 
efektywna, lepiej wykorzystująca kreatywność ludzi,  stwarzająca rozwiązania 
bardziej innowacyjne i przyjazne dla środowiska, kt óre skutecznie konkurują na 
rynkach światowych. To również gospodarka, tworząca  nowe – bardziej stabilne, 
ale i lepsze miejsca pracy niezbędne do dalszego ro zwoju oraz bezpieczeństwa 
dochodowego Polaków.   
 
 
trwały wzrost 
gospodarczy oparty 
na innowacyjnych 
firmach  
 
podstawą 
gospodarki silne 
podmioty 
gospodarcze  Kluczem trwałości fundamentów gospod arki są ro snące w siłę przedsiębiorstwa 
i gospodarstwa rolne. Zdrowy rozwój zależy od istni enia i stałego rozwoju zarówno 
małych, jak i średnich czy też dużych przedsiębiors tw i gospodarstw rolnych – ich 
współpracy i uzupełniania się na rynku. Odpowiedzia lność polega na tworzeniu 
takich warunków, które pozwolą na wykorzystanie pot encjału wszystkich 
podmiotów obecnych w gospodarce, bez względu na ich  wielkość. 
Odpowiedzialny rozwój to odpowiednia równowaga międ zy środkami krajowymi 
i zagranicznymi wspierającymi rozwój. Powiększanie długu wobec zagranicy – 
publicznego i prywatnego – w dłuższej perspektywie ogranicza możliwość 
czerpania korzyści ze wzrostu gospodarczego. Odpowi edzialny rozwój oznacza 
politykę budowania krajowego kapitału, w szczególno ści poprzez zwiększanie 
oszczędności, i jego inwestowania. Oznacza również mobilizowanie kapitału 
polonijnego.   
pomnażanie polskiego 
kapitału kluczem do 
sukcesu 
 
 
 
najlepsza inwestycja 
to inwestycja w ludzi Odpowiedzialny rozwój to przede wszystkim takie pla nowan ie i realizacja działań 
rozwojowych, by ich efekt, w perspektywie kilkunast u lub nawet kilkudziesięciu 
lat, sprzyjał powiększaniu i polepszaniu kapitału l udzkiego, umożliwiał rozwój 
obywateli i samorealizację w warunkach społecznych,  gospodarczych 
i środowiskowych nie gorszych od występujących obec nie. W obliczu wyzwań 
demograficznych odpowiedzialność oznacza rozwiązani a na rzecz 
zastępowalności pokoleń. Wzrost dzietności w dłuższ ej perspektywie przyniesie 
wzrost wpływów do budżetu państwa, zmniejszając sto pień obciążenia finansów 
publicznych świadczeniami emerytalnymi. 
Odpowiedzialność to solidarność międzypokoleniowa polegająca na znajdowaniu 
takich rozwiązań, które pozwalają na aktywne włącze nie w procesy rozwojowe 
wszystkich grup społecznych, dając im jednocześnie możliwość czerpania korzyści 
ze wzrostu gospodarczego. Pozostawienie narastający ch dysproporcji w rozwoju 
społecznym, w dłuższej perspektywie może prowadzić do „wypchnięcia”  
 
rozwój odpowi edzialny 
to rozwój włączający 
a nie wykluczający 
Monitor Polski – 29 –  Poz. 260 
28 niektórych grup z  procesów rozwojowych, co w konsekwencji może utrwal ać ich 
ubożenie, jak i obszary wykluczenia społecznego.  
 
 
   
odpowiedzialny rozwój 
to rozwój 
zrównoważony 
terytorialnie Odpowiedzialność oznacza pełniejsze wykorzystanie p otencjałów terytoria lnych 
obszarów wiejskich i miast dla kreowania wzrostu i lepszych miejsc pracy dla 
wszystkich mieszkańców Polski. To również wspomaganie rozwoju tych obszarów wiejskich i miast, które mają mniejszą odporność na  zjawiska kryzysowe, 
w niewystarczającym stopniu korzystają z pozytywnyc h efektów zachodzących 
procesów rozwojowych, nie mogą w pełni zrealizować swojego potencjału 
rozwojowego ze względu na ukształtowaną historyczni e zależność gospodarczą 
od dominujących sektorów lub utraciły funkcje społe czno-gospodarcze (brak 
odpowiednich zasobów rynku pracy czy problemy insty tucjonalne). Rodzaj 
interwencji zależy bezpośrednio od potrzeb i potenc jałów terytorialnych. 
Wykorzystanie specjalizacji regionalnych, a także rozwój przedsiębiorczości i mobilizacja istniejących zasobów kapitału finanso wego, środowiskowego, 
ludzkiego oraz społecznego, to czynniki kluczowe dl a wzmacniania procesów 
rozwojowych poszczególnych terytoriów. 
Odpowiedzialny rozwój wspomaga rozbudowę i moderniz ację sieci transportowych 
i technicznych dla podwyższenia pozycji konkurencyj nej kraju i regionów na miarę 
potrzeb, przy zachowaniu dbałości, tak aby inwestyc je te nie generowały 
nadmiernych kosztów związanych z utrzymaniem, obcią żających przyszłe 
pokolenia. Podstawa konkurencyjności to nowoczesna sieć transportowa 
pozwalająca na niezawodne, sprawne i bezpieczne prz emieszczanie się osób i 
towarów, nieprzerwane dostawy energii oraz rozwiąza nia ICT umożliwiające nie 
tylko swobodne komunikowanie się, ale przede wszyst kim dostarczanie wiedzy 
oraz zarządzanie procesami wytwórczymi w gospodarce .  
nowoczesna 
infrastruktura służąca 
potrzebom 
gospodarczym i jakości 
życia 
 
  
Państwo bardziej 
efektywne  Odpowiedzialność przejawia się w sposobie zarządzan ia procesami rozwojowymi 
w kraju. Rola państwa w gospodarce nie może sprowadzać się jedynie do bardziej lub mniej efektywnej redystrybucji środków finansow ych. Tylko efektywne 
i skoordynowane instytucje publiczne nastawione na obywateli 
i przedsiębiorstwa mają potencjał do zarządzania po litykami publicznymi tak, by 
skutecznie reagować na stojące przed społeczeństwem  i gospodarką wyzwania. 
Odpowiedzialny rozwój to także nowa filozofia gospo darowania państwowymi 
aktywami – oparta na budowaniu ich wartości, co prz yczyni się do wzmocnienia 
polskiej gospodarki. 
Odpow iedzialny rozwój to rozsądne gospodarowanie finansa mi publicznymi. 
W tym kontekście kluczowe jest utrzymanie w ryzach deficytu sektora finansów 
publicznych oraz długu publicznego. Planowane dział ania rozwojowe muszą 
uwzględniać możliwości finansowe budżetu państwa or az jednostek samorządu 
terytorialnego, tak by nadmierne zadłużenie nie sta nowiło bariery rozwojowej dla 
przyszłych pokoleń.  
solidne finanse 
publiczne 
fundamentem rozwoju  
Monitor Polski – 30 –  Poz. 260 
29  
III. Zasady realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  
Sformułowane poniżej zasady organizują proces progr amowania i realizacji Strategii , od określania celów 
i kierunków interwencji, po procesy wdrażania, moni torowania i oceny uzyskanych rezultatów.  
Selektywność podejścia (koncentracja, poszukiwanie nisz, sektory) 
Państwo umiejące wybrać 
Selektywność podejścia oznacza koncentrację na tych  produktach, technologiach, sektorach, które mają 
istotne znaczenie dla realizacji celów SOR w dłuższ ej perspektywie czasowej, a więc mających mierzalny  
wpływ na zwiększanie produktywności i powiększanie dochodów ludności oraz poprawę jakości życia. 
W krótkiej perspektywie wsparte będą sektory decydu jące o naszej aktualnej konkurencyjności, czy mając e 
znaczący udział zarówno pod względem produkcji, jak  i wpływu i powiązań z innymi sektorami. Jednak 
kluczowe jest postawienie na technologie i sektory stanowiące o przewadze konkurencyjnej w przyszłości . 
Wybór sektorów przyszłości będzie opierał się zarówno na potencjale wewnętrznym polskiej gospodarki, 
jak i na analizie megatrendów w gospodarce światowe j. Właściwa identyfikacja szans i zagrożeń 
wynikających z trendów globalnych umożliwi stworzen ie listy sektorów/technologii z perspektywą wzrostu . 
Pozwoli to również na wpisanie się polskich przedsi ębiorców w oczekiwania klientów, partnerów krajowyc h 
i zagranicznych. Decyzje o obszarach wsparcia będą też uwzględniać dodatkowe kryteria ekonomiczne 
w zakresie m.in. potencjału rynkowego, poziomu kreo wanej wartości dodanej i miejsca w łańcuchu 
wartości, powiązań z innymi sektorami, intensywnośc i technologicznej. Nie bez znaczenia pozostają również 
aspekty środowiskowe (efektywność energetyczna, rac jonalne wykorzystanie zasobów, niski poziom 
zanieczyszczeń, zapewnienie trwałości ekosystemów).  
Podejście zintegrowane i zróżnicowane terytorialnie  (zarządzanie organizowane wokół celów 
strategicznych, koordynacja sektorów i instytucji d ziałających na różnych poziomach zarządzania)  
Zintegrowana polityka wykorzystująca potencjał pols kiej przestrzeni  
Podejście zintegrowane oznacza koncentrację różnych  działań podejmowanych przez poszczególne 
podmioty – rząd, samorząd, podmioty gospodarcze i p artnerów społecznych – wokół wyznaczonych celów 
strategicznych. Interwencje w ramach poszczególnych  obszarów nie są rozłączne, a wręcz przeciwnie 
oddziałują na siebie. Oznacza to koordynację już na  etapie programowania, a następnie na etapie realiz acji 
działań, tak aby uzyskać efekt synergii niezbędny d la osiągnięcia celów. Równie ważne jest precyzyjne 
określenie podziału zadań pomiędzy administracją rz ądową i samorządową. 
Podejście zróżnicowane terytorialnie ma na celu wyk orzystanie specyficznych potencjałów terytorialnych  
i likwidację barier w rozwoju poszczególnych obszar ów/terytoriów. Oznacza to wspieranie rozwoju poprze z 
zintegrowane pakiety działań łączące wiązki interwe ncji sektorowych finansowanych ze źródeł publicznyc h 
i prywatnych, odpowiednio dopasowanych do potrzeb i  potencjałów poszczególnych terytoriów. Takie 
podejście posłuży zwiększeniu efektywności interwen cji publicznej i optymalnemu wykorzystaniu 
szerokiego wachlarza dostępnych mechanizmów i instr umentów rozwojowych. Niezbędnym elementem 
podejścia terytorialnego jest współpraca, dialog i partnerstwo z władzami regionalnymi i lokalnymi, 
podmiotami gospodarczymi i społecznymi oraz obywate lami. 
 
 
Monitor Polski – 31 –  Poz. 260 
30 Współpraca, partnerstwo i współodpowiedzialność pod miotów publicznych, biznesu i obywateli przy 
realizacji polityk publicznych  
Polska silna współpracą  
Warunkiem rozwoju nowoczesnej gospodarki i efektywn ej współpracy jest kapitał społeczny. Zasada 
współpracy i partnerstwa oznacza zaangażowanie i sz eroko zakrojone współdziałanie pomiędzy 
podmiotami publicznymi, prywatnymi, organizacjami p ozarządowymi, sektorem nauki i społeczeństwem 
obywatelskim na różnych etapach planowania i realiz acji działań rozwojowych. Różne podmioty stają się nie 
tylko współuczestnikami działań rozwojowych, ale ta kże je współtworzą, co wiąże się z budową poczucia 
współodpowiedzialności za przebieg procesów rozwojo wych. 
Szczególnie istotne dla skuteczności polityki rozwo ju jest partnerstwo i kreatywność samorządów 
terytorialnych w inicjowaniu najistotniejszych prze dsięwzięć rozwojowych. Rolą państwa w tym procesie 
jest wyznaczanie ramowych celów oraz podstawowego instrumentarium, pozostawiając przesądzenia 
odnośnie sposobu realizacji określonych celów samor ządom terytorialnym, jako współtwórcom procesów 
rozwojowych, a nie jedynie dawcom środków finansowy ch. 
Zwiększenie aktywności Polski na forum UE oraz w bl iskim sąsiedztwie  
Polska aktywnym graczem o kształt UE 
Członkostwo w UE przynosi znaczne korzyści dla gosp odarki i społeczeństwa. Kluczowe jest jednak aktywn e 
uczestnictwo w kształtowaniu polityki UE. Przyjmowane przez instytucje europejskie regulacje dotyczące  
różnych dziedzin rozwoju społecznego i gospodarczeg o mają fundamentalne znaczenie dla rozwoju Polski. 
Zasada zwiększania aktywności Polski oznacza pełnie jsze wykorzystanie istniejących mechanizmów, a takż e 
prawa wspólnotowego dla realizacji celów Strategii . Zakłada też  aktywne tworzenie odpowiedniego klimatu 
dla formułowania przez Polskę strategii reform w zakresie poszczególnych polityk UE. Takie podejście 
zwiększa możliwość uwzględniania interesów krajowyc h oraz wpływ na kształt regulacji już na wczesnym 
etapie prac. 
Aktywność Polski w jej bliskim sąsiedztwie to rozwi janie współpracy wielostronnej, w ramach poszczegól nych 
regionów Europy, jak i wzmocnienie dialogu dwustron nego z partnerami europejskimi, także z państwami 
spoza UE. 
Zwiększeniu korzyści z integracji służyć będzie lep sze wykorzystanie środków finansowych przyznawanych  
Polsce w ramach obecnej i kolejnych perspektyw fina nsowych UE. Wskazane w Strategii d ziałania będą 
realizowane z wykorzystaniem tych środków, co oznac za zwiększanie ich roli prorozwojowej 
i proinnowacyjnej oraz udziału w kreowaniu stabilny ch miejsc pracy opartych na przyszłych przewagach. 
Mobilizacja krajowego kapitału  
Polska silna oszczędnościami i inwestycjami swoich obywateli  
Zasada mobilizacji kapitału krajowego oznacza tworzenie takich warunków, w których realizacja działań 
rozwojowych angażuje w szerszej skali środki krajow e, w szczególności prywatne. W tym zakresie kluczow a 
jest aktywizacja już istniejących zasobów kapitałow ych oraz budowanie kultury oszczędności w Polsce, j ako 
niezbędnych warunków zwiększania inwestycji. Zasada  ta oznacza również zwiększenie efektywności 
inwestowania krajowych środków publicznych. Z kolei  stopniowa redukcja deficytu poprzez pozytywny 
wpływ na oszczędności krajowe oraz spadek premii za  ryzyko uwzględnianej w cenie kapitału umożliwi 
szybszą akumulację kapitału w sektorze prywatnym i w całej gospodarce, pozwalającą na wzrost produktu 
potencjalnego. 
Wypełnienie kapitałem zagranicznym luki finansowani a nie jest zjawiskiem negatywnym, ale obecna faza 
rozwoju polskiej gospodarki wymaga również odblokow ania i większego wykorzystania źródeł kapitału 
krajowego. Utrzymywanie się dużej ujemnej międzynar odowej pozycji inwestycyjnej, choć nie zawsze 
Monitor Polski – 32 –  Poz. 260 
31 postrzegane jako ryzykowne, może doprowadzić do tru dności w zbilansowaniu bieżącej pozycji płatniczej.  
Chroniczne występowanie takiej sytuacji generuje du że obciążenie dla procesu rozwojowego gospodarki. 
Biorąc pod uwagę konieczność jednoczesnego zmierzen ia się z postępującymi zmianami demograficznymi, 
które prowadzą do zmian w poziomie konsumpcji i osz czędności w polskiej gospodarce, mobilizacja 
krajowego kapitału jest właściwym działaniem zwięks zającym możliwości inwestycyjne kraju. 
Oszczędności są także o tyle istotne, że pozwalają na zapewnienie bezpieczeństwa i dobrobytu gospodars tw 
domowych. Z tego względu dla ich wzmocnienia niezbę dne są zmiany w trzech wymiarach: zmniejszanie 
obciążeń gospodarstw domowych, rozwój kwalifikacji o wysokich dochodach oraz budowa oszczędności 
systemowych, pracowniczych i indywidualnych. 
Procesy demograficzne punktem odniesienia planowani a i realizacji działań rozwojowych 
Rozwój świadomy demograficznie  
Zasada ta oznacza takie ukierunkowanie interwencji w ramach poszczególnych polityk publicznych, 
zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym, by  uwzględniały one występujące trendy 
demograficzne. Z jednej strony będzie to przygotowy wanie nowych instrumentów, które pozwolą na 
łagodzenie negatywnych zmian demograficznych, jak n p. aktywna polityka prorodzinna czy selektywna 
polityka migracyjna. Zakres stosowania tych instrum entów będzie uzależniony od fazy cyklu 
demograficznego. Jednocześnie zmiany w wielkości i strukturze populacji i trendy demograficzne na danym 
terytorium będą wpływały na decyzje o realizacji da nej inwestycji lub też na określenie sposobu jej re alizacji 
(np. inwestycje infrastrukturalne związane z dostęp em do usług). 
 
Monitor Polski – 33 –  Poz. 260 
32 IV. Powiązania Strategii  z międzynarodowymi i krajowymi 
dokumentami strategicznymi  
Dokumenty i porozumienia międzynarodowe 
Zapisy, a następnie realizacja Strategii jest warunkowana przez szereg zobowiązań, jakie wyn ikają dla Polski 
z uczestnictwa w gremiach i instytucjach międzynaro dowych i przyjmowanych przez nie dokumentach 
o charakterze strategicznym. Do najważniejszych z n ich należą: 
Agenda 2030 na rzecz zrównoważonego rozwoju  (Transforming our world: the 2030 Agenda for 
Sustainable Development) – została przyjęta przez 193 państwa członkowskie O rganizacji Narodów 
Zjednoczonych podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ w N owym Jorku we wrześniu 2015 r. Dokument 
wskazuje 17 celów oraz powiązanych z nimi 169 zadań , które oddają trzy wymiary zrównoważonego 
rozwoju – gospodarczy, społeczny i środowiskowy. Je st to program działań o bezprecedensowym zakresie i  
znaczeniu, definiujący model zrównoważonego rozwoju  na poziomie globalnym. Zgodnie z Agendą 2030 
współczesny wysiłek modernizacyjny powinien koncent rować się na wyeliminowaniu ubóstwa we 
wszystkich jego przejawach, przy równoczesnej reali zacji szeregu celów gospodarczych, społecznych i 
środowiskowych.   
Cele i zadania akcentują potrzebę i konieczność włączania w procesy rozwojow e wszystkich grup i osób 
zainteresowanych, tak aby każdy miał szansę skorzys tania z rezultatów rozwoju . Niezbędne jest spójne 
podejście do ich wdrażania poprzez odnowione, zorie ntowane na ludzi strategie gospodarcze, w których 
problemy środowiska i rozwoju gospodarczego oraz sp ołecznego będą traktowane jako całość. Służyć temu 
ma promocja wzorców zrównoważonej produkcji i konsu mpcji, a także innowacyjność gospodarki oraz 
wsparcie zatrudniania szczególnie newralgicznych gr up na rynku pracy (osób młodych, kobiet, 
niepełnosprawnych), zapewniające wszystkim możliwość godnej pracy z uwzględnieniem potrzeb 
żywieniowych , edukacyjnych, i odpowiedniego formatu zabezpiecze nia społecznego. Równolegle o jakości 
życia zadecyduje determinacja w realizacji działań na rzecz walki ze  zmianami klimatu  czy też w zakresie 
zrównoważonego użytkowania ekosystemów lądowych i w odnych . Szczególny nacisk położony jest na 
zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa , poszanowanie praw człowieka oraz dobre i przede w szystkim 
odpowiedzialne rządzenie jako podstawowe warunki tr wałego rozwoju. 
Określenie nowych celów i zadań ma wskazywać kierun ek decyzji podejmowanych przez państwa 
członkowskie w ciągu najbliższych 15 lat. Powinny o ne dążyć do wdrożenia Agendy 2030 w ramach polityki  
krajowej, a także na poziomie regionalnym i globaln ym, z poszanowaniem wewnętrznych zasad 
i priorytetów, biorąc pod uwagę specyfikę gospodare k, odmienne realia krajowe, możliwości i poziomy 
rozwoju. Polska zadeklarowała realizację Agendy 2030 oraz im plementację Celów Zrównoważonego Rozwoju 
przyjętych wraz z Agendą, podobnie jak wszystkie kr aje sygnatariusze porozumienia. Jest to zadanie 
wymagające rzeczywistej współpracy całej administra cji i wszystkich zainteresowanych stron. Nowy model  
rozwoju dla Polski, nakreślony w  Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  wychodzi naprzeciw 
oczekiwaniom sformułowanym w Agendzie. Koncepcja tr wałego i odpowiedzialnego rozwoju, na której 
zbudowano Strategię, jest spójna z ambitną wizją ONZ ukierunkowaną na zm iany, wizją świata wolnego od 
ubóstwa, gdzie każdy człowiek ma możliwość korzysta nia z rozwoju. Strategia
 t a  p o z o s t a j e  r ó w n i e ż  
w zgodzie z Wytycznymi ONZ dotyczącymi biznesu i pr aw człowieka ( UN Guiding Principles on Business and 
Human Rights ), które zostały przyjęte w 2011 r. przez Radę Praw  Człowieka ONZ.  
Polska gospodarka jest przy tym coraz silniej zinte growana z gospodarką pozostałych państw członkowski ch 
Unii Europejskiej, co oznacza, że jej rozwój w znac znej mierze będzie zależał od zdolności unijnej gos podarki 
do stawienia czoła powyższym wyzwaniom. Wspólnotową  odpowiedź na nie stanowi przyjęta w 2010 r. 
Strategia Europa 2020 , która prezentuje wizję rozwoju opartego na fundam entach społecznej gospodarki 
rynkowej XXI wieku, cechującej się stabilnym wzrostem gospodarczym oraz zapewniającej wysoki poziom 
zatrudnienia, produktywności i spójności społecznej . 
Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu 
Europa 2020 ” – w Strategii unijnej przyjętej przez Radę Europejs ką w 2010 r., będącej odpowiedzią na 
Monitor Polski – 34 –  Poz. 260 
33 ówczesny kryzys i wyzwania rozwojowe, zaprezentowan o wizję rozwoju opartego na fundamentach 
społecznej gospodarki rynkowej XXI wieku, cechujące j się stabilnym wzrostem gospodarczym oraz 
zapewniającej wysoki poziom zatrudnienia, produktyw ności i spójności społecznej. W Strategii określono 
pięć celów strategicznych oraz wskaźniki ich realiz acji, w tym wskaźniki służące monitorowaniu postępó w 
na poziomie całej UE. Dotyczą one zatrudnienia, nak ładów na sferę badawczo-rozwojową, energii i klimat u, 
edukacji oraz ubóstwa. Polska zadeklarowała osiągni ęcie w 2020 r. następujących wartości w zakresie 
pięciu priorytetowych celów Strategii: 
 wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20–64 lat na poz iomie 71%; 
 poziom nakładów na badania i rozwój (B+R) w wysokoś ci 1,7% PKB; 
 zmniejszenie zużycia energii pierwotnej do poziomu ok. 96 Mtoe; 
 zmniejszenie do 4,5% odsetka osób wcześnie porzucających naukę oraz zwiększenie do 45% 
odsetka osób z wykształceniem wyższym w wieku 30–34  lat; 
 obniżenie o 1,5 mln liczby osób zagrożonych ubóstwe m lub wykluczeniem społecznym. 
Przyjęte przez Polskę cele krajowe dotyczące zatrud nienia, edukacji, energii i klimatu pozostają na ścieżce 
realizacji , a cel w zakresie ograniczenia ubóstwa i wykluczen ia społecznego został już zrealizowany. 
Największym wyzwaniem dla Polski będzie osiągnięcie założonego poziomu nakładów na B+R , co jest 
jednocześnie problemem w skali całej UE. Na poziomi e UE istotny problem stanowi realizacja celu 
dotyczącego ograniczenia ubóstwa i wykluczenia społ ecznego o 20 mln osób, gdyż liczba osób zagrożonych  
ubóstwem i wykluczeniem społecznym w Unii wzrosła w  stosunku do roku bazowego 2008 (o ok. 5 mln 
osób – dane za 2014 r.). 
Powyższe pięć priorytetowych celów Strategii nie ob ejmuje jednak wszystkich obszarów będących 
przedmiotem zainteresowania polityki społecznej i g ospodarczej UE. Oprócz wyzwań zidentyfikowanych 
w strategii Europa 2020 , dostrzegane są nowe zjawiska, które nie były jesz cze tak dobitnie widoczne 
w momencie jej formułowania. Należą do nich m.in.: rosnące nierówności społeczne, gospodarka nadmiaru,  
ekonomia współdzielenia czy też przełomowe technolo gie. Nie można też pomijać tendencji, pozornie 
pozaekonomicznych, takich jak niesatysfakcjonujący styl rządzenia państwami i zarządzania biznesem czy  
kultura dbałości o zdrowie, odżywianie się oraz zai nteresowanie ekologią. Te nowe trendy i style życia  
wyznaczają konkretne obszary zarówno potencjalnego rozwoju, jak i zagrożeń stagnacyjnych dla 
gospodarki. Pojawiają się wyzwania natury quasi- lu b pozagospodarczej, jak wzrost postaw 
protekcjonistycznych i nacjonalistycznych wśród wielu państw europejskich, migracje ludności z Afryki 
i Bliskiego Wschodu, czynniki dezintegrujące. 
Unia Europejska potrzebuje nowej, odważnej wizji st rategicznej, uwzględniającej nowe wyzwania oraz cel e 
zrównoważonego rozwoju na rok 2030 uzgodnione przez  Organizację Narodów Zjednoczonych. Polska 
będzie aktywnym uczestnikiem w formułowaniu nowej w izji rozwojowej Europy. Polska gospodarka jest 
już bowiem silnie zintegrowana z gospodarką pozosta łych państw członkowskich Unii Europejskiej, co 
oznacza, że jej rozwój w przeważającej mierze będzi e zależał również od zdolności całej unijnej gospod arki 
do stawienia czoła występującym wyzwaniom.  
Pakiet energetyczno-klimatyczny  – jest to szereg rozwiązań legislacyjnych, przyjęt ych 17 grudnia 2008 r. 
przez Parlament Europejski, zmierzających do kontrolowania i ograniczenia emisji gazów cieplarni anych 
na terenie UE . Zakłada redukcję o 20% emisji gazów cieplarnianyc h w UE w stosunku do roku 1990, 20% 
udział energii odnawialnej w zużyciu energii ogółem  w 2020 r. ( dla Polski udział ten to 15% ), 20% wzrost 
efektywności energetycznej do 2020 r. Ramy polityki w zakresie klimatu i energii do roku 2030 – w dniach 23 i 24 października 2014 r. Rada 
Europejska (RE) uzgodniła ramy polityki klimatyczno -energetycznej Unii Europejskiej do 2030 r.  Przyjęto trzy 
główne cele dla UE: ograniczenie o co najmniej 40% emisji gazów cieplarnianych (w stosunku do poziomu 
z 1990 r.), zapewnienie co najmniej 27% udziału ene rgii ze źródeł odnawialnych w całkowitym zużyciu 
energii, zwiększenie o co najmniej 27% efektywności  energetycznej. Ramy te opierają się na pakiecie 
klimatyczno-energetycznym do 2020 r., są również sp ójne z perspektywą długoterminową określoną 
Monitor Polski – 35 –  Poz. 260 
34 w planie działania dotyczącym przejścia na konkurencyjną gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r.,  planie 
działania do 2050 r. w zakresie energii i w białej księdze w sprawie transportu. 
Porozumienie paryskie (12.12.2015 r.  21. Konferencja Stron Konwencji klimatycznej Narodó w 
Zjednoczonych)  – określa nowe wielostronne ramy ochrony klimatu w perspektyw ie po 2020 r.  J e s t  t o  
pierwsze w historii powszechne, prawnie wiążące świ atowe porozumienie w dziedzinie klimatu. 
W porozumieniu określono ogólnoświatowy plan działa nia, który ma uchronić Ziemię przed groźbą daleko 
posuniętej zmiany klimatu, dzięki ograniczeniu glob alnego ocieplenia do wartości poniżej 2°C.   
Porozumienie paryskie jest pomostem łączącym obecną  politykę z oczekiwaną neutralnością klimatyczną, 
która jest celem na koniec bieżącego stulecia. W po rozumieniu uznano ważną rolę zainteresowanych stron  
w przeciwdziałaniu zmianom klimatu, w tym między in n y m i  r o l ę  m i a s t ,  w ł a d z  n i ż s z e g o  s z c z e b l a ,  
społeczeństwa obywatelskiego i sektora prywatnego. 
Porozumienie zostało podpisane przez Polskę 22 kwie t n i a  2 0 1 6  r .  w  N o w y m  J o r k u .  P o l s k a  p r o w a d z i  
intensywne prace na forum Unii Europejskiej, aby za pewnić, że unijna polityka klimatyczna będzie zgodn a 
z duchem Porozumienia paryskiego, a polska gospodar ka będzie miała szanse na stabilny i zrównoważony 
rozwój. Polska jest gotowa do redukcji CO 2, zgodnie z polskimi doświadczeniami i możliwościam i. Trzeba 
mieć na uwadze dotychczasowe działania Polski w tym  zakresie – tj. zredukowanie emisji dwutlenku węgla  
o ok. 30% w stosunku do 1988 r., w ramach zobowiąza ń  w y n i k a j ą c y c h  z  P r o t o k o ł u  z  K i o t o ,  c h o ć  
zobowiązywał on Polskę do 6% redukcji emisji.  
Dokumenty krajowe Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  jest aktualizacją średniookresowej strategii rozwoju kra ju, 
tj. Strategii Rozwoju Kraju 2020 , przyjętej uchwałą Rady Ministrów 25 września 2012  r., zgodnie 
z wymogami ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadze nia polityki rozwoju .  
Niniejsza Strategia jest główną, krajową strategią rozwojową , określającą podstawowe uwarunkowania, 
cele i kierunki rozwoju kraju w wymiarze społecznym , gospodarczym, regionalnym i przestrzennym. 
Stanowi jednocześnie podstawę do określenia nowego systemu dokumentów strategicznych , który 
przedstawiony zostanie w zaktualizowanym Systemie zarządzania rozwojem Polski  oraz znajdzie 
odzwierciedlenie w nowelizacji ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadze nia polityki rozwoju.  
Strategia  wyznacza jednocześnie zakres aktualizacji obowiązu jących strategii (w tym 9 strategii 
zintegrowanych) i programów oraz innych dokumentów wdrożeniowych, zgodnie z przyjętą koncepcją 
rozwojową.  
Proponowana w Strategii  wizja rozwojowa wymaga, aby bardziej inkluzyjnemu charakterowi rozwoju 
społeczno-gospodarczego towarzyszyła również zmiana  paradygmatu procesów rozwojowych na rzecz 
większej równomierności w wymiarze terytorialnym. Z  tego względu strategia średniookresowa proponuje 
model oparty na rozwoju zrównoważonym . Jednocześnie w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  
nastąpiło połączenie w jednym dokumencie, posiadają cym odpowiednie narzędzia wdrożeniowe, 
perspektywy długo i średniookresowej. Dłuższy horyz ont czasowy Strategii wynika z dotychczasowych 
doświadczeń związanych z brakiem odpowiednich instr umentów zapewniających zarówno skuteczną 
realizację, jak i monitorowanie wdrażania długookre sowej strategii rozwoju kraju. Oznacza to rezygnacj ę 
z długookresowej strategii rozwoju kraju ( Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju. Polska 2030.  Trzecia 
Fala Nowoczesności ), co znajdzie odzwierciedlenie w nowym układzie do kumentów strategicznych. 
W świetle przebudowy całego systemu zarządzania roz wojem przewidywane jest również określenie 
właściwego podejścia do planowania przestrzennego i  uwzględnienie wymiaru przestrzennego 
w strategiach sektorowych .  
SOR uwzględnia także cele wyrażone w innych materia łach i dokumentach o charakterze strategicznym 
zarówno krajowych, jak i unijnych odnoszących się d o działań mających znaczenie dla funkcjonowania 
państwa, rozwoju gospodarki i społeczeństwa. 
Monitor Polski – 36 –  Poz. 260 
35  
V. Cel główny, cele szczegółowe i oczekiwane rezultaty  
 
Głównym celem Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  jest tworzenie 
warunków dla  wzrostu dochodów mieszkańców Polski przy jednoczesn ym 
wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicz nym, środowiskowym 
i terytorialnym . 
Strategia  jest ukierunkowana na inkluzywny rozwój społeczno-gospodarczy . Przyjęto, że główną siłą 
napędową rozwoju i priorytetem publicznym jest spójność społeczna . Strategia podporządkowuje działania 
w sferze gospodarczej osiąganiu celów związanych z poziomem i jakością życia obywateli Polski. Kładzie  
nacisk, aby beneficjentem rozwoju gospodarczego, w większym niż dotychczas stopniu, byli zwykli 
obywatele oraz obszary do tej pory pomijane w polit yce rozwoju. Przyjęcie takiego wzorca będzie sprzyjać 
uwolnieniu kapitału ludzkiego, wzmocnieniu kapitału  społecznego i tym samym optymalnemu 
wykorzystywaniu potencjału rozwojowego całego kraju . 
W procesie rozwoju główną rolę, poprzez zwiększanie  swojej produktywności i innowacyjności, odgrywają 
przedsiębiorstwa  – jako dostawcy towarów i usług na rynek krajowy i zagraniczny, realizatorzy inwestycji 
oraz podatnicy. Ich potrzeby kapitałowe zaspokaja sektor finansowy , który jednocześnie umożliwia 
inwestorom osiąganie dochodów z kapitału, wpływając  tym samym bezpośrednio na realizację celu 
głównego Strategii . Państwo  jest podmiotem ustalającym warunki procesu podział u dochodu (poprzez 
politykę spójności społecznej i terytorialnej, redy strybucję i usługi) oraz działania wszystkich grup (regulacje, 
ład instytucjonalny, otoczenie makroekonomiczne). 
 
Monitor Polski – 37 –  Poz. 260 
36 Schemat 1. Schemat realizacji celu głównego Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  
 
 
Monitor Polski – 38 –  Poz. 260 
37 Oczekiwanym efektem  realizacji Strategii w perspektywie długookresowej  dla obywateli  będzie wzrost 
ich dochodów oraz poprawa jakości życia rozumiana j ako stworzenie przyjaznych warunków bytowych, 
przede wszystkim dla rodzin; zapewnienie odpowiedni ej jakości edukacji i szkoleń, podwyższających 
kwalifikacje i kompetencje obywateli; wzrost zatrud nienia i lepsze jakościowo miejsca pracy; poprawa 
dostępu do infrastruktury; zapewnienie odpowiedniej  opieki medycznej, poprawiającej zdrowotność 
obywateli; satysfakcjonującego stanu środowiska ora z poczucia bezpieczeństwa.  
Najważniejsze efekty długookresowe dla gospodarki  to przede wszystkim zmiana struktury PKB Polski 
w wyniku zwiększenia roli innowacji w jego tworzeniu. Przyczyni się to do szybszej konwergencji dochod ów 
Polaków do poziomu średniej Unii Europejskiej.  
W sferze instytucjonalnej efektem realizacji Strategii  będzie państwo bardziej przyjazne dla obywateli 
i przedsiębiorców, co będzie przejawiało się w popr awie jakości funkcjonowania jego organów 
i poszczególnych instytucji służących rozwojowi. W sferze społecznej  efekty realizacji Strategii  to 
ograniczenie wykluczenia społecznego i ubóstwa oraz  wszelkiego rodzaju nierówności społecznych, a takż e 
budowa silnego kapitału społecznego i zwiększenie j ego roli w rozwoju. 
Tabela 1. Wskaźniki kluczowe przedstawiające stopie ń realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju 
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020 Wartość w 
roku 2030 Źródło 
danych 
Skorygowany realny dochód do 
dyspozycji brutto gospodarstw 
domowych na 1 mieszkańca wg 
PPP (UE-28=100) % 68,5% 
(2014) 
 76,0–80,0 100,0 Eurostat 
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem 
lub wykluczeniem społecznym  % 23,4 
(2015) 20,0 17,0 GUS 
PKB na 1 mieszkańca wg PPP 
(UE-28 =100) % 69,0 
(2015) 75,0–78,0 79,0 (2023) 
95,0 (2030) GUS 
/Eurostat 
Współczynnik Giniego – 
wskaźnik rozkładu dochodów 
gospodarstw domowych współczynnik 30,6 
(2015) 30 27 GUS 
Najważniejszym zakładanym rezultatem realizacji Strategii będzie zwiększenie przeciętnego dochodu 
rozporządzalnego brutto gospodarstw domowych na 1 m ieszkańca wg PPP do  76–80% w stosunku do 
średniej UE do roku 2020 , a do roku 2030 zbliżenie dochodu rozporządzalnego  brutto na 1 mieszkańca 
w PPP do poziomu średniej UE, przy jednoczesnym dąż eniu do zmniejszania dysproporcji w dochodach 
rozporządzalnych brutto między poszczególnymi regio nami.  
Jednym z kolejnych zakładanych efektów realizacji Strategii będzie zmniejszenie odsetka osób zagrożonych 
ubóstwem i wykluczeniem społecznym  (z obecnych 23,4% do ok. 20% w 2020 r.). Rosnąć bę dzie wydajność 
pracy , która powinna przekładać się na wzrost wynagrodze ń.  
W zakresie poziomu PKB zakładana jest dalsza konwer gencja pomiędzy Polską i UE. Zakłada się, że poziom  
PKB na mieszkańca, mierzony według parytetu siły na bywczej, wynoszący obecnie 69% średniej UE, 
osiągnie w 2020 r.  ok. 75–78% średniej UE , a do 2030 r., po uruchomieniu nowych czynników 
konkurencyjności, zbliży się do średniej UE. 
Realizacji tak postawionego celu będzie sprzyjać ko ncentracja powiązanych wewnętrznie działań państwa 
w wybranych obszarach gospodarki, polityki społeczn ej, polityki regionalnej oraz zagadnień 
instytucjonalnych. Będą one podejmowane za pomocą i nstrumentów regulacyjnych, instytucjonalnych 
i finansowych, według sformułowanych powyżej zasad oraz systemu skoordynowanego oddziaływania na 
sferę publiczną (a poprzez nią także na sferę przed siębiorstw i obywateli). Pozwoli to na zainicjowani e 
i utrzymanie procesów pożądanych zmian strukturalny ch w gospodarce, które będą sprzyjały realizacji 
postawionego celu.  Wspomniane działania w pierwszym rzędzie dotyczą zw iększania konkurencyjności gospodarki poprzez 
innowacje, eksport i wzrost wartości kapitałów uruc hamianych na inwestycje w sektorze przedsiębiorstw 
Monitor Polski – 39 –  Poz. 260 
38 (cel szczegółowy I) , pełniejsze wykorzystanie zasobów społecznych i te rytorialnych (cel szczegółowy II)  oraz 
przedsięwzięcia zwiększające efektywność funkcjonowania inkluzywnych instytucji państwa, służących 
przedsiębiorstwom i obywatelom (cel szczegółowy III) . 
W ramach każdego z tych celów aktywność państwa sku pi się na wybranych obszarach – filarach nowego 
modelu gospodarczego dla Polski (w każdym z obszaró w zarysowano cel realizacji założonych działań): 
Cel szczegółowy I – Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o w iedzę, dane i doskonałość 
organizacyjną 
Wzrost zdolności 
polskiego 
przemysłu do 
sprostania 
globalnej 
konkurencji  Reindustrializacja  przeprowadzona na bazie polskich zasobów w znaczący  sposób 
przyczyni się do wzmocnienia fundamentów polskiej g ospodarki. Przemysł jest 
rdzeniem komercyjnych wydatków na B+R i naturalnym środowiskiem innowacji, 
także dla firm z sektora usługowego. To przemysł tw orzy złożone łańcuchy wartości 
i sieci kooperacji, zasadniczo przyczyniając się do  wzrostu produktywności, 
powstawania innowacji i miejsc pracy wysokiej jakoś ci.  
Rozwój innowacyjnych firm  – oznacza zwiększanie stopnia zaawansowania 
technologicznego produktów, stymulowanie powstawani a nowych rozwiązań 
technologicznych i organizacyjnych na bazie własnyc h zasobów 
przedsiębiorstw, oparcie przewag konkurencyjnych w handlu zagranicznym 
w większym stopniu na jakości i innowacyjności prod uktów, kształtowanie 
postaw proinnowacyjnych dzięki optymalnemu wykorzys taniu kapitału 
ludzkiego i wzmocnieniu kapitału społecznego. Zwiększenie 
innowacyjności polskich 
przedsiębiorstw na rynku 
krajowym i rynkach 
zagranicznych  
Przemiany 
strukturalne sektora 
Nowe formy 
działania 
i współpracy 
Nowoczesne 
instrumenty 
wsparcia  Małe i średnie przedsiębior stwa  – rozwijanie potencjału polskich firm tak , by 
stawały się one coraz większe dzięki działaniom w z akresie otoczenia prawnego, 
tworzeniu i wdrażaniu innowacji, tworzeniu nowych m iejsc pracy, udziału 
w łańcuchach kooperacji i ekspansji zagranicznej, ułatwieniom w dostępie do instrumentów finansowania rozwoju przedsiębiorstwa dostosowanych do jego 
wielkości.  
Interwencja państwa względem rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego 
będzie polegała na wsparciu przekształceń strukturalnych zapewniających wzrost 
konkurencyjności, jakości i bezpieczeństwa żywności  oraz bezpieczeństwa 
żywnościowego kraju. 
Kapitał dla rozwoju oznacza zmobilizowanie środków finansowych, w tym 
sektora prywatnego, w celu znacznego zwiększenia po ziomu inwestycji 
w Polsce. Rozbudowa instrumentów finansowych oferow anych przez 
państwowe instytucje rozwoju jest niezbędna dla wzm ocnienia działających 
w Polsce firm. Pożądane jest również zwiększenie ef ektywności wykorzystania 
środków publicznych, w szczególności funduszy europ ejskich, jak i kapitału 
polonijnego. Kapitał dla rozwoju oznacza także budo wanie w Polsce kultury 
oszczędzania, ponieważ to właśnie poziom oszczędnoś ci krajowych stanowi 
w dużym stopniu o możliwościach inwestycyjnych gospodarki. Trwałe  zwiększenie stopy 
inwestycji i ich jakości 
w dłuższej perspektywie, 
przy większym 
wykorzystaniu środków 
krajowych  
Zwiększenie 
umiędzynarodowienia 
polskiej gospodarki  
Zwiększenie eksportu 
towarów 
zaawansowanych 
technologicznie   Ekspansja zagraniczna polskich przedsiębiorstw będzie elemente m pomnażania 
rodzimego kapitału poprzez zwiększenie korzyści ska li oraz wzmocnienie 
obecności na dotychczasowych rynkach i wchodzenie n a nowe, w szczególności 
szybko rozwijające się, np. Azji i Afryki. Celem bę dzie podtrzymanie korzystnych 
tendencji i ograniczenie deficytu na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego. Obok eksportu (w szczególności towarów  zaawansowanych 
technologicznie) na ekspansję zagraniczną powinny s kładać się bezpośrednie 
inwestycje polskich firm. 
 
 
Monitor Polski – 40 –  Poz. 260 
39 Cel szczegółowy II – Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównow ażony 
Spójność społeczna . Utrzymujące się zróżnicowania społeczne mogą stać  się 
barierą dla dynamicznego rozwoju gospodarki, dlatego rozwój winien 
sprzyjać włączeniu społecznemu, co oznacza gospodar kę o wysokim 
poziomie zatrudnienia dobrej jakości i przedsiębior czości. Oznacza to 
z jednej strony konieczność adaptacji gospodarki do  występujących trendów 
demograficznych, w szczególności poprzez zapewnieni e dostępności usług 
świadczonych w odpowiedzi na te wyzwania, a z drugi ej wsparcie rozwoju 
i odpowiednie wykorzystanie potencjału poszczególny ch grup społecznych 
na rynku pracy. Poprawa dostępności usł ug 
świadczonych 
w odpowiedzi na wyzwania 
demograficzne  
Wzrost i poprawa 
wykorzystania potencjału 
kapitału ludzkiego na rynku 
pracy  
Zrównoważony rozwój kraju 
wykorzystujący 
indywidualne potencjały 
endogeniczne 
poszczególnych terytoriów 
Wzmacnianie regionalnych 
przewag konkurencyjnych 
w oparciu o specjalizacje 
gospodarcze i nowe nisze 
rynkowe 
Podniesienie skuteczności 
i jakości wdrażania polityk 
ukierunkowanych 
terytorialnie na wszystkich 
szczeblach zarządzania   Rozwój zrównoważony terytorialnie oznacza rozwój wszystkich terytoriów  
przez wzmacnianie ich potencjałów endogenicznych i czynni ków rozwoju 
oraz likwidację barier i włączenie w procesy rozwoj owe regionów 
zmagających się z trudnościami o charakterze restru kturyzacyjnym 
i adaptacyjnym (makroregion Polski Wschodniej, Śląs k), obszarów 
wiejskich wraz z ich lokalnymi ośrodkami miejskimi oraz średnich miast 
tracących funkcje społeczno-gospodarcze. Oznacza to  m.in. prowadzenie 
skutecznej polityki regionalnej dostosowanej do spe cyfiki danego 
terytorium i obejmującej działania służące aktywiza cji gospodarczej, 
rozwojowi lokalnych rynków pracy i mobilizacji zawodowej mieszkańców, 
czy poprawie dostępu do usług publicznych z wykorzy staniem potencjałów 
lokalnych i subregionalnych gospodarek, jak również  własnych zasobów. 
W wymiarze instytucjonalnym istotne będzie dalsze w zmacnianie zdolności 
do planowania i prowadzenia działań rozwojowych, sz czególnie na 
poziomie lokalnym. Przewidywane jest również podjęc ie działań, których 
celem jest uwolnienie potencjału polskich aglomerac ji. Rozwój taki 
oznacza, że korzyści z rozwoju gospodarczego kraju powinny być dostępne 
dla wszystkich obywateli, bez względu na miejsce za mieszkania.  
Cel szczegółowy III – Skuteczne państwo i instytucj e służące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu 
i gospodarczemu 
Prawo w służbie obywatelom i gospodarce  – przede wszystkim popraw a 
jakości stanowionego prawa, w tym zmniejszenie obci ążeń regulacyjnych 
w celu zapewnienia lepszych warunków dla prowadzeni a działalności 
gospodarczej w Polsce i realizacji potrzeb poszczeg ólnych grup obywateli. Istotą 
zmian w tym zakresie będzie: deregulacja, usprawnie nie systemu prawnego, 
w tym stabilne i przewidywalne otoczenie prawne ora z racjonalizacja procesów 
legislacyjnych, w tym partnerstwo głównych podmiotó w instytucjonalnych, 
korporacyjnych i społecznych. Uproszczenie prawa 
zapewniające lepsze 
warunki dla działalności 
gospodarczej i realizacji 
potrzeb obywateli  
Inkluzywne i  skuteczne 
instytucje publiczne – 
dostępne i otwarte dla 
obywateli 
oraz przedsiębiorców 
Budowa zintegrowanego  
systemu planowania 
społeczno-gospodarczego 
i przestrzennego  Instytucje prorozwojowe i strategiczne za rządzanie rozwojem  –
funkcjonowanie instytucji sprzyjających budowie prz ewag konkurencyjnych 
kraju i działających w nim podmiotów gospodarczych i społecznych. Ten 
obszar obejmuje kompleksowe działania na rzecz zwię kszenia efektywności 
instytucji publicznych (konsolidacja, integracja dz iałań), zmiany w strukturze 
i sposobie działania administracji (odbiurokratyzow anie), zwiększenie 
skuteczności sądownictwa i całego wymiaru sprawiedl iwości, zmiany 
w zakresie zamówień publicznych, wzmocnienie roli d ialogu społecznego 
i obywatelskiego. 
Podstawą odpowiedzialnego rozwoju Polski i realizac ji założonych celów jest 
sprawne i skuteczne państwo. Niezbędnym warunkiem d o tego jest budowa 
takiego systemu zarządzania rozwojem, który pozwoli na sprawną 
koordynację najważniejszych procesów gospodarczych i  społecznych, wzmocni 
Monitor Polski – 41 –  Poz. 260 
40 rolę planowania przestrzennego w realizacji polityk i rozwoju oraz zwiększy 
odporność i możliwość reagowania państwa na zagroże nia.  
E-państwo – wykorzystanie w skali gospodarki możliwości oferowa nych prz ez 
dostępne technologie cyfrowe. Elektronizacja proces ów obsługi obywateli 
i przedsiębiorców, jak również wewnątrz administrac ji może w dłuższej 
perspektywie przyczynić się do poprawy funkcjonowan ia administracji, obniżenia 
kosztów obsługi i poprawy efektywności funkcjonowan ia przedsiębiorstw. Cyfrowe państwo 
usługowe  
Stabilne, 
efektywne 
i zrównoważone 
finanse publiczne  Finanse publiczne  – realizacja celu strategicznego polityki państwa, ja kim jest 
tworzenie warunków dla wzrostu dochodów mieszkańców  Polski przy jednoczesnym 
wzroście spójności w wymiarze społecznym, ekonomicz nym i terytorialnym, wymaga 
stabilnych, efektywnych i zrównoważonych finansów p ublicznych. 
Efektywność wykorzystania środków UE – przeorientowanie sposobu 
wykorzystania środków europejskich pod względem zak resu, koordynacji i form 
wsparcia, w kierunku objęcia dofinansowaniem przeds ięwzięć w obszarach 
interwencji kluczowych dla zdefiniowanych celów roz wojowych. Dotyczy to 
zwłaszcza przedsięwzięć cechujących się wysoką wart ością dodaną i trwałością 
efektów (m.in za sprawą szerokiego zastosowania wsp arcia zwrotnego) oraz 
zapewnienia takiej koordynacji strumieni finansowan ia, która przełoży się na efekt 
synergiczny (m.in. zapobiegnie jednoczesnemu występ owaniu wysokiej 
efektywności interwencji w jednym obszarze i opóźni eń lub niskiej jakości efektów 
w innych obszarach). Wykorzystanie 
środków z budżetu 
Unii Europejskiej 
w sposób 
przekładający się na 
trwałe efekty 
rozwojowe  
Podejmowane działania w trzech określonych jako pri orytetowe celach szczegółowych będą jednocześnie 
uwarunkowane koniecznością zapewnienia  trwałej stabilności makroekonomicznej,  w tym również 
w kontekście polityki budżetowej państwa  (utrzymanie stabilności finansów publicznych, przy  
jednoczesnym wspieraniu inkluzywnego wzrostu gospod arczego pozostaje priorytetem polityki 
gospodarczej). Wyżej wymienione działania będą uzup ełniane przez realizację przedsięwzięć 
infrastrukturalnych i działań o charakterze regulac yjnym i instytucjonalnym, w tak kluczowych dziedzin ach 
dla rozwoju gospodarczego i jakości życia jak rozwój kapitału ludzkiego i społecznego, w tym eduk acji, 
kultury i zdrowia, w obszarze transportu, pozyskiwa nia i dystrybucji energii oraz zapewnienia trwałego  
dobrego stanu środowiska naturalnego zgodnego z kon cepcją zrównoważonego rozwoju. 
Realizacji celów społeczno-gospodarczych służyć będ zie wzmocnienie narodowego potencjału 
bezpieczeństwa  umożliwiającego zapobieganie i przeciwdziałanie ws półczesnym zagrożeniom. Połączenie 
doświadczeń „nurtów strategicznych” w obszarze bezp ieczeństwa i rozwoju może mieć wpływ na 
skuteczność polityki państwa zarówno w wymiarze bie żącym, jak i w perspektywie średnio- 
i długookresowej. 
Obszary wpływające na osiągnięcie celów Strategii 
Poprawa jakości 
kapitału 
ludzkiego  
Zwiększenie 
udziału kapitału 
społecznego 
w rozwoju 
społeczno-
gospodarczym 
kraju  Kapitał ludzki  i społeczny  – kapitał ludzki o odpowiednio wysokich kompetencjach  
i kwalifikacjach dostosowanych do wyzwań zmieniając ej się rzeczywistości stanowi 
jeden z nieodzownych warunków szybkiego rozwoju gos podarczego oraz poprawy 
jakości życia obywateli. Kluczowe jest wydobywanie potencjału wiedzy, umiejętności 
i kreatywności, która pozwala na realizację aspirac ji zawodowych, umożliwia 
adaptację do ciągle pojawiających się zmian w gospo darce oraz jest niezbędna dla 
tworzenia nowych, innowacyjnych rozwiązań. Jakość k apitału ludzkiego, to również 
działania na rzecz pozostawania w jak najlepszym zd rowiu, co stanowi warunek 
niezbędny dla utrzymywania aktywności zawodowej i s połecznej, a także stanowi 
o jakości życia.  Z kolei, kapitał społeczny jest warunkiem współprac y opartej na 
zaufaniu i punktem wyjścia dla rozwoju nowoczesnej gospodarki. Kształtowanie 
postaw sprzyjających kooperacji, kreatywności oraz komunikacji, zwiększenie 
partycypacji społecznej i wpływu obywateli na życie  publiczne oraz potencjał 
kulturowy to warunki powodzenia planowanych działań  rozwojowych. Zarówno klimat 
trwałego zaufania pomiędzy obywatelami, w relacji p aństwo – obywatel, państwo – 
Monitor Polski – 42 –  Poz. 260 
41 przedsiębiorca, jak i  rozwój przedsięb iorczości kreatywnej , należy traktować jako 
swego rodzaju katalizator wszystkich zmian lub dzia łań, praktyczną dźwignię inicjatyw 
i podejmowanych celów rozwojowych. 
Cyfryzacja  – możliwość szerszego wykorzystania rozwiązań cyfrowyc h 
uwarunkowana jest poziomem świadomości istnienia us ług cyfrowych oraz korzyści 
płynących z ich wykorzystania, odpowiednim poziomem  umiejętności cyfrowych 
oraz dostępnością sieci teleinformatycznych. Kluczo wy jest więc rozwój sieci 
i infrastruktury telekomunikacyjnej oraz pobudzenie  popytu na usługi dostępowe 
o wysokich przepływnościach.  Wzmocnienie 
cyfrowego rozwoju 
kraju  
Zwiększenie dostępności 
transportowej oraz poprawa 
warunków świadczenia usług 
związanych z przewozem 
towarów i pasażerów  Transport – rozwój infrastruktury tran sportu determinuje zarówno 
jakość życia obywateli, dostępność rynków pracy, ja k i konkurencyjność 
gospodarki. Oprócz budowy czy modernizacji material nej infrastruktury 
transportu istotny jest efektywny sposób jej wykorz ystania. Wiąże się to 
między innymi z integracją różnych gałęzi transport u, a także z poprawą 
jakości usług transportowych. 
Energia – nowoczesny sektor energetyczny stanowi warunek dla zapewnienia Polsce 
bezpieczeństwa energetycznego oraz konkurencyjnej i  efektywnej gospodarki. Do 
osiągnięcia tak postawionego celu niezbędne jest ró wnież tworzenie rozwiązań na 
rzecz modernizacji i rozbudowy sieci wytwarzania, p rzesyłu i dystrybucji energii, 
a także produkcji energii na poziomie gospodarstw. Efektem działań inwestycyjnych, 
modernizacyjnych oraz poszukiwań nowych źródeł ener gii, także odnawialnych, 
będzie stabilność, dywersyfikacja i niezawodność do staw energii oraz większa 
niezależność energetyczna kraju. Zrównoważenie 
systemu 
energetycznego 
Polski  
Rozwój potencjału 
środowiska 
naturalnego na 
rzecz obywateli 
i przedsiębiorców  Środowisko  – unikatowy charakter polskich zasobów przyrodniczych jest szansą dla 
zrównoważonego rozwoju kraju. Odpowiednie zarządzan ie środowiskiem będzie 
sprzyjać przeciwdziałaniu procesom depopulacji popr zez poprawę stanu środowiska, 
regenerację systemów przyrodniczych i tworzenie mie jsc pracy na terenach 
niezurbanizowanych. Zachowanie i rozwój dziedzictwa  kulturowo-przyrodniczego dla 
przyszłych pokoleń wymaga wykorzystania różnych pot encjałów, m.in. wspierania 
odnawialnych źródeł energii, ze szczególnym uwzględ nieniem rodzimych zasobów, 
takich jak geotermia i biomasa. Konieczna jest takż e integracja planowania 
przestrzennego z programowaniem rozwoju społeczno-g ospodarczego oraz 
racjonalne gospodarowanie zasobami, w tym w szczegó lności wodą i zasobami 
ziemi. 
Bezpieczeństwo narodowe – jest warunkiem niezbędnym i koniecznym 
odpowiedzialnego rozwoju państwa. W dobie dynamiczn ie zmieniającego się 
otoczenia oraz pojawiania się nowych wyzwań i zagro żeń konieczne jest 
posiadanie odpowiedniego potencjału i zdolności pań stwa do przeciwdziałania 
wewnętrznym i zewnętrznym zagrożeniom. Skuteczność funkcjonowania 
systemu wymaga współpracy wszystkich podmiotów właś ciwych w sprawach 
bezpieczeństwa na rzecz budowy zintegrowanego syste mu bezpieczeństwa 
narodowego. Istotne miejsce w systemie zajmują Siły  Zbrojne RP. Osiąganie 
przez nie zdolności i planowane zamierzenia moderni zacyjne stymulują 
równocześnie rozwój potencjału polskiego przemysłu obronnego. Angażowanie 
w rozwój i utrzymanie zdolności Sił Zbrojnych podmi otów przemysłowego 
potencjału obronnego, w szczególności nadzorowanych  przez Skarb Państwa, 
zapewnia ochronę podstawowych interesów bezpieczeńs twa państwa 
i przyczynia się do wzmacniania bezpieczeństwa naro dowego. Innowacyjność, 
skok technologiczny tego potencjału wpisują się w n urt rozwoju społeczno-
gospodarczego państwa. Poprawa odporności 
państwa na 
współczesne zagrożenia 
i zdolności 
przeciwdziałania im 
Zwiększenie poziomu 
bezpieczeństwa 
i porządku publicznego 
jako warunek dla 
rozwoju kraju  
Monitor Polski – 43 –  Poz. 260 
42 Schemat 2. Cel główny, cele szczegółowe oraz obszar y koncentracji działań Strategii na rzecz Odpowiedzialnego 
Rozwoju : 
 
 
 
 
  
Cel szczegółowy I – Trwały wzrost 
gospodarczy oparty coraz silniej 
o wiedzę, dane i doskonałość 
organizacyjną Cel szczegółowy II – Rozwój 
społecznie wrażliwy i terytorialnie 
zrównoważony Cel szczegółowy III – Skuteczne 
państwo i instytucje służące 
wzrostowi oraz włączeniu 
społecznemu i gospodarczemu 
Osiągany poprzez:  
Wykorzystanie dotychczasowych 
przewag i równoległe kreowanie 
nowych w obszarach przynoszących 
wysoką wartość dodaną, przy 
większym i lepszym wykorzystaniu 
wiedzy i kapitału oraz 
racjonalnym/efektywnym 
wykorzystaniu zasobów. Osiągany poprzez:  
Politykę regionalną promującą 
zrównoważony, trwały 
i samopodtrzymujący się rozwój, 
z zakresu polityki społecznej, 
instrumenty ekonomiczne 
i finansowe oraz zróżnicowane 
podejście do rozwoju (różnych 
typów terytoriów, grup 
społecznych). 
 
 
 Osiągany poprzez:  
Poprawę jakości funkcjonowania 
państwa i instytucji służących 
rozwojowi, w tym ich 
odbiurokratyzowanie. Dobre 
zarządzanie krajem i państwowym 
majątkiem, angażujące różne 
podmioty, integrujące różne polityki 
publiczne i uwzględniające 
specyficzne uwarunkowania 
i potrzeby zróżnicowanych 
terytoriów oraz oparte na zasadzie 
otwartego rządzenia. 
 
 
Reindustrializacja   
Rozwój innowacyjnych firm   
Małe i średnie przedsiębiorstwa  
Kapitał dla rozwoju 
Ekspansja zagraniczna   
 
Spójność społeczna  
Rozwój zrównoważony 
terytorialnie   
 
Prawo w służbie obywatelom 
i gospodarce   
System zarządzania procesami 
rozwojowymi, w tym instytucje 
publiczne 
E-państwo 
Finanse publiczne 
Efektywność wykorzystania 
środków UE 
 
 
 
 
 
 
  Cel główny SOR  
Tworzenie warunków dla wzrostu dochodów mieszkańców  Polski, przy 
jednoczesnym wzroście spójności w wymiarze społeczn ym, 
ekonomicznym, środowiskowym i terytorialnym  
Główne o bszary 
koncentracji działań : Główne o bsza ry 
koncentracji działań : Główne o bszary 
koncentracji działań :  
Stabilność makroekonomiczna 
Obszary wpływające na osiągnięcie celów Strategii  
energia kapitał ludzki 
i społeczny 
bezpieczeństwo 
narodowe środowisko 
 
transport 
cyfryzacja 
Monitor Polski – 44 –  Poz. 260 
43 VI. Stabilność makroekonomiczna 
Priorytetem polityki gospodarczej pozostaje utrzyma nie stabilności finansów publicznych przy 
jednoczesnym wspieraniu inkluzywnego wzrostu gospod arczego. Stabilna polityka makroekonomiczna to 
również poprawa ratingu polskiej gospodarki przekła dająca się na niższe koszty długu publicznego. 
Przyczynia się ona do utrzymania niskich długookres owych stóp procentowych. 
Zapewnienie stabilnego otoczenia makroekonomicznego stanowi fun dament trwałego i zrównoważonego 
wzrostu gospodarczego . Zrównoważone finanse publiczne sprzyjają długofal owym trendom rozwojowym. 
Zniesienie przez Radę ECOFIN procedury nadmiernego d e f i c y t u  w o b e c  P o l s k i  w  c z e r w c u  2 0 1 5  r . ,  
potwierdzające skuteczność działań konsolidujących finanse publiczne nie kończy wyzwań związanych 
z zapewnieniem ich stabilności. Polska będzie podej mowała dalszy wysiłek strukturalny, aby zgodnie 
z uregulowaniami Paktu Stabilności i Wzrostu osiągn ąć średniookresowy cel budżetowy (MTO). Inicjatywy 
podejmowane w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  powinny wzmacniać stabilność 
makrofiskalną i uwzględniać istniejące czynniki ryz yka w średnim i długim okresie. W perspektywie 
pozwoliłoby to na pełne uczestnictwo Polski w Unii Gospodarczej i Walutowej. Czynniki ryzyka to przede  
wszystkim trendy w zakresie starzenia się społeczeń stwa, które wiążą się z przewidywanym znaczącym 
obciążeniem systemu emerytalnego i opieki zdrowotne j. Innym uwarunkowaniem są potencjalne koszty 
dostosowań do zmian klimatu. Realizacja przez Polsk ę celów europejskich polityk dotyczących klimatu 
i  e n e r g i i  d o  2 0 3 0  r .  w y m a g a ć  b ę d z i e  n i e  t y l k o  p o n i e sienia znaczących kosztów inwestycji w sektorach 
gospodarki charakteryzujących się wysoką energochło nnością oraz emisyjnością gazów cieplarnianych, ale  
również zmierzenia się z potencjalnymi skutkami w z akresie spowolnienia tempa wzrostu gospodarczego. 
W przypadku niezachowania zasad ostrożności pojawia jące się napięcia w zakresie finansów publicznych 
mogłyby zwiększyć możliwość wystąpienia zagrożeń dla tempa wzrostu  potencjalnego PKB w postaci: 
zmniejszenia poziomu oszczędności krajowych, wzrost u kosztu kapitału, zwiększenia poziomu długu oraz 
kosztów jego obsługi czy zmniejszenia poziomu akumu lacji kapitału. Zagrażałoby to realizacji celów Strategii 
na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju .  
Brak stabilnych finansów publicznych oznaczałby też  sytuację, w której państwo konkuruje 
z przedsiębiorcami o prywatne oszczędności. Prowadz iłoby to do ograniczenia dostępu przedsiębiorców do  
środków finansowych, które mogliby przeznaczać na i nwestycje, a to hamuje wzrost gospodarczy. 
Dodatkowo rosnąca podaż papierów skarbowych, niezbę dna do sfinansowania wysokiego deficytu, 
prowadzi do wzrostu rynkowych stóp procentowych. Pi eniądz staje się w takiej sytuacji droższy dla 
przedsiębiorców i konsumentów i zwiększają się koszty obsługi długu.  
Stworzeniu przewidywalnego i stabilnego otoczenia m akroekonomicznego, sprzyjającego wzrostowi 
gospodarczemu i realizacji Strategii , będzie służyć ograniczenie nieskutecznych w budow aniu 
zrównoważonego i trwałego wzrostu gospodarczego pro cyklicznych mechanizmów polityki budżetowej 
(w szczególności w kontekście przeciwdziałania kryz ysom), przeciwdziałanie pogłębianiu się nierównowag i 
demograficznej związanej ze starzeniem się społecze ństwa i niską dzietnością oraz ograniczenie ryzyka 
nagłych zmian w uwarunkowaniach (szczególnie fiskal nych) funkcjonowania podmiotów gospodarczych, 
mających wpływ na skłonność do inicjowania długookr esowych projektów. 
Szacuje się, że deficyt sektora instytucji rządowyc h i samorządowych nie przekroczy unijnej wartości 
referencyjnej 3% PKB. Dług sektora instytucji rządo wych i samorządowych pozostanie z kolei poniżej 
wartości 60% PKB. Przestrzeganie stabilizującej reg uły wydatkowej powinno przy tym w średnim okresie 
pozwolić na zredukowanie nominalnego deficytu sekto ra instytucji rządowych i samorządowych do 
poziomu MTO (tj. do deficytu strukturalnego 1% PKB) . Kwota wydatków na kolejny rok, wyznaczana 
z pomocą określonej w ustawie o finansach publicznych  formuły, ulega bowiem automatycznie ujemnej 
korekcie o: 
 2 pp., jeśli w poprzednim roku deficyt sektora prze kroczył 3% PKB, albo gdy odpowiednio 
skorygowany państwowy dług publiczny przekroczył 48 % PKB; 
 1,5 pp., jeśli ww. warunki nie zostały spełnione, a le państwowy dług publiczny przekroczył 43% PKB 
lub skumulowane odchylenia wyniku nominalnego od śr edniookresowego celu MTO przekroczyły 
6% PKB. 
Monitor Polski – 45 –  Poz. 260 
44 Elastyczność kształtowania polityki budżetowej w sp osób neutralny dla deficytu zapewnia możliwość 
zwiększania kwoty wydatków o prognozowaną wartość d ziałań dyskrecjonalnych po stronie dochodów 
i składek. Warto podkreślić, że od momentu wprowadz enia stabilizującej reguły wydatkowej, zmiany 
ustawowe generujące nowe wydatki w zakresie podmiot ów objętych regułą są neutralne dla poziomu 
całkowitych wydatków objętych regułą. Wzrost lub wp rowadzenie nowych kategorii wydatków są możliwe, 
jednak pod warunkiem odpowiedniego dostosowania wys okości innych kategorii wydatków lub 
wprowadzenia istotnych działań dyskrecjonalnych w o bszarze podatków lub składek. Zarządzanie 
wydatkami publicznymi, w kontekście wymogów wynikaj ących ze stabilizującej reguły wydatkowej, 
wspierać będą przeglądy wydatków. Dodatkowo, dzięki  uwzględnieniu w regule działań dyskrecjonalnych 
dotyczących podatków i składek, ewentualne zastosow anie ich dające ujemny wpływ na dochody (np. 
zwiększenie ulgi na dzieci w podatku dochodowym od osób fizycznych) jest neutralne dla wyniku sektora.  
Zdrowe fundamenty gospodarki to stabilny system emerytalny . Wzmocnienie niektórych jego filarów oraz 
wprowadzenie nowych elementów oddaliłoby nie tylko problem pułapki demograficznej, ale także – dzięki 
zwiększonym oszczędnościom i w rezultacie inwestycjom krajowym – może stanowić wsparcie dla innych 
obszarów. Właściwy kształt systemu emerytalnego to nie tylko brak długookresowych zagrożeń dla 
stabilności finansów publicznych, ale również odpow iedź na pułapkę średniego dochodu (większa 
aktywność zawodowa osób starszych przełoży się na w zrost produktu i dochodów) oraz zapewnienie 
bezpieczeństwa ekonomicznego osobom starszym. Odręb nej dyskusji poddane zostanie wprowadzenie 
zachęt do dobrowolnego, długotrwałego oszczędzania osób prywatnych, co spowodowałoby wzrost 
oszczędności krajowych przeznaczanych na inwestycje  prorozwojowe.  
Raport Banku Światowego z 2014 r. pt. Poland – Country Economic Memorandum: Saving for Growth and  
Prosperous Aging wskazuje, że dla utrzymania relatywnie wysokiego t empa wzrostu gospodarczego 
w Polsce niezbędne jest kontynuowanie inwestycji oraz poprawa produktywnośc i czynników produkcji . 
Wyższe inwestycje wymagają z kolei wzrostu oszczędn ości krajowych. Bez nich wzrost inwestycji wiązałby  
się z ryzykiem pogorszenia bilansu płatniczego i mi ędzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto. Raport t en 
wskazuje na konieczność zwiększenia stopy oszczędno ści krajowych, przy zachowaniu wysokiego tempa 
wzrostu produktywności. W latach 2012–2015 tempo wz rostu łącznej produktywności czynników produkcji 
(TFP) w Polsce zwolniło do ok. 1,0% wobec średnio 1 ,7% w latach 2007–2011, czy 2,9% w latach  
2000–2006.  
Poprawie produktywności czynników produkcji służyć będą przedsięwzięcia określone w Strategii m.in. 
kontynuowanie działań związanych z deregulacją rynk u produktów, poprawa otoczenia biznesu, 
usprawnienie funkcjonowania sądów i ułatwianie wyko nywania działalności gospodarczej, zwiększanie 
inwestycji w projekty infrastrukturalne o zasadnicz ym znaczeniu dla gospodarki narodowej oraz 
strategicznych interesów państwa, kontynuacja dział ań na rzecz zwiększenia zasięgu łączności 
szerokopasmowej w Polsce, wdrażanie zarządzania śro dowiskiem opartego na zasadzie ochrony przez 
użytkowanie, czy też działań na rzecz poprawy jakości kapitału ludzkiego i ograniczania segmentacji ry nku 
pracy. Kluczowe w tym zakresie jest jednak stworzen ie warunków pozwalających na zwiększenie nakładów 
na B+R m.in. poprzez: wsparcie działalności innowac yjnej mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, 
stworzenie zachęt do współpracy środowiska nauki i biznesu oraz realizacji projektów przez 
przedsiębiorstwa, zaproponowanie nowych mechanizmów  finansowania infrastruktury badawczej 
i działalności jednostek naukowych oraz rozwój prog ramów sektorowych dla kluczowych gałęzi przemysłu.  
W najbliższych latach, pomimo słabnącej dynamiki po pytu zewnętrznego, realny wzrost PKB  w Polsce 
będzie przyspieszał, m.in. w związku z oczekiwanym przyspieszeniem wydatkowania środków unijnych, co 
będzie determinowało wzrost inwestycji publicznych.  Przewiduje się, że w 2016 r. wzrost PKB wyniesie 
2,8%, a w kolejnych latach będzie kształtował się n a poziomie około 3,8%. Podstawowym czynnikiem 
wzrostu pozostanie prywatny popyt krajowy. 
 
  
 
Monitor Polski – 46 –  Poz. 260 
45  
Tabela 2. Oczekiwane kształtowanie się podstawowych  wielkości makroekonomicznych do 2020 r. 
Kategoria 2015 2016 2017 2018 2019 2020 
1. PKB w ujęciu realnym (%)   3,9 2,8 3,6 3,8 3,9 3,9 
2. Spożycie prywatne (%) 3,2 3,6 4,1 3,8 3,6 3,5 
3. Spożycie publiczne (%) 2,3 3,8 3,2 3,0 2,6 2,9 
4. Nakłady brutto na środki trwałe (%) 6,1 -5,5 5,9 6,6 6,6 6,8 
5. PKB w cenach bieżących, mld PLN 1798,3 1855,3 1954,2 2068,1 2197,3 2341,1 
6. Średnioroczny wzrost cen towarów i usług 
konsumpcyjnych (CPI) (%) -0,9 -0,5 1,3 1,8 2,2 2,5 
7. Pracujący (BAEL, 15 lat i więcej) (%) 1,4 0,9 0,5 0,4 0,4 0,3 
8. Stopa bezrobocia (BAEL) (%) 7,5 6,1 5,7 5,0 4,5 4,0 
Źródło: Dane za 2015 r. – GUS, 2016 r. – dane wstęp ne GUS (31.01.2017), dane prognostyczne –  ustawa  budżetowa 
2017 , MF. 
Bilans płatniczy Polski  wykazuje cechy typowe dla kraju doganiającego, któ ry charakteryzuje się zazwyczaj 
deficytem na rachunku handlowym równoważonym napływ em kapitału zagranicznego, a także transakcjami 
banku centralnego, których celem jest równoważenie bilansu płatniczego. W ostatnich dziesięciu latach 
gospodarkę Polski charakteryzował deficyt na rachun ku obrotów bieżących oraz dodatnie saldo rachunku 
kapitałowego, którego przyczyną są przede wszystkim  rosnące transfery środków pomocowych z Unii 
Europejskiej. Pozytywną zmianą odnotowaną w okresie  2012–2015 jest zmniejszanie się deficytu na 
rachunku bieżącym (duży wpływ na to mają zmiany w s trukturze eksportu i jego konkurencyjności, 
a w efekcie poprawa salda obrotów towarowych i rosn ące dodatnie od wielu lat saldo usług). Saldo 
rachunku kapitałowego z nadwyżką pokrywało w dodatk u deficyt występujący na rachunku obrotów 
bieżących. Także stan oficjalnych aktywów rezerwowy ch nie daje powodów do niepokoju. Ich wartość 
z roku na rok wzrasta. Ta pozytywna tendencja podwy ższa bezpieczeństwo gospodarki w przypadku 
wystąpienia szoku na skutek nagłego odpływu kapitał u zagranicznego.  
Głównym źródłem nierównowagi zewnętrznej pozostanie  jednak deficyt dochodów pierwotnych,  będący 
odzwierciedleniem ujemnej międzynarodowej pozycji i nwestycyjnej netto polskiej gospodarki. Biorąc pod 
uwagę bieżące uwarunkowania, można przewidywać, że w kolejnych latach na rachunku bieżącym bilansu 
płatniczego notowany będzie deficyt, który w perspe ktywie do 2019 r. może się pogłębiać (do 1,7% PKB).  
Deficyt ten będzie z nadwyżką finansowany napływem kapitału długookresowego, tj. środkami 
klasyfikowanymi na rachunku kapitałowym (głównie eu ropejskimi funduszami strukturalnymi) 
i zagranicznymi inwestycjami bezpośrednimi. Nie bez  znaczenia pozostaje jednak fakt, że utrzymywanie s ię 
dużej ujemnej międzynarodowej pozycji inwestycyjnej  może doprowadzić do trudności w zbilansowaniu 
bieżącej pozycji płatniczej, a sytuacja taka wygene ruje duże obciążenie dla procesu rozwojowego 
g o s p o d a r k i ,  c o  z  k o l e i  w y n i k a ć  b ę d z i e  z  t e g o ,  ż e  d u ża część przyrostu PKB pochłonięta zostanie przez 
obsługę tego deficytu.  
Problem ujemnej pozycji inwestycyjnej został równie ż dostrzeżony w ramach procedury zakłóceń 
równowagi makroekonomicznej  (macro-imbalance procedure – MIP ). Zawarte w niej wskaźniki umożliwiają 
monitorowanie najbardziej istotnych aspektów równow agi zewnętrznej, konkurencyjności gospodarek oraz 
równowagi wewnętrznej. Polska znacząco, gdyż prawie  dwukrotnie, przekracza wskaźnik relacji 
międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto do PKB. Przy progu ostrożnościowym -35% wartość tego 
wskaźnika dla polskiej gospodarki wyniosła w 2015 r . -62,8%, aczkolwiek w porównaniu do poprzedniego 
roku nastąpiła korekta in plus. Za gros zobowiązań brutto wobec reszty świata odpowiada sektor prywatn y. 
Większość międzynarodowej pozycji inwestycyjnej net to stanowią skumulowane bezpośrednie inwestycje 
Monitor Polski – 47 –  Poz. 260 
46 zagraniczne, które stanowiły ok. 3% PKB w latach 20 1 4 – 2 0 1 5 .  P o m i m o  ż e  w i e l k o ś ć  t a  j e s t  z n a c z ą c a ,  t o  
specyfika tej pozycji w strukturze międzynarodowej pozycji inwestycyjnej ogranicza potencjalne ryzyko 
nagłych i dużych wahań przepływów kapitału, które m ogą destabilizować rynek. Przewiduje się, że wartoś ć 
międzynarodowej pozycji inwestycyjnej netto zmniejszy się w nadchodzących latach, w związku 
z korzystnymi saldami obrotów bieżących. W przypadk u pozostałych wskaźników nierównowagi 
zewnętrznej, tj. salda rachunku obrotów bieżących, zmiany: realnego efektywnego kursu walutowego, 
udziału w eksporcie globalnym oraz nominalnych jedn ostkowych kosztów pracy, Polska nie przekracza 
wyznaczonych progów ostrożnościowych.  
W zakresie procesów inflacyjnych  prognozuje się, że po okresie spadku cen w 2015 r. , w 2016 r. presja 
inflacyjna była bardzo ograniczona. W latach kolejn ych wskaźnik CPI będzie stopniowo powracał w okolic e 
środka wahań dopuszczalnych w ramach prowadzonej po lityki pieniężnej. W okresie do 2019 r. generalnie 
oczekiwane jest utrzymanie się tendencji aprecjacyj nej złotego (choć z uwzględnieniem przejściowych 
wahań).  
Monitor Polski – 48 –  Poz. 260 
47  
VII. Opis głównych obszarów koncentracji działań 
 
Cel szczegółowy I. Trwały wzrost gospodarczy oparty  coraz silniej 
o wiedzę, dane i doskonałość organizacyjną 
Dotychczasowy system wsparcia przedsiębiorczości i innowacyjności miał charakter horyzontalny. Opierał  
się głównie na działaniach deregulacyjnych oraz int ensywnych zachętach dla inwestycji zagranicznych. 
Pozwalało to wykorzystywać przewagi konkurencyjne o parte o rentę demograficzną, tj. głównie niskie 
koszty pracy relatywnie dobrze wykształconej siły r oboczej. Wraz ze zmieniającą się strukturą wyposażenia 
w czynniki produkcji ( factor endowment ), następuje zmiana infrastruktury organizacyjno-in stytucjonalnej 
gospodarki, w tym także roli państwa . Wobec zagrożenia pułapką przeciętnego produktu, w ynikającego 
m.in. z wyczerpywania się zasobów kapitału ludzkieg o, a wraz z nią modelu taniej podprodukcji, kluczow ym 
źródłem nowych przewag musi być tworzenie wysokiej wartości dla klienta .  
W nowym modelu, będącym połączeniem działań horyzon talnych i sektorowych, celem jest stały wzrost 
produktywności poprzez budowanie ramowych warunków dla lepszej samoorganizacji ekosystemów 
technologiczno-przemysłowych . Polega to na łagodzeniu ułomności rynku, zmniejsz aniu dystansu miedzy 
ośrodkami naukowymi a przedsiębiorstwami oraz budow ie potencjału absorpcji wiedzy w firmach. Po 
pierwsze zatem, rosnąć będzie wsparcie dla tworzenia wiedzy o gospodarczym zastosowaniu poprzez 
wzrost publicznych nakładów na badania i rozwój ora z związane z tym ulgi podatkowe dla firm. Po drugie , 
poprzez reformy organizacyjne sektora nauki, wzmocn iony zostanie potencjał technologiczny gospodarki. 
Po trzecie, poprzez wsparcie firm w budowie kompetencji innowacyjnych, zwiększy się chłonność gospodarki na wiedzę (nowe modele biznesowe, know-how  i technologie). 
Obecnie rozgrywają się co najmniej trzy rewolucje t echnologiczne: cyfrowa (np. Internet Rzeczy), 
biogospodarcza (np. biofarmacja) oraz energetyczna.  Zdecydują one o kształcie przyszłej gospodarki 
globalnej oraz miejscu, jakie zajmie w niej Polska.  Właściwe przygotowanie polskich firm na wyzwania 
związane ze zmianami technologicznymi wymaga intens yfikacji działań ukierunkowanych na 
rozprzestrzenianie się we wszystkich sektorach tech nologii o horyzontalnym zastosowaniu (mikro- 
i nanoelektronika, nanotechnologie, przemysłowa bio technologia, zaawansowane materiały, fotonika, 
zaawansowane technologie wytwarzania). Z drugiej st rony, oznacza konieczność działań stymulujących 
rozwój sektorów o potencjale dynamicznego wzrostu, a także służących aktywizacji w Polsce bardziej 
dochodowych ogniw globalnych łańcuchów wartości oraz wyłonieniu firm pełniących rolę integratorów takich łańcuchów.  
Im bliżej granicy technologicznej znajduje się gosp odarka, tym bardziej maleje rola polityki przemysło wej, 
natomiast stopniowo rośnie rola polityki technologi cznej. Wynika to z faktu, że w nowoczesnej gospodar ce 
wartość tworzona jest w mniejszym stopniu za pomocą  pracy i kapitału, a w większym stopniu za pomocą 
wiedzy, którą tworzy się w złożonych układach organ izacyjnych. Jeśli zatem polska gospodarka ma unikną ć 
pułapki średniego dochodu, to instytucjonalne ogniw a państwa, rynku i firm muszą ze sobą współdziałać. 
Ich docelowe relacje obrazuje model Narodowego Ekos ystemu Innowacji, wskazany na poniższym 
schemacie (schemat 3). 
Monitor Polski – 49 –  Poz. 260 
48  
 
   
 
 
 
 
 
  Centra  
Doskonałości Uczelnie 
Instytuty 
Badawcze i 
Instytuty 
Naukowe 
PAN  branżowe ekosystemy innowacji 
Centra B+R 
Firm Samorząd 
terytorialny 
Samorząd 
gospodarczy Specjalne Strefy 
Inwestycyjne Mapowanie i Monitorowanie 
Nisz Globalnych  
Identyfikacja Specjalizacji 
Innowacyjnych  
     Budowa Ekosystemów 
Specjalizacji  
 
 
  Tworzenie Centrów 
Specjalizacji  
 
GO GLOBAL  Ośrodki wsparcia innowacji 
                     
 
       
 
 
 
Koncerny 
międzynarodowe 
 
Krajowe Klastry 
Kluczowe 
 
 
Duże firmy 
 
     MŚP  
  Startupy 
 
 
 Grupa Polski 
Fundusz 
Rozwoju 
 
PARP 
 
 
 
PARP 
 
         PARP 
  
PARP 
 
Polska Agencja 
Inwestycji 
i Handlu S.A.  
KUKE BGK  ARP 
StartInPoland  Narodowy Ekosystem Innowacji  
Dobra publiczne  
NCBR 
NFOŚ Dobra prywatne 
Narodowy Instytut Technologii  
(Innovation Hub) Trajektoria 
Innowacyjna 
Finansowanie i wsparcie 
Banki komercyjne 
Fundusze venture 
capital 
Aniołowie biznesu  Instytucje programujące 
 
 
flagowe inicjatywy  technologiczne  
Inkubatory t echnologiczne  
Parki naukowo -  technologiczne 
Centra Transferu Technologii 
 itp. 
 Urząd 
Patentowy RP Komercjalizacja 
Wyników Badań  
Centra innowacji 
Akademickie Inkubatory 
Przedsiębiorczości platformy technologiczne  Schemat 3  
Monitor Polski – 50 –  Poz. 260 
49 System ten opierać się będzie na koncentracji w wym iarze branżowym/sektorowym/technologicznym 
(wsparcie skoncentrowane na technologiach, branżach /sektorach mających istotny wpływ na rozwój 
gospodarki), koncentracji finansowej (dla uzyskania  mierzalnego efektu wsparcia i rzeczywistego 
przyczynienia się do wykreowania nowych nisz rozwoj owych potrzebne jest wsparcie w postaci 
wieloletnich, dużych programów tematycznych, angażu jących w skoordynowany sposób wiele podmiotów 
zarówno naukowych, gospodarczych, jak i administrac yjnych, zainteresowanych kontrybuowaniem do 
osiągnięcia jednego celu) oraz terytorialnej (wyłon ione powinny zostać geograficzne centra 
koncentracji/specjalizacji wsparcia o określonym charakterze, wynikające z nałożenia na siebie map 
Krajowych i Regionalnych  Specjalizacji).  Zwornikiem nowego systemu ma być Narodowy Instytut 
Technologiczny (NIT) , będący integratorem matrycowo zorganizowanej siec i ośrodków badawczych (dawne 
autonomiczne Instytuty Badawcze). NIT będzie z jedn ej strony programować działania krajowego sektora 
naukowo-badawczego poprzez Flagowe Inicjatywy Techn ologiczne, a z drugiej strony pełnić będzie rolę 
centrum (hubu)  zarządzającego systemem branżowych ekosystemów inn owacji. Z kolei Grupa Polski 
Fundusz Rozwoju (PFR)  zapewniać ma szeroki wachlarz wsparcia, w szczegól ności finansowego, 
skoncentrowanego na tych aktywnościach – operacyjny ch, inwestycyjnych i relacyjnych – firm, które 
zwiększać będą ich zdolność do tworzenia globalnie konkurencyjnych rozwiązań i modeli biznesowych. 
W rezultacie ekosystem innowacji zdolny będzie zape wniać wsparcie na wszystkich etapach rozwoju 
produktu, zróżnicowane w zależności od zdefiniowane go potencjału i potrzeb. 
Polski przemysł ma zdywersyfikowaną sektorową strukturę wartości dodanej, co sprawia, że jest on, jako  
gałąź gospodarki, relatywnie odporny na szoki zewnę trzne. Celem polityki gospodarczej powinno być zate m 
podtrzymywanie konkurencyjności  tych sektorów krajowego przemysłu, które w toku tr ansformacji 
osiągnęły status najbardziej znaczących – takich ja k: spożywcza, chemiczna, metalowa, samochodowa, czy  
meblarska – a w których konkurencyjność związana je st z wykorzystaniem efektów skali. Jednocześnie, 
zważywszy na zmieniające się fundamenty konkurencyj ności w globalnej gospodarce i związaną z tym 
kroczącą transformacją strukturalną przemysłu, kluczowe w nowym podejściu będzie wspieranie 
wyłaniania się sektorowych ekosystemów technologicz no-przemysłowych , spełniających następujące 
kryteria : 
 wysoki efekt linkowania/sieciowania/klasteryzowania  (dobra/rozwiązania o wysokim poziomie 
złożoności wewnętrznej) 
 wysoki poziom wartości dodanej (w ogniwach łańcucha  wartości ulokowanych w Polsce) 
 wysoki potencjał rynkowy w skali globalnej (zidenty fikowane nisze rynkowe umożliwiające 
dynamiczny wzrost przychodów) 
 wysoka intensywność technologiczna (wysoki udział w ydatków na badania i rozwój 
w strukturze kosztowej firm) przy relatywnie krótki m cyklu innowacyjnym 
 niska zasobochłonność (np. energochłonność lub wodo chłonność) 
 przyjazność wobec otoczenia (tj. minimalizacja nega tywnego oddziaływania na środowisko 
i człowieka) 
 wykorzystanie kluczowych technologii horyzontalnych ,  a  w  s z c z e g ó l n o ś c i  g ł ę b o k a  i n t e g r a c j a  
technologii cyfrowych (Internet Rzeczy, wielkie zbi ory danych  – big data , sztuczna inteligencja 
itp.) 
 wysoka chłonność w zakresie wzornictwa przemysłoweg o jako źródła wartości ( design 
intensivity ) oraz eko-projektowanie (gospodarka o obiegu zamkn iętym – circular economy ) 
Na podstawie analizy przeprowadzonej przy zastosowa niu powyższych kryteriów i uwzględnieniu 
potencjału krajowych firm można obecnie wskazać szereg sektorów strategicznych , które mają szanse stać 
się przyszłymi motorami polskiej gospodarki. Są to:  
1) sektor produkcji środków transportu (np. e-busy, po jazdy szynowe, statki specjalistyczne) 
2) elektronika profesjonalna (np. inteligentne licznik i energii, falowniki, ładowarki do 
samochodów, sensory) 
3) sektor specjalistycznych technologii teleinformatyc znych (np. fintech, automatyka maszyn 
i budynków, cyberbezpieczeństwo, gry komputerowe, b ioinformatyka) 
4) sektor lotniczo-kosmiczny (np. drony, elementy sate litów) 
Monitor Polski – 51 –  Poz. 260 
50 5) sektor produkcji leków, wyrobów medycznych i nowocz esnych usług medycznych (np.  
e-medycyna, wyroby medyczne, terapie, leki biopodob ne) 
6) sektor systemów wydobywczych (np. inteligentna kopa lnia) 
7) sektor odzysku materiałowego surowców 
8) sektor ekobudownictwa (np. budynki pasywne, pikoene rgetyka, budownictwo drewniane) 
9) sektor żywności wysokiej jakości 
10) sektor systemów militarnych. 
Powyższa lista sektorów strategicznych nie jest zam knięta. Będzie ona cyklicznie aktualizowana w proce sie 
przedsiębiorczego odkrywania, co umożliwi weryfikac ję listy w kontekście przyszłościowych sektorów. 
Mechanizm aktualizacji zostanie opisany w Nowej polityce przemysłowej . 
Identyfikacja sektorów strategicznych będzie służył a przeorientowaniu systemu wsparcia z rozproszonego  
w zintegrowany i skoncentrowany. Możliwe działania  w ramach polityk publicznych obejmą między innymi:  
• działania regulacyjne  – np. zamówienia publiczne (wyprzedzające zamawian ie kluczowych 
technologii); szybka ścieżka przy deregulacji i usuwaniu przeszkód legislacyjnych, organizacyjnych 
i instytucjonalnych; przeciwdziałanie skutkom niest abilności rynków surowcowych; okresy 
przejściowe w spełnianiu wymogów środowiskowych (z zastrzeżeniem wymogów wynikających 
z regulacji UE); dbałość o zabezpieczenie interesów  poszczególnych sektorów na forum 
międzynarodowym; 
• wsparcie w ramach programów rządowych na rzecz : 
o wzmocnienia kadr – np. w odniesieniu do efektów ksz tałcenia (kompetencje i umiejętności 
w danym sektorze, kompetencje interdyscyplinarne); staże dla studentów i absolwentów; 
wsparcie centrów kształcenia praktycznego, 
o zwiększenia innowacyjności – wsparcie tworzenia i w drażania rozwiązań innowacyjnych; 
„programy pierwszej prędkości” dla wybranych Krajow ych Inteligentnych Specjalizacji (KIS),  
o rozwoju Kluczowych Technologii Wspomagających (KETs ) – programy badawcze Narodowego 
centrum Badań i Rozwoju (NCBiR) oraz Narodowego Ins tytutu Technologicznego, 
o stymulowania napływu inwestycji zagranicznych do se ktorów o dłuższym cyklu innowacyjnym 
(aktualizacja Programu inwestycji o istotnym znaczeniu dla gospod arki na lata 2011–2023 ), 
o wsparcia ekspansji zagranicznej – np. promocja sekt orów, udział w misjach gospodarczych, 
doradztwo w zakresie rozwoju biznesu poza Polską (p rogramy promocji eksportu), 
o rozwoju rozwiązań sprzyjających transformacji w kie runku niskoemisyjnej gospodarki o obiegu 
zamkniętym, 
o rozpowszechnienia systemów wytwarzania opartych o t echnologie Internetu Rzeczy; 
• wsparcie internacjonalizacji polskich firm  – zaawansowana informacja gospodarcza, ubezpieczenia 
i gwarancje eksportowe,  zapewnienie finansowania obrotowego i inwestycyjneg o, ograniczanie 
ryzyka kontrahentów zagranicznych; 
• ułatwienia fiskalne  – np. ulgi na działalność badawczo-rozwojową; 
• dostęp do informacji i promocji  – np. dostarczanie informacji sektorowej, technicz nej (na bazie 
dostępnych analiz statystycznych, prognoz i analiz foresightowych). 
Przewiduje się zaprojektowanie nowego instrumentu –  kontraktu branżowego , zawieranego pomiędzy 
podmiotami publicznymi a reprezentantami danego sek tora. Będzie on formą dostosowanego do potrzeb 
danego sektora pakietu ww. działań, którego celem j est wydłużenie perspektywy strategicznej i – poprze z 
zapewnienie stabilności otoczenia w perspektywie dł ugookresowej – pobudzenie inwestycji. W ramach 
kontraktu ustalony zostanie zakres zadań do realiza cji przez obie strony oraz katalog i oferta instrum entów 
legislacyjnych, organizacyjnych, instytucjonalnych i finansowych. Kontrakt branżowy będzie podlegał 
okresowej rewizji, dostosowującej go do zmieniający ch się warunków gospodarczych. 
Ponadto, przewiduje się możliwość pakietowego wspar cia sektorów borykających się z problemami 
strukturalnymi. Będzie ono jednak uzależnione od re alizacji programów naprawczych o charakterze 
prowydajnościowym, realizowanych w określonych rama ch czasowych. Będą to mogły być zarówno 
Monitor Polski – 52 –  Poz. 260 
51 działania regulacyjne, jak i programy restrukturyza cyjne (redukcja zbędnych mocy, zmiana profilu produ kcji, 
przekwalifikowanie lub tzw. zwolnienia monitorowane  pracowników  (outplacement) , budowa ekosystemu 
innowacyjnego itp.). 
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  w wielu miejscach uwypukla potrzebę i znaczenie 
podejmowania strategicznych wyborów i koncentracji tematycznej. Powyżej wskazano propozycje sektorów 
strategicznych, w części reindustrializacja zapropo nowano listę projektów flagowych, zaś w części 
innowacyjność wskazano na Programy Pierwszej Prędko ści będące priorytetowymi Krajowymi 
Inteligentnymi Specjalizacjami. Relację tych 3 pozi omów priorytetyzacji, wraz ze wskazaniem 
zaproponowanych instrumentów wsparcia, pokazuje pon iższy schemat (schemat 4). 
 
Monitor Polski – 53 –  Poz. 260 
 Schemat 4.  
KIS 2 
DiT KIS 3 
WPL 
KIS 6 
BIO KIS 7 
ENER KIS 8 
BUD KIS 9 
TRANS KIS 10 
SUR 
KIS 
11 
 KIS 
12 
 KIS 13 
NANO 
KIS 
14 
 KIS 
15 
 
KIS 
16 
 KIS 17 
ROBO 
KIS 
18 
 sektor produkcja środków transportu  
sektor lotniczo -kosmiczny  
sektor produkcji leków, wyrobów medycznych  
i nowoczesnych usług medycznych  sektor systemów wydobywczych  
sektor odzysk u materiałowego surowców  sektor ekobudownictwa  
sektor żywności wysokiej jakości  elektronika profesjonalna  
sektor specjalistycznych  technologii informatycznych  
KIS 
19 
 KIS 
20 
 BATORY  SAMOCHÓD  
ELEKTRYCZNY  E-BUS 
ŻWIRKO  
I WIGURA  TELEMEDYCYNA  
POLSKIE 
WYROBY 
MEDYCZNE  
INTELIGENTNA 
KOPALNIA  EKOBUDOWNICTWO  
POLSKIE MEBLE  CENTRUM 
ROZWOJU 
BIOTECHNOLOGII  LUXTORPEDA 
2.0 
OŚRODEK 
CYBERPARK 
 Projekty flagowe     
Sektory strategiczne  
Programy Pierwszej 
Prędkości   
Zdrowe społeczeństwo  Biogospodarka rolno -
spożywcza, leśno- drzewna  
i środowiskowa  Zrównoważona energetyka  Surowce naturalne  
i gospodarka odpadami  Innowacyjne tech nologie i procesy przemysłowe (w ujęciu h oryzontalnym)  
Krajowe Inteligentne Specjalizacje  KIS1 KIS3 KIS4 KIS5 KIS7 KIS8 KIS9 KIS 
13 KIS 
17 KIS 1 
TIM KIS 4 
RSL
 
KIS 
15 KIS 
10 
Ekosystem  Opieka nad projektem  
Dedykowane projekty 
oraz  znoszenie barier  
Wsparcie B+R+I w  PO  2014 -2020 i Horyzont 2020  sektor syst emów militarnych   
    

Monitor Polski – 54 –  Poz. 260 
 
53  
Obszar: Reindustrializacja 
I. Diagnoza  
Polska należy do grona krajów z wyższym udziałem pr zemysłu w PKB niż średni poziom dla UE-28  – 
w 2015 r. udział przemysłu wynosił 23,3% (wobec 17, 3% dla UE-28)7. W latach 2005–2015 średnie roczne 
tempo wzrostu produkcji przemysłowej wyniosło w Pol sce 4,9% wobec 0,3% w UE-288. 
Gotowość technologiczna to element konkurencyjności  gospodarki, który odnosi się do zdolności 
gospodarki do absorbowania technologii zwiększający ch wydajność czynników wytwórczych. Gotowość 
technologiczna dotyczy wybranych czynników transfer u technologii wyzwalających przepływ informacji 
sprzyjający innowacjom lub zwiększający chłonność i nnowacyjną9. Łącznie ocena gotowości 
technologicznej w globalnym raporcie konkurencyjnoś ci (Global Competitiveness Report 2016/2017) daje 
Polsce 46. miejsce w świecie.  
102825294046
394454
433867
487391
0255075100
Niemcy
Korea
Płd.
Hiszpania
Czechy
Włochy
Polska
Chile
Słowacja
Węgry
Malezja
Bułgaria
Turcja
Rumunia
Meksyk
IndonezjaOcena konkurencyjności Polski na tle wybranych krajów dotycząca gotowości 
technologicznej w rankingu GCR 2016/2017
 
 
Wśród wskaźników użytych dla zobrazowania gotowości  technologicznej można wyróżnić m.in. wskaźnik 
dostępności i transferu technologii – w jej ramach oceniana jest dostępność najnowszych technologii 
(pozycja Polski – 68, wartość wskaźnika 4,8%), zdolność do absorpcji technologii przez krajowe 
przedsiębiorstwa (pozycja – 65, wartość wskaźnika 4 ,7%) oraz wartość bezpośrednich inwestycji 
zagranicznych w sprowadzaniu i upowszechnianiu nowy ch technologii (pozycja – 49, wartość wskaźnika 
4,6%). To te wskaźniki głównie decydują o stopniu z aawansowania technologicznego danego kraju10. 
Wartości wymienionych wskaźników i pozycja Polski w  rankingu wskazuje na niską skłonność 
przedsiębiorstw do inwestowania w technologie, a ty m samym na słabą pozycję konkurencyjną. 
Przystępując do tran sformacji krajowego przemysłu, w kontekście uwarunkowań 
zewnętrznych i wewnętrznych, opracowana zostanie po lityka przemysłowa wdrażająca 
inteligentną reindustrializację. Da ona impuls do w drażania nowych cyfrowych 
rozwiązań techniczno-technologiczno-organizacyjnych , jak również rozwoju nowych 
gałęzi przemysłu opartych na technologiach cyfrowyc h, wymagających dużego 
zaangażowania nauki i wysoko wykwalifikowanej kadry  pracowników, które tworzyć 
będą produkty przełomowe. Działania te będą swoisty m kołem zamachowym dla  
 
Inteligentna 
reindustrializacja  
                                                           
7 Udział wartości dodanej brutto wytworzonej w przem yśle (bez budownictwa) w PKB, na podstawie bazy dan ych Eurostat ( Gross value added and 
income by A*10 industry breakdowns  [nama_10_a10]). 
8 Na podstawie bazy danych Eurostat, 8.12.2016 r. ( Production in industry - annual data  [sts_inpr_a]). 
9 OECD, Eurostat 2005, s. 37. 
10 Konkurencyjna Polska – Raport., pod red. J. Hausnera. Kraków 2013. 
Monitor Polski – 55 –  Poz. 260 
 
54 rozwoju wielu innych dziedzin gospodarki. Oznaczać to zarazem będzie możliwość 
rozwoju tradycyjnych sektorów, które wdrażając najn owocześniejsze technologie 
badawcze, produkcyjne i zarządcze, przesuną się na wyższy poziom w łańcuchu 
wartości. 
W kontekście powyższego warunkiem sine qua non  będzie stworzenie otoczenia 
przyjaznego do zwiększenia tzw. gotowości technolog icznej krajowych przedsiębiorstw. 
Jest ona rozumiana jako zdolność do absorbowania te chnologii zwiększających 
wydajność czynników wytwórczych. Dotyczyć będzie w pierwszej kolejności tylko tych 
czynników transferu technologii, które będą wyzwala ć przepływ informacji sprzyjający 
innowacjom lub zwiększający chłonność innowacyjną. Wiązać to się będzie 
z koniecznością działań zwiększających poziom zaufa nia przedsiębiorców – zarówno do 
państwa, jak i do kwestii wzmocnienia współpracy mi ędzy przedsiębiorcami, którzy 
wciąż nie dostrzegają korzyści płynących ze współpr acy i możliwości, jakich może ona 
dostarczyć.  Reindustrializacja polegać będzie na rozwoju innowa cyjności, pozwalającym w efekcie 
m.in. na: istotną obniżkę kosztów produkcji, wzrost wydajności, podnoszenie jakości 
produktu, zindywidualizowanie asortymentu oferowany ch wyrobów, lepsze 
zaspokajanie potrzeb i szybsze reagowanie na zmiany  oczekiwań konsumentów, 
zmniejszenie zużycia surowców pierwotnych i zapotrz ebowania na energię, obniżenie 
emisyjność produkcji i podniesienie bezpieczeństwa pracy.  
II. Cel i oczekiwane efekty 
Podstawowym celem państwa będzie wspieranie zdolnoś ci konkurowania 
przedsiębiorstw krajowych w warunkach gospodarki ot wartej i globalnej. Cechą nowej 
polityki przemysłowej będzie oddziaływanie na poszc zególne sektory z punktu 
widzenia konkurencyjności całej gospodarki krajowej (np. polityka energetyczna 
uwzględniać będzie szeroko rozumiane bezpieczeństwo  energetyczne całej gospodarki, 
w tym zwłaszcza jego wymiar ekonomiczny, czyli zape wnienie podmiotom 
gospodarczym dostaw energii w cenie umożliwiającej uzyskanie lub utrzymanie 
przewagi konkurencyjnej w stosunku do konkurentów z agranicznych), jak również 
odnoszenie do specyfiki poszczególnych sektorów. Ba rdziej konkurencyjny przemysł, to 
przede wszystkim przedsiębiorstwa tworzące i wykorz ystujące innowacje. Przemysł 
stanie się w większym stopniu swoistym laboratorium , tworzącym innowacje, 
sprawdzającym projekty, prototypy i technologie. Kreowanie nowoczesnych rozwiązań 
wzmacnia popyt na wysoko kwalifikowaną kadrę, umożl iwiając podwyższanie 
wynagrodzenia w związku ze wzrostem efektywności pr odukcji i większymi zyskami. 
Z drugiej strony część dotychczasowych prac zastępo wana będzie w coraz większym 
zakresie procesami automatyzacji, które wymagać będ ą od pracowników nowych 
kompetencji. Szansą dla uwolnionych w ten sposób za sobów pracy będą usługi 
okołoprzemysłowe. Wynikiem przyszłych nowoczesnych rozwiązań będą innowacyjne, 
wyższej jakości produkty mogące lepiej konkurować n a rynku globalnym, zwiększając 
w ten sposób dochody z eksportu, co nie pozostanie bez wpływu na zyski 
przedsiębiorstw i tym samym wyższe dochody zatrudni onych w nich pracowników. 
Potrzebne jest horyzontalne podejście do polityki p rzemysłowej, które poprzez zintegrowanie szeregu 
polityk rządu sprzyjających trwałemu rozwojowi gosp odarczemu, pozwoli na osiąganie celów 
długoplanowych, a nie doraźnych. Jej zakres przedmi otowy poprzedzony będzie szczegółową analizą 
naszych przewag komparatywnych, z których wynikać b ędzie wybór odpowiednich narzędzi wsparcia.  
Nastąpi zmiana jakościowa modelu konkurowania przem ysłu, dotychczas opartego na niskich kosztach 
pracy, w kierunku wykorzystania nowoczesnych mechan izmów generowania wiedzy i technologii. 
Transformacja ta przyczyni się do zmiany struktury przemysłu – zarówno w ujęciu wewnątrzgałęziowym 
(nowe produkty i usługi oraz awans funkcjonalny w łańcuchach wartości), jak i międzygałęziowym (nowe 
innowacyjne sektory) – która przyczyni się do gener owania wyższych dochodów i postępu technicznego. Wzrost zdolności 
przemysłu do 
sprostania 
globalnej 
konkurencji  
Monitor Polski – 56 –  Poz. 260 
 
55 Celem działań będzie tworzenie rynków (zapotrzebowa nia) na dobra końcowe. Jednak trzeba będzie brać 
pod uwagę fakt, iż obecnie większość polskiej gospo darki opiera się na połączeniach w łańcuchach warto ści 
z zagranicznymi dostawcami i nabywcami. Dlatego będziemy się starać, aby uczynić z tego szansę 
i promować rozwijanie funkcji biznesowych (coraz ba rdziej złożonych).  
Osiągnięcie celu możliwe będzie dzięki zbudowaniu p rzyjaznego otoczenia wspierającego zapewnienie 
konkurencyjności przedsiębiorstw na rynkach globaln ych – tworzeniu odpowiedniego klimatu i warunków 
instytucjonalnych, prawnych oraz finansowych, w szc zególności dla:  
- wzrostu produktywności,  
- budowania nowej jakości kapitału społecznego,  
- zmniejszania presji na środowisko. 
Podejmowane, w perspektywie do 2020 r., działania  skoncentrują się na uruchomieniu wielu inicjatyw 
sprzyjających realizacji ww. celu, m.in. takich jak : 
o uruchomienie Polskiej Platformy „Przemysłu 4.0”, kt óra wspierać będzie proces transformacji 
przemysłowej w kierunku cyfryzacji procesów technol ogicznych i zarządczych przedsiębiorstw; 
o zreformowanie kształcenia zawodowego i ustawicznego  pod kątem ścisłego zharmonizowania 
z rynkiem pracy; 
o uruchomianie pozostałych projektów strategicznych i  flagowych. 
Po roku 2020 przewiduje się  kontynuację działań sprzyjających doskonaleniu fun kcjonowania Polskiej 
Platformy „Przemysłu 4.0”, jak również reformy kszt ałcenia zawodowego i ustawicznego oraz finalizację 
projektów strategicznych i flagowych. 
Efektem podejmowanych działań na rzecz inteligentne j reindustrializacji będzie nasycenie przemysłu 
wysokowartościowymi usługami (B+R, wzornictwo – design , teleinformatyka) w celu zwiększenia udziału 
innowacyjnych produktów. 
Podejmowane będą działania skierowane do selektywni e wybranych sektorów. Pierwszym zbiorem 
sektorów są te obecnie definiowane jako: posiadając e zdolność do konkurowania na rynkach globalnych, 
mające stabilną pozycję rynkową, w tym tradycyjne m ające znaczenie dla gospodarki, ze znaczącym 
udziałem w produkcji, eksporcie czy też wykazujące się wysoką dynamiką wzrostu w obu tych kategoriach.  
Nie bez znaczenia pozostaje poziom zatrudnienia w p oszczególnych sektorach, choć to kryterium musi być  
traktowane z ostrożnością, gdyż globalne wyzwania z wiązane z rozwojem technologii, robotyzacji 
i wzrostem produktywności mogą zmieniać wagę tego czynnika. 
Kluczowe będzie kierowanie odpowiedniego wsparcia d o sektorów, które będą w stanie zapewnić 
konkurencyjność polskiej gospodarce w długim horyzo ncie czasowym. Dlatego polityka przemysłowa musi 
być oparta o podejście ekosystemowe, tworzące ugrun towany potencjał do transferu i absorpcji wiedzy 
i kompetencji. Szczególne wsparcie kierowane będzie  do sektorów mających zidentyfikowany potencjał 
trwałych przewag komparatywnych lub wejścia w nowe globalne nisze produktowe. Instrumentem, który 
odegra istotną rolę w ww. procesie, będzie m.in. no wo stworzona polityka zakupowa państwa, z jednej 
strony kreująca popyt na wdrożenie najbardziej złoż onych rozwiązań technicznych i technologicznych 
w przestrzeni publicznej, a z drugiej będąca wyzwan iem dla krajowych przedsiębiorstw do aktywniejszego  
sięgania po B+R+I w procesie realizacji zamówień. 
Dodatkowym impulsem rozwojowym będzie spełnienie wy magań ochrony środowiska, w tym 
powstrzymywania procesu zmian klimatu oraz ochrony powietrza. Dlatego już teraz zakłada się rozwój 
badań i technologii optymalizujących zużycie surowców, wody i energii oraz wdrożenie ich 
w poszczególnych sektorach przemysłu. W długim okre sie, w wyniku szybkiego postępu technologicznego, 
powinno to skutkować istotnym zmniejszeniem zależno ści od paliw kopalnych oraz wyraźnej modyfikacji 
zcentralizowanego, podażowego i narażonego na łatwe  ataki, systemu energetycznego.  
Rosnąca populacja ludności świata, zmiany stylu życ ia i dbałość o zdrowie mogą być szansą na zwiększenie 
eksportu polskiej żywności i innych produktów. Star zejące się społeczeństwo wymusi rozwój usług 
skierowanych do osób starszych. Utrzymanie poziomu zatrudnienia w przemyśle i usługach 
Monitor Polski – 57 –  Poz. 260 
 
56 okołoprzemysłowych wymagać będzie polityki zatrudni enia oraz dopasowania kompetencji pracowników 
do przyszłych wyzwań związanych z cyfryzacją proces ów przemysłowych i biznesowych.  
III. Wskaźniki 
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020  Wartość w 
roku 2030 Źródło 
danych 
Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów 
przedsiębiorstw przetwórstwa przemysłowego 
zaliczanych do wysokiej i średnio wysokiej techniki w 
wartości przychodów netto ze sprzedaży produktów 
przedsiębiorstw przetwórstwa przemysłowego ogółem  % 32,7  
(2014)  34,0 40,0–45,0 GUS 
Udział przetwórstwa przemysłowego w wartości dodane j 
brutto  % 19,7 
(2015) 20,0 21,0 GUS 
IV. Kierunki interwencji 
1. Rozwój nowoczesnego przemysłu  
Nowoczesny przemysł opiera się na innowacjach. Twor zy je i wykorzystuje w procesach produkcji. Bazuje 
na cyfryzacji i zaawansowanej automatyzacji. Funkcj onuje w inteligentnych łańcuchach, łączących 
dostawców, producentów, odbiorców i konsumentów. Ta ki przemysł staje się bardziej wydajny, elastyczny 
i konkurencyjny. Podstawowe działania będą koncentr owały się na tworzeniu warunków do powstawania 
i wdrażania innowacyjnych rozwiązań w przemyśle. Ws pierać je będzie rozwój i szersze wykorzystanie 
nowych przełomowych produktów i technologii. Działa nia o charakterze horyzontalnym uzupełnione będą 
wsparciem dla konkretnych sektorów/technologii. 
Szczególną rolę pełni przemysł obronny, który z jed nej strony stanowi poważny czynnik zapewnienia 
niezawisłości państwa, a z drugiej pełni istotne fu nkcje gospodarcze – kreuje impulsy technologiczne, jest 
bazą dla rozwoju technologii podwójnego zastosowani a, co do zasady posiada największy potencjał we 
wdrażaniu i stosowaniu innowacyjnych rozwiązań. Nie które podmioty sektora stanowią obecnie 
nowoczesne i sprawne biznesowo firmy, dysponujące p arkiem maszynowym spełniającym standardy 
europejskie, a także zaawansowanymi technologiami o raz wysoko wykwalifikowanymi pracownikami. 
Konsolidacja państwowych spółek sektora obronnego w  Polskiej Grupie Zbrojeniowej S.A. stworzyła 
podstawy silnego podmiotu, mogącego stać się regionalnym liderem w zakresie produkcji specjalnej. Cora z 
lepiej radzą sobie na rynku prywatni przedsiębiorcy  przemysłu obronnego, co potwierdza fakt, iż obecni e 
około 100 takich podmiotów realizuje dostawy różneg o rodzaju wyrobów i usług na rzecz Sił Zbrojnych RP . 
Niektóre z nich mają szanse stać się krajowymi czem pionami. Aby cel ten mógł zostać zrealizowany, isto tne 
jest wsparcie rozwoju technologii innowacyjnych i k luczowych grup produktowych polskiego przemysłu 
obronnego (np.: technologie teleinformatyczne, dron y, rozpoznanie obrazowe i satelitarne) oraz 
wykorzystanie możliwości stwarzanych poprzez stosow anie offsetu, w celu unowocześnienia produkcji 
realizowanej przez polski przemysł obronny. 
W celu wspierania konkurencyjności sektorów aktualn ie mających wysokie znaczenie dla przemysłu 
w Polsce, wprowadzony zostanie nowy instrument – ko ntrakty branżowe. Miarą efektywności wsparcia 
państwa oraz działalności regulacyjnej w danym sekt orze będzie nie tylko bezpośredni wpływ instrumentu , 
ale również całościowy rozwój sektora, tzn. występo wania pożądanych efektów zainicjowanych działaniami  
publicznymi (np. wsparciu rozwoju sektora elektrycz nych środków transportu publicznego oraz 
odpowiedniej infrastruktury – z wykorzystaniem dofi nansowania badań w tym zakresie, zamówień 
publicznych oraz uregulowań środowiskowych – powinn y towarzyszyć niezależne przedsięwzięcia 
komercyjne związane z rozwojem transportu prywatneg o opartego na podobnych rozwiązaniach; spin-offy ). 
Przygotowane zostaną projekty flagowe, odnoszące si ę do określonego produktu/przełomowej technologii, 
które charakteryzują się wysokim stopniem wpływu na  realizację celów strategicznych SOR, a tym samym 
odpowiednio dużą skalą oddziaływania na całą gospod arkę oraz realnym bądź prognozowanym 
zapotrzebowaniem rynkowym. Realizacja projektów fla gowych wymaga współdziałania szeregu podmiotów 
prywatnych i publicznych. Obejmuje szereg działań w  r ó ż n y c h  f a z a c h  r e a l i z a c j i  –  o d  m o m e n t u  b a d a ń ,  
Monitor Polski – 58 –  Poz. 260 
 
57 komercjalizacji, produkcji, po wejście na międzynar odowe rynki. Działania państwa koncentrują się na 
tworzeniu systemu zachęt o charakterze prawnym, org anizacyjnym i inwestycyjnym, dla opracowania 
projektów i ich wdrożenia. Do realizacji projektów flagowych ustanawiane są zespoły zadaniowe 
(projektowe) oraz powoływani liderzy/kierownicy pro jektów odpowiedzialni za ich realizację, zgodnie 
z założeniami harmonogramu przyjętego przez Rząd. 
Dla procesu reindustrializacji niezbędne jest równi eż opracowanie i wdrożenie nowego modelu zarządzani a 
i rozwoju polskiego majątku narodowego, co umożliwi  wykorzystanie posiadanych umiejętności, wiedzy 
i zasobów oraz osiąganie korzyści materialnych, w t ym zdobycie przewag konkurencyjnych na rynku 
krajowym i rynkach zagranicznych. Działania: 
 Wsparcie organizacyjno-finansowe projektów badawczy ch i biznesowych realizowanych przez 
krajowe podmioty gospodarcze, w ramach krajowych kl astrów kluczowych, platform, porozumień 
itp. 
 Wsparcie tworzenia nowych produktów i usług wysoko zaawansowanych technologicznie, 
w szczególności w obszarze teleinformatyki, jako po dstawy modernizacji i przyspieszenia wzrostu 
pozostałych gałęzi przemysłu. 
 Opracowanie nowego systemu wsparcia aktywności prze dsiębiorców i jednostek naukowych na 
arenie międzynarodowej. 
 Kompleksowe wsparcie BIZ klastrujących i sieciujący ch działalność przedsiębiorstw. 
 Wsparcie inwestycji zmniejszających energochłonność  i poprawiających efektywność energetyczną 
przemysłu. 
 Zmniejszenie zasobo- i materiałochłonności procesów  przemysłowych. 
 Wsparcie inwestycji obniżających emisyjność przemys łu. 
 Stworzenie warunków do wzrostu eksportu produkowane go w Polsce uzbrojenia i sprzętu 
wojskowego i zwiększenia przychodów z tego tytułu. 
 Wzrost poziomu innowacyjności podmiotów polskiego p rzemysłu obronnego poprzez realizację 
osadzonego w realiach rynkowych programu badań nauk owych oraz prac rozwojowych 
i wdrożeniowych. 
 Przygotowanie i wdrożenie rozwiązań zwiększających rolę Specjalnych Stref Ekonomicznych 
w integrowaniu działalności podmiotów gospodarczych . 
 Przygotowanie i wdrażanie projektów flagowych, wokó ł których będą skoncentrowane działania 
legislacyjne, organizacyjne i finansowe. 
Projekty strategiczne: 
Nowa polityka przemysłowa – przygotowanie  dokumentu określającego potencjał przemysłowy, 
identyfikującego potrzeby i bariery przemysłu, kier unki interwencji państwa oraz instrumenty wsparcia 
niezbędne dla jego rozwoju, w tym kontrakt branżowy . 
Strategia transformacji do gospodarki niskoemisyjne j – przygotowanie dokumentu o charakterze 
wykonawczym, identyfikującego działania przyczyniaj ące się do zmniejszenia emisyjności 
i energochłonności gospodarki, przy jednoczesnym za pewnieniu ochrony konkurencyjności sektorów 
strukturalnie energochłonnych. 
Mapa drogowa w zakresie transformacji w kierunku go spodarki o zamkniętym obiegu – opracowanie 
dokumentu o charakterze wykonawczym, identyfikujące go działania na rzecz zwiększenia wydajności 
wykorzystania zasobów i ograniczenia powstawania od padów. 
Narodowa polityka zbrojeniowa – dokument określający zespół działań administracji  rządowej, we 
współpracy z instytucjami naukowymi i przedsiębiorc ami, zmierzających do stymulowania rozwoju 
innowacyjnego i konkurencyjnego przemysłu obronnego . Narodowa polityka zbrojeniowa określi między 
innymi ramy i wskaże kierunki udziału sektora obron nego w rozwoju gospodarki opartej na wiedzy 
i innowacyjnych technologiach oraz efektywnego syst emu pozyskiwania, eksploatacji i wycofywania 
sprzętu wojskowego. 
Monitor Polski – 59 –  Poz. 260 
 
58 Nowoczesne produkty przemysłu okrętowego  – zapewnienie ram prawnych, organizacyjnych 
i finansowych niezbędnych dla aktywizacji przemysłu  stoczniowego, rozwoju naukowych ośrodków 
badawczo-rozwojowych opracowujących innowacyjne typ y statków. 
Polityka lekowa i wyrobów medycznych  – określenie priorytetów oraz celów państwowej pol ityki 
lekowej i wyrobów medycznych, z uwzględnieniem koni eczności zabezpieczenia pacjentów w skuteczne 
i bezpieczne leki oraz wyroby medyczne adekwatne dl a potrzeb zdrowotnych, wzmocnienie roli 
i sukcesywnego rozwoju potencjału sektora farmaceut ycznego oraz przemysłu wyrobów medycznych 
w Polsce. 
PROJEKTY FLAGOWE 
W ramach programu Nowoczesne produkty przemysłu okrętowego  (zapewnienie ram prawnych, 
organizacyjnych i finansowych niezbędnych dla aktywizacji przemysłu stoczniowego, rozwoju naukowych 
ośrodków badawczo-rozwojowych opracowujących innowa cyjne typy statków) m.in.: 
 projekt Batory  – stymulowanie rozwoju technologii, projektowania i  budowy polskich jednostek 
pływających i konstrukcji morskich, przesunięcie se ktora stoczniowego w kierunku produkcji, 
innowacyjnych produktów i wyspecjalizowanych jednos tek o wysokiej wartości dodanej. 
W ramach projektu Żwirko i Wigura  – stymulowanie rozwoju zintegrowanych systemów zarz ądczych 
pozyskujących dane z bezzałogowych statków powietrz nych – usługi oparte na wykorzystaniu dronów. 
W ramach Programu Elektromobilność  (rozwój produktów z obszaru elektromobilności, stym ulowanie 
rozwoju rynku w taki sposób, aby zwiększyć udział p ojazdów o napędzie elektrycznym) m.in.: 
 projekt E-bus  – stymulowanie projektowania i produkcji polskich p ojazdów elektrycznych na 
potrzeby komunikacji miejskiej; budowa silnych podm iotów na wszystkich etapach łańcucha 
wartości w sektorze produkcji taboru komunikacji mi ejskiej – autobusy elektryczne, tramwaje; 
 projekt Samochód elektryczny  – stymulowanie rozwoju technologii, produkcji i ryn ku 
samochodów elektrycznych. 
W ramach projektu Luxtorpeda 2.0  – stymulowanie rozwoju technologii i produkcji pol skich pojazdów 
szynowych, ze szczególnym uwzględnieniem pojazdów t ransportu pasażerskiego; 
W ramach rozwoju kompetencji polskich firm i jednos tek naukowo-badawczych w dziedzinie 
cyberbezpieczeństwa i analizy danych powstanie ośrodek Cyberpark Enigma , dysponujący potencjałem 
pozwalającym konkurować na europejskim rynku specja listycznych usług IT. Wypracowane zostaną 
również inne rozwiązania wspierające rozwój polskie go potencjału sektora IT.  
W ramach działań w obszarze zdrowia  przewiduje się:  
 projekt Telemedycyna – stymulowanie rozwoju nowoczesnych usług i produktów  medycznych 
wykorzystujących innowacyjne technologie komunikacy jne; zostaną przygotowane innowacyjne 
produkty (usługi i technologie) służące poprawie do stępu do specjalistycznych usług medycznych;  
 Centrum Rozwoju Biotechnologii  – budowanie pozycji Polski jako europejskiego centr um (hubu)  
zaawansowanych leków generycznych i leków biopodobn ych. Wspomoże możliwości rozwoju 
polskich firm w produkcji nowoczesnych leków i eksp ansji na globalne rynki; 
 projekt Polskie wyroby medyczne  – wsparcie badań i rozwoju oraz komercjalizacji wyr obów 
medycznych ze strategicznych grup (m.in. polski robot medyczny , sztuczne narządy, usieciowane 
rozwiązania w zakresie oprogramowania – software+de vices, systemy wspomagania lub 
zastępowania zmysłów), mające na celu stymulowanie rozwoju nowoczesnej aparatury medycznej 
na rynek krajowy i rynki zagraniczne. 
W ramach programu Ekobudownictwo  – stymulowanie przygotowania i wdrażania wybranych produktów 
budownictwa ekologicznego (w tym z surowców natural nych, m.in. z drewna), z uwzględnieniem 
wymogów efektywności energetycznej nowoczesnych mat eriałów budowlanych. 
W ramach projektu Polskie meble  – stymulowanie rozwoju wzornictwa przemysłowego i tworzenia 
Monitor Polski – 60 –  Poz. 260 
 
59 silnych polskich marek, wykorzystujących nowoczesne  technologie i eko-wzornictwo ( eko-design ). 
W ramach programu Inteligentna kopalnia  – stymulowanie rozwoju produktów umożliwiających zd obycie 
przez polski przemysł istotnej pozycji na globalnym  rynku maszyn górniczych i budowlanych. 
2. Rozwój infrastruktury i kompetencji dla „Przemysłu 4.0” 
Celem interwencji jest stworzenie warunków umożliwi ających włączenie się przedsiębiorstw wszystkich 
sektorów/branż w proces cyfryzacji przemysłu. Istot nym elementem tego procesu będzie przebudowa 
i integracja infrastruktury w oparciu o prognozy ro zwoju rynku Internetu Rzeczy, OZE (odnawialne źródł a 
energii), paliw kopalnych, magazynów energii i samo chodów elektrycznych po roku 2020. Rozwój 
przemysłu technologii teleinformatycznych oraz wdro żenie na szeroką skalę czujników i, bazujących na 
informacjach z nich otrzymywanych, systemów sterowa nia (w ramach wspomnianego Internetu Rzeczy) 
przyczyni się do powstania nowych modeli zarządzani a np. ruchem, transportem, zużyciem energii, a takż e 
wpłynie na pojawienie się nowych modeli wytwarzania w innych gałęziach przemysłu. Nowym czynnikiem 
jakościowym będzie także coraz powszechniejsze wyko rzystanie przetwarzania w chmurze obliczeniowej, 
możliwości analizowania i prognozowania na podstawi e przetwarzania wielkich zbiorów danych ( big data ). 
Efektem będzie zwiększenie tempa rozwoju innowacji,  obniżka krańcowych kosztów produkcji 
i powstawanie platform, które skupiają różne formy działalności w wielu sektorach oraz w efekcie 
końcowym zwiększenie skali zysków. 
Barierą rozwojową jest niedostateczny rozwój krajow ych i międzynarodowych standardów technicznych, 
umożliwiających współpracę urządzeń i systemów ster ujących różnych producentów, a tym samym brak 
krajowych standardów technicznych obszarów niezharm onizowanych. Utrudnia to integrację infrastruktury 
technicznej umożliwiającą włączenie do sieci nowych  użytkowników źródeł energii. Zjawisko konwergencji  
technicznej wymaga spójnego programowania rozwoju np.: sieci elektroenergetycznych 
i teleinformatycznych. W praktyce oznacza to konieczność opracowania wymagań jakościowych dla wszystkich użytkowników sieci elektroenergetycznych  i teleinformatycznych, opomiarowania ich 
i inteligentnego zarządzania nimi. 
Ważną rolę w działaniach stymulujących na rzecz tra nsformacji przemysłowej powinna odgrywać wspólna 
inicjatywa administracji publicznej oraz podmiotów sektora przemysłowego, biznesu i nauki, polegająca na 
powołaniu, na wzór innych krajów europejskich, wysp ecjalizowanej platformy, która swoim zasobem 
wiedzy, kompetencji i doświadczenia będzie inspirow ać i wspierać przedsiębiorców w opracowywaniu oraz 
wdrożeniu nowych modeli biznesowych opartych na kon cepcji „Przemysłu 4.0” ( Industry 4.0 ). 
Działania: 
 Stworzenie zintegrowanej cyfrowej infrastruktury sieciowej – umożliwi cyfryzację gospodarki 
i rozwój: szerokopasmowego dostępu do Internetu (za równo stacjonarnego, jak i mobilnego), 
Internetu Rzeczy, Fizycznego Internetu, OZE, magazy nów energii i samochodów elektrycznych po 
roku 2020 w wyniku:  
− wdrożenia krajowych standardów technicznych obszaró w niezharmonizowanych na poziomie 
UE w celu integracji infrastruktury technicznej, 
− opracowania nowych norm i instytucji prawnych, dost osowanych do specyficznych 
problemów, jakie stawia przed życiem gospodarczym cyfryzacja przemysłu, 
− zintegrowania systemów funkcjonalnych IT w firmach – integracji danych sprzętowych 
i sieciowych, 
− zapewnienia bezpieczeństwa sieciowego, 
− zapewnienia kompatybilności infrastruktury z infras trukturą na Jednolitym Rynku (wspieranie 
migracji urządzeń teleinformatycznych do wykorzysta nia adresacji internetowej IPv6), 
− skutecznego zarządzania systemami sieciowymi. 
 Rozwój technologii teleinformatycznych i  wdrożenie na szeroką skalę produkcji czujników 
i systemów sterowania bazujących na informacjach ot rzymywanych z sensorów (w ramach 
wspomnianego Internetu Rzeczy) – w realizacji tego podprojektu wykorzystany zostanie krajowy 
potencjał rozwojowy przedsiębiorstw sektora teleinf ormatycznego. 
Monitor Polski – 61 –  Poz. 260 
 
60  Cyfryzacja procesów technologicznych i systemów je wspomagających –  w pełni zautomatyzowane 
procesy produkcyjne korzystnie wpłyną na powtarzaln ość procesów technologicznych, 
a w konsekwencji na poprawę produktywności przedsię biorstw. 
 Wdrożenie cyfrowych modeli zarządzania – w tym zarz ądzania produkcją zapasami, transportem, 
zużyciem paliw i energii oraz innych mediów, w celu  optymalizacji funkcjonowania 
przedsiębiorstwa. 
 Rozpowszechnienie systemów statystycznego wspomagan ia decyzji – opartych o analitykę wielkich 
zbiorów danych ( big data)  oraz zarządzanie i przetwarzanie w chmurze – celem  jest 
rozpowszechnienie narzędzi  analitycznych umożliwiających umiejętne wykorzystyw anie danych, 
uchwycenie korelacji między nimi oraz sformułowanie  i wykorzystanie wniosków. Podstawowym 
elementem tej inicjatywy jest zapewnienie szybkiego  połączenia z siecią i dostęp do danych oraz ich 
umiejętna obróbka. 
 Inicjowanie, integrowanie i wspomaganie inicjatyw z orientowanych na transformację krajowego 
przemysłu do poziomu „Przemysłu 4.0” ( Industry 4.0) , w szczególności tworzenie krajowej bazy 
kompetencji dla realizacji tej transformacji. 
Projekty strategiczne: 
Polska Platforma „Przemysłu 4.0”  – powołanie krajowego integratora odpowiedzialnego  za 
doprowadzenie do transformacji krajowego przemysłu do poziomu określanego jako „Przemysł 4.0” 
(Industry 4.0) . 
3. System zarządzania jakością w przemyśle  
Głównym elementem zmian jest stworzenie spójnego sy stemu instytucji odpowiedzialnych za 
standaryzację, akredytację, normalizację, metrologi ę oraz certyfikację.  Jest to kluczowe dla skalowania 
rozwiązań innowacyjnych, a także ochrony rynku kraj owego przed importem tanich towarów niskiej jakości. 
Nagląca potrzeba ich rozwoju wiąże się m.in. z fakt em zaniku barier handlowych po przyznaniu Chinom 
przez UE statusu gospodarki rynkowej, a także ewent ualnym podpisaniem umowy handlowej między UE 
a USA (TTIP). 
Wprowadzone zostaną mechanizmy nadzoru strategiczne go nad działalnością instytucji prawa 
technicznego, decydujących o jakości otoczenia prze mysłu, tak by harmonijnie realizowały one jasno 
zdefiniowane priorytety polityki państwa i były roz liczane z efektów swoich działań. Umożliwi to 
przedsiębiorcom szybszy dostęp do kompleksowej info rmacji legislacyjno-technicznej na temat wymagań 
dla produktów, procesów produkcyjnych oraz rozwiąza ń technologicznych.  
Uporządkowany zostanie zakres oraz tematyka poszcze gólnych jednostek nadzoru i kontroli rynku. 
Wdrożone zostaną zintegrowane plany nadzoru rynku, z szerokimi uprawnieniami UOKiK w zakresie 
koordynacji i nadzoru, obejmujące wszystkie instytucje, co zwiększy ich efektywność. Wprowadzony 
zostanie także mechanizm automatycznego wycofywania zdezaktualizowanych norm, wymuszający stały wzrost oczekiwań jakościowych, szczególnie w sektor ze publicznym. 
Kluczowym elementem jest ukierunkowanie zakupów pub licznych na innowacyjne i zrównoważone usługi, 
dostawy oraz roboty budowlane, dostarczane instytuc jom publicznym. W tym modelu administracja 
publiczna będzie klientem kreującym rynek innowacyj nych dóbr z odpowiednim wyprzedzeniem. W tym 
celu przeprowadzone zostaną zmiany w funkcjonowaniu  systemu zamówień publicznych poprzez 
wypracowanie zintegrowanej polityki zakupowej państ wa. Jej jądrem powinno być wdrożenie partnerskich 
zamówień publicznych, tworzących popyt na innowacyj ne produkty i usługi oraz odpowiedzialność 
społeczną i ochronę środowiska. Państwo jako klient  powinno jasno określać swoje potrzeby, pozostając 
w stałym dialogu innowacyjnym z przedstawicielami ś rodowiska naukowego i biznesowego, którzy jako 
wykonawcy proponują rozwiązanie technologiczne dane go wyzwania. Klient ma zatem możliwość wpływu 
na prowadzone badania i finansuje jedynie te, które  dają szanse na prawdziwie przełomową technologię. 
W ten sposób państwo tworzy popyt na innowacje (tak że przełomowe), których jest potencjalnym 
odbiorcą.  
 
Monitor Polski – 62 –  Poz. 260 
 
61 Działania: 
 Stworzenie spójnego otoczenia instytucjonalno-regul acyjnego przemysłu – reforma funkcjonowania 
instytucji dostarczających informacje legislacyjno- techniczne (PCA, PKN, GUM, PCBC). 
 Reforma instytucji nadzoru i kontroli rynku – aktyw na forma działań kontrolnych, uporządkowanie 
zakresu, tematyki obsługiwanej przez poszczególne jednostki nadzoru rynku oraz zwiększenie ich 
skuteczności poprzez scalenie kompetencji (np. orga ny kontroli wobec harmonizacji rynku 
produktów nawozowych); podniesienie wiedzy i kwalif ikacji inspektorów (np. w zakresie 
zmieniającego się otoczenia legislacyjnego); zinten syfikowanie współpracy z innymi instytucjami 
nadzoru rynku na forum europejskim np. poprzez wymi anę informacji o przypadkach nieuczciwych 
praktyk (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, I nspekcja Handlowa, Państwowa Inspekcja 
Pracy, organy nadzoru budowlanego, Inspekcja Jakośc i Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, 
Inspekcja Ochrony Środowiska, Główny Inspektorat San itarny) w celu zwiększenia skuteczności 
przeciwdziałania występowaniu zniekształceń rynku t owarów i usług oraz zapewnienia 
bezpieczeństwa konsumentom. 
 Ponadresortowe zintegrowanie prawnych aspektów funk cjonowania przemysłu – punkt 
konsultacyjny dla przedsiębiorców w zakresie inform acji chemiczno-środowiskowej. 
 Innowacyjno-partnerskie zamówienia publiczne – wdro żenie inteligentnego modelu zarządzania 
zakupami w ramach realizowanych zamówień publicznyc h, z uwzględnieniem aspektów 
normalizacyjnych, środowiskowych (koszt w cyklu życ ia produktu), społecznej odpowiedzialności 
przedsiębiorstw (CSR) oraz upowszechnianiem dobrych  praktyk i narzędzi zakupowych. 
Projekty strategiczne: 
Koncepcja zmian otoczenia instytucjonalno-regulacyj nego przemysłu  – przygotowanie spójnego 
systemu wsparcia przemysłu, dostarczającego niezbęd nych informacji, z uwzględnieniem reformy 
instytucji nadzoru i kontroli rynku. 
Polityka zakupowa państwa – ukierunkowanie zakupów na innowacyjne i zrównoważ one produkty 
i usługi dostarczane instytucjom publicznym; admini stracja jako inteligentny klient kreujący rynek 
innowacyjnych dóbr z odpowiednim wyprzedzeniem. 
4. Surowce dla przemysłu 
Istotą przemysłu jest przetwarzanie zasobów natural nych na produkty o jak najwyższej wartości dodanej 
w celu zwiększania dobrobytu społeczeństwa. Szczegó lne znaczenie w tym kontekście ma przemysł 
innowacyjny i zaawansowany technologicznie, który j ednak jednocześnie wymaga zastosowania wielu 
różnych surowców (np. do produkcji smartfonów potrz eba ok. 50 różnych surowców metalicznych). Zasoby 
naturalne definiowane są jako elementy środowiska, które mogą być wykorzystane przez człowieka w 
procesie produkcji i konsumpcji. Zalicza się do nic h zarówno surowce organiczne (rośliny i zwierzęta),  jak i 
nieorganiczne (kopaliny, wodę, atmosferę). Podczas gdy wszystkie zasoby są ważne dla rozwoju 
gospodarczego Polski, ze względu na cechę nieodnawi alności kopalin, a tym samym ich stopniowe 
wyczerpywanie się, priorytetowo należy podjąć dział ania ukierunkowane na zapewnienie stabilności podaż y 
surowców nieodnawialnych, ze względu na ich stopnio we wyczerpywanie się. 
Dotychczas kompetencje w zakresie zarządzania zasob ami geologicznymi i racjonalnej gospodarki nimi 
zostały powierzone odrębnym działom administracji p aństwowej, a w konsekwencji podlegały kilku 
resortom. Tym samym działania państwa w tym obszarz e (analogicznie do Komisji Europejskiej) 
prowadzone były z podziałem zadań na politykę w zak resie surowców naturalnych energetycznych 
i nieenergetycznych. Podczas gdy trwają prace nad P olityką energetyczną Polski do 2050 r., brakuje 
dokumentu planistycznego dotyczącego surowców nieen ergetycznych. W związku z tym działalność 
przemysłowa obarczona jest w Polsce dużym ryzykiem,  co negatywnie wpływa na konkurencyjność 
polskiego przemysłu na świecie. Jego trwały rozwój wymaga zapewnienia bezpieczeństwa surowcowego, 
również w zakresie surowców nieenergetycznych, tj. stabilnej podaży takiej ilości tych surowców, w 
konkurencyjnych cenach, na jaką istnieje i będzie i stniało zapotrzebowanie przemysłu. Należy przy tym 
jednak podkreślić, że polityka surowcowa wykracza p oza sferę podaży i wynika z relacji między podażą a  
Monitor Polski – 63 –  Poz. 260 
 
62 popytem na surowce. Wykracza również poza przemysł i obejmuje także inne gałęzie gospodarki oraz 
potrzeby społeczeństwa.  
Podjęte przez obecny rząd inicjatywy w postaci powo łania Pełnomocnika Rządu ds. Polityki Surowcowej 
Państwa (na mocy rozporządzenia RM z dn. 9 maja 201 6 r.) oraz utworzenia organu pomocniczego Rady 
Ministrów – Międzyresortowego Zespołu ds. Polityki Surowcowej Państwa (zarządzeniem PRM z dn. 17 
maja 2016 r.), w skład którego wchodzą przedstawici ele wszystkich ministerstw (w randze sekretarza lub  
podsekretarza stanu), skutkują scentralizowaniem dz iałań w obszarze surowców, w tym nieenergetycznych.  
Tym samym pozwalają na kompleksowe podejście do pol ityki surowcowej, obejmującej cele i działania 
przewidziane dla wszystkich grup kopalin i surowców . Instrumentarium polityki surowcowej w Polsce 
stanowi kilka aktów prawnych, w tym przede wszystki m: Prawo geologiczne i górnicze  (p.g.g.), Prawo 
ochrony środowiska (p.o.ś.), ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzenny m (u.p.z.p.) oraz 
ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i je go ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie 
środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowis ko. 
Mnogość instytucji i aktów prawnych stanowi duże wy zwanie w kontekście wypracowania rozwiązań 
zabezpieczających podaż surowców dla przemysłu. Nie  jest to jednak problem wyłącznie polski, ale typow y 
dla gospodarek na całym świecie.  
Działania: 
 Opracowanie katalogu działań na rzecz zabezpieczeni a dostępu przemysłu do nieenergetycznych 
surowców mineralnych i kopalin (przy szczególnym uw zględnieniu koncepcji gospodarki o obiegu 
zamkniętym i dyplomacji surowcowej), który będzie s tanowił istotny wkład w politykę surowcową 
państwa. 
 Zapewnienie synergii działań w obszarze polityki su rowcowej będących w kompetencji 
poszczególnych instytucji. 
Projekty strategiczne: 
Surowce dla przemysłu  – przygotowanie, w oparciu o koncepcję gospodarki o obiegu zamkniętym 
(circular economy ), Planu działań na rzecz zabezpieczenia podaży nie energetycznych surowców 
mineralnych i kopalin. W dokumencie zostaną w sposó b systematyczny, tj. na wszystkich etapach cyklu 
surowcowego, zidentyfikowane „wąskie gardła” oraz z definiowane działania, które należy podjąć 
w celu zlikwidowania występujących problemów. 
5. Wspieranie kształcenia zawodowego dla „Przemysłu 4. 0”  
Dynamiczny rozwój przemysłu związany z tzw. „czwart ą rewolucją przemysłową”  wymagać będzie wysokiej 
jakości kapitału ludzkiego. Odpowiednio przygotowan a kadra, posługująca się głównie wiedzą, 
wykorzystująca w swej pracy nowoczesne techniki zdo bywania informacji oraz przetwarzania danych, to 
niezbędny warunek zakładanego „skoku cywilizacyjneg o”. 
Zapotrzebowanie polskiej gospodarki na kwalifikacje , umiejętności i kompetencje będzie determinowane 
przez trendy pojawiające się na rynkach europejskic h i światowych, które obecne są także na polskim ry nku 
pracy. Oczekiwania co do jakości wykształcenia wyma ganej od pracowników będą stale wzrastały i będą 
dotyczyły wszystkich poziomów kształcenia. W związk u z tym zachodzi potrzeba lepszego 
długoterminowego dopasowania umiejętności i kwalifi kacji pracowników do wymagań wynikających z tzw. 
modelu „Przemysłu 4.0” ( Industry 4.0 ). Wzrost ww. wymagań jest prognozowany na wszystki ch poziomach 
zatrudnienia. Scenariusz „skoku cywilizacyjnego” opiera się na in tensywnym rozwoju gospodarki opartej na wiedzy, 
a w związku z tym zapotrzebowaniu na kreatywną kadrę o bardzo wysokich kompetencjach. Natomiast 
„słabnący rozwój” dotyczył będzie tradycyjnych czyn ników przewagi konkurencyjnej. W nowym modelu 
kształcenia zawodowego główny nacisk położony zosta nie na wzmocnienie współpracy i partycypacji 
pracodawców w kształtowaniu programów nauczania (w zakresie praktycznej nauki zawodu, 
a w szczególności zasad kształcenia dualnego i zwię kszonego praktycznego wymiaru zajęć). Z uwagi na 
Monitor Polski – 64 –  Poz. 260 
 
63 szybkość zmian, jakie występują w gospodarce w wyniku wprowadzania innowacji, niezbędne będzie także 
wzmocnienie procesu aktualizacji wiedzy pracowników  oraz nauczycieli zawodu. 
Kluczowym celem reformy kształcenia zawodowego i us tawicznego jest zwiększenie jego skuteczności 
i efektywności oraz zharmonizowanie z rynkiem pracy . Realizacji tego celu służy m.in. współdziałanie 
szkolnictwa zawodowego z pracodawcami, które powinno być realizowane nie tylko na poziomie centralnym, w ramach polityki oświatowej państwa, a le przede wszystkim na poziomie lokalnym jako 
bezpośrednia współpraca szkoły z pracodawcami funkc jonującymi na lokalnym i regionalnym rynku pracy. 
Wykorzystane zostaną doświadczenia Wojewódzkich Urz ędów Pracy i samorządów województw w zakresie 
wdrażania polityki rozwoju kwalifikacji i umiejętno ści zawodowych. Zakłada się, że jedną z form tej 
współpracy powinno być organizowanie dla uczniów za jęć praktycznych u pracodawców, aby nauka zawodu 
przebiegała w rzeczywistych warunkach pracy, w kont akcie z nowoczesną technologią. 
Zakłada się, że w efekcie wprowadzonych w przyszłoś ci reform system edukacji powinien lepiej odpowiada ć 
na zapotrzebowania nowoczesnej gospodarki opartej n a wiedzy. 
Działania: 
 Wspieranie kształcenia zawodowego dla potrzeb ewolu cyjnych zmian przemysłu („Przemysł 4.0” – 
Industry 4.0 ). 
 Zwiększenie wpływu firm oraz organizacji zrzeszając ych przedsiębiorstwa na funkcjonowanie 
systemu kształcenia zawodowego – formowanie podstaw  programowych. 
 Monitorowanie rynku pracy pod kątem potrzeb polityk i edukacyjnej, klasyfikacji zawodów, 
wprowadzania nowych zawodów i zawodów preferowanych  pod przyszłe potrzeby. 
 Opracowanie systemu kształcenia kadr dydaktycznych z uwzględnieniem nowych potrzeb 
przemysłu. 
Projekty strategiczne: 
Nowoczesne kadry dla polskiego przemysłu (szkolnict wo zawodowe)  – kompleksowa polityka 
rozwoju kadr uwzględniająca nowy model współpracy s zkolnictwa zawodowego z gospodarką, w tym 
m.in. kształcenie połączone z praktyką zawodową u p racodawcy, aktywny udział przemysłu 
w przygotowaniu programów nauczania, rozwój Centrów  Kształcenia Praktycznego, modułowej oferty 
edukacyjnej, kwalifikacyjnych kursów zawodowych itp . 
Monitor Polski – 65 –  Poz. 260 
 
64 
 
Obszar: Rozwój innowacyjnych firm 
I. Diagnoza  
W  o s t a t n i c h  l a t a c h  w  P o l s c e  d o k o n a ł o  s i ę  w i e l e  z m i a n, które pozytywnie wpłynęły na innowacyjność 
polskiej gospodarki i zdolność do myślenia o innowa cjach. Nastąpiło przyspieszenie procesu doganiania 
technologicznego w przedsiębiorstwach, m.in. poprze z odnowę parku maszynowego, budowę nowej 
infrastruktury B+R, a także wzmocnienie kompetencji  kadr realizujących innowacyjne projekty. Odbywało 
się to przy dużym udziale środków z funduszy UE. Zm ianie ulega również stopniowo sposób myślenia 
o innowacjach – obok absorpcji gotowych technologii  przedsiębiorstwa dostrzegają potrzebę 
opracowywania własnych rozwiązań, w tym opartych na  wynikach prac B+R, i budowania na nich przewagi 
konkurencyjnej. W celu wsparcia tych procesów i sko ncentrowania zasobów na wybranych obszarach 
zostały wyłonione, z zastosowaniem narzędzi anality cznych, takich jak foresight  technologiczny, oraz 
w drodze stałej współpracy z biznesem i nauką, kluc zowe obszary technologiczne, zwane krajowymi 
inteligentnymi specjalizacjami, na których została skoncentrowana interwencja publiczna. 
Polska zajmuje odległe miejsce 
w międzynarodowych rankingach 
innowacyjności –  w unijnym rankingu 
innowacyjności ( European Innovation 
Scoreboard)  zajęła w 2016 r. 23. pozycję. 
Notuje słabe wyniki w wielu wymiarach 
innowacyjności, m.in. aktywności innowacyjnej przedsiębiorstw (zwłaszcza 
MŚP) i współpracy w tym zakresie 
z innymi podmiotami, międzynarodowej aktywności patentowej (niska liczba zgłoszeń patentowych w procedurze PCT, dokonanych w Europejskim Urzędzie Patentowym), komercjalizacji wynalazków w skali międzynarodowej (niewielkie przychody ze sprzedaży 
patentów i licencji za granicę
11). 
 
 
Relacja wydatków na B+R do PKB nadal jest stosunkow o niska  w  P o l s c e  ( 1 %  w  2 0 1 5  r .  w o b e c  2 , 0 3 %  
średnio w UE), pomimo znaczącego wzrostu w porównan iu z 2003 r. (0,54%)12.  
Ograniczona jest skłonność przedsiębiorców do dział ań proinnowacyjnych . Sektor przedsiębiorstw 
finansuje wewnętrzne nakłady na B+R jedynie w 39% ( w 2015 r.), wobec średniej w UE wynoszącej 55%13. 
Dodatkowo wielu przedsiębiorców poprzestaje na konk urowaniu czynnikami kosztowymi, zamiast 
wykorzystywać szanse zwiększenia swojej marży dzięki innowacjom produktowym, procesowym bądź 
organizacyjnym.  
 
                                                           
11 Zob. European Innovation Scoreboard 2016, European  Commission, Directorate-General for Internal Marke t, Industry, Entrepreneurship and 
SMEs, 2016.  
12 Źródło: Eurostat, UE-28 – dane wstępne za 2015 r.  
13 Dane Eurostat, UE-28 – dane za 2014 r.  Innowacyjność Polski na tle pozostałych państw czło nkowskich UE. 
Monitor Polski – 66 –  Poz. 260 
 
65 
 
Niska innowacyjność gospodarki skutkuje słabą konkurencyjnością firm w skali globalnej . Polski eksport 
zdominowany jest przez towary niskoprzetworzone, a udział sektorów wysokiej techniki oraz usług jest 
znacznie poniżej średniej unijnej. Prawie 25 lat dy namicznego rozwoju przedsiębiorczości w Polsce nie 
zaowocowało pojawieniem się wielu narodowych czempi onów, o uznanej marce i ważnej roli w globalnych 
łańcuchach wartości14. 
Przyczyn niskiej innowacyjności polskiej gospodarki  można dopatrywać się również w utrzymujących się 
barierach o charakterze systemowym,  m.in. mało stymulującym do podejmowania ryzykownej  działalności 
innowacyjnej środowisku prawno-instytucjonalnym, a także niewystarczającej koordynacji działań 
i instrumentów wsparcia (na szczeblu krajowym i reg ionalnym), zbyt szeroko zdefiniowanych priorytetach  
w obszarach B+R+I. Problemem jest również niewystarczająca współpraca instytucji realizujących zadania  
publiczne w dziedzinie innowacji, powielanie zakres ów zadań i odpowiedzialności oraz niedoskonałe 
procedury oceny innowacyjności poszczególnych rozwi ązań, w tym wymagające znacznego usprawnienia 
zarządzanie wiedzą ekspertów zewnętrznych, oceniają cych innowacyjne projekty. Instytuty badawcze w 
niewystarczającym stopniu realizują swoją misję przybliżania nauki do biznesu. Z kolei niska skłonność  do 
współpracy firm z innymi podmiotami (zarówno biznes owymi, jak również ze światem nauki) w dużym 
stopniu rzutuje na ich innowacyjność. Badania wskaz ują, że poszukiwanie partnera do projektu jest częs to 
postrzegane przez przedsiębiorców raczej jako wymóg  formalny, konieczny do uzyskania wsparcia 
finansowego, niż jako źródło korzyści gospodarczych15. Nieefektywna komunikacja na linii nauka-biznes 
i nieadekwatna współpraca w obszarze działalności i nnowacyjnej skutkuje niewystarczającym potencjałem 
rynkowym prowadzonych badań, niewielkim zainteresow aniem przedsiębiorców pracami badawczymi 
                                                           
14 Należy dodać, że istnieje wyraźny, dwukierunkowy z wiązek pomiędzy innowacyjnością a umiędzynarodowien iem (zob. Internationalization of 
European SMEs. Final Report, European Union 2010, s. 72). Umiejętność funkcjonow ania w kontekście międzynarodowym, a więc również 
osiągnięcie odpowiedniego efektu skali, jest nierza dko warunkiem opłacalnego wdrożenia innowacji. 
15 Zob. Badania i rozwój w przedsiębiorstwach. Raport 2015 , Deloitte.  
Monitor Polski – 67 –  Poz. 260 
 
66 świata nauki i ich wynikami, a w konsekwencji prefe rencją do wdrażania gotowych rozwiązań. W kontekści e 
ekoinnowacji dodatkową barierą jest niska świadomoś ć producentów w zakresie korzyści związanych z ich 
wdrożeniem w postaci oszczędności – niższych kosztó w prowadzenia działalności gospodarczej. 
Człowiek zdolny do tworzenia innowacyjnych rozwiąza ń jest sercem procesów innowacyjnych, a więc 
kluczowym czynnikiem warunkującym zwiększenie innow acyjności przedsiębiorstw, a w konsekwencji ich 
konkurencyjności opartej na produktach i usługach o  wysokiej wartości dodanej. Tymczasem braki 
w zakresie kapitału ludzkiego, wynikające m.in. ze słabości zakorzenionych w systemie edukacji, są jed ną 
z poważnych barier dla rozwoju innowacyjności. Wysi łki podejmowane w ostatnich latach ukierunkowane 
były na wzrost wiedzy i umiejętności specjalistyczn ych/technicznych, które przyniosły rezultaty m.in. 
w zakresie poprawy wyników uczniów z Polski w badan iach PISA (umiejętność czytania, umiejętności 
matematyczne i przyrodnicze). System edukacji  nie sprzyjał jednak w wystarczającym stopniu rozwo jowi 
kompetencji (wiedzy, umiejętności postaw i zachowań ) innowacyjnych, co odzwierciedla się w relatywnie 
niskiej zdolności uczniów do kreatywnego rozwiązywania praktycznych problemów, które wymagają 
zastosowania posiadanej wiedzy i umiejętności do no wej sytuacji. Położenie większego nacisku na tzw. 
miękkie umiejętności potrzebne jest również w środo wisku naukowym, co powinno sprzyjać nie tylko 
powstawaniu i rozwojowi innowacji, lecz również sku teczniejszemu zarządzaniu własnością intelektualną 
i lepszej komunikacji z rynkiem.  
Czynnikiem hamującym rozwój innowacji jest też bariera popytowa  wynikająca z niskich płac, rosnących 
wolniej niż produktywność pracowników. Związany z t ym wolny wzrost zamożności społeczeństwa 
w niewielkim stopniu stymuluje popyt na innowacyjne  dobra i usługi. W związku z powyższym równolegle 
do interwencji skierowanej na wspieranie strony podażowej procesów innowacyjnych potrzebne jest 
uruchomienie działań oddziałujących w sposób bezpoś redni lub pośredni na popyt na innowacje 
(stymulowanie popytu na rynku wewnętrznym oraz ułat wienie dostępu do popytu stwarzanego na rynkach 
zagranicznych).  
II. Cel i oczekiwane efekty 
Zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw w Polsce  jest niezbędne dla pozytywnej 
zmiany strukturalnej w gospodarce (wzrost udziału p rzemysłów i usług 
wiedzochłonnych oraz wzrost wiedzochłonności przemysłów i usług uważanych tradycyjnie za obszary o niskiej zawartości wiedzy i techniki). Jest to również warunek 
przesuwania się firm z Polski w globalnych łańcucha ch w kierunku zadań o większej 
wartości dodanej. Innowacyjność prowadzi do zwiększ ania produktywności 
i tworzenia miejsc pracy z silnym komponentem wiedz y i techniki oraz czerpania 
większych zysków ze sprzedaży produktów zaawansowan ych technologicznie 
i o rozpoznawalnych markach. 
Efektem większości działań w tym filarze będzie zwi ększanie stopnia zaawansowania technologicznego 
produktów, stymulowanie powstawania nowych rozwiąza ń technologicznych i organizacyjnych w oparciu 
o własne zasoby przedsiębiorstw i oparcie przewag k onkurencyjnych w handlu zagranicznym w większym 
stopniu na jakości i innowacyjności proponowanych p roduktów.  
Punktem wyjścia dla działań w tym obszarze i warunk iem osiągnięcia ww. efektów jest odpowiednie 
wzmocnienie kapitału ludzkiego i kapitału społeczne go. Chodzi o kształtowanie postaw proinnowacyjnych 
(m.in. otwartości na współpracę i zmianę podejścia do porażki), krzewienie wiedzy na temat możliwości 
wdrażania innowacji w firmach i korzyści z tym zwią zanych oraz zarządzania procesami innowacyjnymi. 
Oprócz rozwiązań horyzontalnych, zwiększających innowacyjność gospodarki (wsparcie wszystkich etapów powstawania innowacji, w tym fazy B+R i jej wdrożenia oraz wchodzenia na rynki globalne, ochrony własności intelektualnej, współpracy nauka-biznes i td.) wsparcie skoncentrowane będzie na wybranych 
obszarach i technologiach, które mają istotne znacz enie dla gospodarki. 
Koncepcja koncentracji wsparcia na priorytetowych o bszarach B+R+I została zapoczątkowana przyjęciem 
Krajowej Inteligentnej Specjalizacji (KIS), a na po ziomie regionalnym – Regionalnych Inteligentnych 
Specjalizacji (RIS). Mając świadomość znaczenia wyb oru obszarów technologicznych o wysokiej wartości 
dodanej, istotnych z punktu widzenia przyszłości go spodarki oraz wyzwań społecznych, należy podkreślić  Zwiększenie 
innowacyjności 
przedsiębiorstw na 
rynku krajowym 
i rynkach 
zagranicznych  
Monitor Polski – 68 –  Poz. 260 
 
67 konieczność systematycznej i skutecznej realizacji działań przewidzianych w ramach procesu 
przedsiębiorczego odkrywania (PPO) w celu weryfikac ji listy inteligentnych specjalizacji oraz dążenie do 
zwiększonej koncentracji tematycznej na priorytetac h w obszarze B+R+I. Priorytetyzacja krajowych 
inteligentnych specjalizacji odbywać się będzie pop rzez wskazywanie Programów Pierwszej Prędkości, 
w ramach których priorytetowo zostaną potraktowane działania związane z likwidacją barier rozwojowych 
(legislacyjnych, organizacyjnych, instytucjonalnych) oraz z zapewnieniem odpowiedniego, szybkiego 
finansowania rozwoju tych programów, m.in. poprzez uruchamianie dedykowanych konkursów. 
Kryteria wyłaniania Programów Pierwszej Prędkości o bejmują: 1)  kryteria jakościowe , odnoszące się do 
obszarów, które odznaczają się wpływem na realizacj ę celów strategicznych SOR, tj. zapewniają synergię  
z wyselekcjonowanymi sektorami strategicznymi i pro jektami flagowymi oraz odpowiadają na globalne 
wyzwania społeczne i środowiskowe oraz 2) kryteria ilościowe, odnoszące się do aktywności 
przedsiębiorców przy ubieganiu się o wsparcie publi czne w obszarach poszczególnych inteligentnych 
specjalizacji, liczby i wartości złożonych projektó w, a także wskaźnika sukcesu zarówno dla liczby 
składanych wniosków, jak i ich wartości. 
Na obecnym etapie realizacji działań w ramach persp ektywy finansowej 2014–2020, w oparciu o wyżej 
zidentyfikowane kryteria wyboru, można wskazać nast ępujące Programy Pierwszej Prędkości:  
1) Technologie inżynierii medycznej, w tym biotechnolo gie medyczne – KIS 1 
2) Innowacyjne technologie, procesy i produkty sektora  rolno-spożywczego i leśno-
drzewnego – KIS 4 
3) Inteligentne i energooszczędne budownictwo – KIS 8 
4) Rozwiązania transportowe przyjazne środowisku – KIS  9 
5) Wielofunkcyjne materiały i kompozyty o zaawansowany ch właściwościach, w tym 
nanoprocesy i nanoprodukty – KIS 13 
6) Wysokosprawne, niskoemisyjne i zintegrowane układy wytwarzania, magazynowania, 
przesyłu i dystrybucji energii – KIS 7 
7) Nowoczesne technologie pozyskiwania, przetwórstwa i  wykorzystywania surowców 
naturalnych oraz wytwarzanie ich substytutów – KIS 10 
8) Wytwarzanie produktów leczniczych – KIS 3 
9) Inteligentne sieci i technologie geoinformacyjne – KIS 15 
10) Automatyzacja i robotyka procesów technologicznych – KIS 17 
Programy Pierwszej Prędkości nie stanowią zamknięte go katalogu i będą przedmiotem monitorowania 
i cyklicznej aktualizacji. Jak wskazano powyżej, wy brane Programy otrzymają dodatkowe wsparcie w posta ci 
odpowiedniego, szybkiego finansowania ich rozwoju. Ponadto, w celu wsparcia tych Programów, 
priorytetowo potraktowane zostaną następujące dział ania: 
• likwidacja barier rozwojowych (legislacyjnych, orga nizacyjnych, instytucjonalnych),  określonych 
w wizjach rozwojowych przez Grupy Robocze ds. KIS, działające w obszarach Programów Pierwszej 
Prędkości również poprzez wzmocnioną współpracę mię dzyresortową, 
• coaching, mentoring – profesjonalizacja umiejętności i kompetencji (sesje  mentoringowe, 
warsztaty, szkolenia) oraz wzmocnienie kadr (kształ cenie ogólne i zawodowe spójne z Programami 
Pierwszej Prędkości), 
• budowanie powiązań między biznesem i nauką w obszar ach Programów Pierwszej Prędkości – 
współpraca z gremiami ds. PPO i monitorowania KIS ( wzmocniona współpraca z Grupami 
Roboczymi ds. KIS, ponadregionalnymi grupami projek towymi – Smart Labs , także w odniesieniu do 
potencjałów regionalnych) oraz Obserwatorium Gospodarczym, wskazującym trendy rozwojowe 
oraz pojawiające się nisze rynkowe. 
Spośród działań przewidzianych w obszarze rozwój in nowacyjnych firm w pierwszej kolejności (do 2020 r.) 
zostaną zrealizowane działania skoncentrowane na us uwaniu lub niwelowaniu barier hamujących rozwój 
działalności innowacyjnej i wzrost innowacyjnych fi rm oraz wzmocnieniu otoczenia prawno-
instytucjonalnego przedsiębiorstw, zwłaszcza w kier unku stymulowania procesów prowadzących do 
powstawania i rozwoju innowacji. Priorytetowo zosta ną potraktowane w tym okresie również działania 
związane z mobilizacją środków prywatnych na badani a i rozwój oraz komercjalizacją wyników prac B+R. 
Monitor Polski – 69 –  Poz. 260 
 
68 W szczególny sposób zaadresowane zostaną potrzeby f irm typu start-up  oraz wyzwania związane ze 
wzrostem przedsiębiorstw. Z kolei działania zorient owane na wzmacnianie kapitału ludzkiego i społeczne go, 
w tym zmiany w sposobie nauczania w szkołach, zosta ną zainicjowane do 2020 r., jednakże ze względu na 
długofalowość tych działań wynikającą z ich natury będą one realizowane w dłuższym horyzoncie 
czasowym, czyli do 2030 r. lub dłużej. Podobną pers pektywę czasową mają działania skierowane na stronę  
popytową procesów innowacyjnych. 
III. Wskaźniki  
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020  Wartość w 
roku 2030 Źródło 
danych 
Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów 
innowacyjnych (nowych lub istotnie ulepszonych) 
w przychodach netto ze sprzedaży produktów, towarów  
i materiałów w przedsiębiorstwach przemysłowych. 
Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów 
innowacyjnych (nowych lub istotnie ulepszonych) 
w przychodach netto ze sprzedaży produktów, towarów  
i materiałów w  przedsiębiorstwach usługowych.   % 8,8 – przemysł  
(2014) 
3,3 – usługi 
(2014) 10,0 
4,0 14,0 
6,0 GUS 
Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów 
innowacyjnych (nowych lub istotnie ulepszonych) na 
eksport w przychodach netto ze sprzedaży produktów,  
towarów i materiałów w przedsiębiorstwach 
przemysłowych.  % 4,4 
(2014) 5,0 8,0 GUS 
[1] Nakłady na działalność B+R w relacji do PKB  
[2] Nakłady sektora przedsiębiorstw na działalność B+R 
w relacji do PKB  % [1] 1,0 
(2015) 
[2] 0,47 
(2015) [1] 1,7 
[2] 0,8 [1] 2,5 
[2] 1,3 GUS 
IV. Kierunki interwencji 
1. Wzmocnienie kapitału ludzkiego i społecznego w n arodowym systemie innowacji 
W celu zaadresowania wyzwań związanych z kształtowaniem postaw, umiejętności i zachowań kluczowych 
dla rozwoju innowacyjności zaplanowano działania o charakterze systemowym oraz programowym, 
skierowane na wszystkie etapy kształtowania innowat orów, czyli w szkołach różnych szczebli (uczniowie,  
studenci), uczelniach i innych jednostkach naukowo- badawczych (pracownicy naukowi, wykładowcy, 
badacze) oraz przedsiębiorstwach (pracownicy i mene dżerowie). Wspólnym atrybutem proponowanych 
działań, niezależnie od zakresu, miejsca ich realiz acji i grupy docelowej, jest z jednej strony sprzyj anie 
otwartości i współpracy oraz podejmowaniu ryzyka zw iązanego z nowościami, a z drugiej strony świadome 
i skuteczne zarządzenie procesami innowacyjnymi. Zb udowanie silnej kultury innowacyjności oraz 
wzmocnienie umiejętności menedżerskich w kontekście  innowacji ma stymulować powstawanie 
nowatorskich rozwiązań i wprowadzanie ich na rynek,  w konsekwencji wzmocnić międzynarodową pozycję 
konkurencyjną firm. 
Działania: 
 Promowanie kultury przedsiębiorczości na uczelniach , wzmocnienie potencjału badawczego na 
uczelniach i silniejsze włączenie ich w system tworzenia innowacji. 
 Promowanie mobilności (w tym międzynarodowej) osób między sektorami (nauka/biznes) 
i w ramach sektorów, zbilansowanie udziału w między narodowej cyrkulacji talentów (atrakcyjny 
rynek pracy, tworzenie miejsc o wysokiej wartości d odanej np. poprzez przyciąganie zagranicznych 
centrów B+R i zakładanie własnych jednostek przez p olskie firmy), zapewnienie odpowiedniej 
podaży kadry B+R. 
 Wprowadzenie zmian w systemie edukacji (w tym kształcenia i doskonalenia nauczycieli) ukierunkowanych na kształtowanie postaw i cech sprz yjających innowacyjności (m.in. zachęcanie 
Monitor Polski – 70 –  Poz. 260 
 
69 do kreatywności, akceptacja ryzyka związanego z now ościami, swoboda dyskusji, tolerancja dla 
błędów, otwartość na różnorodność, praca zespołowa, elastyczność i szybkość w działaniu). 
 Zwiększenie zaangażowania przedsiębiorców w system kształcenia pracowników dla sektorów 
o dużej intensywności wiedzy i techniki (w tym staż e pracowników naukowych w firmach oraz 
przedstawicieli firm w jednostkach naukowo-badawczy ch). 
 Rozwój metod/inicjatyw promujących – zarówno w syst emie edukacji, jak i na późniejszym etapie 
rozwoju – zdolność łączenia wiedzy i umiejętności z  różnych dziedzin nauki i sfer aktywności (w tym 
aktywności w ramach działalności społecznej w organ izacjach pozarządowych). 
 Kształtowanie kultury innowacyjnej w firmach, popul aryzacja wiedzy o metodach wprowadzania 
innowacji w firmie, zwiększenie kompetencji menedże rskich w zakresie zarządzania procesem 
innowacyjnym i portfelem innowacji. 
 Budowanie kultury innowacyjności i organizacji uczą cej się w urzędach administracji publicznej, 
w tym wzmacnianie kompetencji proinnowacyjnych i zd olności do animowania przedsięwzięć 
innowacyjnych z udziałem pozostałych uczestników na rodowego systemu innowacji. 
 Budowa zaufania społecznego zarówno na poziomie oby watel – instytucja publiczna, jak i między 
obywatelami z wykorzystaniem szkoły, urzędów, organ izacji pozarządowych i mediów. 
Projekty strategiczne: 
Szkoła dla innowatora – przygotowanie kompleksowego systemu kształcenia i nnowatorów, 
obejmującego różne szczeble edukacji (m.in. przeglą d i ewentualne uzupełnienie podstawy programowej 
kształcenia ogólnego o treści wspierające rozwijani e kompetencji proinnowacyjnych uczniów oraz 
wspieranie nauczycieli w zakresie doboru i stosowan ia metod nauczania rozwijających kompetencje 
proinnowacyjne uczniów) oraz wzmocnienie zasobów fu nkcjonujących w ramach tego systemu 
(kształcenie i doskonalenie nauczycieli). 
Akademia menedżera innowacji – program skierowany do menedżerów przedsiębiorstw, s łużący 
przekazaniu wiedzy, rozwojowi umiejętności oraz ksz tałtowaniu postaw i zachowań stymulujących 
powstawanie innowacyjnych rozwiązań w firmach, wpro wadzanie ich na rynek i zarządzanie nimi.  Efektem 
m a  b y ć  w i ę k s z a  s k ł o n n o ś ć  i  z d o l n o ś ć  f i r m  d o  s t y m u l o wania procesów innowacyjnych i czerpania z nich 
korzyści biznesowych, a w konsekwencji oparcie swyc h przewag konkurencyjnych na innowacjach.  
Reforma szkolnictwa wyższego  – obejmująca system szkolnictwa wyższego i zarządz ania nim, 
w szczególności zorientowana na poszukiwanie nowych  rozwiązań w zakresie wykorzystania potencjału 
badawczo-naukowego i dydaktycznego uczelni. Reforma  przewiduje m.in. wyodrębnienie trzech typów 
uczelni: badawczych (prowadzących badania naukowe o  znaczeniu międzynarodowym, dostarczających 
nauce i gospodarce kadry wysokiej klasy specjalistó w oraz prowadzących studia wyższe na wysokim 
poziomie, umożliwiające włączenie studentów od pocz ątku kształcenia w projekty naukowe); badawczo-
dydaktycznych (prowadzących kształcenie specjalistó w oraz badania naukowe, uwzględniające przede 
wszystkim potrzeby regionu); zawodowych (skupionych  na działalności dydaktycznej, włączających 
praktyków w proces kształcenia, ukierunkowanych na dostarczanie lokalnemu i regionalnemu rynkowi 
pracy specjalistów w deficytowych obszarach). Refor ma obejmować będzie także system oceny jakości, 
kwestie finansów, mienia jednostek w systemie szkol nictwa wyższego. 
2. Wzmocnienie otoczenia prawno-instytucjonalnego i nnowacyjnych przedsiębiorstw  
Bariery prawno-administracyjne stanowią podstawową przeszkodę dla przedsiębiorców angażujących się 
w procesy rozwojowe (w tym innowacyjne). Odpowiedni e otoczenie prawne stwarza przestrzeń do 
podejmowania ryzyka, m.in. technologicznego, i tym samym wspiera powstawanie innowacyjnych 
rozwiązań. Jego newralgicznym elementem jest wydajn y i skuteczny system ochrony praw własności 
intelektualnej. Uzupełnieniem dobrze funkcjonująceg o ekosystemu innowacji, zważywszy na horyzontalny 
charakter polityki innowacyjnej, jest dobra koordyn acja działań instytucji publicznych. 
Działania: 
 Poprawa koordynacji polityki innowacyjnej (międzyre sortowej, międzyinstytucjonalnej oraz między 
s z c z e b l e m  c e n t r a l n y m  i  r e g i o n a l n y m ,  w  t y m  z  w y k o r z y staniem Rady Innowacyjności, stworzenie 
Monitor Polski – 71 –  Poz. 260 
 
70 zestawu polityk na rzecz innowacji ze znaczącą rolą  MNiSW, MON, MZ, MC, MŚ, ME, MRiRW oraz 
MR). 
 Zapewnienie efektu synergii w działaniu instytucji opowiedzianych za innowacje oraz synergii we 
wdrażanych przez nie instrumentach wsparcia, zapewn ienie spójności działań realizowanych ze 
środków krajowych i strukturalnych, koordynacja ewaluacji prowadzonych w obszarze 
innowacyjności. 
 Zmiany legislacyjne mające służyć z jednej strony u sunięciu lub modyfikacji/uproszczeniu przepisów 
ograniczających działalność innowacyjną, a z drugie j stymulowaniu procesów innowacyjnych 
poprzez odpowiednie bodźce fiskalne oraz zmiany pro cedur komercjalizacji wyników badań. 
 Wprowadzenie obowiązku sporządzania oceny wpływu pr oponowanych regulacji na innowacyjność 
przedsiębiorstw. 
 Zwiększenie dostępności, wydajności i skuteczności systemu ochrony praw własności intelektualnej 
poprzez programy edukacyjne dla szkół, uniwersytetó w, indywidualnych wynalazców i firm; a także 
zmiany prawno-instytucjonalne (w tym usprawnienia o rganizacyjne organów administracji 
publicznej i organów wymiaru sprawiedliwości) oraz instrumenty wsparcia usprawniające proces 
uzyskiwania ochrony projektów wynalazczych oraz egz ekucję posiadanych praw. 
 Zwiększenie stopnia wykorzystania własności intelek tualnej (w tym przemysłowej) w działalności 
biznesowej i czerpania z niej korzyści ekonomicznyc h. 
 Poprawa mechanizmów transferu wiedzy do sektora prz edsiębiorstw, w tym poprzez utworzenie 
Narodowego Instytutu Technologicznego – na bazie ob ecnie działających instytutów badawczych 
utworzona zostanie matrycowo zorganizowana sieć ośr odków badawczych. 
Projekty strategiczne: 
Pakiet Konstytucja Biznesu  – nowy, spójny pakiet aktów prawnych całościowo regu lujących zasady 
prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, któ ry tworząc korzystne, przejrzyste i stabilne warunk i 
do prowadzenia działalności gospodarczej, zapewnia pewność prawa, zmniejsza ryzyko biznesowe 
i zwiększa chęć przedsiębiorców do ponoszenia ryzyk a technologicznego związanego z realizacją 
innowacyjnych projektów. 
Narodowy Instytut Technologiczny  – wzmocnienie potencjału rynkowego prac naukowych i badawczo-
rozwojowych prowadzonych w instytutach oraz zwiększ enie transferu wiedzy i technologii z tych 
instytutów do firm, m.in. poprzez konsolidację mery toryczno-strategicznego nadzoru nad działalnością 
instytutów badawczych i powiązanie tej działalności  ze strategicznymi interesami polskiego państwa. 
Nowelizacja ustawy o wspieraniu innowacyjności  służąca stworzeniu otoczenia prawno-
instytucjonalnego w większym stopniu sprzyjającego prowadzeniu działalności innowacyjnej, 
w szczególności poprzez likwidację barier działalno ści innowacyjnej zidentyfikowanych w tzw. Białej 
Księdze. 
Własność intelektualna dla wynalazcy – projekt ukierunkowany na zwiększenie skłonności i  zdolności 
twórców i właścicieli wynalazków do ochrony własnoś ci intelektualnej (zapewnienie warunków 
ramowych, w tym instrumentów doradczo-finansowych) oraz wykorzystywania jej w działalności 
gospodarczej, a także podniesienie wydajności sądow nictwa w sprawach dotyczących własności 
intelektualnej (utworzenie specjalistycznych wydzia łów ds. własności intelektualnej w wybranych sądach  
okręgowych).  
3. Mobilizacja kapitału prywatnego na rzecz prowadz enia działalności B+R+I, zwiększenie potencjału 
rynkowego prowadzonych badań oraz stopnia komercjal izacji wyników prac B+R 
Innowacyjne podmioty gospodarcze, w szczególności m ikro i małe, będące na wczesnym etapie rozwoju, 
nie posiadają długiej historii kredytowej ani odpow iednich zabezpieczeń, co ogranicza im możliwości 
angażowania się w przedsięwzięcia innowacyjne o wys okim stopniu ryzyka, w tym projekty B+R. Mobilizacj i 
środków prywatnych (zarówno własnych, jak i pochodz ących ze źródeł zewnętrznych), służących 
finansowaniu potrzeb rozwojowych tych firm, mają sp rzyjać m.in. bodźce o charakterze fiskalnym oraz 
wykorzystanie potencjału spółek Skarbu Państwa. Dop ełnieniem działań o charakterze finansowym mają 
Monitor Polski – 72 –  Poz. 260 
 
71 być przedsięwzięcia na rzecz zwiększenia potencjału  rynkowego badań i udrożnienia systemu 
komercjalizacji wyników prac B+R. 
Działania: 
 Współfinansowanie z publicznych środków projektów B +R realizowanych przez podmioty 
gospodarcze. 
 Silne wsparcie dla rozwiązań innowacyjnych, które dodatkowo mają pozytywny wpływ na 
środowisko naturalne. 
 Zwiększenie koncentracji tematycznej nakładów na B+ R+I na bazie Krajowych Inteligentnych 
Specjalizacji i Krajowych Klastrów Kluczowych (m.in . Programy Pierwszej Prędkości). 
 Rozbudowa i uatrakcyjnienie systemu bodźców o chara kterze fiskalnym skierowanych do 
przedsiębiorstw, inwestorów indywidualnych (aniołow ie biznesu) i funduszy inwestycyjnych, w tym 
rozwiązania dedykowane stymulowaniu przemysłów kreatywnych jako nośników kultury i innowacji 
jednocześnie. 
 Wprowadzenie zmian legislacyjnych i instrumentów ma jących na celu zwiększenie dostępności 
i atrakcyjności finansowania działalności innowacyj nej młodych firm z prywatnych źródeł 
zewnętrznych (fundusze kapitału podwyższonego ryzyk a, aniołowie biznesu, crowdfunding ). 
 Reforma instytutów badawczych (profilowanie instytu tów badawczych pod kierunki specjalizacji 
sektorowych, zapewnienie możliwości prowadzenia bad ań interdyscyplinarnych, konsolidacja 
instytutów badawczych – tworzenie podmiotów zdolnyc h do konkurowania na rynku globalnym, 
premiowanie współpracy z przemysłem poprzez korektę  systemu ewaluacji wyników działalności 
instytutów). 
 Zwiększenie dostępności indywidualnych wynalazców d o finansowania badań (tzw. proof of 
principle  i proof of concept)  służących weryfikacji rynkowej (potencjału komercj alizacyjnego) 
nowych rozwiązań produktowych i technologicznych na  wczesnych etapach ich rozwoju. 
 Animowanie współpracy między sektorem nauki a bizne sem oraz powstawania strategicznych 
partnerstw biznesowych (m.in. szersze wykorzystanie  potencjału Grup Roboczych ds. KIS oraz 
Smart Labów i Krajowych Klastrów Kluczowych). 
 Podniesienie wydajności systemu obsługi innowatora i profesjonalizacja usług dostarczanych przez 
instytucje otoczenia biznesu (IOB jako realni broke rzy innowacji). 
 Zwiększenie wykorzystania istniejącej infrastruktury B+R.  
 Stworzenie ekosystemu sprzyjającego szybkiemu rozwo jowi start-upów , w tym wsparcie 
kapitałowe, doradcze i instytucjonalne. 
 Realizacja innowacyjnych projektów we współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną (ESA). 
Projekty strategiczne: 
Doktoraty wdrożeniowe  – przygotowanie rozprawy doktorskiej skoncentrowan ej na rozwiązaniu 
konkretnego problemu związanego z działalnością pra codawcy doktoranta w ramach studiów dualnych 
(doktorant będzie pracownikiem przedsiębiorstwa lub  innego podmiotu, którego dotyczy dany problem, 
a jednocześnie pełnoprawnym uczestnikiem studiów do ktoranckich) pod opieką dwóch mentorów 
(opiekun naukowy w jednostce naukowej oraz wyznaczo ny pracownik w przedsiębiorstwie lub innym 
podmiocie zatrudniającym doktoranta).  
Dobry pomysł – system wsparcia twórców wynalazków i innych inno wacyjnych rozwiązań, będących 
osobami fizycznymi, w zakresie dostępu do usług nie zbędnych do przygotowania kompleksowej 
komercyjnej oferty dla inwestora dot. wdrożenia i k omercjalizacji nowatorskiego rozwiązania. 
Program Start in Poland  – nowy instrument ukierunkowany na stworzenie ekos ystemu sprzyjającego 
rozwojowi start-upów  w Polsce na każdym etapie ich rozwoju, tj. od fazy  inkubacji, poprzez rozwój, aż po 
ekspansję międzynarodową. Ma on również zachęcać po dmioty z zagranicy do zakładania start-upów  
i rozwijania ich działalności w Polsce. W ramach pr ogramu wykorzystany zostanie potencjał dużych spółe k, 
w tym spółek Skarbu Państwa, współpracujących z mło dymi firmami charakteryzującymi się wysokim 
potencjałem rozwoju. 
Monitor Polski – 73 –  Poz. 260 
 
72 Polska Strategia Kosmiczna  – określenie strategicznych kierunków rozwoju sekt ora kosmicznego 
w Polsce, w tym stworzenie warunków ramowych oraz i nstrumentów wsparcia służących rozwojowi tego 
sektora, a poprzez jego rozpryskowy charakter równi eż zwiększeniu innowacyjności i konkurencyjności 
innych sektorów oraz zwiększeniu poziomu bezpieczeń stwa. 
Pakiet dla przemysłów kreatywnych – ukierunkowany na wsparcie innowacyjnych produktów s ektorów 
kultury i kreatywnych. Pakiet umożliwia budowanie p rzewagi konkurencyjnej w sektorze i przeciwdziała 
odpływowi kapitału kreatywnego. Proponowane działan ia obejmują m.in. wprowadzenie zachęt dla 
realizacji produkcji audiowizualnych w Polsce, wpro wadzenie wakacji podatkowych dla firm z sektora 
kreatywnego, ustanowienie tzw. szybkiej ścieżki pod atkowej dla międzynarodowych produkcji z segmentu 
audiowizualnego. 
4. Stymulowanie popytu na innowacje przez sektor pu bliczny 
W stymulowaniu popytu na innowacje, w sytuacji dość  niskiej siły nabywczej klientów na rynku krajowym,  
istotną rolę może odegrać administracja publiczna p oprzez mądrze zaprogramowany system zamówień 
publicznych. Instytucje sektora publicznego mogą od egrać istotną rolę również w stymulowaniu 
powstawania i rozwoju innowacji będących odpowiedzi ą na obecne i nowe wyzwania społeczne, m.in. 
zmiany klimatyczne, potrzebę ochrony środowiska nat uralnego, zmiany cywilizacyjne (np. ochrona zdrowia  
i starzenie się społeczeństw). 
Działania:  
 Innowacyjne i przedkomercyjne zamówienia – administ racja jako inteligentny klient informujący 
rynek o swoich potrzebach z odpowiednim wyprzedzeni em, zamówienia w obszarach kluczowych 
technologii, w tym z wykorzystaniem współpracy publ iczno-prywatnej (w takim modelu to państwo 
zamawia innowacyjne rozwiązanie jasno zdefiniowaneg o problemu, a środowisko 
naukowe/biznesowe proponuje sposób jego rozwiązania ). 
 Aktywna rola instytucji sektora publicznego w rozwo ju innowacyjnych sposobów adresowania 
wyzwań społecznych, w tym wprowadzanie regulacji st ymulujących wdrażanie innowacji w takich 
dziedzinach jak np. ochrona środowiska i ochrona zd rowia (tzw. innowacje wymuszone). 
 Stymulowanie powstawania i rozwoju ekoinnowacji, w tym zapewnienie warunków do weryfikacji 
technologii środowiskowych. 
Projekty strategiczne: 
System Weryfikacji Technologii Środowiskowych (ETV)  – ukierunkowany na dostarczenie niezależnych 
i wiarygodnych informacji o innowacyjnych technolog iach środowiskowych przez zweryfikowanie, czy 
deklaracje sprawności przedstawiane przez twórców i producentów technologii są kompletne, rzetelne 
i oparte na wiarygodnych wynikach badań. 
Refundacyjny Tryb Rozwojowy (RTR)  – pobudzenie inwestycji w B+R oraz produkcję leków  i wyrobów 
medycznych przy uwzględnieniu aktywności gospodarcz ej producenta i jego innowacyjności. W przypadku 
wysokiego zaangażowania i innowacyjności podmiotu o dpowiedzialnego na terenie RP, wnioski 
refundacyjne dotyczące nowych produktów będą miały proporcjonalnie wyższe szanse na sukces przez 
uwzględnienie współczynników RTR w wymaganych ustaw owo analizach ekonomicznych oraz kryteriach 
cenowych. 
5. Stymulowanie popytu zewnętrznego na innowacje po przez zwiększenie zdolności i skłonności firm do 
eksportu oraz lokowania bezpośrednich inwestycji za  granicą 
Dla wielu pomysłów biznesowych w sferze zaawansowan ych technologii rynki lokalne (a nawet krajowe) 
z powodu ograniczeń popytowych są zdecydowanie zbyt  małe dla skutecznej realizacji tego typu 
przedsięwzięć lub w ogóle ich nie ma. Konieczne jes t więc wsparcie procesu umiędzynarodowienia 
innowacyjnych przedsiębiorstw.  
Monitor Polski – 74 –  Poz. 260 
 
73 Działania: 
 Stymulowanie wzrostu (scale-up) innowacyjnych przedsiębiorstw sektora MŚP poprzez  ułatwienie 
im wejścia z innowacyjnymi technologiami/rozwiązani ami na rynki zagraniczne (w tym finansowe 
wsparcie technologicznych MŚP, które posiadają pote ncjał konkurencyjny na rynkach zagranicznych 
oraz budowa kompetencji w firmach – zwłaszcza mened żerskich, umożliwiających im wyjście na 
rynki zagraniczne). 
 Wykorzystanie struktur Krajowych Klastrów Kluczowych jako platformy rozwijającej zdolności 
eksportowe MŚP wchodzących w ich skład (internacjon alizacja Krajowych Klastrów Kluczowych). 
 Wykorzystanie dyplomacji ekonomicznej do rozpoznani a możliwości współpracy technologicznej 
oraz promocji oferty innowacyjnych firm z Polski. 
 Budowanie globalnej kompetencji ( global mindset ) w kontekście konkurowania innowacjami 
(wzmocnienie perspektywy globalnej w ocenie nowator skości i konkurencyjności rozwiązań 
proponowanych w projektach z komponentem B+R+I; ksz tałtowanie umiejętności tworzenia 
konsorcjów z instytutami z innych krajów i budowa „ doskonałości badawczej” celem zwiększenia 
udziału w europejskich programach badawczych). 
Projekty strategiczne:  
GreenInn – stworzenie preferencji dla zielonych technologii w aplikowaniu w programach, w tym 
tworzenie akceleratorów branżowych, które wypromują  rozwiązania na rynku globalnym.  
Monitor Polski – 75 –  Poz. 260 
 
74  
Obszar: Małe i średnie przedsiębiorstwa 
I. Diagnoza 
Liczba aktywnych przedsiębiorców jest szacowana na ok. 3,4 mln podmiotów gospodarczych  (spółek 
osobowych jak i kapitałowych oraz rodzinnych gospod arstw rolnych). Mikro-, małe i średnie 
przedsiębiorstwa (MŚP)16 zatrudniają 70% pracowników zatrudnionych w sektor ze prywatnym oraz 
generują 2/3 PKB , przy czym szeroko rozumiany sektor rolny  generuje samodzielnie ok. 2,7% wartości 
dodanej brutto ogółem  (w cenach bieżących)17. Wynika z tego, że kondycja podmiotów tworzących s ektor 
ma duże znaczenie zarówno dla gospodarki jako całoś ci, jak i dla osób w niej zatrudnionych. 
Tabela 3. Porównanie polskiego oraz unijnego sektor a MŚP18 
Wielkość podmiotu 
(wg zatrudnienia) Liczba podmiotów Wielkość zatrudnienia Wartość dodana 
Polska UE-28 Polska UE-28 Polska UE-28 
mikro (0–9) 95,0% 92,8% 36,2% 29,5% 17,8% 21,2% 
małe (10–49) 3,8% 6,0% 14,5% 20,2% 14,3% 18,0% 
średnie (50–249) 1,0% 1,0% 18,2% 17,0% 20,4% 18,3% 
Sektor MŚP 99,8 % 99,8 % 68,9 % 66,8 % 52,6 % 57,4 % 
Sektor MŚP19 w Polsce wypada niekorzystnie na tle unijnej średniej. W szczególności pod względem 
struktury widoczne jest jego  bardzo silne rozdrobnienie  i dominacja najmniejszych podmiotów . W 2015 r. 
aktywnych było ok. 1,9 mln przedsiębiorstw , przy czym jedynie 5% spośród nich to podmioty małe lub 
średnie: udział mikrofirm jest o 2–3 pp. wyższy niż średni a unijna. Jedynie ok. 9% wszystkich podmiotów 
sektora MŚP w Polsce to osoby prawne (głównie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością). Przyczyn tego 
stanu rzeczy należy upatrywać przede wszystkim w pr zepisach podatkowych i z zakresu ubezpieczeń 
społecznych, które z jednej strony premiują w wielu  wypadkach działalność gospodarczą jako alternatywę  
do aktywności zawodowej, a z drugiej nakładają wyżs ze obciążenia na działalność prowadzoną przez osoby  
prawne. Rzadko spotykaną formą prowadzenia aktywnoś ci gospodarczej są spółdzielnie (w tym spółdzielnie  
socjalne). Polski sektor MŚP zatrudnia więcej pracowników niż średnio w UE  (o ok. 2 pp.). Na wynik ten 
składa się znacznie wyższy udział podmiotów mikro ( o ok. 6 pp.) oraz niższy w grupie przedsiębiorstw 
m a ł y c h  ( o  o k .  5  p p . )20. Chociaż  sektor MŚP jest miejscem pracy dla ok. 6,3 mln osób , to dominujące 
liczebnie mikropodmioty są miejscem pracy dla jedyn ie ok. 3,4 mln. Skala samozatrudnienia jest bardzo 
wysoka (nawet 45% mikroprzedsiębiorstw nie zatrudni a żadnego pracownika). Widocznym tego efektem 
jest wysokość płac oferowanych pracownikom: przecię tne wynagrodzenie w mikropodmiotach stanowi 
jedynie ok. 55%21 wynagrodzenia w całej populacji przedsiębiorstw ni efinansowych. 
Ponadto udział sektora  mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw22 w tworzeniu wartości dodanej  
w Polsce wynosi tylko 52,6%, tj. o prawie 4 pp. mniej niż średnia dla UE . Niepokoi również niższy udział 
w jej generowaniu mikro- oraz małych podmiotów. W e fekcie koncentracji aktywności inwestycyjnej oraz 
innowacyjnej (technicznej, organizacyjnej, marketin gowej, procesowej i produktowej), w polskich średni ch 
przedsiębiorstwach (które osiągają lepsze wyniki ni ż firmy w UE), cały sektor posiada obniżony potencj ał 
rozwojowy. Jest to wynik również rozpowszechnienia nierozwojowych modeli biznesowych, niskiego 
wykorzystania potencjału Internetu, jak również wyb ranego profilu działalności rynkowej (prawie 30% 
wszystkich podmiotów sektora to przedsiębiorstwa ha ndlowe). Negatywne czynniki strukturalne są 
wzmocnione przez niskie inwestycje w rozwój kompetencji pracowników oraz niezadowalający poziom 
współpracy z innymi podmiotami w ramach sektora (zarówno poziomo, jak i pionowo).  
                                                           
16 Mikropodmioty to przedsiębiorstwa zatrudniające do  9 pracowników; małe podmioty to przedsiębiorstwa zatrudniające od 10 do 49 
pracowników; średnie podmioty to przedsiębiorstwa zatrudniające od 50 do 249 pracowników.  
17 GUS (2016) Roczne wskaźniki makroekonomiczne. 
18 European Commission (2016) SBA Fact Sheet – Poland  
19 European Commission (2016) SBA Fact Sheet – Poland  
20 European Commission (2016) SBA Fact Sheet – Poland  
21 GUS (2015) Działalność przedsiębiorstw niefinansow ych w 2014 r., str. 49. 
22 Dotyczy NACE rev 2.2. B-J, L, M, N. Nie uwzględnio no pierwotnej produkcji rolnej. 
Monitor Polski – 76 –  Poz. 260 
 
75 Dodatkowo  utrudniony jest dostęp do narzędzi długoterminoweg o finansowania rozwoju oraz wdrażania 
innowacji, zwłaszcza dla mniejszych podmiotów . Widać to w relatywnie niskim poziomie rynkowego 
finansowania długoterminowego oferowanego przez sek tor finansowy w Polsce, zwłaszcza w odniesieniu 
do ryzykownych projektów inwestycyjnych. Jednocześn ie podmioty sektora mają zapewnione zróżnicowane 
źródła krótkoterminowego finansowania bieżącej działalności (leasing, kredyty bankowe, lokalne 
i regionalne fundusze pożyczkowe i poręczeniowe, a także poprzez program gwarancji de minimis ).  
Liczba pracujących w sektorze rolnym wynosi ok. 2,3  mln osób  (16,3% wszystkich pracujących 
w gospodarce narodowej), przy czym aż 2,0 mln spośród nich to osoby pracujące na własny rachunek. 
W 2015 r. w Polsce było ponad 1,4 mln gospodarstw rolnych  posiadających użytki rolne (aż 99,7% 
stanowiły gospodarstwa indywidualne). Spośród nich większość (53,1%) stanowiły gospodarst wa 
o powierzchni do 5 ha , jedynie ok. 5,1% to duże gospodarstwa o powierzch ni przekraczającej 30 ha. 
Największy odsetek najmniejszych gospodarstw rolnyc h (o powierzchni nieprzekraczającej 1 ha) 
odnotowano w województwie śląskim. Bardzo wysoki ud ział małych gospodarstw (o powierzchni 1–5 ha) 
odnotowano w województwach małopolskim (80,9%) i po dkarpackim (78,3%). Natomiast najwyższy udział 
największych gospodarstw (o powierzchni powyżej 30 ha) odnotowano w województwach 
zachodniopomorskim i warmińsko-mazurskim. Warto pod kreślić, iż wskutek interwencji w ramach 
Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w Polsce w lata ch 2007–2013 zmniejszono liczbę najmniejszych 
podmiotów sektora.  
 
Problematyczna wydaje się w dalszym ciągu niewystarczająca dochodowość wielu gospodarstw roln ych. 
Widocznym efektem wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich  jest m.in. struktura źródeł dochodów 
rozporządzalnych gospodarstw domowych z obszarów wi ejskich  – ok. 50% pochodzi z pracy najemnej, ok. 
26% ze świadczeń społecznych, a jedynie ok. 10% z tytułu prowadzenia działalności r olniczej . Pomimo 
Monitor Polski – 77 –  Poz. 260 
 
76 znaczącego udziału wsparcia w ramach WPR dochodów r olniczych23 gospodarstwa domowe rolników 
charakteryzują się najniższymi dochodami rozporządz alnymi na 1 osobę w gospodarstwie domowym (niższe 
o 21,6% od średniej krajowej)24. Wskazuje to na konieczność utrzymania polityki ro lnej (zarówno I, jak 
i II filar WPR) na rzecz wzrostu dochodowości produ kcji rolnej, a także aktywn ości inn ych polityk na r zecz 
zapewnienia pozarolniczych źródeł dochodów. Działan ia te są spójne z celami i zadaniami określonymi w 
Agendzie 2030 ONZ, gdzie jako jedno z kluczowych dz iałań na rzecz osiągnięcia bezpieczeństwa 
żywnościowego i lepszego odżywiania oraz promocji z równoważonego rolnictwa wskazuje się m.in. 
podwojenie dochodów drobnych producentów żywności, m.in. poprzez bezpieczny i równy dostęp do ziemi 
oraz innych zasobów i czynników produkcji, dostęp d o wiedzy, usług finansowych i rynków oraz możliwośc i 
zwiększenia wartości dodanej i zatrudnienia poza se ktorem rolniczym.  
Zróżnicowanie terytorialne aktywności gospodarczej w Polsce jest silnie powiązane z lokalnymi zasobami  
ludzkimi, kapitałowymi, technicznymi oraz naturalny mi. Obszary miejskie wykazują większą liczbę 
aktywnych podmiotów gospodarczych niż obszary wiejs kie. Dotyczy to zwłaszcza podmiotów małej 
i średniej wielkości. W przypadku mikroprzedsiębiorstw różnice w lokalizacji nie są aż tak duże. Obszarem 
o wyraźnie mniejszej liczbie aktywnych podmiotów go spodarczych są województwa Polski Wschodniej  
(lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie) oraz  opolskie . Warto 
podkreślić, iż w przypadku obszarów miejskich oraz wiejskich najwięcej podmiotów działa w trzech 
województwach: mazowieckim, wielkopolskim oraz mało polskim.  
W dalszym ciągu polskich przedsiębiorców cechuje  niska skłonność do współpracy z innymi podmiotami 
w ramach danego sektora bądź też innymi podmiotami lokalnymi  (celem tworzenia wspólnej oferty bądź 
innych form współpracy). Dotyczy to również sektora  rolno-spożywczego, gdzie liczba grup producenckich  
oraz aktywnych spółdzielni rolnych jest wciąż niska , zwłaszcza w porównaniu do krajów V4 oraz UE-15.  
Na możliwość prowadzenia działalności gospodarczej (w tym rolniczej) wpływa jakość otoczenia prawnego 
i instytucjonalnego zapewnianego zarówno przez admi nistrację publiczną (samorządową i rządową) oraz 
instytucje otoczenia biznesu. Szczególna rola w prz ypadku wsparcia rozwoju podmiotów gospodarczych 
przypada ośrodkom innowacji i przedsiębiorczości. W prawdzie liczba tych podmiotów wynosi obecnie ok. 
700 (dane za 2014 r.), jednak dostęp do nich jest s ilnie zróżnicowany terytorialnie (również w wymiarz e 
miasto-wieś). Należy podkreślić również zróżnicowan ie jakości i szerokości oferty usługowej (od prosty ch 
usług doradczych, przez inkubację aż po wsparcie sk alowalności biznesu). Podmioty te bardzo rzadko sta ją 
się integratorami lokalnych i regionalnych społeczn ości przedsiębiorców bądź producentów rolno-
spożywczych. Przyczynia się to do niepełnego wykorzystania poten cjału polskiej przedsiębiorczości . 
                                                           
23 Dane KE DG AGRI wskazują, że w ostatnich latach ud ział wsparcia WPR w dochodach rolniczych wynosił ok. 40% w Polsce.  
24 GUS (2016) Obszary wiejskie w Polsce w 2014 r.  
Monitor Polski – 78 –  Poz. 260 
 
77 
 
Jak wskazuje szereg badań i raportów, w prowadzeniu  działalności gospodarczej przeszkadza nadmiar 
przepisów prawnych, ich niespójność i niejednoznacz ność, a przede wszystkim brak stabilności prawa  
(częste zmiany regulacji i wzrost liczby 
przepisów). Problematyczny 
i skomplikowany system podatkowy 
utrudnia płacenie danin publicznych. Ponadto przewlekłość procedur  
w wymiarze sprawiedliwości utrudnia szybkie egzekwowanie należności.  
Należy podkreślić, iż dużym wyzwaniem 
dla polskiej gospodarki jest brak zaufania pomiędzy organami państwa 
a przedsiębiorcami. Wpływa na to m.in. 
rozbudowany system kontroli , w ramach 
którego 40 instytucji może skontrolować przedsiębiorcę. Problematyczny, zwłaszcza dla najmniejszych podmiotów, jest również nadmiar obowiązków biurokratycznych , w tym zwłaszcza informacyjnych. Wskazuje to na 
konieczność dalszych działań organów publicznych ce lem polepszenia jakości otoczenia prawnego dla 
przedsiębiorców oraz osób prowadzących gospodarstwa  rolne.  
II. Cel i oczekiwane efekty 
Interwencje i działania zaproponowane w obszarze Ma łe i Średnie Przedsiębiorstwa skierowane są zarówno  
do przedsiębiorców (w tym firm działających w sekto rze rolno-spożywczym) oraz osób prowadzących 
gospodarstwa rolne.  
Niezbędne jest zwiększenie liczby małych i średnich  podmiotów gospodarczych, 
posiadających niezbędne zasoby prowzrostowe. Nastąpi koncentracja wsparcia 
publicznego na firmach pragnących się rozwijać. Dzi ałania i instrumenty dedykowane 
podmiotom gospodarczym będą dostosowane do skali ic h działania, zdiagnozowanych 
Przemiany 
strukturalne 
sektora  
Doing Business 2015 – wybrane wskaźniki  
Monitor Polski – 79 –  Poz. 260 
 
78 potrzeb oraz perspektyw rozwoju. 
Kluczową interwencją państwa względem gospodarstw r olnych będzie wsparcie dalszych 
przekształceń sektora rolno-spożywczego, w szczegól ności działań stymulujących wzrost 
jego konkurencyjności, przy zapewnieniu bezpieczeńs twa żywnościowego kraju oraz 
uwzględnieniu wymogów środowiskowych.  
Podołanie globalnej konkurencji wymaga wdrażania no woczesnych rozwiązań w zakresie 
innowacji organizacyjnych, marketingowych i technol ogicznych. Źródłem przewagi 
konkurencyjnej powinno być, w większym stopniu niż dotychczas, wykorzystanie 
potencjału i kwalifikacji zawodowych polskich praco wników, wspartych odpowiednimi 
rozwiązaniami teleinformatycznymi, technicznymi ora z organizacyjnymi.  
Współczesna gospodarka premiuje podmioty, które realizują wspólne projekty. Wsparcia 
wymagają inicjatywy sieciowe (m.in. klastry, grupy producenckie), a także inne formy 
grupowania firm (m.in. izby, zrzeszenia).  
Udział podmiotów w łańcuchu dostawczym jest źródłem  cennych doświadczeń – 
premiuje zróżnicowane formy innowacyjności (nie tyl ko technologiczne) i prowadzi do 
przeniesienia kooperacji na wyższe poziomy (np. joint venture ) lub stworzenia własnych 
sieci kooperacji. Pozwala również wykorzystać efekt  skali bądź doświadczenie 
pozostałych kooperantów i partnerów biznesowych. W odniesieniu do gospodarstw rolnych wsparcie będzi e dotyczyć dalszej integracji 
poziomej sektora rolno-spożywczego, co przyczyni si ę do wzmocnienia jego potencjału 
i konkurencyjności. Ułatwi to osiągnięcie efektów skali mimo ograniczeń wynikających 
z rozdrobnionej struktury agrarnej.  
Zmniejszenie barier rozwojowych będzie obejmować m. in.: poprawę jakości 
ustawodawstwa gospodarczego, reformy systemu danin publicznych (w tym podatków 
pośrednich i bezpośrednich) oraz sposobu działania instytucji publicznych tworzących 
warunki prowadzenia aktywności gospodarczej (w tym w sektorze rolno-spożywczym). 
Proaktywne podejście ze strony instytucji publiczny ch będzie przejawiać się również 
w przygotowaniu instrumentarium uwzględniającego sp ecyficzne potrzeby sektora MŚP.  
Dotychczas wdrażane instrumenty wsparcia sektora MŚ P nie w pełni uwzględniały ich 
specyficzne potrzeby, a także potencjał rozwojowy. Dostosowanie mechanizmów 
wsparcia (zarówno o charakterze finansowym, jak i o rganizacyjnym oraz doradczym) 
przyczyni się do niezbędnych przemian strukturalnyc h sektora. Szereg instrumentów 
przewidzianych dla sektora MŚP będzie pozytywnie od działywać również na duże firmy. 
Efektem działań do 2020 r. będzie stworzenie lepsze go otoczenia instytucjonalnego (w tym rynkowego) 
i prawnego, uwzględniającego potrzeby małych i śred nich przedsiębiorstw. Niezbędne będzie 
zintensyfikowanie współpracy między instytucjami rz ądowymi oraz samorządowymi, aby zaoferować 
mechanizmy wsparcia nie tylko dostosowane do skali działalności czy etapu aktywności podmiotu 
(przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego), ale ró wnież w pełni wykorzystać lokalne i regionalne zaso by 
i potencjalne źródła przewagi konkurencyjnej (ludzk ie, organizacyjne, technologiczne oraz surowcowe). 
Jedynie silne osadzenie przedsiębiorstw w lokalnych  i regionalnych łańcuchach wartości, współpraca 
z innymi lokalnymi, instytucjonalnymi uczestnikami gospodarki (IOB, sektor nauki i szkolnictwa 
zawodowego) przyczyni się do zwiększenia ich potenc jału oraz zdolności do konkurowania na rynku 
unijnym oraz poza nim.  Wskutek wdrażania publicznych interwencji zostanie przyspieszony proces przemian strukturalnych 
dotyczących zarówno przedsiębiorstw sektora MŚP, jak również gospodarstw rolnych. Doprowadzi to do 
zwiększenia ich konkurencyjności poprzez wdrażanie nowych modeli rozwoju (wykorzystujących inne niż 
kosztowe źródła przewag rynkowych) oraz polepszenie warunków pracy i rozwoju zawodowego 
pracowników.  
 Nowe formy 
działania 
i współpracy  
Nowoczesne 
instrumenty 
wsparcia  
Monitor Polski – 80 –  Poz. 260 
 
79 Najbardziej widocznymi efektami podejmowanych inter wencji będą: 
− Poszerzenie oferty instrumentów finansowania długot erminowego rozwoju sektora MŚP – 
udostępnianych zarówno przez instytucje prywatne (o gólnokrajowe oraz regionalne i lokalne), jak 
również publiczne (w tym samorządowe). Rozwój ofert y przygotuje również podmioty gospodarcze 
do wdrażania bardziej złożonych instrumentów finans owych o charakterze sektorowym. 
− Zmniejszenie liczby aktywnych mikropodmiotów, które  nie zatrudniają ani jednego pracownika – 
poprzez zwiększenie skali działalności i ewolucję w  kierunku małych podmiotów. 
− Zwiększenie liczby aktywnych małych i średnich prze dsiębiorstw wdrażających innowacje 
produktowe, organizacyjne i marketingowe, charakter yzujących się wyższą niż dotychczas 
dochodowością i efektywnością działania, a także ws półpracujących z innymi regionalnymi 
uczestnikami gospodarki (w tym dużymi przedsiębiors twami). 
− Zwiększenie średniego areału upraw polskich gospoda rstw rolnych, co powinno przynieść w efekcie 
zwiększenie dochodowości sektora produkcji rolnej. 
− Rozpoczęcie procesu integracji pionowej wybranych s egmentów sektora rolno-spożywczego, co 
przyczyni się do zwiększenia jego globalnej konkure ncyjności, a także zwiększy potencjał do 
wdrażania innowacji produktowych, organizacyjnych i  marketingowych. 
Do 2030 r. kontynuowane będą zapoczątkowane zmiany strukturalne oraz następował będzie rozwój 
zróżnicowanych powiązań organizacyjnych i funkcjona lnych o charakterze zarówno poziomym, jak 
i pionowym. Przy ich budowie będą uwzględnione loka lne i regionalne uwarunkowania rozwojowe (liczba 
i jakość instytucji wsparcia, potencjały endogeniczne). Przyczyni się to do zwiększenia efektywności 
interwencji.  
III. Wskaźniki  
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020  Wartość w 
roku 2030 Źródło 
danych 
Udział gospodarstw rolnych o powierzchni od 1-5 ha 
użytków rolnych w ogólnej liczbie gospodarstw rolny ch % 51 
(2014) 46 40 MRiRW na 
podstawie 
GUS 
Dynamika przychodów ogółem dla: 
[1] małych przedsiębiorstw niefinansowych (o liczbie 
pracujących 10–49 osób) 
[2] średnich przedsiębiorstw niefinansowych (o licz bie 
pracujących 50–249 osób) % [1] 100 
(2015) 
 
[2] 103 
(2015) [1] 110 
 
 
[2] 115  [1] 115 
 
 
[2] 120 MR na 
podstawie 
GUS  
Miejsce Polski w rankingu NES GEM dla obszaru pn. 
Polityka rządowa na rzecz przedsiębiorczości 
dla kategorii (w przedziale między 10. a 15. miejsc em) pozycja 16 
(2014) 15 13 MR na 
podstawie 
GEM 
IV. Kierunki interwencji 1. Lepsze otoczenie prawne prowadzenia aktywności g ospodarczej  
Bariery prawno-administracyjne stanowią istotną przeszkodę w angażowaniu się podmiotów 
gospodarczych w procesy rozwojowe. Polepszenie otoc zenia prawnego prowadzenia działalności przysłuży 
się przede wszystkim najmniejszym podmiotom, które nie posiadają wystarczających zasobów, aby na 
bieżąco reagować na nowe wymogi prawne i administracyjne.  
Proponowane działania będą zgodne z podejściem prom owanym przez Komisję Europejską – zasada 
„najpierw myśl na małą skalę” ( think small first)
25.  
Działania do 2020 r.: 
 Przygotowanie przez Ministerstwo Rozwoju nowej filo zofii tworzenia prawa – współpraca 
z partnerami społeczno-gospodarczymi umożliwi stopn iowe wdrażanie kontraktów branżowych. 
                                                           
25 http://ec.europa.eu/growth/smes/business-friendly- environment/small-business-act/index_en.htm 
Monitor Polski – 81 –  Poz. 260 
 
80  Wprowadzenie do prawa gospodarczego publicznego ora z wymogów administracyjnych wyraźnego 
zróżnicowania obowiązków i praw dla przedsiębiorców  – powiązanych z wielkością podmiotu 
gospodarczego. 
 Poprawienie jakości obsługi ze strony urzędników – stworzenie systemów oceny obsługi 
przedsiębiorcy przez urzędników, a także rozszerzen ie odpowiedzialności urzędników, 
wyrządzających przedsiębiorcom szkody swoimi błędny mi (tzn. uchylonymi przez sądy) decyzjami 
administracyjnymi. 
 Upowszechnienie mediacji w relacjach między interes ariuszem a organem administracji publicznej 
– działania legislacyjne zwiększające zasięg wykorz ystania tego instrumentu oraz propagowania tej 
drogi rozwiązywania sporów. 
 Przyjazna interpretacja przepisów przez organ – wpr owadzenie do postępowań dotyczących 
działalności gospodarczej zasady mówiącej, że w prz ypadku wątpliwości interpretacyjnych odnośnie 
do przepisów powinny one być rozstrzygane na korzyś ć przedsiębiorców. 
 Reforma systemu danin publicznych – przygotowanie p rzez Ministerstwo Finansów (wspólnie 
z Ministerstwem Rozwoju oraz Ministerstwem Rodziny,  Pracy i Polityki Społecznej) systemowych 
rozwiązań podatkowych wspierających konkurencyjność  oraz przemiany strukturalne sektora 
małych i średnich przedsiębiorstw. 
Działania do 2030 r.: 
 Wdrożenie tzw. testu MŚP do procesu legislacyjnego realizowanego przez ministerstwa – 
uwzględnienie potrzeb podmiotów sektora w projektow anych aktach legislacyjnych ułatwi 
prowadzenie aktywności gospodarczej. 
 Dalsze polepszanie otoczenia legislacyjnego poprzez  wdrożenie trwałego systemu deregulacji – 
konieczna współpraca Ministerstwa Rozwoju z partner ami społeczno-gospodarczymi celem 
identyfikacji potencjalnych obszarów wymagających dalszych działań legislacyjnych. Prowadzone 
działania nie mogą naruszać praw konsumentów, konku rencji, pracowników oraz norm ochrony 
środowiska. 
 Uspójnienie statusu osób prowadzących aktywność gos podarczą w Polsce, bez względu na wybraną 
formę działania bądź sektor wykonywanej działalnośc i – stopniowe wdrażanie zmian w systemie 
prawnym. Preferencyjne potraktowanie najmniejszych podmiotów. 
Projekty strategiczne: 
„100 zmian dla firm”  – rozwiązania kluczowe dla podmiotów sektora MŚP, w tym m.in.:  
– sukcesja firm rodzinnych – rozwiązanie prawne przygotowane specjalnie dla o sób fizycznych 
wpisanych do CEIDG; wprowadzenie instytucji prokure nta umożliwi utrzymanie w mocy istniejących 
kontraktów i umów o pracę; 
– Prosta Spółka Akcyjna  – nowa, proinnowacyjna forma prowadzenia działalno ści gospodarczej; 
zakłada m.in. obniżenie wymogów finansowych względe m wkładów wspólników, a także ułatwienia 
dotyczące różnicowania praw i obowiązków akcjonariu szy spółki; 
– procedura „milczącej zgody”  – procedura administracyjna przewidująca, że nieus tosunkowanie 
się przez urząd do wniosku w określonym ustawowo cz asie należy traktować jak jego zgodę. 
2. Instytucje publiczne wspierające rozwój podmiotó w sektora  
Obywatele i przedsiębiorcy oczekują zmiany dotychcz asowej filozofii działania instytucji publicznych, tj. 
odejścia od reaktywnej postawy na rzecz prowadzenia  aktywnej polityki wsparcia sektora bądź jego 
składowych. Konieczne jest zapewnienie partnerskieg o podejścia w bieżących i roboczych kontaktach 
między administracją publiczną (rządową i samorządową) oraz Interesariuszami.  
Konieczne jest wdrożenie działań organizacyjnych, k tóre ułatwią, uproszczą oraz podniosą jakość kontak tów 
z administracją publiczną, a w konsekwencji prowadz enie aktywności gospodarczej w kraju.  
  
Monitor Polski – 82 –  Poz. 260 
 
81 Działania do 2020 r.: 
 Reforma systemu kontroli przedsiębiorstw oraz produ centów rolno-spożywczych – działania 
podejmowane przez ministerstwa doprowadzą do uspraw nienia działań organów podatkowych 
oraz konsolidacji wybranych podmiotów kontrolnych. 
 Reorganizacja i wdrożenie systemowych zmian sądowni ctwa gospodarczego – zwiększenie 
efektywności sądownictwa gospodarczego (zwłaszcza s krócenie czasu trwania postępowań 
sądowych). 
 Koncentracja (rozproszonego dotychczas) wsparcia na  rzecz przedsiębiorstw i przedsiębiorczości 
realizowanego na poziomie krajowym w ramach Grupy P olskiego Funduszu Rozwoju – 
ujednolicenie standardu oferowanych usług i mechani zmów wsparcia. 
 Stworzenie mechanizmu koordynacji instrumentów wspa rcia na rzecz przedsiębiorstw 
i przedsiębiorczości między jednostkami samorządu t erytorialnego oraz administracją rządową. 
 Wdrażanie przez administrację publiczną (rządową i samorządową) usług świadczonych 
elektronicznie – wykorzystanie dotychczasowej infra struktury (m.in. ePUAP), jak również nowych 
kanałów dostępu (z wykorzystaniem partnerów komercy jnych). 
 Zwiększenie efektywności funkcjonowania i dostępnoś ci doradztwa rolniczego. 
Działania do 2030 r.: 
 Dalszy rozwój e-usług publicznych (wdrażanych zarów no przez administrację samorządową, jak 
i rządową) – uwzględniający zachodzące przemiany społeczne, gospodarcze oraz technologiczne. 
Zapewnienie zarówno szerszej oferty usług, jak równ ież dostępu do nich (zwłaszcza na obszarach 
wiejskich). 
 Wdrożenie nowego systemu obowiązkowej sprawozdawczo ści dla przedsiębiorców – zapewni on 
odpowiednią jakość pozyskiwanych danych oraz ograni czy obowiązki informacyjne dla 
przedsiębiorców. Szersze wykorzystanie już posiadanych danych przez instytucje publiczne (GUS, 
ministerstwa, JST). 
 Zapewnienie dostępu do konkurencyjnej cenowo energi i elektrycznej dla podmiotów 
gospodarczych działających w Polsce – we współpracy  Ministerstwa Energii oraz Ministerstwa 
Rozwoju wdrożony zostanie mechanizm zrównoważenia p otrzeb inwestycyjnych sektora 
energetycznego oraz zachowanie konkurencyjności przedsiębiorstw. 
 Wdrożenie sektorowych systemów wsparcia bazujących na tzw. kontraktach branżowych, 
uwzględniający komponenty w zakresie m.in. niezbędn ego wsparcia instytucjonalnego. 
Projekty strategiczne: 
Efektywny system doradztwa rolniczego – wzmocnienie i  zwiększenie efektywności doradztwa rolniczego 
poprzez m.in.: ulepszenie systemu szkoleń doradców rolniczych, wzmocnienie kompetencji w zakresie 
transferu wiedzy z nauki do praktyki, unowocześnien ia warsztatu prowadzenia działalności rolniczej 
i zarządzania gospodarstwem. 
3. Nowe modele działania 
Nowoczesna gospodarka wymusza współpracę między róż nymi uczestnikami gospodarki (publicznymi 
i prywatnymi, lokalnymi, regionalnymi oraz ogólnokr ajowymi). Sieciowanie różnych podmiotów staje się 
nowym źródłem przewagi konkurencyjnej. Dużego znacz enia nabierają integracja pionowa i pozioma w 
ramach zróżnicowanych form współdziałania oraz twor zenie potencjału do wdrażania innowacji 
technicznych, organizacyjnych oraz marketingowych. Niezbędna staje się również zdolność dostosowania 
potencjału przedsiębiorstwa do nowego otoczenia kon kurencyjnego.  
Źródłem przewagi staje się również pracownik, posia dający niezbędne kompetencje do działania 
w dynamicznym otoczeniu rynkowym. 
Działania do 2020 r.: 
 Działania edukacyjne na rzecz zmniejszenia awersji do ryzyka wśród osób prowadzących działalność 
gospodarczą, jak również wśród podmiotów działający ch w szeroko pojętym ekosystemie 
Monitor Polski – 83 –  Poz. 260 
 
82 przedsiębiorczości (administracja publiczna, IOB, p odmioty finansujące rozwój i działalność 
przedsiębiorstw) w celu wzmacniania inwestycji na s zczeblu krajowym. 
 Zwiększenie skali wykorzystania potencjału nowoczes nych technologii telekomunikacyjnych przez 
mikro- i małe przedsiębiorstwa (zwłaszcza przedsięb iorstwa rodzinne, podmioty rzemieślnicze oraz 
producentów rolno-spożywczych). 
 Rozwój instrumentów ułatwiających sanację i restruk turyzację działalności gospodarczej, a także 
adaptację przedsiębiorstw i gospodarstw rolnych do zmian – również poprzez wdrażanie nowych 
lub ulepszonych modeli biznesowych. 
 Wsparcie istniejących i budowa nowych instytucji in tegrujących przedsiębiorców i producentów 
rolno-spożywczych, w szczególności struktur organiz acyjnych wspierających potencjał inwestycyjny, 
handlowy oraz innowacyjny podmiotów (w tym klastrów ). 
 Promowanie wśród przedsiębiorców stabilnych form za trudnienia i elastycznych metod organizacji 
pracy, zgodnych z ideą elastycznego bezpieczeństwa (flexicurity)  – zapewnienie odpowiednich 
warunków do równoważenia życia zawodowego i osobist ego zwiększy efektywność 
przedsiębiorstw. 
 Wsparcie dla podmiotów ekonomii społecznej i solida rnej (spółdzielczej) – przygotowanie 
rozwiązań prawnych ułatwiających ich bieżącą działa lność, a także premiowanie tych form działania 
w przypadku realizacji usług zlecanych przez admini strację rządową i samorządową. Przygotowany 
zostanie mechanizm zachęt podatkowych dla ich rozwo ju oraz zwiększenia skali działalności. 
Działania do 2030 r.: 
 Wzmocnienie instytucji wspierających proces międzyp okoleniowego przekazywania władzy 
i własności w przedsiębiorstwach rodzinnych oraz po dmiotach rzemieślniczych. Przygotowanie 
mechanizmu podtrzymania aktywności gospodarczej kluczowych przedsiębiorstw dla lokalnych 
gospodarek i rynków pracy w oparciu m.in. o akcjona riat pracowniczy. 
 Wdrożenie instytucjonalnego systemu na rzecz rozwoj u modeli działalności dla tradycyjnych 
sektorów gospodarki (zwłaszcza w obrębie działalności rzemieślniczej). System opierać się będzie na 
współpracy samorządu branżowego, IOB, uczelniach wy ższych oraz administracji samorządowej 
i rządowej. 
Projekty strategiczne: 
Polityka Nowej Szansy – system wsparcia dla przedsiębiorstw w trudnościach oraz nowy start – 
stworzenie kompleksowego systemu wsparcia dla przed siębiorców, zorientowanego na przeciwdziałanie 
upadłości firm poprzez budowę i promowanie systemów  wczesnego ostrzegania oraz pozasądowych i 
sądowych form naprawy i restrukturyzacji, jak równi eż ułatwianie ponownego rozpoczęcia działalności 
gospodarczej osobom, które poniosły porażkę bizneso wą poprzez działania o charakterze doradczo-
szkoleniowym, coaching, mentoring oraz informacyjno -promocyjnym, ukierunkowanym na 
przeciwdziałanie stygmatyzacji tych osób. 
Platforma żywnościowa  – uruchomienie przez MRiRW oraz podmioty rynku kap itałowego elektronicznej 
platformy sprzedażowej (typu OTC) dla produktów rol no-spożywczych. Wdrożone rozwiązanie ułatwi 
tworzenie dużych, jednorodnych partii towaru, co pr zyczyni się do zwiększenia eksportu produktów na 
rynki UE oraz wybrane pozaunijne rynki perspektywic zne. 
4. Konkurencyjne gospodarstwa rolne i producenci ro lno-spożywczy  
Podstawę realizacji tej interwencji stanowić będzie  zwiększenie konkurencyjności gospodarstw rolnych o raz 
producentów rolno-spożywczych poprzez poprawę ich dochodowości , integrację łańcucha żywnościowego  
i bardziej sprawiedliwy podział wartości dodanej w tym łańcuchu oparty na zasadzie partnerstwa, w tym 
tworzeniu nowych łańcuchów wartości . Zakłada się również tworzenie warunków na rzecz r óżnicowania 
działalności gospodarczej, w kierunku pozyskania i tworzenia alternatywnych źródeł dochodów 
mieszkańców obszarów wiejskich.  
Uzupełnieniem interwencji w tym obszarze będą dział ania dotyczące modernizacji gospodarstw rolnych, 
aktywnego wdrażania inwestycji prorozwojowych oraz rozwijanie wszelkich form kooperacji między 
Monitor Polski – 84 –  Poz. 260 
 
83 producentami . Wsparcie z tego zakresu przeznaczone będzie dla d otychczas zidentyfikowanych 
czempionów polskiego eksportu rolno-spożywczego, ja k i produkcji tzw. sektora zrównoważonej produkcji 
rolnej  (produkcja ekologiczna, produkcja integrowana, pro dukty lokalne i regionalne, produkty o wysokiej, 
potwierdzonej jakości i specyfice). Działania w tym  obszarze przyjmą postać wsparcia w zakresie ułatwi enia 
dostępu producentów do rynków (zarówno lokalnych, j ak i międzynarodowych). 
Działania do 2020 r.: 
 Modernizacja i zmiany strukturalne w rolnictwie ora z wzmocnienie procesów integracji poziomej 
i pionowej na rynku rolnym w celu wzrostu efektywno ści ekonomicznej i produktywności 
gospodarki rolno-żywnościowej – wdrażane poprzez pr ojekty rozwoju branż.  
 Wspieranie wytwarzania i dystrybucji produktów o wy sokiej jakości i poziomie innowacyjności, 
w tym m.in. tradycyjnych, regionalnych i ekologiczn ych – wdrażane również poprzez projekty 
rozwoju branż. 
 Rozwój spółdzielczości rolniczej – wdrożenie działa ń legislacyjnych oraz promocyjnych 
realizowanych zarówno przez ministerstwa, jak równi eż partnerów społeczno-gospodarczych.  
 Rozwój innowacyjnych działań promocyjnych artykułów  rolnych przyczyni się do wsparcia 
bezpieczeństwa żywności i jej jakości oraz rynkoweg o ukierunkowania produkcji. 
 Wsparcie rozwoju lokalnych rynków rolno-spożywczych – lokalne przetwórstwo, handel detaliczny 
prowadzony przez rolników, sprzedaż i dostawy bezpo średnie do konsumentów. 
 Prace analityczne i koncepcyjne dotyczące stworzeni a systemu finansowania, ze środków krajowych 
i zagranicznych publicznych, rozwoju sektora rolno- spożywczego. 
Działania do 2030 r.: 
 Realizacja projektów badawczych (krajowych i między narodowych) ukierunkowanych na 
rozwiązania innowacyjne w sektorze rolno-spożywczym . 
 Kontynuacja modernizacji i zmian strukturalnych w r olnictwie, w tym tworzenie nowych łańcuchów 
wartości w sektorze rolno-spożywczym oraz handlowym . 
 Wdrożenie systemu zarządzania badaniami i innowacja mi w zapleczu naukowo-badawczym sektora 
rolno-spożywczego, które mogą być wdrażane również w innych gałęziach gospodarki. 
 Wprowadzenie kompleksowych rozwiązań z zakresu zarz ądzania ryzykiem w produkcji rolno-
spożywczej. 
 Upowszechnianie i wdrażanie innowacji w rolnictwie i zwiększenie popytu na innowacje wśród 
producentów i przetwórców rolno-spożywczych. 
 Stymulowanie w krajowym rolnictwie i przemyśle roln o-spożywczym innowacyjności produktowej 
ukierunkowanej na zaspokojenie potrzeb wynikających  z procesów demograficznych zachodzących 
w społeczeństwie i z konieczności zapobiegania chor obom cywilizacyjnym. 
Projekty strategiczne: 
Ramowy Plan Działań dla Żywności i Rolnictwa Ekolog icznego na lata 2014–2020  – rozwój rolnictwa 
ekologicznego oraz rynku żywności ekologicznej. Wsp arcie będzie skierowane zarówno na zwiększenie 
wartości produkcji, jak również liczby producentów żywności ekologicznej. 
Gospodarowanie gruntami rolnymi na rzecz zrównoważo nego rozwoju – nowy system regulacji 
prawnych służących poprawie struktury obszarowej go spodarstw rolnych. Przygotowane rozwiązania 
umocnią pewność i trwałość pozycji dzierżawcy przy równoczesnym poszanowaniu interesów 
wydzierżawiającego oraz wzmocnią ochronę regionalny ch walorów środowiskowych. 
Spółdzielnie rolników  – głównym celem projektu jest opracowanie ustawy, która w kompleksowy sposób 
będzie regulowała zasady i sposób funkcjonowania sp ółdzielni rolniczych. Instrumentem mającym 
zachęcać producentów rolnych do zakładania spółdzie lni rolników ma być m.in. możliwość skorzystania 
z określonych zwolnień podatkowych. W projekcie prz ewidziano również wprowadzenie obowiązku 
tworzenia przez spółdzielnie rolników funduszu rezerw niepodzielnych, który ma na celu zapewnienie 
instrumentu gwarantującego stabilność jej funkcjono wania. Oczekuje się, że wprowadzenie nowych 
rozwiązań pozwoli na poprawę efektywności gospodaro wania na obszarach wiejskich. 
Monitor Polski – 85 –  Poz. 260 
 
84 Nowoczesne ubezpieczenia rolnicze – wykorzystanie potencjału Pocztowego Towarzystwa Ube zpieczeń 
Wzajemnych do stworzenia oferty dedykowanej ubezpie czeniom produkcji rolnej przed ryzykiem 
wystąpienia niekorzystnych zjawisk atmosferycznych.  Upowszechnienie systemu ubezpieczeń 
zintensyfikuje przemiany strukturalne sektora rolno -spożywczego w kierunku produkcji rynkowej.  
Projekty rozwoju branż – będą realizowane projekty dedykowane poszczególnym branżom sektora rolno-
spożywczego spójne z Programem Rozwoju Głównych Ryn ków Rolnych w Polsce na lata 2016–2020. 
W zależności od stopnia zaawansowania prac koncepcy jnych lista projektów będzie na bieżąco 
weryfikowana w kolejnych latach. Obecnie zostały pr zygotowane następujące projekty: 
– Innowacyjne przetwory owocowo-warzywne  – celem projektu jest zwiększenie intencjonalnego 
spożycia produktów owocowych lub warzywnych w oparc iu o informacje dotyczące ich właściwości 
prozdrowotnych i żywieniowych. Projekt zakłada rozw inięcie segmentu rynku przetworzonych produktów 
owocowo-warzywnych, dedykowanych określonym grupom społecznym (np. osobom starszym) 
wytwarzanych z wykorzystaniem zaawansowanych lub in nowacyjnych technik produkcyjnych (jak np. 
ultradźwięki). 
– Polska wieprzowina  – projekt ukierunkowany na wzrost produkcji wieprz owiny i zapewnienie 
bezpieczeństwa w zakresie pogłowia trzody chlewnej w Polsce. 
– Polska wołowina  – wdrożenie projektu zapewni rozwój łańcucha dosta w wołowiny kulinarnej  
i sprawiedliwy podział zysków w łańcuchu produkcyjn ym. 
– Polska jagnięcina i baranina  – celem projektu jest wzrost produkcji mięsa, wełn y, mle ka i skór  
owczych i zapewnienie bezpieczeństwa w zakresie pog łowia owiec w Polsce. 
Program wsparcia hodowli roślin w Polsce – w programie zostaną ujęte strategiczne z punktu wid zenia 
polskiego rolnictwa kierunki hodowli roślin z uwzgl ędnieniem zmian klimatu, odporności na organizmy 
szkodliwe czy też wymagań rynkowych. Oczekiwane rez ultaty to: dostarczenie firmom hodowlanym 
nowoczesnych i wydajnych narzędzi do wspomagania ho dowli nowych odmian; uzyskanie materiałów 
wyjściowych do hodowli odpornych na czynniki biotyc zne (np. wirusy lub bakterie) oraz abiotyczne (taki e 
jak susza, mróz); stymulacja hodowli gatunków kluczowych dla polskiego rolnictwa. 
Intermodalny terminal towarowy – budowa infrastruktury spedycyjno-magazynowej dział ającej na 
potrzeby eksportu towarów rolno-spożywczych na rynk i światowe (przy zaangażowaniu spółek z udziałem 
Skarbu Państwa, w tym Krajowej Spółki Cukrowej S.A. ). 
5. Instrumenty finansowania rozwoju  
Rozwój wymaga zapewnienia zarówno bieżącego finanso wania działalności, jak również dostępu do 
długoterminowych instrumentów finansowania projektó w rozwojowych. Niezbędne dla wsparcia 
długoterminowego rozwoju jest zwiększenie dostępu d o rozwiązań oferowanych przez podmioty 
komercyjne (w tym również instytucje finansowe o za sięgu lokalnym lub regionalnym, m.in. bankowość 
spółdzielcza). Wsparcie publiczne musi dostarczyć n ie tylko instrumentów, które dopełnią ofertę instyt ucji 
komercyjnych, ale również mechanizmów prawnych wspi erających procesy przemian strukturalnych, 
zwłaszcza w obszarze rozwoju wielkości podmiotów.  Wdrażane instrumenty wspierające rozwój muszą uwzględnić zarówno potencjał poszczególnych 
podmiotów (wynikający z etapu bądź skali działalnoś ci), jak również lokalne i regionalne uwarunkowania  
rozwojowe (w szczególności Regionalne Inteligentne Specjalizacje).  
Działania do 2020 r.: 
 Reforma publicznego systemu wsparcia przedsiębiorst w i przedsiębiorczości (realizowanego na 
poziomie krajowym) – oparcie wsparcia na instrument ach finansowych o zróżnicowanej konstrukcji 
(instrumenty dłużne, kapitałowe, ubezpieczeniowe), dostosowanych do potrzeb realnych 
i potencjału przedsiębiorców. 
 Wsparcie dostępu MŚP do finansowania potrzeb rozwoj owych, w tym inwestycyjnych, 
w szczególności poprzez utworzenie nowego Systemu g warancyjnego dla MŚP (opisanego 
w ramach Obszaru Kapitał dla Rozwoju), ukierunkowanego na zwiększenie roli gwarancji jako 
Monitor Polski – 86 –  Poz. 260 
 
85 instrumentu zapewniającego przejęcie części ryzyka od przedsiębiorców na preferencyjnych 
warunkach (pomoc de minimis ). 
 Reforma systemu podatkowego i zabezpieczenia społec znego – uproszczenie systemu poboru danin 
publicznych, przygotowanie systemu bodźców wspieraj ących działania prorozwojowe (zwłaszcza 
ułatwiających akumulację kapitału na poziomie podmi otów gospodarczych). 
 Wsparcie rozwoju oferty komercyjnych instytucji fin ansowych (zwłaszcza lokalnych bądź 
regionalnych) instrumentów finansowania bieżącej dz iałalności bądź rozwoju dostosowanych do 
potrzeb podmiotów gospodarczych (spółek osobowych i  majątkowych oraz gospodarstw rolnych) 
na różnych etapach rozwoju. 
 Przygotowanie przez Ministerstwo Rozwoju mechanizmó w zwiększających dostęp do instrumentów 
finansowania inwestycji i rozwoju z funduszy zarząd zanych bezpośrednio przez Komisję Europejską 
(m.in. COSME, CEF, H2020). 
 Rozwój oferty instrumentów finansowych (wdrażanych na poziomie lokalnym i regionalnym) – 
poszerzenie zarówno sieci ich dystrybucji oraz ofer ty produktowej jako dopełnienia wsparcia 
o charakterze bezzwrotnym realizowanego na poziomie  regionalnym. W system będą włączone 
regionalne i lokalne instytucje finansowe (m.in. ba nki spółdzielcze). 
 Wsparcie dostępu do zróżnicowanych form kapitału in westycyjnego oferowanych przez polski 
rynek kapitałowy – również poprzez działania edukac yjne realizowane we współpracy z partnerami 
społeczno-gospodarczymi (m.in. GPW). 
Działania do 2030 r.: 
 Rozszerzenie skali wykorzystania instrumentów finan sowych w ramach wsparcia przedsiębiorczości 
i przedsiębiorstw wdrażanego na poziomie regionalny m i lokalnym – wykorzystanie potencjału 
lokalnych i regionalnych instytucji finansowych (w tym banków spółdzielczych). 
 Likwidacja zidentyfikowanych luk w dostępie do fina nsowania przez instrumenty oferowane przez 
Grupę Polskiego Funduszu Rozwoju. 
Projekty strategiczne: 
Niższa stawka CIT dla mikro- i małych przedsiębiorc ów – poprzez obniżenie stawki CIT do 15% 
umożliwiona zostanie akumulacja kapitału przez najm niejsze podmioty. Z obniżonej stawki będzie mogło 
skorzystać blisko 400 tys. firm, których wartość pr zychodu ze sprzedaży nie przekracza 1,2 mln euro. 
Mała działalność gospodarcza  – zmiany w systemie składek na ubezpieczenia społe czne i zdrowotne dla 
mikroprzedsiębiorców – usunięta zostanie bariera funkcjonowania niewielkich podmiotów, a także 
ograniczona zostanie szara strefa. 
Instrumenty gwarancyjne dla polskich przedsiębiorcó w – utworzenie nowego Systemu gwarancyjnego 
dla MŚP jako trwałego, systemowego instrumentu wsparcia rozwoju MŚP przy wykorzystaniu gwarancji 
spłaty kredytów, a tym samym zapewnienie oferty pow szechnie dostępnych gwarancji wspierających 
rozwój przedsiębiorstw. System gwarancyjny MŚP zost ał opisany jako element projektu strategicznego 
System współdzielenia ryzyka dla MŚP, realizowanego w ramach Obszaru Kapitał dla Rozwoj u. 
Linia pożyczkowa i Fundusz rozwoju rolnictwa  – fundusz dedykowany podmiotom gospodarczym 
prowadzącym działalność na obszarach wiejskich oraz gospodarstwom rolnym. Linia pożyczkowa wesprze 
inwestycje prywatne, które nie kwalifikują się do w sparcia ze strony środków publicznych (krajowych 
i zagranicznych). Wsparcie przyczyni się do rozwoju atrakcyjnych miejsc pracy na terenach wiejskich.  
6. Kompetencje na rzecz rozwoju 
Zarówno kadry zarządzające, jak również pracownicy muszą posiadać odpowiednie kompetencje 
i umiejętności zawodowe, aby móc działać na konkure ncyjnym rynku. Niezbędne jest wsparcie ich rozwoju 
tak, aby wykorzystać potencjał polskich pracowników  do wdrażania innowacji technicznych, 
organizacyjnych oraz marketingowych. Odpowiednie ko mpetencje będą również podstawą rozwoju 
atrakcyjnych i stabilnych miejsc pracy.   
Monitor Polski – 87 –  Poz. 260 
 
86 Działania do 2020 r.: 
 Rozwój usług szkoleniowych i doradczych dla osób pr owadzących rolniczą lub pozarolniczą 
działalność gospodarczą, właścicieli przedsiębiorst w i gospodarstw rolnych, a także kadr 
zarządzających podmiotami gospodarczymi. 
 Rozwój usług szkoleniowych skierowanych do pracowni ków – poprzez zarówno unowocześnienie 
oferty szkoleń kompetencyjnych (dostosowanych do po trzeb zgłaszanych przez pracowników 
i pracodawców), jak również narzędzi współfinansowa nia systemu podnoszenia kompetencji 
zawodowych. 
 Wdrożenie pilotażowych systemów kształcenia dualneg o w wybranych sektorach oraz regionach – 
powiązanie lokalnych przedsiębiorstw oraz gospodars tw rolnych z systemem kształcenia 
zawodowego i ustawicznego. 
 Rozwój szkoleń i doradztwa zawodowego na potrzeby l okalnego rynku pracy – zwłaszcza na 
obszarach wiejskich oraz w małych miastach. Rozszer zenie współpracy w tym obszarze między 
Urzędami Pracy (oraz innymi organizacjami działając ymi w tym obszarze) a podmiotami MŚP. 
Działania do 2030 r.: 
 Wdrożenie nowego modelu kształcenia zawodowego (dua lnego) i ustawicznego – nowy system 
poprzez zaangażowanie w jego realizację oprócz wład z samorządowych również przedsiębiorców 
oraz organizacji ich zrzeszających lepiej przygotuj e potencjalnych pracowników do wymogów 
współczesnego rynku. 
 Rozwój systemu kompetencji dotyczących sukcesji mię dzypokoleniowej dla właścicieli firm 
rodzinnych i podmiotów rzemieślniczych. 
Projekty strategiczne: 
Profesjonalne Instytucje Otoczenia Biznesu (IOB), działające na rzecz rozwoju przedsiębiorczości na 
obszarach wiejskich i w małych miastach  – wsparcie procesu rozwoju przedsiębiorczości na obsz arach 
wiejskich i w małych miastach poprzez integrację in stytucji otoczenia biznesu posiadających ofertę dla  
klienta na obszarach wiejskich, ich promocję oraz podwyższenie jakości i efektywności świadczonych 
usług.  
Centrum rozwoju MŚP – inicjatywa ramowa realizowana przez PARP oraz Gru pę PFR. Wsparcie 
szkoleniowe skierowane do sektora MŚP, w tym zwłasz cza firm rodzinnych. 
7. Wsparcie lokalnych motorów przedsiębiorczości 
Przedsiębiorcy powinni szerzej wykorzystywać lokaln e potencjały prorozwojowe w prowadzonej 
działalności gospodarczej. Dotyczy to zarówno dostę pnych zasobów pracy, jak również lokalnych 
i regionalnych instytucji prorozwojowych, zasobów ś rodowiska oraz tradycji jako nośnika przewagi 
konkurencyjnej.  
Wykorzystanie lokalnego potencjału przyczyni się za równo do rozwoju samych przedsiębiorstw, jak równie ż 
regionu.  
Działania do 2020 r.: 
 Wsparcie lokalnych i regionalnych instytucji otocze nia biznesu – inicjatywy klastrowe, profesjonalne 
usługi dla przedsiębiorców i gospodarstw rolnych, t akże poprawa ich dostępności dla 
przedsiębiorców z obszarów wiejskich (również z wyk orzystaniem potencjału Internetu). 
 Wspieranie wytwarzania i dystrybucji produktów trad ycyjnych, regionalnych i ekologicznych – 
stworzenie nowych możliwości zarobkowych dla mieszkańców obszarów wiejskich. 
 Rozwój lokalnych rynków rolno-spożywczych – wsparci e dla lokalnego przetwórstwa, handlu 
detalicznego prowadzonego przez rolników, a także s przedaży i dostaw bezpośrednich (również 
z wykorzystaniem potencjału Internetu). 
 Wspieranie sieciowej kooperacji pomiędzy IOB, przed siębiorcami (w tym producentami rolno-
spożywczymi) oraz Specjalnymi Strefami Ekonomicznym i. 
Monitor Polski – 88 –  Poz. 260 
 
87  Wykorzystanie potencjału rolnictwa do prowadzenia działalności gospodarczej towarzyszącej 
produkcji rolniczej, a także wspierania pozarolnicz ej przedsiębiorczości. 
 Wykorzystanie potencjału polskich firm rodzinnych d o rozwoju lokalnych i regionalnych łańcuchów 
wartości – integracja przedsiębiorców wokół lokalny ch i regionalnych czempionów gospodarczych. 
Działania do 2030 r.: 
 Wdrożenie mechanizmów likwidujących luki finansowan ia dla przedsięwzięć rozwojowych na 
poziomie lokalnym i regionalnym dzięki wykorzystani u potencjału Grupy PFR oraz lokalnych 
i regionalnych instytucji finansowych (w tym banków  spółdzielczych). 
 Reorganizacja zasad i celów działania Specjalnych S tref Ekonomicznych (SSE) – zwiększenie roli SSE 
w integrowaniu działalności podmiotów gospodarczych . 
Projekty strategiczne: 
Odtworzenie i wsparcie rozwoju lokalnych rynków rol nych  – rozwój lokalnych struktur umożliwiających 
realizację sprzedaży i promowania lokalnych produkt ów i podmiotów je wytwarzających, prowadzenie 
lokalnych platform handlu produktami, których obrót  odbywa się na rynku lokalnym. Wykorzystanie 
potencjału Internetu, aby dotrzeć do nowych konsume ntów. 
Monitor Polski – 89 –  Poz. 260  
88  
Obszar: Kapitał dla Rozwoju 
I. Diagnoza  
 
 
 
Źródło: OECD  Gospodarka Pols ki charakteryzuje się niską stopą 
inwestycji.  Stopa inwestycji w Polsce jest niższa niż 
średnia dla krajów OECD i najniższa w regionie 
Europy Środkowo-Wschodniej (w latach 2006–
2015: Polska – 20,7%, region – 23,8%, w latach 
2006–2014 – OECD 21,1%). 
Kluczowym problemem jest niska stopa inwestycji 
sektora prywatnego, w tym inwestycji 
przedsiębiorstw. W Polsce udział sektora 
prywatnego w nakładach inwestycyjnych ogółem do roku 2007 przekraczał 80%, by do roku 2011 
zmniejszyć się do poziomu 71,7%. Po wzroście 
w kolejnych latach wyniósł 78,1% w 2015 r. wobec 
8 9 , 3 %  –  w  p r z y p a d k u  N i e m i e c ,  8 3 , 9 %  –  F r a n c j i  c z y  
80,6% – Czech.  
Według danych EBC Polska odznacza się najwyższym w UE udziałem kredytów dla gospodarstw 
domowych w ogólnej wartości kredytów  udzielonych przez sektor bankowy. W 2015 r. udział  ten wynosił 
28% przy średniej dla UE na poziomie ok. 18%. Z kol ei udział kredytów dla przedsiębiorstw niefinansowy ch 
jest w Polsce zbliżony do średniej UE wynoszącej ok . 16%. Taka struktura świadczy o tym, że polski sektor 
bankowy jest obecnie bardziej ukierunkowany na fina nsowanie nieruchomości i konsumpcji niż 
inwestycji. 
W strukturze finansowania polskich przedsiębiorstw,  niebędących notowanymi na giełdzie podmiotami 
produkcyjnymi, dominuje finansowanie bankowe (kredy ty). Zbyt małą rolę w finansowaniu przedsiębiorstw 
odgrywa natomiast rynek kapitałowy. Akcje będące w obrocie giełdowym oraz instrumenty dłużne 
stanowią ok. 30% finansowania, w porównaniu do 42% średnio w UE i 70% w USA. W Zielonej Księdze 
„Tworzenie unii rynków kapitałowych” Komisja Europe jska wskazuje, że relatywnie duże uzależnienie 
przedsiębiorstw od źródeł bankowych jest jednym z c zynników ograniczających ich rozwój. Jest to też 
jednym z głównych źródeł powiększania się luki prod uktywności między przedsiębiorstwami europejskimi 
i amerykańskimi. W ramach tworzenia unii rynków kap itałowych KE będzie dążyć do zwiększenia 
zróżnicowania kanałów finansowania przedsiębiorstw.  Polska będzie miała w tym obszarze poważniejsze 
wyzwania niż większość innych krajów UE, gdzie rola  rynków kapitałowych jest już dziś znacznie większa .  
Rozbudowa wysokomarżowych obszarów działalności Gru py Kapitałowej GPW (rynek regulowany, rynek 
towarowy, instrumenty pochodne), spowodowana m.in.:  presją akcjonariuszy na wyniki finansowe GPW 
jako spółki publicznej, zwiększa koszty transakcyjn e dla uczestników rynku. Przekłada to się na niską 
rentowność podmiotów funkcjonujących na tym rynku i  stanowi barierę dla rozwoju polskiego rynku 
kapitałowego. Niska rentowność wynika również ze zwiększonej konkurencji ze strony dużych 
zagranicznych firm inwestycyjnych, słabej koniunktu ry giełdowej na rynku polskim oraz z poszukiwania 
przez polskich inwestorów wyższych stóp zwrotu z in westycji na rynkach zagranicznych. Słaba koniunktur a 
giełdowa i brak poprawy wyników finansowych dużych spółek z indeksu WIG20 zmniejszają płynność 
obrotu w segmentach rynku, opierających się na inst rumentach finansowych służących bezpośrednio 
finansowaniu gospodarki (rynek akcji i rynki obliga cji korporacyjnych). Spada udział inwestorów 
indywidualnych w obrotach giełdowych i w ofertach n a rynku pierwotnym (co jest spowodowane między 
innymi zastojem, a nawet regresem, jeśli chodzi o rynki NewConnect  i Catalyst ). Podobna sytuacja ma 
miejsce w odniesieniu do długoterminowych inwestoró w instytucjonalnych, zarówno krajowych, jak 
i zagranicznych, poszukujących rynków o wyższej pły nności i stopie zwrotu. Szacuje się, że bilans gieł dowych 
debiutantów i firm opuszczających główny parkiet w r o k u  2 0 1 6  b ę d z i e  n e g a t y w n y  i  g o r s z y  n i ż  w  l a t a c h  
ubiegłych. Wpływ na to mogą mieć m.in.: wymogi regulacyjne dla małych i średnich spółek oraz koszty Stopa inwestycji 
Monitor Polski – 90 –  Poz. 260 
 
89 obecności na rynku publicznym. Doszło do załamania się tendencji rozwojowych na rynku obligacji 
korporacyjnych i samorządowych. Brak jest także pot encjalnego wykorzystania szans, jakie niosą ze sobą  
nowe regulacje unijne ułatwiające przepływ kapitału  transgranicznego i dostęp do polskiego rynku przez  
emitentów i inwestorów z Europy, a także widocznego  postępu, jeśli chodzi o realizację celu strategicz nego, 
jakim było uczynienie z Warszawy regionalnego centr um obrotu kapitałowego. 
Jednocześnie w rejonie Europy Środkowej i Wschodnie j podejmowane są działania zwiększające siłę 
konkurencji. Rosną aspiracje niektórych krajów do przesunięcia się z kategorii rynków „pogranicza” 
(frontier ) do kategorii rynków wschodzących ( emerging), Ukraina staje na progu stworzenia nowoczesnej 
architektury rynku kapitałowego, zaś Wiedeń, w obli czu regresu tamtejszej giełdy, szuka nowych sposobó w 
na ożywienie. 
 
0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%10 0%
Inne zobowiązania bieżące Kredyty  o brotowe K re dyt y
Instrumenty dłuż ne Inne instrumenty ud ziałowe Akcje no t owane
 
 
Z punktu widzeni a finansowania inwestycji istotną 
kwestią jest niski, w porównaniu z innymi krajami, 
poziom oszczędności . W latach 2004–2015 stopa 
oszczędności brutto wynosiła w Polsce średnio 
17,3%, podczas gdy w Niemczech 25,8%, a w Czechach 24,8%. Szczególnie niski jest poziom oszczędności gospodarstw domowych. W latach 2006–2014 sięgał on 2,2% PKB, podczas gdy 
w Czechach wynosił 6,3%, a w Niemczech – 11,2%. 
Średnia dla UE wynosiła 7,3%. 
Należy przy tym zauważyć, że bezwzględna wielkość 
zarówno oszczędności ogółem, jak i oszczędności samych gospodarstw domowych, nie jest istotnie skorelowana ze stopą referencyjną NBP ani z rynkowymi stopami procentowymi.   
 
Wzrost stopy oszczędności jest bezpośrednio skorelo wany ze wzrostem dochodu rozporządzalnego, 
pozostającym celem głównym Strategii.  W wymiarze gospodarstwa domowego kształtują ją wyk ształcenie, 
czynniki demograficzno-społeczne, wielkość gospodar stwa domowego, aktywność ekonomiczna oraz 
sytuacja zdrowotna. Z kolei w skali makro dla ścieżki stopy oszczędności istotne będą zmiany 
instytucjonalne w systemie emerytalnym. Oszczędnośc i gospodarstw domowych składają się z oszczędności 
dobrowolnych oraz oszczędności emerytalnych w syste mie kapitałowym.  
Wśród głównych czynników ograniczających możliwości  do generowania oszczędności w Polsce są m.in.: 
niższy niż w większości państw regionu poziom aktyw ów finansowych Polaków, nieoptymalna struktura 
aktywów finansowych gospodarstw domowych, brak pows zechnego III filaru systemu emerytalnego, Źródła finansowania przedsiębiorstw  
Źródło: Eurostat.  
Oszczędności brutto gospodarstw domowych 
jako % PKB 
Źródło: Eurostat.  
Monitor Polski – 91 –  Poz. 260 
 
90 a także nieefektywność obecnego modelu funkcjonowan ia OFE, skutkująca niskimi emeryturami z drugiego 
filaru. 
Problem stanowi również kwestia mobilizacji 
kapitału krajowego . Zasoby kapitału krajowego 
są z jednej strony niewystarczające, a z drugiej – 
w znaczącej części nieaktywne (dotyczy to głównie środków własnych przedsiębiorstw niefinansowych). Widoczne jest to w strukturze oszczędności brutto, gdzie relatywnie duży udział 
mają przedsiębiorstwa niefinansowe, natomiast 
o wiele mniejszy – gospodarstwa domowe. 
W konsekwencji realizacja inwestycji w warunkach niedoboru krajowych oszczędności wiązała się ze wzrostem zadłużenia 
zagranicznego i pogorszeniem pozycji inwestycyjnej netto . 
Sukces Strategii w długiej perspektywie zależy w dużym stopniu od po wodzenia przedsięwzięcia znaczącego 
wzrostu skłonności do oszczędzania gospodarstw domowych oraz poprawy stabilności finansów 
publicznych. Obecnie nie można pomijać negatywnego wpływu stanu finansów publicznych (w tym wzrostu 
zadłużenia zagranicznego) na możliwości finansowani a inwestycji ze środków krajowych. Na ogólny poziom  
inwestycji negatywnie wpływa relatywnie niska efektywność i koordynacja wydatków publicznyc h, w tym 
brak rozwojowego ukierunkowania subwencji ogólnej p rzekazywanej samorządom. Inwestycjom 
prywatnym nie sprzyja  z kolei relatywnie duży udział firm o małej zdolno ści inwestycyjnej (mikro i małe), 
polegających głównie na środkach własnych. Poziom i nwestycji przedsiębiorstw ograniczają również 
złożone regulacje oraz wysoki poziom awersji do ryz yka i niechęć do zmian. W kontekście wzrostu poziom u 
inwestycji w gospodarce niezbędne jest także tworze nie dla nich bezpiecznego otoczenia poprzez 
całokształt polityki gospodarczej (jej przewidywaln ość, warunki prowadzenia działalności gospodarczej,  
wolność stosunków pracy, wolność handlu, wolność in westycji, niezależność sądownictwa, ochrona praw 
własności czy egzekwowanie kontraktów). 
Czynnikiem mogącym ograniczać wzrost nakładów inwes tycyjnych  w najbliższych latach jest 
równorzędność priorytetu prowadzenia odpowiedzialne j polityki budżetowej, w ramach ograniczeń 
wynikających z prawa krajowego i unijnego. Dotyczy to zwłaszcza progu możliwego zadłużenia 
wynikającego z Konstytucji RP, stabilizującej reguł y wydatkowej oraz respektowania progu 3% PKB dla 
deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowy ch. Dodatkowo przekroczenie unijnych limitów 
deficytu grozi objęciem kraju procedurą nadmiernego  deficytu, mogącą ostatecznie skutkować 
ograniczeniem strumienia środków UE. Przestrzeganie  dyscypliny fiskalnej oraz stabilizującej reguły 
wydatkowej w średnim okresie powinny gwarantować re dukowanie nominalnego deficytu sektora 
instytucji rządowych i samorządowych do poziomu MTO  (tj. do deficytu strukturalnego 1% PKB). To 
stopniowo pozwoli na zmianę struktury i ograniczeni e wydatków, a więc i wzrost oszczędności sektora 
publicznego.  
Z kolei rosnące zadłużenie samorządów w związku z r ealizacją przez nie inwestycji współfinansowanych z e 
środków unijnych może zmniejszać ich zdolność do da lszych inwestycji. W perspektywie najbliższych lat 
prawdopodobne jest również ograniczenie skali proje któw realizowanych w Polsce przez banki rozwoju 
(EBOR, BŚ) z uwagi na awans Polski do grupy państw rozwiniętych. Na skłonność do podejmowania decyzji 
inwestycyjnych wpływa ponadto stabilność otoczenia zewnętrznego, jednak na te czynniki administracja m a 
ograniczony wpływ. Z drugiej strony realizacji celu zwiększenia stopy inwestycji sprzyjają  duże potencjalne zasoby 
inwestycyjne, m.in. spółek Skarbu Państwa, agencji rządowych i innych podmiotów publicznych oraz 
instytucji międzynarodowych, których Polska jest cz łonkiem. Wciąż stoimy też przed szansą ukierunkowan ia 
środków unijnych z perspektywy finansowej 2014–2020  na trwałą zmianę modelu rozwojowego. 
Możliwości generowania strumieni inwestycyjnych daj ą także: rozwinięty na tle regionu rynek finansowy 
Monitor Polski – 92 –  Poz. 260 
 
91 oraz rosnąca popularność różnych form finansowania działalności wśród polskich przedsiębiorców 
(faktoring, leasing, emisja obligacji).  
Istotne uzupełnienie krajowych źródeł finansowania przedsięwzięć rozwojowych stanowi prywatny kapitał 
zagraniczny. Nadal jednak wśród kluczowych kryterió w w mechanizmie stosowanych zachęt do realizacji 
inwestycji na terenie Polski brakuje wpisania się potencjalnego inwestora w cele rozwojo we kraju . Polska 
jest atrakcyjnym rynkiem dla inwestorów zagraniczny ch, na co wskazują m.in. coroczne wyniki badań 
atrakcyjności inwestycyjnej ( European Attractiveness Survey  EY) czy otoczenia regulacyjnego ( Doing 
Business  Bank Światowy). Stoi to jednak w kontrze z poziome m stopy inwestycji sektora przedsiębiorstw – 
średnio ok. 11% PKB, w porównaniu do ponad 17% w Cz echach. Atrakcyjność Polski jest zatem pochodną 
wielkości rynku krajowego, lokalizacji geograficzne j oraz członkostwa w UE. Polska jest w dalszym ciąg u 
atrakcyjna zwłaszcza dla przemysłów tradycyjnych. M ało inwestycji lokuje się w sektorach/branżach bada ń 
i rozwoju oraz wysokich technologii (wyjątek stanow i m.in. przemysł samochodowy). W dalszym ciągu 
potrzebne są inwestycje w przedsięwzięcia przemysło we, mają one bowiem z reguły bardziej trwały 
charakter. Specyfika tych nakładów (z reguły znaczn e i ulokowane w bazę trwałą) sprawia, że ich wycofanie 
nie może nastąpić natychmiast, nawet w sytuacji zmi eniających się warunków zewnętrznych. Jednakże 
proporcje pomiędzy klasycznymi inwestycjami przemys łowymi a inwestycjami w sferze B+R są 
niesatysfakcjonujące z punktu widzenia strategiczny ch celów gospodarki. Obowiązujący Program 
wspierania inwestycji o istotnym znaczeniu dla gosp odarki polskiej na lata 2011–2023  ukierunkowuje 
wsparcie na inwestycje produkcyjne w takich sektora ch jak: motoryzacyjny, elektroniczny oraz produkcji  
sprzętu AGD, lotniczy, biotechnologii, rolno-spożyw czy, a także na inwestycje w sektorze nowoczesnych 
usług i badawczo-rozwojowym. Jednakże ostateczny wy bór sektorów będzie dostosowany do celów 
rozwojowych Polski. 
Zobowiązania z tytułu BIZ w relacji do PKB 
 
 
Żródło: Eurostat 
Analiza systemu przyciągania i obsługi inwestycji w skazuje, że na poziomie krajowym funkcjonuje 
8 instytucji wspierających inwestorów (PAIiIZ, BGK,  PARP, ARP, PIR, SSE, MR, NCBR), działających częst o 
w oderwaniu od systemu wsparcia funkcjonującego na poziomie regionalnym. Mnogość instytucji 
działających w tym samym obszarze i ich jednostkowe  priorytety negatywnie wpływają na skuteczność 
działań i efektywność wydatkowanych w ich ramach środków. Podobną diagnozę można sformułować 
w odniesieniu do obecnej sytuacji w instytucjach ws parcia rozwoju społeczno-gospodarczego w Polsce. 
Rodzi to ryzyko regulacyjne i operacyjne, ogranicza skuteczność działania, uniemożliwia skuteczną 
koordynację i współpracę, a także negatywnie wpływa  na percepcję współpracy ze strony partnerów 
komercyjnych lub przedsiębiorców. 
 
    
Monitor Polski – 93 –  Poz. 260 
 
92 II Cel i oczekiwane efekty 
W celu uniknięcia „dryfu rozwojowego” i pozostania w grupie krajów 
o średnim dochodzie, konieczne jest zwiększenie ska li inwestycji, głównie 
w sektorach zwiększających potencjał rozwojowy gosp odarki. Szczególnie 
pożądane są zarówno krajowe, jak i zagraniczne inwe stycje prywatne w 
zakresie produkcji nowoczesnych, innowacyjnych wyro bów średniej i 
wysokiej techniki, atrakcyjnych dla nabywców w kraj u i za granicą. 
Podejmowane będą również inicjatywy mające na celu wzmocnienie 
koordynacji działań i współpracy instytucji przycią gających i obsługujących 
inwestorów zagranicznych na poziomie krajowym i reg ionalnym, w celu 
podniesienia jakości oferowanych przez nie usług. Z  drugiej zaś strony 
udzielone zostanie wsparcie podmiotom obsługującym inwestorów 
krajowych w celu stworzenia dla nich odpowiednich w arunków do 
rozwoju kapitału polskiego, zarówno w Polsce, jak i  poza jej granicami.  
Z uwagi na fakt, że oszczędności dobrowolne oscyluj ą w Polsce wokół 
zera, a o wysokości stopy oszczędności gospodarstw domowych stanowią oszczędności emerytalne, 
równolegle podejmowane będą działania zachęcające do wzrostu oszczędności w obu kategoriach. Dotyczy 
to działań informacyjno-edukacyjnych (wzrost wiedzy  i świadomości społeczeństwa dot. perspektyw 
systemu emerytalnego), zmian w systemie emerytalnym , ograniczenia przywilejów emerytalnych, a także 
rozbudowy kapitałowego komponentu zabezpieczenia sp ołecznego i rozwoju instytucji oferujących 
możliwości oszczędzania długoterminowego.  
Efektem realizacji działań w tym obszarze będzie  zmobilizowanie różnych źródeł środków finansowych 
w celu znacznego zwiększenia poziomu inwestycji w P olsce. Istotne będzie przede wszystkim podjęcie 
działań przyczyniających się do budowania kultury o szczędzania, ponieważ to poziom oszczędności 
krajowych stanowi o możliwościach inwestycyjnych go spodarki. 
III Wskaźniki  
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020  Wartość w 
roku 2030 Źródło 
danych 
Stopa inwestycji* % 20,1 
(2015) 22,0–25,0 25,0 GUS 
Oszczędności brutto gospodarstw domowych w 
relacji do PKB % 1,7 
(2014) 2,2 >5,0 GUS/NBP 
* Wartości w 2020 r. i 2030 r. odnoszą się do średn iego poziomu zakładanego dla lat 2020–2030 
IV Kierunki interwencji 
1. Zwiększenie koordynacji wsparcia inwestycji rozw ojowych 
Zmiany instytucjonalne ukierunkowane będą na lepszą  koordynację działań poszczególnych podmiotów 
realizujących politykę gospodarczą w zakresie wsparcia inwestycji rozwojowych, eliminację dublowania s ię 
ich kompetencji oraz zwiększenie ich efektywności p oprzez łączenie poszczególnych funkcji. Zakładanym 
efektem jest zarówno lepsze dopasowanie wachlarza i nstrumentów do potrzeb inwestorów, jak i bardziej 
efektywne dotarcie do nich z ofertą wsparcia. 
Szczególną rolę w tym zakresie będzie pełnił Polski Fundusz Rozwoju (PFR) , który będzie inwestował 
w zrównoważony rozwój społeczno-gospodarczy Polski poprzez uzupełnienie zaangażowania sektora 
prywatnego w zaspokajaniu potrzeb polskich przedsię biorstw oraz wsparcie priorytetowych segmentów 
gospodarki. PFR stanowić będzie platformę usług fin ansowych i doradczych dysponujących zestawem 
narzędzi na wzór instytucji rozwojowych istniejącyc h na dojrzałych rynkach (Niemiec, Francji, Włoch, 
Kanady, Korei Południowej). Trwałe zwiększenie stopy 
inwestycji i ich jakości 
w dłuższej perspektywie, 
przy większym 
wykorzystaniu środków 
krajowych  
Monitor Polski – 94 –  Poz. 260 
 
93 Realizując cel strategiczny, jakim są inwestycje w długoterminowy rozwój Polski, PFR wpisywać się będz ie 
w realizację celów zdefiniowanych w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju . PFR będzie działać 
w celu zapewnienia kapitału dla polskich firm i łag odzenia wahań koniunktury gospodarczej. Będzie 
wspierał rozwój przedsiębiorczości i innowacyjności , ekspansję zagraniczną polskich przedsiębiorstw; 
promocję gospodarki i wspomagania napływu inwestycj i zagranicznych. Pomoże przygotować się polskiej 
gospodarce na wyzwania związane z globalizacją i od działywaniem światowych trendów społeczno-
gospodarczych.  
Narzędzia PFR będą wykorzystywane do realizacji klu czowych programów rządowych wspierających rozwój 
Polski (Program  Start in Poland , Program Ekspansji Międzynarodowej Polskich Przedsię biorstw , Program 
Gwarancji dla MŚP , Program Rozwoju Kapitału , Program Mieszkanie+ , Program Elektromobilności ). Grupa 
PFR koordynować będzie działalność Agencji Rozwoju Przemysłu, Banku Gospodarstwa Krajowego, 
Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych, Polsk iej Agencji Inwestycji i Handlu S.A. oraz Polskiej 
Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. 
Nowa formuła działania w obszarze współpracy z inwe storami umożliwi bardziej efektywne wykorzystanie 
istniejących narzędzi inwestycji w rozwój gospodark i poprzez koordynację i specjalizację oferty podległych 
podmiotów. Pozwoli też na bardziej precyzyjne ukierunkowanie strumieni zaangażowania. Nowe programy 
rozwoju wypełnią obecnie zidentyfikowane luki rynko we, takie jak m.in.: finansowanie podmiotów w fazie  
B+R, w fazie komercjalizacji lub internacjonalizacj i patentu; dostępność oraz redukcja kosztu zabezpie czenia 
finansowania dłużnego; dostępność finansowania kapi tałowego dla dużych przedsięwzięć, finansowanie 
projektów infrastrukturalnych JST, wiedza na temat atrakcyjności inwestycji kapitałowych w Polsce, 
dostępność taniego mieszkalnictwa. 
Działania do 2020 r.: 
 Stworzenie ram działania dla struktur administracyj nych w zakresie wspierania i obsługi inwestorów 
krajowych oraz zagranicznych. 
 Identyfikacja możliwości rozwojowych kraju (sektory /branże) i budowa optymalnej strategii 
rozwoju Polski, w tym z wykorzystaniem dostępnych n arzędzi (zmiana dotychczasowego Programu 
wsparcia …  i kompleksowego systemu wsparcia w ramach SSE). 
 Określenie mechanizmów absorpcji zagranicznego kapi tału intelektualnego ( start-upy  
technologiczne, kadra naukowa i zarządzająca transf erem wiedzy) oraz kapitału finansowego 
wysokiego ryzyka na poziomie zalążkowym ( seed capital , BIZ). 
 Stworzenie systemu oceny inwestycji. 
 Podejmowanie działań promocyjnych i aktywnego poszukiwania inwestorów zarówno w Polsce, jak 
i za granicą. 
 Integracja instytucji prorozwojowych, usprawnienie polityki gospodarczej w obszarze inwestycji, 
sprawne wykorzystywanie dostępnych źródeł ich finan sowania. 
 Zagwarantowanie dostępu do pakietów usług oferowany ch przez Polski Fundusz Rozwoju, 
dedykowanych lukom rynkowym i potrzebom takich grup  podmiotów jak: nowe innowacyjne firmy, 
mikro i MŚP, duże przedsiębiorstwa, JST i administr acja publiczna, klienci indywidualni oraz firmy 
zagraniczne. 
 Reorganizacja nadzoru nad spółkami Skarbu Państwa i  wspieranie ich zaangażowania w inwestycje 
rozwojowe. 
Działania po 2020 r.: 
 Wzmocnienie znaczenia interesariuszy z poziomu regi onalnego w kształtowaniu polityki 
inwestycyjnej. 
 Ocena efektywności wprowadzanych rozwiązań i instyt ucji, identyfikacja istniejących barier 
w procesie wspierania inwestorów oraz dalsze dostos owanie funkcjonowania tworzonych do roku 
2020 instytucji do bieżących potrzeb zgłaszanych pr zez inwestorów krajowych i zagranicznych 
celem dostarczania im najwyższej jakości usług, w t ym również opieki poinwestycyjnej.  
 Dalsza promocja Polski jako atrakcyjnego miejsca dl a inwestycji – zarówno krajowych, jak 
i zagranicznych. 
Monitor Polski – 95 –  Poz. 260 
 
94  Kontynuacja realizowanych wcześniej działań związanych z aktywnym poszukiwaniem inwestorów 
deklarujących podejmowanie innowacyjnych inwestycji  w Polsce, sprzyjających reindustrializacji 
polskiej gospodarki, zwiększeniu potencjału do eksp ansji zagranicznej polskich przedsiębiorstw oraz 
wzrostowi konkurencyjności polskiej gospodarki. 
Projekty strategiczne: 
Polityka inwestycyjna – pakiet działań na rzecz stworzenia systemu skoord ynowanej i profesjonalnej 
obsługi inwestorów i procesów inwestycyjnych w form ule jednego punktu kontaktu ( one stop 
shop ) z wykorzystaniem zharmonizowanego katalogu instru mentów wsparcia, dopasowanego do celów 
rozwojowych gospodarki. Pakiet działań obejmować bę dzie m.in. wsparcie nowych inwestycji 
realizowanych przez polskie i zagraniczne firmy, kluczowych dla zwiększania innowacyjności gospodarki,  
restrukturyzacji produkcji oraz poprawy konkurencyj ności i tym samym tworzenia wizerunku Polski jako 
dobrego miejsca do inwestowania. Skonsolidowanie of erty dla inwestorów w jednym miejscu powinno 
zwiększyć skuteczność i racjonalność wydatkowania ś rodków finansowych, zarówno na szczeblu 
centralnym, jak i regionalnym, zapobiegając dublowa niu się zadań realizowanych dotychczas przez różne 
instytucje. Koordynacja działań i modyfikacja dotyc hczasowego podejścia będzie także obejmować jedno 
z istotnych narzędzi w działaniach inwestycyjnych, jakim są Specjalne Strefy Ekonomiczne (SSE). 
Polski Fundusz Rozwoju – utworzenie instytucji prorozwojowej o dużym poten cjale inwestycyjnym 
i z profesjonalnym nadzorem właścicielskim. Połącze nie potencjału poszczególnych instytucji pozwoli 
osiągnąć efekt synergii i zwiększy możliwości pozys kiwania finansowania z rynku, umożliwiając realizac ję 
dużych projektów. PFR będzie pełnić ważną rolę m.in . w polityce inwestycyjnej, tj. jednego punktu obsł ugi 
inwestora (one stop shop) . 
Reforma zarządzania mieniem państwowym – powierzenie kompetencji właścicielskich dotyczących 
spółek z udziałem Skarbu Państwa Prezesowi Rady Min istrów oraz możliwość delegowania uprawnień do 
wykonywania praw z akcji na innego członka Rady Min istrów, pełnomocnika rządu lub inny podmiot. 
W ramach koordynacji nadzoru właścicielskiego Preze s Rady Ministrów będzie mógł określać zasady 
nadzoru właścicielskiego oraz dobre praktyki, w szc zególności w zakresie społecznej odpowiedzialności 
biznesu, polityki dywidendowej, sponsoringu, a takż e kształtowania wynagrodzeń. Utworzona zostanie 
również Rada do spraw spółek z udziałem Skarbu Pańs twa i państwowych osób prawnych jako ciało 
doradcze, zapewniające kompleksowe i profesjonalne wsparcie w zakresie koordynacji nadzoru 
właścicielskiego. Reforma umożliwi opracowanie i wp rowadzenie wspólnych i jednolitych dla wszystkich 
zasad zarządzania mieniem państwowym, a w konsekwen cji przyczyni się do wzmocnienia efektywności 
nadzoru właścicielskiego oraz wzrostu wartości majątku państwowego. 
2. Rozwój rynku finansowego 
Rozwój rynku finansowego sprzyja łatwiejszemu trans ferowi kapitału między podmiotami dysponującymi 
jego nadwyżkami i tymi, które odczuwają jego niedob ór. Sprzyja również efektywnej wymianie dóbr i usłu g 
w gospodarce, a także – oferując dostęp do różnorod nych instrumentów finansowych – dywersyfikacji 
ryzyka.  Unia Rynków Kapitałowych obejmuje inicjatywy mające  na celu rozwijanie w Europie finansowania poprzez 
rynki kapitałowe (jako komplementarnego źródła dla kredytów bankowych), ze szczególnym 
uwzględnieniem finansowania infrastruktury oraz mał ych i średnich przedsiębiorstw. Unia Rynków 
Kapitałowych ma na celu zwiększenie roli w finansow aniu gospodarki zarówno inwestorów indywidualnych, 
jak i instytucjonalnych (np. fundusze inwestycyjne,  firmy ubezpieczeniowe), a w rezultacie zmniejszeni e 
udziału, jaki w tym finansowaniu wcześniej miały ba nki.  
Oczekiwanym efektem tego kierunku interwencji jest zwiększenie dostępności finansowania zewnętrznego 
dla przedsiębiorstw poprzez wykorzystanie mechanizm ów rynku finansowego i sektora finansowego, 
a przez to zwiększenie ich potencjału inwestycyjneg o. 
  
Monitor Polski – 96 –  Poz. 260 
 
95 Działania do 2020 r.: 
 Wspieranie dostępu MŚP do kapitału oraz ich inwesty cji związanych z wdrażaniem wyników prac 
badawczo-rozwojowych (w tym MŚP o wysokim potencjale innowacyjnym). 
 Uruchomienie inwestycji MŚP przez przejęcie od nich  części ryzyka, na podstawie analizy obecnie 
funkcjonujących systemów i dotychczasowych doświadc zeń w tym obszarze. 
 Wzmacnianie stabilności sektora finansowego, w tym efektywności infrastruktury rynkowej. 
 Przygotowanie infrastruktury polskiego rynku finans owego na zmiany przewidziane w inicjatywie 
„Unia Rynków Kapitałowych” Komisji Europejskiej. 
 Zwiększenie dywersyfikacji instrumentów rynku finan sowego wdrażanych na poziomie lokalnym 
i regionalnym poprzez rozszerzenie sieci ich dystry bucji oraz oferty produktowej jako dopełnienia 
wsparcia o charakterze bezzwrotnym realizowanego na  poziomie regionalnym. 
 Wsparcie oferty komercyjnych instytucji finansowych  (zwłaszcza lokalnych bądź regionalnych) 
instrumentów finansowania bieżącej działalności bąd ź rozwoju. 
 Upowszechnianie w świadomości społeczeństwa wiedzy z zakresu funkcjonowania rynków 
finansowych poprzez rozwój systemu szkoleń (działan ia w sferze edukacji dotyczące m.in. 
zarządzania kapitałem, realizacji inwestycji i inst rumentów finansowych służących pomnażaniu 
kapitału). 
 Zwiększenie skali działań odpowiedzialnych instytuc ji finansowych na rynku krajowym. 
Działania po 2020 r.: 
 Kontynuacja działań umożliwiających przedsiębiorcom  uzyskanie z różnych źródeł dostępu do 
finansowania na rozwój działalności, w tym poprzez dalsze wzmacnianie stabilności, dostępności, 
efektywności rynku finansowego w Polsce. 
 Identyfikacja barier w dostępie do pozyskiwania śro dków na rynku finansowym dla przedsięwzięć 
rozwojowych i projektowanie mechanizmów pozwalający ch na ich ograniczanie. 
Projekty strategiczne: 
System współdzielenia ryzyka dla MŚP – uruchomienie środków finansowych polskich przedsi ębiorstw 
ulokowanych w depozytach bankowych poprzez przejęci e od nich części ryzyka inwestycyjnego. Projekt 
wprowadza System gwarancyjny dla MŚP jako trwały, systemowy instrument wsparcia ich rozwoju, przy 
wykorzystaniu gwarancji spłaty kredytów, oparty na Krajowym Funduszu Gwarancyjnym (KFG) oraz 
Funduszu Gwarancyjnym w Programie Operacyjnym Intel igentny Rozwój (FG POIR). Oferta powszechnie 
dostępnych gwarancji dla MŚP z jednej strony urucho mi zasoby finansowe polskich firm i ich skłonność d o 
inwestowania, a z drugiej zwiększy efektywność wyko rzystania środków unijnych. Projekt ten przyczynia 
się do realizacji celów określonych w obszarach: Ro zwój innowacyjnych firm, Małe i średnie 
przedsiębiorstwa oraz Efektywność wykorzystania śro dków UE.  
3. Wzmocnienie znaczenia Giełdy Papierów Wartościow ych i rynku kapitałowego w Polsce 
Giełda Papierów Wartościowych ma potencjał, by stać  się znaczącym źródłem finansowania kapitału dla 
rozwoju, a także jednym z kluczowych narzędzi uzysk ania przez Polskę pozycji lidera na rynku kapitałow ym 
Europy Środkowej i Wschodniej. W otoczeniu giełdy f unkcjonują polskie firmy inwestycyjne 
i wystandaryzowana infrastruktura post-transakcyjna  (Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych) 
spełniająca wymogi regulacyjne UE. W zakresie infra struktury depozytowo-rozliczeniowo-rozrachunkowej 
i raportowania transakcji celem jest tworzenie rozw iązań wspomagających rozwój polskiego rynku 
finansowego w sposób efektywny i niezawodny oraz dz iałanie na rzecz jego stabilności. 
Działania w zakresie rozwoju rynku kapitałowego uki erunkowane będą na zwiększenie udziału kapitału 
prywatnego w finansowaniu inwestycji poprzez zniesi enie barier w rozwoju rynku kapitałowego. Giełda 
Papierów Wartościowych zapewnia odpowiednią infrast rukturę dla rozwoju tego ważnego segmentu rynku 
finansowego. Rozwój rynku kapitałowego jest istotny  dla realizacji SOR w zakresie rozbudowy polskiego 
przemysłu na bazie najnowszych technologii oraz w z akresie wzrostu inwestycji i ich efektywności, przy  
zwiększonym udziale kapitału krajowego.  
Monitor Polski – 97 –  Poz. 260 
 
96 Podmioty infrastruktury rynku kapitałowego powinny skupić się zwłaszcza na utrzymaniu i rozwoju 
przewagi konkurencyjnej na lokalnym rynku, wzmacnia jąc tym samym rozwój lokalnej gospodarki. 
Przewaga konkurencyjna powinna być oparta o komplek sową i stale doskonaloną ofertę produktów i usług 
oraz atrakcyjne ceny usług. 
Polski rynek kapitałowy, ze względu na konkurencję międzynarodową, nie jest w stanie się rozwijać bez 
zaangażowania lokalnych uczestników rynku, zaintere sowanych jego rozwojem. Warunki działania 
lokalnych pośredników nie powinny być gorsze niż za granicznych, ze względu na przewagę technologiczną 
zagranicznych firm inwestycyjnych. Inwestorzy zagra niczni będą bardziej zainteresowani polskim rynkiem  
kapitałowym, gdy rodzimy rynek będzie odznaczać się  płynnością, zapewnioną przez polskich inwestorów 
indywidualnych i instytucjonalnych. Z tego względu stymulowanie rozwoju polskich inwestorów 
instytucjonalnych oraz wzrost zamożności polskich inwestorów indywidualnych są kluczowe dla właściwego  
rozwoju polskiego rynku kapitałowego oraz dla pomna żania kapitału. Dalszy rozwój małych i średnich 
spółek oraz zapewnienie mechanizmów stymulowania pł ynności na tych spółkach zmniejszy możliwy 
negatywny wpływ spodziewanej migracji obrotu na duż ych spółkach na zagraniczne platformy obrotu, 
dokonywanej przez zagranicznych inwestorów.  
Rynki kapitałowe są szczególnie efektywne przy prze noszeniu kapitału do sektorów/branż o wyższym 
poziomie produktywności, co jest warunkiem trwałośc i rozwoju gospodarczego. Mają one wobec tego do 
odegrania ważną rolę w rozwoju społeczno-gospodarczym:  
• dostarczanie obiektywnych informacji o gospodarce i  spółkach, warunkujących efektywną alokację 
funduszy prywatnych i publicznych, 
• wykorzystanie efektywnego mechanizmu mobilizacji i transferu kapitału prywatnego do 
przedsiębiorstw poszukujących komplementarnych wobe c własnych środków oraz kredytu 
bankowego form finansowania prowadzonej przez siebi e działalności i dokonywanych inwestycji, 
• finansowanie, zwłaszcza w odniesieniu do najbardzie j dynamicznych polskich przedsiębiorstw, ze 
szczególnym uwzględnieniem przedsiębiorstw o średni ej kapitalizacji (tzw. midcap),  
• wspieranie procesu budowy wartości przedsiębiorstwa  do rozmiarów pozwalających na określenie 
go „krajowym czempionem ”. 
W ramach tego kierunku interwencji wzmocnieniu uleg nie znaczenie polskiego rynku kapitałowego, który 
powinien stać się znaczącym źródłem finansowania ka pitału dla rozwoju. Zakładanym efektem tego 
kierunku interwencji jest zwiększenie dostępności f inansowania zewnętrznego dla przedsiębiorstw poprze z 
wykorzystanie mechanizmów rynku kapitałowego i sekt ora finansowego, a przez to zwiększenie ich 
potencjału inwestycyjnego. 
Dodatkowo wzmocnienie roli Giełdy Papierów Wartości owych w Warszawie powinno skutkować 
reklasyfikacją w rankingach MSCI, FTSE i S&P polski ego rynku kapitałowego i osiągnięcie statusu rynków  
dojrzałych. To z kolei umożliwia przyciągnięcie wię kszych kapitałów, zwiększających płynność giełdy 
i zapewnienie większej stabilności kapitału, a tym samym umacnia jej pozycję w regionie i na arenie 
międzynarodowej. 
Działania do 2020 r.: 
 Wspieranie dostępu przedsiębiorstw, w tym z sektora MŚP do kapitału. 
 Wspieranie inwestycji MŚP związanych z wdrażaniem w yników prac badawczo-rozwojowych, w tym 
MŚP o wysokim potencjale innowacyjnym, przemodelowa nie rynku New Connect i uczynienie 
z niego znaczącego narzędzia finansowania start-upów  i małych spółek o dużym potencjale wzrostu. 
 Stworzenie centrum informacyjnego dla firm (zapewni ającego informacje dotyczące wejścia na 
giełdę, zasad fuzji i przejęć, funduszy typu venture capital , edukacji spółek w zakresie możliwości 
wykorzystywania instrumentów pochodnych w celu zabe zpieczania przed ryzykiem). 
 Podniesienie efektywności modelu funkcjonowania nad zoru nad rynkiem kapitałowym w Polsce 
w kierunku identyfikacji działań obniżających koszt y nadzoru ponoszone przy wprowadzaniu 
nowych produktów i usług. 
 Zmiany regulacyjne zwiększające wykorzystanie poszc zególnych instrumentów finansowania 
przedsiębiorstw i inwestycji, znoszące bariery i og raniczenia związane z rozwojem instrumentów 
Monitor Polski – 98 –  Poz. 260 
 
97 stymulujących budowanie płynności w sektorze finans owym oraz wpisanie ich w długoterminową 
strategię rozwoju polskiego rynku kapitałowego (w tym również dostosowanie regulacji polskich do 
regulacji europejskich), przy uwzględnieniu specyfi ki rynku polskiego oraz zapewnieniu równej 
konkurencji polskim podmiotom w stosunku do podmiot ów zagranicznych. 
 Analiza możliwości wzmocnienia roli polskiego rynku  kapitałowego w regionie Europy Środkowej 
i Wschodniej oraz poszukiwanie możliwości budowy al iansów operacyjnych i kapitałowych z innymi 
rynkami w regionie, przy wykorzystaniu doświadczeń w budowie rynku polskiego, z GPW jako 
liderem aliansu. 
 Identyfikacja działań umożliwiających obniżenie kos ztów transakcyjnych na polskim rynku 
kapitałowym dla uczestników rynku tworzących te kos zty dla finalnego klienta (inwestora 
i emitenta) w celu lepszego stymulowania płynności obrotu na instrumentach finansowych. 
 Wspieranie rozwoju rynku kapitałowego poprzez reali zację Programu Budowy Kapitału. 
 Poprawa płynności instrumentów finansowych dla fina nsowania inwestycji (rządowe obligacje 
infrastrukturalne, obligacje korporacyjne, listy za stawne, jednostki funduszy inwestycyjnych) przez 
likwidację barier, przegląd rozwiązań systemowych i obniżkę kosztów transakcyjnych celem zwiększenia bezpieczeństwa systemu finansowego. 
 Ochrona inwestorów poprzez likwidację luk w prawie utrudniających ściganie przestępców. 
 Wyznaczenie wyspecjalizowanych sądów i prokuratur o raz stworzenie specjalistycznych aplikacji 
w ramach zawodów prawniczych z zakresu rynku kapita łowego. 
 Zagwarantowanie podmiotom funkcjonującym na rynku d ostępu do wiarygodnej informacji 
o ryzyku kontrahenta. 
 Wzmocnienie ochrony praw akcjonariuszy mniejszościo wych, w tym zwiększenie skuteczności 
przestrzegania przez spółki giełdowe zasad ładu kor poracyjnego. 
 Usunięcie barier dotyczących wspólnego rozliczania zysków i strat z akcji i TFI, a także przegląd 
mechanizmów zbiorowego inwestowania (model TFI) cel em usunięcia barier i niesprawności 
(w tym wysokie koszty). 
 Podniesienie pozycji Warszawy jako ważnego regional nego lub europejskiego centrum 
gospodarczo-finansowego dla banków i innych podmiot ów związanych z rynkiem kapitałowym. 
Działania po 2020 r.: 
 Dalsze wzmacnianie rozwoju rynku kapitałowego, m.in . dzięki realizacji strategii dla rozwoju rynku 
kapitałowego w Polsce. 
 Analiza skuteczności realizowanych działań i ich do stosowanie do potrzeb uczestników rynku 
kapitałowego. 
 Dalsza dywersyfikacja źródeł finansowania, zwiększe nie poziomu dostępnych kapitałów oraz 
obniżenie kosztu kapitału.  
Projekty strategiczne: 
Strategia dla rozwoju rynku kapitałowego w Polsce – opracowanie strategii, która pozwoli na 
zidentyfikowanie niezbędnych zmian instytucjonalnyc h i regulacyjnych (uwzględniając m.in. zmiany 
wprowadzane przez Komisję Europejską w ramach „Unii  Rynków Kapitałowych”), skutkujących wzrostem 
znaczenia finansowania udziałowego oraz emisji inst rumentów dłużnych w polskiej gospodarce. Od strony 
makroekonomicznej, większa aktywność inwestorów ins tytucjonalnych i indywidualnych na rynku 
zwiększy podaż kapitału inwestycyjnego niezbędnego do finansowania projektów rozwojowych (wzrost 
stopy inwestycji). Od strony działalności polskich przedsiębiorstw, ułatwienie im dostępu do finansowa nia 
kapitałowego zwiększy ich możliwości podnoszenia pr oduktywności i innowacyjności, a więc końcowo – 
wartości dodanej (wzrost PKB). Ponadto rozwój rynku kapitałowego w Polsce będzie tworzył nowe miejsca 
pracy o wysokich kompetencjach, wpływając na przyci ąganie do Polski zagranicznych instytucji 
finansowych i budując w Warszawie centrum usług fin ansowych. 
Centrum ratingu i analiz  – utworzenie polskiej profesjonalnej instytucji za jmującej się gromadzeniem 
i analizą informacji o ryzyku kontrahenta. Wypełni ona lukę w zakresie oferty ratingowej na rynku 
krajowym w segmencie przedsiębiorstw oraz wesprze M ŚP w obiektywnej wycenie rynkowej ryzyka 
Monitor Polski – 99 –  Poz. 260 
 
98 kredytowego i innych instrumentów rynku finansowego . Usługi te minimalizować będą ryzyko inwestorów 
giełdowych, w szczególności w odniesieniu do firm o  małej i średniej kapitalizacji. 
4. Zwiększenie wykorzystania publicznych źródeł wsp ółfinansowania do stymulowania prywatnych 
nakładów inwestycyjnych  
Działania w tym zakresie będą ukierunkowane na anal izę struktury i efektywności wydatków publicznych, 
co pozwoli na zwiększenie ich koordynacji oraz efek tywności. Lepsze wykorzystanie publicznych źródeł 
finansowania, zarówno na szczeblu całego kraju, jak  i jednostek samorządu terytorialnego, doprowadzi d o 
wzrostu inwestycji prywatnych. Ważne znaczenie w ty m kontekście mają działania pozwalające na właściwe  
wykorzystanie i ukierunkowanie środków pochodzących  z Unii Europejskiej w ramach istniejących 
i przyszłych programów oraz inicjatyw. Ma to szczeg ólne znaczenie, zważywszy na rolę funduszy unijnych , 
będących ważnym uzupełnieniem środków krajowych w p olskiej gospodarce. 
Działania do 2020 r.: 
 Dostosowanie wykorzystania środków w ramach obecnej  perspektywy finansowej UE i ich 
ukierunkowanie na realizację celów Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju.  Projekt 
strategiczny w tym zakresie został opisany w obszar ze Efektywność wykorzystania środków UE. 
 Wypracowanie rozwiązań umożliwiających pozyskanie ś rodków z budżetu UE w kolejnej 
perspektywie finansowej w związku z realizacją Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju.  
 Szersze wykorzystanie źródeł finansowania inwestycj i ze środków krajowych oraz z instytucji 
międzynarodowych (EBI, EFI, EBOIR). 
 Zapewnienie finansowania dla projektów dużych (podm iotów sektora rządowego oraz pozostałych 
inwestorów/promotorów projektów), MŚP oraz spółek ś redniej kapitalizacji. 
 Zintensyfikowanie współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym i zwiększenie skali wsparcia 
uzyskanego w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz  Inwestycji Strategicznych na inwestycje 
w Polsce. 
 Monitoring i sprawozdawczość pozyskiwania wsparcia z EFIS przez polskich inwestorów, w tym 
prowadzenie listy projektów rządowych ubiegających się o wsparcie EFIS. 
 Zwiększenie efektywności inwestycji JST.  
Projekty strategiczne: 
EFIS dla polskiej gospodarki – zapewnienie koordynacji działań administracji rzą dowej oraz podległych jej 
podmiotów (w tym spółek Skarbu Państwa) w zakresie pozyskiwania finansowania z EFIS. W efekcie 
możliwe będzie zwiększenie liczby inwestycji przez zapewnienie ich finansowania na korzystnych 
warunkach oferowanych przez Europejski Bank Inwesty cyjny (EBI) oraz podmioty z nim współpracujące 
w ramach Planu Inwestycyjnego dla Europy (planu Jun ckera). 
5. Zwiększenie efektywności wydatków publicznych w zakresie dostarczania wysokiej jakości 
infrastruktury i usług publicznych 
Istotne znaczenie w kontekście realizacji tego kier unku interwencji ma rozwój partnerstwa publiczno-
prywatnego (PPP). Podstawą PPP jest bowiem taki pod ział zadań między sektorem prywatnym i publicznym 
oraz wykorzystanie wiedzy i umiejętności, aby wspól ne przedsięwzięcie zrealizować efektywnie oraz 
z korzyścią dla społeczeństwa. PPP stwarza szansę n a realizację istotnych projektów w takich obszarach j ak 
np. edukacja, ochrona zdrowia, ochrona środowiska c zy infrastruktura, a zarazem stanowi wyzwanie dla 
administracji publicznej i przedsiębiorców. Oprócz korzyści związanych z pozyskaniem finansowania prze z 
partnera publicznego, PPP ma wpływ na jakość świadc zonych społeczeństwu usług i poprawę standardu 
dostępnej infrastruktury. 
Działania do 2020 r.: 
 Zwiększenie skali i efektywności inwestycji finanso wanych w systemie partnerstwa publiczno-
prywatnego. 
 Wprowadzenie zmian prawnych przyjaznych dla rozwoju  PPP, w tym wyeliminowanie 
zidentyfikowanych barier systemowych. 
Monitor Polski – 100 –  Poz. 260 
 
99  Wypracowanie standardowych dokumentów umownych i pr zetargowych dla projektów PPP. 
 Działania szkoleniowe w zakresie PPP dla jednostek publicznych wszystkich szczebli 
i przedsiębiorców. 
 Stworzenie listy planowanych przedsięwzięć PPP , obejmującej inwestycje rządowe i samorządowe, 
które potencjalnie mogą być realizowane w ramach PP P, w tym powiązanie ww. listy z rządowymi 
programami społeczno-gospodarczymi. 
 Szersze wykorzystanie dostępnych źródeł finansowani a w realizacji projektów PPP, w tym Polskiego 
Funduszu Rozwoju oraz środków i instrumentów gwaran cyjnych UE. 
 Zintensyfikowanie wsparcia merytorycznego i weryfik acji planowanych projektów PPP. 
Działania po 2020 r.: 
 Rozszerzenie zakresu działań upowszechniających sto sowanie formuły PPP i ich dostosowanie do 
aktualnych potrzeb rynku, zidentyfikowanych na pods tawie przeprowadzonej ewaluacji. Celem 
realizowanych zadań będzie w dalszym ciągu zwiększe nie efektywności i skali usług publicznych 
i infrastruktury publicznej, dostarczanych przy zas tosowaniu PPP. 
Projekty strategiczne: 
Polityka rządu w zakresie rozwoju partnerstwa publi czno-prywatnego (PPP) – działania prowadzące do 
wzrostu efektywności wydatków publicznych w zakresi e dostarczania wysokiej jakości usług 
i infrastruktury oraz zwiększenia zaangażowania kap itału, specjalistycznej wiedzy i doświadczenia sekt ora 
prywatnego w projekty publiczne, dzięki stworzeniu lepszego klimatu dla inwestycji publicznych 
wykorzystujących mechanizm PPP.  
6. Budowa długoterminowego kapitału Polaków  
Kierunek ten ma na celu zwiększenie skali oszczędno ści w gospodarce poprzez budowę kultury 
oszczędzania, upowszechnienie w świadomości społecz eństwa korzyści płynących z inwestowania 
w instrumenty długoterminowe oraz zmiany w dotychcz as funkcjonującym systemie emerytalnym.  
Budowanie oszczędności jest fundamentalnym elemente m wzmacniania krajowej gospodarki. Stanowią one 
istotne źródło akumulacji kapitału i tym samym waru nek dla wzrostu gospodarczego. Odpowiedni poziom 
oszczędności krajowych zabezpiecza gospodarkę przed  uzależnieniem od zagranicznych źródeł kapitału. 
Umożliwia także finansowanie przyszłych wydatków, z abezpieczając tym samym przyszłe potrzeby.  
Na poziom oszczędności w gospodarce wpływają m.in.:  dochód narodowy, wielkość nagromadzonego 
majątku, polityka fiskalna państwa i jej ograniczenia budżetowe, struktura wydatków rządowych, system 
zabezpieczenia społecznego, poziom rozwoju rynku fi nansowego i jego poszczególnych segmentów 
(kapitałowego, ubezpieczeniowego itd.) oraz oferowa ne w jego ramach instrumenty zachęcające do 
oszczędzania. Istotne są także czynniki o charakter ze psychologicznym.  
Oszczędności są także istotne, dlatego że pozwalają  na zapewnienie bezpieczeństwa i dobrobytu rodziny.  
Powinny być w związku z tym gromadzone w trakcie ca łego życia: poprzez budowę kapitału ludzkiego oraz 
finansowego, a następnie budowę aktywów i dochodów z kapitału celem zapewnienia bezpieczeństwa w 
okresie starości. Wzrostowi dochodów i aktywów gosp odarstw domowych oraz zabezpieczeniu 
bezpieczeństwa rodziny służyć będą zmiany w trzech wymiarach: zmniejszanie obciążeń gospodarstw 
domowych, rozwój kwalifikacji dających wysokie doch ody oraz budowa oszczędności systemowych, 
pracowniczych i indywidualnych. 
Działania do 2020 r.: 
 Przebudowa modelu funkcjonowania Otwartych Funduszy  Emerytalnych w kierunku poprawy 
efektywności funkcjonowania z perspektywy uczestnika OFE. 
 Wprowadzenie systemu dobrowolnych trzeciofilarowych  pracowniczych programów emerytalnych 
w sektorze przedsiębiorstw – Pracownicze Plany Kapi tałowe (PPK). 
 Reforma trzeciofilarowych indywidualnych programów emerytalnych. 
 Ustanowienie Polskiego Funduszu Rozwoju (poprzez PF R TFI) instytucją obsługującą Pracownicze 
Plany Kapitałowe (PPK) na etapie ich tworzenia. 
Monitor Polski – 101 –  Poz. 260 
 
100  Stworzenie centralnej elektronicznej ewidencji kapi tałowych programów emerytalnych przy ZUS, 
umożliwiającej gromadzenie informacji o kapitałowyc h programach emerytalnych w jednym 
miejscu. 
 Upowszechnianie w świadomości społeczeństwa wiedzy z zakresu ekonomii i finansów – edukacja 
szkolna (zajęcia praktyczne z budżetu, podstawy inw estycji); spotkania informacyjne dla 
pracowników (programy emerytalne, akcje pracownicze ); spotkania informacyjne dla firm (wejście 
na giełdę, zasady fuzji i przejęć, fundusze typu venture capital ). 
 Budowa kultury oszczędzania m.in. poprzez wdrożenie  nowych rozwiązań w zakresie dodatkowych 
długoterminowych produktów oszczędnościowych (upows zechnienie dostępu do inwestycji na 
rynku nieruchomości – Publiczne Fundusze Nieruchomo ści, uatrakcyjnienie oferty obligacji dla 
inwestorów indywidualnych przez emisję skarbowych o bligacji premiowych oraz emisję obligacji 
infrastrukturalnych, obniżenie stawki opodatkowania  dochodów z inwestycji długoterminowych 
(powyżej 12 miesięcy)). 
 Wsparcie systematycznego oszczędzania na cele miesz kaniowe (w ramach Narodowego Programu 
Mieszkaniowego ). 
 Zwiększenie skali działań odpowiedzialnych instytuc ji finansowych wspierających wzrost 
oszczędności w gospodarce. 
 Rozwój akcjonariatu pracowniczego, zwiększenie korz yści pracodawców z włączania pracowników 
do grona właścicielskiego, w szczególności budowa p rogramów motywacyjnych dla pracowników 
spółek giełdowych integrujących pracowników wokół b udowania wartości spółki. 
Działania po 2020 r.: 
 Rozszerzenie działań zorientowanych na budowanie ku ltury oszczędzania. 
 Ocena skuteczności funkcjonowania wprowadzanych roz wiązań w kontekście wyzwań społecznych, 
demograficznych i gospodarczych. 
Projekty strategiczne: 
Program Budowy Kapitału – opracowanie kompleksowego planu tworzenia dobrowo lnego kapitałowego 
systemu oszczędzania w Polsce oraz długoterminowych  produktów inwestycyjnych. Program ma na celu 
zwiększenie bezpieczeństwa finansowego Polaków i st abilności systemu finansów publicznych, rozwój 
lokalnego rynku kapitałowego oraz podniesienie pote ncjału rozwoju gospodarki. W ramach Programu 
planowane jest stworzenie powszechnych dobrowolnych  pracowniczych i indywidualnych programów 
kapitałowych w ramach III filaru systemu emerytalne go i zmniejszenie kosztu funkcjonowania II filaru. 
W ramach reformy, część aktywów (75% aktywów OFE), w postaci polskich akcji, zostanie przekazana do 
Otwartych Funduszy Inwestycyjnych Polskich Akcji w ramach Indywidualnych Kont Emerytalnych (IKE), 
pozostałe środki (25% aktywów OFE), w postaci płynn y c h  a k t y w ó w  i n n y c h  n i ż  p o l s k i e  a k c j e ,  z o s t a n ą  
przekazane do Funduszu Rezerwy Demograficznej, przy  jednoczesnym zapisie tych środków na 
subkontach w ZUS. Oprócz tego wdrożone zostaną nowe  rozwiązania (publiczne fundusze nieruchomości, 
obligacje premiowe i infrastrukturalne oraz obniżen ie podatku od dochodów z tytułu długoterminowych 
(powyżej roku) inwestycji kapitałowych). Przewidzia ne w ramach Programu instrumenty przyciągną nowe 
środki, sprzyjając, miedzy innymi, obniżeniu poziom u zadłużenia zagranicznego oraz spadkowi kosztu 
obsługi zadłużenia Polski. W efekcie podniesienia s topy oszczędności i inwestycji w gospodarce tempo 
wzrostu PKB będzie wyższe o ok. 0,4 pp. rocznie.  
Monitor Polski – 102 –  Poz. 260 
 
101  
Obszar: Ekspansja zagraniczna 
I. Diagnoza  
W latach 2004–2015 nastąpiło zdecydowane umocnienie pozycji Polski w gospodarce światowej , w tym 
m.in. poprzez udział w międzynarodowej wymianie han dlowej. W 2015 r. relacja eksportu towarów i usług 
do PKB wyniosła ok. 50% wobec ok. 33%26 przed akcesją Polski do UE (tj. w roku 2003). 
Wartość polskiego eksportu (wraz z linią trendu) w latach 2004–2015  
406080100120140160180200
mld EUR
 Eksport Log. (Eksport)
 
Źródło: DSR MR na podstawie danych GUS  
Udział eksportu wyrobów wysokiej techniki w łącznym  eksporcie 
dla wybranych rynków w roku 2015  
21,6
17,0 16,7
15,4 15,214,8
9,8
8,5
6,9
0510152025
Fr ancja UE Wielka
Bry taniaCzechy Węgry Niemcy Słowacja Polska Włoc hy%
 
Źródło: DSR MR na podstawie danych Eurostat 
Cechą charakterystyczną polskiego eksportu jest 
silna i rosnąca koncentracja na rynkach państw UE  
(blisko 80%27 w 2015 r.), przy niewielkim 
i malejącym w ostatnich latach udziale państw 
pozaunijnych. Tym samym wyniki polskiego eksportu są w dużym stopniu uzależnione od wahań 
koniunkturalnych gospodarek UE, 
w przeciwieństwie do wysoko rozwiniętych krajów unijnych, takich jak np.: Niemcy, Francja czy Wielk a 
Brytania, których eksport jest zdecydowanie bardziej zdywersyfikowany geograficznie. 
Słabością, która przejawia się w procesie promocji 
i wspierania polskich eksporterów, są aspekty 
                                                           
26 Dane Eurostat  
27 Dane GUS. Należy  jednak zauważyć, że notowany 
w ostatnich latach relatywnie szybki wzrost 
eksportu wynikał w głównej mierze z niskich 
kosztów pracy . Przełożyło się to na przeważający 
udział w produkcji eksportowej wyrobów średniej i niskiej techniki, podczas gdy udział wyrobów 
wysokiej techniki wynosi 8,5% . Pod względem 
udziału wyrobów zaawansowanych technologicznie w eksporcie, Polska wypada znacznie gorzej nie tylko od krajów 
wysokorozwiniętych, ale także od pozostałych 
członków grupy V4.  
Udział eksportu do UE w całkowitym eksporcie wybran ych 
rynków w roku 2015  
Źródło: DSR MR na podstawie danych International 
Trade Centre oraz GUS (dane dla Polski)  85,283,1
79,4 79,2
57,854,9
51,3
43,8
0102030405060708090100
Słowacja Czechy Polska Węgry Niemcy Włoc hy Francja Wielka
Bry tania%
Monitor Polski – 103 –  Poz. 260 
 
102 instytucjonalne, jak rozproszenie lub nakładanie się zadań instytucji  oraz brak wspierającego eksport 
podmiotu realizującego zadania we współpracy z inny mi instytucjami i siecią placówek zagranicznych. 
Zauważalny jest również szum informacyjny związany z istnieniem wielu portali internetowych 
finansowanych ze środków publicznych, które są pośw ięcone tematyce internacjonalizacji i promocji 
eksportu. Nie bez znaczenia jest też słaba oferta instrumentów finansowych wsparcia eksportu, w tym 
instrumentów kredytowych, ubezpieczeniowych i gwara ncyjnych.  
Powyższe uwarunkowania mogą mieć wpływ na to, że w gronie unijnych gospodarek Polska jest krajem 
o stosunkowo niskim poziomie umiędzynarodowienia przedsiębiorstw  – zaledwie co piąta polska firma 
(21,4%) jest w jakikolwiek sposób powiązana z rynka mi międzynarodowymi28. Niewielki odsetek firm 
działających w Polsce prowadzi działalność eksporto wą w zakresie wyrobów i usług (odpowiednio 4,6% 
i 0,9%)29 lub realizuje międzynarodowe zamówienia publiczne (np. w 2015 r. całkowity udział polskich firm 
w zamówieniach ONZ wyniósł zaledwie 0,01% wszystkic h zrealizowanych przez nią zamówień na towary 
i usługi). Nie bez znaczenia jest również fakt, że ekspansja zagraniczna jest udziałem przede wszystki m dużych firm  
– będących często częścią globalnych grup kapitałow ych – mających niewielki wpływ na kształtowanie 
własnej polityki eksportowej i realizujących odgórnie postawione cele. W tym kontekście niezbędne jest  
skoncentrowanie, w większym niż dotychczas zakresie , promocji gospodarki na MŚP, które mają największy  
potencjał do rozwoju działalności międzynarodowej, bowiem same kształtują swoją wizję rozwojową. Nie 
oznacza to jednak niedoceniania znaczenia aktywnośc i dużych polskich firm, trzeba bowiem pamiętać, że to 
przedsiębiorstwa o dużej skali działalności na rynk u krajowym mogą szybciej zyskiwać i wykorzystywać 
przewagi również na gruncie międzynarodowym i tym s amym stanowić wsparcie dla MŚP 
w umiędzynarodowieniu ich działalności. 
Odzwierciedleniem stanu internacjonalizacji polskic h przedsiębiorców jest również dominacja prostych 
form współpracy z zagranicą . Dziewięciu na dziesięciu polskich przedsiębiorców  działających na rynkach 
międzynarodowych prowadzi działalność stricte  handlową. Niewielu polskich przedsiębiorców angażu je się 
we współpracę np. w zakresie podwykonawstwa, B+R cz y joint venture. Zaledwie 0,6% polskich 
przedsiębiorstw inwestuje za granicą
30, co jest nieadekwatne do potencjału naszej gospoda rki. 
II. Cele i oczekiwane efekty 
Zwiększenie powiązań z rynkami międzynarodowymi, po przez poszerzanie grona 
podmiotów uczestniczących w wymianie międzynarodowe j w szczególności 
z krajami pozaunijnymi oraz rozwijanie bardziej zaa wansowanych form 
współpracy z zagranicą, przyczyni się do rozwoju go spodarczego Polski oraz 
poprawy jej pozycji konkurencyjnej na arenie między narodowej. Dzięki 
informacjom i doświadczeniom uzyskanym na rynkach zagranicznych krajowe 
firmy mogą być bardziej skłonne do wdrażania efekty wnych rozwiązań 
i usprawnień procesów przekładających się na jakość  oferowanych przez nie 
produktów i usług. 
W dłuższej perspektywie zdolność do konkurowania po lskich towarów na 
zagranicznych rynkach będzie zależała już nie tylko  o d  i c h  c e n y ,  a l e  p r z e d e  
wszystkim od ich poziomu technologicznego. Zwiększe nie innowacyjności 
naszych towarów powinno się jednocześnie przełożyć na przesunięcie się 
polskich producentów do bardziej wartościowych (czy li bardziej zyskownych) 
ogniw w ramach łańcuchów produkcji globalnej. 
Efektem wskazanych działań będzie utrzymanie relatywnie wysokiego tempa wzrostu ekspo rtu, przy 
jednoczesnej poprawie poziomu jego innowacyjności, jak również pobudzenie polskich BIZ. Intensyfikacja  
działalności eksportowej i inwestycyjnej pozwoli po lskim przedsiębiorstwom na osiąganie: większych 
i zdywersyfikowanych przychodów, wyższej wydajności  i rentowności oraz lepszego poziomu 
technologicznego, co przełoży się na poprawę ich ko nkurencyjności na rynkach zagranicznych.  
                                                           
28 „Ewaluacja potencjału eksportowego przedsiębiorstw w  Polsce ”, PARP, Warszawa 2014. 
29  „Raport o stanie sektora małych i średnich przedsięb iorstw w Polsce w latach 2013–2014”, PARP, Warszawa, 2015. 
30  „Ewaluacja potencjału eksportowego przedsiębiorstw w  Polsce ”, PARP, Warszawa 2014. Zwiększenie 
umiędzynarodowienia 
polskiej gospodarki  
Zwiększenie eksportu 
towarów 
zaawansowanych 
technologicznie  
Monitor Polski – 104 –  Poz. 260 
 
103 Istotnym elementem polityki eksportowej będzie konc entracja wsparcia na kluczowych sektorach, 
stanowiących ważną pozycję eksportową kraju oraz ty ch, które mogą w przyszłości decydować o pozycji 
konkurencyjnej Polski w świecie. 
Wizerunek polskiej gospodarki jest postrzegany popr zez potencjał eksportowy najsilniejszych 
sektorów/branż gospodarki. Mając na względzie anali zę cyklu życia produktu oraz potencjał do promowania 
na rynkach zagranicznych, w przypadku polskich prze dsiębiorstw postawić należy przede wszystkim na 
sektory wschodzące. To właśnie w nich istnieje szansa wypromowania polskich markowych produktów oraz 
produktów pośrednich (półproduktów). Nie należy jed nak wykluczać sektorów dojrzałych, w których 
polskie marki mają już silną pozycję, a działania p romocyjne, podejmowane przez państwo, powinny służy ć 
wzmocnieniu tej pozycji na rynkach zagranicznych.  
Podstawą do wskazania listy obecnie wspieranych bra nż eksportowych są doświadczenia z wcześniej 
realizowanych działań w tym zakresie, poparte badan iem ewaluacyjnym (poddziałania 6.5.1 PO IG). Wynika  
z  n i e g o ,  ż e  1 2  z  1 5  p r o m o w a n y c h  b r a n ż  z w i ę k s z y ł o  s w oją rozpoznawalność na badanych rynkach. 
Potwierdzenie skuteczności podejmowanych działań pr omocyjnych, obok dodatkowych analiz, posłużyło do 
wyselekcjonowania branż objętych promocją w najbliż szych trzech latach. Jednocześnie lista uwzględnia 
aspekt wpisania się branż w Krajowe Inteligentne Sp ecjalizacje. W ten sposób realizowana będzie idea 
koncentracji wsparcia oraz wzmocnienia go przez uwz ględnienie priorytetów poszczególnych filarów 
Strategii.  
Przy tworzeniu rankingu branż, poza wskaźnikami mak roekonomicznymi, wzięto także pod uwagę istotny 
czynnik z punktu widzenia realizacji projektu o cha rakterze promocyjnym, a mianowicie ich potencjał 
wizerunkowy. Analiza ta polegała na weryfikacji, cz y wytworzony produkt jest produktem finalnym 
sprzedawanym pod marką polską czy jedynie półproduk tem, który jako element innego wyrobu będzie 
sprzedawany pod marką innego kraju.  
Monitor Polski – 105 –  Poz. 260 
 
104 
 
W efekcie ww. analizy zdecydowano o objęciu promocj ą w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny 
Rozwój następujących dwunastu branż: (1) sprzęt medyczny, (2) maszyny i urządzenia, (3) kosmetyki, (4)  IT/ 
ICT, (5) biotechnologia i farmaceutyka, (6) moda po lska, (7) budowa i wykańczanie budowli, (8) jachty i 
łodzie, (9) meble, (10) polskie specjalności żywnoś ciowe, (11) sektor usług prozdrowotnych, (12) częśc i 
samochodowe i lotnicze. 
Dla każdej z dwunastu wybranych branż zostanie opra cowany szczegółowy zakres programu promocji, 
którego realizacja nastąpi w dwóch trzyletnich etap ach. Pierwszy etap jest realizowany od połowy 2016 r. 
i potrwa do połowy 2019 r. W ostatnim roku realizac ji pierwszego etapu branżowych programów promocji 
przeprowadzona zostanie ewaluacja ich efektywności.  Na tej podstawie dokonany zostanie przegląd 
wspieranych branż, a w wyniku dodatkowej analizy wy łonione zostaną branże wspierane w ramach 
drugiego etapu realizacji branżowych programów prom ocji. 
W realizacji wyżej postawionych celów istotną rolę będzie odgrywała Polska Agencja Inwestycji i Handlu 
Spółka Akcyjna . Do głównych zadań Agencji będzie należało m.in. d oradztwo dla polskich przedsiębiorstw 
w zakresie eksportu, inwestycji oraz ekspansji na rynkach międzynarodowych. Agencja będzie 
funkcjonowała w ramach Grupy Polskiego Funduszu Rozwoju (PFR). Zadania PFR w obszarze ekspansja 
zagraniczna będą obejmowały: zapewnienie finansowania obrotowego i inwestycyjnego dla internacjonalizacji (programy wspierania eksportu D OKE), dotacje na opracowanie i wdrożenie strategii 
Monitor Polski – 106 –  Poz. 260 
 
105 internacjonalizacji, program rządowy Finansowe Wspieranie Eksportu  oraz ograniczanie ryzyka 
kontrahentów zagranicznych (ubezpieczenia w eksporc ie, gwarancje eksportowe). Działania te będą 
realizowane przy udziale pozostałych instytucji koo rdynowanych przez PFR, tj. Agencji Rozwoju Przemysł u, 
Banku Gospodarstwa Krajowego, Korporacji Ubezpiecze ń Kredytów Eksportowych oraz Polskiej Agencji 
Rozwoju Przedsiębiorczości. 
III. Wskaźniki  
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020  Wartość w 
roku 2030 Źródło 
danych 
Średnioroczne tempo wzrostu wartości eksportu 
towarów % 6,831 
(2009–2014) 7,2 
(2015–2020)  6,8 
(2021–2030) GUS 
Udział eksportu wyrobów wysokiej techniki w eksporc ie 
ogółem % 8,5 
(2015) 10,0 15,0 Eurostat 
Stan należności z tytułu polskich bezpośrednich 
inwestycji zagranicznych (BIZ) mld EUR 22,0  
(2015) ok. 25,0 ok. 33,5  NBP 
IV. Kierunki interwencji 
1. Wzmocnienie rozpoznawalności polskich produktów, ma rki „Polska” oraz Marki Polskiej Gospodarki  
W tym kierunku kluczowe będzie wykorzystanie synerg ii działań poszczególnych instytucji zaangażowanych  
w promocję gospodarczą Polski w celu budowania spój nego wizerunku naszego kraju za granicą. 
Uwzględniając nadrzędną rolę marki „Polska”, wszyst kie przedsięwzięcia o charakterze promocyjnym 
i marketingowym podejmowane na poszczególnych szcze blach administracji rządowej, samorządowej oraz 
przez instytucje podległe realizowane będą w oparci u o najważniejsze zasady komunikacji, pod jednym 
wspólnym znakiem marka „Polska". Jednocześnie zakty wizowane zostaną różne kanały wsparcia, 
dostosowane do potrzeb poszczególnych podmiotów (wy nikających ze specyfiki danych rynków czy też 
sektorów/branż). Będzie to sprzyjać budowaniu pozytywnego wizerunku Polski w świecie oraz zwiększeniu 
konkurencyjności polskich wyrobów na rynkach zagran icznych. 
Działania do 2020 r.:  
 Koordynacja ogółu zadań realizowanych na poziomie c entralnym w obszarze promocji gospodarki 
i ekspansji zagranicznej polskich przedsiębiorców, w tym utworzenie instytucji dysponującej siecią 
biur zagranicznych świadczącej wysokiej jakości usł ugi doradcze. 
 Współpraca z organizacjami pozarządowymi, specjaliz ującymi się w budowie marki kraju, w tym 
organizacjami branżowymi, które mogą być wsparciem dla administracji państwowej przy 
podejmowanych projektach wzmacniających wartość mar ki „Polska” oraz promujących polską 
gospodarkę. Współpraca z organizacjami Polonii na r zecz promocji gospodarczej Polski. 
 Uspójnienie działań w obszarze promocji gospodarki z działaniami nakierowanymi na budowę 
wizerunku Polski jako atrakcyjnej, bezpiecznej i ot wartej destynacji turystycznej opartej o bogate 
zasoby kulturowe i przyrodnicze. 
 Działania na rzecz promocji sektora rolno-spożywcze go oraz wsparcia ekspansji zagranicznej 
polskich przedsiębiorców tego sektora. 
 Działania na rzecz promocji polskiego sektora zielo nych technologii oraz wsparcia ekspansji 
zagranicznej polskich przedsiębiorców tego sektora przy wykorzystaniu nowych form finansowania 
klimatycznego (Zielony Fundusz Klimatyczny oraz Fun dusz Adaptacyjny). 
 Promocja kultury polskiej za granicą. 
 Działania mające na celu zwiększenie finansowego wsparcia eksportu i ekspansji zagranicznej 
udzielanego polskim przedsiębiorcom przez BGK i KUK E, w tym: 
− dostosowanie ustawy z 1994 r. o gwarantowanych przez Skarb Państ wa ubezpieczeniach 
eksportowych  do nowych realiów gospodarczych oraz wzrostu konku rencji 
międzynarodowej, 
                                                           
31 Wskaźnik średniorocznego tempa zmian został wylicz ony na podstawie wartości w EUR. 
Monitor Polski – 107 –  Poz. 260 
 
106 − rozszerzenie zakresu działania rządowego programu Finansowe Wspieranie Eksportu , 
− intensyfikacja działań BGK w zakresie mandatu własn ego ukierunkowanego na 
finansowanie ekspansji zagranicznej w ramach bezpoś rednich inwestycji zagranicznych 
realizowanych przez polskie przedsiębiorstwa lub po lskie grupy kapitałowe (w tym 
finansowanie kapitałowe oferowane przez Fundusz Eks pansji Zagranicznej TFI BGK), 
− stworzenie dedykowanych programów współpracy pomięd zy KUKE, BGK i bankami 
komercyjnymi, 
− intensyfikacja działań KUKE mających na celu stworz enie oferty ubezpieczeniowej 
dedykowanej najmniejszym podmiotom gospodarczym ora z produktów pozwalających 
zabezpieczać transakcje o wyższym niż standardowy p oziomie ryzyka. 
Działania po 2020 r.: 
 Dalsza promocja gospodarcza Polski oraz polskich pr oduktów na arenie międzynarodowej. 
 Systematyczna ewaluacja instytucji wspierających po lskich eksporterów oraz elastyczne określanie 
ich zadań/oferowanych usług w zależności od potrzeb  zgłaszanych przez przedsiębiorców. 
Projekty strategiczne: 
System promocji gospodarki  – budowa zintegrowanego, wewnętrznie spójnego systemu  promocji 
gospodarki, koordynowanego na poziomie centralnym, ukierunkowanego na: rozwój polskiego eksportu, 
zwiększanie polskich inwestycji za granicą, wspiera nie polskich inwestycji w Polsce, umacnianie 
międzynarodowego wizerunku Polski jako kraju, z któ rym warto współpracować, oraz poprawę 
rozpoznawalności polskich produktów i usług za gran icą. W ramach planowanych działań, przewiduje się: 
(1) rozszerzenie kompetencji podmiotu, który zinteg ruje działania związane ze wspieraniem 
przedsiębiorców w ich internacjonalizacji, tj. Pols kiej Agencji Inwestycji i Handlu S.A., (2) uchwalen ie 
ustawy o zasadach wykonywania niektórych zadań z za kresu promocji gospodarki przez wyspecjalizowany 
podmiot , (3) utworzenie zagranicznych biur Agencji dostoso wanych w swojej formie prawnej do realiów 
danego rynku, które w perspektywie kilkuletniej zas tąpią obecnie funkcjonujące Wydziały Promocji 
Handlu i Inwestycji, (4) rozbudowę, unowocześnienie  i dopasowanie do potrzeb przedsiębiorstw, 
instrumentów finansowych wsparcia polskiego eksport u i polskich inwestycji za granicą, (5) opracowanie  i 
wdrożenie Systemu promocji produktów rolno-spożywcz ych na lata 2017–2019, którego celem jest 
budowa silnej marki polskich produktów rolno-spożyw czych pod hasłem „Polska smakuje”. System 
zakłada realizację ukierunkowanej polityki promocyj nej produktów rolno-spożywczych, która wpłynie na 
wzrost konkurencyjności tych produktów na rynku świ atowym, a w efekcie zwiększenie ich eksportu. 
Powyższe działania będą służyć zwiększeniu umiędzyn arodowienia polskiej gospodarki. 
Budowa Domu Polskich Turystycznych Marek Terytorial nych wraz z systemem koordynacji polityki 
turystycznej  – stworzenie systemowych i kompleksowych rozwiązań p rawnych, organizacyjnych, 
finansowych i narzędziowych w zakresie integracji, koordynacji, komercjalizacji i internacjonalizacji 
polskich, markowych produktów turystycznych opartyc h na potencjale kulturowym i przyrodniczym kraju. 
Ważne będzie wykorzystanie turystycznego potencjału obszarów wiejskich jako szansy pełnego włączenia 
tych obszarów w procesy rozwojowe zachodzące w kraj u, dbając aby obszary wiejskie dostarczały dóbr 
publicznych i rynkowych z zachowaniem unikalnych wa lorów przyrodniczych, krajobrazowych 
i kulturowych dla przyszłych pokoleń. Efektem tych działań będzie rozwój sektora gospodarki turystyczn ej 
w Polsce. 
Zintegrowany system promocji kultury polskiej za gr anicą –  zaprojektowanie nowego systemu promocji 
Polski w obszarze międzynarodowego upowszechniania kultury polskiej, obejmującego m.in. Instytut 
Adama Mickiewicza oraz Instytuty Polskie na świecie , koordynowane przez ministra właściwego 
ds. kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, we ws półpracy z ministrem spraw zagranicznych. 
2. Zwiększenie stopnia internacjonalizacji polskich pr zedsiębiorstw   
Kierunek ten ma na celu zwiększenie liczby przedsiębiorstw prowadzących działalność międzynarodową, 
w tym ekspansję na nowe rynki oraz rozwijanie bardz iej zaawansowanych form współpracy, np. poprzez 
zwiększenie polskich bezpośrednich inwestycji za gr anicą, szczególnie w krajach o niskim poziomie rozw oju. 
Monitor Polski – 108 –  Poz. 260 
 
107 W przyszłości spowoduje to zwiększenie strumieni handlu, a także budowę marki polskiej gospodarki 
w kraju przyjmującym inwestycje. Działania powinny uwzględniać konkretne potrzeby przedsiębiorstw oraz  
specyfikę ich działalności. Istotne jest również ro zwijanie powiązań kooperacyjnych między polskimi 
firmami, co bez utraty ich autonomii, może przyczyn ić się do obniżki kosztów ekspansji zagranicznej, a  także 
zwiększenia liczby polskich firm prowadzących dział alność na rynkach zagranicznych. 
Działania do 2020 r.:  
 Działania stymulujące do rozpoczęcia działalności m iędzynarodowej, podnoszące świadomość firm 
nt. atrakcyjności rynków zagranicznych i potencjaln ych korzyści z wchodzenia na nie, działania 
informacyjne i doradcze (w tym mentoringowe) dotycz ące warunków prowadzenia działalności 
gospodarczej na danym rynku (z wykorzystaniem Polon ii i osób, które studiowały w Polsce), 
wsparcie finansowe, wsparcie podnoszące kwalifikacj e kadr oraz instrumenty zmniejszające ryzyko 
prowadzenia działalności międzynarodowej (w przypad ku firm zainteresowanych dalszą ekspansją, 
zarówno poprzez eksport, jak i zaangażowanie kapita łowe). 
 Akcja informacyjna i edukacyjna dotycząca atrakcyjn ości prowadzenia działalności 
międzynarodowej oraz oferowanych instrumentów wspar cia, przełamująca nieufność MŚP 
w stosunku do podejmowanej działalności eksportowej . 
 Koordynacja polityki na rzecz rozwoju z polityką z zakresu współpracy gospodarczej z krajami 
rozwijającymi się. 
 Działania na rzecz rozwoju współpracy transgraniczn ej w szczególności nawiązania kontaktów 
gospodarczych, społecznych i poszukiwania partnerów  lokalnych. 
 Pakiety usług Polskiego Funduszu Rozwoju odpowiadaj ące na potrzeby przedsiębiorców oraz 
identyfikujące luki rynkowe w tym obszarze. 
Działania po 2020 r.: 
 Dalsze działania realizowane na rzecz przedsiębiorc ów ukierunkowane na utrzymanie sprzyjających 
warunków dla rozwoju ich działalności eksportowej m.in. poprzez dostarczanie im adekwatnych do 
potrzeb instrumentów wsparcia oraz systematyczne ro zwijanie rządowego portalu informacyjnego 
o warunkach eksportu. 
Projekty strategiczne: 
Spójny Portal Promocji Eksportu – stworzenie spójnego systemu informacji o warunkac h eksportu 
i prowadzenia działalności gospodarczej za granicą,  w tym dostępnych instrumentach oraz instytucjach 
udzielających wsparcia. System ten ma być jedynym, ogólnym „punktem wejścia” dla przedsiębiorców.  
Portal będzie funkcjonował w ramach jednolitego sys temu informatycznego dla biznesu tworzonego przez 
Polski Fundusz Rozwoju. 
3. Unowocześnienie oferty eksportowej 
Jak wcześniej wykazano, unowocześnienie oferty eksp ortowej jest jednym z głównych warunków 
przesunięcia się polskich firm w stronę bardziej do chodowych ogniw w globalnych łańcuchach wartości. A by 
to osiągnąć konieczna jest m.in. ściślejsza integra cja polityki proeksportowej z innymi politykami, zw łaszcza 
polityką innowacyjną i przemysłów kreatywnych, z uw zględnieniem wymogów ochrony środowiska oraz 
prośrodowiskowego projektowania produktów oraz usług. 
Działania do 2020 r.: 
 Integracja polityki państwa w obszarze promocji eks portu z działaniami nakierowanymi na rozwój 
badań, innowacyjności oraz polityki klastrowej. 
 Wsparcie firm działających w obszarach inteligentny ch specjalizacji (zarówno krajowych, jak 
i regionalnych). 
 Wsparcie międzynarodowej działalności firm wysokote chnologicznych, w tym firm typu start-up. 
Działania po 2020 r.: 
 Ewaluacja efektywności dotychczasowych projektów. 
Monitor Polski – 109 –  Poz. 260 
 
108  Kontunuowanie wcześniej realizowanych projektów lub /oraz wdrażanie nowych w zależności od 
wyników ewaluacji, zachodzących zmian gospodarczych oraz zgłaszanych przez przedsiębiorstwa 
potrzeb. 
Projekty strategiczne: 
Polscy eksporterzy na rynkach zagranicznych – działania zwiększające umiędzynarodowienie wybranyc h 
sektorów MŚP, wpisujących się w obszary Krajowych I nteligentnych Specjalizacji oraz wzmacniających 
wizerunek Polski i polskiej gospodarki. Będą one re alizowane w ramach projektów: „Promocja gospodarki 
w oparciu o polskie marki produktowe – Marka Polski ej Gospodarki – Brand", "Polskie Mosty 
Technologiczne" i „Umiędzynarodowienie Krajowych Kl astrów Kluczowych" z Programu Operacyjnego 
Inteligentny Rozwój oraz "Internacjonalizacja MŚP" z Programu Operacyjnego Polska Wschodnia. Efektem 
podjętych działań będzie wzrost umiędzynarodowienia  polskich przedsiębiorstw posiadających 
innowacyjne produkty, usługi lub technologie. 
GLOBAL Inno-STARS  – projekt skierowany do technologicznych przedsięb iorstw z sektora MŚP, 
dysponujących rozwiązaniami o wysokim potencjale ko nkurencyjnym w skali globalnej, które 
charakteryzuje zbyt mały popyt na rynku krajowym. M a na celu ułatwienie firmom skutecznego wejścia na 
rynek zagraniczny w formie partnerstwa strategiczne go bądź zaangażowania kapitałowego (inwestycje 
bezpośrednie). 
4. Wspieranie nowych kierunków ekspansji polskich firm   
Niezależnie od wagi państw Unii Europejskiej w pols kiej wymianie handlowej, należy wzmacniać aktywność  
na perspektywicznych rynkach – azjatyckim, afrykańs kim i amerykańskim. Notują one często znacznie 
wyższe wskaźniki wzrostu PKB i obrotów handlowych ( w tym importu) niż rynki unijne oraz posiadają 
jeszcze niezagospodarowany potencjał popytu wewnętr znego. Działania te przełożą się jednocześnie na 
zmniejszenie uzależnienia wyników polskiego eksport u od koniunktury w krajach Unii Europejskiej. 
Działania do 2020 r.: 
 Rozwój dwustronnej współpracy gospodarczej – działa nia bilateralne w relacjach międzyrządowych 
z krajami pozaunijnymi realizowane na podstawie dłu gookresowego planu budowy relacji 
handlowych. 
 Działania promujące polską gospodarkę, realizowane w oparciu o programy promocji na pięciu 
wybranych rynkach perspektywicznych o szczególnym znaczeniu dla rozwoju polskiego eksportu, tj. Indiach, Wietnamie, Iranie, Algierii i Meksyku.  
32 
 Działania promujące Polskę w ramach wydarzeń promoc y j n y c h  o  d u ż e j  s k a l i  i  k o m p l e k s o w y m  
charakterze. 
 Aktywność w instytucjach UE – zapewnianie równej i uczciwej konkurencji na jednolitym rynku Unii 
Europejskiej dla polskich przedsiębiorców; uwzględn ianie polskich interesów ofensywnych 
i defensywnych w negocjacjach umów o handlu prefere ncyjnym z krajami pozaunijnymi. 
 Eliminacja barier szczególnie uciążliwych dla polsk iego eksportu w dostępie do rynków 
pozaunijnych. 
 Działania mające na celu obniżenie kosztów importu zaopatrzeniowego dla produkcji krajowej oraz 
przeciwdziałanie obniżeniu unijnych ceł na komponen ty produkowane w Polsce. 
Działania po 2020 r.: 
 Dalsze działania ułatwiające przedsiębiorstwom wych odzenie na rynki pozaunijne, m.in. poprzez 
stałe wzmacnianie działań w krajach określonych w d alszym etapie, jako priorytetowe 
i perspektywiczne. 
                                                           
32 Dokonując takiego wyboru, wzięto pod uwagę wnioski płynące z analizy dotyczącej identyfikacji perspekt ywicznych rynków pozaunijnych, ocenę 
interesów gospodarczych Polski w poszczególnych kra jach, wyniki ankiety dotyczącej rynków perspektywic znych dla polskiego biznesu, a także 
zestawienie rynków, na których realizowane będą dzi ałania promocyjne w ramach branżowych programów pro mocji. Celem realizacji programów 
promocji na rynkach perspektywicznych jest stworzen ie przedsiębiorcom narzędzi do ekspansji na odległe  i kosztowne rynki pozaunijne, ale 
o dużym potencjale importowym. 
 
Monitor Polski – 110 –  Poz. 260 
 
109  
 
Projekty strategiczne: 
Wystawy EXPO  – realizacja działań informacyjno-promocyjnych, preze ntujących potencjał Polski i polskiej 
gospodarki w ramach dużych wydarzeń promocyjnych na  świecie, takich jak wystawy EXPO, połączonych 
z prezentacją polskich towarów i usług, nowoczesnyc h osiągnięć naukowych, możliwości polskich uczelni 
oraz kultury. Efektem będzie wzmocnienie rozpoznawa lności polskich produktów oraz budowanie 
wizerunku Polski jako kraju atrakcyjnego gospodarcz o. 
Monitor Polski – 111 –  Poz. 260 
 
110 Cel szczegółowy II – Rozwój społecznie wrażliwy i t erytorialnie 
zrównoważony  
Potrzeba realizacji działań rozwojowych w sposób sp ołecznie i terytorialnie zrównoważony wynika 
z nowych uwarunkowań społeczno-gospodarczych. Jest to związane przede wszystkim z przedłużającym się 
spowolnieniem globalnej gospodarki, skutkującym nar astaniem napięć społecznych i politycznych, oraz 
dotychczasową dominacją perspektywy krótkookresowej nad długookresową w prowadzeniu polityki 
rozwoju. Zrównoważony rozwój społeczny i regionalny to harmo nijny rozwój całego kraju, wrażliwy na 
terytorialną różnorodność i jej atuty, a jednocześn ie dbający o zapewnienie całemu społeczeństwu 
wysokiej jakości życia . Efektywność działań rozwojowych jest uwarunkowana  adekwatnym 
dostosowaniem ich zakresu i mechanizmu wdrażania do  specyfiki poszczególnych obszarów: 
indywidualnych potencjałów, deficytów i wzajemnych zależności . Zakładane efekty działań rozwojowych 
podejmowanych w tym obszarze to przede wszystkim nowe miejsca pracy dobrej jakości , przekładające się 
na wyższe dochody mieszkańców i większą bazę dochodową  samorządów . Warto w tym kontekście 
zwrócić uwagę na szczególną rolę samorządów regiona lnych i lokalnych, w związku z przypisaniem im 
większości kompetencji związanych z dostępem do usł ug publicznych na szczeblu lokalnym. W szczególności 
dotyczyć to będzie obszarów edukacji, zdrowia czy z atrudnienia i zabezpieczenia społecznego. Właściwe 
określenie ram polityk publicznych na szczeblu kraj owym musi iść w parze z ich skuteczną realizacją na  
szczeblu samorządowym, gdzie zlokalizowana jest wię kszość zasobów (organizacyjnych, instytucjonalnych,  
finansowych) niezbędnych dla ich realizacji. Umożli wi to skuteczne przeprowadzenie przedsięwzięć 
o charakterze rozwojowym oraz systematyczną poprawę  dostępu do usług publicznych wysokiej jakości. 
Obszar: Spójność społeczna 
I. Diagnoza 
Demografia i procesy migracyjne 
Jednym z najważniejszych wyzwań dla rozwoju kraju s ą niekorzystne trendy demograficzne, które 
przejawiają się w jednym z najniższych współczynników dzietności  na świecie (212 miejsce w 2014 r.), 
spadkiem liczebności osób w wieku produkcyjnym,  w powiązaniu z niekorzystnymi zmianami struktury 
demograficznej w ujęciu terytorialnym. W końcu 2014  r. liczba ludności w wieku produkcyjnym (18–59 K 
i 18–64 M lata) wynosiła 24,2 mln osób i stanowiła około 63% całej populacji. Zgodnie z prognozami GUS  
szacuje się, że w 2050 r. grupa ta będzie liczyła o koło 19 mln, czyli 56%.  
 
W nadchodzących latach Polskę czeka więc wyraźny sp adek liczby ludności. Wg prognoz GUS do 2020 r. 
populacja zmniejszy się o około 280 tys. w porównan iu z 2015 r., a do 2030 r. prawie o milion. Jednak 
w przypadku rynku pracy, bardziej istotny od maleją cej ogólnej liczby ludności okazuje się spadek licz by 
osób w wieku produkcyjnym. W latach 2015–2020 ubędz ie blisko 590 tys. osób w wieku produkcyjnym, 
Monitor Polski – 112 –  Poz. 260 
 
111 a w kolejnych latach proces ten jeszcze się nasili.  Łącznie do 2030 r. zasoby pracy zmniejszą się o po nad 1,5 
mln osób (tj. o ponad 6%). Najgwałtowniejszy spadek  dotyczyć będzie osób w wieku produkcyjnym 
„mobilnym”, czyli pomiędzy 18 a 45 r.ż. Z punktu wi dzenia gospodarki to właśnie ta część zasobów pracy  
jest szczególnie cenna, ponieważ są to osoby zdolne szybko zmieniać zawód/sektor, przekwalifikować się  
a także podejmować zatrudnienie w innych rejonach k raju czy również poza nim. Bardzo niepokojącym 
zjawiskiem jest też prognozowany spadek liczby osób aktywnych zawodowo w grupie osób młodych. 
Z analizy prognoz Europejskiego Centrum Rozwoju Ksz tałcenia Zawodowego wynika, że największy spadek 
podaży pracy w Polsce w perspektywie do 2025 r. wys tąpi w kategorii wiekowej 15–24 oraz 25–34 i 
wyniesie odpowiednio 22,5% oraz 21,5%. Przyczyny po stępujących zmian demograficznych, w tym w 
szczególności niskiej dzietności, tkwią zarówno w c zynnikach zewnętrznych (zmiana stylu i sposobu życi a), 
jak i w związanej z kondycją gospodarki niepewności  młodych pokoleń, co do swojej przyszłości i 
posiadanych warunków socjalno-bytowych do zakładani a rodziny.  
Dla części rodzin jest to także – charakterystyczny  dla krajów rozwiniętych – problem niepłodności. We dług 
danych Światowej Organizacji Zdrowia około 60–80 ml n par na świecie dotkniętych jest stale lub okresow o 
problemem niepłodności. W krajach wysoko rozwinięty ch problem niepłodności dotyczy 10–15% par 
w wieku rozrodczym, przy czym bezpośrednio w Polsce dotkniętych jest nim ok. 1,5 mln par. Co najmniej połowa z nich korzysta z pomocy podstawowej opieki zdrowotnej, a około 60% wymaga specjalistycznego 
postępowania lekarskiego. Dotychczasowe doświadczen ia wskazują także, że rośnie liczba par, które nie 
m o g ą  d o c z e k a ć  s i ę  p o t o m s t w a .  K o n i e c z n e  j e s t  z a t e m  p odjęcie działań mających na celu ograniczenie 
negatywnych skutków tego zjawiska, szczególnie w ob liczu niskiego przyrostu naturalnego. 
Zmiany demograficzne to także istotny wzrost odsetka osób starszych w społeczeństwie . Polska jest 
najszybciej starzejącym się krajem Unii Europejskie j. Obecnie w Polsce żyje prawie 9 mln osób powyżej 60. 
roku życia, w 2020 r. liczba seniorów zbliży się do  10 mln (25% ludności), a w 2030 r. przekroczy 10,7  mln 
i będzie stanowiła blisko 30% ludności. Trzeba zate m zauważyć, że seniorzy będą stanowili coraz większ ą 
grupę społeczną – co prawda bardziej zdrowszą i bar dziej aktywną (także zawodowo) niż dziś, ale równie ż 
wymagającą opieki czy pomocy w samodzielnym funkcjo nowaniu (szczególnie dotyczyć to może osób po 
80 r.ż., których liczbę GUS szacuje w 2030 r. na po nad 2,2 mln). Ponadto seniorzy będą stanowić coraz 
bardziej istotny segment konsumentów dóbr i usług, co stwarza szanse dla rozwoju tzw. srebrnej 
gospodarki. 
Postępujące zmiany demograficzne i depopulacja są t ak duże, że aby utrzymać płynność życia społeczno-
gospodarczego na zbliżonym do obecnego poziomie nie zbędne będą konsekwentne i skoordynowane ze 
sobą działania w wielu politykach publicznych równo cześnie. Dla przykładu samo podwyższenie wieku 
emerytalnego np. do 70 lat, dla obu płci, złagodził oby kurczenie się zasobów pracy zaledwie o 20%. Wzr ost 
wskaźnika aktywności zawodowej w Polsce zbliżyłby s ię do poziomu, jaki notują najlepiej rozwinięte kra je 
UE (Niemiec czy Holandii, tj. ok. 73%). Zmniejszyło by się kurczenie zasobów kadrowych o 25%. Z kolei 
skokowy wzrost wskaźnika urodzeń (obecnie 1,35) do poziomu zastępowalności pokoleń (2,1) nie 
uchroniłby przed spadkiem liczby ludności Polski o kilka milionów osób w perspektywie do 2060 r. W 
związku z tym w perspektywie długofalowej niezbędne będą reformy praktycznie w każdej dziedzinie życia  
społecznego – związane ze zmianą struktury wiekowej ludności, a także zakresu i charakteru usług 
publicznych, sposobu świadczenia pracy, konstrukcji  systemów zabezpieczenia społecznego, zmiany 
sposobu uczenia się, modyfikacji infrastruktury mie szkaniowej, wypoczynku, rekreacji itp. Z pewnością w 
perspektywie najbliższych kilkunastu lat wyzwaniem będzie zapewnienie adekwatności świadczeń 
emerytalnych, wynikających ze wzrostu obciążenia de mograficznego oraz przeobrażeń na rynku pracy 
(automatyzacja, cyfryzacja), zapewnienie sprawiedliwego podziału pracy (w tym form świadczenia pracy),  
dostosowanie systemów kształcenia i edukacji do pot rzeb osób dorosłych i zmieniającej się gospodarki 
(więcej usług edukacyjnych on-line, kursów zmiany l ub uzupełniania kwalifikacji, kształcenia ustawiczn ego).  
Zmiany demograficzne będą miały zatem znaczący wpły w na wiele obszarów, w tym w szczególności na 
przyszły potencjał gospodarczy kraju, kształt i wyd ajność systemów zabezpieczenia emerytalnego 
i społecznego, opieki zdrowotnej, edukacji itp.  Prognozowany spadek liczby ludności, w tym liczby osób 
w wieku produkcyjnym, w konsekwencji wymusi zmianę dominującej dziś strategii zatrudniania i sięganie 
do tych zasobów pracy, dla których wskaźniki aktywn ości zawodowej nie są obecnie wysokie (osoby starsz e, 
niepełnosprawne, kobiety).  
Monitor Polski – 113 –  Poz. 260 
 
112 
 
Zmiana liczby ludności w województwach w latach 200 0–2014 
 
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS  
Monitor Polski – 114 –  Poz. 260 
 
113 
 
Skutki trendów demograficznych obserwowane w depopu lacji, zaostrza dodatkowo emigracja , wynikająca 
głównie z różnicy potencjału ekonomicznego Polski i  krajów zachodnich. Zjawisko to dotyczy przede 
wszystkim ludzi młodych, często dobrze wykształcony ch. Jak wskazują opracowania Rządowej Rady 
Ludnościowej – od 2002 r. liczba osób przebywającyc h czasowo za granicą zwiększyła się, szczególnie po  
akcesji Polski do UE i sukcesywnym znoszeniu barier  w  d o s t ę p i e  d o  r y n k ó w  p r a c y  k r a j ó w  U E .  W e d ł u g  
szacunkowych danych GUS w latach 2010–2014 liczba P olaków przebywających na emigracji powoli, ale 
systematycznie rosła (tendencja ta jest stabilna). W 2014 r. dane z GUS pokazały, że liczba osób 
mieszkających za granicą powyżej 3 miesięcy wynosił a około 2,3 mln osób, a wszystkich osób narodowości  
polskiej mieszkających za granicą jest blisko 25 ml n. Szacuje się, że tylko w 2013 r. z kraju wyjechał o ok. 280 
000 osób (czwarta co do wielkości liczba emigrantów  w UE w roku 2013). Bilans migracyjny nie jest jedn ak 
tak bardzo jednoznaczny. W tym samym czasie bowiem znacząco wzrósł napływ imigrantów (z 10000 w 
roku 2006 do 220 000 w 2013 r.). Polska staje się c oraz bardziej atrakcyjna dla imigrantów – zwłaszcza  z 
krajów niebędących członkami UE. Od 2014 r. sytuacj ę migracyjną w Polsce zdominował zwiększony napływ 
obywateli Ukrainy, spowodowany tamtejszą sytuacją e konomiczną i polityczną. Imigracja do Polski, ma 
jednak obecnie charakter głównie cyrkulacyjny, a mi granci pracują przede wszystkim w sektorach 
i zawodach mniej atrakcyjnych dla obywateli Polski.   
Dotychczas prowadzona polityka migracyjna Polski  zaczyna jednak napotykać pewne bariery i potencjal ne 
zagrożenia. Można tu wskazać m.in. na sygnały o wys tępujących nadużyciach w funkcjonowaniu tzw. 
uproszczonej procedury dostępu cudzoziemców do rynk u pracy, niedoskonałości w systemie 
monitorowania zatrudnienia cudzoziemców czy potencj alne ryzyko zaniżania standardów na rynku pracy 
w związku z zatrudnianiem cudzoziemców czy ich słab o kontrolowanym napływem. Z drugiej strony 
migranci to grupa społeczna szczególnie narażona na  ryzyko oszustw i wykorzystywania przez nieuczciwyc h 
pracodawców czy pośredników oferujących pomoc w zap ewnieniu zatrudnienia czy miejsca pobytu. 
Dodatkowo także, w związku z nasilonymi ruchami mig racyjnymi w Europie, pojawia się jeszcze istotna 
Monitor Polski – 115 –  Poz. 260 
 
114 kwestia zapewnienia bezpieczeństwa państwa. Jak pok azują doświadczenia niektórych krajów europejskich,  
koszty rozwiązywania problemów demograficznych i po trzeb rynku pracy poprzez wyłącznie imigrację grup 
ludności odrębnej religijnie i kulturowo mogą w dal szej perspektywie przewyższać potencjalne zyski i 
zagrozić spójności struktur społecznych. Konieczna jest zatem nowa polityka migracyjna kraju, skuteczn ie 
łącząca wszystkie powyższe aspekty migracji i przew idująca ich konsekwencje.  
Migracje mają nie tylko wymiar zewnętrzny (przyjazd y i wyjazdy do i z kraju), ale również wewnętrzny 
(krajowe przepływy ludności), z silnie zaznaczonym aspektem regionalnym – zmiany liczby mieszkańców 
dotyczą zwłaszcza wschodniej, północnej i południow ej części kraju, przy czym prognozy GUS dot. zmian 
liczby ludności do roku 2050 wskazują, iż zjawisko to będzie się w najbliższych latach nasilać. W ukła dzie 
wewnętrznym migracje Polaków są nakierowane głównie  na Warszawę i inne duże ośrodki miejskie. 
Przyczynia się to do niekorzystnych zmian struktury  wieku ludności w regionach peryferyjnych 
(w szczególności na obszarach wiejskich) oraz stopn iowego „wypłukiwania” z lokalnych rynków pracy osób  
lepiej wykształconych i bardziej przedsiębiorczych.  
Ubóstwo i dostęp do usług  
Pomimo stopniowej poprawy sytuacji materialnej gosp odarstw domowych, ubóstwo ekonomiczne  ze 
wszystkimi jego konsekwencjami, stanowi w Polsce nadal istotny problem społeczny . W 2015 r. stopa 
ubóstwa skrajnego (tzn. poniżej minimum egzystencji ) wynosiła 6,5% (w 2014 r. 7,4%), zaś stopa ubóstwa  
relatywnego sięgała 15,5%. Według Europejskiego Bad a n i a  W a r u n k ó w  Ż y c i a  w  2 0 1 4  r .  n i e m a l  1 1 %  o s ó b  
w Polsce żyło w gospodarstwach domowych poniżej prz yjętego progu ubóstwa dochodowego (tzw. biedni 
pracujący, czyli osoby, które pracują i zarazem maj ą roczny ekwiwalent dochodu do dyspozycji poniżej 
progu zagrożenia ubóstwem). Dla porównania, wskaźni k ten dla UE-28 kształtował się wówczas na poziomie  
9,6%. Jednym z najważniejszych czynników różnicując ych zagrożenie ubóstwem jest poziom wykształcenia. 
Zasadniczo, im wyższe wykształcenie, tym mniejsze jest ryzyko życia poniżej minimum egzystencji, stąd 
również seniorzy i dzieci są grupami najbardziej za grożonymi ubóstwem. Dodatkowo ryzyko ubóstwa jest 
większe w rodzinach wielodzietnych i tych, gdzie wy stępuje niepełnosprawność. W 2014 r. poniżej 
minimum egzystencji żyła co dziewiąta osoba w gospo darstwach małżeństw z 3 dzieci oraz co czwarta 
osoba w gospodarstwach małżeństw z 4 lub większą li czbą dzieci. Stopa ubóstwa skrajnego wśród osób 
w gospodarstwach domowych z co najmniej jedną osobą  niepełnosprawną wyniosła ok. 11%.  
Dane GUS dotyczące przeciętnego miesięcznego wynagr odzenia wskazują, że w 2014 r. poniżej 3 783 zł 
brutto (ok. 2700 zł netto) zarabiało aż 80% pracują cych Polaków, podczas gdy minimum socjalne wynosiło  
2827,94 zł dla trzyosobowej, a 3434,03 zł dla czter oosobowej rodziny. Niski poziom realnych dochodów 
gospodarstw domowych hamuje rozwój gospodarczy  poprzez ograniczone zasoby dla budowy popytu 
wewnętrznego. Kluczem do skutecznego wsparcia jest wzajemne dostosowanie trzech czynników: 
świadczeń społecznych, aktywnego wsparcia na rzecz zatrudnienia oraz usług społecznych, pozwalających 
na efektywne pełnienie ról społecznych i aktywność na rynku pracy. 
 
Monitor Polski – 116 –  Poz. 260 
 
115 
 
Rozwarstwienie społeczne przejawia się w nierównym dostępie do wielu usług społecznych , w tym m.in. 
opieki nad osobami niesamodzielnymi (seniorami, oso bami z niepełnosprawnością oraz dziećmi) czy usług 
zdrowotnych. System usług o charakterze społecznym jest wciąż niedojrzały i słabo rozwinięty. Brakuje 
adekwatnej ich podaży w stosunku do potrzeb rosnące j populacji osób starszych. Wysokie koszty tych 
usług, brak systemu zapewnienia ich jakości, stabil ności i wiarygodności, zbyt mało miejsc opieki 
instytucjonalnej (w różnych formach) nad dziećmi, s kutkuje wymuszoną dezaktywizacją zawodową części 
opiekunów tych osób. Lukę powstałą w wyniku wspomni anego braku dostępu do opieki finansowanej lub 
współfinansowanej ze środków publicznych lub zbyt w ysokich kosztów takiej opieki na rynku usług 
komercyjnych często wypełniają krewni – zazwyczaj kobiety sprawujące opiekę nad członkami rodziny. 
Formalne usługi zdrowotne w domu pacjenta są nadal słabo rozwinięte. Wyniki badania PolSenior 
wskazują, że w Polsce rodzina udziela pomocy 93,5% osób starszych, inni opiekunowie nieformalni – 9,3% , 
a pomoc społeczna – 4,0% (badanie umożliwiało wskaz anie więcej niż jednej formy). Polska, na tle krajó w 
OECD, plasuje się na jednym z ostatnich miejsc pod względem udziału wydatków na ochronę zdrowia 
w ogóle PKB. W rezultacie dla wielu rodzin nierzadk o jedynym wyborem pozostaje opieka nieformalno-
rodzinna , związana albo z dużym obciążeniem finansowym (kon ieczność zatrudniania opiekunów) albo 
ryzykiem wykluczenia społecznego i zawodowego opiek unów – członków rodzin, z uwagi na konieczność 
całodobowej opieki.  
W 2014 r. roczna alokacja na utrzymanie domów pomoc y społecznej dla osób niepełnosprawnych wyniosła 
1,8 mld zł, natomiast tylko ok. 700 mln zł przekaza no na finansowanie usług opiekuńczych i ośrodków 
wsparcia. Ta dysproporcja dobrze ilustruje dominacj ę opieki instytucjonalnej nad środowiskową, przy cz ym 
na korzyść tej drugiej przemawiają nie tylko argume nty etyczne, ale również ekonomiczne. Integralnym 
elementem deinstytucjonalizacji, jako przyjętego ki erunku zmian w systemie usług społecznych, powinno 
być rozwijanie opieki środowiskowej i działań profi laktycznych, zapobiegających umieszczaniu osób 
Monitor Polski – 117 –  Poz. 260 
 
116 w opiece instytucjonalnej (o ile nie wymaga tego st an zdrowia i bezpieczeństwo danej osoby lub jej 
otoczenia), oraz poszukiwanie dla osób niesamodziel nych i ich rodzin innowacyjnych opcji, korzystnych dla 
ogółu społeczeństwa.  
Odsetek dzieci do lat 3 objętych instytucjonalnymi formami opieki  (zapewnionymi przez państwo) wynosi 
zaledwie 8,1% (wobec 33% wyznaczonych przez Radę Eu ropejską – tzw. cele barcelońskie). Jednocześnie 
20% najbiedniejszych rodzin w Polsce korzysta 8 raz y rzadziej z opieki żłobkowej niż 20% rodzin 
najbogatszych. Jest to najniższy wynik wśród wszyst kich krajów UE, obrazujący nierówności społeczne 
w dostępie do tego typu usług. Niewystarczająca lic zba żłobków czy innych instytucji publicznych utrud nia 
powrót do pracy osłabiając sytuację materialną rodz iny. Dodatkowo wysokie ceny placówek niepublicznych  
mogą prowadzić do odwlekania decyzji o pierwszym cz y kolejnym dziecku. Nieco lepiej wygląda sytuacja 
w zakresie opieki przedszkolnej (dzieci w wieku 3–5 lat). W 2015 r. na jedno miejsc e w placówce 
wychowania przedszkolnego przypadało 1,12 dzieci. W  roku szkolnym 2014/2015 odsetek dzieci w wieku  
3–5 lat uczestniczących w edukacji przedszkolnej wy niósł 84,2%. Jednak nawet przy tak wysokim wskaźnik u 
istnieją dysproporcje pod względem terytorialnym. W  52 gminach upowszechnienie wychowania 
przedszkolnego wyniosło poniżej 40% (wyłącznie gmin y wiejskie), a w 168 gminach wskaźnik ten nie 
przekroczył 50%. W 358 gminach w Polsce nie ma w og óle przedszkoli, ale funkcjonują inne formy edukacj i 
przedszkolnej – gminy próbują zaspokajać potrzeby w  zakresie wychowania przedszkolnego prowadząc 
oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych i inn e formy wychowania przedszkolnego. 
Bezpośredni wpływ na sytuację społeczną i demograficzną, a także mobilność zawodową obywateli ma 
sytuacja mieszkaniowa . Wciąż istnieją duże niezaspokojone potrzeby miesz kaniowe, co przekłada się na 
odsuwanie w czasie decyzji ludzi młodych o założeni u rodziny czy posiadaniu dzieci. Statystyczny defic yt 
mieszkaniowy (definiowany jako różnica między liczb ą gospodarstw domowych a liczbą mieszkań) jest 
obecnie szacowany na około 900 tys. lokali. Ogranic zona dostępność mieszkań jest szczególnie istotnym 
problemem dla osób młodych, które zarabiają przecię tnie mniej oraz dla rodzin wychowujących 
przynajmniej dwoje dzieci. W Polsce przeważa budown ictwo indywidualne i mieszkania oferowane przez 
sektor deweloperski na własność (łącznie stanowiące  w latach 2011–2015 ok. 95% budowanych mieszkań 
i domów jednorodzinnych). Podmioty społecznego budo wnictwa czynszowego (gminy, towarzystwa 
budownictwa społecznego)  wybudowały zaledwie 2% puli mieszkań oddanych do uż ytku w 2015 r. 
Inwestycje skierowane bezpośrednio pod wynajem mogą  stanowić alternatywę dla osób, rodzin, których 
nie stać na zakup własnego mieszkania. 
Rynek pracy 
Polski rynek pracy od lat ulega przeobrażeniom (m.i n. migracje, automatyzacja i digitalizacja procesów  
pracy), które z mniejszym lub większym sukcesem powodują jego adaptację do rzeczywistości gospodarczej . 
Pomimo znaczącego spadku stopy bezrobocia i stopnio wej poprawy sytuacji osób pracujących, wciąż 
istnieje wiele wyzwań o charakterze strukturalnym, wymagających reakcji państwa.  
Jednym z głównych problemów polskiego rynku pracy s ą niewykorzystane zasoby pracy, w tym zwłaszcza 
wśród grup najbardziej narażonych na wykluczenie społeczne i bezrobocie długoterminowe, tj.: osób 
młodych, osób starszych, osób niepełnosprawnych i k obiet. Wskaźniki zatrudnienia dla tych grup plasują  się 
na bardzo niskim poziomie na tle średniej w UE. Wed ług Eurostatu, w 2015 r. wskaźnik zatrudnienia wśró d 
osób młodych w wieku 20–24 lata wyniósł w Polsce 44 ,5% i uplasował się poniżej średniej dla UE-28, któ ra 
wyniosła ponad 50%. Biorąc pod uwagę płeć, również wyraźnie widać duże dysproporcje w zatrudnieniu. 
Wskaźnik zatrudnienia (wiek 20–64 lata) wynosi dla mężczyzn 74,7%, a dla kobiet – 60,9% (średnia w UE dla 
mężczyzn – 75,8%, dla kobiet – 64,2%). Widać to tak że w statystykach dotyczących przedsiębiorczości. 
Zgodnie z danymi Badania Aktywności Ekonomicznej Lu dności, wśród blisko 3 mln osób pracujących w roku 
2015 na własny rachunek 2/3 stanowili mężczyźni. Ws kaźnik zatrudnienia osób po 55 roku życia od wielu lat 
systematycznie rośnie (z 31,6% w 2008 r. do 45,8% w  2015 r.), jednak jest ciągle jednym z niższych wśród 
krajów UE. Obowiązki rodzinne oraz opieka nad dziec kiem lub niesamodzielną osobą dorosłą są jednym 
z ważniejszych czynników bierności zawodowej w Pols ce. Przy czym należy zauważyć, że obowiązki te 
w przeważającej większości wypełniane są przez kobi ety. Znacznie poniżej średniej UE (45%) kształtuje się 
wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wiek u produkcyjnym (w 2015 r. wyniósł on 22,5%). 
Postęp w dziedzinie medycyny powodujący wydłużenie trwania życia i zmieniająca się sytuacja rodziny 
(rosnące oczekiwania lepszej jakości życia) spowodo wały, że starzenie się i niepełnosprawność (również  ta 
Monitor Polski – 118 –  Poz. 260 
 
117 związana z wiekiem) stają się istotnym problemem sp ołecznym. W wielu przypadkach skuteczna 
rehabilitacja oraz odpowiednie przygotowanie zawodo we mogłoby umożliwić powrót do pracy. Problemem 
jest jednak m.in niespójność systemu orzecznictwa o  niepełnosprawności, brak placówek kompleksowej 
rehabilitacji przygotowujących pacjentów do odzyska nia lub uzyskania zdolności do zatrudnienia czy też  
niewystarczająco skuteczny system zachęt do zatrudn iania osób niepełnosprawnych. Polska polityka 
gospodarcza i społeczna wymagają więc natychmiastow ego stworzenia kompleksowego systemu wczesnej 
rehabilitacji (np. w ramach programów PFRON, w tym w szczególności w zakresie rehabilitacji społecznej  
i zawodowej), który ułatwiłby osobom z niepełnospra wnościami powrót do pracy. Sprawnie działający 
system rehabilitacji zapobiegnie niepotrzebnym hosp italizacjom oraz zwiększonym kosztom opieki 
zdrowotnej i zabezpieczenia społecznego. 
Zasoby pracy są możliwe do uwolnienia także w rolni ctwie, gdzie pomimo postępujących przemian 
strukturalnych nadal istnieją niewykorzystane zasoby pracy, tworząc tzw. bezrobocie ukryte. Według 
Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywności owej – PIB33 można oszacować, że na koniec 2015 r. w 
rolnictwie indywidualnym pracowało około 490 tys. o sób w wieku produkcyjnym zbędnych z perspektywy 
potrzeb gospodarstwa (co określa szacunkową wielkoś ć ukrytego bezrobocia w sektorze rolnym) i stanowił y 
one prawie 20% w gronie pracujących w ciągu roku w działalności rolniczej w wieku ustawowej aktywności 
zawodowej. Mimo że oszacowana wielkość bezrobocia u krytego jest o ponad 10% mniejsza niż cztery lata 
wcześniej, to nadal należy ją uznać za relatywnie d użą.  
W kontekście zasobów pracy należy również wspomnieć o istniejącym w Polsce silnym regionalnym niezrównoważeniu rynków pracy, co wymusza dalekie d ojazdy do pracy oraz wysokie koszy ekonomiczne 
i transportowo-środowiskowe. Istnieją także znacząc e regionalne różnice w wydajności pracy oraz głębok ie 
terytorialne niezrównoważenie podaży zasobów i popy tu na pracę. W latach 2004–2013 maksymalna 
różnica wartości dodanej brutto pomiędzy województw ami zwiększyła się prawie dwukrotnie, tj. z 34 137 zł 
do 63 845 zł. I w 2013 r. wyniosła aż 59,6 pp. (naj większy spadek, tj. o 8,3 pp. zaznaczył się w regio nach 
śląskim i lubuskim). 
Kolejny problem to segmentacja rynku pracy, której przejawem jest przede wszystkim nierównowaga 
w dostępie do stabilnych form zatrudnienia . W 1998 r. praca na umowach nietrwałych dotyczyła tylko 
4,7% pracujących, a w 2015 r. odsetek ten wyniósł 28% i był to największy udział umów czasowych 
w zatrudnieniu wśród krajów Unii Europejskiej (przeciętna wartość o połowę niższa niż w Polsce). Poza wysokim odsetkiem zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony, w Polsce obserwuje się 
stosunkowo wysoki poziom wykorzystywania umów cywil noprawnych (wg. BAEL na początku 2016 r. na 
podstawie umów cywilnoprawnych pracowało w gospodar ce nieco ponad 500 tys. osób, z czego prawie 
60% deklarowało, że pracuje w oparciu o takie umowy , bo nie może znaleźć innej, bardziej stabilnej pra cy), 
które oferują wyjątkowo niskie zabezpieczenie praco wnika (zarówno w aspekcie ochrony przed 
zwolnieniem, jak i dostępu do świadczeń społecznych ). Osoby te przeciętnie zarabiają mniej niż pracown icy 
zatrudnieni na umowach regulowanych kodeksem pracy,  są narażone na wyższe ryzyko utraty pracy 
i ubóstwa, a także mają gorsze perspektywy awansu i  nabywania nowych umiejętności. W szczególności 
dotyczy to osób młodych, wchodzących dopiero na ryn
e k  p r a c y  ( 7 3 %  z  n i c h  p r a c u j e  w  f o r m i e  u m ó w  
tymczasowych lub cywilno-prawnych). Zauważyć jednak  należy, że niestabilność zatrudnienia jest także 
konsekwencją niepewności pracodawcy w obliczu proce sów zachodzących w gospodarce. 
Problemem jest również tzw. wymuszone samozatrudnienie , dotyczące obecnie ponad 1 mln osób, 
prowadzące niejednokrotnie do sytuacji prawnie niej asnych i ograniczające dostęp do ochrony socjalnej.  
Zgodnie z danymi BAEL, w roku 2015 w Polsce, spośró d wszystkich osób pracujących na własny rachunek 
niebędących pracodawcami, ok. 200 tys. osób wykonyw ało zlecenia wyłącznie lub głównie dla jednego 
zleceniodawcy, co wskazuje na to, że głównym powodem tej formy świadczenia usług jest chęć uniknięcia kosztów związanych z nawiązaniem stosunku pracy. Sk utkiem takich zjawisk mogą być niepewność 
                                                           
33 IERiGŻ-PIB przy określaniu zbiorowości zbędnie zat rudnionej w gospodarstwach rolnych stosuje kryteriu m niewykorzystanego czasu pracy. Za 
osoby zbędne uznaje się wszystkie osoby w wieku pro dukcyjnym pracujące wyłącznie lub głównie w indywid ualnym gospodarstwie rolnym, które 
w ciągu roku pracowały 3 miesiące lub mniej, a także przypadki dłuższego okresu pracy, ale nie więcej niż 3 godziny dziennie. Ponadto te osoby były 
skłonne podjąć pracę poza użytkowanym gospodarstwem . Każdy sposób określania zbędnie zatrudnionych jes t obarczony pewnymi 
niedoskonałościami, które wynikają w głównej mierze  ze złożoności istoty bezrobocia w gospodarstwach r odzinnych. 
Monitor Polski – 119 –  Poz. 260 
 
118 zatrudnienia i segmentacja rynku pracy, które hamuj ą wzrost wydajności uniemożliwiając pełne 
wykorzystanie potencjału kapitału ludzkiego, a takż e opóźniają decyzje prokreacyjne. 
Z kolei, niska elastyczność organizacji rynku pracy  przejawia się w niewystarczająco efektywnym 
zarządzaniu czasem pracy i niskim wykorzystaniem elastycznych sposobów świadczenia pracy (np. różne 
godziny pracy, możliwość telepracy, praca zdalna, e lastyczny czas rozliczenia godzin pracy). Jest to i stotne 
w szczególności dla kobiet powracających na rynek p racy po okresie macierzyństwa i osób zaangażowanych  
w obowiązki opiekuńcze. W Polsce zaledwie 10% kobie t pracuje w niepełnym wymiarze czasu, przy średniej  
dla UE-28 wynoszącej ponad 31%. Wynika to z jednej strony z tradycyjnej kultury pracy, z drugiej zaś 
z problemu niskich płac, które utrudniają utrzymani e gospodarstwa domowego w sytuacji ograniczenia 
zarobków jego członków. Analiza danych o wynagrodze niach pokazuje zróżnicowany poziom zarobków 
w województwach oraz nierównomierny ich wzrost. W 2 014 r. najwyższe wynagrodzenie zanotowano 
w województwie mazowieckim (o ponad 25% wyższe niż przeciętne dla kraju). Relatywnie wysokie były 
również płace w: dolnośląskim, pomorskim i śląskim,  natomiast najniższe – w podkarpackim i warmińsko-
mazurskim. Różnica między województwami o najwyższe j i najniższej wysokości wynagrodzeń wyniosła ok. 
1760 zł. Jednocześnie wyzwaniem pozostaje różnica w  płacach między kobietami i mężczyznami. Według 
danych GUS pochodzących z badania struktury wynagro dzeń według zawodów za 2014 r., wskaźnik 
zróżnicowania wynagrodzeń kobiet i mężczyzn (tak zw ana luka płacowa) wynosi 7,7% na niekorzyść kobiet,  
co oznacza, że średnio różnica pomiędzy płacami pra cowników obu płci wynosiła ponad 760 zł. Różnice te 
pogłębiły się jeszcze w ostatnich latach w sześciu województwach: podkarpackim, opolskim, wielkopolski m, 
dolnośląskim, małopolskim i mazowieckim. 
Innym zjawiskiem, ograniczającym skuteczność polity k rynku pracy, jest trudna do oszacowania populacja 
osób pracujących w „szarej strefie” . Szara strefa obejmuje nie tylko nielegalne (czy t eż nieformalne) 
zatrudnienie, ale także np. zaniżanie uzyskiwanych dochodów czy obrotów firm. Według GUS, szara strefa  
w Polsce to około 13% PKB, z kolei IBnGR oszacował ją w 2014 r. na ok. 19,5% PKB. W szczególności doty czy 
ona w większym nasileniu niektórych sektorów gospod arki (np. rolnictwo, budownictwo, usługi opiekuńcze , 
sprzątające itp.). Zjawisko szarej strefy wywiera n egatywny wpływ na całą gospodarkę, ograniczając wpł ywy 
do budżetu, powodując zjawisko nieuczciwej konkuren cji, czy wreszcie pozbawiając pracowników 
zabezpieczenia społecznego. 
Warto również zauważyć, iż postęp techniczny przeja wiający się, wspomnianą na wstępie, rosnącą 
digitalizacją i automatyzacją procesów ekonomicznyc h (również społecznych), może skutkować spadkiem 
ogólnego popytu na pracę bądź, co bardziej prawdopo dobne, istotnymi zmianami w strukturze tego 
popytu, a w konsekwencji procesami polaryzacji rynk u pracy. Można oczekiwać, że wraz z rozwojem 
postępu technicznego, który niewątpliwie jest klucz owy dla poprawy pozycji konkurencyjnej polskiej 
gospodarki, praca ludzka będzie wypierana przez now oczesne technologie. Nierozstrzygnięte pozostaje, 
czy inne sektory gospodarki będą w stanie zaabsorbo wać te zasoby pracy, a także jakie nowe miejsca pra cy, 
kompensujące utratę tych miejsc w przemyśle, zostan ą utworzone. 
Wszystkie te zjawiska wymagają efektywnej reakcji z e strony państwa, w tym w szczególności odpowiednio  
dostosowanej polityki rynku pracy. Uwzględniając fa kt zmian demograficznych i stopniowej redukcji 
nowych zasobów pracy, konieczne jest dostosowanie u sług rynku pracy do zmieniających się potrzeb rynku  
pracy. 
 
   
 
   
Monitor Polski – 120 –  Poz. 260 
 
119 II. Cele i oczekiwane efekty 
 Tworzenie warunków dla wzrostu dochodów mieszkańcó w Polski, przy jednoczesnym 
wzroście spójności społecznej wymaga położenia odpo wiedniego nacisku na działania 
przeciwdziałające ubóstwu Polaków i wyrównujące sza nse różnych grup społecznych, 
w szczególności tych, które są najbardziej zagrożon e ubóstwem. 
W odpowiedzi na zdiagnozowane, negatywne skutki zmi an demograficznych, konieczne 
jest przede wszystkim poszukiwanie zachęt do zmiany  postaw wobec prokreacji, które 
prowadzić będą do poprawy współczynnika dzietności.  P o t r z e b n e  d o  t e g o  s ą  l e p s z e  
warunki opieki i kształcenia dzieci, zapewnienie ko mpleksowej ochrony zdrowia 
prokreacyjnego (co spowoduje obniżenie liczby par b ezdzietnych oraz poprawę trendów 
demograficznych), wsparcie opieki zdrowotnej nakier owanej również na osoby 
pracujące jaki i zagrożone utratą pracy z przyczyn zdrowotnych, zwiększenie dostępności 
do taniego mieszkalnictwa, efektywniejsze i bardzie j elastyczne rozwiązania, 
pozwalające łączyć ambicje zawodowe z aspiracjami r odzinnymi i na podobnych 
zasadach – pracę w rolnictwie z pracą najemną poza tym sektorem. 
Świadczenie zintegrowanych usług społecznych przycz yni się zarówno do poprawy 
skuteczności i efektywności tych usług, jak i do za pewnienia ich lepszego wykorzystania 
oraz zwiększenia ich zasięgu. 
Starzejące się społeczeństwo wymagać będzie z jedne j strony większych nakładów 
finansowych dla sektora „białej” gospodarki, z drug iej zaś rozwijania nowej gałęzi tzw. 
„srebrnej” gospodarki, dzięki której poszerzy się z akres usług oraz asortyment 
produktów dla osób starszych – wszystko to zaś dopr owadzi do poprawy jakości 
i samodzielności życia, w tym dłuższej aktywności z awodowej. 
Polska gospodarka potrzebuje zarówno kapitału finan sowego, jak i kapitału ludzkiego. 
N iskie – n a  tle in n ych  kraj ów Eu rop y  Zach od n iej –  w skaźniki zatrudnienia wskazują, że 
dla osiągnięcia przewag konkurencyjnych konieczne j est zwiększenie poziomu 
aktywności zawodowej mieszkańców Polski. W konsekwe ncji będzie to miało 
przełożenie na zmniejszenie poziomu ubóstwa, zwięks zenie dochodów gospodarstw 
domowych i całościowy rozwój gospodarczy Polski. Dł ugofalowo zaś powinno zmniejszać 
zróżnicowania społeczne i sprzyjać budowaniu spójno ści społecznej. Będzie to możliwe 
dzięki odpowiedniemu zaangażowaniu tej części kapit ału ludzkiego, która obecnie 
(z różnych przyczyn) pozostaje nieaktywna na rynku pracy (w tym zwłaszcza osób 
młodych, osób z niepełnosprawnościami, kobiet i osó b 50+, osób odchodzących 
z rolnictwa do innych sektorów gospodarki oraz bezr obocia ukrytego w rolnictwie). 
Dzięki poprawie instytucjonalnych warunków opieki n ad najmłodszymi dziećmi, poprzez tworzenie nowych 
miejsc opieki w różnych formach (np. żłobek, usługa  opiekuna dziennego, klub dziecięcy), zwiększy się 
odsetek dzieci w wieku 0–3 lata objętych różnymi fo rmami opieki instytucjonalnej. Umożliwi to łączenie  
ambicji zawodowych z aspiracjami rodzinnymi i pozwo li na zwiększenie zatrudnienia, zwłaszcza kobiet. 
Równolegle zostaną wprowadzone ułatwienia w zatrudn ianiu przez osoby fizyczne osób do opieki nad 
dziećmi czy osobami starszymi lub chorymi (opieka n ieinstytucjonalna w domu osoby). 
Poprzez działania na rzecz aktywizacji zawodowej grup nieaktywnych na rynku pracy zwiększy się 
zatrudnienie osób w wieku 20–64 lata, co w konsekwe ncji będzie miało przełożenie również na 
zmniejszenie poziomu ubóstwa, zwiększenie dochodów gospodarstw domowych i wzrost gospodarczy. 
Rozszerzone zostaną także możliwości wykonywania pr acy w niepełnym wymiarze czasu pracy, 
w elastycznych godzinach i pracy na odległość oraz możliwości wykonywania pracy dzięki poprawie 
wahadłowej mobilności przestrzennej. 
  
 Redukcja 
ubóstwa 
i wykluczenia 
społecznego 
oraz poprawa 
dostępu do 
usług 
świadczonych 
w odpowiedzi 
na wyzwania 
demograficzne  
Wzrost 
i poprawa 
wykorzystania 
potencjału 
kapitału 
ludzkiego na 
rynku pracy  
Monitor Polski – 121 –  Poz. 260 
 
120 III. Wskaźniki  
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020 Wartość w 
roku 2030 Źródło 
danych 
Wskaźnik zatrudnienia kobiet z 
najmłodszym dzieckiem w wieku do 5 lat 
wg BAEL  % 64,1 
(2015) 65,0 70,0 GUS 
Stopa ubóstwa skrajnego  %  6,5 
(2015) 5,5 4,5 GUS 
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem 
relatywnym (po uwzględnieniu w 
dochodach transferów społecznych) % 17,6 
(2015) 14,0 12,0 GUS 
Odsetek dzieci w wieku 0–3 lata 
objętych różnymi formami opieki 
instytucjonalnej % 8,1 
(2015) 10,0 33,0 MRPiPS 
Wskaźnik aktywnego starzenia się (AAI) wskaźnik 
syntetyczny 28,1 
(2014) 30,0 35,0 MRPiPS 
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 
20–64 lata wg BAEL % 67,8  
(2015) 71,0 73,0 GUS 
Współczynnik obciążenia 
demograficznego osobami starszymi  współczynnik 22,8  
(2015) 28,5 35,4 GUS 
Liczba mieszkań przypadająca na 1000 
mieszkańców sztuki 367  
(2015) 389 435 GUS 
IV. Kierunki interwencji 
1. Aktywna polityka prorodzinna 
Aktywna polityka rodzinna, łagodząca negatywne tren dy demograficzne, to szereg działań o charakterze 
finansowym, instytucjonalnym i prawnym, obejmującyc h takie obszary jak: zdrowie, opieka nad dzieckiem,  
system podatkowy, dostęp do mieszkań, możliwość god zenia ról zawodowych i rodzinnych, elastyczność 
rynku pracy. To również działania promujące wartośc i rodzinne oraz zdrowie prokreacyjne. Skuteczna 
realizacja tej polityki wymaga podejmowania działań skoordynowanych i długofalowych. Należy jednak 
podkreślić, iż wiele elementów tego procesu jest ju ż prowadzonych równolegle. Istniejące rozwiązania 
w tym zakresie (np. urlopy), bezpośrednie wsparcie finansowe dla rodzin posiadających dzieci (Program 
500+) zostaną wzmocnione poprawą dostępności usług opieki nad dziećmi do lat 3, poprzez tworzenie 
nowych miejsc opieki w różnych formach (np. żłobek,  usługa opiekuna dziennego, klub dziecięcy). 
Prowadzone będą również inwestycje w rozwój edukacj i przedszkolnej i zmniejszenie dysproporcji w jej 
upowszechnieniu – zwłaszcza pomiędzy miastem a wsią . Szczególnej uwagi wymaga sytuacja rodzin z osobą 
niepełnosprawną, w tym z dzieckiem niepełnosprawnym , cechujących się niską aktywnością zawodową 
i społeczną opiekunów oraz wysokim ryzykiem ubóstwa  ekonomicznego. Niepełnosprawność wpływa na 
wiele obszarów życia rodziny, tj. na jej sytuację m aterialną, społeczną czy też zdrowotną.  
Krótkookresowo wyzwania demograficzne dla rynku pra cy mogą być łagodzone m.in. poprzez odpowiednio 
zaplanowane procesy migracyjne, niemniej jednak doc elowo głównym instrumentem poprawy sytuacji 
demograficznej kraju powinna być skuteczna polityka  prorodzinna. Aby było to możliwe, niezbędne jest 
stworzenie systemu zachęt do posiadania większej li czby dzieci i warunków dla ich wychowania, przy 
zachowaniu zasady pomocniczości ze strony państwa i  współdzielenia kosztów realizacji usług na rzecz 
opieki i wychowania przez różne strony (państwo, sa morząd, rodzice, pracodawcy). Konieczne jest równie ż 
podjęcie działań mających na celu ograniczenie nega tywnych skutków niepłodności, szczególnie w sytuacj i 
niskiego przyrostu naturalnego m.in. poprzez wprowa dzenie w życie Programu kompleksowej ochrony 
zdrowia prokreacyjnego w Polsce . Skuteczna polityka rodzinna możliwa jest do osiąg nięcia poprzez 
różnicowanie działań i kompleksowość ich oferty, na  którą będą składały się zarówno bezpośrednie 
Monitor Polski – 122 –  Poz. 260 
 
121 transfery finansowe zapobiegające ubóstwu rodzin z dziećmi (np. program Rodzina 500+), zmiany prawne 
czy organizacyjne, wspomagające wychowywanie dzieci  (przedszkola, urlopy macierzyńskie, rodzicielskie 
i wychowawcze), jak i zachęty do podejmowania pracy  przez rodziców (preferencyjny system podatkowy 
i zasiłkowy). Aby polityka prorodzinna miała także długofalowy wymiar finansowy, należy dokonać jej 
krytycznego przeglądu, którego celem byłoby m.in. uspójnienie różnych programów, strategii oraz 
mechanizmów wspierania rodzin, w tym m.in. waloryza cji kwot i progów przyznawania różnego typu 
świadczeń, przegląd istniejących ulg i stawek podat kowych. 
Jedynie równoległe działania podejmowane we wszystkich tych obszarach pozwolą w pełni wykorzystać 
potencjał polityki rodzinnej na rzecz odpowiedzialn ego rozwoju. 
Działania do 2020 r.: 
 Dalszy rozwój zróżnicowanych form opieki nad dziećm i (wzrost dostępności i jakości usług 
opiekuńczych i wczesno-edukacyjnych). 
 Ujednolicenie i wzmocnienie systemu wsparcia rodzin y, w tym m.in. wsparcie finansowe rodziców 
z dziećmi w ramach programu Rodzina 500+ . 
 Przygotowanie i wprowadzenie rozwiązań prawno-organ izacyjnych oraz finansowych na rzecz 
wsparcia psychologicznego, zdrowotnego, społecznego , funkcjonalnego i ekonomicznego rodzin 
z osobami niepełnosprawnymi. 
Działania do 2030 r.: 
 Wprowadzenie zmian w organizacji opieki zdrowotnej,  prowadzenie szerokiej edukacji zdrowotnej, 
adaptacja nowych standardów postępowania w opiece s pecjalistycznej, poprawa zdrowia 
prokreacyjnego (w tym m.in. poprawy stanu zdrowia w  zakresie zidentyfikowanych chorób 
utrudniających posiadanie potomstwa). 
 Przegląd i lepsze dopasowanie systemu wsparcia fina nsowego (w tym systemu podatkowego) do 
potrzeb rodzin z dziećmi. 
 Wdrażanie i aktualizacja rozwiązań prawno-organizac yjnych oraz finansowych na rzecz wsparcia 
psychologicznego, zdrowotnego, społecznego, funkcjo nalnego i ekonomicznego rodzin z osobami 
niepełnosprawnymi. 
Projekty strategiczne: 
Polityka rodzinna i opieka na dziećmi – kompleksowe i systemowe wspieranie rodzin z dzieć mi – 
uwzględnia m.in. systemowe zapewnienie opieki insty tucjonalnej nad małymi dziećmi (do lat 3), 
umożliwiające aktywizację zawodową rodziców i opiek unów oraz program zwiększenia liczby miejsc 
wychowania przedszkolnego i podniesienie jakości ed ukacji przedszkolnej.  
Zdrowa Mama – działania szkoleniowe i informacyjne, mające na c elu poprawę wiedzy społeczeństwa na 
temat zdrowia prokreacyjnego, poprawę kwalifikacji i umiejętności lekarzy i położnych, zapewnienie 
dostępu do kompleksowej diagnostyki i leczenia niep łodności, zabezpieczenie płodności wśród pacjentek 
leczących się z powodów onkologicznych (Program kom pleksowej ochrony zdrowia prokreacyjnego), 
podniesienie jakości opieki okołoporodowej, udoskon alenie i rozwój profilaktyki dla kobiet w ciąży (i dzieci 
w okresie prenatalnym) oraz matki i dziecka po jego  urodzeniu ze szczególnym uwzględnieniem 
upowszechniania karmienia piersią (Ogólnopolski pro gram upowszechniania karmienia piersią). 
Program kompleksowego wsparcia dla rodzin Za życiem  – kompleksowe rozwiązania, dotyczące wsparcia 
rodzin z osobą niepełnosprawną, w tym z dzieckiem n iepełnosprawnym, w szczególności w obszarach 
dotyczących wsparcia dla kobiet w ciąży, wczesnego wspomagania dziecka i jego rodziny, usług 
wspierających i rehabilitacyjnych, zdrowotnych, edu kacyjnych, wsparcia mieszkaniowego, a także 
koordynacji, poradnictwa i informacji. Przyjęte w P rogramie rozwiązania mają na celu umożliwienie 
rzeczywistej i pełnej integracji społecznej osób ni epełnosprawnych oraz wsparcie psychologiczne, 
społeczne, funkcjonalne i ekonomiczne ich rodzin. 
 
Monitor Polski – 123 –  Poz. 260 
 
122 2. Poprawa dostępności do usług, w tym społecznych i z drowotnych 
Efektywnie realizowane (dostępne, dobrej jakości) u sługi publiczne są istotnym czynnikiem regulacji 
zachowań społecznych i poprawy jakości życia. Kieru nek interwencji działań i środków publicznych w tym  
zakresie zakłada m.in. wsparcie deinstytucjonalizac ji opieki nad osobami niesamodzielnymi, możliwie 
szeroki rozwój usług środowiskowych (opiekuńczych o raz asystenckich), a także wsparcie rodziny 
i opiekunów faktycznych w pełnieniu ich roli opieku ńczo-wychowawczej np. w postaci tworzenia 
regionalnych centrów wsparcia opiekunów nieformalny ch/faktycznych osób niesamodzielnych – starszych, 
niepełnosprawnych. Działania te mają na celu przede  w s z y s t k i m  o d c i ą ż e n i e  r o d z i n ,  a  t y m  s a m y m  
odraczanie w czasie konieczności całodobowej opieki  instytucjonalnej nad podopiecznym i zwiększenie 
szans na zatrudnienie opiekunów, a także wzrost jak ości opieki domowej sprawowanej nad osobami 
niesamodzielnymi. 
Deinstytucjonalizacja zakłada stopniowe ograniczani e udziału osób przebywających w placówkach 
zamkniętych na rzecz zwiększania udziału wsparcia ś rodowiskowego, co (ze względu na wciąż duży i rosną cy 
w dłuższej perspektywie popyt) niekoniecznie oznacz a ograniczanie liczby miejsc w samych instytucjach 
opiekuńczych. Z jednej strony umożliwi to aktywizac ję osób w wieku aktywności zawodowej, obciążonych 
dziś obowiązkami opiekuńczymi nad osobami niesamodz ielnymi (dzieci, dorosłe osoby 
z niepełnosprawnością, rodzice), z drugiej zaś może  sprzyjać podjęciu aktywności zawodowej osobom, któ re 
potrzebują szczególnego wsparcia w tym zakresie (np . osoby z niepełnosprawnościami). 
Obok usług społecznych to także podejmowanie działa ń projakościowych w systemie ochrony zdrowia, 
które ułatwią dostęp do przystępnych cenowo, trwały ch oraz wysokiej jakości usług zdrowotnych. Istotnymi 
elementami tych działań będzie profilaktyka zdrowot na osób pracujących, pozwalająca na dłuższe 
funkcjonowanie na rynku pracy i lepszą jakość życia  w późniejszym wieku oraz preferowanie realizacji t ych 
usług przez podmioty niekomercyjne, o misji społecz nej (np. podmioty ekonomii społecznej).  
Ważną rolę w dostępie do wysokiej jakości usług mog ą pełnić również działania na rzecz poprawy 
wahadłowej mobilności przestrzennej oraz zwiększeni a dostępności do tanich mieszkań na wynajem, 
pozwalające na większą mobilność wewnątrzkrajową. K ompleksowa interwencja powinna zakładać rozwój 
usług nie tylko na poziomie lokalnym (gminy, powiatu), ale także tych o charakterze ponadlokalnym, do 
których dostęp jest dziś najbardziej utrudniony. Sz czególne znaczenie w tym kontekście mają działania 
poprawiające dostępność przestrzeni, transportu, dó br i usług, które zwiększają udział np. osób starsz ych 
czy niepełnosprawnych w życiu społecznym – np. dzię ki stosowaniu zasad projektowania uniwersalnego. 
Działania do 2020 r.:  
 Wsparcie rozwoju (w tym standaryzacja i certyfikacj a jakości) usług asystenckich i opiekuńczych, 
w szczególności w warunkach domowych i pół-stacjona rnych. Włączanie obywateli i podmiotów 
ekonomii społecznej (w tym organizacji pozarządowyc h) w realizację usług społecznych na rzecz 
osób niesamodzielnych i zagrożonych wykluczeniem sp ołecznym. 
 Wsparcie rozwoju społecznej funkcji gospodarstw rol nych, łączącej rolnictwo wielofunkcyjne 
i usługi o charakterze społecznym (lub zdrowotnym) na poziomie lokalnym, umożliwiające 
dywersyfikację dochodów rolników połączoną z szersz ą ofertą usług socjalnych dla osób starszych 
i niepełnosprawnych. 
 Promocja aktywności zawodowej i społecznej seniorów  (wolontariat seniorów, pomoc sąsiedzka). 
 Zwiększenie dostępu do taniego mieszkalnictwa (mies zkania na wynajem), poprawa 
funkcjonowania prywatnego rynku najmu (m.in. poprze z reformę prawa lokatorskiego łączącą 
ochronę interesów osób prywatnych i firm oferującyc h mieszkania na wynajem), rozwój 
mieszkalnictwa wspomaganego na rzecz osób zagrożony ch wykluczeniem społecznym. 
Działania do 2030 r.:  
 Optymalizacja mobilności przestrzennej w dojazdach do pracy oraz racjonalizacja przestrzennej 
lokalizacji obiektów świadczących usługi społeczne (w tym edukacyjne i zdrowotne). 
 Poprawa dostępu do produktów i usług umożliwiającyc h mobilność społeczną i zawodową oraz 
zwiększających autonomię funkcjonowania społecznego  (np. teleopieki, sprzętu rehabilitacyjnego, 
sprzętu kompensacyjnego, innowacyjnych technologii wspomagających dla osób starszych, 
Monitor Polski – 124 –  Poz. 260 
 
123 niesamodzielnych i niepełnosprawnych, bezpiecznych środków/usług transportowych, 
nowoczesnego sprzętu komputerowego). 
 Wzmocnienie socjalnej i zdrowotnej funkcji placówek  edukacyjnych i oświatowych. 
 Podejmowanie działań służących poprawie świadomości  demograficznej społeczeństwa. 
Projekty strategiczne: 
Narodowy Program Mieszkaniowy – nowa polityka mieszkaniowa, integrująca sfery leg islacyjne 
i finansowe, zmierzająca do zaspokojenia potrzeb mi eszkaniowych niezamożnych rodzin (m.in. tanie 
mieszkania na wynajem , system oszczędzania na cele mieszkaniowe). 
Polityka społeczna wobec osób starszych 2030. Bezpi eczeństwo*Uczestnictwo*Solidarność – reforma 
opieki nad osobami niesamodzielnymi, w tym: wypraco wanie kryteriów oceny niesamodzielności, 
uregulowanie zasad finansowania usług opiekuńczych,  opracowanie strategii deinstytucjonalizacji usług 
oraz rozwój opieki formalnej w warunkach domowych i  pół-stacjonarnych. 
(NIE)Samodzielni – zintegrowane wiązki usług społecznych na rzecz os ób niesamodzielnych, które 
zmniejszą ryzyko nadmiernego obciążenia opieką opie kunów nieformalnych (opieka wspierająca, opieka 
„wytchnieniowa”, opieka zastępcza) oraz umożliwią i m łączenie aktywności społecznej i zawodowej 
z opieką.  
Przestrzeń dla wszystkich –  standardy dostępności definiujące rozwiązania tech niczne i przestrzenne, 
zgodne z zasadami projektowania uniwersalnego, w ce lu zapewnienia pełnej dostępności przestrzeni 
publicznej (w tym dostosowywania środków transportu ) do potrzeb osób o ograniczonej sprawności lub 
mobilności. 
3. Wsparcie grup zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem o raz zapewnienie spójności działań na rzecz 
integracji społecznej  
Problem ubóstwa i związanego z nim ryzyka wykluczen ia społecznego jest problemem dotykającym 
znacznej części społeczeństwa polskiego, które nier ównomiernie korzystało z dotychczasowego rozwoju 
gospodarczego kraju. 
Jedną z grup najbardziej narażonych na ryzyko ubóst wa są rodziny wielodzietne i rodziny niepełne. Prob lem 
ten dotyka w dużym stopniu także dzieci i młodzież (zwłaszcza z niepełnosprawnością) oraz rodziny, 
w których co najmniej jeden opiekun nie posiada zat rudnienia. Wg danych GUS z 2015 r. problem ubóstwa 
skrajnego dotyka ok. 9% dzieci w Polsce. 
 
Źródło: II edycja Badania Spójności Społecznej, GUS  
Monitor Polski – 125 –  Poz. 260 
 
124 Inną grupą zagrożoną ubóstwem i wykluczeniem społec znym są seniorzy, którzy z powodu chorób 
towarzyszących zaawansowanemu wiekowi, zmuszeni są przeznaczyć na leki dużą część swojego dochodu 
lub nawet rezygnują z leczenia z powodu niewystarcz ających środków finansowych. Ubóstwo ekonomiczne 
wiąże się więc z deprywacją w innych obszarach życi a (zdrowie, wypoczynek, rozrywka, edukacja), 
ograniczając szanse rozwojowe osób o niskich dochod ach. 
Z jednej strony wsparcie państwa powinno więc poleg ać na selektywnych świadczeniach społecznych oraz 
instrumentach kompensacyjno-wyrównawczych, skierowa nych bezpośrednio do tych grup. Z drugiej zaś, 
podejmowane muszą być działania na rzecz wyrównywan ia szans rozwojowych i przeciwdziałania 
zaniedbaniom wynikającym z deficytów społecznych i ekonomicznych. Konieczne są też na większą skalę 
działania profilaktyczne i podejmowanie interwencji /pomocy na możliwie wczesnym etapie, aby nie 
doprowadzać do pogłębiania procesów wykluczenia spo łecznego. Z uwagi na wielość możliwych źródeł 
świadczeń społecznych i podmiotów odpowiedzialnych za przeciwdziałanie ubóstwu i wykluczeniu, 
wskazane jest prowadzenie działań zmierzających do usprawnienia zarządzania polityką na rzecz redukcji  
ubóstwa i wykluczenia społecznego z poziomu krajowe go. 
Kluczową rolę we wspieraniu integracji społecznej m ogą odegrać podmioty ekonomii społecznej 
i organizacje pozarządowe. Wykorzystując zasoby i d ziałając w obszarach uznawanych za nieefektywne w 
kategoriach działalności komercyjnej (m.in. obszarze usług społecznych użyteczności publicznej), mogą stać 
się ważnym ogniwem łączącym cele społeczne z działa lnością gospodarczą. Celem tych działań powinna być  
budowa modeli rozwoju gospodarczego w skali lokalne j, opartych o zasady sprawiedliwości społecznej 
i odpowiedzialnego rozwoju.  
Działania do 2020 r.: 
 Uspójnienie systemu programowania i realizacji poli tyki integracji społecznej (różnych szczebli), 
w tym m.in. zmiana modelu funkcjonowania ośrodków p omocy społecznej, szersze wykorzystanie 
aktywizacji zawodowej w podmiotach reintegracyjnych  (WTZ, CIS, KIS), większy udział podmiotów 
ekonomii społecznej w realizacji zadań i usług, w c elu skuteczniejszej aktywizacji zawodowej 
uczestników zajęć rehabilitacyjnych i reintegracyjn ych oraz lepsze adresowanie pomocy 
i egzekwowanie warunków jej udzielania. 
 Tworzenie i wdrażanie sieci usług i programów aktyw izacyjnych, rehabilitacyjnych, 
resocjalizacyjnych (w szczególności dla osób z niep ełnosprawnością) – od aktywizacji społecznej do 
włączenia społecznego i zawodowego. 
 Rozpoczęcie prac legislacyjnych związanych z przygo towaniem projektu ustawy kompleksowo 
regulującej sferę ekonomii społecznej, w tym zasady  udziału podmiotów ekonomii społecznej 
w realizacji zadań publicznych. 
 Rozwijanie sektora ekonomii społecznej jako miejsca  aktywizacji i pracy dla osób o ograniczonej 
zatrudnialności na otwartym rynku (np. wsparcie two rzenia PES i usługi dla PES, instrumenty 
zwrotne, partnerstwo publiczno-społeczne). 
 Poprawa dostępu do leków dla osób w podeszłym wieku  poprzez niwelowanie ekonomicznej 
bariery związanej z kosztem zakupu leków. 
 Poszukiwanie innowacyjnych metod aktywizacji osób p ozostających poza rynkiem pracy (np. 
innowacje i obligacje społeczne, adresowanie wielu problemów społecznych w ramach jednego 
przedsięwzięcia). 
 Poprawa dostępności edukacji (edukacja włączająca) dla osób niepełnosprawnych (zwłaszcza 
edukacji zawodowej i edukacji na poziomie wyższym).  
Działania do 2030 r.: 
 Wzmacnianie więzi międzypokoleniowych i międzysąsie dzkich w otoczeniu osób zagrożonych 
wykluczeniem społecznym. 
Projekty strategiczne: 
Skuteczna pomoc społeczna – usprawnienie funkcjonowania polityki na rzecz włą czenia społecznego 
i zwalczania ubóstwa poprzez poprawę potencjału i e fektywności instytucji pomocy społecznej. 
Monitor Polski – 126 –  Poz. 260 
 
125 Ekonomia solidarności społecznej – program wzmocnienia sektora ekonomii społecznej ( w szczególności 
w realizacji usług społecznych użyteczności publicz nej na rzecz osób zagrożonych wykluczeniem 
społecznym), łączący w sobie założenia programów: K rajowego Programu Rozwoju Ekonomii Społecznej 
i Funduszu Inicjatyw Obywatelskich. 
Włączeni w edukację – nowy model kształcenia dzieci, młodzieży i dorosłych z niepełnosprawnościami 
i specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, zmierzający do większej  aktywizacji zawodowej 
niepełnosprawnych absolwentów szkół i uczelni. 
Leki 75+ – program zapewniający osobom po ukończeniu 75. rok u życia bezpłatny dostęp do wybranych 
leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczeni a żywieniowego oraz wyrobów medycznych.  
Inkubator Innowacji Społecznych  – system identyfikacji i testowania nowych rozwiąz ań i narzędzi dla 
eliminacji lub ograniczenia problemów społecznych. 
4. Rynek pracy zapewniający wykorzystanie potencjału z asobów ludzkich dla rozwoju Polski 
W związku z obserwowanym ubytkiem zasobów siły robo czej na rynku pracy kluczową rolę w najbliższych 
latach odgrywać będzie aktywizacja zawodowa rezerw kapitału ludzkiego z grup dotychczas szczególnie 
zagrożonych bezrobociem i dezaktywizacją: osób młod ych, kobiet (w tym matek nieaktywnych zawodowo), 
osób niepełnosprawnych, osób w wieku 50+, osób dług otrwale bezrobotnych oraz w sektorach, gdzie 
występuje bezrobocie ukryte (np. w rolnictwie). Nal eży tu odróżnić osoby w zasadzie gotowe do podjęcia  
pracy i osoby z określonymi deficytami. Wobec pierwszych działania aktywizacyjne będą realizowane 
przede wszystkim poprzez aktywne instrumenty rynku pracy (np. szkolenia, staże, praktyki, dotacje 
i instrumenty zwrotne), poprawę współpracy instytuc ji rynku pracy z pracodawcami oraz likwidowanie 
barier do podejmowania zatrudnienia – w tym również  z wykorzystaniem programów współfinansowanych 
ze środków unijnych. Z kolei w przypadku osób w szc zególnie trudnej sytuacji, które często nie są w st anie 
poradzić sobie na otwartym rynku pracy, zastosowane  zostaną instrumenty ekonomii społecznej.  
W przypadku osób niepełnosprawnych, należy koncentr ować się na tworzeniu warunków do ich wczesnego 
powrotu do pracy i utrzymania się w zatrudnieniu m. in. poprzez stymulację motywacji, rehabilitację 
zdrowotną, uzupełnianie kwalifikacji czy likwidację  barier mentalnych i środowiskowych. W tym celu nal eży 
stworzyć sieć synergicznych powiązań pomiędzy różny mi instytucjami (np. ZUS, KRUS, PFRON, JST, placówk i 
medyczne). Istnieje także konieczność podejmowania kompleksowych i wielowymiarowych działań 
z zakresu rehabilitacji medycznej (w tym psychologi cznej), społecznej i zawodowej, prowadzących do 
pełnego włączenia społecznego przy zastosowaniu Mię dzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, 
Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).  
Działania do 2020 r.: 
 Przeciwdziałanie segmentacji rynku pracy m.in. popr zez: lepsze wykorzystanie mechanizmów 
regulacji rynku pracy (zarówno istniejących, jak i wprowadzanie nowych), wyrównywanie kosztów 
pracy pomiędzy umowami cywilno-prawnymi a pracą świ adczoną na podstawie kodeksu pracy (np. 
stawka minimalna za pracę, jednolite zasady podatko wo-ubezpieczeniowe, redukcja klina 
podatkowego dla najmniej zarabiających), stosowanie  minimalnej stawki godzinowej dla niektórych 
umów cywilnoprawnych, lepsze egzekwowanie obowiązujących rozwiązań prawnych dotyczących 
zakazu zastępowania umów o pracę umowami cywilnopra wnymi, umożliwienie osobom na 
umowach cywilnoprawnych zrzeszania się w związki za wodowe, wykorzystanie potencjału rad 
pracowniczych, zmiany w funkcjonowaniu agencji prac y i zatrudnieniu pracowników tymczasowych, 
przeciwdziałanie jakiejkolwiek dyskryminacji w zatr udnieniu. 
 Aktywizacja zawodowa osób biernych zawodowo oraz dł ugotrwale bezrobotnych (w tym 
szczególnie osób młodych z tzw. kategorii NEET), os ób z niepełnosprawnościami, kobiet. 
 Wspieranie aktywności zawodowej kobiet m.in. poprze z odpowiednio ukierunkowane programy 
finansowego wsparcia rodzin (np. wg zasady „złotówk a” za „złotówkę”), rozwój różnych form opieki 
nad dziećmi, programy podnoszenia kwalifikacji prac owników po przerwie w zatrudnieniu. 
 Wspieranie aktywności zawodowej osób po 50. roku ży cia m.in. poprzez aktywne instrumenty 
rynku pracy, programy uzupełniania lub zmiany kwali fikacji, profilaktykę zdrowotną, elastyczne 
Monitor Polski – 127 –  Poz. 260 
 
126 formy i sposoby świadczenia pracy, przeciwdziałanie  dyskryminacji w zatrudnieniu, zachęty do 
dłużej aktywności na rynku pracy. 
 Poprawa przepływu niewykorzystanych zasobów pracy z rolnictwa do innych sektorów poprzez 
ułatwianie nabywania umiejętności i kwalifikacji za wodowych (w szczególności osób z małych 
i średnich gospodarstw rolnych), szkolenia i trenin gi budowania otwartości i aktywności na rynku 
pracy, podnoszenie umiejętności związanych z wykorz ystywaniem technologii ICT i prowadzeniem 
działalności gospodarczej, rozwój doradztwa zawodow ego oraz umożliwianie łączenia pracy 
zawodowej z aktywnością w rolnictwie. 
 Programy profilaktyki, wczesnego wykrywania problem ów zdrowotnych zasobów pracy oraz 
zagrożeń niepełnosprawnością, kompleksowe programy rehabilitacji i przekwalifikowania 
pracowników długotrwale pracujących w warunkach neg atywnie wpływających na zdrowie, 
ułatwiające powrót do zatrudnienia, wydłużenie akty wności zawodowej lub zmianę miejsca pracy 
(np. badania przesiewowe, systemy wczesnego wparcia w środowisku). 
 Wypracowanie zindywidualizowanych rozwiązań trwale aktywizujących osoby niepełnosprawne na 
rynku pracy oraz efektywnych mechanizmów wsparcia p racodawców w procesie zatrudniania osób 
niepełnosprawnych. 
Działania do 2030 r.:  
 Promowanie stabilnych form zatrudnienia i jednocześ nie elastycznych metod organizacji pracy 
poprzez zapewnianie bezpieczeństwa zatrudnienia (um owy na czas nieokreślony, aktywne 
programy rynku pracy dające pewność, że szybko znaj dzie się pracę), bezpieczeństwo dochodu 
(zasiłki dla osób bezrobotnych i inne świadczenia z apewniające zastępczy dochód w czasie 
bezrobocia lub sprawowania opieki), elastyczność sp osobu świadczenia pracy (np. niepełny wymiar 
czasu pracy, różne godziny pracy, możliwość telepracy, elastyczny czas rozliczenia godzin pracy), a 
także działania poprawiające elastyczność rynku pra cy, produktywność wewnątrz firmy, łączenie 
życia zawodowego z rodzinnym oraz ułatwiające przep ływ pracowników do firm o wyższej 
produktywności. 
 Upowszechnianie koncepcji społecznej odpowiedzialno ści przedsiębiorstw (CSR), wiedzy 
o zmianach zachodzących na rynku pracy, zarządzaniu wiekiem i różnorodnością w miejscu pracy, pomocy w organizacji miejsca pracy dla osób o specj alnych potrzebach i osób 
z niepełnosprawnościami (np. standardy CSR-D), w ty m pracowników z małymi dziećmi w celu 
umożliwienia łączenia życia zawodowego z rodzinnym.  
 Dostosowanie polityki i usług rynku pracy (m.in. w oparciu o przegląd wyników reformy z 2014 r.) 
do zmieniających się potrzeb, wynikających m.in. ze  zmian demograficznych i procesów 
migracyjnych (mniejsza liczba uczniów, absolwentów i potencjalnych pracowników, rozwój oferty 
edukacyjnej i zawodowej dla migrantów ekonomicznych, szersza współpraca z pracodawcami). 
 Tworzenie warunków dla rozwoju „białej” i „srebrnej ” gospodarki oraz ekonomii społecznej 
zakorzenionej w społeczności lokalnej. 
Projekty strategiczne: 
Gwarancje dla młodzieży – program indywidualnej i kompleksowej aktywizacji za wodowo-edukacyjnej 
osób młodych, wchodzących na rynek pracy  (bezrobotnych, biernych zawodowo oraz poszukujących  
pracy). Gwarancje są częścią „Pakietu na rzecz zatr udnienia młodzieży” wypracowanego przez Komisję 
Europejską. 
Nowe szanse dla wsi – program aktywizacji zawodowej rolników oraz osób związanych z rolnictwem dla 
potrzeb pozarolniczego rynku pracy, z wykorzystanie m instrumentów finansowanych ze środków polityki 
spójności, PROW 2014–2020 oraz krajowych instrument ów rynku pracy. 
Strategia na rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2 017–2030 –pozwoli na ustanowienie całościowych 
ram polityki krajowej na rzecz osób z niepełnospraw nościami. Będzie realizowana poprzez różne 
programy z zakresu poszczególnych polityk publiczny ch, w tym Narodowy Program Zatrudnienia Osób 
Niepełnosprawnych. Przewiduje m.in. stworzenie indy widualnej ścieżki rozwoju edukacyjnego i 
zawodowego osoby z niepełnosprawnościami przy wspar ciu finansowym państwa. 
Monitor Polski – 128 –  Poz. 260 
 
127 5. Polityka migracyjna jako instrument zarządzania zas obami ludzkimi 
Kompleksowa polityka migracyjna Polski powinna mieć  charakter wielowymiarowy, uwzględniający 
migracje o charakterze zewnętrznym, zarówno te doty czące imigracji, jak i emigracji, a także brać pod 
uwagę ich charakter (czasowy, trwały, zarobkowy itp .). W odniesieniu do obserwowanego w ostatnich 
latach procesu napływu migrantów na dużą skalę wart o zauważyć, że rosnąca atrakcyjność gospodarcza 
Polski, dla osób z krajów nie będących częścią wspó lnoty europejskiej, może pociągać za sobą także sze reg 
konsekwencji: politycznych (percepcja naszego kraju  i obywateli za granicą), ekonomicznych (utrzymanie  
konkurencyjności gospodarczej) czy społecznych (int egracja imigrantów w społeczeństwie, zjawisko 
ksenofobi i nietolerancji). Niezwykle ważne jest wi ęc oddziaływanie na procesy migracyjne w sposób 
zaplanowany, pozwalający na zrealizowanie bardzo ko nkretnych wyzwań i celów. Jednocześnie należy 
minimalizować prawdopodobieństwa wystąpienia różneg o rodzaju ryzyk i zagrożeń charakterystycznych dla 
współczesnego świata (nierówności społeczne, kryzys y humanitarne, zagrożenia bezpieczeństwa). Kwestią 
zasadniczą jest więc opracowanie długofalowej, stra tegicznej i spójnej wizji polityki migracyjnej. Pow inna 
ona nie tylko pozwolić na sprawniejsze zarządzanie migracjami np. zorientowanie procesu imigracji na 
problemach ludnościowych państwa związanych z depop ulacją, starzeniem społeczeństwa i kurczącymi 
zasobami na rynku pracy, ale także wykorzysta doświ adczenia innych państw europejskich, które sobie 
z wyzwaniami związanymi z napływem cudzoziemców nie  zawsze skutecznie poradziły.  
W perspektywie krótkookresowej, w celu uzupełnienia  niedoborów zasobów pracy w niektórych sektorach 
(np. tzw. usługi opiekuńcze, budownictwo, medycyna) , istotną rolę odgrywać może także właściwie 
realizowana polityka migracji zarobkowych, w tym ta kże stosowanie odpowiednich zachęt dla obywateli 
państw trzecich. Obecna polityka migracji zarobkowy ch oceniana jest pozytywnie pod kątem łatwości 
i elastyczności zatrudnienia cudzoziemców (zwłaszcz a obywateli Ukrainy). W ciągu ostatnich kilku lat 
kilkukrotnie wzrosła liczba cudzoziemców pracującyc h w Polsce. Uzupełniają oni w chwili obecnej przede 
wszystkim niedobory w sektorach i zawodach niewymag ających wysokich kwalifikacji, liczba sektorów i 
zawodów, a także regionów, w których znajdują oni p racę, jednak stopniowo rośnie. Dzięki stosowaniu 
preferencji geograficznych w ostatnich latach znacz nie wzrósł udział cudzoziemców z krajów bliskich Po lsce 
kulturowo, co sprzyja ich integracji społecznej i a symilacji. Wyzwaniem, które wraz ze zmianami 
demograficznymi odgrywać będzie coraz większą rolę, jest także zapewnienie, by do Polski przyjeżdżali 
migranci o wysokich lub rzadkich kwalifikacjach, uz upełniając tym samym lukę kapitału ludzkiego w 
sektorach o wysokim popycie na kwalifikacje. Jednoc ześnie poziom zatrudnienia cudzoziemców nie może 
negatywnie wpływać na utrzymanie lub zdobycie zatru dnienia przez polskich obywateli.  
W odniesieniu do emigracji mamy do czynienia z niez wykle skomplikowanym procesem, zależnym między 
innymi od sytuacji gospodarczej w kraju i na świeci e oraz zmieniających się uwarunkowań społecznych i 
cyklów rozwojowych. O ile w perspektywie krótkoterm inowej korzyści wynikające z emigracji wydają się 
przeważać, to w długim okresie, w sytuacji prognozo wanego rozwoju polskiej gospodarki, mogą okazać się  
mniej znaczące. Pozostawanie za granicą tak licznej  diaspory może wręcz negatywnie wpływać na potencja ł 
rozwojowy Polski. Zadaniem państwa powinno być zate m prowadzenie racjonalnej polityki migracyjnej 
poprzez przeciwdziałanie trwałemu odpływowi wysoko wykwalifikowanych kadr z rynku krajowego. Należy 
także działać na rzecz ograniczenia emigracji długo okresowej i tworzenia zachęt do powrotu Polaków do 
kraju, wraz z zasobem cennych umiejętności nabytych  podczas pracy za granicą. Oznacza to konieczność 
realizacji przez instytucje publiczne spójnych dzia łań integracyjnych, informacyjnych oraz wprowadzeni a 
nowych instrumentów w postaci zachęt w polityce mie szkaniowej, prorodzinnej czy edukacyjnej dla 
rodaków wyrażających chęć powrotu do kraju.  
Działania do 2020 r.:  
 Przygotowanie koncepcji odpowiedzialnej polityki im igracyjnej (opartej np. o system punktowy), 
ukierunkowanej na potrzeby rynku pracy i polskich p rzedsiębiorców (w szczególności w sektorach, 
w których odnotowuje się deficyt podaży pracy), poz walającej jednocześnie zachowywać 
odpowiednie standardy w obszarze zatrudnienia (wpro wadzanie ułatwień dla cudzoziemców 
o kwalifikacjach potrzebnych na polskim rynku pracy , doskonalenie systemów monitorowania 
zatrudniania cudzoziemców, współpraca z partnerami zagranicznymi i krajowymi w obszarze 
migracji zarobkowych do Polski). 
Monitor Polski – 129 –  Poz. 260 
 
128  Tworzenie ścieżek integracji dla wybranych kategori i cudzoziemców oraz członków ich rodzin, m.in. 
dla pracowników z kwalifikacjami i kompetencjami na jbardziej potrzebnymi dla polskiego rynku 
pracy, w tym programów rozwijania i uzupełniania ko mpetencji i kwalifikacji (np. szkolenia 
językowe, treningi umiejętności personalnych, usług i asystenckie); wprowadzenie rozwiązań 
ułatwiających prowadzenie działalności gospodarczej  oraz uzyskiwanie dostępu do polskiego rynku 
pracy dla cudzoziemców, którzy mogą wykazać pozytyw ną historię migracyjną, aktywny udział 
w kreowaniu odpowiednich dla Polski rozwiązań w tym  zakresie na poziomie unijnym. 
 Ograniczenie zjawiska nielegalnej imigracji, a takż e skali nadużyć związanych z podejmowaniem 
pracy przez cudzoziemców w Polsce (np. nieprzestrze ganie prawa pracy, wykorzystywanie 
pracowników cudzoziemców, oszustwa), a także opraco wanie i wdrożenie prostych i czytelnych 
mechanizmów kontroli i monitoringu podejmowania prz ez nich zatrudnienia. 
 Rozwój instrumentów integracyjnych, skierowanych za równo do cudzoziemców przybywających do 
Polski (np. nauka języka polskiego, kultury i zwycz ajów, poprawa dostępu do mieszkań, wsparcie 
w załatwianiu spraw urzędowych), jak i do osób powr acających do kraju (np. wsparcie zakładania 
działalności gospodarczej, uznawania kwalifikacji, doradztwo zawodowe). 
 Rozwijanie sektora organizacji pozarządowych działa jących na rzecz cudzoziemców, w tym 
organizacji imigranckich. 
 Zwiększenie środków finansowych na obsługę procedur  związanych z dostępem cudzoziemców do 
rynku pracy. 
Działania do 2030 r.:  
 Wdrożenie systemu monitorowania i prognozowania pro cesów migracyjnych (emigrantów 
i imigrantów) pozwalającego m.in. na określanie kie runków i skali migracji, popytu na pracę 
migrantów zarobkowych, monitorowanie historii cudzo ziemców w Polsce, m.in. poprzez tworzenie 
narzędzi umożliwiających ocenę wpływu migracji na s ytuację społeczno-gospodarczą kraju, a także 
zintegrowanie oraz przebudowę istniejących rejestró w publicznych (np. rynku pracy, szkolnictwa 
wyższego, samorządów, służb bezpieczeństwa). 
 Prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych s kierowanych do polskiego społeczeństwa nt. 
pozytywnej roli cudzoziemców, których celem będzie przeciwdziałanie dyskryminacji, promocja 
postawy otwartości, przełamywanie stereotypów i upr zedzeń. 
Działania powyższe będą stanowić m.in. element Poli tyki Migracyjnej Polski (projekt strategiczny wskaz any 
w obszarze „Bezpieczeństwo narodowe”). Jest to komp leksowy dokument, przedstawiający polski model 
aktywnej polityki migracyjnej, która zakłada m.in. usprawnienie zarządzania procesami emigracyjnymi, 
imigracyjnymi oraz integracji cudzoziemców, z uwzgl ędnieniem bezpieczeństwa państwa. Umożliwi on 
koordynację działań podmiotów realizujących zadania  w ramach reakcji państwa na zjawiska migracyjne, 
szybkie reagowanie w przypadkach nagłych zmian w sy tuacji migracyjnej kraju lub Europy oraz odpowiedni ą 
realizację potrzeb polityki gospodarczej i społecznej w tym zakresie. 
Monitor Polski – 130 –  Poz. 260 
 
129  
Obszar: Rozwój zrównoważony terytorialnie 
I. Diagnoza 
W latach 2004–2014 istotnie zmniejszył się dystans rozwojowy Polski w stosunku do średniej UE (mierzon y 
PKB per capita wg PPS)34, przy czym szczególnie szybkie tempo wzrostu odnotowały województwa 
i podregiony najbardziej rozwinięte gospodarczo.  Jednym z najszybciej rozwijających się regionów 
w Europie jest województwo mazowieckie, które w 201 4 r. osiągnęło poziom PKB per capita o 8 pp. wyższy  
od średniej UE. Na poziomie podregionów najwyższą dynamikę zmian  notowała Warszawa (z PKB per 
capita w 2014 r. prawie trzykrotnie przewyższającym  średnią krajową)  oraz duże ośrodki miejskie . 
Najniższe tempo rozwoju charakteryzuje podregiony w ojewództwa śląskiego, kujawsko–pomorskiego, 
łódzkiego, opolskiego oraz województw wschodnich35. 
 
Utrzymujące się dysproporcje w poziomie rozwoju spo łeczno-gospodarczego  są konsekwencją m.in.  
regionalnych różnic w wydajności pracy , niezrównoważenia podaży i popytu na lokalnych rynk ach pracy, 
geograficznie selektywnego napływu inwestycji (głównie zagranicznych), potencjału poszczególnych 
ośrodków,  a także  zróżnicowanego poziomu wyposażenia infrastrukturaln ego i dostępności 
transportowej, mającej kluczowe znaczenie dla uczestnictwa w rynku  pracy i dostępności do usług 
publicznych.  
 
 
                                                           
34 PPS (ang. Purchasing Power Standard) – standard siły nabywczej. 
35 Maksymalna różnica pomiędzy wartościami PKB per capita w 2014 r. wynosiła 108 tys. zł, tj. o 57 tys. zł, więcej niż w roku 2004. 
Monitor Polski – 131 –  Poz. 260 
 
130 
 
Dysproporcje dodatkowo, nasilają procesy migracyjne,  w układzie wewnętrznym nakierowane głównie na 
Warszawę i inne duże ośrodki miejskie. Przyczynia s ię to do niekorzystnych zmian struktury wieku ludno ści 
w regionach peryferyjnych oraz stopniowego „wypłuki wania” z lokalnych rynków pracy osób lepiej 
wykształconych i bardziej przedsiębiorczych. 
Wyrównywaniu poziomów rozwoju nie sprzyja również niski poziom przedsiębiorczości  i atrakcyjności 
inwestycyjnej, a także naturalna skłonność do konce ntrowania się działalności innowacyjnej 
w najbardziej rozwiniętych ośrodkach  dysponujących najlepszymi kadrami i siecią powiąza ń pomiędzy 
sferą nauki a przedsiębiorstwami.  Istotnym problemem, negatywnie wpływającym na możli wości wyrównywania szans rozwojowych 
i poziomu rozwoju, jest niewystarczająca jakość działań podejmowanych przez  instytucje publiczne.  
Deficyty w zakresie efektywnego zarządzania rozwoje m angażującym różne podmioty publiczne, społeczne 
i prywatne, ujawniają się zarówno na poziomie krajowym, jak i lokalnym.  W największym zakresie 
kumulują się one na obszarach wiejskich i w małych miastach. Na poziomie lokalnym związane są 
z ograniczonym budżetem (dodatkowo w znacznej mierz e uzależnionym od środków UE), niewystarczającą 
komplementarnością działań, niedostatecznym poziome m partnerskiej współpracy jednostek samorządu 
terytorialnego
36, niewielką partycypacją społeczną w tworzeniu wizj i strategicznej, a także niedoborami 
wyspecjalizowanych kadr. Z kolei do zjawisk obniżaj ących skuteczność i jakość wdrażania polityk 
ukierunkowanych terytorialnie, obserwowanych na poz iomie krajowym, zalicza się głównie ograniczoną 
                                                           
36 Według badań Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej  Skuteczny urząd samorządowy (z 2016 r.) 82% partnerstw samorządowych powstaje z e 
względu na możliwość pozyskania zewnętrznych środkó w finansowych. 
Monitor Polski – 132 –  Poz. 260 
 
131 efektywność niektórych narzędzi polityki rozwoju, charakteryzujących się sektorowością oraz często 
skomplikowanymi mechanizmami wdrożeniowymi. 
Przestrzenna koncentracja wyzwań rozwojowych  
W strukturze przestrzennej kraju można wyróżnić kil ka obszarów, które ze względu na koncentrację 
czynników społeczno-gospodarczych negatywnie wpływa jących na ich dynamikę rozwoju, nie w pełni 
wykorzystują swoje możliwości rozwojowe. Zalicza si ę do nich m.in Polska Wschodnia37, obszary 
przemysłowe o trudnościach adaptacyjnych (Konurbacj a Górnośląska), wiejskie obszary zagrożone trwałą 
marginalizacją, średnie miasta tracące funkcje społ eczno-gospodarcze czy też niektóre aglomeracje 
miejskie. 
Polska Wschodnia – makroregion o jednym z najniższy ch poziomów rozwoju w skali UE 
Województwa zaliczane do Polski Wschodniej od 2004 r. wyraźnie zmniejszyły dystans rozwojowy 
w stosunku do UE , niemniej jednak  pozostają one jednymi z najbiedniejszych w Europie . W stosunku do 
zmian zachodzących w kraju, znacznie wolniej nadrab iają one zaległości, przez co dystans rozwojowy na 
poziomie kraju, mierzony PKB per capita, zwiększa się.  
Główną barierą rozwojową tego makroregionu jest  niska wydajność pracy, będąca pochodną przestarzałej 
struktury gospodarki (w tym dużego na tle kraju udz iału zatrudnienia w rolnictwie) oraz niski poziom 
przedsiębiorczości i inwestycji prywatnych , innowacyjności,  a także trudności na lokalnych rynkach pracy . 
Rozprzestrzenianiu impulsów rozwojowych nie sprzyja  również położenie przy zewnętrznej granicy UE, 
w sąsiedztwie regionów słabiej rozwiniętych. Pomimo  utrzymujących się nadal deficytów, w szczególności  
w zakresie infrastruktury transportowej, luka w wyp osażeniu infrastrukturalnym została w ciągu ostatni ch 
kilkunastu lat zmniejszona. 
Do potencjałów Polski Wschodniej, które mają kluczo we znaczenie dla rozwoju konkurencyjnej gospodarki 
makroregionu zalicza się m.in. wysoką jakość środow iska naturalnego (w tym niewielkie zanieczyszczenie  
powietrza), a także specyfikę struktury branżowej p rzemysłu. Taka struktura przemysłu wynika z dużo 
większej, niż przeciętnie w kraju, roli produkcji a rtykułów rolno-spożywczych, przemysłu gumowego 
i tworzyw sztucznych, przemysłu drzewnego i meblars kiego oraz produkcji maszyn, urządzeń i przemysłu 
lotniczego38. 
 
                                                           
37 Polskę Wschodnią definiuje się jako województwa: l ubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie, warmińsko–mazurskie. 
38 Potencjały rozwojowe Polski Wschodniej poparte szc zegółowymi danymi zostały zdiagnozowane w Strategii rozwoju społeczno-gospodarczego 
Polski Wschodniej do roku 2020.  PKB na 1 mieszkańca w Polsce i w województwach Pols ki Wschodniej w latach 2004–2014  
 
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS.  
Monitor Polski – 133 –  Poz. 260 
 
132 Śląsk – obszar przemysłowy o trudnościach adaptacyj nych 
Konurbacja Górnośląska jest największym w Polsce ob szarem przemysłowym, który doświadcza trudności 
adaptacyjnych. Potencjałem tego najbardziej zurbani zowanego i uprzemysłowionego regionu Polski jest 
stopniowe różnicowanie się bazy przemysłowej, dobre  skomunikowanie drogowe z ośrodkami 
gospodarczymi w kraju i Europie oraz rozwinięte zaplecze naukowo-badawcze. Występujące tutaj bogactwa 
naturalne, w tym złoża węgla kamiennego wystarczają ce do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego 
kraju przez co najmniej 20–40 lat, były podstawą do  koncentracji na tym obszarze sektora energetyczneg o 
i innych przemysłów, tj. chemicznego, stalowego i z brojeniowego.  
W ostatnich latach, tempo wzrostu gospodarczego reg ionu słabnie, procesy restrukturyzacyjne nie zostały 
zakończone, a obszar ten stopniowo traci swoją doty chczasową pozycję konkurencyjną, o czym świadczy 
m.in. pogarszająca się sytuacja na lokalnych rynkac h pracy  (w 2014 r. wśród 20 miast na prawach powiatu 
o najwyższej stopie bezrobocia, aż pięć było w regi onie śląskim, a Bytom ulokował się na 2. pozycji 
z wartością 19,8%).  
Bardzo duże zanieczyszczenie środowiska (40% udział u emisji w skali kraju), wysokie stężenie substancj i 
szkodliwych dla zdrowia, duża liczba zakładów szcze gólnie uciążliwych i terenów zdegradowanych, a takż e 
najwyższe w kraju zagrożenie przestępczością sprawi ają, iż region ten staje się coraz mniej atrakcyjnym 
miejscem do zamieszkania (w latach 2000–2014 liczba ludności województwa ślą skiego spadła o 3,64%, co 
w dużej mierze jest wynikiem największego w kraju o dpływu migracyjnego).  
Wyzwania rozwojowe miast Obszary kumulacji problemów rozwojowych zaznaczają się na terenie wielu polskich miast i są m.in. 
skutkiem przemian technologicznych i organizacyjnyc h w przemyśle, wieloletnich zaniedbań w zakresie 
utrzymania infrastruktury technicznej i mieszkaniow ej, a także problemów społecznych, tj. bezrobocie, 
ubóstwo, patologie społeczne, rozpad więzi społeczn ych i rodzinnych, migracje za pracą. Ponad 1/5 
powierzchni miast zamieszkiwanych przez 2,4 mln osó b podlega procesom degradacji i wymaga 
rewitalizacji , przy czym połowa z nich obejmuje stare dzielnice śródmiejskie. Problemem jest także 
zanieczyszczenie powietrza będące wynikiem użytkowa nia przestarzałych źródeł ciepła (wykorzystujących 
paliwa niskiej jakości do ogrzewania mieszkań i domów)
39, jak też suburbanizacja i związane z nią  
niekontrolowane rozprzestrzenianie zabudowy.  
Przejawem słabości największych polskich aglomeracj i – 18 miast wojewódzkich wraz z ich obszarami 
funkcjonalnymi –  jest ich niska pozycja konkurencyjna na tle UE40. Do czynników hamujących ich rozwój 
należą ograniczone uczestnictwo w europejskiej siec i powiązań transportowych i funkcjonalnych, będące 
konsekwencją wciąż niewystarczającej dostępności cz asowo-przestrzennej41, jak również słabość ośrodków 
naukowych i badawczych. Barierą rozwojową jest takż e ograniczona dostępność transportowa wewnątrz 
ich obszarów funkcjonalnych oraz niezadawalająca ja kość środowiska. Problemem pozostaje niska 
efektywność zarządzania strategicznego i niewystarc zający stopień współpracy sąsiadujących JST (m.in. 
w ograniczaniu ekspansji na obszary niezabudowane o raz w realizacji strategii niskoemisyjnych i adapta cji 
do zmian klimatu czy organizacji transportu zbiorow ego).  
Jednocześnie miasta wojewódzkie  stanowią najbardziej rozwinięte rynki pracy  oraz centra regionalnych 
usług (biznesowych, administracyjnych, kulturalnych ), przez co w największej mierze koncentrują ludnoś ć, 
inwestycje i działania rozwojowe oraz odpowiadają z a znaczącą część krajowego PKB42. Siła wpływu miast 
wojewódzkich na pozycję rozwojową regionu jest jedn ak zróżnicowana. Najmniejszym potencjałem w tym 
                                                           
39 Badania OECD, wskazują, że problemy środowiskowe p olskich miast, a w szczególności dużych ośrodków mi ejskich, skutkują najwyższymi wśród 
krajów OECD wartościami wskaźnika zgonów z powodu c horób układu oddechowego, tj. powyżej 100 na 100 00 0 mieszkańców. Por. OECD Regions 
at Glance, 2016.  
40 Por. ESPON Evidence for European Urban Agenda.  
41 Por. Śleszyński P., Transport- and settlement-rela ted time efficiency of road journeys taken in Polan d, Geographia Polonica 2014. 
42 Są one objęte szerokim zakresem wsparcia finansowan ym z polityki spójności w latach 2014-2020, w dużym  stopniu skoordynowanym w ramach 
realizacji Strategii Zintegrowanych Inwestycji Tery torialnych (ZIT), na które zostało przeznaczone ok.  5,4 mld euro. 
Monitor Polski – 134 –  Poz. 260 
 
133 zakresie charakteryzuje się Szczecin i Łódź (po wył ączeniu ich ze statystyk, województwa 
zachodniopomorskie i łódzkie notują bardziej korzys tne wartości wskaźników rozwojowych)43.  
Regres w rozwoju społeczno-gospodarczym notuje częś ć miast średnich44 (często mono-funkcyjnych), 
w tym byłych miast wojewódzkich45. Obserwuje się  osłabienie ich znaczenia społeczno-gospodarczego,  
a problemy rozwojowe związane są ze spadkiem liczby  ludności (zwłaszcza wykształconej, w wieku 
produkcyjnym), starzeniem się populacji, niedopasowaniem podaży do popytu na rynku pracy, osłabieniem 
bazy ekonomiczno-budżetowej samorządów oraz z niewy starczającą dostępnością transportową (w tym 
powiązaniami transportem zbiorowym z innymi miastam i i regionami). Są one rozmieszczone w całym 
kraju, a mnogość problemów społecznych i gospodarcz ych w miastach średnich osłabia ich funkcje 
i stabilizującą rolę w policentrycznym systemie osa dniczym. 
 
                                                           
43 Szczecin i zlokalizowany w nim przemysł stoczniowy  jest przykładem miasta, które po upadku przemysłu w latach 90. XX w. nie wykształciło 
nowych specjalizacji gospodarczych i do dzisiaj zma ga się z problemami gospodarczymi, natomiast Łódź d oświadcza poważnych problemów 
społecznych i gospodarczych, tj. depopulacja, starz enie się społeczeństwa, bezrobocie, degradacja tkan ki miejskiej.  
44 Miasta powyżej 20 tys. mieszkańców z wyłączeniem m iast wojewódzkich oraz mniejsze, z liczbą ludności pomiędzy 15-20 tys. mieszkańców 
będące stolicami powiatów. Kategoria miast średnich  obejmuje zarówno miasta powiatowe, subregionalne c zy regionalne wskazane np. w KPZK 
2030. 
45 Por. A. Kurniewicz, P. Swianiewicz, Ból fantomowy czy realna strata? Wpływ utraty statu su stolicy województwa na rozwój gospodarczy i miej sce 
w hierarchii systemu osadniczego , Prace i studia Geograficzne 2016. 
Monitor Polski – 135 –  Poz. 260 
 
134 Wyzwania rozwojowe obszarów wiejskich 
Obszary wiejskie (w szczególności położone poza obs zarem funkcjonalnym dużych aglomeracji) 
charakteryzują się niskim poziomem życia i surowcow ym charakterem produkcji. Mimo szybkiego tempa 
wzrostu dochodów gospodarstw domowych na obszarach wiejskich po roku 2004  ich poziom nadal 
znacząco odbiega od średniej krajowej. Deficyt wolnych miejsc pracy, niski poziom przedsiębiorczości 
i kwalifikacji mieszkańców sprawiają, iż mimo nadwy żki siły roboczej na obszarach wiejskich notuje się  niski 
poziom mobilności zawodowej. Deficyty rozwojowe zwi ązane są także z niedostatecznie rozwiniętą 
infrastrukturą, w szczególności: energetyczną, wodn o-kanalizacyjną, urządzeniami melioracji i małej re tencji 
oraz transportową (w zakresie połączeń z miastami w ojewódzkimi, połączeń podmiejskich i w obrębie 
lokalnych rynków pracy). 
Część obszarów wiejskich, mimo zróżnicowanych potencjałów rozwojowych, zależn a jest wyłącznie lub 
głównie od rolnictwa, ponieważ na obszarach tych ni e wykształciły się pozarolnicze specjalizacje 
gospodarcze. Jest to równoznaczne z faktem, że brak uje na tych terenach stabilnych pozarolniczych miej sc 
pracy46. Obszary o przeważającej funkcji rolniczej są siln ie zróżnicowane regionalnie. Należą do nich 
zarówno te, gdzie rolnictwo boryka się z trudnościa mi o charakterze strukturalnym (np. niekorzystna 
struktura agrarna i struktura demograficzna), jak r ównież te z wysokowydajnym rolnictwem.  
W polskiej przestrzeni można wyróżnić ponadto skupiska gmin wiejskich i powiązanych z nimi 
funkcjonalnie małych miast47 zagrożonych trwałą marginalizacją , na których występuje kumulacja 
problemów społecznych i ekonomicznych  (głównie w pasie północnej i wschodniej części kra ju). Problemy 
te są efektem niekorzystnej struktury powierzchniow ej gospodarstw rolnych (rozdrobnienie agrarne 
w województwach wschodnich, spuścizna popegeerowska  m.in. w województwach zachodniopomorskim 
i warmińsko-mazurskim), niskiej wartości nakładów kapitałowych,  deficytów instytucjonalnych 
i finansowych. Obszary te  charakteryzuje m.in. głębokie niezrównoważenie między popytem a podażą n a 
rynku pracy  związane m.in. z nadwyżkami siły roboczej w rolnictwie i niewielką liczbą miejsc pracy poza 
nim, nasiloną emigracją osób w wieku produkcyjnym o raz ograniczonym dostępem do usług 48.  
Pomimo znaczących inwestycji finansowanych w ostatn ich latach, głównie ze środków UE, obszary wiejskie  
dotyka zjawisko postępującej marginalizacji, przejawiającej się niemożnością zaspokojenia podsta wowych 
potrzeb ich mieszkańców w sferze społecznej i ekonomicznej. Niektóre z tych  obszarów, postrzegane jako  
mało atrakcyjne miejsce do mieszkania i prowadzenia  działalności gospodarczej, doświadczają dalszego 
wyludniania i kurczenia zasobów. 
                                                           
46 Por. Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Raport  Forum Inicjatyw Rozwojowych Fundacji Europejski Fu ndusz Rozwoju Wsi Polskiej we 
współpracy z IRWiR PAN. 
47 Miasta poniżej 20 tys. mieszkańców, z wyłączeniem miast 15 tys.–20 tys. będących stolicami powiatów ( które zostały zaliczone do miast średnich). 
48 Udział pracujących w rolnictwie – mimo spadku – po zostaje jednym z najwyższych w Europie (w roku 2014  11,5% , tj. o 6,8 p.p. więcej niż średnio 
w UE). Zob. więcej: P. Śleszyński, J. Bański, M. Degórski, T. Komornick i, Delimitacja obszarów strategicznej interwencji p aństwa: obszarów wzrostu 
i obszarów problemowych, Instytut Geografii i Przes trzennego Zagospodarowania PAN, Warszawa, 2016.  
Monitor Polski – 136 –  Poz. 260 
 
135 
 
II. Cele i oczekiwane efekty  
Diagnoza sformułowana w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2010–2020: Regiony, Miasta i Obszary 
wiejskie (KSRR)49 wskazywała, że procesy rozwojowe koncentrują się p rzede wszystkim w kilkunastu 
najlepiej rozwiniętych i dysponujących najlepszymi potencjałami ośrodkach metropolitalnych. W związku 
z tym polityka regionalna państwa starała się z jed nej strony podtrzymywać procesy rozwojowe tam, gdzi e 
one występują, co wspiera konkurencyjność i konwerg encję na poziomie całego kraju. Z drugiej strony za ś, 
tworzyć warunki do stopniowego rozprzestrzeniania s ię rozwoju na obszary peryferyjne, w większości 
wiejskie – poprzez rozbudowę infrastruktury i tworz enie warunków do sieciowania i deglomeracji funkcji , 
wspieranie działań horyzontalnych na rzecz rozwoju zasobów ludzkich oraz promocję inwestycji. Analizy 
dotychczasowych efektów realizacji KSRR wykazują, ż e zakładane  rezultaty nie zostały w pełni osiągnięte, 
w szczególności w odniesieniu do najbiedniejszych w ojewództw oraz szeregu obszarów sub-regionalnych. 
Dysproporcje w rozwoju między zamożnymi i biedniejs zymi terytoriami Polski zwiększyły się w wyniku 
niewystarczających impulsów rozwojowych z wysokoroz winiętych obszarów, w szczególności ośrodków 
wojewódzkich (większość odnotowała w ostatnich lata ch dynamiczny rozwój) na obszary słabiej rozwinięte . 
Korzyści z dynamicznego rozwoju ośrodków metropolitalnych osiągają przede wszystkim obszary położone 
w ich bezpośrednim zasięgu. Liczne mniejsze ośrodki  miejskie i obszary wiejskie, zwłaszcza położone 
                                                           
49 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 13.V II 2010 r. (opublikowany w Monitorze Polskim w 2011  r. poz. 423). 
Monitor Polski – 137 –  Poz. 260 
 
136 peryferyjnie, mimo zmniejszenia luki w wyposażeniu infrastrukturalnym (drogi, wodociągi, kanalizacja, 
infrastruktura społeczna, itp.) nadal pozostają obs zarami odpływu ludności oraz charakteryzują się bar dzo 
małym poziomem inwestycji prywatnych.  
Spodziewane kierunki zmian w polityce regionalnej U E po roku 2020 oraz zmieniające się wyzwania 
rozwojowe, przed którymi stoi Polska wymagają bardziej trafnego dopasowania zakresu inte rwencji 
polityki regionalnej  do potencjałów i wyzwań rozwojowych różnych typów o bszarów funkcjonalnych, 
w tym wiejskich i miejskich oraz udoskonalenia i poprawy skuteczności mechanizmów i instrumentów 
wykorzystywanych w tej polityce  (organizacyjnych, prawnych i finansowych).  
Rozwój zrównoważony terytorialnie polega na uznaniu  różnorodności i specyfiki terytorialnej, włączeniu  
w procesy rozwojowe wszystkich obszarów i właściwym  identyfikowaniu ich zasobów, w celu dopasowania 
interwencji polityk do potrzeb poszczególnych obsza rów i przezwyciężenia strukturalnych przeszkód 
stojących na drodze ich rozwoju. Terytorialne ukier unkowanie polityk, działania na rzecz stymulowania 
wewnętrznych potencjałów rozwojowych, dostosowanie interwencji do lokalnej sytuacji, przekłada się na 
zwiększenie skuteczności polityk rozwojowych, prowa dząc tym samym do trwałego wzrostu gospodarczego, 
tworzenia miejsc pracy, jak również do rozwoju zrów noważonego społecznie.  
Realizacja polityk ukierunkowanych terytorialnie, w  zdecentralizowanym systemie zarządzania polityką 
rozwoju, potrzebuje silnego współdziałania rządu z samorządami wojewódz tw, które zgodnie z zasadą 
subsydiarności są odpowiedzialne za prowadzenie i k oordynację polityki rozwoju w granicach regionów. 
Niezbędne jest jednak wzmocnienie systemu współzarządzania procesami rozwojowymi tak, aby oprócz 
rządu i samorządu wojewódzkiego odgrywających dotyc hczas kluczową rolę włączyć w procesy 
programowania i realizacji polityki regionalnej, a co się z tym wiąże ponoszenie współodpowiedzialnośc i, 
także innych aktorów rozwoju. Przede wszystkim chod zi tutaj o lokalne samorządy terytorialne, ale pona dto 
środowiska biznesu, szeroko pojęte społeczeństwo ob ywatelskie oraz przedstawicieli nauki. 
Biorąc pod uwagę konieczność bardziej efektywnego, ukierunkowanego na realizację celów rozwojowych,  
gospodarowania dostępnymi środkami finansowymi, dzi ałania podejmowane przez wszystkich 
interesariuszy gry o rozwój muszą w coraz większym stopniu koncentrować się na tych c zynnikach 
rozwoju , czyli infrastrukturze, produktach, technologiach czy sektorach, które dają największe szanse na 
zwiększenie produktywności oraz powiększenie bazy d ochodowej ludności i samorządów . Polityka 
regionalna po roku 2020 będzie więc bardziej skonce ntrowana terytorialnie oraz tematycznie  i  c o  d o  
zasady (z wyjątkiem najuboższych obszarów) nie powi nna finansować podstawowych usług i dóbr 
realizowanych przez samorządy, stanowiących ich zad ania własne. Środki na te cele powinny znajdywać si ę 
w budżetach samorządów lub być dostępne w ramach krajowego systemu finansowania zadań publicznych. Na samorządach lokalnych  spoczywać będzie większa niż dotychczas odpowiedzi alność za rozwój 
gospodarczy, przełamywanie barier we współpracy z i nnymi samorządami, jak również poprawę dialogu 
z przedsiębiorcami i mieszkańcami. W tym kontekście  szczególnie istotne jest pobudzanie aktywności 
najsłabszych ekonomicznie i instytucjonalnie jednos tek samorządu terytorialnego. Natomiast na 
samorządach wojewódzkich  – aktywna rola inicjatora, koordynatora i mentora działań rozwojowych 
w regionie, także w układach  funkcjonalnych . Kompleksowe podejście do reagowania na potrzeby 
definiowane w układach funkcjonalnych wymaga większ ego niż dotychczas zaangażowania poziomu 
krajowego w przełamywaniu silosowości polityk reali zowanych w sposób sektorowy, rozwijania 
instrumentów terytorialnych, premiowania partnerstw  wielosektorowych oraz budowania atmosfery 
współpracy nie tylko pomiędzy jednostkami administr acji terytorialnej, ale również różnymi sektorami: 
przedsiębiorcami, inwestorami, uczelniami, organiza cjami społecznymi i mieszkańcami. Stosowane do tej 
pory przez wiele samorządów dobre praktyki w zakres ie współpracy powinny stać się obowiązującym 
wszystkich standardem.  Polityka regionalna w układzie terytorialnym będzie  w większym niż dotychczas stopniu, realizowana 
w sposób zintegrowany, wiążąc różnego rodzaju przed sięwzięcia w zintegrowane ze sobą pakiety, 
dostosowane do danego terytorium (realizujące cele wyznaczone terytorialnie) i łączące interwencje 
w różnych sektorach postrzeganych dotychczas jako rozdzielne. Uzgadnianie celów i zintegrowanych 
planów działania pomiędzy wszystkimi głównymi inter esariuszami polityki rozwoju oraz włączanie ich 
w realizację i ocenę ich efektywności, przyczyni si ę do podniesienia kompetencji administracji 
Monitor Polski – 138 –  Poz. 260 
 
137 samorządowej, zwiększenia efektywności wydatkowania  publicznych środków finansowych, ale też pozwoli 
zbudować kapitał społeczny i poczucie współodpowied zialności za rozwój swojego terytorium. Prace nad 
pakietami przedsięwzięć na rzecz rozwoju regionalne go i lokalnego, w szczególności po roku 2020, będą 
prowadzone w powiązaniu z tworzeniem na poziomie kr ajowym i regionalnym strategicznych 
i operacyjnych dokumentów polityki rozwoju, finanso wanych zarówno ze środków krajowych, jak 
i unijnych. 
Uwzględniając opisane wyżej uwarunkowania zostały o kreślone trzy cele polityki regionalnej :  
Polityka regionalna będzie dążyła do zapewnienia ba rdziej zrównoważonego 
rozwoju kraju poprzez zintegrowane interwencje wyko rzystujące miejscowe 
zasoby i potencjały poszczególnych terytoriów i dos tarczanie odpowiednich 
zasobów dla zainicjowania trwałego wzrostu i miejsc  pracy w obszarach o mniej 
korzystnych uwarunkowaniach rozwojowych. Obok dział ań wzmacniających 
konkurencyjność wszystkich regionów, miast oraz obs zarów wiejskich 
realizowanych w dotychczasowym układzie wdrożeniowy m, szczególne 
mechanizmy wsparcia zostaną zaproponowane dla obsza rów problemowych, 
które zmagają się z trudnościami adaptacyjnymi i re strukturyzacyjnymi, zarówno 
na poziomie regionalnym – takich jak Polska Wschodn ia, Śląsk, jak również dla 
sub-regionalnych obszarów funkcjonalnych, o kumulac ji negatywnych zjawisk 
społeczno-gospodarczych – dla obszarów przeważnie w iejskich zagrożonych 
trwałą marginalizacją oraz miast średnich tracących  funkcje społeczno-
gospodarcze50. Zakres i sposób wsparcia będą uzależnione od spec yfiki danego 
terytorium i obejmą działania służące aktywizacji g ospodarczej, rozwojowi 
lokalnych rynków pracy i mobilizacji zawodowej mies zkańców oraz poprawie 
dostępu do usług publicznych. 
Wyzwaniem dla wszystkich polskich regionów jest opt ymalne wykorzystanie 
własnego potencjału rozwojowego w celu zwiększenia konkurencyjności 
gospodarki i jednocześnie zapewnienia warunków dla trwałego i zrównoważonego 
rozwoju. Nowa polityka regionalna będzie selektywna  i, w większym niż 
dotychczas zakresie, koncentrowała instrumenty wspa rcia na tworzenie 
warunków do wzrostu konkurencyjności, innowacyjnośc i i inwestycji w wybranych 
sektorach, mających podstawowe znaczenie dla gospod arek regionalnych. 
Realizowane będą działania, które zapewnią wzmocnie nie koncentracji działań 
proinnowacyjnych oraz synergię pomiędzy krajowymi i  regionalnymi 
specjalizacjami, w oparciu o m.in. funkcjonowanie p rocesu przedsiębiorczego 
odkrywania i monitorowania inteligentnych specjaliz acji na poziomie krajowym i 
regionalnym. Jednocześnie polityka regionalna konce ntrować się będzie na 
tworzeniu klimatu inwestycyjnego w oparciu o elemen ty, w które obszar został 
wyposażony naturalnie oraz takie, które mogą zostać  wykreowane lub ulepszone. 
Natomiast w sferze działań służących zapewnieniu ef ektywnego systemu 
finansowania przedsięwzięć rozwojowych w regionach w dłuższej perspektywie, 
spójny i stabilny system wsparcia zwrotnego umożliw i przeorientowanie zasad 
dystrybucji środków publicznych poprzez przeniesien ie akcentów ze wsparcia 
bezzwrotnego na wsparcie zwrotne, zarówno w zakresi e  ś r o d k ó w  U E ,  j a k  i  
środków budżetu państwa wydatkowanych na cele rozwo jowe. 
Istotnym elementem oddziaływania polityki regionaln ej pozostanie sfera 
instytucjonalna. Jakość działania instytucji, w tym  administracji rządowej 
i samorządowej, w wielu przypadkach decyduje o pers pektywach rozwojowych 
poszczególnych obszarów – efektywności wykorzystani a środków publicznych, 
jakości współpracy z partnerami rozwojowymi i sieci ami oraz promocji inwestycji 
prywatnych. Rozwijane będą zdolności do planowania i prowadzenia działań 
                                                           
50 Katalog wymienionych obszarów koncentracji działań polityki regionalnej wpisuje się w pojęcie obszarów  strategicznej interwencji państwa, o 
których mowa w art. 5 pkt 6b ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadze nia polityki rozwoju .  
Wzmacnianie 
regionalnych przewag 
konkurencyjnych  Zrównoważony rozwój 
kraju wykorzystujący 
indywidualne potencjały 
poszczególnych 
terytoriów 
Podniesienie skuteczności 
i jakości wdrażania 
polityk ukierunkowanych 
terytorialnie 
Monitor Polski – 139 –  Poz. 260 
 
138 rozwojowych ukierunkowanych terytorialnie, wzmacnia jące współpracę 
i integrujące wysiłki pomiędzy rządem, samorządem w ojewódzkim i innymi 
samorządami oraz podmiotami niepublicznymi, na rzec z osiągania celów polityki 
regionalnej. Samorządy terytorialne na obszarach za grożonych marginalizacją, 
a także w średnich miastach tracących funkcje społe czno-gospodarcze uzyskają 
niezbędne wsparcie służące wzmocnieniu ich potencja łu administracyjnego 
i zarządczego. Zostaną wdrożone działania, których celem jest poprawa systemu 
finansowania, zarządzania, programowania i koordyno wania działań społeczno-
gospodarczych na wszystkich poziomach terytorialnej  organizacji kraju. 
Oczekiwanymi rezultatami realizacji powyższych celó w będzie zwiększenie inwestycji prywatnych 
w sektorach, kluczowych dla poszczególnych regionów , w szczególności w tych o najniższym poziomie 
rozwoju i przeżywających trudności adaptacyjne (przede wszystkim Śląsk i Polska Wschodnia). 
W perspektywie do roku 2030 powinno to doprowadzić do znaczących zmian struktury społeczno-
gospodarczej, wzrostu udziału inwestycji prywatnych  w całości inwestycji, które obecnie zależą 
w większości województw Polski Wschodniej i m.in. w  województwach: pomorskim i zachodniopomorskim 
w dużym stopniu od nakładów publicznych, w tym fina nsowanych ze źródeł UE. Rozwój przedsiębiorczości 
i tworzenie miejsc pracy, szczególnie na obszarach najbiedniejszych i borykających się z problemami 
strukturalnymi, przyczyni się w dłuższym okresie do  tego, że dysproporcje w poziomie rozwoju 
ekonomicznego podregionów nie pogłębią się, a jedno cześnie doprowadzi do wzrostu dochodów ich 
mieszkańców i samorządów terytorialnych. Wzmacniani e jakości instytucji i rozwój współpracy pomiędzy 
samorządami w obszarach funkcjonalnych przyczyni si ę do poprawy jakości zarządzania politykami 
ukierunkowanymi terytorialnie oraz wpłynie na rozwó j kapitału społecznego, który jest jednym 
z podstawowych czynników rozwoju endogenicznego.  
III. Wskaźniki pomiaru celów 
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020  Wartość 
w roku 2030 Źródło 
danych 
Udział nakładów inwestycyjnych sektora prywatnego 
w inwestycjach ogółem:  
1) Polska 
2) wybrane województwa51 % 1) 62,6 
2) 51,252  
(2014) zbliżenie 
poziomu 
wybranych 
województw 
do poziomu 
średniej 
krajowej zbliżenie 
poziomu 
wybranych 
województw 
do poziomu 
średniej 
krajowej GUS 
Zróżnicowanie wartości dodanej brutto na 1 pracując ego 
na poziomie województw (NTS 2):  
1) ogółem, 2) sekcja A % 1) 14,8 
2) 44,3 
(2014) utrzymanie 
poziomu  utrzymanie 
poziomu GUS 
Zróżnicowanie PKB na 1 mieszkańca na poziomie 
podregionów (NTS 3)  % 34,0 
(2014) utrzymanie 
poziomu utrzymanie 
poziomu GUS 
Relacja przeciętnych rocznych dochodów do dyspozycj i 
netto na 1 osobę w gospodarstwie domowym na wsi do 
miasta % 69,5 
(2015) 72 75 GUS 
Do realizacji strategicznych zamierzeń w obszarze rozwoju zrównoważonego terytorialnie zostaną wykorzystane środki rozwojowe UE, środki budżetu pa ństwa, środki własne JST oraz prywatny kapitał 
inwestycyjny. 
 
                                                           
51 Dane o nakładach inwestycyjnych obejmują nakłady f inansowe lub rzeczowe, których celem jest stworzeni e nowych środków trwałych lub 
ulepszenie (przebudowa, rozbudowa, rekonstrukcja lu b modernizacja) istniejących obiektów majątku trwał ego, a także nakłady na tzw. pierwsze 
wyposażenie inwestycji. Wartość nakładów inwestycyj nych prezentowana jest wg sektorów gospodarki narod owej. Podziału nakładów 
inwestycyjnych według województw dokonano na podsta wie faktycznej lokalizacji inwestycji. W przypadku wybranych województw wskaźnik jest 
definiowany jako łączny udział grupy 4 województw o  najniższym udziale inwestycji sektora prywatnego w  inwestycjach ogółem, znacznie niższym 
niż przeciętnie w Polsce.  
52 W roku 2014 do grupy wybranych województw zalicza się województwa: podlaskie, pomorskie, warmińsko-ma zurskie i zachodniopomorskie. 
Monitor Polski – 140 –  Poz. 260 
 
139 CEL 1. Zrównoważony rozwój kraju wykorzystujący indywi dualne potencjały 
poszczególnych terytoriów 
Realizacja celów strategicznych SOR wymaga włączeni a w procesy rozwojowe wszystkich obszarów Polski. 
Zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju obywatele, niezależnie od miejsca zamieszkania, powinni mieć 
zapewnione możliwości rozwojowe przejawiające się d ostępem do odpowiedniej jakości dóbr 
(infrastruktury o charakterze publicznym, czystego środowiska naturalnego) i podstawowych usług (np. 
zdrowie, edukacja, transport publiczny). Wpływa to pozytywnie na mobilność geograficzną i zawodową 
mieszkańców, a także na zwiększenie możliwości inwe stycyjnych w tych obszarach. 
Polityka regionalna musi więc z jednej strony wzmac niać te czynniki rozwojowe, które decydują 
o konkurencyjności całego kraju i poszczególnych re gionów, ale też podejmować dodatkowe działania 
aktywizujące w obszarach o słabszych perspektywach rozwojowych, wynikających ze struktury społeczno-
gospodarczej, peryferyjnego położenia bądź utraty d otychczasowych funkcji. Celem podejmowanych 
działań jest przyspieszenie przekształceń struktura lnych, zwiększenie tempa lub zainicjowanie rozwoju 
społeczno-gospodarczego w oparciu o wykorzystanie l okalnych potencjałów. Odbywa się to za pomocą 
dostarczenia wzajemnie skoordynowanych i powiązanyc h w pakiety dodatkowych działań, w postaci: 
rozwiązań prawnych, finansowych (podatki, system wy równawczy), instytucjonalnych oraz inwestycyjnych 
na rzecz aktywizacji i zapobiegania pogarszaniu się  sytuacji obszarów o niekorzystnych perspektywach 
rozwojowych (m.in. przez inwestycje w regionalne sp ecjalizacje, rozwój przedsiębiorczości i innowacyjn ości, 
dalszą poprawę dostępu do podstawowych dóbr i usług  publicznych o pierwszorzędnym znaczeniu 
rozwojowym, zwiększenie dostępności transportowej i  poprawę wahadłowej mobilności przestrzennej 
mieszkańców). 
IV. Kierunki interwencji  
1. Tworzenie warunków do dalszego rozwoju konkurencyjn ej gospodarki w Polsce Wschodniej 
i w innych obszarach słabszych gospodarczo 
Polska Wschodnia od 2007 r. jest obszarem o istotne j koncentracji działań europejskiej i krajowej poli tyki 
regionalnej53, które ukierunkowane są na: 1) wsparcie wiodących i perspektywicznych sektorów/branż 
gospodarczych i powiązanych z nimi sektorów B+R, pr zy jednoczesnym podnoszeniu wydajności pracy we 
wszystkich sektorach regionalnych gospodarek oraz k ontynuacji przekształceń strukturalnych wsi 
i rolnictwa; 2) poprawę dostępności transportowej i  spójności komunikacyjnej poszczególnych regionów 
Polski Wschodniej i całego makroregionu; 3) rozwój kapitału ludzkiego i poprawę zdolności instytucjona lnej 
do skutecznego planowania i realizacji strategiczny ch przedsięwzięć rozwojowych na wszystkich poziomac h 
terytorialnej organizacji oraz w ramach obszarów fu nkcjonalnych. W makroregionie istotne jest również 
wsparcie dla zmian strukturalnych w gospodarce, w t ym poprawa efektywności w rolnictwie, jak też 
wzmacnianie procesów urbanizacyjnych.  Analiza dotychczasowego wsparcia w makroregionie po kazuje wyraźne efekty rozwojowe, m.in. wzrost 
gospodarczy we wszystkich regionach, wyrównywanie p oziomu wyposażenia infrastrukturalnego, poprawę 
jakości zasobów ludzkich, wzmocnienie procesów zmia n struktury gospodarczej. Skala zapóźnień 
rozwojowych sprawia, że inwestycje te nie doprowadz iły jednak do znaczącego wzrostu poziomu inwestycji  
prywatnych i zahamowania odpływu osób, zwłaszcza mł odszych i lepiej wykształconych. Zróżnicowanie 
rozwoju makroregionu jest szczególnie widoczne na p oziomie podregionów (korzystniejsza sytuacja dotyczy 
terenów położonych w otoczeniu stolic pięciu wojewó dztw).  
Głównym celem wobec Polski Wschodniej pozostaje wię c poprawa atrakcyjności inwestycyjnej całego 
makroregionu, podniesienie konkurencyjności regiona lnych gospodarek i długofalowe pobudzenie 
aktywności ekonomicznej,  szczególnie na tych obszarach, gdzie procesy rozwoj owe zachodzą wolniej.   
W  h o r y z o n c i e  c z a s o w y m  d o  2 0 2 0  r .  c e l  t e n  b ę d z i e  r e a lizowany poprzez współfinansowany ze źródeł UE 
Program Operacyjny Polska Wschodnia na lata 2014–20 20 (POPW) oraz inne przedsięwzięcia rozwojowe, 
                                                           
53 W Polsce Wschodniej realizowane są ponadregionalne  programy operacyjne finansowane z funduszy UE: w l atach 2007–2013 Polska Wschodnia 
objęta była Programem Operacyjnym Rozwój Polski Wsc hodniej 2007-2013, a w obecnej perspektywie finansowej makroregionowi dedykowany 
został Program Operacyjny Polska Wschodnia 2014–202 0.  
Monitor Polski – 141 –  Poz. 260 
 
140 finansowane ze środków krajowych (w tym polityk sek torowych), regionalnych, lokalnych i unijnych 
udostępnianych w ramach polityk UE. Dla uzyskania l epszych efektów rozwojowych ulegnie wzmocnieniu 
system koordynacji pomiędzy tymi różnymi instrument ami. Dyskusja na ten temat prowadzona będzie na 
forum Podkomitetu ds. wymiaru terytorialnego, powoł anego w ramach Komitetu Koordynacyjnego ds. 
Polityki Rozwoju. Pozwoli to lepiej dopasować wspar cie dostępne z różnych źródeł do potrzeb i wyzwań 
rozwojowych (również na poziomie podregionów). Jedn ocześnie w większym zakresie zostaną 
zaangażowane środki prywatne (m.in. przy użyciu PFR  oraz polityki inwestycyjnej w ramach SSE) oraz 
dostępne instrumenty UE poza polityką spójności (m. in. PROW, CEF, EFSI, Horyzont 2020, COSME, 
Kreatywna Europa).  
Obecne trendy rozwojowe wskazują, że problemy rozwo jowe występujące w Polsce Wschodniej dotyczą 
także innych terytoriów zlokalizowanych poza tym ma kroregionem. Dlatego, po roku 2020 zostanie 
wdrożony program krajowy obejmujący różne instrumen ty finansowe i ukierunkowany na likwidację barier 
rozwojowych obszarów w Polsce Wschodniej, ale adres owany również do położonych w innych 
województwach podregionów borykających się z podobn ymi problemami. 
Działania do 2020 r.:  
 Zapewnienie skutecznej i efektywnej realizacji Prog ramu Operacyjnego Polska Wschodnia  
2014–2020, w tym pakietu inwestycji obejmujących: 
o rozwój innowacyjnej przedsiębiorczości poprzez wspa rcie instytucji otoczenia biznesu (jako 
realizatorów Platform startowych dla nowych pomysłó w), przedsiębiorców oraz jednostek 
samorządu terytorialnego, 
o zapewnienie spójności i dostępności terytorialnej m akroregionu poprzez inwestycje w drogi 
i kolej, 
o rozwój komunikacji miejskiej w stolicach województw  Polski Wschodniej. 
 Wzmocnienie systemu koordynacji już realizowanych i  planowanych do realizacji przedsięwzięć 
rozwojowych istotnych z punktu widzenia potrzeb mak roregionu, finansowanych z różnych źródeł, 
tj. programów i inicjatyw UE54 oraz środków krajowych. Dyskusje szczegółowe w tyc h kwestiach 
będą prowadzone na Podkomitecie ds. wymiaru terytor ialnego. 
Działania po 2020 r.:  
 Przygotowanie i realizacja programu krajowego, złoż onego z różnych instrumentów krajowych 
i unijnych, publicznych i prywatnych, adresowanego przede wszystkim do obszarów o najniższym 
poziomie PKB i borykających się z problemami rozwoj owymi, obejmujących m.in. obszary 
zagrożone marginalizacją i średnie miasta tracące f unkcje społeczno-gospodarcze. W realizacji 
programu wykorzystane zostaną m.in. rozwiązania wyp racowane w ramach  pilotażowej Inicjatywy 
Komisji Europejskiej „Regiony Słabiej Rozwinięte” d la dwóch regionów: świętokrzyskiego 
i podkarpackiego55. 
Projekty strategiczne: 
Program ponadregionalny skierowany do najsłabszych gospodarczo obszarów 2020+ – ma służyć 
aktywizacji i restrukturyzacji obszarów funkcjonalnych i będzie  realizowany po roku 2020 . Jego 
adresatami będą m.in. obszary zagrożone trwałą marginalizacją oraz miasta średnie tracące funkcje 
społeczno-gospodarcze. Celem realizacji Programu bę dzie osiągnięcie wymiernych efektów 
gospodarczych związanych z rozwojem przedsiębiorczo ś c i  i  z e  w z r o s t e m  p o z i o m u  i n w e s t y c j i  
prywatnych. W ramach programu realizowany będzie kompleksowy pakiet działań z zakresu m.in.: 
rozwoju lokalnej przedsiębiorczości, aktywizacji lo kalnych zasobów ludzkich, pobudzania lokalnych 
inicjatyw gospodarczych i społecznych oraz poprawy dostępu mieszkańców do podstawowych usług 
publicznych. Program będzie dostosowany do potrzeb i uwarunkowań terytorialnych najsłabszych 
                                                           
54 Tj. Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-202 0, innych krajowych programów operacyjnych, program ów Europejskiej Współpracy 
Terytorialnej, regionalnych programów operacyjnych,  Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa, Programu Roz woju Obszarów Wiejskich 2014–2020 
(PROW), Programu Operacyjnego Rybactwo i Morze 2014 -2020, programów i inicjatyw UE np. Horyzont 2020, CEF, COSME czy Kreatywna Europa.  
55 Rozwiązania te dotyczą szytych na miarę, praktyczn ych sposobów wzmacniania regionalnej konkurencyjnoś ci (transfer technologii 
i komercjalizacja B+R, aktywizacja przedsiębiorczoś ci w obszarach o trudnych warunkach gospodarowania,  poprawa warunków dla prowadzenia 
działalności gospodarczej) i poprawy sytuacji na ry nkach pracy (upowszechnienie dualnego modelu kształ cenia zawodowego). 
Monitor Polski – 142 –  Poz. 260 
 
141 obszarów i do powiązań przestrzennych pomiędzy nimi  oraz realizowany przy użyciu pakietów 
zintegrowanych przedsięwzięć rozwojowych, z wykorzystaniem doświadczeń z pilotażu na obszarac h 
zmarginalizowanych i w średnich miastach, w ramach odnowionego kontraktu terytorialnego . 
2. Wsparcie dla podwyższania atrakcyjności inwestycyjn ej Śląska oraz promocji zmian strukturalnych  
Śląsk mieści się w grupie najsilniejszych gospodarc zo regionów Polski, jednak w ostatnich latach zauwa żalne 
jest osłabienie tempa wzrostu gospodarczego i spade k jakości życia mieszkańców. Wpływ na taką sytuację  
mają zachodzące zmiany w gospodarce światowej, w ty m dekoniunktura na rynku surowców naturalnych: 
odchodzenie od gospodarki opartej na paliwach kopal n ych  i co się z  tym wiąż e n iska ren to wn ość k op alń  
węgla kamiennego. Przy wysokim stopniu uzależnienia  od przemysłów tradycyjnych (wydobywczego 
i hutniczego), które stanowią trzon gospodarczy reg ionu, konieczne są działania prowadzące do 
przyspieszenia procesów restrukturyzacji tradycyjny ch sektorów i wprowadzenia nowych form działalności  
gospodarczej o wysokiej produktywności, w tym. m.in. przemysłu wytwarzającego produkty 
zaawanasowane technologicznie o wysokiej wartości do danej. Doprowadzi to do wzmocnienia pozycji 
konkurencyjnej tego obszaru jako wiodącego krajoweg o i środkowo-europejskiego centrum przemysłowego 
i polepszenia warunków życia wszystkich mieszkańców . Instrumentem realizacji niniejszego kierunku 
działań będzie projekt strategiczny Program dla Ślą ska, bazujący na realizowanych dotychczas działania ch 
strategicznych dla rozwoju województwa (np. kontrak t terytorialny dla województwa śląskiego, Strategia  
Rozwoju Województwa Śląskiego „Śląskie 2020+”, Stra tegia Rozwoju Polski Południowej do 2020) 
i ostatnich inicjatywach (Porozumienie na rzecz zin tegrowanej polityki rozwoju województwa Śląskiego) 
skupiających wszystkich najważniejszych aktorów roz wojowych. Program, który powstanie przy współpracy 
partnerów krajowych i regionalnych określi działani a oraz konkretne projekty służące realizacji celów 
związanych z: 
 wzrostem konkurencyjności i innowacyjności gospodar ki regionalnej (w dziedzinach, w których 
region posiada lub może zbudować przewagi konkurenc yjne np. maszyny górnicze, przemysł 
samochodowy, zbrojeniowy, medyczny, informatyczny, biotechnologie), przy jednoczesnych 
przekształceniach w obecnie funkcjonujących sektora ch przemysłu tradycyjnego (górnictwo, 
hutnictwo), 
 wzrostem stopnia integracji funkcjonalnej na obszar ze Konurbacji Górnośląskiej i całego 
województwa, 
 dostosowaniem kwalifikacji zasobów ludzkich do rynk u pracy, 
 odtworzeniem zasobów technicznych, wpływających na poprawę warunków prowadzenia 
działalności gospodarczej i poziom życia, 
 przeciwdziałaniem skutkom i ograniczeniem negatywnego wpływu eksploatacji górniczej na 
środowisko. 
Ponadto program służył będzie usprawnieniu mechaniz mów współpracy i koordynacji instytucji 
i podmiotów niepublicznych zapewniających uwzględni enie działań i projektów wynikających z Programu 
dla Śląska  w politykach sektorowych (np. górnictwo, energetyka , środowisko, B+R). 
Działania do 2020 r.: 
 Przygotowanie (w 2017 r.) i rozpoczęcie wdrażania P rogramu dla Śląska. Jego opracowanie 
odbywać się będzie w ramach grupy sterującej, dział ającej pod przewodnictwem reprezentantów 
Wojewódzkiej Rady Dialogu Społecznego i Ministerstw a Rozwoju, składającej się z przedstawicieli 
administracji krajowej, samorządu regionalnego i lo kalnego, jak również lokalnych, środowisk 
gospodarczych, naukowych i społecznych. 
 Wdrożenie aktywnej polityki przyciągania nowych inw estycji związanych z budową nowej 
gospodarki i podniesieniem innowacyjności województ wa. 
 Opracowanie i wdrożenie programów rządowych w obsza rze m.in. węgla kamiennego i energetyki. 
 Aktywna polityka wspierania dostosowania kwalifikac ji zasobów ludzkich do wymogów rynku pracy, 
zmieniających się w wyniku restrukturyzacji. 
 Podjęcie działań doprowadzających do powstania inst ytucji finansowej (typu regionalny bank lub 
fundusz), w celu zwiększenia dostępu do kapitału, w  szczególności dla przedsięwzięć w sektorach 
Monitor Polski – 143 –  Poz. 260 
 
142 związanych z inteligentną specjalizacją regionu ora z wykorzystujących polską myśl techniczną 
i technologiczną. 
 Dokończenie i realizacja projektów infrastrukturalnych przewidzianych dla województwa śląskiego. 
 Kompleksowe działania służące ograniczeniu niskiej emisji, związane m.in. z promowaniem 
publicznego transportu niskoemisyjnego, termomodern izacją, rozwojem sieci ciepłowniczych 
i wymianą lub modernizacją urządzeń grzewczych. 
 Rekultywacja terenów pokopalnianych i poprzemysłowy ch oraz ich ponowne wykorzystanie na cele 
gospodarcze i społeczne. 
 Kontynuowanie zintegrowanych działań rewitalizacyjn ych miast śląskich, w tym modelowej 
rewitalizacji i projektu pilotażowego Bytomia. 
Po roku 2020 nastąpi pełne wdrożenie Programu dla Ś ląska skorelowanego z rządowymi programami 
restrukturyzacyjnymi, rozbudowy i modernizacji infr astruktury transportowej, wdrażaniem nowej, 
terytorialnie wrażliwej, zintegrowanej polityki mie jskiej, przemysłowej, innowacyjności i kształtowania 
zasobów ludzkich. W powiązaniu z realizowanymi regi onalnie działaniami prowadzonymi przez różne 
podmioty publiczne i prywatne, w tym samorząd wojew ództwa realizujący z udziałem środków UE 
komplementarne regionalne programy rozwojowe, stwor zy to szanse na dywersyfikację struktury 
przemysłowej, odtworzenie dopasowanej do potrzeb in frastruktury technicznej oraz powtórne 
wykorzystanie gospodarcze zdegradowanych obszarów m iejskich, poprzemysłowych i pokopalnianych. 
W konsekwencji zwiększą się perspektywy wzrostu gos podarczego i dochodów ludności, co będzie miało 
duże znaczenie dla podniesienia jakości życia miesz kańców województwa śląskiego i perspektyw 
rozwojowych całej Polski. 
Projekty strategiczne: 
Program dla Śląska  – celem programu jest zmiana profilu gospodarczego  regionu, stopniowe 
zastępowanie tradycyjnych sektorów gospodarki, taki ch jak górnictwo i hutnictwo, nowymi 
przedsięwzięciami w sektorach bardziej produktywnyc h, innowacyjnych i zaawansowanych 
technologicznie. Do 2020 r. program będzie realizow any poprzez koordynację polityk sektorowych, 
a także działań realizowanych na poziomie regionaln ym oraz z wykorzystaniem środków prywatnych, 
w celu lepszego ukierunkowania terytorialnego dostę pnych strumieni finansowania. Po roku 2020 
wprowadzone zostaną dodatkowe instrumenty, związane  z dostosowaniem krajowych programów 
operacyjnych do celów Programu dla Śląska, przede w szystkim w obszarze promocji inwestycji oraz 
innowacyjności. 
3. Aktywne gospodarczo i przyjazne mieszkańcom mias ta 
Miasta oraz związane z nimi obszary funkcjonalne są  integralnym elementem rozwoju gospodarczego 
i, w coraz większym stopniu, stają się źródłem rozw oju współczesnego świata. Miasta odgrywają kluczową  
rolę w realizacji Agendy ONZ na Rzecz Zrównoważoneg o Rozwoju 203056, której jednym z celów jest 
stworzenie bezpiecznych, odpornych i zrównoważonych  miast sprzyjających włączeniu społecznemu. 
Zgodnie z wytycznymi zawartymi w Nowym Programie dla Miast57, w perspektywie najbliższych 20 lat, 
miasta na całym świecie mają stać się bardziej zielone, bezpieczne i zamożne oraz sprzyjać integracji 
społecznej.  Na poziomie europejskim kluczowym instrumentem realizacji Programu jest Agenda Miejska 
Unii Europejskiej58 m a j ą c a  n a  c e l u  p o p r a w ę  t w o r z o n y c h  n a  p o z i o m i e  U E  p olityk i instrumentów, tak aby 
lepiej odpowiadały na potrzeby i wyzwania z jakimi mierzą się miasta oraz wykorzystanie ich potencjału  
i wkładu w osiąganie unijnych i krajowych celów roz wojowych.  
Miasta różnej wielkości, zarówno największe aglomer acje, jak i mniejsze miasta, dzięki koncentracji fu nkcji 
gospodarczych, administracyjnych i usługowych, odgr ywają podstawową rolę w rozwoju gospodarczym 
Europy, krajów, regionów, a nawet mniejszych jednos tek administracyjnych i obszarów funkcjonalnych, 
w tym np. obszarów wiejskich. Efekt aglomeracji i s kali powoduje, że to w nich skupiają się miejsca pr acy, 
usługi publiczne, zarówno te podstawowe, jak i wyżs zego rzędu, działalność naukowa i innowacje. Są też  
ważnym miejscem do życia w Polsce – 61% ludności za mieszkuje obszary o statusie administracyjnym miast , 
                                                           
56 Przyjęta podczas Szczytu ONZ dot. Zrównoważonego R ozwoju, wrzesień 2015 r., Nowy Jork . 
57 Przyjęty na konferencji ONZ – Habitat III, paździe rnik 2016 r., Quito. 
58 Przyjęta na nieformalnym spotkaniu ministrów UE ds . rozwoju miast, maj 2016 r., Amsterdam. 
Monitor Polski – 144 –  Poz. 260 
 
143 ale aż 75% funkcjonalne obszary zurbanizowane. Tym samym miasta gromadzą samoistny potencjał, który 
aktywizuje i inspiruje podejmowanie różnorodnych dz iałań rozwojowych oraz kreuje rozwój gospodarczy 
całego kraju. 
Celem Strategii  w obszarze polityki miejskiej jest tworzenie warun ków dla zrównoważonego rozwoju 
ośrodków miejskich, wypracowanie mechanizmów współp racy w ich obszarach funkcjonalnych, 
wzmocnienie ich zdolności do tworzenia miejsc pracy  oraz poprawa jakości życia mieszkańców. Aby 
osiągnąć ten cel niezbędna jest poprawa zdolności o środków miejskich do kreowania rozwoju, wzrostu i 
zatrudnienia, wspieranie zrównoważonego rozwoju (m. in. poprzez przeciwdziałanie negatywnym 
zjawiskom suburbanizacji, ponowne wykorzystanie upr zednio zagospodarowanych terenów, rewitalizację 
zdegradowanych obszarów miejskich), wspomaganie ośr odków miejskich dotkniętych problemami 
rozwojowymi oraz stwarzanie warunków do partnerskie go zarządzania rozwojem. Działania przewidziane 
do realizacji są spójne z priorytetami wskazanymi w  Krajowej Polityce Miejskiej 2023 (KPM)59 
i w dokumentach międzynarodowych , podkreślając potrzebę zwiększenia komplementarności  polityk 
mających wpływ na rozwój obszarów miejskich oraz wz macnianie współpracy i wymiany wiedzy między 
miastami różnej wielkości i na różnych szczeblach z arządzania. 
Działania w ramach miejskiego wymiaru Strategii będą koncentrowały się na wspieraniu rozwoju wszyst kich 
miast bez względu na ich wielkość, położenie czy pe łnione funkcje społeczne, gospodarcze 
i administracyjne. Szczególna uwaga poświęcona zost anie jednak trzem obszarom oddziaływania, tj.: 
największym aglomeracjom, miastom średnim tracącym funkcje społeczne i gospodarcze oraz obszarom 
zagrożonym trwałą marginalizacją. Działania podejmo wane dla realizacji celów polityki miejskiej będą 
integrowane z szeregiem działań sektorowych podejmo wanych w ramach innych obszarów SOR, np. 
z zakresu reindustrializacji, spójności społecznej,  skutecznego państwa czy infrastruktury. W horyzonc ie 
c z a s o w y m  d o  r o k u  2 0 2 0  c e l  t e n  b ę d z i e  o p a r t y  n a  r e a l izacji działań wynikających z KPM, uzupełnionych 
o instrumenty wprowadzone przez SOR. Natomiast po r oku 2020 szczególny nacisk położony będzie na 
usprawnienie zarządzania i wzmacnianie współpracy p omiędzy miastami, doskonalenie rozwiązań 
organizacyjnych i regulacyjnych oraz dostosowanie w  jak największym stopniu do specyfiki różnego typu 
ośrodków. 
3.1. Poprawa warunków rozwojowych polskich miast  
Celem działań o charakterze horyzontalnym wobec mia st w Polsce jest przede wszystkim dalsza poprawa 
warunków rozwojowych, przy zachowaniu w miarę równo miernie pokrywającej kraj sieci kilkuset ośrodków 
funkcjonujących na różnych poziomach hierarchicznyc h, ale wzajemnie się uzupełniających funkcjonalnie.  
Działania będą koncentrować się na podnoszeniu efek tywności i jakości zarządzania obszarami miejskimi,  
z uwzględnieniem współpracy jednostek samorządu róż nego szczebla oraz doświadczeń z funkcjonowania 
istniejących mechanizmów. Miasta te – węzły sieci, są centrami życia gospodarczego i dostarczania 
podstawowych dóbr i usług, decydujących o zrównoważ onych terytorialnie perspektywach rozwojowych 
wszystkich mieszkańców Polski, w tym mieszkańców ob szarów wiejskich.  
Zapewnienie wszystkim miastom warunków do trwałego rozwoju jest kluczowym elementem w procesie 
działań na rzecz osiągania celów rozwojowych SOR, z wiązanych zarówno z konkurencyjnością gospodarki, 
jej innowacyjnością, jak i rozwojem wrażliwym społe cznie i zrównoważonym terytorialnie.  
Horyzontalne działania, w zgodzie z zapisami KPM, p odejmowane na rzecz wszystkich miast w ramach SOR, 
będą dotyczyły sfery regulacyjnej, instytucjonalnej  i inwestycyjnej. Będą one podejmowane w powiązaniu  
z działaniami polityki regionalnej oraz ukierunkowa nymi terytorialnie instrumentami polityki krajowej 
i europejskiej. Poprawa warunków rozwojowych miast wymaga koncentracji uwagi na promowaniu 
współpracy pomiędzy różnymi kategoriami miast oraz wewnątrz ich obszarów funkcjonalnych. Jest to 
zgodne z zasadą współzarządzania, szerszego włączen ia w procesy planowania i realizacji działań 
rozwojowych podmiotów publicznych, przedsiębiorców,  ruchów obywatelskich a także wzmocnienia bazy 
analitycznej i systemu monitorowania rozwoju miast.   
                                                           
59 Dokument przyjęty uchwałą nr 198 Rady Ministrów z d nia 25.X.2015 r. (opublikowany w Monitorze Polskim w 2015 r. poz. 1235). 
Monitor Polski – 145 –  Poz. 260 
 
144 Zakładanym rezultatem podejmowanych działań będzie wzmocnienie rozumianej funkcjonalnie sieci 
miejskiej, poprawa jakości życia miejskiego we wszy stkich kategoriach, zahamowanie tempa odpływu 
ludności oraz wzrost stopnia urbanizacji (wzrost po ziomu gęstości zaludnienia na terenach miejskich). 
Działania do 2020 r.: 
 Wypracowanie i upowszechnianie elastycznych rozwiąz ań organizacyjnych i prawnych, 
ułatwiających współpracę pomiędzy miastami oraz wew nątrz miejskich obszarów funkcjonalnych. 
 Usprawnienie systemu monitorowania i diagnozowania sytuacji społeczno-gospodarczej 
i przestrzennej na poziomie miejskich obszarów funk cjonalnych, w tym dostosowanie metodologii 
statystyki publicznej, rozbudowa lokalnych, regiona lnych i krajowych centrów wiedzy nt. obszarów 
miejskich. 
 Upowszechnianie zasad partycypacji społecznej w podejmowaniu decyzji i zarządzaniu miastami 
i ich obszarami funkcjonalnymi. Istotne jest dążeni e do uwzględniania potrzeb różnych 
użytkowników przestrzeni miejskich. 
 Wspieranie realizacji zintegrowanych działań rewita lizacyjnych na podstawie programów 
rewitalizacji ukierunkowanych na przekształcenie ob szarów zdegradowanych (w wymiarze 
społecznym, gospodarczym, środowiskowym, przestrzen no-funkcjonalnym, technicznym). 
 Realizacja niskoemisyjnych strategii miejskich i zw iązanych z poprawą jakości powietrza oraz 
przystosowanie do zmian klimatycznych obszarów miej skich, w powiązaniu z działaniami 
wskazanymi w obszarach SOR dotyczących energetyki i  środowiska naturalnego60. 
 Realizacja strategii zrównoważonej mobilności miejs kiej w powiązaniu z działaniami dotyczącymi 
kompleksowych programów rozbudowy infrastruktury sy stemów transportu publicznego, 
rekomendacji dla polityki transportowej wskazanymi w obszarze transport61. 
 Poprawa dostępu do różnego typu usług publicznych o  charakterze rozwojowym (w tym 
społecznych związanych m.in. z edukacją, zdrowiem, kulturą oraz gospodarczych – związanych m.in. 
ze wsparciem przedsiębiorczości, przeciąganiem inwe stycji prywatnych). 
 Tworzenie krajowej sieci współpracy miast umożliwia jącej wymianę wiedzy i najlepszych praktyk nt. 
zrównoważonego rozwoju miast, usprawnień w zarządza niu, koordynacji i realizacji innowacyjnych 
projektów.  
 Włączenie i wsparcie miast oraz związków reprezentu jących miasta w partnerstwa Agendy Miejskiej 
Unii Europejskiej, w celu wypracowania rekomendacji  dla polityki miejskiej i jej instrumentów na 
poziomie UE. 
Działania po 2020 r.:  
 Kontynuacja prowadzonych działań i upowszechnianie wypracowanych usprawnień zarządzania 
oraz wzmacnianie współpracy pomiędzy miastami, w ty m doskonalenie rozwiązań organizacyjnych, 
regulacyjnych, jak i dostosowanie ich do specyfiki różnego typu ośrodków. 
 Wzmocnienie koordynacji prowadzonej dotychczas poli tyki miejskiej w powiązaniu z polityką 
regionalną na wszystkich szczeblach zarządzania ora z wzmocnienie współpracy pomiędzy 
podmiotami zaangażowanymi w kształtowanie rozwoju o bszarów funkcjonalnych. 
 Promowanie podejścia partycypacyjnego w podejmowani u decyzji oraz w zakresie zarządzania 
miastami i realizacji działań rewitalizacyjnych, w tym nacisk na realizację niskoemisyjnych strategii 
miejskich oraz strategii zrównoważonej mobilności m iejskiej na funkcjonalnych obszarach 
zurbanizowanych. 
 Rozwój sieci współpracy miast i upowszechnianie wym iany wiedzy oraz najlepszych praktyk 
w zarządzaniu miastami celem wspierania lokalnych p otencjałów, pozyskiwania inwestorów 
i promowania innowacyjności. 
  
                                                           
60 Np. projekty strategiczne: Czyste powietrze oraz S trategia transformacji do gospodarki niskoemisyjnej . 
61 Dotyczące np. p romocji mechanizmów zarządzania i poprawy transport u publicznego w miastach i w ich obszarach funkcjon alnych, sprzyjania 
efektywnym rozwiązaniom w zakresie organizacji tran sportu publicznego, stopniowej wymianie taboru wyko rzystywanego do świadczenia usług 
publicznego transportu na ekologiczny, niskoemisyjn y. 
Monitor Polski – 146 –  Poz. 260 
 
145 Projekty strategiczne: 
Partnerska Inicjatywa Miast – program wymiany oraz promocji wiedzy między miastam i oraz innymi 
podmiotami, zaangażowanymi w kształtowanie i realiz ację polityki miejskiej.  Program służyć będzie 
identyfikacji dobrych praktyk stosowanych przy kluc zowych wyzwaniach rozwojowych i rozpowszechnianiu 
ich na poziomie lokalnym, wzajemnemu uczeniu się, a  także przełożeniu wniosków i rekomendacji 
w zakresie poszczególnych zagadnień na poziom krajo wy (finansowany ze środków POPT 2014–2020).   
Pakiet działań na rzecz wsparcia samorządów w progr amowaniu i realizacji rewitalizacji – 
upowszechnianie rewitalizacji jako ważnego elementu rozwoju miast, zapewniającego trwałość zasad 
i instrumentów, kompleksowość, mechanizmy finansowa nia, usprawnienia prawno-instytucjonalne oraz 
przejrzysty system monitorowania i ewaluacji (dedyk owane programy z POPT) oraz budowa systemu 
bieżącego monitorowania działań rewitalizacyjnych.  
3.2. Pełniejsze wykorzystanie potencjału największy ch polskich aglomeracji 
Wszystkie największe polskie aglomeracje, będące na jważniejszymi ośrodkami życia gospodarczego, 
społecznego i politycznego kraju, na tle innych agl omeracji w UE rozwijały się w ostatnich kilku latac h 
bardzo dynamicznie. Dokonały szeregu zmian struktur alnych dotyczących: zwiększania produktywności 
gospodarki, pozyskiwania nowych inwestycji, tworzen ia innowacji i nowych technologii, rozwoju potencja łu 
naukowo-badawczego itp., oferując mieszkańcom i przyjezdnym najlepsze możliwości zatrudnienia i dobre 
m i e j s c e  d o  ż y c i a .  W s z y s t k i e ,  a  n i e k t ó r e  z  n i c h  w  s t opniu szczególnym, borykają się jednak z licznymi 
problemami rozwojowymi, których rozwiązanie nie leż y tylko i wyłącznie w gestii władz samorządowych. 
Polityka regionalna państwa będzie poświęcała co do  zasady więcej uwagi poszukiwaniu metod skutecznej 
aktywizacji obszarów w gorszej sytuacji rozwojowej (w tym miast). Jednocześnie sprzyjać będzie usuwani u 
barier rozwojowych w aglomeracjach i wykorzystaniu ich potencjału do wzrostu konkurencyjności polskiej  
g o s p o d a r k i  w  o p a r c i u  o  n o w e  c z y n n i k i  r o z w o j o w e  i  z w iększania poziomu wynagrodzeń oraz rozwojowi 
współpracy w układach funkcjonalnych. Zainicjowane w okresie programowania 2014–2020 Zintegrowane 
Inwestycje Terytorialne (ZIT), pomimo pewnych trudn ości wdrożeniowych, stanowią bezprecedensowe 
przedsięwzięcie na rzecz realnego wsparcia aglomera cji i wzmocnienia powiązań funkcjonalnych. Biorąc 
pod uwagę konieczność dalszej koncentracji geografi cznej i przedmiotowej podejmowanych działań 
w ramach polityki spójności oraz względną zamożność  polskich metropolii, polityka miejska wobec 
obszarów metropolitalnych koncentrować się będzie n a:  
 wspomaganiu współpracy i koordynacji działań proroz wojowych w obszarach funkcjonalnych 
aglomeracji, w skład których wchodzą zarówno admini stracyjne obszary miejskie, jak i wiejskie, 
 wsparciu realizacji przy udziale partnerów publiczn ych i prywatnych, miejskich strategii 
niskoemisyjnych oraz strategii ZIT, które mają pods tawowe znaczenie dla celów określonych w SOR 
w zakresie reindustrializacji, elektromobilności, o chrony środowiska i tworzenia warunków do 
przyciągania zaawansowanych produktowo inwestycji ( zeroemisyjny transport publiczny, 
efektywność energetyczna, współpraca nauki z przeds iębiorstwami itp.62), 
 racjonalnej urbanizacji w obszarach metropolitarnyc h miast, czego warunkiem jest wprowadzenie 
odpowiednich mechanizmów prawnych oraz pogłębienie współpracy pomiędzy samorządami 
w obrębie obszaru funkcjonalnego, w zakresie wspóln ego planowania inwestycji, rozbudowy 
i modernizacji sieci transportowych, planowania prz estrzennego, w tym polityki w zakresie 
wykorzystania terenów pod różne formy zabudowy, dzi ałalności gospodarczej i ochrony terenów, 
dostępu do usług (szkoły, przedszkola, transport pu bliczny itp.), 
 powtórnemu wykorzystaniu terenów zdegradowanych ( brownfields) , co ma szczególne znaczenie 
na terenach miast, w których występują (lub występowały) przemysły tradycyjne takie jak 
wydobycie węgla, hutnictwo, przemysł chemiczny itp. , 
 wsparciu tworzenia powiązań sieciowych w skali kraj owej i międzynarodowej oraz powiązań 
funkcjonalnych między miastami posiadającymi komple mentarne zasoby lub komplementarną 
strukturę społeczną i gospodarczą, np. Warszawa-Łód ź, Kraków-Konurbacja Górnośląska, 
Trójmiasto. 
                                                           
62 Działania wskazane w innych obszarach SOR . 
Monitor Polski – 147 –  Poz. 260 
 
146 Duże znaczenie będzie miało przygotowywanie w formu le kontraktu terytorialnego, specjalnych 
programów dla aglomeracji borykających się ze szcze gólnie znaczącymi problemami strukturalnymi (na 
dzisiaj dotyczy to Śląska, Łodzi i Szczecina). 
Działania do 2020 r.: 
 Wprowadzenie w życie ustawy o związku metropolitaln ym w województwie śląskim oraz 
intensyfikacja prac nad uregulowaniem kwestii dotyc zących tworzenia związków metropolitalnych. 
 Wprowadzenie preferencji i zachęt przyczyniających się do zmian dotychczasowych zachowań 
mobilnych obywateli na rzecz użytkowania transportu  zbiorowego, jako podstawowego środka 
komunikacji w obszarach miejskich i ich strefach po dmiejskich. 
 Tworzenie warunków do rozwoju elektromobilności m.i n. poprzez ułatwienia w lokalizowaniu stacji 
do ładowania pojazdów elektrycznych, zakup elektryc znych autobusów itp. oraz wspieranie miast 
w rozwoju niskoemisyjnego transportu zbiorowego.  
 Wsparcie w ubieganiu się o zorganizowanie w 2022 r.  Międzynarodowej Wystawy EXPO w Łodzi, 
której motywem przewodnim będzie kompleksowa i zint egrowana rewitalizacja, kładąca nacisk na 
poprawę jakości życia w mieście. 
 Zwiększenie efektywności i usprawnienie wdrażania o becnie realizowanego instrumentu ZIT. 
Działania po 2020 r.:  
 Wprowadzenie w życie, w oparciu o doświadczenia zwi ązane z funkcjonowaniem ustawy o związku 
metropolitalnym w województwie śląskim, rozwiązań p rawnych dla funkcjonowania związków 
metropolitalnych.  
 Wykorzystywanie doświadczeń związanych z funkcjonow aniem Projektu ZIT PLUS do integracji 
i współpracy sąsiadujących samorządów w miejskich o bszarach funkcjonalnych. 
 Wprowadzanie uregulowań prawnych i organizacyjnych przyczyniających się do wzrostu 
użytkowania pojazdów elektrycznych. 
 Wspieranie miast w wymianie taboru transportu miejs kiego na ekologiczny i niskoemisyjny (np. 
autobusy elektryczne we wszystkich miastach wojewód zkich). 
 Stwarzanie warunków do łatwego i szybkiego wprowadz ania rozwiązań innowacyjnych 
poprawiających jakość życia w mieście oraz dalszego  funkcjonowania instytucji działających 
w obszarze zaawansowanych technologii. 
Projekty strategiczne: 
Zintegrowane Inwestycje Terytorialne PLUS  – optymalizacja realizacji ZIT w Polsce. Projekt zos tanie 
podzielony na dwa etapy. Do roku 2020 koncentrując się na zwiększeniu efektywności i usprawnieniu 
wdrażania obecnie realizowanego instrumentu ZIT. Po  roku 2020 nastąpi koncentracja na wypracowaniu 
zasad realizacji ZIT 2020+ z funduszy unijnych oraz  rozwiązań krajowych umożliwiających sprawną 
współpracę JST i realizację wspólnych strategii roz wojowych w miejskich obszarach funkcjonalnych. 
Rozwiązania te będą dotyczyły kreowania rozwoju met ropolitalnego, poprawy zarządzania, wypracowania 
usprawnień organizacyjnych w dostarczaniu usług agl omeracyjnych i prowadzenia analiz rozwojowych 
w miejskim obszarze funkcjonalnym, integrujących dz iałania finansowane z różnych źródeł, w szczególnoś ci 
podejmowaniu działań wykraczających poza zadania do tyczące wdrażania funduszy unijnych. 
3.3. Aktywizacja potencjałów miast średnich tracący ch funkcje społeczno-gospodarcze 
W grupie miast średnich, w przypadku niektórych z n ich, zaobserwować można niekorzystne tendencje 
związane z silnym nagromadzeniem problemów społeczn o-gospodarczych oraz utratą funkcji społeczno-
gospodarczych i administracyjnych. W rozwiązywaniu problemów miast średnich niewystarczająca jest 
skuteczność dotychczas stosowanych instrumentów pol ityki regionalnej i polityk sektorowych.  
Wykorzystanie instrumentów wsparcia finansowego uza leżnione jest często od wybiórczej aktywności 
i kompetencji zainteresowanych samorządów oraz ich zdolności do realizacji projektów rozwojowych, 
skutecznego budowania partnerstw i ubiegania się o dofinansowanie projektów. Wymienione wyżej 
czynniki uzasadniają podjęcie zindywidualizowanych i spakietyzowanych działań wobec części miast 
średnich, które utraciły lub tracą swój potencjał s połeczno-gospodarczy i pełnione funkcje w systemie 
osadniczym kraju. Działania wobec tych obszarów będą indywidualnie dostosowane do potrzeb 
Monitor Polski – 148 –  Poz. 260 
 
147 i potencjałów danego terytorium. Wybór miast średni ch do kompleksowego wsparcia polityką rozwoju 
podyktowany jest ponadto faktem, że pełnią one szcz ególnie ważną rolę na obszarach poza 
oddziaływaniem największych aglomeracji – stolic wo jewództw, są głównymi ośrodkami organizującymi 
układy społeczno-gospodarcze i podstawą do zapewnie nia policentrycznego charakteru sieci osadniczej, 
umożliwiającej dostarczanie wszystkim mieszkańcom k raju dóbr i usług na odpowiednim poziomie.  
Oczekiwane rezultaty  wsparcia miast średnich tracących funkcje społeczno -gospodarcze  z jednej strony 
obejmują aktywizację ich zasobów i potencjałów oraz  zapewnienie trwałych podstaw rozwojowych poprzez 
wzrost aktywności gospodarczej (szczególnie innowac yjnej) i wzrost poziomu zatrudnienia (szczególnie 
w sektorze usług wyższego rzędu). Jednocześnie wspa rcie to przyczyni się do stabilizacji i przywracani a roli 
tych miast jako ważnych centrów aktywności społeczn ej i gospodarczej w policentrycznym systemie 
osadniczym i, co za tym idzie, dyfuzji bodźców wzro stowych oraz „wydźwigania” podupadających obszarów 
z pułapek kryzysowych. 
Działania do 2020 r.: 
 Opracowanie i wprowadzenie systemu koordynacji dzia łań rozwojowych w formie Pakietu działań dla 
miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodar cze oraz pilotażu pakietów zintegrowanych 
przedsięwzięć rozwojowych. Poprawa jakości zarządza nia rozwojem obszarów miejskich, 
w szczególności poprzez zwiększenie zdolności do di alogu oraz współpracy w miejskich obszarach 
funkcjonalnych (z udziałem interesariuszy) i współp racę z innymi samorządami terytorialnymi.  
 Wsparcie rozwoju przedsiębiorczości, w szczególnośc i w sektorach stanowiących o specjalizacji 
gospodarczej danego miasta, w tym wsparcie rozwoju kadr dla sektora usług dla biznesu. 
 Pobudzenie aktywności inwestycyjnej w miastach śred nich przy wykorzystaniu istniejących 
instrumentów krajowych, regionalnych i lokalnych. 
 Stworzenie miastom średnim i ich spółkom komunalnym  możliwości skorzystania z nowych rozwiązań 
w obszarze finansowania inwestycji samorządowych, o ferowanych w ramach grupy Polskiego 
Funduszu Rozwoju (PFR), o charakterze kapitałowym l ub kapitałowo-dłużnym oraz 
rozpowszechnienie stosowania partnerstwa publiczno- prywatnego. 
 Aktywizacja lokalnej społeczności na rzecz pobudzania rozwoju społeczno-gospodarczego w zakresie 
podnoszenia kompetencji i umiejętności mieszkańców.  
 Kompleksowe działania zachęcające do zamieszkania o raz osiedlania się w średnich miastach 
(zwłaszcza osób młodych i wykształconych), z wykorz ystaniem instrumentów mieszkaniowych, oraz 
podnoszenia jakości świadczonych usług publicznych.  
 Rozwiązanie kwestii środowiskowych, w tym zmniejsze nie problemu zanieczyszczeń powietrza 
i emisji gazów cieplarnianych oraz dostosowanie/ada ptacja obszarów zurbanizowanych do zmian 
klimatu. 
 Poprawa dostępu do usług publicznych i optymalizacj a zagospodarowania przestrzennego w skali 
miast i ich otoczenia, wzmocnienie roli ośrodków w świadczeniu ponadlokalnych usług publicznych 
i reorganizacja sieci usług na skutek spodziewanych  zmian demograficznych. 
 Rozwijanie i integrowanie systemów transportu zbior owego usprawniających jakość połączeń 
w miastach, między nimi a ich wiejskim otoczeniem i ważnymi sąsiadującymi ośrodkami. 
Działania po 2020 r.:  
 Działania w szczególności dotyczyć będą poprawy dos tępu do usług publicznych i optymalizacji 
zagospodarowania przestrzennego w skali miast i ich  otoczenia, wzmocnienia roli ośrodków 
w świadczeniu ponadlokalnych usług publicznych i re organizacji sieci usług na skutek spodziewanych 
zmian demograficznych. 
 Po roku 2020 Pakiet działań dla miast średnich trac ących funkcje społeczno-gospodarcze będzie 
realizowany poprzez wzmocniony system koordynacji d ziałań ukierunkowanych na ich wsparcie 
i integrację pakietu instrumentów, obejmujący zarów no działania wspófinansowane przez UE 
w ramach krajowych i regionalnych programów operacy jnych, jak i działania samorządów 
terytorialnych oraz podmiotów prywatnych, przy wyko rzystaniu mechanizmu pakietów 
zintegrowanych przedsięwzięć rozwojowych na szerszą skalę. Pakiet będzie realizowany w ramach programu ponadregionalnego skierowanego do najsłabs zych gospodarczo obszarów 2020+. 
Monitor Polski – 149 –  Poz. 260 
 
148 Projekty strategiczne: 
Pakiet działań dla średnich miast tracących funkcje  społeczno-gospodarcze do roku 2020  w obszarze 
m.in.: wsparcia innowacyjnych projektów przedsiębio rstw, zwiększenia atrakcyjności inwestycyjnej 
miast średnich dla potencjalnych inwestorów, podnos zenia jakości kapitału ludzkiego oraz pobudzania 
lokalnych inicjatyw gospodarczych i społecznych, mi eszkalnictwa, a także wsparcia inwestycji 
samorządowych o charakterze prorozwojowym na zasadach oferowanych w ramach programów 
krajowych oraz instrumentów kapitałowych PFR. Celem  podejmowanych działań jest osiągnięcie 
wymiernych efektów gospodarczych związanych z odbud ową bazy gospodarczej oraz wzmocnieniem 
miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodar cze, jako ważnych centrów aktywności społeczno-
gospodarczej. 
Pakiet działań realizowany będzie przy użyciu dostę pnych i nowych źródeł finansowych – głównie 
krajowych i regionalnych programów operacyjnych 201 4–2020 (dostosowania PO do potrzeb miast 
średnich, warianty: zmiana kryteriów wyboru projekt ów, odrębne środki w istniejących działaniach, 
wydzielenie nowych działań, inne w zależności od sp ecyfiki regionalnej i istniejących już instrumentów 
terytorialnych), Funduszu Norweskiego i EOG 2014–20 21 oraz innych przedsięwzięć rozwojowych, 
finansowanych ze środków krajowych (w tym polityk s ektorowych m.in. Narodowego Funduszu 
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Polskiego F unduszu Rozwojowego czy w ramach 
mechanizmu wyrównawczego, tzw. janosikowe, w zależn ości od możliwości ich włączenia w realizację 
Programu), regionalnych i lokalnych. 
4. Rozwój obszarów wiejskich  
Obszary wiejskie posiadają największy zasób terenów  możliwych do przeznaczenia pod inwestycje oraz 
realizację celów publicznych, w tym m.in. środowisk owych pełnionych przez obszary zalesione i tereny 
użytkowane rolniczo. Obszary te mają również do spe łnienia jeden z podstawowych celów Agendy ONZ na 
Rzecz Zrównoważonego Rozwoju 203063 w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa żywnościoweg o, lepszego 
odżywiania oraz promowania zrównoważonego rolnictwa . Zgodnie z celami Agendy 2030 Polska zamierza 
podejmować dalsze wysiłki w kierunku zwiększania wy dajności rolnictwa i dochodów drobnych 
producentów żywności, w szczególności rodzinnych go spodarstw rolnych. Działania w tym zakresie zostały  
opisane w Celu I SOR. Zadania Agendy 2030 związane z zachowaniem ekosystemów, wzmacnianiem 
zdolności przystosowania się do zmian klimatu, ekst remalnych zjawisk pogodowych, suszy, powodzi i inny ch 
katastrof, a także poprawą jakości gleby i gruntów,  zapewnienia różnorodności genetycznej nasion, rośl in 
uprawnych, zwierząt hodowlanych i udomowionych oraz  powiązanych z nimi dzikich gatunków (w tym 
poprzez skutecznie zarządzane i różnorodne banki na sion i roślin na poziomie krajowym, regionalnym 
i międzynarodowym) zostały opisane w SOR w obszarze  środowisko.  
Część wyzwań rozwojowych w Polsce, choć ma charakte r horyzontalny, ze szczególnym natężeniem 
występuje na obszarach wiejskich. Do najważniejszyc h z nich należą: (1) potrzeba wspierania 
przedsiębiorczości wykorzystującej lokalne potencja ły i zwiększającej zasoby miejsc pracy poza rolnict wem, 
(2) poprawa mobilności międzysektorowej zasobów pra cy w rolnictwie oraz (3) podnoszenie kwalifikacji 
zawodowych mieszkańców obszarów wiejskich, jak też (4) poprawa jakości działania instytucji publicznyc h 
i (5) promocja ładu przestrzennego64. Efektywność rozwoju infrastruktury na obszarach w iejskich jest 
kluczową kwestią w związku z przewidywanym spadkiem  liczby ludności oraz silnym rozproszeniem 
osadnictwa. Dalszy rozwój infrastruktury powinien b yć ściśle podporządkowany celom związanym 
z rozwojem bazy gospodarczej i tworzeniem miejsc pr acy w sektorach pozarolniczych. Powinien też sprzyj ać 
poprawie dostępności do rynku pracy, dóbr i usług p ublicznych, w tym także poprawie dostępności 
transportowej stwarzającej warunki do wahadłowej mo bilności przestrzennej mieszkańców obszarów 
wiejskich. Podobnie jak w przypadku rozwoju miast, kluczowym e lementem w procesie działań na rzecz osiągania 
celów rozwojowych SOR jest zapewnienie wszystkim ob szarom wiejskim warunków do trwałego rozwoju. 
                                                           
63 Przyjęta podczas Szczytu ONZ dot. Zrównoważonego R ozwoju, wrzesień 2015 r., Nowy Jork . 
64 Rozumianego jako  zespól kompleksowych działań technicznych, prawnych  i organizacyjnych, uwzględniający uwarunkowania pr zyrodnicze, 
ekonomiczne, prawne i społeczne, mający na celu dos tosowanie struktury przestrzennej danego obszaru wi ejskiego do potrzeb jego 
zrównoważonego rozwoju.  
Monitor Polski – 150 –  Poz. 260 
 
149 W kontekście zmian demograficznych niezbędne są dzi ałania na rzecz włączenia społecznego osób starszyc h 
i kobiet oraz osób pragnących znaleźć pracę poza se ktorem rolnym, często wykluczonych z rynku pracy. 
Konieczne jest wzmacnianie powiązań funkcjonalnych obszarów wiejskich z małymi miastami, a także 
wzmocnienie małych miast i centrów gminnych, jako l okalnych ośrodków wzrostu.  
Obszary wiejskie w Polsce charakteryzuje zróżnicowa nie przestrzenne pod względem poziomu rozwoju 
społeczno-gospodarczego, jak i funkcji gospodarczyc h (są to zarówno obszary z dominacją rolnictwa 
tradycyjnego, obszary rolnictwa wielkoobszarowego, obszary z dominacją funkcji turystycznej, jak i sil nie 
zurbanizowane obszary położone w pobliżu dużych agl omeracji i mniejszych miast). Pobudzanie ich rozwoj u 
wymaga zintegrowanego i jednocześnie zindywidualizo wanego podejścia uwzględniającego ich potencjały 
i potrzeby rozwojowe.  
Kierując się celami strategicznymi SOR, polityka wo bec obszarów wiejskich musi wspierać ich rozwój 
w oparciu o posiadane przez nie endogeniczne potenc jały. Efektem będzie m.in. wyrównywanie szans 
rozwojowych wszystkim mieszkańcom wsi. Implikuje to  działania dotyczące pobudzania przedsiębiorczości,  
przekształceń strukturalnych, zwiększania mobilnośc i i zapewnienia odpowiedniej jakości usług 
decydujących o perspektywach rozwojowych (zdrowie, edukacja, transport publiczny), zapewniając przy 
tym zachowanie walorów kulturowych, krajobrazu i śr odowiska przyrodniczego.  
Jednocześnie specjalna uwaga musi zostać poświęcona  obszarom zagrożonym trwałą marginalizacją, które 
utraciły zdolności rozwojowe i wymagają podjęcia do datkowych, specjalnych działań ze strony rządu i wł adz 
regionalnych, we współpracy z samorządami lokalnymi , przedsiębiorcami i mieszkańcami. 
Dużą rolę do odegrania ma właściwe zapewnienie komp lementarności funkcji realizowanych dla 
mieszkańców wsi, zlokalizowanych na obszarach wiejs kich oraz w miastach – stanowiących ich centra 
obsługowe w zakresie wielu dóbr i usług na poziomie  średnim i wyższym. 
4.1. Rozwój obszarów wiejskich w oparciu o endogeni czne potencjały gospodarcze  
Do najważniejszych pozarolniczych wyzwań o charakte rze społeczno-gospodarczym, przed którymi stoją 
obszary wiejskie niebędące wiejskimi strefami podmi ejskimi dużych miast, należą: inwestycje służące 
poprawie warunków do rozwoju przedsiębiorczości wyk orzystującej zasoby lokalne i zwiększającej zasoby 
miejsc pracy poza rolnictwem, podnoszenie kwalifika cji zawodowych mieszkańców obszarów wiejskich, 
poprawa ich mobilności międzysektorowej, poprawa ja kości usług podstawowych na obszarach wiejskich, 
tj. edukacja, opieka zdrowotna, opieka senioralna, rozwój kapitału społecznego, jak też poprawa jakośc i 
działania instytucji publicznych i promocja kultury  oraz ładu przestrzennego, w tym ochrona krajobrazó w 
kulturowych i środowiska naturalnego. Istotnym wyzw aniem pozostaje pobudzanie aktywności 
społeczności lokalnych oraz budowa przedsiębiorczoś ci społecznej na obszarach wiejskich.  
Oddolne włączenie lokalnej społeczności (w tym m.in . Lokalnych Grup Działania) w procesy rozwojowe 
kraju i w politykę rozwoju w szerokim kontekście pr zyczyni się do budowania kapitału społecznego. 
Działania do 2020 r.: 
 Wsparcie okołorolniczej i pozarolniczej przedsiębio rczości, w tym z wykorzystaniem różnych form 
wspólnotowego działania (m.in. spółdzielni).  
 Wsparcie usług sprzyjających rozwojowi pozarolniczy ch funkcji gospodarstw rolnych (turystycznych, 
edukacyjnych, zdrowotnych, opiekuńczych i in.).  
 Wykorzystanie i rozwój zasobów pracy oraz kapitału,  niezbędnych dla prowadzenia określonej 
działalności pozarolniczej.  
 Dywersyfikacja źródeł wytwarzania energii i dystryb ucji energii na poziomie lokalnym. 
 Aktywizacja współpracy oraz powiązań z miastami, na  obszarach będących w zasięgu jego 
oddziaływania funkcjonalnego, w celu lepszego dostępu mieszkańców do rynku pracy, dóbr i usług 
publicznych (np. zarówno przez powiązanie obszarów wiejskich z siecią dróg ekspresowych 
i autostrad, jak i poprzez wsparcie tworzenia i roz woju kompleksowych systemów komunikacji 
zbiorowej) , a także rozwój dróg lokalnych na obszarach wiejski ch o niskiej dostępności 
transportowej. 
Monitor Polski – 151 –  Poz. 260 
 
150  Rozwój lub modernizacja infrastruktury niezbędnej d o prowadzenia działalności gospodarczej 
(w tym w szczególności: infrastruktury energetyczne j, transportowej i infrastruktury w zakresie 
szeroko pojętej gospodarki wodnej). 
 Upowszechnienie gospodarki o obiegu zamkniętym w ro zwoju obszarów wiejskich. 
 Wsparcie podnoszenia kwalifikacji zawodowych mieszk ańców obszarów wiejskich, reorientacji 
zawodowej i lepszego ukierunkowania szkoleń i dorad ztwa zawodowego na potrzeby lokalnego 
rynku pracy. 
 Tworzenie warunków do rozwoju edukacji i wyrównywan ie szans w dostępie do usług edukacyjnych 
(m.in. zwiększenie dostępności zajęć pozalekcyjnych  i lepsze wykorzystywanie świetlic wiejskich). 
 Promowanie ładu przestrzennego na obszarach wiejskich, w szczególności w zasięgu oddziaływania 
obszarów silnie zurbanizowanych, m.in. w celu zapob iegania rozpraszaniu istniejącej sieci 
osadniczej. 
 Promocja instrumentów współpracy i partnerstwa – wł ączania mieszkańców obszarów wiejskich 
w działania rozwojowe w ramach RLKS i innych podobn ych instrumentów wspieranych w ramach 
wszystkich funduszy UE oraz środkami krajowymi.  
 Monitoring i ewaluacja efektów interwencji kierowan ej na rzecz rozwoju obszarów wiejskich 
(w ramach Podkomitetu ds. rozwoju obszarów wiejskic h powołanego przy Komitecie 
Koordynacyjnym ds. Polityki Rozwoju). 
 Wdrożenie Paktu dla obszarów wiejskich, łączącego z e sobą wszystkie działania o charakterze 
systemowym (zmiany legislacyjne, instytucjonalne, p rogramowe) oraz inwestycyjnym, związane 
z procesem zarządzania obszarami wiejskimi.  
 Wypracowanie systemu koordynacji polityk i instrume ntów wsparcia na rzecz rozwoju obszarów 
wiejskich. Dyskusje szczegółowe w tych kwestiach bę dą prowadzone na Podkomitecie ds. rozwoju 
obszarów wiejskich. 
Działania po 2020 r.: 
 Upowszechnienie instrumentów typu RLKS w systemie r ealizacji polityki regionalnej po 
przeprowadzeniu oceny skuteczności i efektywności w drażania instrumentów terytorialnych 
w perspektywie 2014–2020. 
 Kontynuacja wdrażania Paktu dla obszarów wiejskich,  łączącego ze sobą wszystkie działania 
o charakterze systemowym (zmiany legislacyjne, inst ytucjonalne, programowe) oraz 
inwestycyjnym, związane z procesem zarządzania obsz arami wiejskimi.  
 Wzmocnienie systemu koordynacji polityk i instrumen tów wsparcia na rzecz rozwoju obszarów 
wiejskich. Dyskusje szczegółowe w tych kwestiach bę dą prowadzone na Podkomitecie ds. rozwoju 
obszarów wiejskich.  
 Kontynuacja wsparcia infrastrukturalnego i przedsię wzięć podnoszących jakość oraz dostępność 
usług publicznych na obszarach wiejskich. 
 Wspomaganie rozwoju i powiązań funkcjonalnych małyc h miast i centrów gminnych, jako lokalnych 
ośrodków wzrostu. 
 Kompleksowe działania obejmujące planowanie, przygo towanie i przeprowadzenie przekształceń 
przestrzennych i infrastrukturalnych, potrzebnych l okalnie do zachowania i poprawy funkcji 
gospodarczej (w tym rolnictwa), mieszkaniowej, przy rodniczej i kulturowej obszarów wiejskich na 
rzecz ładu przestrzennego. 
Obok wyżej wymienionych działań adresowanych do obs zarów wiejskich, będą mogły one także korzystać 
z instrumentów strategicznych wskazywanych w innych  częściach SOR. 
 
Projekty strategiczne: 
Pakt dla obszarów wiejskich – wdrażany jako dokument o charakterze porozumienia  społecznego 
i politycznego, integrujący w sposób kompleksowy dz iałania systemowe (zmiany legislacyjne, 
instytucjonalne, programowe) oraz inwestycyjne, zwi ązane z procesem zarządzania obszarami wiejskimi. 
Zapewni odpowiednie ukierunkowanie wsparcia na rzec z obszarów wiejskich wielu podmiotów 
(administracji rządowej i samorządowej, lokalnych s połeczności, organizacji społecznych i zawodowych),  
Monitor Polski – 152 –  Poz. 260 
 
151 realizowanego na poziomie lokalnym, regionalnym i k rajowym przy wykorzystaniu środków krajowych 
i UE. Skonsolidowanie zadań w jednym dokumencie zap ewni spójność między strategicznymi zadaniami 
rządu i samorządu, realizowanymi na rzecz rozwoju o bszarów wiejskich. Efektem tych skoordynowanych 
działań będzie wzmocnienie wszystkich funkcji wsi: społecznych, gospodarczych i środowiskowych.  
Infrastruktura dla rozwoju obszarów wiejskich – kompleksowy i zintegrowany pakiet działań określają cy 
interwencje z różnych źródeł krajowych i UE, niezbę dne dla zwiększenia dostępności mieszkańców 
obszarów wiejskich do podstawowych usług publicznyc h i poprawy ich jakości, obejmujący m.in.: 
– poprawę dostępności komunikacyjnej obszarów wiejs kich poprzez budowę gminnej i powiatowej 
sieci drogowej w powiązaniu z rozwojem transportu p ublicznego obsługującego tereny wiejskie,  
– wsparcie inwestycji z zakresu gospodarki wodno-śc iekowej na obszarach wiejskich, w celu 
podniesienia jakości życia mieszkańców obszarów wie jskich, 
– wyeliminowanie terytorialnych różnic w możliwości  dostępu do szerokopasmowego internetu 
o wysokich przepustowościach; budowa sieci zapewnia jących gwarantowaną przepustowość co 
najmniej 30 mb/s do użytkownika końcowego; rozwój kapitału ludzkiego obszarów wiejskich przy 
wykorzystaniu sieci szerokopasmowych, 
– budowę i modernizację na obszarach wiejskich bazy  usług społecznych i kulturalnych, w tym szkół 
i przedszkoli, obiektów zdrowia, oraz wsparcie twor zenia centrów aktywności mieszkańców wsi, 
w tym na bazie infrastruktury szkolnej.  
4.2. Aktywizacja obszarów zagrożonych trwałą margin alizacją 
Wśród obszarów wiejskich wyróżnia się grupa zagrożo nych trwałą marginalizacją, w tym m.in. mniejszych 
miast, wsi i osiedli popegeerowskich, obszarów usyt uowanych z dala od dużych ośrodków miejskich lub na  
styku granic województw, które cechuje szereg negat ywnych zjawisk o charakterze społeczno-
gospodarczym, niekorzystnie wpływających na ich roz wój. Niedostateczna skuteczność i koordynacja 
dotychczas stosowanych instrumentów polityki region alnej uzasadniają podjęcie wobec obszarów 
zagrożonych trwałą marginalizacją zindywidualizowan ej, dostosowanej do potrzeb oraz potencjału 
rozwojowego spakietyzowanej interwencji realizowane j poprzez wzmocnioną koordynację pomiędzy 
instrumentami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi. Polityka rozwoju ukierunkowana terytorialnie wobec 
obszarów zagrożonych trwałą marginalizacją skupiać się będzie na promocji inwestycji prywatnych 
wykorzystujących lokalne zasoby, dostarczeniu odpow iedniej jakości dóbr i usług, których deficyty stan owią 
bariery rozwojowe tych obszarów, aktywizacji podmio tów publicznych, prywatnych i mieszkańców na rzecz 
rozwoju, w tym poprzez szersze wykorzystanie podejś cia RLKS. Oczekiwanym efektem takich działań będzie  
wzrost inwestycji prywatnych i co się z tym wiąże l okalnych miejsc pracy, wzrost dochodów mieszkańców 
oraz samorządów terytorialnych, a także za sprawą l epszej jakości usług – wzrost mobilności zawodowej 
mieszkańców wsi. Nastąpi także wzmocnienie powiązań  funkcjonalnych obszarów wiejskich z miastami, 
stanowiącymi lokalne ośrodki wzrostu w celu lepszeg o dostępu mieszkańców do rynku pracy, dóbr i usług 
publicznych. Efekty interwencji będą również widocz ne w poprawie jakości funkcjonowania instytucji 
publicznych, zwłaszcza w zakresie zarządzania rozwo jem i zdolności do partnerstwa, dialogu oraz 
współpracy administracji ze społeczeństwem, jak też  we wzroście nakładów finansowych (publicznych 
i prywatnych) na działania rozwojowe. 
Działania do 2020 r.: 
 Wzmocnienie systemu koordynacji działań między poli tykami oraz ukierunkowanie środków 
finansowych z programów operacyjnych na wybrane prz edsięwzięcia wspierające aktywizację 
obszarów zagrożonych marginalizacją (m.in. na rzecz promocji inwestycji prywatnych, lepszego 
wykorzystania lokalnych zasobów ludzkich, zwiększenia dostępności transportowej do lokalnych i subregionalnych rynków pracy oraz dostępu mieszka ńców do podstawowych usług publicznych, 
poprawy jakości lokalnej administracji do skuteczne j realizacji działań na rzecz rozwoju społeczno-
gospodarczego oraz pobudzenia aktywności społecznoś ci lokalnych w zakresie budowania 
społeczeństwa obywatelskiego). 
 Udoskonalenie realizacji zintegrowanych działań rew italizacyjnych (realizowanych na podstawie 
programów rewitalizacji) ukierunkowanych na wsparci e obszarów zdegradowanych, w tym po 
Monitor Polski – 153 –  Poz. 260 
 
152 byłych państwowych gospodarstwach rolnych (w wymiar ze społecznym, gospodarczym, 
środowiskowym, przestrzenno-funkcjonalnym, technicz nym).  
 Wprowadzenie monitoringu oraz ewaluacji efektów dzi ałań i instrumentów dedykowanych 
obszarom zagrożonym marginalizacją.  
 Przygotowanie i przeprowadzenie pilotażu pakietów z integrowanych przedsięwzięć rozwojowych, 
z wykorzystaniem doświadczeń instrumentów terytoria lnych stosowanych w polityce spójności 
2014–2020 (np. ZIT, RLKS, autonomiczne instrumenty poszczególnych samorządów województw), 
w uzgodnieniu z zainteresowanymi i chętnymi do wspó łpracy, wybranymi obszarami zagrożonymi 
marginalizacją. 
 Wprowadzenie zmian: prawnych, systemu finansowania oraz propozycji nowych instrumentów 
wsparcia, uzupełniających dotychczas istniejące, w oparciu o wnioski wynikające 
z przeprowadzonego ww. pilotażu. 
Działania po 2020 r.: 
 Po roku 2020 Pakiet działań dla obszarów zagrożonyc h trwałą marginalizacją będzie realizowany 
przez wzmocniony system koordynacji działań ukierun kowanych na ich wsparcie i integrację 
instrumentów obejmujących zarówno działania wspófin ansowane przez UE w ramach programów 
operacyjnych, jak i działania samorządów terytorial nych oraz podmiotów prywatnych, przy 
wykorzystaniu mechanizmu pakietów zintegrowanych pr zedsięwzięć rozwojowych. Pakiet będzie 
realizowany w ramach programu ponadregionalnego ski erowanego do najsłabszych gospodarczo 
obszarów 2020+. 
 Wypracowanie systemu koordynacji polityk na rzecz w sparcia obszarów zagrożonych trwałą 
marginalizacją. Dyskusje szczegółowe w tych kwestia ch będą prowadzone w ramach Podkomitetu 
ds. obszarów wiejskich powołanego przy Komitecie Ko ordynacyjnym ds. Polityki Rozwoju. 
Projekty strategiczne: 
Pakiet działań dla obszarów zagrożonych trwałą marg inalizacją do roku 2020  – z zakresu m.in.: 
rozwoju lokalnej przedsiębiorczości, aktywizacji lo kalnych zasobów ludzkich, pobudzania lokalnych 
inicjatyw gospodarczych i społecznych, a także popr awy dostępu mieszkańców do podstawowych usług 
publicznych. Jednym z elementów Programu będzie rew italizacja obszarów defaworyzowanych, w tym 
po byłych państwowych gospodarstwach rolnych, poleg ająca na stworzeniu takich warunków 
bytowych, które zachęcałyby do pozostania w środowi sku wiejskim, stworzenia trwałych więzi 
społecznych oraz warunków do alternatywnego wykorzy stania dostępnych zasobów celem zwiększenia 
atrakcyjności obszarów oraz potencjału dochodowego miejscowej ludności. 
Celem podjęcia tych działań jest osiągnięcie wymier nych efektów gospodarczych związanych 
z rozwojem przedsiębiorczości i ze wzrostem poziomu  inwestycji na obszarach zagrożonych 
marginalizacją. Pakiet działań realizowany będzie przy wykorzystaniu oraz ukierunkowaniu dostępnych, 
a także nowych źródeł finansowych – głównie krajowy ch i regionalnych programów operacyjnych 2014–
2020 (dostosowania PO do potrzeb obszarów zmarginal izowanych, warianty: zmiana kryteriów wyboru 
projektów, odrębne środki w istniejących działaniac h, wydzielenie nowych działań, inne w zależności od  
specyfiki regionalnej i istniejących już instrumentów terytorialnych), nowego Mechanizmu Norweskiego 
2017+ i środków krajowych m.in. Narodowego Funduszu  Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, 
Polskiego Funduszu Rozwojowego, w zależności od moż liwości ich włączenia w realizację Programu. 
CEL 2. Wzmacnianie regionalnych przewag konkurencyjn ych  
Wyzwaniem dla wszystkich polskich regionów jest opt ymalne wykorzystanie własnego potencjału 
rozwojowego w celu zwiększenia konkurencyjności gos podarki i zapewnienia warunków do trwałego 
i zrównoważonego rozwoju. Do najważniejszych wyznac zników pozycji konkurencyjnej województw, 
a zarazem kluczowych czynników dla perspektywy dług ookresowego rozwoju, zalicza się kapitał 
terytorialny, rozumiany jako zbiór elementów stanow iących o potencjale terytorium, tj. zasoby material ne 
i niematerialne, czynniki instytucjonalne oraz spos ób interakcji pomiędzy nimi.  
 
Monitor Polski – 154 –  Poz. 260 
 
153 Wzmacnianie kapitału terytorialnego zakłada jak naj lepsze wykorzystanie zasobów, dzięki współpracy 
jednostek samorządu terytorialnego, podmiotów gospo darczych, naukowobadawczych i organizacji 
obywatelskich. Takie podejście wymaga aktywności za równo ze strony lokalnego środowiska – działań 
władz samorządowych ukierunkowanych na kreowanie i właściwe wykorzystanie specyficznych zasobów, 
jak i włączenia rządu, przedsiębiorców i społeczeńs twa gotowych do współorganizowania środowisk na 
rzecz rozwoju przedsiębiorczości. Dzięki wspólnemu działaniu środowiska te posiadają zdolność nadawani a 
zasobom cech wyjątkowych, nowych użyteczności, czyn iąc je w konsekwencji strategicznymi aktywami.  
Zgodnie z SOR, polityka wzrostu konkurencyjności re gionów musi być z założenia selektywna i kierowana 
przede wszystkim na uzyskanie rzeczywistego, odczuw alnego efektu w postaci rozwoju nowych technologii 
i innowacji decydujących o sile konkurencyjnej regi onów poprzez:  
 konsekwentne wspieranie za pomocą różnorodnych inst rumentów (finansowych, instytucjonalnych, 
legislacyjnych): nisz, strategicznych sektorów, pro jektów flagowych o największym potencjale dla 
gospodarki i wymagających zaangażowania nauki, biznesu oraz wysoko wykwalifikowanej kadry 
pracowników, 
 koncentrację działań na ograniczonej liczbie celów,  długofalowych inwestycjach w regionalne 
determinanty wzrostu,  
 dobieranie bardziej trafnego do charakteru różnych terytoriów zakresu interwencji polityki 
regionalnej oraz udoskonalenie i poprawę skutecznoś ci mechanizmów i instrumentów 
wykorzystywanych w tej polityce. 
Działania powinny więc koncentrować się na wykorzys taniu mocnych stron regionów. Konieczność 
zastosowania podejścia selektywnego (nadanie priory tetu obszarom strategicznej interwencji w wymiarze 
t e m a t y c z n y m  l u b  g e o g r a f i c z n y m )  w y n i k a  z  f a k t u ,  ż e  n ie wszystkie interwencje są równie skuteczne pod 
względem efektów w zakresie wzrostu i rozwoju regio nalnego. W średniej i długiej perspektywie kluczowa  
jest koncentracja polityki rozwoju na czynnikach ro zwojowych, które pozwalają na osiągnięcie przewagi 
komparatywnej regionów w przyszłości. Implikuje to dostosowanie krajowych, regionalnych i lokalnych 
instrumentów (pobudzania przedsiębiorczości, promoc ji i przyciągnięcia inwestora, zapewnienia dostępu 
do usług i infrastruktury, wykwalifikowania pracowników) do specyfiki terytorialnej obszaru interwencj i.  
Cel będzie realizowany za pomocą szeregu działań po dejmowanych na poziomie regionalnym przez władze 
samorządowe we wzmocnionej współpracy z innymi part nerami, w tym stroną rządową, zgodnie z zapisami 
KSRR oraz strategii regionalnych. Działania te będą  dotyczyły wzmocnienia proaktywnej polityki 
innowacyjnej poprzez doskonalenie płaszczyzny współ pracy pomiędzy przedsiębiorstwami a otoczeniem 
wsparcia innowacji w ramach krajowych i regionalnyc h systemów innowacji; tworzenia przyjaznych 
warunków do rozwoju przedsięwzięć gospodarczych (m. in. infrastruktura techniczna i społeczna, 
okołobiznesowa) oraz zapewnienia efektywnego system u finansowania przedsięwzięć rozwojowych 
w regionach. 
IV. Kierunki interwencji  
1. Wzmocnienie koncentracji działań proinnowacyjnych o raz synergii pomiędzy krajowymi 
i regionalnymi specjalizacjami 
Poziom i zdolność do bycia innowacyjnym jest podstawowym determinantem konkurencyjności krajowych 
i regionalnych gospodarek. Polska jest krajem chara kteryzującym się niskim na tle Europy poziomem 
innowacyjności (chociaż poziom ten zaczął ostatnio rosnąć) oraz dużym zróżnicowaniem w tym zakresie na  
poziomie regionalnym.  
Dalszy rozwój gospodarczy kraju musi być oparty, w większym niż dotychczas stopniu, o innowacyjność 
i nowe czynniki konkurencyjności, do których zalicz a się m.in. nowoczesny przemysł, wiedzę oraz wysoko  
wykształcony kapitał ludzki. Zgodnie z zasadą selek tywności działań oznacza to konieczność zdefiniowan ia 
sektorów i technologii, których rozwój ma największ y wpływ na osiąganie celów SOR, a także precyzyjne 
określenie instrumentów wsparcia (prawnych, inwesty cyjnych, instytucjonalnych), oddziałujących na 
bariery rozwoju i fazy życia przedsiębiorstw i produktów. Zakładana w ciągu kilku najbliższych lat 
przebudowa systemu wsparcia innowacyjności i przemy słu, dla zwiększenia siły konkurencyjnej kraju, mus i 
uwzględniać nie tylko zagadnienia o charakterze hor yzontalnym – wspólne dla całego kraju, ale także 
Monitor Polski – 155 –  Poz. 260 
 
154 zróżnicowane terytorialnie bariery i historycznie u kształtowane regionalne potencjały, czyli czynniki 
innowacyjności.  
Dotychczasowe zmiany w ramach polityki unijnej i kr ajowej na rzecz rozwoju regionalnego stworzyły 
możliwość lepszego i bardziej efektywnego wykorzyst ania endogenicznych potencjałów poszczególnych 
regionów poprzez identyfikację, a następnie ukierun kowanie wsparcia na inteligentne specjalizacje 
regionalne. Są one punktem odniesienia dla działań regionalnych wspierających przedsiębiorczość 
i innowacje, ale dotychczasowe doświadczenia wskazu ją, że istnieje wiele barier praktycznego zastosowania 
koncepcji inteligentnych specjalizacji do prowadzen ia aktywnej i selektywnej polityki, ukierunkowanej na 
określone typy przedsięwzięć innowacyjnych lub szer zej pro-wzrostowych. Zalicza się do nich m.in. bier ne 
podejście do poszukiwania projektów o kluczowym zna czeniu dla realizacji strategii rozwojowych, brak 
koordynacji działań regionalnych z poziomem krajowy m, który powinien zapewniać komplementarność 
działań podejmowanych na różnych poziomach zarządza nia (krajowym i regionalnym) przez różne podmioty 
(administracja publiczna, przedsiębiorcy, nauka itp .). 
Zoperacjonalizowanie działań w ramach tego kierunku będzie ściśle powiązane z działaniami realizowanym i 
w ramach Celu 1 – Trwały wzrost gospodarczy oparty na dotychczasowych i nowych przewagach. 
W horyzoncie do 2020 r. będą realizowane działania służące lepszemu zintensyfikowaniu i pogłębieniu 
koordynacji na linii kraj-region pomiędzy partneram i  w d r a ż a j ą c y m i  K I S  i  R I S ,  n a t o m i a s t  p o  r o k u  2 0 2 0  
zostanie wypracowany, z udziałem regionów, zintegro wany system wsparcia innowacyjności, określający 
wspólne cele i instrumenty wsparcia oraz najbardzie j adekwatny poziom ich realizacji w układzie kraj –  
region z wykorzystaniem potencjału i możliwości sze rokiego grona podmiotów istotnych dla systemu 
innowacyjności funkcjonujących na obu tych poziomac h. Służyć to będzie poprawie procesów i warunków 
niezbędnych dla skutecznego wdrażania innowacji w s kali całego kraju, jak i poszczególnych województw.  
Działania do 2020 r.: 
 Koordynacja wdrażania strategii KIS i RIS pod kątem  potencjałów i barier (legislacyjnych, 
organizacyjnych, instytucjonalnych, finansowych itp .) pozwalająca zsynchronizować wsparcie 
i zapewnić komplementarność i synergię działań. 
 Stopniowe zwiększanie koncentracji na tych RIS, a w  ich ramach na projektach, odpowiadających na 
zidentyfikowane bariery i potencjały, przynoszących  największy efekt w rozwoju nowych technologii 
i innowacji, decydujących o sile konkurencyjnej reg ionu. 
 Zapewnienie trwałego funkcjonowania procesu przedsi ębiorczego odkrywania (PPO) 
i monitorowania inteligentnych specjalizacji na poz iomie krajowym i regionalnym oraz lepsze 
powiązanie PPO z systemem wdrażania. 
 Dostosowanie usług IOB do świadczenia nowych i prec yzyjnie sprofilowanych usług w odpowiedzi 
na popyt zgłaszany przez przedsiębiorców oraz wypra cowanie mechanizmu monitorowania IOB. 
Działania po 2020 r.:  
 Wypracowanie zintegrowanego systemu wsparcia innowa cyjności, określającego wspólne cele oraz 
obejmującego komplementarne działania na poziomie k rajowym i regionalnym, z wykorzystaniem 
potencjału i możliwości instytucji funkcjonujących na obu tych poziomach. 
Projekty strategiczne:  
System koordynacji Krajowych Inteligentnych Specjal izacji (KIS) i Regionalnych Inteligentnych 
Specjalizacji (RIS) – utworzenie i wdrożenie modelu koordynacji KIS i R IS w celu zsynchronizowania 
wsparcia i zapewnienia komplementarności i synergii  działań obejmującego m.in. animację wspólnych 
p r o j e k t ó w  m a j ą c y c h  z w i ą z e k  z  K I S  i  R I S ,  a n a l i z y  b a r ier legislacyjnych, organizacyjnych, instytucjonalnych, 
finansowych, itp., opracowanie map innowacji wskazu jących aktywność przedsiębiorstw w aplikowaniu o 
środki publiczne, a także identyfikacja sektorów, w  których przedsiębiorcy nie aplikują o wsparcie pub liczne 
i odznaczają się dużym potencjałem rozwojowym i wys okimi nakładami prywatnymi na działalność B+R; 
wypracowanie wspólnych planów działań. Projekt stra tegiczny przewidziany do przygotowania i realizacji  
do 2020 r. 
Zintegrowany system wsparcia innowacyjności w Polsc e – wypracowanie z regionami, przedsiębiorcami 
i środowiskiem naukowym oraz innymi partnerami wspó lnych celów polityki innowacyjności, kierunków 
Monitor Polski – 156 –  Poz. 260 
 
155 działań, w tym instrumentów wsparcia pożądanych pro duktów i procesów wraz z określeniem poziomu ich 
wdrożenia w układzie kraj–region. System będzie uwz ględniał doświadczenia wynikające z realizacji dzia łań 
innowacyjnych i prorozwojowych projektów identyfiko wanych w ramach obecnie funkcjonujących 
Krajowych i Regionalnych Inteligentnych Specjalizac ji oraz stanowił wkład do identyfikacji sektorów 
o strategicznym znaczeniu dla gospodarki. Projekt s trategiczny przewidziany do przygotowania i realiza cji 
po roku 2020. 
2. Wzmacnianie regionalnych systemów inwestycji  
Konkurencyjność regionu zależy przede wszystkim od zdolności konkurencyjnych przedsiębiorstw oraz 
produktywności sektorów tworzących daną gospodarkę regionalną. Duży wpływ na to mają czynniki realnie 
istniejące w regionie, które determinują budowę jeg o potencjału, tj. jakość zasobów ludzkich, infrastr uktura 
techniczna, w tym odpowiednia dostępność transporto wa, infrastruktura społeczna, zasoby środowiska 
naturalnego oraz jakość instytucji okołobiznesowych  i sposób ich wzajemnego oddziaływania 
z przedsiębiorcami, społeczeństwem, światem nauki. Czynniki te są determinowane geograficznie np. 
poprzez sieć miejską, ale również historycznie, spo łecznie czy kulturowo.  
O sile konkurencyjności regionu w dużej mierze świa dczy jego atrakcyjność inwestycyjna, w szczególnośc i 
lokalizowanie nowych inwestycji. Nowe przedsięwzięc ia, w tym bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) , 
odpowiednio dopasowane do profilu gospodarczego reg ionu są ważnym źródłem kapitału i know-how, 
w znacznym stopniu przyczyniają się do tworzenia i rozprzestrzeniania innowacji oraz pozwalają na 
zwiększenie zatrudnienia i kreowanie warunków dla w zrostu gospodarczego.  
Dotychczasowe działania podejmowane w ramach polity ki regionalnej, prowadzone przez poszczególne 
samorządy, wpłynęły na poprawę wyposażenia regionów  w infrastrukturę (np. techniczną, społeczną 
i ochrony środowiska), jakość kapitału społecznego oraz potencjał do innowacji, który obejmuje zasoby 
przeznaczone na sektor badawczo-rozwojowy (B+R), al e tylko w niektórych województwach zwiększyły 
atrakcyjność inwestycyjną obszarów w takim zakresie , by przyczynić się do pozyskania kapitału 
zewnętrznego w formie bezpośrednich, dużych inwesty cji gospodarczych będących cennym akceleratorem 
rozwoju.  
Polityka regionalna państwa będzie poświęcała co do  zasady więcej uwagi poszukiwaniu metod 
efektywnego wykorzystania specyficznych potencjałów  poszczególnych obszarów do wzrostu 
konkurencyjności polskiej gospodarki. Biorąc pod uw agę konieczność selektywnego podejścia 
podejmowanych działań, polityka regionalna koncentr ować się będzie na wspieraniu władz samorządowych 
w tworzeniu klimatu inwestycyjnego w oparciu o elem enty, w które obszar został wyposażony naturalnie 
oraz takie, które mogą zostać wykreowane lub ulepsz one.  
Zoperacjonalizowanie działań w ramach tego kierunku nastąpi w ścisłym powiązaniu z działaniami 
realizowanymi w ramach pozostałych celów SOR, w tym  przede wszystkim Celu 1 – Trwały wzrost 
gospodarczy oparty na dotychczasowych i nowych prze wagach ,  a  t a k ż e  C e l u  3  –  Skuteczne państwo 
i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu społe cznemu i gospodarczemu . 
Działania do 2020 r.:  
 Wzmocnienie proeksportowo ukierunkowanych firm i kl astrów gospodarczych. 
 Poprawa jakości oferty inwestycyjnej m.in. wsparcie  przedsięwzięć polegających na kompleksowym 
uzbrojeniu i zagospodarowaniu terenów inwestycyjnyc h i systemu zachęt do inwestowania 
w regionie. 
 Rozbudowa i modernizacja infrastruktury bezpośredni o służącej lokalizowanej inwestycji, w tym 
zbudowanie wewnętrznej spójności transportowej regi onu, wzmocnienie transportu zbiorowego 
oraz efektywne połączenie regionalnego drogowego i kolejowego układu transportowego 
z systemem krajowym i europejskim.  
 Zwiększenie efektywności i skuteczności usług eduka cyjnych oraz polepszenie jakości kadr 
pracujących bądź współpracujących z inwestorami.  
 Wzmocnienie regionalnych systemów promocji inwestycji, w tym kompleksowe wsparcie BIZ 
sieciujących działalność przedsiębiorstw w wybranyc h obszarach. 
Monitor Polski – 157 –  Poz. 260 
 
156        Wykorzystanie  inwestycji  dla  wzmocnienia  zdolności do  kooperacji  ﬁrm  ze środowiskiem 
naukowym oraz władzami samorządowymi w ramach klucz owych, regionalnych sektorów/branż 
(z     uwzględnieniem zasad pomocy publicznej).  
Działania po 2020 r.:   
 Wypracowanie zintegrowanych ram określających wspól ne cele i podział ról dla ich osiągnięcia 
pomiędzy poziom krajowy i regionalny oraz włączenie w ich realizację partnerów – tj. zintegrowana 
polityka innowacyjności, zintegrowana polityka prze mysłowa, promocji eksportu, BIZ itp. 
Wypracowane ramy będą wdrażane za pomocą takich ins trumentów jak kontrakty branżowe oraz 
kontrakty terytorialne adresowane do różnego typu t erytoriów. 
3. Zapewnienie efektywnego systemu finansowania przeds ięwzięć rozwojowych w regionach 
Podejmowanie i finansowanie przez władze samorządow e działań prorozwojowych wymaga potencjału 
instytucjonalnego, organizacyjnego, legislacyjnego i finansowego, co nie jest łatwe ze względu na 
ograniczoność szeroko rozumianych zasobów własnych na prowadzenie działań z zakresu polityki rozwoju.  
Mając na uwadze obecną wielkość i strukturę budżetó w samorządów województw, finansowanie zadań 
z zakresu polityki rozwoju nie stanowiących zadań w łasnych samorządów – mimo ogromnych kompetencji 
w tym zakresie wynikających z ustaw – jest niemożliwe. W praktyce bowiem budżety województw pozwalają jedynie na finansowanie pojedynczych inwe stycji dotyczących dróg wojewódzkich, szpitali czy 
instytucji kultury podległych samorządowi, jak równ ież wkładu własnego w projektach własnych 
podlegających dofinansowaniu ze źródeł zewnętrznych . W efekcie podstawowym źródłem finansowania 
polityki rozwoju w ramach zadań samorządu województ wa są środki przeznaczone na realizację 
regionalnych programów operacyjnych (RPO) oraz wszy stkie środki pochodzące z tych programów 
podlegające ponownemu wykorzystaniu. 
Potencjał województw w zakresie finansowania działa ń rozwojowych niezależnie od polityki spójności jest 
w dużej mierze zależny od polityki zarządzania środkami dostępnymi w ramach RPO – zaangażowanie 
województw w zwrotne formy wsparcia w ramach RPO 20 14–2020 umożliwi dalsze budowanie potencjału 
organizacyjnego, instytucjonalnego, a przede wszyst kim finansowego województwa w obszarze 
prowadzenia polityki rozwoju i finansowania inwesty cji finansowo wykonalnych, przynoszących najwyższą 
wartość dodaną. Na bazie środków podlegających pono wnemu wykorzystaniu z instrumentów wsparcia 
zwrotnego RPO 2007–2013 czy 2014–2020 oraz wszelkic h środków przez nie wypracowanych należy dążyć 
do powstania w każdym regionie silnej instytucji fi nansującej zadania z zakresu polityki rozwoju (tzw.  
regionalnych funduszy rozwoju). Utworzenie takiego podmiotu może odbywać się na bazie już istniejących , 
których samorządy województw są właścicielami lub w iększościowymi udziałowcami. Równocześnie należy 
prowadzić działania na rzecz konsolidacji istniejąc ego systemu wsparcia zwrotnego – obecny system 
charakteryzuje znaczne rozproszenie, zróżnicowana p odmiotowo efektywność i zróżnicowane koszty 
utrzymania systemu. Utworzenie jednej nadrzędnej in stytucji finansującej pod auspicjami samorządu 
województwa, przy równoczesnym prowadzeniu działań konsolidacyjnych, umożliwi lepszą koordynację 
między poszczególnymi instrumentami finansowania ro zwoju w wymiarze przedmiotowym, podmiotowym 
i terytorialnym. Pozwoli to lepiej ukierunkować wsp arcie i uniknąć konkurencji między poszczególnymi 
instrumentami finansowanymi ze środków publicznych (unijnych i krajowych, i innych źródeł zewnętrznych  
– m.in. środki EBOiR, środki BŚ), jak również ogran iczyć koszty utrzymania całego systemu wsparcia 
zwrotnego. Zaangażowanie w cały proces wszystkich k luczowych aktorów, w szczególności – obok resortu 
rozwoju regionalnego i finansów – grupy PFR, wpłyni e na spójność i stabilność systemu. 
W dłuższej perspektywie spójny i stabilny system ws parcia zwrotnego umożliwi przeorientowanie zasad 
dystrybucji środków publicznych poprzez przeniesien ie akcentów ze wsparcia bezzwrotnego na wsparcie 
zwrotne zarówno w zakresie środków UE jak i środków budżetu państwa wydatkowanych na cele rozwojowe obecnie w formie dotacji celowej. W najbliższych latach inwestycje stanowiące odpowiedź na potrzeby pierwszego rzędu, z reguły generujące znac zne koszty utrzymania i wymagające finansowania 
w formie dotacyjnej zostaną zrealizowane. Mając na uwadze konieczność utrzymania powstałej 
infrastruktury, jak również z czasem – konieczność jej odtworzenia, nowe inwestycje – podejmowane 
w kolejnych latach – powinny wykazywać się efektywn ością ekonomiczną.  
Monitor Polski – 158 –  Poz. 260 
 
157 Działania do 2020 r.: 
 Identyfikacja zakresu niezbędnych zmian legislacyjn ych do wdrożenia systemu wsparcia inwestycji 
rozwojowych w regionach, ich przygotowanie oraz prz eprowadzenie przez całą ścieżkę legislacyjną. 
 Konsolidacja sektora funduszy pożyczkowych i poręcz eniowych oraz utworzenie w każdym 
z województw regionalnego funduszu rozwoju. 
 Koordynacja działań w zakresie finansowania inwesty cji rozwojowych ze środków pochodzących 
z różnych źródeł finansowania. 
 Wsparcie dla samorządów województw ze strony grupy PFR w zakresie wyposażenia strony 
samorządowej w know-how z zakresu finansowania inwe stycji rozwojowych. 
Działania po 2020 r.:   
 Zwiększenie zdolności samorządów województw do fina nsowania przedsięwzięć z zakresu polityki 
rozwoju na terenie województwa wykraczających poza zadania własne samorządu województwa, 
niezależnie od RPO. 
 Zwiększenie zdolności instytucjonalnych i organizac yjnych samorządów województw do 
przygotowania i oceny projektów inwestycyjnych pod kątem ich efektywności i opłacalności. 
 Przeniesienie akcentów finansowania inwestycji ze środków publicznych z trybu bezzwrotnego na 
zwrotne formy wsparcia. 
CEL 3. Podniesienie skuteczności i jakości wdrażania polityk ukierunkowanych 
terytorialnie 
Dla podniesienia skuteczności polityki rozwoju isto tne jest wzmocnienie i lepsze wykorzystanie potencj ału 
instytucjonalnego podmiotów zaangażowanych w realiz ację polityk publicznych ukierunkowanych 
terytorialnie. Instytucje publiczne, w tym administ racja, działające na danym terytorium stanowią ważn y 
element jego kapitału terytorialnego. Możliwość wyk orzystania potencjałów endogenicznych i kreowania 
działań prorozwojowych zależy od kompetencji kadr t ych instytucji, sposobu podejmowania decyzji, 
umiejętności współpracy i wysiłku na rzecz integrac ji interwencji sektorowych tak, aby uzyskać jak 
największy efekt synergii.  
Działania podejmowane w ramach celu dotyczyć będą w zmocnienia sprawności administracyjnej władz 
samorządowych, zwłaszcza tych o niższych zdolnościa ch, w zakresie planowania strategicznego i realizac ji 
projektów rozwojowych, w partnerstwie z kluczowymi interesariuszami i innymi JST. Działania służyć będ ą 
poprawie organizacji świadczenia usług publicznych,  w tym ich optymalizacji do potrzeb lokalnych 
i możliwości finansowych JST. Dla lepszego wykorzys tania istniejących zasobów lokalnych usprawnione 
zostaną dotychczas stosowane narzędzia koordynacji i współzarządzania procesami rozwojowymi na 
wszystkich poziomach zarządzania, integrujące inter esy różnych podmiotów – resortów i samorządów 
terytorialnych oraz kluczowych aktorów poziomu loka lnego, tj. przedsiębiorcy, sektor nauki czy 
przedstawiciele szeroko rozumianego społeczeństwa o bywatelskiego – wokół rozwoju gospodarczego. 
Podjęte zostaną działania związane z racjonalizacją  finansowania JST mające na celu zwiększenie 
efektywności wykorzystania środków pozostających w ich dyspozycji. Zmiany te będą sprzyjać realizacji 
celów polityki regionalnej. IV. Kierunki interwencji 
1. Wzmocnienie sprawności administracyjnej samorządów terytorialnych oraz ich zdolności do 
współpracy z partnerami na rzecz rozwoju 
Umiejętności w zakresie strategicznego programowani a i zarządzania procesami rozwojowymi na poziomie 
samorządów oraz w zakresie współpracy z partnerami rozwojowymi takimi jak inne podmioty publiczne, 
przedsiębiorcy i społeczności lokalne często determ inują możliwości sprawnego zarządzania portfelami 
powiązanych projektów, pozyskania środków na rozbud owę infrastruktury, znalezienia inwestorów czy też 
realizacji działań z zakresu wzmocnienia zasobów lu dzkich. Biorąc pod uwagę cele SOR związane z lepszy m 
wykorzystaniem terytorialnych potencjałów dla zwięk szania konkurencyjności oraz większą wagę włączenia  
terytorialnego i społecznego, dodatkowe wsparcie na  budowę zdolności kompetencji kadr będzie 
w pierwszym rzędzie kierowane do obszarów zagrożony ch trwałą marginalizacją i miast średnich tracących  
Monitor Polski – 159 –  Poz. 260 
 
158 funkcje społeczno-gospodarcze. Wiele projektów real izowanych przez JST nie wynika z przemyślanej wizji  
rozwojowej, charakteryzuje się niską efektywnością oraz racjonalnością ekonomiczną. Sprawność 
administracyjna wszystkich samorządów wymaga wzmocn ienia w szczególności w zarządzaniu 
strategicznym, przygotowaniu i realizacji komplekso wych przedsięwzięć w zakresie rozwoju lokalnego np.  
rewitalizacji czy przyciągania inwestycji zewnętrzn ych oraz współpracy między sobą i innymi partnerami . 
Działania będą obejmowały zarówno tworzenie nowych instytucji (takich jak Centrum Wsparcia 
Doradczego), podnoszenie kompetencji pracowników sa morządowych, jak również rozwój bazy analitycznej 
dotyczącej różnych aspektów rozwoju terytorialnego i monitoringu przestrzennego sytuacji społeczno-
gospodarczej i realizowanych polityk rozwojowych. 
Działania do 2020 r.: 
 Zbudowanie systemu kompleksowego doradztwa dla gmin  (sieć krajowego i regionalnych centrów 
doradztwa) w zakresie m.in. zamówień publicznych, p rawa europejskiego, przygotowania inwestycji 
do realizacji, pozyskiwania środków finansowych kra jowych i europejskich na realizację projektów 
rozwojowych będących w dyspozycji różnych dysponent ów, dostarczania dobrych praktyk (m.in. 
w zakresie konsultacji społecznych, partycypacyjneg o planowania przestrzennego, budżetu 
partycypacyjnego, innowacyjnych sposobów dostarczania usług publicznych, współpracy 
z przedsiębiorcami czy oceny wpływu gospodarczego r ealizowanych przedsięwzięć). 
 Upowszechnienie dobrych praktyk i wdrożenie projekt ów pilotażowych dotyczących rozwoju 
lokalnego, np. wykorzystanie dostępnych instrumentó w gospodarki nieruchomościami gminnymi 
i planowania przestrzennego do tworzenia mikrostref  aktywności gospodarczej, centrów handlu 
lokalnego, modelowania efektywnej współpracy samorz ądów z przedsiębiorcami, dostosowania 
i wykorzystania zasobów pracy do potrzeb rynkowych.  
 Wzmocnienie debaty strategicznej nt. rozwoju region alnego i terytorialnego w ramach krajowego 
i regionalnych forów terytorialnych (KFT i RFT) i l epsze dostosowanie badań przygotowywanych 
przez krajowe i regionalne obserwatoria terytorialn e (KOT i ROT) do potrzeb analitycznych polityki 
rozwoju i oceny sytuacji na poziomie lokalnym i na obszarach funkcjonalnych. 
 Rozwój statystyki służącej prowadzeniu analiz i pro gnoz na potrzeby polityki regionalnej, w tym 
polityki miejskiej, rozwoju wsi i różnego typu obsz arów funkcjonalnych (np. aglomeracji, miast 
średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze, obszarów zagrożonych trwałą marginalizacją) oraz rozbudowa funkcjonalności terytorialnej bazy S TRATEG. 
 Podniesienie jakości decyzji publicznych poprzez up owszechnienie szkolenia radnych, w tym 
likwidacja przeszkód prawnych w tym obszarze. 
 Przeprowadzenie pilotażu w wybranych JST dotycząceg o wykorzystania nowego narzędzia 
prognozowania finansowego w celu poprawy zarządzani a finansowego i utrzymania 
długookresowej równowagi finansowej w samorządach o raz powszechniejszego stosowania 
Systemu Zarządzania Budżetem Jednostek Samorządu Te rytorialnego Besti@. JST otrzymają 
narzędzie informatyczne wspomagające proces planowa nia nowych przedsięwzięć, umożliwiające 
optymalizację doboru projektów do realizacji w kole jnych latach i sposobu ich finansowania 
z uwzględnieniem długoterminowych skutków finansowy ch zrealizowanych przedsięwzięć dla 
budżetów JST. Opracowany zostanie również zestaw ws kaźników finansowych obrazujących 
konsekwencje planowanych przedsięwzięć.  
Projekty  strategiczne:   
Centrum Wsparcia Doradczego (CWD) – powołanie instytucji zarządzanej na poziomie kraj owym 
(z możliwością rozszerzenia o sieć instytucji regio nalnych) oferującej kompleksowe doradztwo dla gmin 
i powiatów w zakresie:  
– przygotowania projektów do realizacji (m.in. aspe kty prawne, efektywność ekonomiczna, kwestie 
środowiskowe, zamówienia publiczne, PPP; wsparcie w  zakresie przestrzegania prawa europejskiego; 
pozyskiwania środków finansowych z różnych źródeł),  
– planowania strategicznego i planowania przestrzen nego. 
Monitor Polski – 160 –  Poz. 260 
 
159 CWD, finansowane z funduszy unijnych, stanowić będz ie ponadto platformę zarządzającą programami 
szkoleniowymi i mentorskimi dla JST, upowszechnieni em dobrych praktyk, wymiany doświadczeń 
i wzajemnego uczenia się w zakresie zarządzania i w drażania polityki rozwoju na poziomie 
funkcjonalnym i lokalnym. 
2. Poprawa organizacji świadczenia usług publicznych n a poziomie lokalnym 
Usługi publiczne o charakterze technicznym (transpo rtowe, telekomunikacyjne, energetyczne, 
wodociągowo-kanalizacyjne) silnie warunkują możliwo ści rozwojowe. Niedoinwestowanie w tych 
dziedzinach trafnie postrzegane jest jako bariera w  rozwoju gospodarczym danego terytorium. Jednak 
o rozwoju gospodarczym i atrakcyjności miejsca do zamieszkania decydują w większym stopniu dostępność 
i jakość usług związanych m.in. z edukacją, zdrowie m, stanem środowiska naturalnego, dostępem do tanic h 
mieszkań, kulturą i rekreacją oraz bezpieczeństwem.  W poprawie organizacji świadczenia usług publiczny ch 
na poziomie lokalnym w pierwszej kolejności wymagana jest solidna diagnoza stanu usług i usługodawców,  
analiza potrzeb mieszkańców również w perspektywie długoterminowej, konsolidacja źródeł finansowania 
i umiejętność dostarczania usług w innowacyjny spos ób, a także poziom rozwoju danego obszaru i 
powiązania funkcjonalne z innymi ośrodkami oferując ymi usługi publiczne. Takie kompleksowe podejście 
nie jest jednak powszechne w działaniach samorządów . Na efektywność organizacji przez JST usług 
publicznych wpływ ma także współpraca pomiędzy sąsi adującymi gminami i innymi JST oraz inwestorami 
czy organizacjami pozarządowymi, która w dużej mierze zależy od dobrej praktyki i wymaga rozwijania na  
szerszą skalę. 
Działania do 2020 r.:  
 Dokonanie przeglądu dostarczania usług publicznych na obszarach strategicznej interwencji 
wspieranych w perspektywie 2014–2020. 
 Optymalizacja sposobów dostarczania usług publiczny ch na poziomie lokalnym o największym 
wpływie na rozwój gospodarczy przez rozpowszechnien ie najlepszych praktyk stosowanych w Polsce 
i za granicą. 
 Upowszechnienie wśród samorządów gminnych i powiato wych stosowania dostępnych, 
przetestowanych narzędzi monitoringu jakości usług publicznych i jakości życia oraz zastosowanie 
zachęt dla JST do regularnego monitorowania tego ob szaru w celu lepszego dostosowania usług do 
sytuacji lokalnej i oczekiwań obywateli. 
 Poprawa współpracy sąsiadujących JST w zakresie dos tarczania usług technicznych i społecznych, 
adaptacja dobrych praktyk w zakresie podnoszenia ja kości i dostępności usług publicznych (w tym 
innowacyjne sposoby świadczenia usług, uspołecznion y proces monitoringu jakości usług). 
 Integracja baz danych istniejących na poziomie gmin nym, powiatowym, wojewódzkim w celu 
lepszego diagnozowania potrzeb i efektywniejszego w ydatkowania środków publicznych. 
 Pilotażowe projekty integrujące działania instytucj i i organizacji lokalnych na rzecz świadczenia usłu g 
społecznych, np. opiekuńczych, integracyjnych, zatr udnieniowych, profilaktyki zdrowotnej. 
Działania po 2020 r.:  
 Wypracowanie modelowego podejścia do dostarczania d óbr i usług publicznych istotnych dla 
rozwoju społeczno-gospodarczego, dostosowanego do specyfiki terytorialnej obszarów funkcjonalnych oraz adaptacji najlepszych praktyk n a poziomie lokalnym do zmian w otoczeniu 
prawno-finansowym służącym usprawnieniu organizacji  usług. 
 Zintegrowanie danych z monitorowania jakości usług publicznych na poziomie lokalnym w krajowej 
bazie statystyki publicznej służącej benchmarkingowi  i standaryzacji usług. 
3. Wzmocnienie współpracy i zintegrowanego podejścia d o rozwoju na poziomie lokalnym, 
regionalnym i ponadregionalnym  
Zintegrowane podejście do rozwoju, uwzględniające p owiązania funkcjonalne ponad podziałami 
administracyjnymi, wymaga, aby polityka regionalna oferowała i udoskonalała instrumenty, które pozwolą  
terytorializować polityki publiczne nie tylko poprz ez współpracę między rządem a samorządem 
województwa, ale także w skali lokalnej i ponadregi onalnej (instytucjonalne, organizacyjne i finansowe ). 
Koncentracja polityki regionalnej na obszarach funk cjonalnych sprzyja lepszemu pobudzaniu 
Monitor Polski – 161 –  Poz. 260 
 
160 i mobilizowaniu lokalnych potencjałów, ale wymaga b udowania sieci współpracy międzyinstytucjonalnej 
i międzysektorowej. Działania podejmowane w ramach tego kierunku dotyczyć będą zastosowania 
zintegrowanego podejścia wobec obszarów wskazanych w SOR, tj. zagrożonych trwałą marginalizacją, miast  
średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze, a glomeracji, Śląska, Polski Wschodniej, ale i innych  
terytoriów określonych w strategiach samorządów woj ewództw. Upowszechniane będą działania 
polegające na wypracowaniu w odniesieniu do tych ob szarów zintegrowanych przedsięwzięć rozwojowych, 
włączające w uzgodnienia także partnerów niepublicz nych oraz dostosowujące i usprawniające 
wykorzystywane w systemie realizacji Umowy Partners twa instrumenty terytorialne, jak np. ZIT, RLKS i i nne 
wdrażane w ramach RPO. Kontrakt terytorialny skonce ntrowany zostanie na najważniejszych 
przedsięwzięciach rozwojowych, a w dłużej perspekty wie może mieć również charakter ponadlokalny. 
Dotychczasowe doświadczenia związane z kontraktem t erytorialnym wskazują, że samorząd regionalny 
powinien wziąć na siebie większą odpowiedzialność n a etapie definiowania celów strony samorządowej 
i dokonywać odpowiedzialnego wyboru najistotniejszy ch przedsięwzięć dla rozwoju regionu istotnych 
również z perspektywy krajowej, jak również przedst awić zaangażowanie strony samorządowej 
w finasowanie przedsięwzięć.  
Istnieje potrzeba promowania i uświadamiania korzyś ci płynących ze współpracy regionów w ramach 
strategii ponadregionalnych i realizacji projektów,  np. w obszarze telekomunikacji, współpracy 
międzyuczelnianej czy instrumentów finansowych, co może szczególnie zaprocentować po 2020 r. Silne 
regiony, umiejące kreować i wdrażać wspólne projekt y z sąsiednimi regionami, są w stanie pełniej 
uczestniczyć i więcej skorzystać na współpracy z si lnymi regionami europejskimi. 
Działania do 2020 r.: 
 Dokonanie przeglądu efektywności i skuteczności wdr ażania instrumentów terytorialnych (ZIT, RLKS 
oraz innych krajowych i regionalnych) w ramach kraj owych i regionalnych programów operacyjnych. 
 Usprawnienie realizacji zawartych kontraktów teryto rialnych poprzez nadanie wyższego priorytetu 
realizacji przedsięwzięć zawartych w kontraktach te rytorialnych na etapie wyboru do dofinasowania 
oraz zwiększenie elastyczności zarządzania tym inst rumentem po stronie rządowej i samorządowej. 
 Przeprowadzenie pilotażu zintegrowanego podejścia t erytorialnego w formie pakietów 
zintegrowanych przedsięwzięć rozwojowych na obszara ch zagrożonych trwałą marginalizacją 
i w miastach średnich tracących funkcje społeczno-g ospodarcze na potrzeby wypracowania 
rozwiązań dla kontraktu terytorialnego po 2020 r. J ednocześnie mechanizm ten będzie można 
zastosować w przypadku projektów rozwojowych, które  wymagają zaangażowania strony rządowej 
oraz różnego typu aktorów publicznych i prywatnych (w tym Beskidzkie Centrum Narciarstwa). 
 Wzmocnienie współpracy w różnych obszarach funkcjon alnych (aglomeracje, miasta średnie tracące 
funkcje społeczno-gospodarcze, obszary zagrożone trwałą marginalizacją, Śląsk, Polska Wschodnia 
i inne), włączającej i sieciującej publicznych i ni epublicznych partnerów w realizacji działań 
rozwojowych. 
 Podnoszenie jakości i integracja funkcjonalna zarzą dzania obszarami wiejskimi i miejskimi na 
poziomie lokalnym i ponadlokalnym. 
 Stworzenie mechanizmów i systemu koordynacji dla zi ntegrowanego podejścia terytorialnego 
w odniesieniu do różnych obszarów funkcjonalnych w ramach Podkomitetu ds. obszarów wiejskich 
oraz Podkomitetu ds. wymiaru terytorialnego, działających przy Komitecie Koordynacyjnym ds. Polityki Rozwoju. 
 Wypracowanie rozwiązań sprzyjających realizacji wsp ólnych, zintegrowanych projektów 
wynikających ze strategii ponadregionalnych (Centra lnej, Wschodniej, Zachodniej i Południowej) oraz 
makroregionalnych (Strategii Bałtyckiej i planowane j Strategii Karpackiej). 
 Promocja zawiązywania lokalnych rad rozwoju stymulujących dialog i partnerstwa rozwojowe 
pomiędzy samorządami terytorialnymi i partnerami sp ołeczno-gospodarczymi wokół celów 
i kierunków rozwojowych dla obszarów funkcjonalnych . 
Działania po 2020 r.:  
 Ograniczenie przedsięwzięć uzgadnianych w nowych ko ntraktach terytorialnych do najistotniejszych 
dla rozwoju regionu oraz kraju, dla których koniecz na jest integracja podejmowanej interwencji przez 
strony będące sygnatariuszami kontraktów (w tym kon centracja finansowa). Zapisy w kontraktach 
Monitor Polski – 162 –  Poz. 260 
 
161 determinować będą zapisy dokumentów implementacyjny ch, nadając pierwszeństwo realizacyjne 
wskazanym w nich przedsięwzięciom, a przy tym ich k atalog powinien być dostosowany do dostępnej 
alokacji zewnętrznych środków zarówno unijnych, jak  i krajowych oraz wkładów własnych stron. 
 Rozszerzenie kontraktu terytorialnego o możliwość u zgadniania zintegrowanych przedsięwzięć 
rozwojowych również w układach funkcjonalnych. Kont rakt będzie mógł być zawierany nie tylko 
pomiędzy rządem a samorządami województw, ale równi eż innymi jednostkami samorządu 
terytorialnego i innymi podmiotami publicznymi i pr ywatnymi. 
 Upowszechnienie i usprawnienie mechanizmów terytori alnych stosowanych w ramach krajowych 
i regionalnych programów operacyjnych 2014–2020 w r ealizacji działań rozwojowych finansowanych 
również z innych źródeł (np. EOG, Fundusz Norweski,  budżet państwa), np. ZIT, RLKS, instrumenty 
regionalne. 
 Kontynuacja prac nad poprawą jakości i integracji f unkcjonalnej zarządzania obszarami wiejskimi 
i miejskimi na poziomie lokalnym i ponadlokalnym. 
Projekty strategiczne:  
Odnowiony Kontrakt Terytorialny – do roku 2020  działania skoncentrowane zostaną na priorytetyzacj i 
przedsięwzięć kluczowych dla rozwoju kraju i region ów oraz zapewnieniu tam, gdzie będzie to 
możliwe, preferencji w ich finansowaniu zarówno z f unduszy unijnych, jak i środków krajowych. System 
prowadzenia negocjacji zostanie zmodyfikowany w tak i sposób, aby od samego początku strony: 
rządowa i samorządowa pracowały nad zidentyfikowani em istotnych z punktu widzenia kraju i regionu 
inwestycji, jak również możliwości zapewnienia ich finansowania. Nowy KT będzie miał przełożenie na 
architekturę i wysokość alokacji programów operacyj nych po 2020 r., w tym podział interwencji kraj–
region oraz zindywidualizowanie programów regionaln ych. Zmieniona zostanie ustawa o zasadach 
prowadzenia polityki rozwoju , umożliwiając zawieranie kontraktów nakierowanych na rozwój 
obszarów funkcjonalnych pomiędzy rządem, samorządem  województwa i innymi samorządami 
i partnerami. Konieczna będzie zmiana realizowanych  przez poszczególne resorty programów 
rządowych dla uwzględnienia przedsięwzięć kontrakto wych.  
Po 2020 r. Kontrakt Terytorialny, wykorzystywany również na p oziomie funkcjonalnym, będzie służył 
realizacji pakietów zintegrowanych przedsięwzięć ro zwojowych obejmujących przedsięwzięcia m.in.: 
instytucjonalne, doradcze, inwestycyjne, uwzględnia jące kompleksowo potrzeby obszarów, których 
dotyczy, i ukierunkowany na wzrost i rozwój gospoda rczy. Przedsięwzięcia, które znajdą się 
w Kontraktach Terytorialnych, wypracowywane będą ws pólnie przez stronę rządową, samorządową, 
przedsiębiorców, środowiska naukowe oraz lokalnych liderów. Kontrakt będzie polegał na 
wykorzystaniu i rozwijaniu mechanizmów terytorialny ch wdrażanych w ramach RPO w latach  
2014–2020 poprzez zaangażowanie instytucji krajowyc h. W obszarach, w których analogiczne 
instrumenty nie funkcjonują, minister właściwy do s praw rozwoju regionalnego promował będzie oraz 
zachęcał samorządy województw, będące koordynatoram i działań w regionach, do stosowania 
i rozwijania instrumentów terytorialnych. Dodatkowo  Kontrakt Terytorialny integrował będzie środki 
unijne z krajowymi, w tym pozyskanymi w wyniku zmia n w systemie korekcyjno-wyrównawczym 
i systemie dotacji z budżetu państwa dla JST. 
Beskidzkie Centrum Narciarstwa – projekt pilotażowy realizowany w ramach Kontraktu  
Terytorialnego. 
4. Zwiększenie efektywności finansowania polityk ukier unkowanych terytorialnie 
Realizacja różnych polityk publicznych zarządzanych  na poziomie krajowym i regionalnym 
w niewystarczającym stopniu uwzględnia aspekty tery torialne i nie zapewnia realizacji celów polityki 
regionalnej państwa. Jeśli chodzi o finansowanie JS T, to system musi wspomagać realizację celów polity ki 
regionalnej państwa, która finansowana jest m.in. p oprzez transfery z poziomu centralnego. Konieczność  
przeprowadzenia oceny zasad finansowania JST wynika  z problemów pojawiających się w trakcie realizacji  
zadań publicznych. W przypadku polityk sektorowych aktualna polityka wobec regionów nie jest wiązką 
skoordynowanych działań, ponieważ są one finansowan e w ramach wielu odrębnie funkcjonujących i 
niepowiązanych wzajemnie mechanizmów (w tym algoryt mów) alokacji/dystrybucji środków. Dodatkowo 
obecne mechanizmy wyrównawcze („janosikowe”) służą jedynie niwelowaniu różnic w dochodach JST, a ich 
Monitor Polski – 163 –  Poz. 260 
 
162 wykorzystanie nie jest powiązane z działaniami pror ozwojowymi. W związku z rosnącym deficytem środków 
rozwojowych, głównie unijnych, na finansowanie zada ń własnych JST (zwłaszcza podstawowej 
infrastruktury technicznej) niezbędne jest właściwe  ukierunkowanie środków finansowych, które są 
przekazywane do JST. 
Przewidywane w tym obszarze działania przyczynią się do poprawy uwarunkowań finansowych JST, co 
umożliwi realizację bardziej efektywnej i skuteczne j interwencji rozwojowej.  
Działania: 
 Wprowadzenie mechanizmów służących aktywizacji samo rządów do pozyskiwania wyższych 
dochodów własnych przeznaczonych na finansowanie za dań własnych, w tym rozwojowych. 
 Zwiększenie zróżnicowania źródeł dochodów własnych w finansowaniu działań rozwojowych JST. 
 Kontynuacja przeglądu systemu wyrównawczo-korekcyjn ego i redystrybucji środków publicznych 
z poziomu krajowego do budżetów JST pod kątem aloka cji terytorialnej i zgodności z celami polityki 
regionalnej państwa i sformułowanie propozycji rozw iązań, które będą zachęcać JST do działań 
rozwojowych oraz racjonalnego gospodarowania środka mi publicznymi. 
 Opracowanie systemu wyrównywania dochodów JST, któr y pozwoli na lepsze ukierunkowanie 
środków, uwzględniające potrzeby wydatkowe związane  z realizacją zadań publicznych w JST o niskim 
potencjale dochodowym, a także na wzmocnienie motyw acji większych JST do aktywnego 
pozyskiwania dodatkowych dochodów i do ograniczania  stałych obciążeń wydatkowych. System 
wyrównawczy uwzględni zróżnicowane potrzeby wydatko we JST. 
 Wprowadzenie mechanizmów zachęcających JST do współ pracy i wspólnej realizacji przedsięwzięć 
rozwojowych, integrujących źródła finansowania JST i innych podmiotów (formuła kontraktowa).  
 Większe zaangażowanie środków prywatnych w realizac ję celów rozwojowych, wprowadzenie 
w szerszej skali mechanizmu płatności za rezultat i  partnerstwa publiczno-prywatnego. 
 Stopniowe dokonanie zmian w strukturze wydatków i d ochodów (na poziomie budżetu państwa 
i samorządów) tak, aby coraz większa część wydatków  rozwojowych była finansowana ze źródeł 
krajowych. 
 Upowszechnienie narzędzi prognozowania finansowego w celu poprawy umiejętności zarządzania 
finansowego i utrzymania długookresowej równowagi f inansowej w samorządach. 
 Powiązanie finansowania JST z poziomu krajowego z f inansowaniem przedsięwzięć dla obszarów 
zagrożonych trwałą marginalizacją i miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze 
w formule kontraktowej. 
 Przegląd dotacji celowych na zadania własne JST pod  kątem możliwości ich przeformułowania na 
przekazywanie do JST w formule kontraktowej. 
Projekt strategiczny :  
Racjonalny system finansowania JST – główne kierunki zmian ustaw o dochodach JST  i innych 
właściwych ustaw i aktów prawnych dotyczyć będą: 
– zwiększenia zróżnicowania źródeł dochodów własnyc h w finansowaniu działalności JST, tak aby 
zachęcić JST do bardziej racjonalnego gospodarowani a środkami publicznymi; 
– „zatrzymania” w regionach środków finansowych, kt óre nie podlegają rzeczywistym transferom 
międzyregionalnym (dotyczy środków finansowych, któ re podlegają transferowi na szczebel centralny, 
a następnie wracają do regionu pod inną postacią); 
– powiązania zmian w algorytmie mechanizmu korekcyj no-wyrównawczego z potrzebami 
wydatkowymi JST oraz ich potencjałem dochodowym; zm iany te będą sprzyjać realizacji celów polityki 
regionalnej.  
Monitor Polski – 164 –  Poz. 260 
 
163 Cel szczegółowy III. Skuteczne państwo i instytucje  służące wzrostowi 
oraz włączeniu społecznemu i gospodarczemu 
Jakość funkcjonowania państwa jest jednym z kluczow ych czynników konkurencyjności i jednocześnie 
podstawowym wyznacznikiem możliwości korzystania w pełni ze swobód demokratycznych i praw 
obywatelskich.  
Obywatele i gospodarka polska potrzebują dobrego pr awa, sprawnej administracji oraz systemu 
skutecznego partnerstwa przy realizacji indywidualn ych i zbiorowych przedsięwzięć podejmowanych w imię  
wspólnego dobra, tworzenia i umacniania różnych więzi wspólnotowych.  
Państwo ma do spełnienia aktywną rolę w poszczególn ych obszarach i procesach odpowiedzialnego 
rozwoju. Poprzez kształtowanie polityki publicznej państwo zapewnia warunki, w których indywidualny 
i zbiorowy wysiłek, inicjatywy i przedsiębiorczość Polaków na gruncie gospodarki, demokracji, aktywnoś ci 
obywatelskiej czy też działalności społecznej współ tworzą wielonurtowy proces odpowiedzialnego rozwoju  
kraju. Jak stanowi ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadze nia polityki rozwoju  (art. 2), Przez 
politykę rozwoju rozumie się zespół wzajemnie powią zanych działań podejmowanych i realizowanych w celu  
zapewnienia trwałego i zrównoważonego rozwoju kraju , spójności społeczno-gospodarczej, regionalnej i 
przestrzennej, podnoszenia konkurencyjności gospoda rki oraz tworzenia nowych miejsc pracy w skali 
krajowej, regionalnej lub lokalnej.  
Znaczenie i warunki realizacji spraw państwowych po dlegają precyzowaniu w ramach kompetencji 
właściwych gremiów polityczno-decyzyjnych. W wykonywaniu bezpośrednich, konkretnych i ciągłych 
działań państwa jego najważniejszą częścią – wraz z  systemem prawnym i innymi instrumentami 
regulacyjnymi – jest ogół ogólnokrajowych, regionalnych i lokalnych instytucji publicznych65 oraz 
ustanowione mechanizmy konsultacji i pogłębionej ws półpracy między nimi (jak np. Komisja Wspólna 
Rządu i Samorządu Terytorialnego, Rada Dialogu Społ ecznego, Wojewódzkie Rady Dialogu Społecznego).  
Służąc kompetencjami i całym potencjałem wiedzy, ad ministracja i inne struktury instytucjonalne państw a 
mogą odegrać inicjatywną i kreatywną rolę w obszarach życia gospodarczego, społecznego, współpracy międzynarodowej, w których potrzeby i wyzwania zwią zane z ich dostosowywaniem, reformowaniem 
i rozwijaniem wymagają zastosowania specjalistyczny ch, nowoczesnych metod i środków dokonywania 
analiz, programowania i ewaluacji. Potwierdzają to wyzwania i presje, które w obszarze rozwoju 
gospodarczo-technologicznego i społeczno-cywilizacy jnego niosą ze sobą procesy globalizacyjne, masowe 
migracje, postępująca instytucjonalizacja współprac y międzynarodowej państw i podmiotów 
niepaństwowych itp. 
Konkretnym, systemowym zadaniem strategicznym staje się konieczność zwiększenia faktycznych 
umiejętności i gotowości administracji państwowej d o strategicznej priorytetyzacji na gruncie 
poszczególnych polityk publicznych i całej polityki  rozwoju. Efektywne zmiany w tym zakresie powinny 
zapewnić większą instytucjonalną spójność, ciągłość  i trwałość wszystkich procesów rozwoju. 
Przygotowanie i realizacja adekwatnej polityki na r zecz rozwoju musi obejmować zarówno bieżącą 
aktywność państwa, jak też perspektywiczne opcje od powiedzialnego rozwoju. 
W związku z powyższym, również w umacnianiu partner stwa instytucji państwowych (publicznych) 
i partnerów pozarządowych, a tym samym także kapita łu wzajemnego zaufania i współdziałania, coraz 
większą rolę inicjującą i koordynacyjną powinny spe łniać struktury, kadry kierownicze oraz poszczególn i 
członkowie służby cywilnej (rozwinięcie tego zagadn ienia znajduje się w części dotyczącej kapitału 
społecznego).  
W warunkach nieuniknionych, pogłębiających się glob alnych, jak również integracyjnych współzależności,  
sprawność instytucji państwa musi również oznaczać zarówno strategiczną, jak i praktyczną umiejętność 
sprostania wyzwaniom płynącym z międzynarodowego ot oczenia. Chodzi bowiem tak o zachowanie 
i umocnienie partnerskiej i inicjatywnej podmiotowo ści i roli Polski w systemie regionalnych i światow ych 
                                                           
65 Zgodnie z ustawą z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadze nia polityki rozwoju  (art. 3)  Politykę rozwoju prowadzą: 1) Rada Ministrów; 2) 
samorząd województwa; 3) samorząd powiatowy i gminn y. 
Monitor Polski – 165 –  Poz. 260 
 
164 powiązań, jak i o możliwie najefektywniejsze wykorz ystanie i powiększanie krajowego potencjału 
rozwojowego. 
Realizacja III celu Strategii na rzecz 
Odpowiedzialnego Rozwoju  będzie się 
koncentrować na poprawie jakości 
stanowionego prawa i jego stosowania, zwiększeniu efektywności funkcjonowania instytucji publicznych, wzmocnieniu systemu strategicznego zarządzania procesami 
rozwojowymi, większym wykorzystaniu 
technologii informacyjno-komunikacyjnych 
w zarządzaniu państwem i komunikacji z obywatelami (w tym z przedsiębiorcami). Miarą sprawności państwa będzie również 
lepsze gospodarowanie środkami 
publicznymi, w tym efektywne wykorzystanie środków z UE. Oczekiwanym rezultatem podejmowanych działań jest zwiększenie zdolności pa ństwa do zapewnienia spójnej i efektywnej realizacj i 
kompleksowych strategicznych celów rozwojowych oraz  zwiększenie poziomu kapitału społecznego.  
Realizacja zaplanowanych działań wymagać będzie zaa ngażowania instrumentów i środków o charakterze 
prawnym, instytucjonalnym, finansowym oraz koordyna cyjno-organizacyjnym. 
Obszar: Prawo w służbie obywatelom i gospodarce 
I. Diagnoza  
Polityka regulacyjna w Polsce ulega sukcesywnej pop rawie, na co wskazuje m.in. OECD w raporcie 
Regulatory Policy Outlook 2015 . Obowiązek dokonywania oceny skutków regulacji (OS R) w rządowym 
procesie legislacyjnym, konsultacje publiczne, zainicjowana ocena funkcjonowania ustaw (tzw. OSR ex post) 
to główne narzędzia lepszego stanowienia prawa w Po lsce. Znacząca część tworzonego prawa jest efektem 
wdrażania dyrektyw unijnych do polskiego porządku p rawnego. 
Jakość prawa  dalej będzie udoskonalana. Wyzwaniem pozostaje duż a liczba przepisów prawnych, częste 
zmiany regulacji w ostatnich latach, ich niespójnoś ć i niejednoznaczność, liczne obowiązki prawne 
nakładane na obywateli i przedsiębiorców (a także n a administrację różnych szczebli), niedostateczna 
efektywność systemu OSR, co wymaga dalszych działań . 
Niezadowalająca jakość legislacji przejawia się m.i n. w przeregulowanych warunkach prowadzenia 
działalności gospodarczej. Niektóre przepisy prawa mogą ograniczać rozwój polskiej przedsiębiorczości (np. 
polski przedsiębiorca przeznacza 271 godzin rocznie  na wykonanie płatności podatkowych66,  5 0  l a t  p o  
odejściu pracownika pracodawca musi przechowywać li sty płac). Wymagania stawiane przed firmami są 
niekiedy bardzo uciążliwe, np. i nadmierne sformali zowanie i długotrwałe postępowania w urzędach, 
nieadekwatne do przewinień kary administracyjne, ko nieczność płacenia składek ZUS w stałej wysokości 
przez najmniejszych przedsiębiorców, czasochłonne o dzyskiwanie długów.  
Liczne przepisy, m.in. dotyczące prowadzenia ksiąg rachunkowych i zatrudniania oraz BHP, utrudniają 
działanie firm i sprawiają, że przedsiębiorstwa nie  są zainteresowane szybkim rozwojem. Potrzebne są 
rozwiązania prawne dla innowacyjnych start-upów ora z przepisy pozwalające na niezakłócone działanie 
firmy po śmierci właściciela. Jednym ze źródeł praw a krajowego jest prawo Unii Europejskiej. Niezbędny  
jest aktywny udział w procesie jego stanowienia, ja k również właściwy sposób jego późniejszego wdrażan ia, 
bez zbędnych dodatkowych obciążeń, generujących kos zty dla przedsiębiorców oraz administracji.  
Zamówienia publiczne powinny być wykorzystywane prz ez państwo jako instrument kreujący pożądane 
zachowania ze strony przedsiębiorców. 
                                                           
66 Raport Banku Światowego „Doing Business 2016” . 

Monitor Polski – 166 –  Poz. 260 
 
165 II. Cel i oczekiwane rezultaty 
Jakość funkcjonowania sfery prawno-regulacyjnej państwa to jeden z kluczowych 
czynników rozwojowych we współczesnym świecie. Popr awa sytuacji w sferze 
„rządów prawa” oznacza racjonalizację procesów legi slacyjnych, wzmocnienie 
partnerstwa głównych podmiotów instytucjonalnych, k orporacyjnych 
i społecznych oraz zwiększenie przejrzystości proce su legislacyjnego. Warunkiem 
zapewnienia stabilności prawa jest ograniczenie czę stotliwości zmian przepisów 
prawnych oraz wprowadzenie/utrzymanie jedynie konie cznych i korzystnych 
regulacji, w szczególności zapobieganie nakładaniu nieuzasadnionych zobowiązań 
na obywateli i przedsiębiorców oraz na administracj ę. Niezbędnym działaniem jest 
eliminacja niespójności i niejednoznaczności przepi sów prawnych oraz 
istniejących luk prawnych.  
Działania te stworzą silny impuls korzystnie wpływa jący na jakość życia, perspektywy gospodarcze oraz 
poziom zaufania społecznego. Oczekiwana jest równie ż większa spójność wewnętrzna poszczególnych 
dziedzin prawa czy też faktycznych możliwości stoso wania przepisów prawa (jak np. w przypadku braku 
rozporządzeń wykonawczych do ustaw zawierających tz w. delegacje ustawowe). Przewidywany jest wzrost 
sprawności prowadzenia postępowań sądowych i egzekucji prawa.  
III. Wskaźniki  
Wskaźnik Jednostka miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy)  Wartość 
w roku 2020  Wartość 
w roku 2030 Źródło 
danych 
Wskaźnik globalnej konkurencyjności GCI; 
obciążenia regulacyjne pozycja w rankingu  122 
(2015) 97 80 Światowe 
Forum 
Ekonomiczne 
Średni czas dochodzenia należności z umów 
drogą sądową dni 685 
(2015) mniej niż 
600  mniej niż 
600  Bank 
Światowy 
Wskaźnik jakości stanowionego prawa wskaźnik 
przyjmujący 
wartości od minus 
2,5 do 2,5 1,0 
(2015) 1,3 1,5 Bank 
Światowy 
IV. Kierunki interwencji 
1. Doskonalenie systemu stanowienia prawa 
Racjonalizacja procesów legislacyjnych oraz wzmocni enie partnerstwa głównych podmiotów 
instytucjonalnych, korporacyjnych i społecznych. 
Podejmowane działania będą koncentrować się na usta nowieniu mechanizmów mających na celu 
zapobieganie i ograniczanie nakładanych prawem obci ążeń, nieadekwatnych do zakładanych celów 
regulacji prawnej. Nałożone przepisami prawa obciąż enia administracyjne generują po stronie 
przedsiębiorców znaczące koszty w skali całej gospo darki. Dlatego istotnym kierunkiem będzie m.in. 
uwzględnianie specyfiki MŚP od jak najwcześniejszyc h etapów prac nad politykami publicznymi. Działania  te 
będą też miały na celu ustanowienie efektywnych mec hanizmów przeprowadzania regularnej oceny 
funkcjonowania obowiązującego prawa, której efektem  będzie minimalizowanie obciążeń regulacyjnych.  
Przy przygotowywaniu nowych rozwiązań prawnych zost anie również wzmocniona rola konsultacji 
publicznych i udziału w nich partnerów społecznych,  poprzez efektywniejsze stosowanie gwarantujących t o 
zasad (dobra wiara, powszechność, przejrzystość, re sponsywność, koordynacja, przewidywalność, 
poszanowanie interesu ogólnego).  
Działania: 
 Poprawa efektywności systemu oceny wpływu regulacji  (w tym doskonalenie analiz ex ante  oraz 
monitoringu ex post). Uproszczenie pra wa 
zapewniające lepsze 
warunki do 
działalności 
gospodarczej 
i realizacji potrzeb 
obywateli 
Monitor Polski – 167 –  Poz. 260 
 
166  Podnoszenie kompetencji uczestników procesu stanowi enia prawa oraz monitorowania prawa, 
w szczególności w zakresie prawa gospodarczego, eko nomii z elementami polityki przemysłowej, 
prawa pracy, ekonomii przedsiębiorstwa, analizy fin ansowej. 
 Zwiększenie przejrzystości procesu stanowienia praw a. 
 Ustanowienie jednolitych zasad nakładania obciążeń regulacyjnych na przedsiębiorców w celu ich 
ograniczania. 
 Wzmocnienie stosowania zasady „najpierw myśl na mał ą skalę”, w szczególności w zakresie 
wdrażania uproszczonych mechanizmów dla MŚP (Test M ŚP). 
 Ustanowienie efektywniejszych procedur przeglądu pr awa i oceny funkcjonowania aktów 
prawnych. 
Projekty strategiczne: 
Rozwój systemu oceny wpływu regulacji oraz partycyp acji społecznej w procesie stanowienia prawa  –
wzmocnienie oceny skutków regulacji (w tym na MŚP) – wzmocnienie roli MR w tym zakresie, 
standaryzacja narzędzi IT wykorzystywanych przy spo rządzaniu ocen wpływu regulacji, rozwój 
metodologii szacowania kosztów i korzyści regulacji  oraz zasad wykorzystywania danych z sektora 
publicznego w celu tworzenia prawa opartego na dowo dach, rozwój nowoczesnych narzędzi debaty 
publicznej (m.in. wykorzystujących rozwiązania IT) w procesie stanowienia prawa oraz wytycznych dot. 
wdrożenia prawa UE do przepisów krajowych, w tym sy stemu oceny skutków regulacji dla projektów 
europejskich. 
Pakiet Konstytucja Biznesu  – przyjęcie jasnych i klarownych zasad rządzących procesem stanowienia 
prawa w zakresie działalności gospodarczej. 
2. Przegląd obowiązującego prawa oraz jego uproszczeni e, w tym redukcja barier prawnych i kosztów 
regulacyjnych związanych z wykonywaniem działalnośc i gospodarczej 
Istotą zmian w tym zakresie będzie poprawa otoczeni a prawnego, w którym funkcjonują przedsiębiorcy 
oraz opracowanie rozwiązań legislacyjnych zmierzają cych do poprawy warunków podejmowania 
i wykonywania działalności gospodarczej, m.in. sprz yjających wzrostowi konkurencyjności oraz 
innowacyjności gospodarki polskiej. 
Ważnym elementem działań w tym zakresie będzie wzmo cnienie gwarancji wolności i praw 
przedsiębiorców oraz uspójnienie prawa gospodarczeg o. Intencją jest wprowadzenie katalogu 
fundamentalnych zasad prawa gospodarczego. Oczekiwa nym efektem podejmowanych działań będzie 
poprawa funkcjonowania przedsiębiorstw oraz zwiększenie pewności prawa i kultury prawnej, w tym 
zwiększenie świadomości prawa wśród przedsiębiorców .  
Oczekuje się również zmiany nastawienia administrac ji do przedsiębiorców poprzez wzmocnienie służebnej  
roli administracji wobec obywateli i przedsiębiorcó w oraz uwzględniania w większym stopniu 
uzasadnionych interesów przedsiębiorcy. W zakresie zamówień publicznych istotne jest wprowadzenie ram 
prawnych dla realizacji nowej, innowacyjnej polityk i zakupowej. Zakłada się zastąpienie obowiązującej 
ustawy nowym, przejrzystym aktem prawnym kompleksowo regulującym zamówienia publiczne. Nowa ustawa uporządkuje i usystematyzuje regulację zamów ień publicznych.  
Działania: 
 Wzmocnienie gwarancji wolności i praw przedsiębiorc ów, w tym wprowadzenie katalogu 
fundamentalnych zasad prawa gospodarczego. 
 Zmniejszenie obciążeń biurokratycznych i uproszczen ie przepisów. 
 Usprawnienie dochodzenia roszczeń i poprawa płynnoś ci finansowej MŚP. 
 Zmiany w zakresie polityki podatkowej dla mniejszyc h podmiotów (np. obniżenie podatku CIT dla 
mikroprzedsiębiorców, uproszczenia VAT dla małych p rzedsiębiorców). 
 Zmniejszenie uciążliwości kontroli oraz stworzenie jasnych i czytelnych kryteriów przy ustalaniu kar 
administracyjnych, jak również usprawnienie rozpozn awania spraw przez organy i sądy 
administracyjne. 
 Wprowadzenie wielu usprawnień dla pracowników i pra codawców, m.in. wprowadzenie sukcesji 
przedsiębiorstw rodzinnych, elektronizacja akt prac owniczych, złagodzenie wymogów wobec 
Monitor Polski – 168 –  Poz. 260 
 
167 małych przedsiębiorców, uproszczenia w Centralnej E widencji i Informacji Działalności 
Gospodarczej. 
 Wprowadzenie projektu Prostej Spółki Akcyjnej. 
 Przeprowadzenie reformy Głównego Urzędu Miar. 
 Uporządkowanie i usystematyzowanie wielokrotnie mod yfikowanej regulacji zamówień publicznych 
oraz wprowadzenie ram prawnych dla realizacji innow acyjnej polityki zakupowej. 
 Ograniczenie i minimalizacja podatków i opłat lokal n y c h ,  w  t y m  z a  z a j ę c i e  p a s a  d r o g o w e g o ,  d l a  
infrastruktury zapewniającej podstawowe usługi publ iczne. 
Projekty strategiczne: 
„100 zmian dla firm” – pierwszy  pakiet rozwiązań legislacyjnych mających na celu po prawę otoczenia 
prawnego, w którym funkcjonują przedsiębiorcy, w ty m zmierzających do poprawy warunków 
działalności gospodarczej, wzrostu konkurencyjności  i innowacyjności gospodarki. 
Pakiet Konstytucja Biznesu – drugi pakiet zmian w prawie gospodarczym, którego c elem będzie dalsza 
poprawa otoczenia prawnego, zwiększenie pewności pr awa i kultury prawnej, wzmocnienie służebnej 
roli administracji wobec obywateli/przedsiębiorców.  Przyczyni się on do wzmocnienia gwarancji 
wolności i praw przedsiębiorców oraz uspójnienia pr awa gospodarczego. W skład pakietu wejdzie: 
– nowy przejrzysty akt prawa gospodarczego określaj ący zasady prowadzenia działalności gospodarczej, 
który zastąpi ustawę o swobodzie działalności gospodarczej,  oraz 
– inne projekty aktów prawnych, mające na celu popr awę otoczenia prawnego, w szczególności 
w obszarze prawa administracyjnego, prawa finansowe go i podatkowego, prawa pracy i ubezpieczeń 
społecznych. 
Nowe Prawo zamówień publicznych – nowa ustawa porządkująca i systematyzująca regulacj ę 
zamówień publicznych. Obecnie obowiązująca ustawa p odlegała licznym zmianom i wskazane jest 
opracowanie nowego aktu prawnego, który zwiększy pr zejrzystość regulacji. 
Monitor Polski – 169 –  Poz. 260 
 
168  
Obszar: Instytucje prorozwojowe i strategiczne zarz ądzanie rozwojem 
Wśród realnych czynników i mechanizmów zapewniający ch wysoki poziom i trwałe rezultaty realizacji całe j 
Strategii dużą rolę do spełnienia mają instytucje publiczne s łużące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu i 
gospodarczemu. Zwiększenie efektywności funkcjonowa nia instytucji publicznych, zwłaszcza administracji , 
sprzyja budowie przewag konkurencyjnych kraju, a co  z a  t y m  i d z i e  d z i a ł a j ą c y c h  w  n i m  p o d m i o t ó w  
gospodarczych i społecznych. Sprawność instytucjona lna staje się coraz ważniejszym atutem 
konkurencyjności. Sprawne państwo to zarządzanie pr ojektami i budowanie międzyresortowych zespołów 
tematycznych, zarządzanie przez cele i motywujące s ystemy wynagradzania, staże urzędnicze, wspólna 
polityka zakupowa państwa i inteligentne zamówienia  publiczne, e-administracja oraz kompleksowe 
zarządzanie polityką gospodarczą.  
Coraz sprawniejsze funkcjonowanie instytucji państw a, w tym administracji, będzie możliwe dzięki ich 
efektywnemu zaangażowaniu w tworzenie i umacnianie więzi wspólnotowych o charakterze społecznym, 
narodowym, regionalnym i lokalnym. Społeczno-instyt ucjonalne partnerstwo w tym zakresie powinno być 
ważną dźwignią inicjatyw i korzystnych przemian w życiu obywateli, w rozwoju gospodarczym, naukowym, 
kulturalnym, jak też w poszczególnych regionach kra ju. Jednocześnie oczywiste jest poszanowanie dla 
zasady i praktyki subsydiarności. 
W celu poprawienia skuteczności i efektywności prog ramowania i realizacji polityk publicznych i działa ń 
podejmowanych przez różne podmioty publiczne koniec zne jest utworzenie skonsolidowanego jednolitego 
systemu zarządzania strategicznego. Administracja publiczna stoi przed nowymi zadaniami  i wyzwaniami. Wprowadzenie wyżej wymienionych 
zasad przyniesie korzyści w postaci unowocześnienia  administracji, podniesienia kompetencji pracownikó w, 
zmniejszenia kosztów funkcjonowania oraz przyśpiesz enia procesów. 
Aby uniknąć pochopności i doraźności we wprowadzani u, korygowaniu i rozwijaniu skutecznych 
i oszczędnych systemów zarządzania w administracji publicznej, właściwe będzie opracowanie 
kompleksowej wieloletniej strategii modernizacji po lskiej administracji. 
I. Diagnoza  
Wskaźnik efektywności rządzenia 
 
Źródło: badanie własne na podstawie danych Banku Św iatowego 
Aktualne pozostają główne bariery i przesłanki popr awy jakości funkcjonowania instytucji publicznych 
i jakości rządzenia. Utrzymują się dysfunkcje struktury organizacyjnej instytucji publ icznych , które 
koncentrują się na wypełnianiu procedur, a nie na e fektach podejmowanych działań.  Polska zajmuje 54. miejsce wśród 209 
krajów (2014 r.) pod względem 
efektywności rządzenia – wskaźnik Banku Światowego. Oznacza to, że do liderów i do 
średniej UE dzieli nas wciąż duży dystans.  
Monitor Polski – 170 –  Poz. 260 
 
169 
 
Problemem pozostają przewlekłość 
i niejasność procedur  w kontaktach 
z administracją publiczną i wymiarem 
sprawiedliwości (słaba komunikacja, mało 
rozpowszechnione mechanizmy arbitrażu 
i mediacji, niejednolite interpretacje prawa, 
przewlekłość postępowań budowlanych). 
Występuje rozproszenie i niespójność działań 
instytucji gospodarczych (wiele instytucji, brak 
koordynacji działań). Przedsiębiorcy doświadczają na co dzień wielu utrudnień i problemów zarówno przy rozpoczynaniu, jak i w prowadzeniu działalności gospodarczej. 
W licznej grupie instytucji obsługujących 
procesy gospodarcze – rejestry, pozwolenia, podatki, kontrole, sprawozdawczość, 
dofinansowania, informacja, atesty, promocja 
itp. – często występuje nakładanie się kompetencji oraz rywalizacja między poszczególnymi urzędami. Sprawność tych instytucji jest zróżnicowana terytorialnie i przedsiębiorcy 
napotykają na różny stopień trudności w prowadzeniu  działalności gospodarczej w zależności od miejsca,  
w którym ją prowadzą (na co wskazały m.in. badania porównawcze Banku Światowego przeprowadzone 
w 18 głównych miastach Polski). 
Procesy rozwojowe w Polsce są prowadzone równolegle  w ramach poszczególnych sektorów gospodarki. 
Inwestycje sektorowe, legitymizowane ustawami specj alnymi pomijającymi koordynację, skutkują 
nieoptymalnym wydatkowaniem pieniędzy publicznych. Brakuje silnego i dysponującego odpowiednimi 
narzędziami ośrodka zarządzania procesami rozwojowy mi oraz skutecznych mechanizmów współpracy  
i komunikacji pomiędzy działaniami sektorów, współp racy z sektorem biznesu i społeczeństwa 
obywatelskiego oraz pomiędzy różnymi szczeblami zar ządzania w relacjach kraj–region–samorządy lokalne.  
W obecnym stanie prawnym system planowania rozwoju dzieli się na dwa odrębne systemy: planowanie 
przestrzenne i planowanie społeczno-gospodarcze. Br ak powiązania między tymi systemami generuje 
sprzeczności w procedowaniu i realizacji inwestycji . Planowanie społeczno-gospodarcze nie przywiązuje 
istotnej wagi do zagadnień przestrzennych, często t raktując je jako barierę w programowaniu rozwoju. 
Specjaliści w zakresie planowania społeczno-gospoda rczego podnoszą również kwestie zbyt długiego czasu  
przygotowywania i konsultowania projektów planów mi ejscowych, niedostosowanie ich zapisów do 
dynamicznie zmieniających się potrzeb rozwojowych c zy przewlekłość procedur wydawania pozwoleń na 
budowę.  Brak zaufania administracji  do przedsiębiorców  
przejawiający się w rozbudowanym systemie 
kontroli (40 instytucji mogących skontrolować 
przedsiębiorcę). 
Deklarowany rodzaj kontaktu przedsiębiorców z urzęd ami w 
ciągu ostatnich 12 miesięcy prowadzenia działalnośc i 
gospodarczej  
Przejrzystość w tworzeniu polityk 
The Global Competitiveness Report 2015–2016 

Monitor Polski – 171 –  Poz. 260 
 
170 Systemowi planowania przestrzennego brakuje relacyj ności, zwłaszcza w zakresie przenoszenia wiążących 
ustaleń między poszczególnymi poziomami zarządzania . System jest nieczytelny w zakresie przepisów 
i stanowi barierę rozwojową. Niskie pokrycie miejsc owymi planami zagospodarowania przestrzennego 
terenów rozwojowych gmin, jak również inwestowanie na terenach nieprzewidzianych w polityce 
przestrzennej gminy na cele inwestycyjne, generuje niepewność inwestycyjną, nieład w zagospodarowaniu 
przestrzeni, konflikty oraz niską jakość, funkcjona lność i estetykę przestrzeni publicznych. Zwiększa też skalę 
utraconych korzyści dla obywateli i samorządów, wyn ikających z braku wysokiej jakości przestrzeni. 
Zabudowa mieszkaniowa – ekstensywna, rozproszona i przypadkowa wymknęła się spod kontroli JST, 
znacznie podwyższając koszty społeczne, środowiskow e i ekonomiczne funkcjonowania samorządów, które 
nie są w stanie zrealizować zamierzeń przyjętych w aktach planistycznych, również z uwagi na 
przeszacowanie prognoz demograficznych. Intensywne przekształcenia przestrzeni związane z postępującą 
suburbanizacją, zwłaszcza wokół dużych miast, ujawn iły brak właściwego zarządzania rozwojem na 
obszarach funkcjonalnych – ponad granicami administ racyjnymi pojedynczych JST – znacząco utrudniając 
sprawne funkcjonowanie tych obszarów. Brak koordyna cji między działaniami rozwojowymi i brak 
bezpośredniego odniesienia ich do przestrzeni przek łada się na nieefektywność interwencji publicznej o raz 
problemy w zakresie ochrony interesu publicznego. 
Informacja o stanie i przyszłym zagospodarowaniu pr zestrzeni wynikająca z dokumentów planistycznych 
w gminach jest w większości analogowa, rozproszona,  niekompletna i nie nadaje się do szybkiego 
wykorzystania. Podnosi to koszty zarządzania i użyt kowania przestrzeni, zmuszając JST do zlecania 
kosztownych analiz przed przyjęciem planów miejscow ych, i obniża atrakcyjność inwestycyjną obszarów.  
Dostrzegalny jest deficyt działań informacyjnych pa ństwa skierowanych do obywateli oraz niedostosowani e 
metod realnej partycypacji społecznej w procesach r ozwojowych. Wadliwy proces partycypacji społecznej 
prowadzi do ograniczenia kultury współuczestnictwa i kompromisu, zamknięcia władzy na obywateli oraz 
podejmowania przez władze samorządowe arbitralnych decyzji przestrzennych, realizujących cele 
polityczne, a nie interes ogółu. 
Ponadto w toku prac nad realizacją strategii Europa 2020  (Semestr Europejski 2016) zidentyfikowane 
zostały wyzwania i zalecenia dla Polski z obszaru s tyku polityki rozwoju i planowania przestrzennego 
dotyczące poprawy warunków inwestycyjnych dla przed siębiorców m.in. w odniesieniu do roli planów 
przestrzennych.  
Monitor Polski – 172 –  Poz. 260 
 
171 
 
II. Cele i  oczekiwane rezultaty 
Sprawne państwo, poprzez zwiększenie efektywności f unkcjonowania 
instytucji publicznych, zwłaszcza administracji w r elacjach z obywatelami 
i przedsiębiorcami, sprzyja budowie przewag konkure ncyjnych kraju oraz 
działających w nim podmiotów gospodarczych i społec znych.  
 
Rezultatem działań w tym obszarze będzie oczekiwana  przez obywateli, przedsiębiorców oraz inne 
podmioty sprawność i skuteczność instytucjonalna pa ństwa, w tym wysokiej jakości decyzje publiczne 
podejmowane we współpracy z mieszkańcami, organizac jami pozarządowymi, biznesowymi, 
interesariuszami instytucjonalnymi. Oznacza to celo wość (racjonalność, zasadność) oraz niezawodność 
podejmowanych przez poszczególne instytucje działań  decyzyjnych i programowo-koordynacyjnych, jak 
również adekwatność i trwałość samych procedur, norm i standardów w różnych sferach życia publicznego.  
O skuteczności polityki rozwoju decyduje właściwie funkcjonujący, 
zintegrowany system zarządzania strategicznego plan owania rozwoju. 
Stwarza on możliwość właściwego uwzględnienia roli przestrzeni 
w procesach rozwojowych i łączenia działań z zakres u poszczególnych 
polityk, w różnych przekrojach terytorialnych. Stwo rzenie 
zintegrowanego systemu planowania rozwoju, obejmują cego w swoim 
zakresie wszystkie trzy wymiary, zwiększy efektywno ść wydatków 
związanych z rozwojem przestrzennym oraz ułatwi pro ces realizacji 
kluczowych dla gospodarki strategicznych inwestycji.  Inkluzywne i  skuteczne 
instytucje publiczne  
– dostępne i otwarte  
dla obywateli oraz 
przedsiębiorców  
 
Budowa zintegrowanego 
systemu planowania rozwoju 
w wymiarze społecznym, 
gospodarczym i przestrzennym  
Monitor Polski – 173 –  Poz. 260 
 
172 Oczekiwanym rezultatem będzie utworzenie jednoliteg o systemu zarządzania i koordynacji polityk 
publicznych wspomagających procesy rozwojowe kraju,  w tym skonsolidowanie instytucji zaangażowanych 
w procesy zarządzania rozwojem oraz wzmocnienie ich  potencjału, uporządkowanie przestrzeni oraz 
zmniejszenie konfliktów przestrzennych. Zmiany i us prawnienia będą dotyczyły sfery programowej, 
instytucjonalnej, legislacyjnej i wdrożeniowej. Przyczynią się one bezpośrednio do poprawy efektywnośc i 
funkcjonowania polityk publicznych, a tym samym do wzrostu poziomu zaufania społecznego. 
III. Wskaźniki  
Wskaźnik Jednostka miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020  Wartość 
w roku 2030 Źródło 
danych 
Wskaźnik efektywności rządzenia  wskaźnik 
przyjmujący 
wartości od minus 
2,5 do 2,5 0,8 
(2015) 1,0 1,3 Bank 
Światowy 
Cyfrowe (bazodanowe) plany 
zagospodarowania (udział powierzchni 
obowiązujących planów miejscowych w 
postaci elektronicznej w powierzchni 
planów ogółem) % 66 100 - Analiza 
badania 
PZP 1, MIiB 
Maksymalny czas trwania procedury 
uzyskania decyzji o pozwoleniu na 
budowę dni >200 
(2013–2015) <100 <60 kontrola NIK 
w woj. 
Mazowieckim  
MIiB 
IV. Kierunki interwencji  
1. Zwiększenie sprawności funkcjonowania instytucji pa ństwa, w tym administracji  
Poprawa jakości instytucjonalnej dotyczy wielu dzie dzin, w których instytucje publiczne zapewniają 
poczucie tożsamości narodowej i są dostawcą podstaw owych usług i dóbr mających podstawowe znaczenie 
dla zaspokojenia potrzeb społecznych oraz budują ba zę dla wysokiej jakości kapitału społecznego i 
działalności ekonomicznej. 
Przede wszystkim administracja i inne instytucje pu bliczne spełniają czołową i powszechną rolę w takic h 
dziedzinach życia jak np. tworzenie i stosowanie pr zepisów prawnych, administracyjnych i innych regula cji, 
bezpieczeństwo mieszkańców (publiczne), bezpieczeńs two narodowe, opieka socjalna. Stąd sprawność 
instytucji publicznych jest kojarzona czy też wpros t utożsamiana ze sprawnością państwa, które ma służ yć 
społeczeństwu, indywidualnym obywatelom, przedsiębi orcom. W myśl tych założeń wprowadzane będą 
korekty celów i modyfikacje struktur i mechanizmów działania sfery instytucjonalnej państwa, zwłaszcza  
administracji. Państwo, jego ład instytucjonalny tworzą wspólnie t ak instytucje rządowe, jak i instytucje jednostek 
samorządu terytorialnego, wraz z systemem prawnym i  obowiązującymi procedurami. Ze względów 
zarówno praktycznych, jak i formalnych (ustrojowo-k ompetencyjnych) strategiczne znaczenie ma dalsze 
pogłębianie partnerstwa i współodpowiedzialności in stytucji rządowych i instytucji samorządu 
terytorialnego poszczególnych szczebli. Łącznie, we  współpracy i synergicznym współoddziaływaniu, 
generują one wysoką jakość państwa i skuteczność pr owadzonych polityk publicznych. Do roku 2020 
przeprowadzone zostaną reformy administracji, zmian y w sposobie funkcjonowania m.in. systemu opieki 
zdrowotnej, sądów, agencji rolniczych i innych kluc zowych sfer aktywności instytucji publicznych. 
Dostosowania w sferze administracji dotyczyć będą m .in. konsolidacji i poprawy jakości usług 
administracyjnych (obsługa podatkowa, punkty obsług i interesanta/inwestora, zmiany zarządcze), 
zorientowania na rezultaty, efektywnego zarządzania zasobami oraz zarządzania przez cele.  W wyniku generalnej oceny struktur rządowych i samo rządowych zostaną wypracowane zmiany, tak by nie 
dublował się zakres odpowiedzialności oraz wzmocnio na została koordynacja, niezbędna dla realizacji 
działań rozwojowych. Nastąpią niezbędne zmiany w za kresie zamówień publicznych, poprzez zwiększenie 
stosowania inteligentnych zamówień publicznych sprz yjających rozwojowi gospodarki i rynku pracy, 
Monitor Polski – 174 –  Poz. 260 
 
173 wdrożenie jednolitej polityki zakupowej promującej innowacyjność, stabilne miejsca pracy, aspekty 
środowiskowe oraz wprowadzającej ułatwienia dla MŚP . 
Reformy i dostosowania sfery instytucjonalnej państ w a  w  i s t o c i e  p o l e g a ć  w i ę c  m a j ą  z  j e d n e j  s t r o n y  –  n a  
poprawie jakości usług publicznych, a z drugiej – n a głębokim usprawnieniu procesów zarządczych, w tym 
systemów zarządzania jakością w administracji i inn ych instytucjach publicznych (samorząd, wymiar 
sprawiedliwości itp.). Oczekiwanym w tym zakresie e fektem w perspektywie średniookresowej będzie 
zbudowanie odpowiedzialnego – przede wszystkim komp etentnego, kreatywnego i sprawnego – potencjału 
instytucjonalnego podmiotów zaangażowanych w prowad zenie polityki rozwoju. 
Działania: 
 Usprawnienie procesów zarządzania w administracji o raz systemów zarządzania jakością 
w instytucjach publicznych (administracja, samorząd , wymiar sprawiedliwości itp.) 
 Poprawa jakości usług świadczonych przez instytucje  publiczne (m.in. uproszczenie procedowania 
spraw drogą elektroniczną, eliminacja barier prawny ch, maksymalizacja automatyzacji procesów), 
upowszechnianie najlepszych praktyk w zakresie obsł ugi biznesu. 
 Wprowadzenie podejścia projektowego – „kultury” pra cy projektowej w administracji, 
a w konsekwencji efektywnych metod zarządzania proj ektami w sferze publicznej. 
 Udoskonalenie kompetencji analitycznych, w tym zdol ności do dokonywania analizy kosztów 
i korzyści interwencji publicznych, ekonometrycznej  i statystycznej analizy danych, wykorzystania 
nowoczesnych technik przetwarzania informacji ( big data ).  
 Wzmocnienie (bądź wyodrębnienie) w ramach jednostek  administracji publicznej komórek 
pełniących rolę analityczno-studialną, które będą z dolne do przygotowywania adekwatnych, 
innowacyjnych koncepcji rozwojowych oraz ich kreaty wnego zastosowania. 
 Opracowywanie i podejmowanie projektów dialogu stra tegicznego z szerokimi grupami 
interesariuszy dotyczących żywotnie ważnych problem ów i rozwiązań, zwłaszcza innowacyjnych 
(dotyczących społeczeństwa, państwa, gospodarki, ku ltury, standardów cywilizacyjnych itd.).  
 Wprowadzenie powszechnego ogólnokrajowego systemu m onitoringu usług publicznych, 
zbierającego dane z poziomu gminy. 
 Wypracowanie spójnych, generalnych kryteriów oceny skuteczności i efektywności instytucji 
publicznych, będących podstawą do korygowania sposo bu ich funkcjonowania. 
 Zapewnienie realnego wykonywania przepisów o dostęp ie do informacji publicznej oraz 
udostępnianiu informacji sektora publicznego; wdraż anie i doskonalenie w praktyce formuły 
otwartego rządu. 
 Poprawa standardów działania administracji publiczn ej w zakresie zamówień publicznych – 
wdrażanie inteligentnych i zrównoważonych zamówień publicznych, klauzule społeczne 
w zamówieniach publicznych, mechanizmy kontroli raż ąco niskiej ceny i zatrudnienia pracowników. 
 Zmiany w systemie ocen oddziaływania na środowisko w kierunku zwiększenia jego skuteczności 
i odpowiedzialności. 
 Wzmocnienie nadzoru oraz wdrożenie zmian instytucjo nalnych w ramach stosowania procedur 
administracyjnych (m.in. upraszczanie procedur, usp rawnienie procesu obsługi zgłoszeń 
i sprawozdań składanych w sprawach zbiórek publiczn ych, wzmocnienia kontrolnej i pomocniczej 
wobec samorządu terytorialnego funkcji regionalnych  izb obrachunkowych). 
 Optymalizacja systemu funkcjonalnego instytucji rea lizujących zadania związane z rozwojem 
obszarów wiejskich i rolnictwa. 
 Przeprowadzenie zmian i dostosowań w funkcjonowaniu  systemu ochrony zdrowia, w tym reformy 
instytucjonalne (m.in. likwidacja NFZ, przekształce nie wojewódzkich oddziałów NFZ w wojewódzkie 
urzędy zdrowia zależne od Ministra Zdrowia, utworze nie państwowego funduszu celowego na 
finansowanie świadczeń zdrowotnych, nowy sposób kon traktowania świadczeń gwarantowanych, 
nowa podstawowa opieka zdrowotna – zespoły POZ, pow ołanie Urzędu Zdrowia Publicznego, 
stworzenia sieci szpitali). 
 Usprawnienie działań Krajowej Administracji Skarbow ej (lepsza obsługa, skuteczna egzekucja). 
 Wprowadzenie do zarządzania instytucjami publicznym i rozwiązań służących lepszej 
transparentności działań i funkcjonowaniu mechanizm ów zapobiegających występowaniu zjawisk 
Monitor Polski – 175 –  Poz. 260 
 
174 korupcyjnych, w tym poprzez instrumenty przeciwdzia łające nadużyciom na szkodę administracji 
publicznej. 
 Usprawnienie funkcjonowania urzędów pracy, w tym za sad podlegania osób bezrobotnych 
ubezpieczeniom zdrowotnym. 
 Podjęcie działań, mających na celu usprawnienie fun kcjonowania wymiaru sprawiedliwości, w tym 
w zakresie podnoszenia kompetencji kadr wymiaru spr awiedliwości, standaryzacji obsługi 
interesantów czy upowszechniania pozasądowych metod  rozstrzygania sporów gospodarczych. 
 Zapewnienie systemowych mechanizmów oceny i odpowie dniego uwzględniania odziaływania 
strategii i regulacji UE na strategiczne cele i priorytety w ramach krajowych dokumentów 
programowych. 
 Kształtowanie właściwych ram prawno-organizacyjnych  w sferze podziału i skutecznej realizacji 
praw własności intelektualnej, tak aby ułatwiały on e generowanie i rozpowszechnianie wiedzy 
i dóbr kultury, jak też wspomagały otwartą komunikację (przy jednoczesnym zachowaniu równowagi między uprawnieniami twórców, producentów  i odbiorców). 
 Zapewnienie stabilizacji personalnej kadr administr acji publicznej, podnoszenie ich kompetencji, 
wiedzy i umiejętności oraz wprowadzenie odpowiednic h systemów motywacyjnych. 
Projekty strategiczne: 
Polityka zmian instytucjonalnych w państwie – przygotowanie propozycji kierunków i zasad działani a 
struktur rządowych i samorządowych służących nowemu  modelowi rozwoju kraju. 
Powszechny system monitorowania usług publicznych – wprowadzenie powszechnego systemu 
monitorowania usług publicznych i wdrożenie rozwiąz ań poprawiających efektywność zarządzania 
usługami dziedzinowymi w obszarach istotnych dla pr owadzenia działalności gospodarczej w 1405 
jednostkach samorządu terytorialnego do 2023 r. 
Reforma służby zdrowia – zmiany i dostosowania w funkcjonowaniu systemu ochr ony zdrowia, w tym 
reformy instytucjonalne i w zakresie finansowania ś wiadczeń zdrowotnych,  służące poprawie 
efektywności wykorzystania środków publicznych prze znaczanych na zdrowie, zarówno na szczeblu 
centralnym, jak i regionalnym. 
Zapewnienie dostępu obywateli do właściwie zorganiz owanego wymiaru sprawiedliwości – poprawa 
funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i instytucji  wpływających na jego kształt w taki sposób, że 
realizowany będzie w większym stopniu postulat dost ępu obywateli do wymiaru sprawiedliwości, w tym 
wspierania pozasądowych metod rozwiązywania sporów.  
Polityka karna – przygotowanie i wdrożenie zharmonizowanych rozwiąza ń ustawowych 
i organizacyjnych poprawiających funkcjonowanie wym iaru sprawiedliwości w obszarze prawa karnego. 
Wyższe kompetencje pracowników sądów i prokuratur – podniesienie kompetencji w zakresie 
usprawnienia procesów zarządzania i komunikacji, ob sługi interesanta oraz poziomu wiedzy w dziedzinie 
prawa gospodarczego, mediacji, informatyki śledczej , planowania przestrzennego, ochrony konsumenta, 
prawa upadłościowego, prawa własności intelektualne j, prawa celnego. 
2. Wzmocnienie strategicznej koordynacji i zarządzania  politykami publicznymi 
Efektywna realizacja wielowymiarowej strategii rozw oju kraju i wynikających z niej projektów 
strategicznych i flagowych wymaga wzmocnienia strat egicznych zdolności państwa do określania i realiza cji 
celów i procesów rozwojowych, w tym zmian w systemi e zarządzania rozwojem oraz poszczególnych polityk 
publicznych. Zostanie to zrealizowane poprzez wzmoc nienie zdolności rządu RP do programowania, 
koordynacji i wdrażania określonych celów SOR, wzmo cnienie bazy i umiejętności analitycznych, w tym 
tworzenia prognoz i scenariuszy rozwoju, wzmocnieni e oceny skutków regulacji (OSR) jako elementu 
procesu podejmowania strategicznych decyzji rządu o raz utworzenie systemu ewaluacji polityk publicznyc h 
na bazie doświadczeń z ewaluacją polityki spójności  UE, a także poprzez wzmocnienie potencjału kadr 
w instytucjach na każdym poziomie zarządzania.  
Monitor Polski – 176 –  Poz. 260 
 
175 Rezultatem zmian w systemie zarządzania rozwojem bę dzie zwiększenie skuteczności polityk publicznych, 
ich uspójnienie i zapewnienie komplementarności pom iędzy nimi, uporządkowanie systemu dokumentów 
strategicznych wykorzystywanych przez rząd do progr amowania interwencji publicznej oraz podejmowanie 
przez rząd decyzji dotyczących programowania i realizacji polityk publicznych na bazie prognozy, 
scenariuszy i wyników ewaluacji. 
Działania: 
 Podniesienie efektywności systemu zarządzania rozwo jem – zapewnienie koordynacji działań 
rozwojowych poprzez utworzenie jednego, strategiczn ego ośrodka zarządzania oraz weryfikację 
systemu głównych dokumentów strategicznych, a także  zmiany w regulacjach prawnych. 
 Rozwój systemu monitoringu i ewaluacji polityk publ icznych służący zwiększeniu trafności, 
skuteczności i efektywności poszczególnych polityk publicznych. 
 Wzmocnienie procesu podejmowania strategicznych dec yzji rządu poprzez wprowadzenie 
w szerszym zakresie oceny skutków regulacji. 
Projekty strategiczne:  
Konsolidacja i wzmocnienie systemu zarządzania rozw ojem – weryfikacja i doprecyzowanie 
podsystemów: programowania,  w tym zmiany w systemie dokumentów strategicznych,  
instytucjonalnego  – poprzez utworzenie ośrodka prognostyczno-anality cznego wspierającego 
zarządzanie procesami rozwojowymi, oraz podsystemu wdrażania – poprzez rozszerzenie zakresu 
ewaluacji polityk publicznych w powiązaniu z polity ką przestrzenną, w szczególności:  
− aktualizacja Założeń systemu zarządzania rozwojem P olski  zawierająca zmiany w systemie 
dokumentów strategicznych, zmiany instytucjonalne o raz utworzenie systemu ewaluacji 
i monitoringu wszystkich polityk publicznych; 
− zmiany w regulacjach prawnych  obejmujące nowelizację ustawy o zasadach prowadzenia polityki 
rozwoju, w zakresie układu dokumentów strategicznych, zmia n instytucjonalnych, systemu 
ewaluacji i wdrażania polityk publicznych. Aktualiz acja systemu zarządzania rozwojem może także 
przyczynić się do konieczności zmian ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzenny m lub 
innych aktów prawnych; 
− utworzenie ośrodka analityczno-prognostycznego  wspierającego zarządzanie procesami 
rozwojowymi, który zostanie wydzielony ze struktur MR, oraz szersze wykorzystanie zaplecza 
eksperckiego dla kreowania polityki rozwoju oraz in strumentów jej realizacji; 
− wzmocnienie roli KPRM w zakresie koordynacji proces u oceny skutków regulacji i bieżącego 
monitorowania realizacji polityk publicznych ; 
− rozszerzenie systemu ewaluacji oraz monitoringu na wszystkie polityki krajowe; 
− przygotowanie programu stałego doskonalenia i uczen ia się administracji  każdego szczebla. Służyć 
temu będą prowadzone coachingi, szkolenia i seminar ia obejmujące między innymi problematykę 
zorientowania na rezultaty, nowych trendów, prognoz , analiz czy też ewaluacji polityk publicznych. 
3. Zwiększenie efektywności programowania rozwoju popr zez zintegrowanie planowania 
przestrzennego i społeczno-gospodarczego oraz zapew nienie realnej partycypacji społecznej 
Realizacja tego celu będzie polegała na dokonaniu z asadniczej reformy sposobu funkcjonowania systemu 
programowania społeczno-gospodarczego i planowania przestrzennego skutkującej m.in. przygotowaniem 
zintegrowanych dokumentów strategicznych i planisty cznych na każdym poziomie zarządzania (krajowym, 
wojewódzkim, funkcjonalnym, lokalnym), a także wypr acowaniem sposobów zintegrowanego zarządzania 
obszarami na styku morza i lądu. Na każdym poziomie  zarządzania będzie przygotowywany jeden 
zintegrowany dokument strategiczny, zawierający zar ówno problematykę społeczno-gospodarczą, jak 
i przestrzenną. Dokument ten będzie aktem polityki rozwoju oraz podstawą do przygotowania 
dokumentów wykonawczych – programów rozwoju społecz no-gospodarczego oraz aktów planowania 
przestrzennego dotyczących danego obszaru. Umożliwi  to ustanowienie ram dla długoterminowego 
rozwoju terytorialnego, zapewni stabilność warunków  inwestycyjnych i poprawę zaufania inwestorów oraz 
warunki dla spójnego, skutecznego i przewidywalnego  procesu decyzyjnego. Wprowadzone zostaną 
Monitor Polski – 177 –  Poz. 260 
 
176 mechanizmy finansowe i prawne, w tym planistyczne, porządkujące procesy inwestycyjne i zajmowanie 
nowych terenów pod zabudowę. Nowe inwestycje zostan ą w dużym stopniu przekierowane na tereny 
w przeszłości już wykorzystywane, przygotowane do z abudowy i wyposażone w infrastrukturę techniczną 
i społeczną, w tym zmodernizowaną, do powtórnego wy korzystania – w szczególności obszary 
zdegradowane, wymagające działań rewitalizacyjnych.  
Wzmocniony zostanie monitoring procesów zachodzących w przestrzeni oraz mechanizmy pomiaru 
skutków finansowych podejmowanych decyzji inwestycy jnych. W ramach prac ośrodka analityczno-
prognostycznego, opisanego w poprzednim rozdziale, oraz we współpracy z podmiotami regionalnymi 
ulegnie wzmocnieniu zdolność sfery publicznej do pr owadzenia badań dotyczących polskiej przestrzeni, 
rozwoju zintegrowanego i jego przestrzennego wymiaru. Zostanie przygotowany w tym zakresie 
długookresowy dokument wizyjny.  
Proponowany system zwiększy płynność realizacji inw estycji publicznych oraz innych planów operacyjnych  
sfery gospodarczej i społecznej, wdrażanych na każd ym poziomie terytorialnej organizacji państwa, i 
skieruje aktywność planistyczną gmin na tereny inte nsywnego rozwoju. Ponadto zmiany umożliwią 
przeciwdziałanie konfliktom przestrzennym wynikając ym z kolizji między planowanymi inwestycjami 
zlokalizowanymi na powierzchni i pod powierzchnią t erenów, w tym wynikającymi z realizacji priorytetów  
Polityki Surowcowej Państwa, a ochroną zasobów środ owiska naturalnego i walorów wysoko cenionych 
oraz pozostałymi funkcjami rozwojowymi przestrzeni.  
Monitor Polski – 178 –  Poz. 260 
 
177 
 
Działania do 2020 r.: 
Kompleksowe uregulowanie zagadnień związanych ze zi ntegrowanym systemem zarządzania rozwojem, 
w tym.  
 Nowelizacja ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju  obejmująca m.in. wprowadzenie 
obowiązku sporządzania zintegrowanej strategii rozw oju na każdym poziomie zarządzania (w zakresie 
zagadnień planowania przestrzennego, rozwoju regionalnego i planowania finansowego), w tym 
definiowanie m.in.: zakresu, zawartości i metodolog ii jej sporządzania oraz niezbędnych 
dokumentów operacyjnych służących jej wdrożeniu. 
Monitor Polski – 179 –  Poz. 260 
 
178  Zmiany legislacyjne w zakresie procesów inwestycyjn o-budowlanych, w tym m.in. wprowadzenie 
zasady inwestowania na podstawie planu miejscowego,  zwłaszcza na nowych terenach rozwojowych 
oraz obszarach wymagających przekształcenia urbanis tycznego, a także docelowo likwidacja decyzji 
o warunkach zabudowy, wprowadzenie mechanizmów fisk alnych uzależnionych od typu terenu 
inwestycyjnego ( brownfield vs greenfield ) oraz dostosowanie podatków i opłat odnoszących si ę do 
działań związanych ze zmianami w zagospodarowaniu p rzestrzeni. 
 Zapewnienie powszechnego dostępu do aktualnej infor macji o stanie i przeznaczeniu terenów, w tym 
planów zagospodarowania przestrzennego w postaci cy frowej (bazodanowej), powszechnie 
dostępnych w rejestrze urbanistyczno-budowlanym. 
 Wzmocnienie systemu monitoringu przestrzennego oraz  uporządkowanie systemu okresowych 
sprawozdań oraz analiz dotyczących stanu zagospodar owania przestrzeni oraz efektów polityk 
przestrzennych w układach terytorialnych.  
 Rozpoczęcie prac nad przygotowaniem długookresowego  dokumentu wizyjnego na podstawie analiz 
i scenariuszy rozwojowych.  
 Wzmocnienie zdolności kadr w zakresie realizowania założeń systemu zintegrowanego planowania 
rozwoju. 
Działania po 2020 r.: 
 Zbudowanie systemu realnych sprzężeń zwrotnych i ko ordynacji działań ministrów odpowiedzialnych 
za kwestie przestrzenne oraz ministrów sektorowych odpowiedzialnych za poszczególne działy 
gospodarki; na poziomie regionalnym – wzmocnienie r oli i znaczenia sieci obserwatoriów 
terytorialnych działających przy urzędach marszałko wskich, zwłaszcza w zakresie planowania 
przestrzennego i dostarczenia wiedzy oraz narzędzi popularyzujących dorobek programu ESPON. 
 Przekształcenia organizacyjno-instytucjonalne na ws zystkich poziomach zarządzania integrujące 
jednostki zajmujące się obecnie odrębnie programowa niem społeczno-gospodarczym i planowaniem 
przestrzennym. 
Projekty strategiczne: 
Kodeks urbanistyczno-budowlany (KUB) – kompleksowa regulacja zakładająca osiągnięcie trzec h 
głównych celów: 1) przywrócenia i utrwalenia ładu p rzestrzennego, 2) usprawnienia procesów 
inwestycyjno-budowlanych, 3) zapewnienia sprawnej i  terminowej realizacji inwestycji celu 
publicznego. Kodeks ustanawia nowe podstawy normaty wne systemu planowania przestrzennego na 
wszystkich poziomach, zapewniając mu skuteczność or az należyte powiązanie z polityką rozwoju 
i polityką finansową. Zapobiega chaotycznej suburba nizacji i przywraca racjonalność procesów 
gospodarowania przestrzenią. Ustanawia silne podsta wy dla sprawnej realizacji procesów inwestycyjno-
budowlanych, zapewniając inwestorom stabilność waru nków inwestowania. Zabezpiecza interes 
publiczny w sferze inwestycji celu publicznego, zas tępując wszystkie obowiązujące specustawy jednolitą  
ścieżką przygotowania i realizacji inwestycji. Zapr oponowane regulacje poprawią funkcjonowanie 
planowania przestrzennego, by w efekcie osiągnąć racjonalizację wydatków publicznych na rozwój 
i późniejszą eksploatację infrastruktury. 
Zintegrowane dokumenty – projekt zmierza do integracji systemu programowania społeczno-
gospodarczego i planowania przestrzennego na wszyst kich poziomach zarządzania – krajowym, 
regionalnym, funkcjonalnym i lokalnym. Oprócz przep isów wprowadzonych przez KUB obejmie zmiany 
innych obowiązujących aktów prawnych, w tym ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju , 
przygotowanie długookresowej koncepcji rozwoju kraj u oraz nowego typu zintegrowanych 
dokumentów rozwoju społeczno-gospodarczego i przest rzennego na różnych poziomach zarządzania 
(początkowo w formie pilotażu z chętnymi JST). W ra mach projektu zostaną także opracowane 
założenia przekształceń organizacyjno-instytucjonal nych, w tym odpowiednie propozycje zmian 
w aktach prawnych, oraz zostanie wdrożony komplekso wy program szkoleń i podwyższania 
kompetencji kadr zintegrowanej polityki rozwoju.  
Plan zagospodarowania przestrzennego polskich obsza rów morskich – baza dla efektywnego 
wykorzystania przestrzeni morskiej przy zastosowaniu podejścia ekosystemowego, usprawnienia 
Monitor Polski – 180 –  Poz. 260 
 
179 procedur dotyczących procesów inwestycyjnych w pols kich obszarach morskich, wzmocnienia pozycji 
polskich portów morskich, zwiększenia konkurencyjno ści transportu morskiego, zapewnienia 
bezpieczeństwa morskiego oraz zwiększenia udziału s ektora morskiego w PKB.  Podstawą do jego 
przyjęcia przez ministra właściwego ds. gospodarki morskiej będzie opracowanie projektu tego planu 
przez właściwych terytorialnie dyrektorów urzędów m orskich. Produktem finalnym będzie objęcie 
polskich obszarów morskich planami zagospodarowania  przestrzennego, które przyczynią się do 
wprowadzenia ładu przestrzennego i zrównoważonego r ozwoju na tych obszarach.  
Monitor Polski – 181 –  Poz. 260 
 
180  
Obszar: E-państwo 
I. Diagnoza  
 
Osoby korzystające z usług administracji publicznej  
za pomocą Internetu, 2014 (%) 
 
 
Źródło: GUS 
 
Brak spójnej strategii, niejasne i nie zawsze właśc iwie rozumiane przepisy, złe praktyki oraz braki 
kompetencyjne opóźniają wdrażanie polskich projektów cyfryzacyjny ch. Wskutek tego administracja nie 
może wykorzystać wystandaryzowanych danych w wewnęt rznych i strategicznych procesach. Dodatkowo 
instytucje nie wymieniają się informacjami, które p osiadają, a obywatele i przedsiębiorcy mają utrudni ony 
dostęp do cyfrowych usług państwa i informacji sekt ora publicznego.  
Wykorzystanie dla rozwoju gospodarki możliwości ofe rowanych przez dostępne technologie cyfrowe 
ograniczają także regulacje prawne – są one niedost osowane do zmian zachodzących w gospodarce. 
Ponadto wewnętrzne regulacje wielu instytucji na ws zystkich szczeblach administracji publicznej w prak tyce 
uniemożliwiają korzystanie z formy elektronicznej j ako równoprawnej dla dokumentów tradycyjnych.  
Przemiany gospodarcze oraz technologiczne ostatnich  lat spowodowały, że kwestie cyfrowe stały się 
strategicznym elementem polityki gospodarczej Unii Europejskiej. Istotą tego procesu jest znaczne 
rozszerzenie tematycznego zakresu działań legislacy jnych i pozalegislacyjnych oraz silniejsze dążenie do 
harmonizacji i ujednolicania prawa UE w tym obszarz e. Interesy Polski nie są wystarczająco silnie 
reprezentowane na forum europejskim. 
Konieczna jest aktywna i zdecydowana polityka wzmac niająca uczestnictwo Polski w wypracowywaniu 
rozwiązań unijnych i międzynarodowych w zakresie cy fryzacji, kluczowych dla realizacji polskich intere sów 
społecznych i gospodarczych67. W zakresie kluczowych tematów Polska będzie podej mować rolę lidera. 
Istotne w tym zakresie jest fakt ustanowienia osobn ego pionu Komisji Europejskiej odpowiedzialnego za 
tzw. Jednolity Rynek Cyfrowy (JRC). Jest to rynek o  wyjątkowej wartości dodanej wynikającej z wiedzy 
zaangażowanej w jego tworzenie, a w ślad za nią innowacyjności. Wiedza w przeważającej części powstaje  
w domenie publicznej. Podstawowym celem państwa jes t stworzenie warunków oraz bezpieczeństwo 
prawne, w tym związane z prawem UE, dla rozwijania krajowego sektora innowacji oraz zapobieganie 
transferowi wiedzy oraz praw własności intelektualn ej do globalnych monopoli, z pominięciem korzyści d la 
Polaków i polskich przedsiębiorstw. Polska administ racja powinna stworzyć warunki do transferu 
publicznych nakładów na edukację, wiedzę i naukę or az badania i rozwój do własnej gospodarki oraz na 
równych zasadach korzystać z cennych i inspirującyc h dokonań europejskiej i światowej nauki i przemysł u. 
W najbliższych latach to nie produkcja materialna, lecz prawa własności intelektualnej (IPR) będą 
najcenniejszym towarem decydującym o pomyślności lub pauperyzacji narodów, stąd konieczność nie tylko 
ustanowienia warunków ich korzystnej wymiany ze świ atem, ale i sprawiedliwej dystrybucji tych praw i 
korzyści w kraju. 
                                                           
67 Kluczowe cele Rządu RP na forum europejskim w obsz arze cyfryzacji określa dokument autorstwa Minister stwa Cyfryzacji pt. „Kierunki Działań 
Europejskich Ministra Cyfryzacji" (https://mc.gov.p l/files/wersja_po_konsultacjach_-_strategic_europ._ priorities_min._of_digit._affairs_2016.pdf). Efektywne w ykorzystanie technologii informacyjno - 
komunikacyjnych (TIK, ICT) w administ racji publicznej 
stanowi nadal wyzwanie , pomimo że poziom rozwoju 
e-administracji publicznej w Polsce sukcesywnie 
wzrasta. Administracja świadczy obywatelom coraz 
więcej e-usług w różnych sektorach działalności 
państwa zarówno na poziomie lo kalnym, 
samorządowym, jak i centralnym. Na 
niesatysfakcjonującą skalę wykorzystania e- usług 
administracji wpływa ich znaczne rozproszenie, niski 
poziom automatyz acji, niedostatki w ergonomii 
i awaryjność systemów informatycznych oraz brak 
jednolitego stand ardu cyfrowej identyfikacji 
obywateli.  
Monitor Polski – 182 –  Poz. 260 
 
181 II. Cel i oczekiwane efekty68 
Wysokiej jakości usługi na rzecz obywateli, w tym r ównież przedsiębiorców, mają 
być zapewniane przez nowoczesne rozwiązania informa tyczne wspierające 
logiczny i spójny system informacyjny państwa, zbud owany i utrzymywany przy 
współpracy wszystkich podmiotów na różnych szczebla ch administracji publicznej.  
Efektem działań w tym zakresie będzie zwiększenie z arówno podaży oczekiwanych przez społeczeństwo 
wysokiej jakości publicznych e-usług w Polsce, jak i  p o z i o m u  i c h  w y k o r z y s t a n i a  p r z e z  o b y w a t e l i ,  w  t y m  
przedsiębiorców. Ważne jest przy tym zapewnienie organizacyjnej, pra wnej, semantycznej oraz technicznej 
interoperacyjności istniejących oraz nowych systemó w teleinformatycznych administracji publicznej, prz y 
równoczesnym eliminowaniu powielających się funkcjo nalności. Umożliwi to udostępnienie obywatelom 
i przedsiębiorcom, usług o charakterze kluczowym, w  sposób efektywny kosztowo i jakościowo.  
Docelowym, najważniejszym efektem będzie sprawnie d ziałająca administracja, rozumiana jako sieć 
instytucji powiązanych systemem informacyjnym państ wa, realizująca ideę otwartej administracji 
publicznej, wspierająca obywatela i świadcząca wyso kiej jakości usługi,  z wykorzystaniem nowoczesnych 
technologii informacyjnych.  
III. Wskaźniki  
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020  Wartość w 
roku 2030 Źródło 
danych 
Odsetek osób korzystających z Internetu w 
kontaktach z administracją publiczną do 
przekazywania wypełnionych formularzy  % 16 
(2015) 32 40 Eurostat 
IV. Kierunki interwencji 
Koncentracja działań związanych z cyfryzacją państw a nastąpi w obszarach najbardziej istotnych z punkt u 
widzenia obywatela i gospodarki – wdrożenie projekt ów dostarczających e-usługi w kluczowych sektorach 
działalności państwa oraz usprawniających dostęp ob ywatela i przedsiębiorcy do danych. 
1. Budowa i rozwój e-administracji – orientacja adm inistracji państwa na usługi cyfrowe  
Priorytetowym zadaniem w zakresie e-administracji j est udostępnienie jak najszerszego zakresu usług 
publicznych świadczonych elektronicznie, umożliwiaj ących obywatelowi załatwienie danej sprawy 
na odległość. Niezbędne będzie zapewnienie interope racyjności publicznych systemów teleinformatycznych  
oraz informatyzacja procesów wewnętrznych administr acji, co przyspieszy obieg dokumentów związanych z 
załatwianiem spraw urzędowych, a także ułatwi dostę p klientów do potrzebnej informacji na każdym etapi e 
postępowania administracyjnego. Zwiększeniu podaży usług cyfrowych służyć będzie rozwój treści 
cyfrowych oraz powszechny i otwarty dostęp do zasob ów instytucji publicznych. 
Działania: 
 Zapewnienie e-usług adekwatnych do realnych potrzeb , zgłaszanych przez obywateli 
i przedsiębiorców. 
 Stworzenie jednego portalu informacji i e-usług adm inistracji rządowej w celu sprawniejszego 
dostępu dla obywateli i przedsiębiorców. 
 Wprowadzenie jednolitego i bezpiecznego schematu id entyfikacji obywateli (eID) w systemach  
e-usług administracji publicznej. 
 Zapewnienie dominującego udziału elektronicznego ob iegu dokumentów w administracji i obrocie 
gospodarczym ( Paperless). 
 Wzrost obrotu bezgotówkowego w gospodarce ( Cashless Poland ). 
 Zwiększenie dostępu do informacji sektora publiczne go, w tym poprzez interfejsy dla programistów. 
                                                           
68 Kluczowe cele Rządu RP w obszarze e-państwa określa  dokument Ministerstwa Cyfryzacji pt. Kierunki Działań Strategicznych Ministra Cyfryzacji  
w obszarze informatyzacji usług publicznych  https://mc.gov.pl/aktualnosci/kierunkidzialan-stra tegicznych-ministra-cyfryzacji-w-obszarze-
informatyzacji-uslug-0). cyfrowe państwo 
usługowe 
Monitor Polski – 183 –  Poz. 260 
 
182  Przyjęcie standardu systemów elektronicznego zarząd zania dokumentacją w administracji, 
gwarantującego sprawną wymianę informacji/danych z systemami dziedzinowymi administracji 
publicznej. 
 Zintegrowanie infrastruktury przetwarzania danych e -administracji i rozwój Systemu Rejestrów 
Państwowych (SRP). 
 Zapewnienie niezbędnej niezawodności i dostępności systemów e-administracji oraz ich integracja. 
 Inwentaryzacja, a następnie unifikacja i integracja  zasobów infrastrukturalnych administracji 
publicznej, m.in. w celu ograniczenia kosztów utrzy mania oraz poprawy funkcjonalności 
i wykorzystania. 
 Stworzenie efektywnego systemu zarządzania zasobami  informacyjnymi administracji. 
 Budowa kompetencji cyfrowych administracji, zarówno  technicznych, jak i dotyczących praktycznego 
stosowania technologii cyfrowych. 
 Zastosowanie instrumentów analitycznych służących i dentyfikacji potrzeb obywateli w ramach  
e-administracji oraz wspieraniu działań podnoszącyc h aktualność i wiarygodność danych 
znajdujących się w rejestrach państwowych. 
Projekty strategiczne: 
Program Zintegrowanej Informatyzacji Państwa  – stworzenie spójnego, logicznego i sprawnego 
systemu informacyjnego państwa, zapewniającego prze jrzystość funkcjonowania administracji 
i dostarczającego na poziomie wewnątrzkrajowym i eu ropejskim usługi kluczowe dla obywateli 
i przedsiębiorców, w sposób efektywny kosztowo i ja kościowo oraz zapewnienie interoperacyjności 
istniejących oraz nowych systemów teleinformatyczny ch administracji publicznej (w tym 
wyeliminowanie powielających się funkcjonalności); komponenty programu: 
 – rozbudowa Systemu Rejestrów Państwowych  
– budowa eID – system identyfikacji i uwierzytelniania obywateli 
– wprowadzenie EZD – jednolitego systemu elektronicznego zarządzania dokumentacją w administracji 
rządowej 
– zapewnienie Wspólnej Infrastruktury Państwa w zakresie informatyzacji 
– utworzenie Portalu Rzeczypospolitej Polskiej  – jednolitej bramy informacyjno-usługowej 
administracji, umożliwiającej dostęp do informacji o działaniach administracji i rejestrów państwowych  
oraz możliwość korzystania z pełnej oferty usług pu blicznych 
– koncepcja Głównego Informatyka Kraju  – centralizacja infrastruktury teleinformatycznej oraz 
integracja zasobów i systemów teleinformatycznych p aństwa; celem jest obniżenie kosztów 
wytwarzania oraz utrzymania systemów IT. 
E-usługi w obszarze wymiaru sprawiedliwości i sądow nictwa  – celem projektu jest zastąpienie 
tradycyjnej (papierowej) formy utrwalania przebiegu  postępowania sądowego zapisem cyfrowym 
(audio-wideo) oraz umożliwienie świadczenia następu jących e-usług wymiaru sprawiedliwości: 
udostępnianie protokołu elektronicznego, przeprowad zanie rozprawy odmiejscowionej oraz 
automatyczna transkrypcja ustnych orzeczeń. Usprawn i to przebieg postępowania sądowego oraz 
zapewni przejrzystość postępowań sądowych. 
Digitalizacja i rozwój kultury cyfrowej  – kontynuacja procesów związanych z digitalizacją,  
przechowywaniem i udostępnianiem różnego typu zasob ów dziedzictwa cyfrowego w Polsce 
(muzealnych, bibliotecznych, archiwalnych, audiowiz ualnych i zabytków), w tym do celów ponownego 
wykorzystywania, w ramach którego digitalizację nal eży rozumieć jako nowoczesną formę konserwacji 
i zabezpieczania najcenniejszych zasobów kultury. 
Poczta Polska jako strategiczny filar państwa w roz woju e-government  – rozbudowa e-usług przez 
operatora pocztowego Poczta Polska S.A. (na platfor mie Envelo ) w ramach projektu przyspieszenia 
cyfryzacji i stworzenia platformy elektronicznych relacji państwo – obywatel. 
Monitor Polski – 184 –  Poz. 260 
 
183  
Obszar: Finanse publiczne 
I. Diagnoza 
Dochody i wydatki sektora instytucji rządowych i sa morządowych69 
System finansów publicznych jest podstawowym instru mentem zaspokajania ważnych potrzeb 
społecznych oraz tworzenia fundamentów trwałego i z równoważonego rozwoju społeczno- 
gospodarczego. Warunkiem koniecznym dla sprawnego f unkcjonowania państwa jest zapewnienie 
stabilności systemu finansów publicznych, co oznacz a: 
 dążenie do utrzymania równowagi między dochodami i wydatkami publicznymi, 
 generowanie dochodów publicznych na poziomie niezbę dnym do realizacji głównych funkcji 
i zadań państwa, w tym na realizację usług publiczn ych, 
 racjonalizację wydatków publicznych i podnoszenie i ch efektywności, 
 dokonywanie dystrybucji środków publicznych zgodnie  z priorytetami strategicznymi i przepisami 
prawa, 
przy jednoczesnym wspieraniu inkluzywnego wzrostu g ospodarczego. 
Stabilne finanse publiczne wzmacniają pozycję Polsk i na arenie międzynarodowej, sprzyjają 
długofalowemu wzrostowi gospodarczemu oraz pozyskiw aniu kapitału na rozwój kraju, w tym 
przyciąganiu inwestycji zagranicznych.  
Obecnie sytuacja finansów publicznych jest znacznie  korzystniejsza niż w latach poprzednich. Po okresi e 
wysokiego deficytu sektora instytucji rządowych i s amorządowych w latach 2009–2013, sięgającego 7,3% 
PKB w 2009 r. i 2010 r., zmniejszył się on do 3,4% w 2014 r. i 2,6% w 2015 r.70 Deficyt tego sektora w UE 
był niższy i wyniósł w 2015 r. 2,4% PKB. Zadłużenie  sektora instytucji rządowych i samorządowych w 
Polsce wyniosło w tym czasie 919,7 mld zł, tj. 51,1 % PKB i było znacznie niższe niż średni dług krajów  UE 
( 8 5 , 0 %  P K B ) .  W  r e z u l t a c i e  R a d a  E c o f i n  z a k o ń c z y ł a  1 9  czerwca 2015 r. procedurę nadmiernego deficytu 
wobec Polski trwającą od maja 2009 r. Spełnianie pr zez Polskę fiskalnych kryteriów konwergencji 
nominalnej (tzw. kryteria z Maastricht) sprzyja pos trzeganiu jej jako wiarygodnego partnera 
gospodarczego.  Znacząca poprawa wyniku sektora była głównie rezult atem relatywnego obniżania wydatków; o ile 
bowiem dochody utrzymywały się w całym okresie 2010 –2015 na zbliżonym poziomie w przedziale  
38,4–39,0% PKB, to udział wydatków zmniejszał się s ystematycznie, z 45,7% w 2010 r. do 41,5% w 2015 r. , 
czyli o 4,2 pp.  Według szacunków Ministerstwa Finansów, w 2015 r. luka podatkowa  z tytułu podatku VAT
71 
przekroczyła 40 mld zł, tj. wyniosła ponad 24% wpły wów potencjalnych. Znacząca luka podatkowa dotyczy 
także podatku dochodowego CIT i PIT. Dane te świadc zą o skali wyzwań, jakie stoją przed administracją 
w Polsce w zakresie poprawy ściągalności danin publ icznych. 
Poniższy wykres prezentuje relację do PKB w 2014 r.  poszczególnych rodzajów wydatków grupowanych 
zgodnie z unijną klasyfikacją COFOG (ich suma daje łączny udział wydatków sektora instytucji rządowych  
i samorządowych w PKB).  
 
 
 
                                                           
69 Obszar Finanse publiczne dotyczy sektora instytucj i rządowych i samorządowych. Dane statystyczne GUS z zakresu tego sektora są opracowane 
według metodologii ESA 2010. Źródłem danych prognos tycznych, a także szczegółowych danych o sektorze j est Wieloletni Plan Finansowy Państwa 
na lata 2016-2019, którego częścią jest Program Konwergencji Aktualizacja 2016, z kwietnia 2016 r. 
70 Źródło: Komunikat dotyczący deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2015 r., GUS, 19.10.2016 r. 
71 Różnica pomiędzy rzeczywistymi wpływami z VAT a wp ływami teoretycznymi, obliczanymi na postawie danyc h makroekonomicznych 
i obowiązujących przepisów (stawek) podatkowych.  
Monitor Polski – 185 –  Poz. 260 
 
184 Wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowyc h w Polsce i w UE według funkcji (zgodnie z klasyfi kacją COFOG) 
w 2014 r. (% PKB) 
16,1
5,3
5
4,6
4,6
2,2
1,5
1,2
0,9
0,719,5
4,9
6,7
4,2
7,2
1,8
1,3
1
0,8
0,7
0510152025
Ochrona socjalna
Edukacja
Działalność
ogólnopaństwowa
sprawy gospodarcze
ochrona zdrowia
Bezpieczeństwo i
porządek publ.
Obrona narodowa
Or ganizac ja
wypoczynku, kultura i…
Ochrona środowiska
Gospodarka mieszk. I
komunalnaPolska
UE
 
Źródło: EUROSTAT 
Zarówno dochody, jak i wydatki sektora instytucji r ządowych i samorządowych w Polsce w relacji do PKB 
są niższe niż średnio w UE. Wydatki te stanowiły w 2014 r. 42,1% PKB wobec 48,1% PKB w UE72. Również 
ich struktura jest odmienna niż w UE. Dotyczy to pr zede wszystkim niższych niż w UE wydatków na 
ochronę socjalną (16,1% wobec 19,5% PKB w UE) oraz o c h r o n ę  z d r o w i a  ( 4 , 6 %  w o b e c  7 , 2 %  P K B  w  U E ) ;  
niższe są także wydatki na cele ogólnospołeczne (5%  wobec 6,7% w UE). 
Należy podkreślić znaczącą rolę sektora instytucji rządowych i samorządowych w procesach inwestowania.  
Przy stopie inwestycji ogółem w Polsce nieznacznie tylko wyższej od stopy inwestycji w UE (20,1% w 201 5 r. 
wobec 19,6% w UE), stopa inwestycji sektora instytucji rządowych i sam orządowych  jest o ponad połowę 
wyższa niż średnio w krajach unijnych (w 2015 r. wy nosiła 4,4% wobec 2,9% w UE). Duża rola sektora 
instytucji rządowych i samorządowych w procesach in westowania w krajach Europy Środkowo-Wschodniej 
wynika przede wszystkim ze skali zapóźnień w podsta wowej infrastrukturze technicznej, budowanej 
w dużej mierze przy wsparciu środków unijnych. 
Obecna struktura wydatków budżetowych implikuje jed nak ograniczoną swobodę rządu w kształtowaniu 
wielkości deficytu budżetu państwa. Zdecydowaną większość wydatków stanowią wydatki związane 
z obsługą długu publicznego, subwencjami dla jednos tek samorządu terytorialnego czy wspieraniem 
funduszy celowych oraz ich dysponentów, szczególnie  ZUS i KRUS. Transfery społeczne, określone ramami 
prawnymi, wymagają zaangażowania dominującej części  wydatków w polskim systemie finansów 
publicznych. W związku z tym jedynie ograniczoną ic h część rząd może przeznaczyć na inwestycje 
infrastrukturalne, badania i rozwój, aktywne polity ki rynku pracy oraz poprawę jakości funkcjonowania 
służb publicznych. 
Formułując cele strategiczne dotyczące ukształtowan ia pożądanej struktury wydatków sektora instytucji 
rządowych i samorządowych, w tym wydatków rozwojowy ch, należy mieć na uwadze konieczność 
zapewnienia spójnego systemu klasyfikowania, ewidencjonowania i  sprawozdawczości w zakresie tych 
wydatków, obejmującego wszystkie jednostki sektora,  a także środki unijne ujęte również w budżecie 
środków europejskich,  co w rezultacie umożliwi monitorowanie rezultatów i  prowadzenie analiz 
efektywności wdrażanych polityk rozwojowych. Obecni e brak jest ścisłego związku między wydatkami 
rozwojowymi a strategią rozwoju kraju i zawartymi w  niej celami strategicznymi polityki gospodarczej 
państwa.  
 
 
                                                           
72 Udział dochodów w PKB stanowił odpowiednio 38,7% w obec 45,2% w UE. 
Monitor Polski – 186 –  Poz. 260 
 
185 II. Cel i oczekiwane rezultaty 
Finanse państwa, zapewniając zaspokojenie bieżących  potrzeb społeczeństwa 
w zakresie podstawowych usług publicznych, powinny jednocześnie stwarzać 
możliwości zwiększenia wydatków rozwojowych. 
Rozwiązania w obszarze polityki społeczno-gospodarc zej przewidziane w ramach Strategii na Rzecz 
Odpowiedzialnego Rozwoju  będą implementowane w sposób, który nie naruszy st abilności finansów 
publicznych. W szczególności respektowane będą regu lacje unijne zapisane w Pakcie Stabilności i Wzrost u 
(określają one między innymi poziomy wartości refer encyjnych dla deficytu (3% PKB) i długu (60% PKB) s ektora 
instytucji rządowych i samorządowych), jak również regulacje określone w krajowych przepisach, w tym 
głównie ograniczenia wynikające ze stosowania stabi lizującej reguły wydatkowej, pozwalającej na określ enie 
górnego limitu wydatków budżetu państwa.  
W latach 2018–2020 deficyt będzie się utrzymywał poniżej 3% PKB. Zgodnie ze Strategią zarządzania długiem 
sektora finansów publicznych w latach 2017–2020 , relacja długu sektora instytucji rządowych i samo rządowych 
do PKB, po wzroście do 55,0% w 2017 r., w kolejnych  latach będzie się obniżać, osiągając na koniec 202 0 r. 
poziom 53,0%. 
Inwestycje publiczne, po nieznacznym spadku w latac h 2015–2016, w kolejnych latach będą przyspieszać, 
pozostając średnio w relacji do PKB na poziomie oko ło 4,7%.  
Poziom inwestycji sektora instytucji rządowych i sa morządowych będzie kształtowany przez wieloletnie 
programy rządowe, w szczególności w obszarze infras truktury (Program Budowy Dróg Krajowych na lata 
2014–2023, Krajowy Program Kolejowy do 2023 roku, p rogram wsparcia zarządzania infrastrukturą 
kolejową). Zakłada się zwiększenie skali inwestowan ia sektora instytucji rządowych i samorządowych, ze  
względu na konieczność uzupełnienia nadal istniejąc ych braków w infrastrukturze podstawowej oraz potrz ebę 
inwestowania w infrastrukturę technologiczną. Równi eż JST będą musiały ponieść znaczne nakłady finanso we, 
aby dostosować swoją infrastrukturę do wymogów unij nych, zwłaszcza w zakresie ochrony środowiska, w ty m 
gospodarki wodno-ściekowej. 
Przed aparatem państwowym odpowiedzialnym za kształ towanie finansów publicznych stoi zadanie 
pogodzenia potrzeby zapewnienia dochodów publicznyc h na poziomie pozwalającym na sfinansowanie 
wydatków państwa z koniecznością przestrzegania zas ad bezpieczeństwa finansów publicznych. W tym celu 
podjętych zostanie wiele takich działań, jak popraw a ściągalności podatków czy też ograniczenie „szare j strefy” 
gospodarki, której funkcjonowanie w dotychczasowych  rozmiarach prowadzi do uszczuplania dochodów 
podatkowych. 
W średnim okresie przesłanką przekształceń finansów  publicznych są wyzwania związane z sytuacją 
demograficzną i starzeniem się polskiego społeczeńs twa. Przeważającą część ponoszonych wydatków 
stanowią świadczenia społeczne, zdominowane przez ś wiadczenia emerytalne. Ta tendencja będzie się 
pogłębiała, biorąc pod uwagę rosnącą liczbę osób ko ńczących aktywność zawodową i jednocześnie kurczące  
się grupy osób młodszych, aktywnych zawodowo. Instr umenty zachęcające do dobrowolnego wydłużania 
aktywności zawodowej i pozostawania na rynku pracy po osiągnięciu formalnie wieku emerytalnego mogą 
jedynie zmniejszyć skalę obciążenia finansów public znych. W tej sytuacji istotne jest ciągłe zwiększan ie 
świadomości pracowników i pracodawców w zakresie ro li systemów emerytalnych oraz gromadzenia 
oszczędności na starość. 
III. Wskaźniki  
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa Wartość 
w roku 2020  Wartość 
w roku 2030 Źródło 
danych 
Deficyt sektora instytucji rządowych  
i samorządowych % PKB 2,6 
(2015) <3 <3 GUS 
Dług sektora instytucji rządowych  
i samorządowych % PKB 51,1 
(2015) <60 <60 GUS 
Dochody podatkowe sektora instytucji 
rządowych i samorządowych % PKB  19,8 
(2015) powyżej 20 powyżej 20 GUS/MF  Stabilne, efektywne 
i zrównoważone 
finanse publiczne  
Monitor Polski – 187 –  Poz. 260 
 
186 Stopa inwestycji sektora instytucji rządowych i 
samorządowych % PKB  4,4 
(2015) powyżej 
średniej dla 
krajów UE powyżej 
średniej dla 
krajów UE GUS 
IV. Kierunki interwencji 
Zmiany systemowe w obszarze finansów publicznych zmierzać będą do zapewnienia finansowania celów 
strategicznych państwa przy jednoczesnym zachowaniu  zasad stabilności i równowagi finansów 
publicznych. Wymaga to przeprowadzenia kompleksowyc h i spójnych działań w całym obszarze finansów 
publicznych, zarówno po stronie dochodowej, jak i w ydatkowej, a także – w odniesieniu do zasad alokacj i 
środków finansowych dla różnych grup jednostek sekt ora finansów publicznych i różnych dziedzin zadań 
publicznych, z uwzględnieniem ich aspektu terytoria lnego. 
W odniesieniu do wydatków ponoszonych ze środków pu blicznych, projektowane zmiany mają na celu 
wprowadzenie skutecznych narzędzi, umożliwiających prowadzenie spójnej polityki budżetowej, 
wykraczającej poza horyzont jednego roku budżetoweg o, a także mechanizmów zapewniających efektywną 
alokację środków publicznych w kolejnych budżetach,  wspierających realizację celów strategicznych 
i priorytetów rozwojowych państwa. Przewidywane zmi any zasad alokacji środków publicznych – 
niezależnie od tego, z jakiego źródła (krajowego cz y  U E )  ś r o d k i  t e  p o c h o d z ą  –  b ę d ą  n a k i e r o w a n e  n a  
poprawę efektywności i skuteczności wydatków public znych, a także na zwiększenie autonomii 
i samodzielności finansowej JST. Zostaną opracowane  założenia reformy systemu emerytalnego w celu 
zwiększenia jego spójności, przejrzystości, jednoli tości oraz przeciwdziałania nadmiernemu obciążeniu 
finansów publicznych kosztami jego dofinansowania. 
1. Przeprowadzenie zmian regulacyjno-instytucjonaln ych zmierzających do zapewnienia dochodów 
budżetowych niezbędnych dla sfinansowania wydatków państwa   
Służyć temu będzie zwłaszcza kompleks działań mając ych na celu uszczelnienie systemu podatkowego 
i zapobieganie uszczuplaniu dochodów państwa. 
Działania: 
 Przygotowanie przez Ministerstwo Finansów zmian w przepisach prawnych (klauzula przeciwko 
unikaniu opodatkowania, zmiany w przepisach dot. po datku VAT, inne). 
 Utworzenie nowych instytucji w celu poprawy skutecz ności systemu poboru podatków 
i przeciwdziałania nadużyciom. 
 Cyfryzacja wymiany informacji podatkowych pomiędzy przedsiębiorcami a organami podatkowymi, 
w tym wprowadzenie nowych narzędzi informatycznych komunikacji na linii podatnik – urząd 
skarbowy. 
Projekt strategiczny: 
Uszczelnienie systemu poboru podatków – w ramach projektu przewiduje się między innymi: 
– utworzenie Krajowej Administracji Skarbowej – jed nolitej (połączenie administracji podatkowej, 
organów kontroli skarbowej oraz Służby Celnej) i wy specjalizowanej administracji rządowej 
wykonującej zadania z zakresu realizacji dochodów z tytułu podatków, należności celnych, ochrony 
interesów Skarbu Państwa oraz ochrony obszaru celne go Unii Europejskiej, a także zapewniającej 
obsługę i wsparcie podatnika i płatnika (przedsiębi orcy) w prawidłowym wykonywaniu obowiązków 
podatkowych i celnych, 
– wprowadzenie klauzuli przeciwko unikaniu opodatko wania oraz utworzenie Rady do spraw 
Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania,  
– utworzenie Rejestru Dłużników Należności Publiczn o-Prawnych oraz spółki celowej do realizacji 
projektów informatycznych, 
– wprowadzenie Jednolitego Pliku Kontrolnego, a tak że innych narzędzi informatycznych do 
komunikacji organów podatkowych z podatnikami i pop rawy efektywności kontroli poprawności 
rozliczeń przez administrację skarbową.  
Monitor Polski – 188 –  Poz. 260 
 
187 2. Przeprowadzenie reformy systemu budżetowego w taki sposób, aby nowy system wspierał osiąganie 
celów strategicznych i priorytetów rozwojowych w pe rspektywie wieloletniej  
Wydatki ze środków publicznych będą zapewniały fina nsowanie zadań i projektów zawartych w Strategii na 
Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  oraz w innych dokumentach strategicznych i program owych przyjętych 
przez rząd. Reforma przyczyni się do zwiększenia transparentności oraz efektywności wydatków 
publicznych poprzez ściślejsze ich powiązanie z uzy skiwanymi rezultatami. 
Działania: 
 Wypracowanie szczegółowych rozwiązań legislacyjnych  w zakresie zmian przepisów o finansach 
publicznych, w tym kodyfikacja systemu finansów pub licznych. 
 Opracowanie rozwiązań prawnych i instytucjonalnych umożliwiających przygotowanie 
skonsolidowanego sprawozdania finansowego kraju. 
 Opracowanie i wdrożenie instrumentów ewidencjonowan ia i monitorowania wydatków rozwojowych 
(obejmujących także środki unijne), przydatnych w p rowadzeniu analiz efektywności wdrażanych 
polityk rozwojowych. 
Projekt strategiczny: 
Reforma systemu budżetowego obejmująca: 
– wprowadzenie średniookresowych ram budżetowych or az integrację procesów planowania 
wieloletniego i rocznego, 
– wprowadzenie nowej klasyfikacji dochodów i wydatk ów budżetowych, a także jednolitej klasyfikacji 
wydatków rozwojowych, uwzględniającej różne źródła finansowania wydatków, także środki unijne, co 
umożliwi monitorowanie wydatków rozwojowych (w wymi arze podmiotowym, przedmiotowym, 
terytorialnym) oraz prowadzenie analiz efektywności wdrażanych polityk rozwojowych, 
– uporządkowanie systemów zbierania danych (sprawozdawczości budżetowej oraz sprawozdawczości 
finansowej), 
– instytucjonalizację i włączenie do procesu budżet owego przeglądów wydatków oraz innych 
instrumentów wspierających efektywność wydatkowania  środków publicznych. 
3. Reforma systemu finansowania jednostek samorządu  terytorialnego w celu powiązania go z ich 
potrzebami rozwojowymi (obejmująca także instrument y pozabudżetowe) 
Reforma zmierza do uproszczenia obecnego systemu fi nansowania JST. Przewidywane zmiany alokacji 
środków publicznych (niezależnie od ich źródła) będ ą nakierowane na zwiększenie autonomii 
i samodzielności finansowej JST oraz poprawę efekty wności i skuteczności wydatków publicznych. Nowy 
system korekcyjno-wyrównawczy będzie zawierał jedno lite kryteria identyfikacji samorządów 
najbogatszych oraz najbiedniejszych, biorąc pod uwa gę zarówno potencjał dochodowy, jak i zróżnicowane 
potrzeby wydatkowe. Przewidywane zmiany zasad alokacji środków finansowych pozwolą na pełniejsze 
uwzględnienie potrzeb obszarów o najniższych parame trach rozwojowych w kraju określonych w SOR. 
Działania: 
 Zwiększenie zróżnicowania źródeł dochodów własnych w finansowaniu JST. 
 Kontynuowanie przeglądu systemu wyrównawczo-korekcy jnego i redystrybucji środków publicznych 
z poziomu krajowego do budżetów JST pod kątem aloka cji terytorialnej i zgodności z celami polityki 
regionalnej państwa i sformułowanie propozycji rozw iązań, które będą zachęcać JST do działań 
rozwojowych oraz racjonalnego gospodarowania środka mi publicznymi (wskazanego w ramach celu 
3. Podniesienie skuteczności i jakości wdrażania po lityk ukierunkowanych terytorialnie w obszarze 
„Rozwój zrównoważony terytorialnie”). 
 Powiązanie zmian w algorytmie mechanizmu korekcyjno -wyrównawczego z potrzebami 
wydatkowymi JST oraz ich potencjałem dochodowym. Zm iany te będą sprzyjać realizacji celów 
polityki regionalnej. 
Opis projektu strategicznego dotyczącego tego kieru nku interwencji pn. Racjonalny system finasowania JST  
znajduje się w obszarze SOR Rozwój zrównoważony terytorialnie . 
Monitor Polski – 189 –  Poz. 260 
 
188 4. Zwiększenie spójności i przejrzystości systemu e merytalnego  
Mając na uwadze proces starzenia się społeczeństwa i wynikającą stąd presję na finanse publiczne oraz 
uwzględniając konieczność zachowania adekwatnego po ziomu dochodów osobom, które z powodu wieku 
zakończyły aktywność zawodową, opracowane zostaną z ałożenia reformy regulacji dotyczących emerytur 
i rent, w oparciu o wyniki przeglądu, który obejmie  m.in. szczególne rozwiązania emerytalno-rentowe, 
adresowane do wybranych grup zawodowych. 
Działania: 
 Przeprowadzenie przeglądu rozwiązań emerytalno-rent owych, w tym systemów szczególnych. 
 Opracowanie założeń reformy emerytur i rent w oparc iu o rekomendacje wynikające z przeglądu. 
Projekt strategiczny: 
Założenia reformy emerytur i rent – na podstawie rekomendacji wynikających z przegląd u 
szczególnych rozwiązań emerytalno-rentowych zostani e opracowana koncepcja reformy rent 
i emerytur. Założenia reformy będą zmierzały do pop rawy spójności i przejrzystości regulacji 
emerytalno-rentowych, bez szkody dla stabilności fi skalnej, z uwzględnieniem zasad solidarności 
społecznej i międzypokoleniowej. Będą one uwzględniały ocenę kosztów funkcjonowania i efektywność 
finansową systemu, biorąc pod uwagę prognozy demogr aficzne oraz potrzebę zapewnienia 
długoterminowej stabilności finansów publicznych. 
Monitor Polski – 190 –  Poz. 260 
 
189  
Obszar: Efektywność wykorzystania środków UE 
Wizja rozwojowa kraju nakreślona w Strategii , uwarunkowania wynikające z regulacji UE dotyczące  EFSI 
(Europejskie Fundusze Strukturalne i Inwestycyjne) i innych instrumentów rozwojowych na lata 2014–2020  
oraz rozpoczynająca się dyskusja nad kształtem poli tyki spójności, Wspólnej Polityki Rolnej i budżetu UE po 
roku 2020, w tym nad potrzebą silniejszego powiązan ia zarządzania gospodarczego z realizacją polityk 
unijnych i w kontekście bieżących wydarzeń na pozio mie UE – przemawiają za koniecznością wprowadzenia 
zmian w modelu wykorzystania środków UE w Polsce.  
Głównym celem wprowadzanych zmian jest zwiększenie efektywności wykorzystania dostępnych środków 
UE poprzez wzmocnienie powiązania interwencji dokon ywanych z udziałem środków UE z krajowym 
systemem planowania i finansowania rozwoju oraz wpr owadzenie dodatkowych mechanizmów 
premiujących osiąganie rezultatów zakładanych w SOR , w zakresie konkurencyjności, innowacyjności oraz 
włączania społecznego i terytorialnego wszystkich m ieszkańców Polski. 
I. Diagnoza 
Fundusze UE alokowane w ramach polityki spójności o raz Wspólnej Polityki Rolnej i Wspólnej Polityki 
Rybackiej pozostają wciąż jednym z istotnych źródeł  finansowania inwestycji prorozwojowych w Polsce. 
Wpływ tych środków na rozwój społeczno-gospodarczy kraju jest oceniany jako zdecydowanie pozytywny, 
niemniej dotychczasowe oceny wskazują, że można go znacznie wzmocnić poprzez lepsze ukierunkowanie 
interwencji – tak by przekładała się ona na długofa lowe efekty i stwarzała podstawy do dalszego 
dynamicznego rozwoju.  
Szeroki zakres przedmiotowy i podmiotowy projektów współfinansowanych przez UE w Polsce w ubiegłych 
latach przyniósł, oprócz niewątpliwych dobrych efek tów społeczno-gospodarczych, pewne negatywne 
skutki widoczne przede wszystkim w skali lokalnej w  postaci finansowania przedsięwzięć o niskim znacze niu 
rozwojowym, ale także mogących generować w przyszło ści koszty niewspółmierne do osiąganych korzyści. 
W wielu obszarach tematycznych (np. drogi, infrastr uktura środowiskowa, infrastruktura społeczna) oraz  
regionach nastąpiło znaczne uzależnienie się polski ch podmiotów od dopływu środków europejskich, 
zwłaszcza tych udzielanych w formie dotacji. Kolejnym aspektem rzutującym na ocenę jakości interwencji funduszy UE (a także na tempo 
w y k o r z y s t y w a n i a  ś r o d k ó w  z  U E  w  m i n i o n y c h  l a t a c h ,  p o mimo niewątpliwie dobrego ogólnego rezultatu 
Polski, jakim jest wykorzystanie całości środków w ramach dwóch poprzednich perspektyw finansowych) są  
deficyty w zakresie jakości zarządzania politykami publicznymi, w tym niska zdolność polskich instytuc ji do 
długofalowego planowania i przygotowywania inwestyc ji prorozwojowych z odpowiednim wyprzedzeniem. 
Ta słabość uwidoczniła się m.in. w kontekście możli wości korzystania przez Polskę ze środków ESIF (Pla n 
Junckera), programów horyzontalnych KE i CEF (na po ziomie puli ogólnej). 
Podsumowując, barierami w efektywnym i zgodnym ze s trategicznymi założeniami wykorzystaniu środków 
UE są: 
 Zbyt niski efekt rozwojowy projektów wybieranych do  dofinansowania 
Projekty realizowane ze środków europejskich nie za wsze przyczyniają się do osiągania trwałych efektów  
społeczno-gospodarczych, takich jak miejsca pracy o  wysokiej jakości, stabilne dochody podmiotów 
gospodarczych, wzrost innowacyjności i budowa kapit ału terytorialnego. Doświadczenia realizacji 
programów w ramach minionych perspektyw finansowych  oraz pierwszego okresu wdrażania interwencji 
na lata 2014–2020 pokazują, że w praktyce dotychcza sowe procedury naborów nie zawsze przekładały się 
na wybór projektów optymalnych z punktu widzenia re alizacji celów założonych w programach 
i strategicznych dokumentach zarówno krajowych, jak  i europejskich. Przyczyną tego stanu rzeczy są m.in. 
niska umiejętność planowania naborów oraz organizow anie naborów niesprofilowanych pod kątem 
sektorów/branż i technologii kluczowych z punktu wi dzenia regionu czy kraju, a także niewystarczająca 
podaż dobrej jakości projektów w części obszarów. 
Monitor Polski – 191 –  Poz. 260 
 
190  Niska efektywność stosowanych form udzielanego wspa rcia 
Przyzwyczajenie polskich instytucji i wnioskodawców  do wsparcia udzielanego w poprzednich 
perspektywach w formie dotacji skutkuje niewielką g otowością do ubiegania się o dofinansowanie oparte 
na bardziej wymagających zasadach, np. w formie wsp arcia zwrotnego, którego zaletą – obok możliwości 
wielokrotnego wykorzystania tych samych środków w g ospodarce – jest także wymuszanie większej 
odpowiedzialności po stronie beneficjenta w zakresi e celów podejmowanych działań i ich skutków. 
Zgodnie z pierwotnymi założeniami w okresie program owania 2014–2020 ok. 95% środków EFRR, EFS oraz 
FS powinno zostać przeznaczonych na dotacje, natomi ast pozostałe 5% na finansowanie inwestycji 
w formie instrumentów finansowych. Udział i zakres stosowania instrumentów finansowych różni się 
w zależności od programu operacyjnego. Przyjęcie od rębnych metod przeprowadzenia oceny ex ante  
przełożyło się na zastosowanie różnych form wsparci a w poszczególnych programach operacyjnych dla 
analogicznych typów projektów. Ponadto wolumen środ ków przewidzianych w niektórych programach 
operacyjnych jest nieadekwatny do luki finansowej w  danym obszarze, co daje dodatkowe możliwości do 
zagospodarowania w formie instrumentów finansowych.  
Z uwagi na brak doświadczeń w stosowaniu pomocy zwr otnej, a także niewystarczające uregulowania 
w zakresie zasad jej udzielania, ta forma wsparcia nie jest w wystarczającym stopniu stosowana – 
dotychczas na to rozwiązanie zdecydowano się jedyni e w ograniczonym zakresie w ramach POIŚ oraz 
w POWER (w formie pilotażu). 
 Niewielkie efekty wsparcia w obszarze innowacyjności 
Zasadniczym problemem w osiąganiu realnych efektów wsparcia udzielanego w Polsce w obszarze 
innowacyjności jest brak kompleksowego, obejmująceg o poziom krajowy i regionalny, jednolitego systemu 
wsparcia innowacyjności. Skutkuje to m.in. zbyt sze rokim określeniem (zarówno pod względem liczby, jak  
i zakresu) inteligentnych specjalizacji, które z za łożenia powinny służyć wybieraniu do dofinansowania  
przedsięwzięć ściśle realizujących cele rozwojowe, a także rozproszeniem interwencji na przedsięwzięci a 
o niskim poziomie innowacyjności (np. projekty MŚP na poziomie regionalnym, dotyczące finansowania 
zakupu innowacyjnych urządzeń służących polepszeniu  świadczenia danej usługi lub prostemu rozszerzeniu  
skali produkcji przez przedsiębiorcę). 
 Niewystarczający potencjał instytucji wdrażających oraz beneficjentów do planowania i realizacji 
strategicznych przedsięwzięć rozwojowych wpływający ch na wzrost społeczno-gospodarczy 
i zatrudnienie  
Wśród barier organizacyjno-instytucjonalnych wpływa jących negatywnie na możliwość wdrażania 
programów i projektów współfinansowanych przez UE n ależy wymienić: 
− niewystarczające umiejętności beneficjentów do przy gotowania dobrej jakości projektów oraz brak 
umiejętności wnioskodawców w zakresie określania wp ływu projektów na rozwój społeczno-
gospodarczy, 
− deficyty w zakresie umiejętności przygotowania kryt eriów i procedur wyboru projektów, 
realizujących zamierzone cele rozwojowe, 
− niska zdolność instytucji do tworzenia wieloletnich  planów inwestycji prorozwojowych, 
wspieranych także środkami UE, i przygotowywania ty ch inwestycji z odpowiednim wyprzedzeniem 
czasowym,  
− skomplikowanie mechanizmów i procedur wdrażania pro gramów i projektów skutkujące 
zmniejszeniem zdolności beneficjentów do generowani a projektów realizujących założone cele 
rozwojowe, 
− zbyt wolno zachodzące zmiany w prawie i w procedura ch, inicjowane dopiero w reakcji na problem, 
który się pojawił (np. prawo zamówień publicznych w  kontekście kryterium najniższej ceny czy 
weryfikacji rzeczywistego potencjału wykonawcy). 
 Nieefektywny mechanizm koordynacji środków EFSI z i nnymi środkami europejskimi 
Obecny udział polskich podmiotów w programach zarzą dzanych centralnie przez KE (np. Horyzont 2020, 
COSME, a także CEF) to zaledwie ok. 1% (dane KE na koniec 2014 r., tendencja ta utrzymuje się w 2016 r .), 
Monitor Polski – 192 –  Poz. 260 
 
191 co stawia Polskę, biorąc pod uwagę jej wielkość, na  jednym z ostatnich miejsc wśród państw UE73. Wśród 
przyczyn niewystarczającego udziału Polski w progra mach horyzontalnych należy wskazać: 
− niechęć do sięgania po „trudniejsze” środki w progr amach zarządzanych centralnie przez UE 
w sytuacji „obfitości” środków z EFSI i zazwyczaj d obrej, wśród instytucji, znajomości reguł ich 
wykorzystania, 
− brak spójnej krajowej strategii wykorzystania progr amów i projektów zarządzanych centralnie przez 
KE, 
− niską zdolność polskich podmiotów do generowania pr ojektów mogących skutecznie ubiegać się 
o środki w warunkach konkurencji europejskiej, na k tórą składają się:  
• niski poziom realizowanych badań naukowych i prac r ozwojowych – mała liczba grup 
badawczych prowadzących badania na światowym poziom ie, 
• bariery językowe,  
• niska mobilność naukowców oraz mała liczba międzyna rodowych zespołów badawczych, 
• brak doświadczenia we współpracy międzynarodowej, w  tym działania w ponadnarodowych 
strukturach jak np.: Europejskie Platformy Technolo giczne, a także brak promocji polskich 
osiągnieć w zakresie badań i innowacji za granicą i  niewykorzystanie potencjału polskiej 
diaspory.  
− brak systemowego podejścia mającego na celu zwiększ enie udziału polskiego przemysłu 
w Horyzoncie 2020, w tym wsparcia i udziału adminis tracji (np. przy tworzeniu europejskich 
Wspólnych Przedsięwzięć Technologicznych (JTIs) czy  Przedkomercyjnych Zamówień Publicznych 
(PCP) finansowanych z programu Horyzont 2020),  
− niewystarczające wsparcie systemowe, jak też admini stracyjno-organizacyjne, dla wnioskodawców 
w instytucjach macierzystych,  
− brak zdefiniowanego centrum koordynującego realizac ję przez stronę polską przedsięwzięć 
w ramach wszystkich ww. instrumentów, 
− brak współpracy między instytucjami tworzącymi i ws pierającymi krajowy ekosystem innowacji, 
umożliwiającej skuteczne podnoszenie jakości udziel ania informacji i pomocy wnioskodawcom 
w aplikowaniu, jak również koordynacji działań na r zecz synergii środków. 
Na niewystarczający stopień udziału polskich podmio tów w programach i funduszach zarządzanych 
centralnie przez KE wpływają także odmienne od tych  obowiązujących dla EFSI, jeśli nie wykluczające si ę, 
zasady ich realizacji. Zróżnicowanie zasad na nieko rzyść polityki spójności prowadzi do sytuacji, w kt órej 
niektóre projekty mają większe szanse na otrzymanie  dofinansowania w ramach mechanizmów 
zarządzanych centralnie, np. z Europejskiego Fundus zu Inwestycji Strategicznych (EFIS – Plan Junkera),  CEF 
czy Horyzontu, niż w ramach EFSI, w których przedmi otem oceny są zagadnienia niebrane pod uwagę 
w pierwszym przypadku, np. występowanie pomocy publ icznej lub spełnienie warunków ex ante .  
II. Cel i oczekiwane efekty 
Cel będzie realizowany poprzez wzmocnienie orientac ji projektów 
realizowanych przy udziale środków europejskich na osiąganie celów 
strategicznych oraz cechujących się wysoką wartości ą dodaną 
i trwałością efektów. 
Pierwszoplanowym zadaniem w obecnej perspektywie fi nansowej 2014–2020 jest wykorzystanie całego 
dostępnego budżetu środków UE w najlepszy możliwy s posób pod względem wpływu tych środków na 
zaplanowane w SOR cele społeczno-gospodarcze i tery torialne. Nastąpi stopniowe przeorientowywanie 
całej polityki rozwoju, w tym tej wspieranej ze źró deł UE, na nowy model działań prorozwojowych 
koncentrujący uwagę na budowie warunków do zwiększa nia konkurencyjności gospodarki w oparciu 
o wiedzę i innowacyjność oraz zintegrowanej odpowie dzi na wyzwania strategiczne, takie jak demografia,  
niski poziom oszczędności, niski poziom inwestycji,  wykluczenie społeczne i terytorialne. Model ten za kłada 
                                                           
73 N i e  d o t y c z y  t o  C E F  w  s e k t o r z e  t r a n s p o r t u ,  g d z i e  m a jąc na uwadze koperty narodowe dla krajów kohezyjny ch finansowane ze środków 
przeniesionych z Funduszu Spójności do CEF, poziom wykorzystania przez Polskę środków CEF w sektorze t ransportu jest na znacznie wyższym 
poziomie (16% budżetu CEF-Transport wg stanu na kon iec października 2016 r.). Wykorzystanie środków 
z budżetu Unii Europejskiej 
w sposób przekładający się na 
trwałe efekty rozwojowe 
Monitor Polski – 193 –  Poz. 260 
 
192 stopniowo postępującą, większą integrację działań f inansowanych ze środków publicznych krajowych 
i zagranicznych (pochodzących nie tylko z EFSI, ale  także z programów zarządzanych bezpośrednio przez KE) 
oraz wykorzystanie w większym stopniu środków prywa tnych w pobudzaniu przemian strukturalnych 
gospodarki.  
Ze względu na zaawansowany etap wdrażania perspekty wy 2014–2020 możliwości przeorientowania już 
zaprogramowanych środków są ograniczone, niemniej w ciąż realne jest usprawnienie istniejących 
procedur, czy rozpoczęcie działań pilotażowych, któ re na szerszą skalę zostaną zastosowane po roku 202 0. 
W krótszym horyzoncie czasowym (do roku 2020) cel b ędzie osiągany za pomocą: 
 wzmocnienia relacji między kierunkami interwencji r ealizowanej z udziałem środków UE w ramach 
polityki spójności i powiązanych z nią innych fundu szy, w tym Europejskiego Funduszu Rozwoju 
Obszarów Rolnych oraz Europejskiego Funduszu Ryback iego alokowanych w ramach perspektywy 
2014–2020 z celami społeczno-gospodarczymi określon ymi w SOR, w tym w zakresie podejścia 
terytorialnego i rozwoju obszarów wiejskich, 
 zapewnienia kompatybilności programów krajowych i p rogramów ramowych UE, 
 wprowadzenia pilotażowych działań zwiększających sy nergię i współpracę pomiędzy różnymi 
politykami adresowanymi terytorialnie, 
 zwiększenia udziału wsparcia zwrotnego, 
 ograniczenia obciążeń administracyjnych (w tym zmia ny w ustawie regulującej wdrażanie 
funduszy).  
W dłuższej perspektywie (tj. po roku 2020) cel będz ie osiągany m.in. poprzez: 
 zaplanowanie, a następnie efektywne wdrożenie dział ań odpowiadających na Zalecenia Komisji  
oraz Sprawozdanie krajowe  przygotowywane co roku przez Komisję Europejską, 
 przygotowanie i pełne wdrożenie nowego systemu wzmo cnionej koordynacji pomiędzy EFSI 
a programami zarządzanymi centralnie przez KE oraz wdrożenie systemowych rozwiązań 
ułatwiających planowanie i realizację inwestycji ro zwojowych w Polsce. 
W ramach perspektywy finansowej 2014–2020 rezultata mi podejmowanych działań będą m.in.: 
 zwiększenie nakładów na projekty o największym potencjale innowacyjnym i wpływie na rozwój 
gospodarczy zarówno w perspektywie krajowej, jak i poszczególnych regionów,  
 zwiększenie zakresu stosowania wsparcia zwrotnego ( instrumenty finansowe, pomoc zwrotna), 
 zwiększenie udziału polskich projektów w wartości p rogramów zarządzanych na poziomie UE,  
 zwiększenie stopnia koordynacji źródeł finansowania  (zarówno krajowych, jak i europejskich) 
przedsięwzięć rozwojowych w Polsce, 
 systematyczne zwiększenie poziomu doskonałości nauk owej i konkurencyjności polskiej gospodarki. 
Po roku 2020 środki unijne powinny w jak największym stopniu służyć realizacji celów rozwojowych kraju, 
kompatybilnych z ekosystemami europejskimi (np. w o bszarze innowacyjności i niskoemisyjności) 
z uwzględnieniem rozwiązań proefektywnościowych.  
W tym kontekście konieczne jest aktywne uczestnictw o Polski w definiowaniu zasad polityki spójności 
i Wspólnej Polityki Rolnej, które będą obowiązywały  p o  r o k u  2 0 2 0 ,  i  i c h  p o w i ą z a ń  z  i n n y m i  p o l i t y k a m i  
europejskimi. 
Monitor Polski – 194 –  Poz. 260 
 
193 III. Wskaźniki 
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020  Wartość 
w roku 2030 Źródło 
danych 
Udział wsparcia zwrotnego w finansowaniu 
przedsięwzięć współfinansowanych z środków UE % 5 
(2014–2020) 7 25 Monitoring 
UP 
Udział polskich przedsięwzięć/projektów w 
wartości programów zarządzanych przez KE74 % 1 
(2014) 2,5  5  KPK/MF 
IV. Kierunki interwencji  
Działania podejmowane dla realizacji celu, głównie o charakterze programowym i legislacyjnym, będą 
koncentrowały się w kilku podstawowych obszarach: 
 Zwiększenie orientacji środków EFSI na projekty prz yczyniające się do realizacji celów Strategii  oraz 
mających wpływ na innowacyjny i zrównoważony rozwój  społeczno-gospodarczy. 
 Zwiększenie udziału wsparcia w formie zwrotnej, zar ówno instrumentów finansowych, jak i pomocy 
zwrotnej w finansowaniu inwestycji rozwojowych. 
 Zwiększenie zakresu i efektywności interwencji fund uszy w obszarze innowacyjności gospodarki . 
 Uproszczenie systemu realizacji projektów finansowa nych z EFSI. 
 Zwiększenie koordynacji funduszy UE z EFIS i innymi  środkami zewnętrznymi (np. środki norweskie, 
EOG czy szwajcarskie) oraz zdolności instytucjonaln ej do efektywnego korzystania przez Polskę ze 
środków europejskich w ramach programów zarządzanyc h centralnie przez KE. 
1. Zwiększenie orientacji środków EFSI na projekty prz yczyniające się do realizacji celów Strategii oraz 
mających wpływ na innowacyjny i zrównoważony rozwój  społeczno-gospodarczy 
Środki UE na lata 2014–2020 zostaną w większym stop niu ukierunkowane na realizację projektów 
prorozwojowych o wyraźnym wpływie na jednocześnie i nnowacyjny i zrównoważony rozwój społeczno-
gospodarczy w skali kraju, regionu czy nawet lokaln ej.  
Działania: 
 Koncentracja na działaniach o największym wpływie n a osiąganie celów rozwojowych. 
 Zwiększenie jakości i komplementarności oraz synerg ii przedsięwzięć wybieranych do 
dofinansowania ze środków EFSI, m.in. ze szczególny m uwzględnieniem roli kryteriów wyboru w tym 
procesie. 
 Wykorzystanie środków EFSI na rzecz podnoszenia pot encjału polskich podmiotów aplikujących 
o środki programów zarządzanych centralnie przez KE , w tym Horyzontu 2020. 
 Wzmocnienie zdolności instytucji do tworzenia i sto sowania kryteriów i metod oceny pozwalających 
na wybór projektów o wysokiej wartości i realizując ych cele rozwojowe. 
 Wzmocnienie zintegrowanego podejścia, w tym terytor ialnego (wsparcie sprofilowane dla miast 
średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze i obszarów zagrożonych trwałą marginalizacją oraz 
obszarów wiejskich). 
 Efektywny udział Polski w debacie dotyczącej budżet u  U E  p o  2 0 2 0  r .  ( w  t y m  o d n o ś n i e  d o  p o l i t y k i  
spójności oraz WPR) i klucza jego podziału. 
 Efektywny udział strony polskiej w przygotowaniu ro zporządzeń unijnych na kolejną perspektywę 
finansową. 
 Opracowanie spójnej strategii wykorzystania środków  UE po 2020 r. 
                                                           
74 Udział transferów do Polski w relacji do całości kw ot przekazanych do Państw Członkowskich w ramach na stępujących programów WRF  
2014-2020: - Program Horyzont 2020, - Program Eurat om nt. Badań i Szkoleń (Euratom Research and Traini ng Programme), - Program COSME, 
 - Inicjatywa Łącząc Europę (Energia+Transport+ICT) . Podane wartości są uśrednione dla programów zarzą dzanych centralnie przez KE. Jednak należy 
mieć na względzie, że udział polskich przedsięwzięć w ramach CEF Transport jest na znacznie wyższym po ziomie. 
Monitor Polski – 195 –  Poz. 260 
 
194 2. Zwiększenie udziału wsparcia w formie zwrotnej, zar ówno instrumentów finansowych, jak i pomocy 
zwrotnej w finansowaniu inwestycji rozwojowych 
Ustanowienie efektywnego i trwałego systemu wsparci a zwrotnego pozwoli na wieloletnie wykorzystanie 
środków publicznych dla stymulacji polskiej gospoda rki poprzez zwiększenie możliwości finansowania 
przedsięwzięć prorozwojowych. Działania w ramach te go kierunku pozwolą na zwiększenie zaangażowania 
środków EFSI w formie instrumentów finansowych oraz  pomocy zwrotnej z obecnego poziomu ok. 5% (ok. 
3,4 mld euro) do 7% w 2020 r. 
Działania: 
 Wprowadzenie zmian w programach perspektywy 2014–20 20 zmierzających do zwiększenia udziału 
wsparcia zwrotnego w obszarach dotychczas zidentyfi kowanych na podstawie ocen ex ante  oraz 
w odpowiednich przypadkach przeprowadzenie dodatkow ych ocen dla stwierdzenia dodatkowych 
możliwości zastosowania tej formy wsparcia. 
 Opracowanie kompleksowego systemu wsparcia zwrotneg o, adekwatnego do realizacji interwencji 
w ramach programów operacyjnych, jak również wykorz ystania środków pozostających do 
ponownego użycia oraz innych dostępnych źródeł fina nsowania. 
 Organizacja systemu instytucjonalnego dla wsparcia zwrotnego, w tym konsolidacja istniejących 
funduszy, wprowadzenie niezbędnych zmian legislacyj nych i proceduralnych. 
 Po 2020 r. trwałe powiązanie realizowanych projektó w prorozwojowych z mechanizmem 
finansowania zwrotnego. 
3. Zwiększenie zakresu i efektywności interwencji fund uszy w obszarze innowacyjności gospodarki 
Przebudowa systemu innowacyjności w Polsce, zgodnie  z zapisami SOR, oraz zwiększenie synergii środków 
z różnych źródeł wykorzystywanych na rzecz pobudzan ia innowacyjności to główne działania, które będą 
wspierały wzrost innowacyjności polskiej gospodarki . 
Działania: 
 Realizacja w bardziej efektywny sposób interwencji w obszarze innowacyjności (m.in. poprzez 
koncentrację finansowania na przedsięwzięciach zgodnych z sektorami strategicznymi/branżami 
i technologiami przyjętymi w Strategii , w tym poprzez preferencje dla określonych KIS/RIS ), a także 
zapewnienie większej koordynacji pomiędzy przedsięw zięciami wpisującymi się w zakres RIS i KIS. 
 Wdrożenie mechanizmów zapewnienia podaży wysokiej jakości projektów w sektorach strategicznych/branżach i KIS/RIS (system inkubacji  i wsparcia projektów w ramach Umowy 
Partnerstwa z wykorzystaniem środków z pomocy techn icznej). 
 Zapewnienie synergii oraz koordynacji programów innowacyjnych oraz transfer dobrych praktyk w obszarze innowacyjności z innych programów europe jskich. 
 Po 2020 r. – ścisłe powiązanie interwencji funduszy  europejskich z jednolitym systemem wsparcia 
innowacyjności w wymiarze krajowym i europejskim. 
4. Uproszczenie systemu realizacji projektów finansowa nych z EFSI 
W celu umożliwienia instytucjom udzielającym wsparc ia i beneficjentom środków w ramach EFSI 
przeorientowania sposobu wdrażania programów i proj ektów na aspekty proefektywnościowe zostanie 
zapewnione takie otoczenie proceduralno-instytucjon alne, które będzie ułatwiało wdrażanie projektów 
i osiąganie zakładanych w programach celów.  
Działania:  
 Standaryzacja procesów – maksymalne ujednolicenie procedur i interpretacji w ramach programów 
(np. w obszarze zabezpieczeń realizacji umowy, zali czek). 
 Stabilizacja systemu realizacji programów a także w prowadzanie usprawnień z zachowaniem 
standardów zarządzania zmianą, ograniczenie liczby zmian warunków aplikowania o środki unijne 
(w szczególności regulaminów konkursów w trakcie tr wania procedur konkursowych) i poprawa 
jakości przygotowywanej dokumentacji konkursowej, z apewnienie szkoleń dla wnioskodawców 
i beneficjentów. 
Monitor Polski – 196 –  Poz. 260 
 
195  Uproszczenie procedur – poprzez szersze zastosowanie uproszczonych form rozliczeń, uproszczenie 
wytycznych, szersze zastosowanie systemów teleinfor matycznych na potrzeby prowadzenia 
naborów, sprawozdawczości i rozliczeń. 
 Konsekwentna analiza sprawności i efektywności real izacji poszczególnych procesów wdrożeniowych 
w ramach programów oraz wzmocnienie systemu koordyn acji. 
5. Zwiększenie koordynacji funduszy UE z EFIS i innymi  środkami zewnętrznymi (np. środki norweskie, 
EOG czy szwajcarskie) oraz zdolności instytucjonaln ej do efektywnego korzystania przez Polskę ze 
środków europejskich w ramach programów zarządzanyc h centralnie przez KE 
Opracowanie spójnego podejścia do wieloletniego pla nowania inwestycji prorozwojowych z różnych źródeł 
i wzmocnienie zdolności instytucjonalnej zwiększy r acjonalność i efektywność wykorzystania środków 
zewnętrznych na finansowanie celów SOR oraz zwiększ y udział polskich podmiotów w ogólnej puli środków 
europejskich alokowanych w programach zarządzanych centralnie przez KE (do poziomu 2,5% w 2020 r. 
oraz do poziomu 5% w 2030 r. z obecnego poziomu ok.  1%), zwiększy również udział polskich przedsięwzię ć 
w EFIS. Jednocześnie projekty realizowane z różnych  źródeł będą wspólnie przyczyniały się do realizacj i 
celów SOR. 
Działania do 2020 r.: 
 Wzmocnienie zdolności instytucji i beneficjentów do  zarządzania procesem przygotowania wniosków 
i realizacji projektów w ramach programów horyzonta lnych. 
 Wzmocnienie powiązania interwencji środków UE ze śr odkami publicznymi zarządzanymi przez 
agencje wykonawcze i inne instytucje. 
 Wykorzystanie środków EFSI na rzecz podnoszenia pot encjału polskich podmiotów aplikujących 
o środki programów zarządzanych centralnie przez KE , w tym Horyzontu 2020. 
 Wypracowanie i wdrożenie procedur nakierowanych na zwiększenie liczby polskich podmiotów 
aplikujących o środki UE zarządzane na poziomie eur opejskim. 
 Działania zmierzające do uproszczenia oraz harmonizacji zasad aplikowania i realizacji projektów finansowanych z EFSI z programami ramowymi UE i śro dkami krajowymi. 
Działania po 2020 r.: 
 Opracowanie podejścia strategicznego do korzystania  przez Polskę z tych źródeł wraz z wskazaniem 
priorytetów oraz szersze zaangażowanie w ten proces polskich podmiotów naukowo-badawczych, dużych firm etc. 
 Zwiększenie zaangażowania polskiej administracji i kluczowych interesariuszy w procesy związane 
z opracowywaniem programów horyzontalnych UE (szcze
gólnie programów badawczych UE), w tym 
aktywny udział w ustalaniu tematyki i narzędzi impl ementacji programów o istotnym znaczeniu dla 
Polski (np. realizowane przez wspólne przedsięwzięc ia). 
 Systemowa aktywizacja dużego przemysłu/spółek Skarb u Państwa i jednostek B+R w zakresie 
aplikowania do programów zarządzanych centralnie pr zez KE, w tym do Horyzontu 2020. 
 Przygotowanie spójnego planu komplementarnych inwes tycji o charakterze prorozwojowym 
i innowacyjnym przeznaczonych do finansowania z EFS I (w ramach polityki spójności oraz Wspólnej 
Polityki Rolnej i Wspólnej Polityki Rybackiej), EFI S, CEF, Horyzontu 2020 oraz innych programów UE 
i funduszy udostępnianych przez innych donorów (np.  Mechanizmy EOG, norweskie, szwajcarskie) 
wraz ze wskazaniem najbardziej pożądanej formy wspa rcia (wsparcie zwrotne, dotacyjne); 
w szczególności plan będzie dotyczył takich obszaró w jak innowacyjność i B+R, transport, środowisko, 
energetyka, ICT, modernizacja sektora rolnego. 
Projekty strategiczne: 
Efektywne fundusze – kompleksowy projekt obejmujący zmiany niezbędne d la zwiększenia 
efektywności, komplementarności oraz uproszczenia w  zakresie wydatkowania środków z EFSI.  Projekt 
będzie składał się z następujących działań: 
– Przygotowanie i wdrożenie planu działań na rzecz zwiększenia efektywności i przyspieszenia realizacj i 
programów operacyjnych w ramach Polityki Spójności na lata 2014–2020; 
Monitor Polski – 197 –  Poz. 260 
 
196 – Przygotowanie i wdrożenie pakietu zmian w Umowie Partnerstwa i wynikających z niej programach, 
którego celem będzie dostosowanie zakresu interwenc ji do celów rozwojowych określonych w SOR, a 
następnie opracowanie i wdrożenie planu działań (zm iany w kryteriach wyboru projektów, 
wzmocnienie zdolności instytucji do opracowywania i  stosowania kryteriów oraz do odpowiedniego 
zarządzania finansowo-rzeczowego programami); 
– Przygotowanie i wdrożenie modelu wsparcia zwrotne go dla inwestycji rozwojowych (budowa 
efektywnego, spójnego i trwałego systemu wsparcia z wrotnego na realizację planowanych inwestycji 
oferującego pożyczki, poręczenia i inne formy wspar cia zwrotnego, w tym pomoc zwrotną dla 
podmiotów mających utrudniony dostęp do zewnętrznyc h źródeł finansowania, w szczególności dla 
MŚP oraz JST); 
– Przygotowanie i wdrożenie programu uproszczeń  (w tym zmiany ustawy o zasadach realizacji 
programów w zakresie polityki spójności finansowany ch w perspektywie finansowej 2014–2020 ) – 
ujednolicenie i uproszczenie procedur realizacji Um owy Partnerstwa i poszczególnych programów, 
poprzez redukcję zbędnych obciążeń dla instytucji i  beneficjentów. 
System wsparcia i koordynacji udziału polskich podm iotów w programach zarządzanych centralnie 
przez KE  – celem projektu jest zwiększenie udziału polskich  przedsięwzięć w wartości ww. programów 
poprzez zaangażowanie polskich podmiotów w procesy związane z opracowywaniem ww. programów, 
stworzenie systemu koordynacji i wsparcia w zakresie korzystania przez stronę polską z ww. 
programów, wykorzystanie środków EFSI na rzecz podn oszenia potencjału polskich podmiotów 
aplikujących o środki z ww. programów, określenie k ompleksowej wizji potrzeb i planu ubiegania się 
o ww. środki oraz wdrożenie systemu wsparcia dla wnioskodawców. 
Zintegrowany system inwestycji rozwojowych po roku 2020 – określający sposób koordynacji 
i wykorzystania przez Polskę środków w ramach różny ch dostępnych instrumentów zewnętrznych 
i krajowych. Elementami ww. projektu będą: 
– strategia korzystania przez Polskę z ww. źródeł f inansowania rozwoju wraz ze wskazaniem 
priorytetów i sposobu aktywizacji głównych interesariuszy; 
– wieloletni plan inwestycji rozwojowych (zarówno i nfrastrukturalnych, jak i dotyczących 
przedsiębiorstw i zasobów ludzkich) w horyzoncie ro ku 2030 wraz z towarzyszącymi rozwiązaniami 
prawnymi i instytucjonalnymi. Plan zawierać będzie parametry przedsięwzięć, które powinny być 
finansowane z danego instrumentu oraz wieloletni pl an przygotowania i realizacji tych inwestycji (lub 
kierunków inwestycji w przypadku projektów o krótsz ym okresie realizacji – np. dotyczących wsparcia 
dla przedsiębiorstw w zakresie B+R w danym sektorze /branży, w tym np. sektory przyszłościowe). 
Monitor Polski – 198 –  Poz. 260 
 
197  
VIII. Obszary wpływające na osiągnięcie celów Strategii 
 
Kapitał ludzki i społeczny75 
I. Diagnoza 
Kapitał ludzki to krytyczny czynnik rozwoju społecz no-gospodarczego kraju, który wraz z postępującymi 
procesami demograficznymi i innymi wyzwaniami o cha rakterze globalnym (np. automatyzacja, cyfryzacja, 
upowszechnienie standardów rozwoju cywilizacyjnego)  nabierać będzie jeszcze większego znaczenia dla 
uzyskania przewag konkurencyjnych w globalnej gospo darce.  
Przez kapitał ludzki należy rozumieć zasób wiedzy, umiejętności oraz potencjał zawarty w każdym 
człowieku i w społeczeństwie jako całości, określający zdolności do pracy, adaptacji do zmian w otocze niu 
oraz możliwości tworzenia nowych rozwiązań . Rozwijanie kapitału ludzkiego następuje poprzez r ozwijanie 
kompetencji osób w taki sposób, by mogły one w pełn i uczestniczyć w życiu społecznym, politycznym 
i ekonomicznym. Dla jakości kapitału ludzkiego w Po lsce kluczowe jest podjęcie działań m.in. w zakresi e 
poprawy efektywności systemu edukacji formalnej oraz upowszechnienia i zwiększania efektywności 
uczenia się innego niż formalnego dla wszystkich gr up wiekowych. Równie ważna jest poprawa systemu 
opieki zdrowotnej, zwiększenia dostępu do różnego r odzaju usług, poprawa materialnych 
i pozamaterialnych warunków życia, dbałość o stan ś rodowiska naturalnego oraz budowanie otoczenia 
sprzyjającego samorealizacji.  
Kluczowym pojęciem dla rozwoju kapitału ludzkiego w  perspektywie Strategii są umiejętności jednostek 
i grup społecznych. W zakres definicyjny umiejętnoś ci należy zaliczyć zarówno te formalne (kwalifikacj e 
i kompetencje) nabywane w procesie instytucjonalneg o uczenia się (oświata, szkolnictwo wyższe, 
kształcenie ustawiczne), jak również umiejętności p ozaformalne, nabywane w sposób nieintencjonalny, 
w ramach pełnienia różnych ról w cyklu życia człowi eka (np. umiejętności społeczne, rodzicielskie czy 
zawodowe). Z punktu widzenia celów Strategii  najistotniejszą rolę w rozwoju kapitału ludzkiego,  
a w rezultacie rozwoju społeczno-gospodarczego kraj u, będą odgrywały umiejętności niezbędne do 
efektywnego funkcjonowania jednostki we współczesny m społeczeństwie i nowoczesnej gospodarce. W tej 
perspektywie oraz w świetle badań nad stanem kapita łu ludzkiego w Polsce (Diagnoza społeczna, Analiza 
kwalifikacji i kompetencji kluczowych dla zwiększen ia szans absolwentów na rynku pracy ) Strategia 
kluczową rolę przypisuje: 
 umiejętnościom uniwersalnym (tzw. transversal skills ) – pozwalającym na pełnienie funkcji/ról 
społecznych i zawodowych w różnych kontekstach, nie zależnych od danego sektora/branży czy 
zawodu, wykorzystywanych w różnych sytuacjach (np. umiejętności językowe, komunikacyjne, 
przedsiębiorczość), 
 umiejętnościom cyfrowym – które są niezbędne do fun kcjonowania we współczesnym świecie bez 
względu na wiek czy sprawność fizyczną, pozwalają n a poznawanie treści cyfrowych i ocenę ich 
wiarygodności, użycie ich w życiu codziennym, rozsz erzanie bazy popytowej dla e-usług 
świadczonych przez podmioty publiczne i gospodarcze , a tym samym przyczyniają się do rozwoju 
gospodarczego i realizacji celów Strategii , 
 u m i e j ę t n o ś c i o m  z a w o d o w y m  –  w  s z c z e g ó l n o ś c i  d l a  s e k t orów wymienionych w Strategii  jako 
kluczowe, gdyż brak wykwalifikowanych pracowników m oże uniemożliwić lub utrudnić ich rozwój. 
Ponieważ rośnie rozdźwięk pomiędzy stanem umiejętno ści pracowników a potrzebami gospodarki 
i rynku pracy, szkoły nie kształcą na poziomie i w treściach oczekiwanych przez pracodawców i nie 
istnieje wystarczająco atrakcyjna i jednocześnie elastyczna oferta przekwalifikowania osób 
dorosłych (w tym tych o najniższym poziomie umiejętności podstawowych) już obecnie dla wielu 
                                                           
75 W niniejszej Strategii  kwestie rozwoju kapitału ludzkiego zostały jedynie  zasygnalizowane, natomiast pełna i kompleksowa dia gnoza oraz 
działania podejmowane na rzecz wspierania tego sekt ora zostaną opisane w zrewidowanej Strategii Rozwoju Kapitał Ludzkiego , przyjętej przez Radę 
Ministrów w dniu 18 czerwca 2013 roku. Zgodnie z za łożeniami Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  wszystkie dotychczasowe strategie 
zostaną poddane rewizji i dostosowaniu do jej zapis ów. W przypadku Strategii Rozwoju Kapitał Ludzkiego  będzie to dotyczyć w szczególności 
wymiaru ilościowego i jakościowego zasobów kapitału  ludzkiego, uzupełnienia jego braków na rynku pracy  czy rozwoju potencjału i umiejętności 
osób w wieku aktywności zawodowej.  
Monitor Polski – 199 –  Poz. 260 
 
198 sektorów/branż, które szybko się rozwijają i mają p otencjał ekonomiczny do zwiększania 
zatrudnienia, brak odpowiednio wykwalifikowanych pr acowników stanowi barierę w rozwoju, 
a sytuacja ta będzie coraz bardziej widoczna ze wzg lędu na zmianę struktury demograficznej i coraz 
mniejszy zasób siły roboczej na polskim rynku pracy  (nawet jeśli będzie on uzupełniany np. poprzez 
inteligentnie prowadzoną politykę migracyjną). Z dr ugiej strony ważne będzie nabywanie nowych 
umiejętności zawodowych w sektorach, które wymagają  przekształceń strukturalnych, 
w szczególności w zakresie podnoszenia wydajności p racy, która wiązać się będzie z nadwyżkami 
siły roboczej w danym sektorze. 
Dla poprawy tego stanu rzeczy niezbędne jest nie ty lko bezpośrednie działanie instytucji publicznych n a 
rzecz poprawy umiejętności Polaków, ale również bud owa wiarygodnego i uniwersalnego systemu 
diagnozowania, porównywania, uzupełniania posiadany ch kompetencji i kwalifikacji. System ten musi mieć  
charakter publiczny (wiarygodność) i obejmować wszy stkie formy kształcenia i uczenia się (szkolne, 
szkoleniowe, nieintencjonalne), ale przede wszystki m musi być ściśle powiązany z gospodarką 
i oczekiwaniami pracodawców. Nie powinien on jedyni e odzwierciedlać obecnej sytuacji na rynku pracy 
(popytu i podaży umiejętności danego typu), ale rów nież musi być zdolny do wiarygodnego diagnozowania 
przyszłych potrzeb w perspektywie kilku- czy kilkun astoletniej, tak aby odpowiednio wcześniej 
dopasowywać do potrzeb tego rynku politykę państwa w zakresie kształcenia i szkolenia. Należy podkreśl ić, 
że inwestycje w kapitał ludzki, jako kluczowy eleme nt rozwoju gospodarczego, powinny mieć charakter ni e 
tylko istotny w wymiarze wolumenu finansowego czy i lościowego, ale także powinny zakładać 
wielowymiarowość tego procesu, obejmującą m.in. nas tępujące grupy i obszary interwencji: 
o uczniowie i studenci – w kontekście budowania przys złych zasobów gospodarki, 
o osoby dorosłe (pracujące i poszukujące pracy) – dzi ałania rozwijające i aktualizujące umiejętności 
zawodowe oraz umożliwiające zmianę zawodu, 
o nauczyciele i trenerzy – kształtowanie umiejętności  w obszarach kluczowych, w których uczą, ale 
również umiejętności samokształcenia i przekazywani a zdobywanej wiedzy (nowoczesne metody 
kształcenia), 
o struktura szkół, instytucji oświatowych dla dorosły ch – mimo że najważniejsza jest sama treść 
nauczania, to również struktura czy sposoby przekaz ywania wiedzy muszą zapewniać jak 
najbardziej efektywne nauczanie, ukierunkowane na r ezultat tego procesu (co umiem), a nie tylko 
na jego przebieg (jak i gdzie się uczyłem), 
o wyposażenie i pomoce dydaktyczne – nowoczesne umiej ętności wymagają nie tylko nowoczesnych 
metod kształcenia, ale i odniesienia do współcześni e używanych urządzeń, sprzętu, materiałów 
dydaktycznych itp. Wiele instytucji edukacyjnych od biega standardami od tego, czego wymaga i co 
oferuje współczesny rynek pracy – ich właściwe wypo sażenie jest więc niezbędne dla zapewnienia 
efektywności procesu nauczania. 
 
    
 
      
Monitor Polski – 200 –  Poz. 260 
 
199 Schemat 5. Horyzontalny charakter wsparcia kapitału  ludzkiego w Strategii . 
 
 
Edukacja i uczenie się 
Młodzież niekontynuująca nauki oraz odsetek osób z wyższym wykształceniem 
w wieku 30–34 lata 
 
Źródło: na podstawie danych GUS. 
  W ramach systemu edukacji wyzwaniami pozostają: dalsze doskonalenie systemu w  kierunku bardziej 
praktycznego podejścia do kształcenia i jego lepsze  dopasowanie do wymagań stawianych przez 
współczesny rynek pracy oraz rozwijanie takich umie jętności jak: kreatywność, rozwiazywanie 
problemów, praca zespołowa, przygotowanie do uczeni a się przez całe życie. Wyzwaniem jest także jakość  
i atrakcyjność szkolnictwa zawodowego. Wymaga ono s zczególnego wsparcia, ponieważ jest tym obszarem 
edukacji, który obok szkolnictwa wyższego ma najwię kszy wpływ na przygotowanie nowoczesnych kadr dla 
polskiego przemysłu. Zapewnienie odpowiednio wykwalifikowanej kadry gotowej do stosowania 
najnowszych technologii może istotnie wpłynąć na zw iększenie globalnej konkurencyjności polskiej 
gospodarki. Niezbędne jest włączenie na szeroką ska lę pracodawców w proces kształcenia zawodowego Jednym z celów przyjętych 
w Strategii Europa 2020 jest podnoszenie poziomu wykształcenia społeczeństwa (z uwzględnieniem efektów uczenia się innego niż formalne). Polska osiągnęła już 
w tym zakresie cele wyznaczone dla 
Unii Europejskiej – wskaźnik poniżej 10% udziału młodzieży niekontynuującej nauki oraz 
wskaźnik powyżej 40% udziału osób z 
wyższym wykształceniem w grupie 
wiekowej 30–34 lata.  
Monitor Polski – 201 –  Poz. 260 
 
200 i egzaminowania. Działania w tym zakresie podejmowa ne w ostatnich latach okazały się niewystarczające.  
Mimo że Polskę charakteryzuje wysoki poziom uczestn ictwa młodzieży i najmłodszych osób dorosłych 
w edukacji formalnej, istotnym obciążeniem dla wzro stu gospodarczego naszego kraju jest stosunkowo 
niski odsetek osób 25+ uczestniczących w kształceni u i szkoleniu oraz duży odsetek osób dorosłych z ni skim 
poziomem podstawowych umiejętności ogólnych. Badani a OECD pokazały, że problem zbyt niskich 
umiejętności ogólnych dotyczy około 20% dorosłych P olaków. W zakresie umiejętności cyfrowych odsetek 
ten jest jeszcze większy. Według danych Eurostatu76 ok. 60% osób dorosłych w Polsce nie ma 
podstawowych umiejętności cyfrowych. Wyzwaniem jest  zwiększenie aktywności edukacyjnej dorosłych, 
gdyż kompetencje uzyskane w ramach edukacji formaln ej wymagają uzupełniania dla efektywnego 
wykonywania pracy. 
Ważne jest zatem, aby w polskiej edukacji postawić na rozwój jakościowy, a nie tylko ilościowy – dziś nawet 
najlepsze polskie uczelnie (mimo że odsetek osób z wykształceniem wyższym – 43,4% w 2015 r. w stosunku  
do niespełna 40% średniej dla UE – jest imponujący)  mieszczą się zaledwie w piątej setce tzw. listy 
szanghajskiej – prestiżowego rankingu najlepszych uczelni na świecie. Konieczna jest zatem poprawa jak ości 
kształcenia na wszystkich jego etapach. Szkoły nie podejmują wystarczająco efektywnych starań na rzecz  
zwiększenia samodzielności ucznia i budowania motyw acji w procesie uczenia się, co można uzyskiwać 
m.in. poprzez promocję kreatywności i innowacyjnośc i uczniów, kształtowanie ich umiejętności 
poznawczych, rozwój talentów i indywidualnych zdoln ości. Kluczowy wpływ na jakość systemu edukacji 
i wyniki uczniów ma jednak poziom przygotowania i p raktyczne doświadczenie nauczycieli. Biorąc pod 
uwagę warunki demograficzne i strukturę wiekową zat rudnionych nauczycieli, podnosić tę jakość można 
poprzez stałe doskonalenie kadry pedagogicznej. Pod niesienie kwalifikacji nauczycieli w zakresie 
kształtowania u uczniów kompetencji kluczowych (w t ym postaw przedsiębiorczych, kreatywności, 
umiejętności uniwersalnych – np. uczenia się, stawi ania pytań, rozwiązywania problemów, współpracy 
w zespole, aktywnego uczestnictwa w kulturze i życi u obywatelskim) będzie miało również istotny wpływ na 
poziom innowacyjności i konkurencyjność polskiej go spodarki. 
Jednym ze sposobów zapewnienia wysokiej jakości edu kacji jest również wykorzystanie możliwości, jakie 
dają technologie informacyjno-komunikacyjne . Są one niezbędne do funkcjonowania i pracy 
w społeczeństwie informacyjnym, co stawia przed szk ołami wyzwanie odnośnie do zmian w zakresie pracy 
z uczniami, przy wykorzystaniu tych funkcjonalności , które pozwolą dzieciom samodzielnie wyszukiwać, 
przetwarzać i korzystać z informacji. Rozwój kompet encji cyfrowych powinien odbywać się na każdym 
etapie życia, również poprzez edukację pozaformalną  oraz samodzielne uczenie się. 
Z uwagi na wysokie tempo rozwoju technologii, proce s uczenia się nie jest już związany wyłącznie z jed nym 
etapem życia człowieka. Podnoszenie kompetencji konieczne jest również w wi eku dorosłym . Polska jest 
krajem, w którym od lat odnotowuje się niski odsete k osób uczących się całe życie. W 2015 r. udział os ób 
w wieku 25–64 lata, które uczestniczyły w kształcen iu lub szkoleniu w ciągu 4 tygodni przed badaniem, 
wyniósł jedynie 3,5%, natomiast średnia dla krajów Unii Europejskiej wynosiła 10,7%77. W społeczeństwie 
polskim nadal jest niska świadomość korzyści płynąc ych z uczenia się przez całe życie, zbyt wiele osób  jest 
przekonanych, że wiedza, którą kiedyś zdobyły, jest  wystarczająca i nie ma konieczności jej uzupełniania. 
Kluczowym problemem jest również to, że większość m ałych i średnich przedsiębiorstw nie postrzega 
szkoleń jako ważnego czynnika, który bezpośrednio p rzekłada się na ich funkcjonowanie i pozycję na rynku, 
a także nie potrafi ocenić potrzeb szkoleniowych sw oich pracowników .  
Ponadto należy pamiętać, że w perspektywie kilku najbliższych dekad Polska stan ie się krajem, w którym 
odsetek ludzi starszych będzie jednym z najwyższych  w Europie. W 2020 r. 43% Polaków będzie miało 
więcej niż 50 lat, a w 2050 r. jedna trzecia obywat eli będzie miała więcej niż 65 lat. Wyzwania, jakie stoją 
przed systemem edukacji w Polsce na najbliższe dzie sięciolecia, wynikają jednak przede wszystkim 
z prognozowanego spadku liczby dzieci i młodzieży. Polska jest krajem, w którym do 2035 roku liczba 
dzieci w wieku 0–2 lata spadnie o jedną trzecią, w wieku 3–5 lat – o jedną czwartą, a w grupie 6–14 la t – 
o około 15–16%. Malejąca liczba dzieci wymusi istot ne zmiany organizacyjne w systemie edukacji – m.in.  
wzrosną koszty funkcjonowania placówek świadczących usługi edukacyjne z uwagi na mniejszą liczbę dziec i 
przy niezmiennych kosztach stałych związanych z utr zymaniem infrastruktury oraz wynagrodzeniem 
                                                           
76 Eurostat: http://ec.europa.eu/eurostat/web/products-datasets/ -/isoc_sk_dskl_i  
77 Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL). 
Monitor Polski – 202 –  Poz. 260 
 
201 opiekunów i nauczycieli, zmniejszy się zapotrzebowa nie na zawody nauczycielskie i zatrudnienie w sekto rze 
oświaty, reorganizacji wymagać będzie istniejąca fu nkcjonalność sieci szkół i ich profile. W niekorzys tnych 
warunkach demograficznych i w sytuacji nowych wyzwa ń w zakresie umiejętności i kompetencji 
wymaganych na rynku pracy, na bazie dotychczasowej sieci szkół i placówek, można będzie tworzyć większ e 
i silniejsze jednostki systemu oświaty, o bardziej rozbudowanej ofercie dydaktycznej, uzupełnianej rów nież 
o elementy edukacji osób dorosłych, ponieważ uaktua lnianie kompetencji i aktywność rozwojowa osób 
w starszym wieku, a także gotowość do mobilności za wodowej osób związanych z rolnictwem, staną się 
niezbędne dla utrzymania zatrudnienia i wydłużenia okresu aktywności zawodowej. Na obszarach, gdzie 
będzie zmniejszana liczba szkół, ulegnie zwiększeni u liczba uczniów dojeżdżających do miejsca nauki, 
wydłuży się czas przebywania uczniów poza domem, co  wpłynie na konieczność poszerzania oferty 
i dostępność zajęć opiekuńczych pozalekcyjnych dla uczniów. 
Zmniejszająca się liczba osób w wieku przedprodukcy jnym będzie miała wpływ również na szkolnictwo 
wyższe. Według danych GUS w roku akademickim 2005/2006 studiowało w Polsce 1,9 mln osób, w 
2014/2015 roku ich liczba wynosiła 1,4 mln, a w kol ejnych latach prognozowany jest dalszy spadek (wedł ug 
OECD w 2025 roku będzie to już tylko ok. 1,1 mln studentów). Malejąca liczba osób w wieku 18–24 lata może przyczynić się do spadku nakładów na szkolnict wo wyższe ze względu na mniejsze zainteresowanie 
podjęciem studiów na uczelniach niepublicznych. Sys tem szkolnictwa wyższego powinien być dostępny dla 
absolwentów szkolnictwa średniego oraz innych grup społecznych podwyższających kwalifikacje. Niezbędne  
jest wzmocnienie mechanizmów konkurowania uczelni w  oparciu o jakość kształcenia oraz badań 
naukowych, a także wspieranie procesów konsolidacyj nych. W perspektywie długofalowej rozwoju 
polskiego systemu edukacji konieczne mogą okazać si ę zmiany zmierzające do większego otwarcia go na 
uczniów i studentów zagranicznych, dla których wyso ka jakość edukacji może stać się argumentem 
przemawiającym za osiedlaniem się w Polsce. 
Sytuacja zdrowotna Jednym z istotnych wymiarów rozwoju kapitału ludzki ego jest stan zdrowia i dostęp do usług z zakresu 
opieki zdrowotnej. Dobry stan zdrowia obywateli i c ałego społeczeństwa
 jest istotną determinantą wzrostu 
gospodarczego, a interwencje w dziedzinie zdrowia s ą kluczowe w ograniczaniu ryzyka ubóstwa z powodu 
dezaktywizacji zawodowej wynikającej z przyczyn zdrowotnych.  Zły stan zdrowia ludności przekłada się na 
wiele aspektów gospodarczych, wywołuje konieczność ponoszenia znaczących nakładów publicznych 
związanych z leczeniem oraz wypłacaniem świadczeń s ocjalnych oraz powoduje spadek przychodów 
i zubożenie społeczeństwa.  
Dostępne mierniki stanu zdrowia ludności wskazują, że stan zdrowia społeczeństwa polskiego jest gorszy 
od przeciętnego dla ogółu mieszkańców Unii Europejs kiej.  W przypadku liczby lat przeżytych w zdrowiu 
(na podstawie współczynnika Healthy Life Years  – HLY) wg danych Eurostatu w Polsce w 2014 r. 
zaobserwowano wartości dla kobiet 62,7, zaś dla męż czyzn 59,8 lat. U co drugiego mieszkańca Polski (52 %) 
występują długotrwałe problemy zdrowotne lub chorob y przewlekłe, trwające co najmniej 6 miesięcy, a 
5 9 %  P o l a k ó w  w  w i e k u  1 5  l a t  i  w i ę c e j  s k a r ż y  s i ę  n a  d ługotrwałe dolegliwości zdrowotne. Choroby 
cywilizacyjne, wraz z chorobami nowotworowymi, to n ajczęstsze przyczyny zgonów wśród Polaków.  
Problemami obserwowanymi w polskim społeczeństwie s ą także: niska świadomość zdrowotna oraz 
wykrywalność chorób  dopiero w zaawansowanych stadiach rozwojowych, co znacznie zmniejsza szanse na 
całkowite wyleczenie. Sytuacja ta wynika m.in. z te go, że w Polsce odnotowuje się deficyt finansowania  
działań profilaktycznych, nie tylko służących zwięk szeniu dostępu do badań diagnostycznych, ale równie ż 
mających na celu podniesienie wiedzy społeczeństwa w zakresie chorobotwórczych czynników ryzyka 
i zdrowego stylu życia. 
 
 
   
 
  
Monitor Polski – 203 –  Poz. 260 
 
202  
Index EHCI 2014 
 
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Björnberg,  A. (2015). 
Przeprowadzone w Europie badania wskazują, że nieró wności w zdrowiu uwarunkowane czynnikami 
społeczno-ekonomicznymi wpływają na zmniejszenie wz rostu gospodarczego w wysokości około 1,4% PKB 
rocznie78. Równocześnie Polska charakteryzuje się dość niskimi nakładami na ochronę zdrowia  n a  t l e  
innych krajów UE. Udział bieżących wydatków publicz nych na ochronę zdrowia zmalał z 4,82% PKB 
w 2009 r. do 4,43% PKB w 2012 r. W Polsce zły stan zdrowia jest jedną z podstawowych przyczyn 
pozostawania bez pracy (choroba i niepełnosprawność  są trzecią w kolejności przyczyną pozostawania 
biernym zawodowo).  Pośrednie, bezpośrednie oraz niematerialne koszty c horób, tj. koszty leczenia, 
zmniejszenie dochodów, wcześniejsze odejście z rynk u pracy, obciążają przede wszystkim osoby chore ora z 
ich rodziny, ale równocześnie powodują wzrost obcią żenia dla budżetu państwa. Tracą pracodawcy, 
ponieważ z powodu absencji spowodowanej chorobą ros n ą  i c h  k o s z t y .  Z  k o l e i  p r a c o w n i c y  o t r z y m u j ą  
mniejsze wynagrodzenia, co wpływa negatywnie na prz ychody gospodarstw domowych i powoduje spadek 
konsumpcji – dla sektora finansów publicznych oznac za to mniejsze podatki i składki, a jednocześnie 
większe wydatki na zasiłki chorobowe i renty. Łączn e koszty schorzeń w Polsce w 2010 r. (z uwzględnien iem 
utraconej produktywności osób ubezpieczonych w Kasi e Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – KRUS) 
wyniosły 149,54 mld zł, z czego 62% (92,89 mld zł) stanowiły koszty utraconej produktywności (pośredni e), 
a 38% (56,64 mld zł) koszty świadczeń zdrowotnych (bezpośrednie).  
Problemem jest również niewystarczający poziom elas tyczności wydatkowania środków na opiekę 
zdrowotną np. w kontekście zachodzących zmian demog raficznych oraz występujących zagrożeń 
epidemiologicznych. W perspektywie średnio- i długo okresowej spadek populacji osób w wieku 
produkcyjnym oraz stały wzrost populacji w wieku 65 + będzie prowadził do istotnych przemian na rynku 
pracy oraz wzrostu zapotrzebowania na usługi w obsz arze opieki zdrowotnej ukierunkowanej zwłaszcza na 
potrzeby ludzi starszych. Postępujący proces starzenia się społeczeństwa będz ie wymagał rozwoju 
medycznego rynku pracy oraz innowacyjnych technolog ii w sektorze ochrony zdrowia.  Zwiększony popyt 
na usługi zdrowotne dla osób starszych już dziś prz ekłada się także na liczne braki kadrowe wśród pers onelu 
medycznego (liczba pielęgniarek na 1000 mieszkańców  plasuje Polskę pośród sześciu krajów UE o najniższ ej 
wartości tego wskaźnika, z kolei na 1000 mieszkańcó w przypada 3,41 lekarzy posiadających prawo 
wykonywania zawodu i wykonujących ten zawód oraz 0, 93 lekarzy dentystów posiadających prawo 
wykonywania zawodu i wykonujących zawód (wg danych NRL, stan na 6 maja 2016 r.). Z drugiej strony tzw.  
białe miejsca pracy charakteryzuje stosunkowo duża stabilność, a sam sektor ochrony zdrowia należy do 
sektorów najbardziej innowacyjnych. Rozwój medyczne go rynku pracy będzie więc postępował wraz 
z rozwojem innowacyjnych technologii, ale również w raz z postępującym procesem starzenia się 
społeczeństwa. W najbliższych latach nastąpi gwałto wny wzrost zapotrzebowania na usługi medyczne, 
w tym usługi pielęgnacyjne, rehabilitacyjne i opiek uńcze, związane ze wzrostem liczby osób starszych 
i niesamodzielnych w społeczeństwie. Potencjalny su kces firm oferujących rozwiązania telemedyczne na 
rynku międzynarodowym w bezpośredni sposób przełoży  się na poprawę sytuacji w całym sektorze poprzez 
                                                           
78 Policy paper dla ochrony zdrowia na lata 2014-2020 . Warszawa 2014. Poziom jakości systemu opieki 
zdrowotnej w Polsce jest jednym 
z najniższych w Europie  - zgodnie 
ze złożonym wskaźnikiem skonstruowanym na potrzeby Europejskiego Indeksu Zdrowia (Euro Health Consumer Index ), 
pozycja Polski pogarsza się – z 12. w roku 2005 do 32. w roku 2014. 
W rankingu 37 badanych krajów 
tylko dla 5 odnotowano niższy niż 
w Polsce indeks. 
Monitor Polski – 204 –  Poz. 260 
 
203 zatrzymanie wysokiej klasy specjalistów w zakresie informatyki w kraju, upowszechnienie polskich 
rozwiązań informatycznych w dziedzinie telemedycyny , przy jednoczesnym rozwoju telemedycyny 
w Polsce. Będzie miało to pozytywny wpływ zarówno n a wzrost gospodarczy, jak i stan finansów 
publicznych (m.in. nowe miejsca pracy, wyższe wpływ y z podatków, efektywniej działający system opieki 
zdrowotnej). 
Kapitał społeczny 
Aktywność społeczna 
 
Źródło: Diagnoza społeczna 2015 
Pojęcie kapitału społecznego obejmuje z reguły to, co decyduje o zdrowych relacjach społecznych, dbani u 
o dobro wspólne i współpracy opartej na uogólnionym  zaufaniu do ludzi. Podkreślić należy pozytywną rol ę 
kapitału społecznego dla rozwoju gospodarczego: kap itał społeczny ułatwia negocjacje, obniża koszty 
transakcji, skraca proces inwestycyjny, zmniejsza k orupcję, zwiększa rzetelność kontrahentów, sprzyja 
długoterminowym inwestycjom i dyfuzji wiedzy, zapob iega nadużywaniu dobra wspólnego i zwiększa 
solidarność międzygrupową, a także sprzyja społeczn ej kontroli działania władz. Przykładem dobrych 
praktyk, jakie w tym zakresie obserwuje się na obsz arach wiejskich, jest idea tworzenia i zaangażowani a 
lokalnej społeczności dla przyspieszenia lokalnego rozwoju gospodarczego poprzez formę Lokalnych Grup 
Działania. W Polsce istnieją stabilne podstawy do rozwoju kapi tału społecznego rozumianego jako potencjał 
współdziałania, osadzony w powiązaniach międzyludzk ich i systemie wartości, który zgodnie z efektem 
synergii może przynieść korzyści osobom wchodzącym w interakcje. Generalnie jednak obserwuje się 
ograniczoną liczbę oddolnych działań na rzecz dobra  wspólnego , a dominującą rolę odgrywa kapitał 
wiążący (zamknięte kręgi kontaktów społecznych, ogr aniczonych przede wszystkim do członków rodziny 
oraz znajomych) przy niewielkim udziale tzw. kapita łu pomostowego (odnoszącego się do sieci pomiędzy 
osobami należącymi do różnych społeczności). Polacy  (szczególnie osoby młode) mają bardzo dobre 
podstawy teoretyczne i wysokie kompetencje twarde ( wykształcenie), jednocześnie niskie kompetencje 
miękkie, przez co skuteczność kontaktów interperson alnych jest ograniczona. Polacy są zdecydowanie 
mniej ufni niż inne narody europejskie (w 2014 r. P olska pod tym względem znajdowała się na 48. miejsc u 
na świecie i na 22. w UE – wg European Social Survey ). Doprowadza to do bierności, braku inicjatywy i 
postaw przedsiębiorczych, obniżając potencjał społe czeństwa i możliwości rozwoju podmiotów 
gospodarczych w przyszłości. Istnieje zatem uzasadn iona konieczność rozwoju tych kompetencji, które 
podniosłyby wartości głównych determinant kapitału społecznego, tj. zaufania i kondycji trzeciego sekt ora.  
Instytucje społeczeństwa obywatelskiego  w Polsce – jak wskazują liczne badania porównawcze  – mają 
charakter enklawowy i są jednymi z najsłabszych i relatywnie najmniej licznych w Europie. Od 2008 r. 
obserwowane jest systematyczne zmniejszanie się lic zby członków stowarzyszeń. W 2015 r. przeciętne 
stowarzyszenie liczyło 30 osób, podczas gdy jeszcze
 7  l a t  t e m u  –  4 0 .  N a  p o z i o m i e  o k .  3 0 0 0  r o c z n i e  
ustabilizowała się liczba nowo rejestrowanych stowa r z y s z e ń  w  P o l s c e  ( w  s z c z y t o w y m  r o k u  2 0 0 1  b y ł o  i c h  
5500).79 
Liczba zatrudnionych w sektorze non-profit nieznacz nie przewyższa 1% zatrudnionych w gospodarce 
narodowej, a niemal połowa (45%) polskich stowarzys zeń i fundacji opiera się wyłącznie na pracy 
                                                           
79 Wg danych Stowarzyszenia Klon/Jawor. Warunkiem współpracy 
opartej na zaufaniu i punktem 
wyjścia dla rozwoju 
nowoczesnej gospodarki jest 
kapitał społeczny.  
Monitor Polski – 205 –  Poz. 260 
 
204 społecznej. Mimo stopniowego wzrostu przychodów80 sektora pozarządowego, poważnym problemem jest 
brak stabilności i przewidywalności finansowania or az istotne rozwarstwienie tego sektora pod względem  
potencjału (w 2014 r. 10% najzasobniejszych stowarz yszeń i fundacji rozporządzało aż 84% całego budżet u 
sektora pozarządowego). Zróżnicowanie źródeł przych odów ma kluczowe znaczenie dla kondycji sektora 
obywatelskiego, wciąż jednak ponad połowę budżetu o rganizacji pozarządowych stanowią krajowe 
i zagraniczne źródła publiczne. Tylko 13% to wpływy  z filantropii, a 16% to dochody z własnej działaln ości 
ekonomicznej organizacji. Co więcej, zauważalny wzr ost przychodów organizacji w skali globalnej nie 
przekłada się na ich zdolność do powiększania indyw idualnej i korporacyjnej filantropii. 
Zdecydowana większość (9 na 10) organizacji sektora  non-profit angażowała się w 2013 r. według GUS we 
współpracę z innymi podmiotami. Aż 84% badanych org anizacji deklarowało współpracę z sektorem 
publicznym, w tym z jednostkami samorządu terytoria lnego aż 72%. Drugim co do wielkości partnerem 
sektora non-profit są inne podmioty tego sektora (5 7%). Powoduje to rosnące uzależnienie sektora non-
profit od sektora publicznego. Jednocześnie niekorz ystnie na tę współpracę wpływa sposób, w jaki 
instytucje publiczne realizują zadania, sięgając po  zasoby organizacji pozarządowych. Jednostki samorz ądu 
terytorialnego ponad 13-krotnie częściej zlecają or ganizacjom zadania publiczne, wykorzystując formułę  
wspierania (co wymaga od organizacji przedstawienia  wkładu własnego i powoduje zjawisko zaniżania ceny  
zadania blokującego rozwój) niż powierzania zgodnie  z dyspozycją ustawy o działalności pożytku 
publicznego i wolontariacie . Badacze sektora obywatelskiego nazywają to zjawis ko odwróceniem zasady 
pomocniczości. 
Przejawem słabej spójności społecznej i niewystarcz ającego kapitału społecznego jest także niskie 
zaangażowanie Polaków w działania wolontariackie . Wolontariat to z jednej strony kształtowanie post aw 
altruistycznych, a z drugiej realny wymiar wartości  dodanej w gospodarce narodowej mierzonej jako koszt 
zastąpienia pracy wolontariuszy zatrudnieniem praco wniczym. Wg danych GUS w wolontariat angażowało 
się w 2011 r. jedynie 10,3% osób w wieku 15 lat i w ięcej. Ponadto, odmiennie niż w krajach o bardziej 
rozwiniętej kulturze wolontariatu (gdzie struktura wieku wolontariuszy ma kształt litery „U" ilustrują cy 
większe zaangażowanie osób, które jeszcze nie rozpo częły aktywności zawodowej, oraz tych, które właśni e 
ją zakończyły), udział wolontariuszy-seniorów w wie ku powyżej 65 lat poświęcających czas na wspomagani e 
organizacji lub instytucji wynosił 9,1% i był tylko  o 0,2% wyższy od wartości najniższej w grupie 25–3 4 lata. 
Nastawienie na aktywność wolontariacką jest ważnym zadaniem szkoły. 
Kapitał społeczny może być umacniany także poprzez sport, który doskonale nadaje się do kształtowania 
postaw prospołecznych.  Zakres podmiotowy oddziaływania jest w tym przypad ku szeroki i obejmuje 
zarówno samych uczestników współzawodnictwa sportow ego, u których sport kształtuje określone 
wartości, jak i osoby zaangażowane (nawet pośrednio ) w jego organizację. Sport stwarza też możliwość 
osobistego zaangażowania w działania na rzecz społe czności lokalnej, także w formie wolontariatu 
sportowego. Potencjał społeczny sportu może być rów nież wykorzystywany w procesie resocjalizacji czy 
oddziaływania na grupy zagrożone wykluczeniem, taki e jak młodzież z mniej uprzywilejowanych środowisk,  
osoby niepełnosprawne.  Wpływ na budowanie kapitału społecznego ma również udział w wydarzeniach i inicjatywach o charakterze 
kulturalnym, wzmacniających poczucie wspólnoty i to żsamości, co może odbywać się za pośrednictwem 
bibliotek, domów kultury czy organizacji wydarzeń ł ączących w sobie wartości tradycyjne z patriotyczny mi, 
cementujących środowiska lokalne, obejmujące budowa nie tożsamości w oparciu o lokalne dziedzictwo, 
tworzenie przestrzeni do poszukiwań i inspiracji cz y też miejsce spotkań dla różnych grup wiekowych 
i zawodowych. Z danych odnoszących się do kultury w ynika, że głównymi problemami, z jakimi mierzy się 
ten obszar, są przede wszystkim: brak spójnej polit yki kulturalnej, duże zróżnicowanie wydatków 
publicznych na kulturę pomiędzy województwami/regio nami, ograniczony dostęp do środków 
niepublicznych i finansowanie jej głównie ze środkó w publicznych. Istotny jest również rozwój czytelni ctwa 
w Polsce, gdyż jak pokazują dane w 2014 r. osób w w ieku 15 lat i więcej, które można uznać za 
rzeczywistych czytelników (deklaracja przeczytania siedmiu lub więcej książek wciągu roku), było 11%. 
Warto podkreślić, że w ciągu dekady 1994–2004 odset ek takich osób wynosił 22–24%. 
                                                           
80 Jak pokazują dane (Stowarzyszenie Klon/Jawor) w la tach 2011-2014, mediana przychodów organizacji poza r z ą d o w y c h  w z r o s ł a  z  1 8  t y s .  z ł  d o  
27 tys. zł. 
Monitor Polski – 206 –  Poz. 260 
 
205 Istotną rolę w rozwijaniu kapitału społecznego na p oziomie lokalnym może i powinna odgrywać szkoła, 
angażując w różnego rodzaju aktywności społeczność rodziców, uczniów i nauczycieli. 
II. Cele i oczekiwane efekty 
Kapitał ludzki o wysokich kompetencjach i kwalifikacjach dostosowanych do 
wyzwań zmieniającej się rzeczywistości stanowi jede n z nieodzownych warunków 
szybkiego rozwoju gospodarczego oraz poprawy jakośc i życia obywateli. Kluczowe 
jest pomnażanie i wykorzystywanie potencjału wiedzy , umiejętności 
i kreatywności, który pozwala na realizację aspirac ji zawodowych, umożliwia 
adaptację do ciągle pojawiających się zmian w gospo darce oraz jest niezbędny dla 
tworzenia nowych, innowacyjnych rozwiązań. Jakość k apitału ludzkiego to również 
kwestia lepszego zdrowia, co stanowi warunek niezbę dny dla utrzymywania 
aktywności zawodowej i społecznej oraz wysokiej jak ości życia.  
Warunkiem współpracy opartej na zaufaniu i punktem wyjścia dla rozwoju 
nowoczesnej gospodarki jest kapitał społeczny, stan owiący obok zaufania 
społecznego ważny komponent społeczeństwa obywatels kiego. Kształtowanie 
świadomych i odpowiedzialnych postaw sprzyjających kooperacji, kreatywności 
oraz komunikacji, edukacja obywatelska i patriotycz na, mająca na celu budowę 
wspólnoty, zwiększenie partycypacji społecznej i wp ływu obywateli na życie 
publiczne, rozwój dialogu społecznego i obywatelski ego, systemowe wspieranie 
zorganizowanych form działalności społecznej i inst ytucji społeczeństwa 
obywatelskiego, promowanie partnerskiej współpracy oraz rozwijanie potencjału 
kulturowego i sportowego są warunkiem powodzenia pl anowanych działań 
rozwojowych. Silne organizacje społeczeństwa obywat elskiego przyczyniają się do 
budowy gęstej sieci społecznych powiązań i tworzeni a wspólnoty81. Wypełniają 
także ważne funkcje wspierające rozwój państwa i go spodarki, takie jak tworzenie 
miejsc pracy, rozwój ekonomii społecznej, kontrola i monitoring władzy, 
rzecznictwo interesów, integracja społeczna, kształ cenie liderów i wiele innych. 
Dla rozwoju kapitału społecznego ogromną szansą jes t także wykorzystanie 
dotychczasowych doświadczeń z podejścia LEADER (RLK S) oraz możliwości 
oferowanych przez jego zinstytucjonalizowane formy,  jakie oferują Rada Dialogu 
Społecznego oraz wojewódzkie rady dialogu społeczne go, które poprzez 
zaangażowanie partnerów społecznych w kształtowanie  polityki społeczno-
gospodarczej kraju (od projektowania jej założeń, p rzez implementację, ewaluację 
i korektę) mogą realnie współuczestniczyć w polityce rozwojowej kraju. 
Poprawa jakości kapitału ludzkiego i społecznego bę dzie efektem lepszego funkcjonowania systemu 
oświaty, szkolnictwa wyższego, sfery uczenia się do rosłych, ochrony zdrowia, dostępu do dóbr kultury, 
a także rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Lepiej wykształcone społeczeństwo to większe szanse na 
znalezienie dobrej pracy, a także wszechstronny roz wój.  Jednak obecnie i w przyszłości nie wystarczy, by 
rozwój ten opierał się jedynie na wykształceniu nab ytym w młodości. Koniecznością staje się uczenie si ę 
dorosłych w różnych formach i miejscach oraz nabywa nie nowych umiejętności umożliwiających zmianę 
zawodu. Potrzebne jest promowanie uczenia się w pra cy oraz w aktywności społecznej, czyli uczenia się 
przez całe życie. Środowisko pracy i aktywności spo łecznej było dotychczas niedoceniane jako naturalne  
środowisko uczenia się dorosłych. Działania mające na celu poprawę dostępu i jakości opieki zdrowotnej 
przyczynią się do polepszenia warunków życia ludnoś ci w Polsce, co przełoży się na wydłużenie życia ko biet 
i mężczyzn. Wzrośnie wzajemne zaufanie obywateli (w  tym przedsiębiorców), co sprzyjać będzie 
wypracowywaniu lepszych rozwiązań na rzecz rozwoju kraju. 
 
  
                                                           
81 Elementarz III sektora, Stowarzyszenie Klon/Jawor , Warszawa 2005, str. 18-19 Poprawa jakości 
kapitału ludzkiego  
Zwiększenie udziału  
kapitału 
społecznego w 
rozwoju społeczno-
gospodarczym 
kraju Poprawa  jakości 
kapitału ludzkiego  
Zwiększenie udziału  
kapitału 
społecznego (w tym 
organizacji 
społeczeństwa 
obywatelskiego) 
w rozwoju 
społeczno-
gospodarczym 
Monitor Polski – 207 –  Poz. 260 
 
206 III. Wskaźniki 
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość w roku 
2020 Wartość w 
roku 2030 Źródło 
danych 
Osoby dorosłe uczestniczące w kształceniu 
lub szkoleniu (w wieku 25–64 lata) % 3,5 
(2015) 4,2 9 GUS 
Stopa bezrobocia absolwentów szkół 
prowadzących kształcenie zawodowe wg 
BAEL % 38,8 
(2015) 36 21 GUS 
Przeciętne trwanie życia w zdrowiu 
(HLY) lata kobiety: 62,7 
mężczyźni: 
59,2 
(2014) kobiety 
i mężczyźni: 
podwyższenie 
wartości 
wskaźnika kobiety: 75 
mężczyźni: 69 Eurostat 
Wskaźnik zaufania do władz lokalnych 
miasta/gminy % 49,5 
(2015) wzrost wzrost GUS  
Udział osób zatrudnionych w III sektorze w 
stosunku do ogółu zatrudnionych w 
gospodarce narodowej % 0,9 2 3 GUS 
IV. Kierunki interwencji 
1. Lepsze dopasowanie edukacji i uczenia się do potrze b nowoczesnej gospodarki 
Istotnym obciążeniem dla wzrostu gospodarczego Pols ki jest duży odsetek osób dorosłych z niskim 
p o z i o m e m  u m i e j ę t n o ś c i  z a w o d o w y c h ,  a  t a k ż e  t z w .  u m i e jętności uniwersalnych, pozwalających na ich 
wykorzystanie w wielu różnych profesjach. Osoby te są wykluczone z działań innowacyjnej gospodarki, ni e 
tworzą stabilnej grupy odbiorców produktów i usług takiej gospodarki. Jednym z bardziej widocznych 
przejawów tego problemu jest mała zdolność do uczes tniczenia w rynku produktów i usług cyfrowych oraz 
obniżenie mobilności zawodowej ze względu na niski poziom umiejętności ogólnych/uniwersalnych (np. 
rozumienia tekstów, znajomości języków obcych, umie jętności cyfrowych, myślenia matematycznego, 
zdolności uczenia się, przedsiębiorczości, aktywnego uczestnictwa w kulturze i życiu społecznym). Bada nia 
OECD realizowane m.in. w Polsce pokazały, że proble m zbyt niskich umiejętności ogólnych dotyczy około 
20% dorosłych. W zakresie umiejętności cyfrowych ten odsetek jest jeszcze wyższy. Według danych 
Eurostatu ok. 60% osób dorosłych w Polsce nie ma po dstawowych umiejętności cyfrowych82. Polskę na tle 
innych krajów Unii Europejskiej cechuje relatywnie niski poziom kompetencji osób dorosłych, a także 
bardzo niskie zaangażowanie dorosłych Polaków oraz przedsiębiorstw w inwestowanie w kapitał ludzki 
(poprzez nabywanie nowych kompetencji po zakończeni u edukacji w ramach szkoły lub uczelni). Wzrost 
udziału osób dorosłych w edukacji i wzmocnienie dor adztwa edukacyjno-zawodowego, a także rozwój 
oferty kształcenia ustawicznego w formach pozaszkolnych, adresowanej do osób dorosłych, stają się głównymi wyzwaniami w obszarze wyrównywania dostępu
 d o  u c z e n i a  s i ę  p r z e z  c a ł e  ż y c i e  d l a  o s ó b  
dorosłych. 
Jednocześnie z uwagi na fakt, że Polskę charakteryz uje wysoki poziom uczestnictwa w edukacji formalnej , 
to głównym wyzwaniem stawianym przed systemem oświa ty jest zapewnienie jak najwyższej jakości 
nauczania oraz lepsze przygotowanie uczniów do przy szłego zatrudnienia, poprzez poprawę efektów 
uzyskiwanych na skutek procesu edukacyjnego. Istotn ym jest również dążenie do wyrównywania szans 
edukacyjnych w szczególności mieszkańców wsi i mały ch miast. W pierwszej kolejności wymagać to będzie 
wdrożenia nowej struktury szkół w ramach reformy sy stemu oświaty, a także przeprowadzenia związanych 
z tym zmian programowych, które mają przygotować sz koły do osiągnięcia ww. wyzwań. Rozpoczęta już 
reforma systemu edukacji stanowi pierwszy krok w bu dowaniu systemu oświaty lepiej dostosowanego do 
wymagań współczesności i potrzeb gospodarczych. Kła dzie szczególny nacisk na wzmocnienie roli szkoły 
w budowaniu kompetencji niezbędnych do funkcjonowan ia we współczesnym świecie (przedsiębiorczości, 
kreatywności, uczestnictwa w życiu gospodarczym), z akłada zmiany w kształceniu zawodowym 
                                                           
82 Eurostat: http://ec.europa.eu/eurostat/web/products-datasets/ -/isoc_sk_dskl_i  
Monitor Polski – 208 –  Poz. 260 
 
207 (podwyższanie jakości kształcenia, poprawa statusu i renomy szkół zawodowych, nowe poziomy 
wykształcenia – tzw. szkoły branżowe), upraszcza wp rowadzanie innowacji i eksperymentów 
pedagogicznych, pozwalających na większe zaangażowa nie i kreatywność nauczycieli. Wychodząc 
naprzeciw globalnym wyzwaniom wynikającym z procesó w demograficznych i migracyjnych, reforma 
wprowadza nową formę organizacyjną edukacji dla uczniów, którzy przybywają z zagranicy (zarówno dla 
obywateli polskich, jak i cudzoziemców) – oddział p rzygotowawczy. Jest to specjalny oddział szkolny, 
możliwy do utworzenia także w trakcie trwania roku szkolnego w celu umożliwienia szybkiego 
i efektywnego włączenia do wspólnej nauki z polskim i rówieśnikami uczniów z rodzin migranckich, którzy  
mają problemy w komunikacji, wynikające z nieznajom ości lub słabej znajomości języka polskiego, lub 
trudności adaptacyjne, związane z wcześniejszym ksz tałceniem za granicą. 
Potencjał badawczo-naukowy i dydaktyczny uczelni ni e jest wykorzystywany w sposób efektywny. Polskie 
uczelnie przegrywają konkurencję międzynarodową na arenie badawczej, o czym świadczy coraz niższa 
pozycja w rankingach uniwersytetów. Dlatego też prz eprowadzona zostanie kompleksowa reforma 
szkolnictwa wyższego. Gruntownej zmiany wymaga syst em finansowania uczelni, a także sposób 
zarządzania szkołami wyższymi. Konieczne jest umięd zynarodowienie szkolnictwa wyższego i nauki, 
zintensyfikowanie współpracy nauki i biznesu, stwor zenie nowych ścieżek kariery akademickiej oraz 
podniesienie jakości kształcenia, w tym dostosowani e kompetencji studentów do realnych potrzeb rynku 
pracy. Zmiany służące tym celom zostaną ujęte w prz ygotowywanej Ustawie 2.0 , która stanowi kluczowy 
element Strategii na rzecz doskonałości naukowej, nowoczesn ego szkolnictwa wyższego, partnerstwa 
z biznesem oraz społecznej odpowiedzialności nauki , ogłoszonej we wrześniu 2016 r. (Filar I – Konstyt ucja 
dla nauki). 
Działania do 2020 r.: 
 Zmiana struktury szkolnictwa, przyczyniająca się do  wyrównania szans, podniesienia jakości edukacji. 
Docelowa struktura szkolnictwa będzie obejmowała: 8 -letnią szkołę podstawową, 4-letnie liceum 
ogólnokształcące, 5-letnie technikum, 3-letnią branżową szkołę I stopnia, 2-letnią branżową szkołę 
II stopnia, szkołę policealną oraz 3-letnią szkołę specjalną przysposabiającą do pracy. 
 Poprawa innowacyjności kształcenia83 m.in. poprzez: zmiany podstaw programowych (większ y nacisk 
na kompetencje uniwersalne: komunikowanie się w jęz yku ojczystym i w językach obcych, 
kreatywność, inicjatywność, przedsiębiorczość, inno wacyjność, umiejętność pracy zespołowej oraz na 
wsparcie uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjn ych), co spowoduje zmiany w programach 
nauczania i podręcznikach, metodach mierzenia efekt ów kształcenia, metodach kształcenia 
i doskonalenia nauczycieli, metodach pracy szkoły ( metody projektowe, wykorzystanie technologii 
ICT), podnoszenie kompetencji kadry zarządzającej s zkół, większe angażowanie rodziców w proces 
edukacyjny, kształcenie kompetencji analitycznych ( m.in. umiejętności wyszukiwania i selekcji 
informacji, korzystania z danych statystycznych, ko ntekstowej operacjonalizacji wiedzy) i społecznych 
uczniów (współpracy, rozwiązywania problemów, dział ania w środowisku lokalnym i na jego rzecz). 
 Dopasowanie szkolnictwa zawodowego do potrzeb nowoc zesnej gospodarki – współpraca szkół 
i samorządów lokalnych z pracodawcami, silniejszy n acisk na kształtowanie umiejętności 
praktycznych (w tym zwiększenie wymiaru stażu i pra ktyk realizowanych u pracodawców oraz 
umożliwianie kształcenia w rzeczywistym środowisku pracy – rozwój i upowszechnianie kształcenia 
dualnego), modernizacja oferty i treści kształcenia  i szkolenia zawodowego, monitorowanie rynku 
pracy pod kątem zapotrzebowania na zawody, doradztw o i poradnictwo zawodowe, popularyzacja 
szkolnictwa zawodowego wśród uczniów i ich rodziców , podnoszenie kompetencji i kwalifikacji 
nauczycieli prowadzących kształcenie w szkołach zaw odowych, silniejsze zaangażowanie 
przedsiębiorców/pracodawców w tym obszarze, poprawa  jakości i dostępu do informacji 
o potrzebach kompetencyjnych dla rynku pracy i racj onalizacja wyboru ścieżki edukacyjnej.  
                                                           
83 Zgodnie z przyjętymi zmianami w systemie oświaty d ziałalność innowacyjna ma być integralnym elementem  działalności szkoły. Szkoła będzie 
zobowiązana do kształtowania u uczniów postaw przed siębiorczości i kreatywności, sprzyjających aktywnemu uczestnictwu w życiu gospodarczym, 
w tym poprzez stosowanie w procesie kształcenia inn owacyjnych rozwiązań programowych, organizacyjnych lub metodycznych. Zniesienie 
wymogów formalnych, warunkujących realizację innowa cji, wyzwoli kreatywność uczniów i nauczycieli. Prz y czym nauczyciele będą wspierani 
w ramach nadzoru pedagogicznego.  
 
Monitor Polski – 209 –  Poz. 260 
 
208  Uelastycznienie struktury szkolnictwa zawodowego i zapewnienie dostępu do dalszego kształcenia – 
wprowadzenie dwustopniowej szkoły branżowej zwiększ ającej drożność kształcenia zawodowego 
i ułatwiającej jej absolwentom podejmowanie wyborów  edukacyjnych i zawodowych.  
 Objęcie placówek doskonalenia nauczycieli obowiązki em akredytacji przyczyniające się do poprawy 
jakości ich pracy i do podnoszenia kompetencji nauc zycieli.  
 Rozwój szkolnictwa wyższego zgodnie z trzema filara mi Strategii dla szkolnictwa wyższego i nauki , 
ogłoszonej 9 września 2016 r. – Konstytucja dla nau ki, Innowacje dla gospodarki, Nauka dla Ciebie, 
w kierunku systemu efektywnie współpracującego z ot oczeniem (gospodarczym, społecznym, 
kulturowym), bazującego na bardziej autonomicznych i odbiurokratyzowanych uczelniach, 
promującego: doskonałość naukową opartą na jakości,  funkcjonowanie interdyscyplinarnych 
zespołów badawczych, zrównanie w dostępie do finans owania uczelni niepublicznych o najwyższej 
jakości kształcenia. 
 Dopasowanie szkolnictwa wyższego do potrzeb nowocze snej gospodarki – realizacja programów 
kształcenia dostosowanych do potrzeb rynku pracy, rozwijanie sieci współpracy między szkołami 
wyższymi a przedsiębiorcami i innymi podmiotami (np . NGO, partnerzy społeczni), szersze 
zaangażowanie praktyków w proces edukacyjny (np. w zakresie oferty dydaktycznej tworzonej 
i realizowanej wspólnie przez uczelnie i przedsiębi orców), realizacja wdrożeniowej ścieżki kariery 
akademickiej (doktoraty wdrożeniowe), wsparcie kół naukowych, ewaluacja efektów kształcenia 
w kontekście powiązania z potrzebami gospodarki, ud ział studentów w wysokiej jakości programach 
stażowych i praktykach zawodowych. 
 Tworzenie sprzyjających warunków do zastosowania w edukacji nowych rozwiązań 
teleinformatycznych poprzez zagwarantowanie dostępu  do szybkich łączy i usług online wszystkim 
placówkom edukacyjnym w kraju oraz stworzenie jedne j wspólnej dla całego kraju sieci edukacyjnej. 
 Wsparcie zarządzania i rozwój kadr na uczelniach – wprowadzanie nowych rozwiązań w zakresie 
zarządzania procesem kształcenia oraz aktualizacji kompetencji kadr uczelni; działania podnoszące 
kompetencje zarządcze kadr kierowniczych i administ racyjnych, uwzględniające też konieczność 
łączenia większej liczby ról (nauczyciel, lider, ko ordynator projektów, menedżer, mentor, opiekun 
naukowy, wynalazca, popularyzator nauki); konsolida cja niektórych uczelni w następstwie 
postępujących zmian demograficznych; realizacja tzw . trzeciej misji uczelni (np. wsparcie 
Uniwersytetów III Wieku, Uniwersytetu II Wieku, Uni wersytetu Młodego Odkrywcy); wprowadzenie 
zmian prawnych, dających uczelniom nowe możliwości potwierdzania efektów uczenia się osób 
dorosłych. 
Działania do 2030 r.: 
 Kształtowanie u uczniów postaw prospołecznych, w ty m poprzez stwarzanie warunków do działania 
w szkole wolontariuszy, stowarzyszeń i innych organizacji (w szczególności harcerskich). 
 Poprawa umiejętności osób dorosłych oraz ich udział u  w  e d u k a c j i  ( w  t y m  o s ó b  o  n i s k i c h  
kwalifikacjach) m.in. poprzez: wzmocnienie doradztwa edukacyjno-zawodowego, rozwój elastycznej, adresowanej do osób dorosłych oferty placówek funkc jonujących w społeczności lokalnej (w tym 
zwłaszcza na terenach wiejskich i w małych miastach ), promocję innych form uczenia się dorosłych 
(uczenie się przez działanie, uczenie się w miejscu  pracy oraz rozwijanie kompetencji przez realizację  
działań społecznych), promocję korzyści z uczenia s ię przez całe życie, wdrażanie i upowszechnienie 
możliwości uznawania oraz potwierdzania wiedzy i um iejętności nabytych nieformalnie różnymi 
drogami (np. w pracy zawodowej, w wolontariacie) po wiązanie kształcenia i szkolenia dorosłych 
z europejskimi standardami nabywania kwalifikacji, szersze wykorzystanie istniejących instrumentów 
wsparcia (np. kwalifikacyjne kursy zawodowe, Krajow y Fundusz Szkoleniowy), rozwój kompetencji 
i umiejętności miękkich poprzez działania praktyczn e w ramach edukacji pozaformalnej, stałe 
monitorowanie umiejętności osób dorosłych, w tym pr zez uczestnictwo w międzynarodowych 
badaniach w tym zakresie. 
 Upowszechnienie podmiotowych systemów finansowania usług rozwojowych, które pozwolą na 
proste i szybkie finansowanie usług doradczych lub szkoleniowych wybranych przez przedsiębiorcę 
oraz finansowanie zwrotne specjalistycznych szkoleń/kursów dla profesjonalnych kadr gospodarki (w oparciu o określone standardy systemu zapewniani a jakości usług). 
Monitor Polski – 210 –  Poz. 260 
 
209  Umiędzynarodowienie i otwarcie polskich szkół wyższ ych na innowacje (zwłaszcza w kontekście 
poprawy pozycji uczelni w rankingach międzynarodowy ch) m.in. poprzez utworzenie Narodowej 
Agencji Wymiany Akademickiej, której zadaniem będzi e wspieranie międzynarodowej wymiany 
naukowej i edukacyjnej oraz promocji polskiego szko lnictwa wyższego, stworzenie otoczenia 
prawnego sprzyjającego innowacyjności i komercjaliz acji wyników badań naukowych przez uczelnie 
i jednostki naukowe, stworzenie warunków, które poz wolą na zatrudnianie w Polsce zagranicznych 
uczonych z dorobkiem naukowym, zachęcanie studentów  pochodzących spoza Unii Europejskiej do 
podejmowania studiów na polskich uczelniach. 
Projekty strategiczne: 
Reforma szkolnictwa wyższego  – przygotowana przez środowisko naukowe, w szczegó lności zorientowana 
na poszukiwanie nowych rozwiązań w zakresie wykorzy stania potencjału badawczo-naukowego 
i dydaktycznego uczelni. Reforma przewiduje m.in. w yodrębnienie trzech typów uczelni: badawczych 
(prowadzących badania naukowe o znaczeniu międzynar odowym, dostarczających nauce i gospodarce 
wysokiej klasy specjalistów, oraz prowadzących stud ia wyższe na wysokim poziomie, umożliwiające 
włączenie studentów od początku kształcenia w proje kty naukowe); badawczo-dydaktycznych 
(prowadzących kształcenie specjalistów oraz badania  naukowe, uwzględniające przede wszystkim potrzeby 
regionu); zawodowych (skupionych na działalności dy daktycznej, włączających praktyków w proces 
kształcenia, ukierunkowanych na dostarczanie lokaln emu i regionalnemu rynkowi pracy specjalistów 
w deficytowych obszarach). Reforma obejmować będzie  także system oceny jakości, kwestie finansów, 
mienia jednostek w systemie szkolnictwa wyższego. W ramach projektu zostanie również wprowadzony 
nowy model kształcenia na poziomie wyższym w celu l epszego dopasowania kompetencji studentów 
i doktorantów do potrzeb rynku pracy.  
Zintegrowany System Kwalifikacji  (ZSK) – projekt obejmujący wdrożenie Zintegrowaneg o Systemu 
Kwalifikacji (ZSK), który podniesie poziom i jakość  kapitału ludzkiego w Polsce (poprzez wzrost liczby  osób 
uczących się i zwiększenie efektywności inwestycji w kapitał ludzki). 
Inicjatywa na rzecz umiejętności  – program promujący uczenie się w różnych formach przez całe życie, 
obejmujący ponadresortowe podejście do kształcenia kompetencji i umiejętności Polaków, oparty na 
nowym modelu kształcenia dorosłych bazującym na edu kacji pozaformalnej, uznawaniu efektów edukacji 
innej niż formalna (pozaformalnej i uczenia się nie formalnego) oraz szerszej dostępności do usług 
zintegrowanych dla obywateli, w których oferty eduk acyjne połączone są z usługami z innych zakresów 
(promocja przedsiębiorczości i zatrudnienia, wsparc ie rodziny, uczestnictwo w kulturze, aktywność 
społeczna). 
Szkoła dla innowatora – przygotowanie kompleksowego systemu kształcenia i nnowatorów, obejmującego 
różne szczeble edukacji (m.in. przegląd i ewentualn e uzupełnienie podstawy programowej kształcenia 
ogólnego o treści wspierające rozwijanie kompetencj i proinnowacyjnych uczniów oraz wspieranie 
nauczycieli w zakresie doboru i stosowania metod na uczania rozwijających kompetencje proinnowacyjne 
uczniów) oraz wzmocnienie zasobów funkcjonujących w  ramach tego systemu (kształcenie i doskonalenie 
nauczycieli). 
Edukacj@ w społeczeństwie cyfrowym  – zapewnienie wyposażenia i infrastruktury dla roz wijania 
kompetencji uczniów i nauczycieli w zakresie stosow ania TIK w procesie edukacyjnym.  Komponentem 
projektu będzie Ogólnopolska Sieć Edukacyjna . 
Nowoczesne kadry dla polskiego przemysłu (szkolnict wo zawodowe) – nowy model współpracy 
szkolnictwa zawodowego z gospodarką w tym m.in. kształcenie połączone z praktyką zawodową 
u pracodawcy, aktywny udział przemysłu w przygotowa niu programów nauczania, rozwój centrów 
kształcenia praktycznego, modułowej oferty edukacyj nej, kwalifikacyjnych kursów zawodowych itp. 
Studiuj i pracuj w Polsce – projekt zmierzający do likwidacji luki kapitału l udzkiego w sektorach 
strategicznych polskiej gospodarki, poprzez zachęca nie studentów cudzoziemców do studiowania i pracy 
w Polsce, jak również wsparcie studiowania w Polsce  dzieci polskich repatriantów. Projekt będzie 
obejmował stworzenie Narodowej Agencji Wymiany Akad emickiej, wspierającej międzynarodową wymianę 
naukową i edukacyjną oraz promocję polskiego szkoln ictwa wyższego. Agencja będzie realizowała działania 
Monitor Polski – 211 –  Poz. 260 
 
210 mające na celu wsparcie możliwości studiowania w Po lsce przez cudzoziemców oraz studiowania 
w międzynarodowym kontekście przez polskich student ów i doktorantów, a także zwiększania poziomu 
mobilności młodych naukowców oraz liczby wybitnych naukowców i nauczycieli akademickich z zagranicy 
w Polsce. 
2. Poprawa stanu zdrowia obywateli oraz efektywności s ystemu opieki zdrowotnej  
Poprawa stanu zdrowia obywateli zależy przede wszys tkim od zmian w stylu i środowisku życia, które maj ą 
istotny wpływ na powstawanie wielu chorób, tzw. cho rób cywilizacyjnych. Koszty ich leczenia (liczone 
w dziesiątkach miliardów złotych rocznie) wielokrot nie przekraczają wydatki przeznaczane na zapobiegan ie 
tym chorobom. Szczególnie istotne w świetle zachodz ących zmian społeczno-demograficznych oraz 
związanych ze stylem życia i pracy (upowszechnienie  telewizji, masowe wykorzystanie komputerów; 
dominacja transportu samochodowego) staje się promo wanie profilaktyki, aktywności fizycznej 
i właściwego odżywiania się.  
Umieralność i przeciętna długość życia w Polsce są wciąż na poziomie gorszym niż wynoszą średnie 
wskaźniki dla krajów Unii Europejskiej, a poprawa t ych wskaźników nie następuje w wystarczająco szybki m 
tempie84. Zachorowalność na choroby cywilizacyjne jest jedn ą z głównych przyczyn dezaktywacji 
zawodowej osób w wieku produkcyjnym, a także przycz ynia się do niższej produktywności osób 
zatrudnionych. Rosnące koszty leczenia chorób cywil izacyjnych wraz z niekorzystnymi prognozami 
demograficznymi mogą w długoterminowej perspektywie  istotnie ograniczać przyszły rozwój gospodarczy 
kraju. Istnieje zatem konieczność poprawy ogólnej s ytuacji zdrowotnej polskiego społeczeństwa.  
Większa efektywność systemu opieki zdrowotnej zależ y od szeregu różnych czynników: od sposobu 
finansowania począwszy, poprzez precyzyjne określen ie zakresu świadczonych usług zdrowotnych (na 
różnych szczeblach systemu ochrony zdrowia, z integ ralną rolą ich jakości, kompleksowości i dostępnośc i), 
posiadanych zasobów finansowych, kadrowych oraz inf rastrukturalnych, po rezultat, jaki zostaje osiągni ęty 
w wyniku podejmowanych interwencji i rozwiązań syst emowych.  
Przeprowadzona diagnoza wskazuje, że system ochrony  zdrowia jest istotnie niedofinansowany, 
postępująca komercjalizacja nie uwzględnia w wystar czającym stopniu pacjenta, zadania z zakresu zdrowi a 
publicznego nie są prawidłowo realizowane. Nieoptym alny podział obowiązków pomiędzy Ministrem 
Zdrowia a Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ) utrudni a sprawowanie nadzoru nad systemem. Wskazane 
niedomagania stanowią asumpt do przeprowadzenia ref ormy systemu ochrony zdrowia w Polsce (projekt 
strategiczny pn. Reforma służby zdrowia znajduje si ę w obszarze Instytucje prorozwojowe i strategiczne 
zarządzanie rozwojem ) .  R e f o r m a  z a k ł a d a ,  ż e  d o s t ę p  d o  ś w i a d c z e ń  z d r o w o t n ych będzie uprawnieniem 
obywatelskim albo rezydenckim. Zlikwidowany zostani e NFZ, a jego kompetencje zostaną przejęte przez 
Ministra Zdrowia oraz zależne od niego wojewódzkie urzędy zdrowia. Wraz z likwidacją NFZ finansowanie 
świadczeń będzie realizowane w ramach państwowego f unduszu celowego (dysponentem będzie Minister 
Zdrowia), finansowanego ze środków pochodzących z p odatku dochodowego od osób fizycznych oraz 
uzupełniającej dotacji z budżetu państwa. Wraz ze z mianą systemu finansowania wprowadzony zostanie 
nowy sposób kontraktowania świadczeń gwarantowanych. Tworzone będą sieci szpitali o różnych 
poziomach referencyjnych, które otrzymają ryczałt n a leczenie pacjentów na określonych zasadach. 
Reforma służby zdrowia obejmie również podstawową o piekę zdrowotną (POZ) oraz ambulatoryjną opiekę 
specjalistyczną (AOS), która zostanie połączona z l eczeniem szpitalnym. Zmiany w zakresie POZ obejmą 
zarówno organizację opieki (stworzenie zespołów POZ ), jak i rolę w systemie (koordynację leczenia). 
W miejsce dotychczas istniejących instytucji działa jących na rzecz zdrowia powołany zostanie Urząd 
Zdrowia Publicznego. W jego kompetencji znajdą się takie kwestie jak profilaktyka zdrowotna, 
przeciwdziałanie uzależnieniom oraz promocja zdrowi a. 
Reorganizacji systemu ochrony zdrowia towarzyszyć b ędzie również zmiana sposobu podejmowania decyzji 
oraz myślenia o innowacji i jej znaczeniu w ochroni e zdrowia. Szczególną rolę w przyszłym systemie 
odgrywać będą mapy potrzeb zdrowotnych, umożliwiają ce prawidłową identyfikację i zaspokajanie potrzeb 
zdrowotnych obywateli oraz planowanie inwestycji w ochronie zdrowia. Jednym z narzędzi wspomagania 
                                                           
84 Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowa nia, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy  Zakład Higieny, red. B. Wojtyniak, 
P. Goryński, B. Moskalewicz, Warszawa 2012 r., str.  11 i 12. 
Monitor Polski – 212 –  Poz. 260 
 
211 decyzji o inwestycjach jest instrument oceny wniosk ów inwestycyjnych w sektorze zdrowia (IOWISZ). 
Podejście to będzie rozwijane w kolejnych projektach tworzenia narzędzi analitycznych, pozwalających 
zwiększyć prawidłowość i efektywność podejmowania d ecyzji w takich obszarach jak wybór projektów 
badawczo-rozwojowych oraz komercjalizacja technologii medycznych wspieranych ze środków publicznych (dostępnych np. w ramach NCBiR i PFR). 
Rozwój narzędzi wspomagania decyzji wynika z koniec zności oceny szans na refundację czy wpisania 
technologii medycznej do koszyków świadczeń w Polsc e i na świecie. W sektorze zdrowia, inaczej niż 
w innych dziedzinach gospodarki, wczesna ocena tech nologii medycznych (a więc projektów, które na 
różnym etapie rozwoju mogą być finansowane) jest mo żliwa z uwagi na obowiązkową rejestrację badań 
klinicznych a priori  i zwykle dostępne wczesne wyniki z badań wcześniejszych faz i/lub wyniki pośrednie 
przed zakończeniem eksperymentu ( preliminary & interim results ). Szersze stosowanie wypracowanych na 
świecie metod, takich jak horizon scanning , ocena technologii medycznych ( Health Technology Assessment, 
HTA) czy ocena potencjału zaspokojenia, tzw. unmeet needs , w danej jednostce chorobowej służyć będzie 
minimalizacji ryzyka inwestycyjnego.  W celu wzrostu efektywności systemu będą rozwijane nowoczesne formy świadczenia usług medycznych 
i opieki zdrowotnej, łączące elementy telekomunikac ji, informatyki oraz medycyny (telemedycyna). Z jed nej 
strony wykorzystanie nowoczesnych technologii pozwo li na zmianę „tradycyjnego”, kapitałochłonnego 
lecznictwa w nowoczesne e-zdrowie, skutkując popraw ą jakości usług ochrony zdrowia oraz 
o s z c z ę d n o ś c i a m i  w  t y m  s e k t o r z e ,  z  d r u g i e j  z a ś  w  p o ł ączeniu z pracami badawczo-rozwojowymi nad 
innowacyjnymi rozwiązaniami, ochrona zdrowia ma sza nsę stać się jednym ze strategicznych sektorów, na 
których warto budować przewagi konkurencyjne polski ej gospodarki (biotechnologia, przemysł 
farmaceutyczny itp.). Budowa przewagi konkurencyjne j powinna odbywać się dwutorowo – z jednej strony 
poprzez wprowadzanie i popieranie innowacji medyczn ej, zarówno na etapie prac badawczo-rozwojowych, 
jak i komercjalizacji, ale również poprzez wykorzys tanie dostępnych zasobów oraz istniejącego systemu 
udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w celu rozwo ju turystyki medycznej w Polsce. Działania skupione  
będą na kilku perspektywicznych obszarach: telemedy cznych rozwiązaniach hybrydowych (pozwalających 
m.in. na monitorowanie i sterowanie rehabilitacją p acjenta w warunkach domowych), bioinformatyce 
(obejmującej modelowanie, algorytmy i oprogramowani e dla celów diagnostycznych i terapeutycznych), 
biocybernetyce (wszczepialnych implantach, sztuczny ch narządach przeznaczonych do zastąpienia lub 
wsparcia upośledzonych funkcji narządów oraz system ach je wspomagających), tzw. wearables  
(informatycznych wyrobach medycznych do noszenia, r ównież usieciowionych), a także technologiach 
telemedycznych stosowanych w diagnostyce i terapii, wspierających opiekę skoordynowaną (pozwalających 
m.in. na konsultacje medyczne na odległość). 
Istotny będzie rozwój prac badawczo-rozwojowych w p rzemyśle farmaceutycznym w Polsce nie tylko 
w segmencie nowych substancji czynnych i badań klin icznych, ale również technologii poprawiających 
farmakodynamikę, farmakokinetykę leku czy compliance .  
Polska posiada znaczny potencjał rozwojowy w zakres ie turystyki medycznej. Turystyka medyczna wykracza  
zdecydowanie poza usługi oferowane przez polskie uz drowiska. Popularność zyskuje również turystyka 
relaksacyjna ( wellness ) oraz zdrowotna. Najlepsze perspektywy rozwoju ma turystyka zdrowotna – 
świadczenia opieki zdrowotnej w Polsce są udzielane  na bardzo wysokim poziomie, z wykorzystaniem 
nowoczesnych metod, w znacznie niższej cenie niż w innych państwach wysokorozwiniętych
85. 
Jednocześnie rozwojowi rynku turystyki medycznej sp rzyjają odpowiednie regulacje prawne na poziomie 
europejskim dotyczące praw pacjentów w transgranicz nej opiece zdrowotnej. Polska już obecnie stanowi 
trzeci najczęściej wybierany kierunek turystyki zdr owotnej przez obywateli Unii Europejskiej. 
Działania do 2020 r.: 
 Poprawa efektywności funkcjonowania systemu ochrony  zdrowia – ukierunkowanie modelu 
organizacji i finansowania opieki zdrowotnej na for my sprzyjające jej koordynacji i kompleksowości 
na wielu poziomach, a w tym w szczególności wspiera nie rozwoju różnych form opieki zintegrowanej, 
poprawiające pozycję pacjenta w systemie ochrony zd rowia oraz zapewniające lepsze wykorzystanie 
                                                           
85 W szczególności usługi z zakresu stomatologii, pro tetyki, chirurgii estetycznej i bariatrycznej. 
Monitor Polski – 213 –  Poz. 260 
 
212 zasobów; wprowadzenie sprawdzonych form organizacji  opieki koordynowanej (OOK); 
wprowadzenie i koordynacja wczesnej rehabilitacji k ompleksowej (medycznej, społecznej 
i zawodowej); poprawa jakości danych oraz rozwój na rzędzi analitycznych do prognozowania 
chorobowości, poprawa efektywności sposobu finansow ania usług w systemie ochrony zdrowia 
(m.in. doprecyzowanie zakresu koszyka świadczeń zdr owotnych, optymalizacja taryfikatorów wyceny 
usług medycznych); poprawa systemu informacji w słu żbie zdrowia, monitoring zapotrzebowania na 
kadry medyczne, infrastrukturę oraz identyfikacja „ białych plam” w opiece zdrowotnej; poprawa 
wykrywalności chorób we wczesnych stadiach rozwojow ych, przebudowa systemu refundacji 
wyrobów medycznych. 
 Poprawa jakości świadczeń medycznych – podejmowanie  i wspieranie działań projakościowych 
(akredytacji, przekształceń, restrukturyzacji, alok acji zasobów); poprawa jakości zarządzania 
i kontroli; wdrożenie rejestru zdarzeń niepożądanyc h; poprawa zarządzania ryzykiem medycznym; 
wsparcie rozwiązań projakościowych na poziomie pods tawowej opieki zdrowotnej. 
 Rozwijanie nowoczesnych form świadczenia usług medy cznych i opieki zdrowotnej, łączące elementy 
telekomunikacji, informatyki oraz medycyny (telemed ycyna). Wykorzystanie nowoczesnych 
technologii pozwoli na zmianę „tradycyjnego”, kapit ałochłonnego lecznictwa w nowoczesne  
e-zdrowie. 
 Poprawa systemu kształcenia kadr medycznych (kadra lekarska, pielęgniarska i inny personel 
medyczny) m.in. poprzez: zwiększenie oferty dydakty cznej uczelni medycznych, wprowadzenie 
zachęt do podejmowania kształcenia na kierunkach de ficytowych, wsparcie szkoleniowe dla lekarzy 
w zakresie umiejętności oceny zakresu ograniczeń fu nkcjonalnych spowodowanych naruszeniem 
sprawności organizmu, powiązane z orzecznictwem lek arskim o niepełnosprawności, 
a przyszłościowo także o niesamodzielności i jej st opniu, rozwój kształcenia praktycznego (np. 
symulacyjnego) oraz podyplomowego (w tym kształceni a specjalizacyjnego); optymalizacja kadr 
(i procesu ich kształcenia) do zmieniających się po trzeb epidemiologiczno-demograficznych 
i wdrażanych rozwiązań technologicznych, kształceni e tzw. „liderów zmiany” dla sektora zdrowia 
publicznego, powoływanie nowych zawodów, odpowiadaj ących na zapotrzebowanie w systemie 
ochrony zdrowia. 
 Zmiana priorytetów badawczo-rozwojowych oraz komerc jalizacji w zakresie technologii medycznych, 
przy uwzględnieniu progów inwestycyjnych oraz okres u zwrotu z inwestycji i potencjału polskich 
badaczy i przedsiębiorstw. Opracowanie narzędzi wsp omagania decyzji wyboru projektów do 
realizacji z udziałem środków publicznych – dotyczy  środków na badania i rozwój oraz komercjalizację 
leków i wyrobów medycznych. 
 Programy PPP finansowania badań i rozwoju oraz kome rcjalizacji innowacyjnych leków i wyrobów 
medycznych prowadzone w Polsce. 
 Programy promocji polskich świadczeniodawców usług opieki zdrowotnej za granicami kraju. 
Działania do 2030 r.:  
 Rozwój e-zdrowia, w tym systemów informacyjnych w o chronie zdrowia – wykorzystanie systemów 
teleinformatycznych w zakresie udzielania świadczeń  opieki zdrowotnej oraz zwiększenia 
efektywności systemu ochrony zdrowia. Elementem now ych rozwiązań będzie stała poprawa 
mechanizmów planowania inwestycji w ochronie zdrowi a w oparciu o mapowanie potrzeb 
zdrowotnych – służyć temu będzie m.in. instrument o ceny wniosków inwestycyjnych w sektorze 
zdrowia (IOWISZ) – narzędzie analityczne, pozwalają ce na podejmowanie (na podstawie szeregu 
miarodajnych i obiektywnych kryteriów) uzasadnionyc h decyzji o alokowaniu środków w systemie 
ochrony zdrowia. Planowane jest również wykorzystan ie e-usług publicznych do realizacji celów  
e-zdrowia, informatyzacja podmiotów działających w systemie ochrony zdrowia, wprowadzenie 
bezpiecznego podpisu elektronicznego przez pacjenta  oraz osobę świadczącą usługi z zakresu opieki 
zdrowotnej, integracji systemów teleinformatycznych  funkcjonujących wewnątrz systemu ochrony 
zdrowia, wprowadzenie rejestru usług medycznych, e- recept oraz e-skierowań, rozwój dziedzinowych 
systemów teleinformatycznych ochrony zdrowia. Przew iduje się również informatyzację publicznej 
służby krwi, jak też dalszą integrację rejestrów medycznych na centralnej Platformie Rejestrów 
Medycznych oraz udostępnianie określonych danych z tych rejestrów, stworzenie warunków dla 
długoterminowego przechowywania danych medycznych w  formie archiwizowanych plików 
Monitor Polski – 214 –  Poz. 260 
 
213 cyfrowych, zapewnianie dostępu do zgromadzonych zas obów, wdrożenie elektronicznej 
dokumentacji medycznej, umożliwienie jej wymiany or az udostępnienie usług elektronicznych. Dążyć 
się będzie również do usprawnienia procesów bizneso wych związanych z taryfikacją świadczeń opieki 
zdrowotnej. 
 Promocja zdrowia, profilaktyka oraz zapobieganie ch orobom, obejmujące m.in.: zapewnienie na 
rynku bezpiecznej i zdrowej żywności, poprawę sposo bu żywienia, wzrost poziomu aktywności 
fizycznej społeczeństwa; profilaktykę i rozwiązywan ie problemów związanych z używaniem substancji 
psychoaktywnych, uzależnieniami, profilaktykę probl emów zdrowia psychicznego i stresu; promocję 
zdrowego i aktywnego starzenia się oraz poprawę zdrowia prokreacyjnego. 
 Ograniczanie zjawiska emigracji zarobkowej wykształ conej kadry medycznej poprzez wprowadzenie 
systemu motywacyjnego do podejmowania pracy w wyucz onym zawodzie medycznym w kraju. 
 Wsparcie podmiotów leczniczych udzielających świadc zeń zdrowotnych, w szczególności w zakresie: 
ginekologii, położnictwa, neonatologii, pediatrii, geriatrii, opieki długoterminowej oraz opieki 
paliatywnej i hospicyjnej. 
 Rozwój turystyki zdrowotnej m.in. poprzez lepszą je j organizację i koordynację, a także budowanie 
wizerunku Polski jako destynacji turystyki zdrowotn ej. 
Projekty strategiczne: 
Zdrowsze społeczeństwo – pakiet działań zdrowotnych, mających na celu popraw ę sytuacji zdrowotnej 
społeczeństwa, poprzez wzmocnienie działań profilak tycznych, zwiększanie świadomości zdrowotnej 
i zdrowego stylu życia.  
Efektywna służba zdrowia – pakiet programów na rzecz poprawy sytuacji w polski ej służbie zdrowia, 
obejmujących m.in.: wprowadzenie organizacji opieki  koordynowanej, mapowanie potrzeb zdrowotnych, 
określanie zapotrzebowania na personel medyczny (w tym kształcenie kadr), inwestycje w nowoczesną 
aparaturę i sprzęt medyczny, rozwój e-zdrowia oraz budowanie systemów informacyjnych w ochronie 
zdrowia, przebudowa systemu refundacji wyrobów medy cznych.  
3. Rozwój kapitału społecznego 
Niski poziom kapitału społecznego w Polsce (zwłaszcza tzw. kapitału pomostowego) jest jednym z istotny ch 
elementów spowalaniających rozwój społeczno-gospoda rczy kraju, generującym dodatkowe koszty 
związane z ograniczonym zaufaniem na linii państwo – obywatel. Istotne jest również wzmacnianie tzw. 
kapitału spajającego, występującego w ramach więzi rodzinnych, we wspólnotach sąsiedzkich i innych 
strukturach społeczności lokalnych i przekładanie g o na kapitał pomostowy – czyli budowanie relacji 
pomiędzy różnymi grupami społecznymi i wzmacnianie społeczeństwa obywatelskiego. Szczególną rolę 
w tym zakresie należy przypisać aktywności społeczn ej np. działalności obywateli w organizacjach 
pozarządowych. 
Kapitał społeczny jest budowany m.in. dzięki rozwoj owi trzeciego sektora, działalności partnerów 
społecznych (np. związki zawodowe, organizacje prac odawców) czy działalności organizacji społeczeństwa  
obywatelskiego. Nie do przecenienia jest również ro la szkół. Podstawowymi mechanizmami rozwojowymi 
sektora obywatelskiego w Polsce są oddolny samorozw ój oraz pomoc zagraniczna – choć od jakiegoś czasu 
pewną rolę odgrywa też czynnik wymuszonej oddolnie i częściowo wspieranej przez państwo zmiany 
instytucjonalnej. Reforma sektora obywatelskiego w Polsce powinna być jednak bardziej kompleksowa, 
obejmując tworzenie odpowiednich warunków organizac yjnych i instytucjonalno-finansowych dla jego 
oddolnego, zrównoważonego rozwoju oraz konieczność wzmacniania postaw obywatelskich 
i prospołecznych w różnych politykach publicznych ( np. najnowsza reforma oświaty wprowadza m.in. 
obowiązek zawarcia w statucie szkoły sposobu organi zacji i realizacji zadań z zakresu wolontariatu, kt óry 
rozwija kompetencje społeczne i interpersonalne ucz niów, uwrażliwia na potrzeby osób potrzebujących 
oraz aktywizuje współpracę z organizacjami pozarząd owymi). 
Dla wzmocnienia roli dialogu społecznego i obywatel skiego kluczowe znaczenie będzie miało szeroko 
zakrojone partnerstwo pomiędzy instytucjami adminis tracji publicznej i organizacjami pozarządowymi, 
oparte na wzajemnym zaufaniu i współpracy. Z jednej  strony będzie ono wzmacniać potencjał państwa, 
z drugiej rozwijać kapitał społeczny. Czynnikami odgrywającymi kluczową rolę w tym zakresie są: kultur a 
Monitor Polski – 215 –  Poz. 260 
 
214 współpracy, kreatywność i tolerancja, zaufanie i go towość do tworzenia zinstytucjonalizowanych 
i niesformalizowanych sieci współpracy i partnerstw a pomiędzy różnymi podmiotami życia publicznego. 
Konieczne jest przy tym tworzenie warunków dla więk szego zaangażowania strony społecznej (organizacje,  
partnerzy, obywatele) w procesy kreowania polityk p ublicznych i stanowienia prawa, począwszy od 
identyfikacji problemu wymagającego interwencji, a skończywszy na analizie funkcjonowania 
obowiązujących regulacji i rozwiązań.  
Współpraca między administracją publiczną i organiz acjami pozarządowymi może być realizowana w różny 
sposób, a jednym z jej istotnych instrumentów mogą stać się roczne lub wieloletnie programy współpracy , 
tworzone na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności po żytku publicznego 
i o wolontariacie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1817, z późn. zm.). Programy  takie identyfikują organizacje będące 
interesariuszami danego resortu (polityki publiczne j), włączają je w proces wypracowywania nowych, 
innowacyjnych rozwiązań, uruchamiają proces uczenia  się partnerów, poprawiają jakość konsultacji 
publicznych, mogą angażować w analizę ex post  działających ustaw i rozporządzeń. Udoskonalenie 
wzajemnej współpracy pozwoli na poprawę komunikacji  pomiędzy administracją publiczną 
i społeczeństwem, a także zwiększy aktywność obywat eli, ich zaufanie do państwa i poczucie uczestnictw a 
w najważniejszych dla kraju sprawach – co stanowi j eden z wymiarów dobrze funkcjonującego kapitału 
społecznego. 
Działania do 2020 r.: 
 Utworzenie Narodowego Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego odpowiadającego za 
przygotowanie projektów współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz kryteriów ich 
finansowania. 
 Poprawa zaangażowania społecznego i współpracy pomi ędzy podmiotami publicznymi, prywatnymi, 
sektorem nauki i społeczeństwem obywatelskim poprze z skuteczniejsze wykorzystanie różnych form 
partnerstwa i współpracy instytucji. 
 Szersze zastosowanie mechanizmu budowania partnerst w trójsektorowych (podmiotów sektora 
publicznego, społecznego i gospodarczego) np. w ram ach działań Rozwoju Lokalnego Kierowanego 
przez Społeczność (RLKS). 
 Promocja dialogu społecznego i wprowadzenie rozwiązań wspierających efektywny trójstronny i dwustronny dialog społeczny. 
 Zwiększenie partycypacji społecznej i wpływu obywateli (oraz organizacji pozarządowych) na życie 
publiczne (współpraca instytucji publicznych z obyw atelami, zorganizowane formy aktywności 
obywatelskiej, integracja i solidarność społeczna, wspieranie inicjatyw kulturalnych i sportowych, 
wolontariatu, poprawa komunikacji administracji pub licznej ze społeczeństwem, poprawa 
umiejętności organizacji debat publicznych w istotn ych dla społeczeństwa sprawach). 
 Usprawnienie systemu konsultacji publicznych – zaró wno projektów aktów prawnych, jak i innych 
dokumentów (na różnym etapie ich przygotowania – od  oceny założeń po analizy oddziaływania). 
Działania do 2030 r.:  
 Kształtowanie postaw, wartości i zachowań sprzyjają cych budowaniu wspólnoty, kooperacji, 
kreatywności, otwartości oraz komunikacji (np. eduk acja obywatelska, kulturalna i medialna, 
rozwijanie kreatywnego myślenia i współpracy, promo wanie etosu pracy, uczciwości, szacunku dla 
prawa). 
 Wzmacnianie społeczności lokalnej – realizacja oddo lnych inicjatyw np. świadome kupowanie 
lokalnych produktów, wspieranie postaw przedsiębior czych wpływających na rozwój społeczności 
lokalnych, wolontariat senioralny, mentoring dla os ób młodych, lokalne banki żywności, usług i czasu, 
usprawnienia procesów komunikacji społecznej oraz w ymiany wiedzy, budowanie partnerstw 
międzysektorowych w społecznościach lokalnych. 
 Wzmacnianie postaw prospołecznych w procesie naucza nia – kształtowanie kapitału społecznego na 
etapie edukacji m.in. poprzez budowę zaufania społe cznego, włączanie form nauczania nastawionych 
na kształtowanie postaw współpracy, partnerstwa, po szukiwania innowacyjnych rozwiązań, 
twórczego myślenia, ale także wrażliwości społeczne j i kultury pracy; zwiększanie odporności dzieci 
i młodzieży na różnorodne zagrożenia; budowanie dob rego klimatu szkoły sprzyjającego tworzeniu 
prawidłowych relacji między nauczycielem, uczniem i  rodzicami; współpracę szkół z organizacjami 
Monitor Polski – 216 –  Poz. 260 
 
215 pozarządowymi; kształtowanie postaw obywatelskich i  społecznych, obejmujących m.in. 
poszanowanie własności wspólnej, respektowanie prze pisów prawa, pozytywny wizerunek osoby 
zaangażowanej w działania na rzecz dobra wspólnego,  promowanie i rozwój wolontariatu itp. 
 Wykorzystanie sportu i aktywności fizycznej jako na rzędzia budowy kapitału społecznego 
(wolontariat sportowy, lokalne inicjatywy sportowe,  włączanie społeczne poprzez sport grup 
defaworyzowanych – np. osoby niepełnosprawne, ubogi e). 
Projekty strategiczne: 
Program Młodzież Solidarna w Działaniu  – pakiet działań mających na celu kreowanie i kszt ałtowanie 
aktywności społecznej młodzieży, poprzez organizacj ę wolontariatu, udziału w życiu publicznym, 
kształcenie kompetencji oraz wartości i umiejętnośc i społecznych.  
Ekonomia solidarności społecznej – program wzmocnienia sektora ekonomii społecznej 
(w szczególności w realizacji usług społecznych uży teczności publicznej na rzecz osób zagrożonych 
wykluczeniem społecznym), łączący w sobie założenia  programów: Funduszu Inicjatyw Obywatelskich 
i Krajowego Programu Rozwoju Ekonomii Społecznej. 
Narodowy Program Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego – program obejmujący takie 
działania jak: rozwój instytucji dialogu obywatelsk iego, zniesienie barier rozwojowych dla organizacji  
społeczeństwa obywatelskiego, reformę systemu finan sowania organizacji przez państwo, edukację 
obywatelską i historyczną oraz rozwój wolontariatu.  W ramach Programu m.in. utworzone zostanie 
Narodowe Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskie go.  
Program Klub – program wspierający działalność klubów sportowych ( skierowaną do dzieci i młodzieży), 
które stanowią lokalne centra aktywności społecznej  oraz są miejscem aktywnego spędzania czasu, 
budowania więzi społecznych i rozwijania kompetencj i, takich jak umiejętność pracy w grupie, 
wytrwałość czy pracowitość.  
4. Wzmocnienie roli kultury dla rozwoju gospodarczego i spójności społecznej  
Inwestycje w kulturę wpływają nie tylko na ekonomic zny rozwój i wzrost konkurencyjności, ale także na 
wzmocnienie kapitału społecznego. Inwestowanie w oc hronę dziedzictwa, rozwój i modernizację 
infrastruktury kultury oraz edukację kulturalną – k ształcenie odbiorcy i jego kulturowych kompetencji 
przyczynia się do rozwijania kultury i innowacyjnoś ci.  
Dzięki tym kompetencjom i uczestnictwu w kulturze s połeczeństwo buduje z jednej strony tożsamość, 
szacunek do tradycji, poczucie przynależności do ws pólnoty i jej historii, z drugiej zaś kreatywność, 
innowacyjność, otwartość i tolerancyjność. 
Działania do 2020 r.: 
 Wzmacnianie potencjału instytucji kultury o szczegó lnym znaczeniu – wspieranie instytucji kultury, 
których wieloletnia działalność i tradycja mają szc zególne znaczenie dla celów polityki państwa 
w obszarze kultury i których dorobek jest ważnym el ementem budowania tożsamości kulturowej 
Polaków oraz narzędziem promocji Polski w świecie. 
 Wypracowanie systemu wspierania rozwoju sektorów kr eatywnych – stworzenie warunków dla 
rozwoju sektorów kreatywnych w Polsce, które wpłyną  na rozwój całego ekosystemu wspierania 
kultury. 
Działania do 2030 r.: 
 Ochrona i promocja dziedzictwa narodowego – wykorzy stanie potencjału dziedzictwa dla 
wzmacniania kapitału społecznego oraz poczucia tożs amości i wspólnoty; inwestycje w dziedzictwo 
narodowe (dobra kultury, nauki i sztuki, zabytki, r ozwój sieci muzeów, wspieranie i promocja 
dziedzictwa kulturowego wpisanego na listę światowe go dziedzictwa UNESCO). 
 Wzmacnianie tożsamości, poczucia wspólnoty i więzi międzypokoleniowych, poprzez uczestnictwo 
i zwiększanie dostępu do instytucji i dzieł kultury  na wszystkich poziomach funkcjonowania 
wspólnoty (lokalnym, regionalnym, narodowym), likwi dacja „białych plam” w dostępie do kultury. 
Monitor Polski – 217 –  Poz. 260 
 
216  
Projekty strategiczne:  
Rozwój czytelnictwa – projekt ma na celu poprawę stanu czytelnictwa w Pol sce poprzez wzmacnianie 
roli bibliotek publicznych, szkolnych i pedagogiczn ych jako lokalnych ośrodków życia społecznego 
stanowiących centrum dostępu do kultury i wiedzy.  
Kultura obywatelska  – projekt obejmuje szereg inicjatyw, których celem jest wzmacnianie postaw 
obywatelskich, m.in. poprzez działania kulturalno-e dukacyjne, wzbogacanie kultury popularnej 
o elementy i wartości kultury wysokiej, wspieranie projektów o charakterze lokalnym i oddolnym, 
wzmacnianie organizacji i struktur stanowiących nat uralne przestrzenie rozwoju postaw obywatelskich 
(np. uniwersytety ludowe, organizacje harcerskie, g rupy rekonstrukcyjne). 
Niepodległa 2018 – program budowania kapitału społecznego i wspólnoty obywatelskiej, zogniskowany 
wokół obchodów 100. rocznicy odzyskania niepodległo ści Polski (obejmujący m.in. kształtowanie postaw 
patriotycznych, budowanie pamięci zbiorowej i spójn ego wizerunku Polski, włączanie obywateli do 
działania na rzecz dobra wspólnego). 
Dziedzictwo buduje wspólnotę  – utworzenie sieci muzeów historycznych, których g łównym celem jest 
opowiadanie o historii Polski z różnych perspektyw.  Dzięki synergii uzyskanej w wyniku współdziałania 
w sieci możliwe będą wspólne: budowanie dostępności  (np. poprzez system biletowy), promocja w kraju 
i za granicą, a także realizacja przedsięwzięć eduk acyjnych i wystawienniczych. 
Kultura/Dziedzictwo/Wspólnota  – wdrożenie instrumentów wsparcia finansowego i po zafinansowego 
dla bibliotek, domów kultury oraz archiwów państwow ych. Planowane jest uruchomienie trzech typów 
programów: – wspieranie projektów, które pozwolą bibliotekom funkcjonować jako lokalne centra 
aktywności społecznej oraz miejsca dostępu do wiedz y, jak również zdobywania umiejętności 
korzystania z nowych technologii; – wspieranie real izowanych przez archiwa państwowe projektów 
animacyjno-edukacyjnych, w ramach których wzmacnian a będzie wiedza społeczności lokalnych o ich 
dziedzictwie historyczno-kulturowym, przy jednoczes nym uwzględnieniu rozwoju wspólnoty w oparciu 
o lokalne zasoby i potencjały oraz promocji regionó w; – wspieranie projektów, w ramach których domy 
kultury będą animowały integrację lokalnych społecz ności wokół kluczowych problemów lokalnych. 
Kolekcje  – w ramach programu wspierane będą państwowe i sam orządowe instytucje kultury, a także 
inne organizacje, w działaniach polegających na two rzeniu i rozwijaniu narodowych i regionalnych 
kolekcji sztuki współczesnej oraz kolekcji muzealny ch, a także w działaniach na rzecz powstawania 
nowych dzieł muzycznych, ich prawykonań, popularyza cji i udostępniania w przestrzeni publicznej. 
Monitor Polski – 218 –  Poz. 260 
 
217  
Cyfryzacja 
Gospodarka wchodzi obecnie w etap czwartej rewolucji przemysłowej (tzw. „Przemysłu 4.0”), opierającej 
się na nowoczesnych sieciach telekomunikacyjnych (s tacjonarnych i mobilnych), bez których nie ma mowy 
o dalszej cyfryzacji, a tym samym innowacyjności, p rzyspieszeniu gospodarki, czy zwiększeniu efektywno ści 
wykorzystania zasobów. 
Dynamiczny rozwój rynku ICT niesie za sobą wymierne  korzyści. Poza wzrostem produktywności 
i wydajności pracy, poprawą dobrobytu społecznego m ierzonego między innymi komfortem życia ludności, 
racjonalizacją wydatków w poszczególnych sektorach gospodarki i szeroko rozumianą optymalizacją 
wykorzystania zasobów, nowe możliwości techniczne n iosą ze sobą wzrost dochodu narodowego 
generowanego samym rynkiem urządzeń podłączonych do  Internetu.  
Ze społecznego punktu widzenia, w rozwoju usług ist otne znaczenie ma zapotrzebowanie na 
funkcjonalności poprawiające jakość życia. Ze wzglę du na większą intensywność życia (rozumianą, jako d użą 
aktywność zawodową i aktywność w sferze prywatnej), zwiększoną mobilność i wzmożoną personalizację 
urządzeń istnieje możliwość kreowania nowych usług,  które społeczeństwo chętnie przyjmuje i z których 
chętnie korzystać będzie na co dzień. Współczesne t empo życia dyktuje więc tempo zmian 
technologicznych w telekomunikacji i na całym rynku  ICT.  
Wykorzystanie technologii cyfrowych, a w szczególno ści łączności za pośrednictwem szybkich sieci 
telekomunikacyjnych, będzie warunkiem poprawy sytua cji w każdym obszarze Strategii . Realizacja 
działań dotyczących np.: 
• e-państwa w zakresie np. wprowadzenia w Polsce elektronicznego dowodu tożsamości (eID) 
udostępnionego w smartfonie (dokument Od papierowej do cyfrowej Polski – Paperless/ Cashl ess 
Poland ), 
• inteligentnego systemu transportowego, w tym rozwoj u systemów autonomicznych pojazdów, 
• inteligentnej sieci energetycznej, 
• niezawodnej komunikacji w przypadku zagrożenia bezp ieczeństwa państwa, klęsk żywiołowych czy 
aktów terroru, 
• bezpieczeństwa finansów publicznych, w tym efektywn ej administracji skarbowej korzystającej 
z systemów informatycznych, 
• efektywnego dialogu instytucji z obywatelami, w tym  partycypacji społecznej w kluczowych 
procesach realizowanych w administracji, w tym twor zenia prawa, 
• polityki wyrównywania szans rozwojowych oraz rewita lizacji dotychczas marginalizowanych 
obszarów kraju, w szczególności poza dużymi ośrodka mi miejskimi, 
• poprawy konkurencyjności na rynkach globalnych i eu ropejskich, w tym na tworzącym się 
wspólnym rynku cyfrowym, 
jest niemożliwa bez wydajnej, niezawodnej i nowocze snej sieci telekomunikacyjnej dostępnej w całym 
kraju. 
Komunikacja oparta na zaawansowanych rozwiązaniach cyfrowych ma bardzo duże znaczenie także dla 
włączenia osób niepełnosprawnych, ze względu na sys tematyczne wprowadzanie szeroko pojętych 
udogodnień np. w kontaktach z urzędami, dostawcami usług telekomunikacyjnych etc. Dobre pokrycie 
sieciami komórkowymi jest warunkiem niezawodności f unkcjonowania aplikacji wspierających osoby 
niepełnosprawne. Aplikacje te, aby były w pełni sku teczne i wydajne wymagają dobrego i pewnego 
połączenia z siecią bezprzewodową – zarówno komórko wą, jak i lokalną (4G/LTE/LTE-Advanced, WiFi). 
I. Diagnoza 
W segmencie detalicznym wyraźnie rośnie wykorzystan ie usług i urządzeń mobilnych z grupy ICT, przy 
spadającym wykorzystaniu usług stacjonarnych. Pojaw iają się międzynarodowe szacunki, wg których już w 
2020 roku rynek mobilny stanowić będzie 2/3 całego sektora ICT. Przy dzisiejszej wartości globalnego r ynku 
ICT takie założenie dałoby wartość rynku mobilnego na poziomie ok. 1 873 mld €, a w Polsce blisko 42 m ld 
zł. W Polsce segment mobilny mierzony liczbą użytko wników odnotowuje rocznie ok. 1 pp. wzrostu (za 
wyjątkiem obserwacji w 2015 r.), podczas gdy w tym samym czasie rynek stacjonarny ma ok. 0,6 pp. 
Monitor Polski – 219 –  Poz. 260 
 
218 spadku. Wpływ na to ma duże tempo życia, większa do stępność cenowa zarówno sprzętu, jak i usług 
transmisji danych, rosnąca dostępność do bezprzewod owego internetu, ale przede wszystkim pojawiające 
się nowe funkcjonalności urządzeń końcowych, główni e smartfonów (obecnie stają się one centrum usług, 
łączności i rozrywki).  
W segmencie usług dla biznesu większość rozwiązań, które niesie za sobą „Przemysł 4.0”, to rozwiązania  
realizowane wyłącznie za pomocą zaawansowanych tech nik mobilnych. Wymienione w Strategii działania 
to najczęściej usługi opierające się na Internecie Rzeczy (tzw. IoT), polegające na komunikacji wielu 
urządzeń i maszyn między sobą (tzw. M2M) i przekazy waniu informacji zbieranych za pomocą specjalnych 
c z u j n i k ó w .  J u ż  d z i ś  w  k r a j a c h  w y s o k o  r o z w i n i ę t y c h  z najdują one zastosowania w takich gałęziach jak 
przemysł, energetyka, transport czy logistyka. Ważn e jest tutaj szybkie przekazywanie danych i masowe 
przetwarzanie informacji w czasie niemal rzeczywist ym. Za taką potrzebą próbują nadążać nowe 
technologie, jak chociażby LTE-Advanced czy 5G. Umo żliwiają one o wiele lepsze parametry transmisji i 
podłączenie dużej liczby urządzeń, przy jednoczesne j dużej przepływności (ponad 1 Gb/s, a w warunkach 
laboratoryjnych nawet 100 Gb/s) i minimalnych opóźn ieniach. Bardzo szybkie sieci łączności 
bezprzewodowej wymagają podłączenia do nowoczesnych  sieci stacjonarnych (światłowodów), które 
umożliwią transmisję danych o ww. przepływnościach. 
Infrastruktura  
Zakończone działania z perspektywy finansowej UE na  lata 2007–2013 w zakresie infrastruktury 
telekomunikacyjnej zaowocowały wybudowaniem brakują cej sieci szkieletowo-dystrybucyjnej oraz dały 
szansę małym i średnim przedsiębiorcom telekomunika cyjnym na zbudowanie sieci dostępowej. W ramach 
projektów regionalnych sieci szerokopasmowych zosta ło wybudowanych ponad 25 tys. km sieci 
światłowodowej o bardzo dużej przepustowości. Przed siębiorcy z sektora MŚP wybudowali – w większości 
w technologii FTTx – sieci dostępowe docierające do  ponad 280 tys. gospodarstw domowych, głównie na 
terenach do tej pory pozbawionych infrastruktury sz erokopasmowej. Zaobserwowano także duże 
inwestycje przedsiębiorców telekomunikacyjnych ze ś rodków własnych, bez udziału pomocy publicznej. 
W 2015 roku wyniosły one ponad 620 mln zł.  Jak wynika z Raportu pokrycia terytorium RP infrastrukturą telek omunikacyjną i publicznymi sieciami 
telekomunikacyjnymi  w 2015 r. odnotowano 30% przyrost sieci światłowod owych. Na koniec 2015 r. 
długość sieci optycznej w Polsce wyniosła prawie 42 0 tys. km. 
Liczba węzłów światłowodowych na koniec 2015 r. jes t aż o 21% wyższa od liczby deklarowanej w roku 
poprzednim. Dane zebrane z około 11,6 tys. miejscow ości wykazały, że występuje w nich ponad 108 tys. 
węzłów. 
W porównaniu z danymi z roku 2014 zestawienia pokaz ują też istotny wzrost liczby węzłów dostępowych 
w miastach zamieszkałych przez co najmniej 500 mies zkańców i ogólny wzrost liczby węzłów w większości 
typów miast. Wzrosła również liczba miejscowości, w  których przedsiębiorcy deklarują zasięgi sieci LTE . 
Podczas poprzedniej inwentaryzacji infrastruktury i  usług telekomunikacyjnych prowadzonej przez Prezes a 
Urzędu Komunikacji Elektronicznej przedsiębiorcy za deklarowali ponad 8 tys. takich miejscowości, 
natomiast w roku sprawozdawczym (2015) takich miejscowości było prawie 14,5 tys. 
W 2015 roku 86,2% gospodarstw domowych w Polsce zna jdowało się w zasięgu podstawowego 
stacjonarnego dostęp do Internetu szerokopasmowego. Plasuje to Polskę na ostatnim miejscu w całej Unii  
Europejskiej. Na obszarach wiejskich wskaźnik ten był jeszcze niższy i wyniósł 81,5%, jednak tutaj Pol ska 
plasuje się na 6. miejscu od końca wśród wszystkich  państw członkowskich Unii Europejskiej.  
Natomiast 60,7% gospodarstw domowych w Polsce w 201 5 r. znajdowało się w zasięgu szerokopasmowych 
sieci NGA, czyli sieci o szybkości co najmniej 30 M b/s. Średnia europejska w tym zakresie wyniosła 70, 9%. 
W 2016 r. ze wszystkich subskrypcji na stacjonarny Internet szerokopasmowy 43,5% zapewniało połączenie  
o szybkości co najmniej 30 Mb/s, a 14,0%, gdy chodz i o szybkość co najmniej 100 Mb/s (przy średnich UE  
odpowiednio 36,9% i 15,5%).  
 
Monitor Polski – 220 –  Poz. 260 
 
219 Usługi cyfrowe 
W Polsce na przestrzeni ostatnich lat zaobserwować można dużą dynamikę informatyzacji gospodarki. Jest  
o n a  n a s t ę p s t w e m  r o z w o j u  t e c h n i k  I C T  i  t e g o ,  ż e  z n a j dują one coraz szersze zastosowanie we wszystkich 
gałęziach życia, dokonując przemian m.in. w kontakt ach międzyludzkich, sposobie prowadzenia biznesu, 
edukacji, medycynie, administracji państwowej. Usłu gi oparte na technikach ICT tworzą nową jakość nie 
tylko informacyjną, ale także w obszarze produkcji oraz dystrybucji towarów i usług. 
Rynek ICT generuje konkretną mierzalną wartość dla gospodarki. W 2015 r. wartość rynku ICT w Polsce 
w y n i o s ł a  p o n a d  6 1  6 0 0  m l n  z ł ,  a  s z a c u j e  s i ę ,  ż e  w  2 016 r. wzrosła ona o 884 mln zł. W wielkościach 
bezwzględnych takie wartości lokują Polskę na 9. mi ejscu wśród krajów UE, natomiast po przeliczeniu na  
liczbę mieszkańców Polska zajmuje 21. lokatę. Rynek ICT, przedstawiony w tym zestawieniu, stanowią 
dobra i usługi branży informatycznej i telekomunika c yjn ej, z  cz eg o  I T n ad al  sta n owi n ie co  mn i ej n iż  cz ęść 
telekomunikacyjna, bo 44,9%. W Europie proporcje ju ż kilka lat temu uległy odwróceniu (rynek IT stanow i 
większą część całego rynku ICT) i podobnej tendencj i należy spodziewać się w Polsce. Głównym motorem 
rynku ICT są usługi oparte na aplikacjach, przy czy m coraz częściej są to aplikacje i usługi mobilne. 
Według danych opublikowanych przez GUS za 2016 r., w Polsce 94,7% przedsiębiorstw wykorzystywało 
w pracy komputery, przy czym 93,7% przedsiębiorstw posiadało dostęp do Internetu (stacjonarny 
i mobilny). Ze stałego łącza szerokopasmowego korzystało 86,9% przedsiębiorstw, z czego jedynie 16,4% zapewniała transmisję danych przynajmniej 30 Mb/s, ale mniej niż 100 Mb/s, a jedynie 10,6% posiadało 
łącze przynajmniej 100 Mb/s. W urządzenia przenośne  (komputer, tablet, telefon) z dostępem do Internet u 
z użyciem technologii mobilnej 3G lub 4G swoich pra cowników wyposaża 65,3% przedsiębiorców.  
Dostęp do szybkiego Internetu szerokopasmowego (sta cjonarnego i mobilnego) jest obecnie jednym 
z czynników napędzających rozwój społeczno-gospodar czy świata. W cyfrowym świecie dostęp do Internetu 
jest jedną z podstawowych potrzeb, której zaspokoje nie umożliwia społeczeństwu korzystanie z usług 
i aplikacji ułatwiających życie codzienne, ale i wp ływa również na jego mobilność i elastyczność. Dzię ki 
sieciom szerokopasmowym możliwe jest ograniczenie k osztów prowadzenia działalności gospodarczej 
przedsiębiorstw m.in. poprzez wykorzystanie nowych modeli biznesowych do prowadzenia działalności, 
możliwość zautomatyzowania produkcji (w szczególnoś ci dzięki technologii machine to machine ) czy 
dostępowi do nowych narzędzi cyfrowych (aplikacji sieciowych wspomagających działalność przedsiębiorstw w różnych dziedzinach – często wspó łdzielonych przez różne przedsiębiorstwa 
w środowisku chmury). Rozwój sieci w kierunku coraz  szybszych przepustowości jest też kołem 
zamachowym innowacji wzmacniających konkurencyjność  gospodarki (można do nich zaliczyć np. 
rozwiązania w zakresie e-medycyny, e-handlu, e-tran sportu itp.). Zarówno rozwój innowacji jak i możliw ości 
ich wykorzystania są ściśle związane z zapewnieniem  odpowiednich sieci łączności elektronicznej. 
Monitor Polski – 221 –  Poz. 260 
 
220 Rozwój technologii ICT stymuluje dynamiczny rozwój i wnosi nową wartość we wszystkich segmentach 
gospodarki: 
 
 
 
 
 
Monitor Polski – 222 –  Poz. 260 
 
221 Ramy regulacyjne 
Polska powinna kłaść większy nacisk na techniczną a gendę cyfrową. W dzisiejszych czasach kluczowe 
znaczenie ma komunikacja urządzeń między sobą. Pols kie standardy techniczne muszą dorównywać 
globalnym trendom.  W Polsce brakuje podmiotu monitorującego na bieżąco  stan technologii 
informatycznych. Agenda technologiczna nie powinna być wyłącznie efektem oddolnych działań sektora 
prywatnego.   
Obecny model regulacyjny nie jest adekwatny do wyzw ań wynikających z rozwoju technologii cyfrowych. 
W Europie występują dwa główne modele integracji ko mpetencji organów regulacyjnych właściwych dla 
technologii cyfrowych. Pierwszy z nich zakłada inte grację kompetencji wokół szeroko rozumianego zjawis ka 
cyfryzacji. Drugi zaś łączy usługi teleinformatyczn e, cyfrowe z szeroko rozumianą logistyką sieciową, 
związaną z powszechnymi usługami dla obywateli – ko leją, pocztą i energią. Na podstawie wyżej 
wymienionych modeli należy wypracować optymalne roz wiązanie dla Polski. Pozwoli ono na dynamiczny 
rozwój infrastruktury i usług teleinformatycznych, umożliwiający polskim przedsiębiorcom skuteczne 
konkurowanie na globalnym rynku. Obecnie uczestnicy  rynku cyfrowego nie mają równego dostępu do 
informacji. Stanowi ona podstawowy nośnik wartości.  Rolą regulatora powinno być zapewnienie optimum 
dostępu do informacji po stronie popytowej rynku usług cyfrowych. 
Obecnie obowiązujące prawo konkurencji nie oferuje narzędzi pozwalających na efektywne działanie 
w obszarze cyfrowym. Prawo konkurencji nie odpowiad a na wyzwania wynikające z modeli biznesowych, 
w którym faktycznym środkiem płatniczym są dane, a nie pieniądze. Dodatkowo, nie adresuje ono we 
właściwy sposób zagrożeń związanych z cyfrowym type m nadużywania pozycji dominującej oraz 
koncentracją przedsiębiorców w tym obszarze. Obowiązujące prawo nie jest dostatecznie przyjazne dla e-commerce – nie adaptuje w dostatecznym 
stopniu wyzwań gospodarki cyfrowej. Wprowadzenie ra mowych regulacji prawnych dla usług o podobnym 
modelu biznesowym może stanowić istotną pomoc dla p rzedsiębiorców cyfrowych. 
Bezpieczeństwo danych i ich znaczenie dla gospodark i  
W gospodarce cyfrowej podstawowym materiałem dla tw orzenia innowacyjnych usług i produktów są 
dane. Polska potrzebuje odpowiedzialnej polityki da nych ( data policy ), która będzie umożliwiała 
wypracowanie optymalnych modeli gromadzenia, przetw arzania, analizowania i dzielenia się danymi. 
Należy także przy tym pamiętać o zapewnieniu bezpie czeństwa danych ze względu na cykl życia produktu, 
tj. uwzględniać ten aspekt już na etapie jego proje ktowania ( security by design ). W zakresie wzmacniania 
potencjału gospodarki opartej na danych Polska powi nna wspierać działania mające na celu budowanie 
bezpieczeństwa danych na poziomie UE. Warunkiem tej  współpracy jest określenie obszaru samodzielności 
zarezerwowanego dla państwa członkowskiego, czyli o kreślenie szczególnie wrażliwych i istotnych z punk tu 
widzenia państwa kategorii danych, np. ze względu n a bezpieczeństwo państwa. Wynika to 
z fundamentalnego znaczenia miejsca, sposobów i cel ów przetwarzania danych dotyczących obywateli 
Polski dla bezpieczeństwa publicznego. Jednocześnie  podstawowe znaczenie dla wzmacniania potencjału 
gospodarczego naszego kraju, wzmacniania przedsiębi orczości i konkurencyjności ma zapewnienie 
swobodnego przepływu danych w UE i usuwanie barier w tym zakresie. Chodzi bowiem o to, w jaki sposób 
dane są zabezpieczane i jak podchodzi się do proced ur bezpieczeństwa. Ma to o wiele większe znaczenie niż 
to, w którym państwie Unii Europejskiej dane są prz echowywane. 
Standaryzacja i interoperacyjność danych  
Odpowiedzialna polityka polega na ukierunkowaniu pu blicznych programów rozwojowych na technologie 
cyfrowe o otwartym charakterze. Powinny one umożliwiać swobodną interakcję z kluczowymi elementami 
(otwarte środowisko). Standaryzacja w obszarze gosp odarki cyfrowej musi odbywać się z poszanowaniem 
praw mniej uprzywilejowanych podmiotów np. sektora MŚP. 
W interesie publicznym leży zapewnienie interoperac yjności danych będących w obiegu gospodarki 
cyfrowej, rozumianej jako możliwość współpracy z in nymi produktami lub systemami. Zarówno tymi, które 
istnieją, jak i tymi, które mogą istnieć w przyszło ści, bez ograniczenia dostępu lub możliwości 
implementacji. W efekcie powinno to zapewnić wygodę  korzystania z usług cyfrowych zarówno przez 
konsumentów jak i przedsiębiorców. 
Monitor Polski – 223 –  Poz. 260 
 
222 Cyfrowa edukacja 
Dynamika zmian w otaczającym świecie wymusza zmiany  tradycyjnych modeli nauczania. Obecnie wiedza 
i kompetencje nabyte w procesie edukacji dezaktuali zują się w szybkim tempie. Dlatego też Polska 
potrzebuje modelu nauki przez całe życie, który umo żliwia ciągłą aktualizację wiedzy i dostosowanie je j do 
potrzeb rynku pracy.  Pomimo braku kompleksowej edukacji cyfrowej, już ob ecnie Polska dysponuje kadrą informatyków 
i programistów o uznanych na świecie kompetencjach.  Ich powodzenie zawodowe wpływać będzie na 
rozwój gospodarczy kraju w XXI wieku. Wyzwaniem dla  Polski jest więc budowa cyfrowego systemu 
edukacyjnego już na etapie szkoły podstawowej.  
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  zakłada przejście do modelu gospodarki opartej na wiedzy. 
Nie będzie to jednak możliwe bez wykorzystania komp etencji cyfrowych. Stanowić będą one o przewadze 
konkurencyjnej Polski w XXI wieku.  
II. Cel i oczekiwane efekty  
Cyfryzacja niesie za sobą szereg przemian struktura lnych zarówno w sferze 
gospodarczej, jak i społecznej. Możliwość szerszego  wykorzystania rozwiązań 
cyfrowych uwarunkowana jest poziomem świadomości is tnienia usług cyfrowych 
oraz korzyści płynących z ich wykorzystania, odpowi ednim poziomem umiejętności 
cyfrowych oraz dostępności sieci teleinformatycznyc h. Kluczowy jest więc rozwój 
sieci i infrastruktury telekomunikacyjnej oraz pobudzenie popytu na usługi 
dostępowe o wysokich przepływnościach.  
Z g o d n i e  z  c e l a m i  p r z y j ę t e j  w  2 0 1 0  r .  E u r o p e j s k i e j  A gendy Cyfrowej, Polska zobowiązała się do 2020 r. 
zapewnić wszystkim obywatelom dostęp do Internetu o  prędkości co najmniej 30 Mb/s oraz doprowadzić 
do wykorzystania usług dostępu o prędkości co najmn iej 100 Mb/s przez 50% gospodarstw domowych. 
Należy także wskazać nowe europejskie cele w zakres
ie łącz n oś ci z  d atą realiz a cji d o 2 02 5 r. , kt óre b ę dą 
ujęte w aktualizowanym w 2017 r. Narodowym Planie Szerokopasmowym : 
• gigabitowy dostęp do Internetu dla wszystkich mie jsc stanowiących główną siłę napędową 
rozwoju społeczno-gospodarczego, takich jak szkoły,  węzły transportowe i główne miejsca 
świadczenia usług publicznych, a także dla przedsię biorstw prowadzących intensywną 
działalność w Internecie;  
• wszystkie obszary miejskie i główne szlaki komuni kacyjne mają mieć „niezakłócony” dostęp do 
sieci 5G; 
• wszystkie gospodarstwa domowe mają mieć dostęp do  Internetu o prędkości łącza „w dół” (tj. 
pobierania) wynoszącej co najmniej 100 Mbps, z możl iwością jej zwiększenia do prędkości 
mierzonej w gigabitach; 
• dodatkowo w 2020 r. przynajmniej jedno miasto w każdym kraju UE ma mieć w pełni 
rozwiniętą usługę komercyjną łączności 5G. 
Olbrzymie znaczenie ma medium transmisyjne, które m oże stać się wąskim gardłem w dalszym rozwoju 
usług cyfrowych. Bez wątpienia powinno ono umożliwi ać szybki przepływ informacji, a także powinno 
dawać możliwość podłączenia bardzo dużej liczby obi ektów i użytkowników przy jednocześnie minimalnych 
opóźnieniach. Idealnie spisują się tutaj sieci stac jonarne NGA oparte na medium światłowodowym. Techniki 
mobilne spełniają te atrybuty w chwili obecnej, jed nakże wraz z ciągłym zwiększaniem się zapotrzebowan ia 
w zakresie bezprzewodowej transmisji danych koniecz ne są prace nad kolejnymi rozwiązaniami technik 
mobilnych, czego przykładem jest standard 5G. Nie r ozwiną się one jednak w gospodarce, w której 
zabraknie przyjaznego otoczenia administracyjno-pra wnego.  
Dla właściwego rozwoju usług telekomunikacyjnych wa żne jest także zapewnienie jasnych i przyjaznych 
przepisów – przede wszystkim budowlanych i środowis kowych, służących trwałości decyzji 
administracyjnych związanych z procesem inwestycyjn ym w sieci szerokopasmowe (stacjonarne i mobilne). Wzmocnienie 
cyfrowego 
rozwoju kraju 
Monitor Polski – 224 –  Poz. 260 
 
223 Ze względu na specyfikę transmisji bezprzewodowej, istotne jest zwrócenie uwagi na problem 
częstotliwości widma radiowego. Musi ono być zarząd zane i udostępniane w sposób niehamujący dalszego 
rozwoju rynku. Podobnie wygląda kwestia standaryzac j i  i  h a r m o n i z a c j i  w  t a k i  s p o s ó b ,  ż e b y  m o ż l i w e  b y ł o  
globalne korzystanie z wypracowanych, kompatybilnyc h wzajemnie rozwiązań. 
Wraz z popularyzacją usług internetowych i przenosz eniem ich do coraz to nowych sfer gospodarki 
pojawiają się nowe zagrożenia nazywane ogólnie cybe rprzestępczością. Użytkownik korzystający z usługi 
musi czuć się bezpiecznie, umieć samodzielnie zasto sować podstawowe środki ochrony oraz mieć 
zagwarantowany wysoki poziom pewności, że nikt niep owołany nie dostanie się do jego danych 
osobowych, zasobów finansowych czy innych danych wr ażliwych. Wymaga to wykorzystania specjalnych 
mechanizmów identyfikowania i uwierzytelniania oraz  stosowania konkretnych norm bezpiecznego 
przesyłu danych. 
III. Wskaźniki pomiaru skuteczności realizacji celó w 
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa (rok 
bazowy) Wartość 
w roku 2020 Wartość w 
roku 2030 Źródło danych  
[1] Odsetek gospodarstw domowych w zasięgu 
dostępu do internetu o prędkości co najmniej 30 
Mb/s (EAC) 
[2] Odsetek gospodarstw domowych korzystających 
z dostępu do internetu o prędkości przynajmniej 100  
Mb/s  % [1] 60,71 
(2015) 
[2] 5,5 
(2015) [1] 100 
[2] 50  [1] 100 
[2] 100 UKE 
IV. Kierunki interwencji 
Inteligentne rozwiązania oparte na sieciach szeroko pasmowych: 
• pozwalają zaoszczędzić czas i lepiej komunikować si ę z innymi, 
• ułatwiają prowadzenie i rozwijanie działalności gos podarczej, 
• wspierają rozwój i wzbogacanie umiejętności, 
• umożliwiają zwiększanie udziału w życiu społecznym oraz wspierają integrację, 
• pozwalają na wprowadzanie ułatwień w codziennym fun kcjonowaniu gospodarstw domowych. 
Szerokopasmowy dostęp do Internetu, podobnie jak in ne techniki informacyjno-komunikacyjne (ICT), 
stanowi katalizator wzrostu gospodarczego, zarówno w skali globalnej, jak i regionalnej. Poprawa dostę pu 
do sieci nie wszędzie jednak wiąże się z jednakowym  poziomem wzrostu produktywności. Badania 
wskazują, że Internet ma silniejszy wpływ na produk tywność w tych branżach, które mają wysokie koszty 
transakcyjne (np. usługi finansowe) lub wysoką inte nsywność pracy.  
Podstawowym wymogiem wystąpienia tych efektów jest dostępność nowoczesnej infrastruktury, dlatego 
rolą państwa w tym zakresie jest tworzenie przyjazn ych warunków dla budowy sieci szerokopasmowych 
(mobilnych i stacjonarnych) oraz interwencja public zna ze środków krajowych i unijnych maksymalizująca  
pozytywny wpływ tych sieci na gospodarkę i społecze ństwo. 
1. Rozwój nowoczesnej sieci cyfrowej 
Działania ukierunkowane będą z jednej strony na two rzenie warunków dla rozwoju szybkich sieci 
szerokopasmowych – likwidacja barier administracyjn ych i prawnych, z drugiej strony podejmowane będą 
inwestycje w szybkie sieci szerokopasmowe, w szczeg ólności na obszarach, gdzie nie można zapewnić 
dostępu do Internetu na warunkach rynkowych. 
Działania: 
 Wspomaganie rozwoju i modernizacji infrastruktury t eleinformatycznej i telekomunikacyjnej, 
w szczególności na obszarach wiejskich. 
 Zmiany legislacyjne, które poprzez likwidację ziden tyfikowanych barier administracyjnych i prawnych 
usprawnią rozwój infrastruktury telekomunikacyjnej oraz zapewnią korzyści dla obywateli 
i przedsiębiorców (m.in. obniżenie maksymalnych sta wek opłat za zajęcie pasa drogowego w drogach 
Monitor Polski – 225 –  Poz. 260 
 
224 samorządowych – nowelizacja ustawy o drogach publicznych ; dalsza nowelizacja megaustawy oraz 
innych ustaw regulujących proces inwestycyjny budow y sieci szerokopasmowych). 
 Aktywne kształtowanie aktów prawnych na poziomie UE , w tym konstruktywny wkład w prace Rady 
UE poświęcone Europejskiemu Kodeksowi Łączności Ele ktronicznej oraz powiązanym dokumentom.  
 Wdrażanie nowych celów w zakresie łączności elektro nicznej określonych przez Komisję Europejską, 
m.in. w związku z przeglądem ram regulacyjnych w ob szarze łączności elektronicznej. 
 Udostępnienie zakresu częstotliwości 694–790 MHz (t zw. pasmo 700 MHz) dla bezprzewodowych 
usług szerokopasmowej łączności elektronicznej  – zapewnienie możliwości dostępu do pasma 700 
MHz (zakres 694–790 MHz) na potrzeby bezprzewodowej  szerokopasmowej łączności elektronicznej 
na terenie Polski. Pasmo 700 MHz ze względu na swoj e właściwości propagacyjne może być 
efektywnie wykorzystywane na obszarach trudno dostę pnych (np. obszarach wiejskich o rzadkiej 
zabudowie, gdzie zapewnienie stałego szerokopasmowe go dostępu do Internetu jest ekonomicznie 
nieopłacalne) i ważnych szlakach komunikacyjnych, a  także przez nowe koncepcje komunikacji 
sieciowej. Udostępnienie zakresów pasma 700 MHz na potrzeby służby ruchomej wynika z inicjatywy 
podjętej przez Parlament Europejski i Radę w zakres ie propozycji decyzji kompleksowo regulującej 
harmonizację wykorzystania zakresu częstotliwości 6 9 4  –  7 9 0  M H z  w  U n i i  E u r o p e j s k i e j  i  j e s t  t a k ż e  
jednym z pierwszych elementów rozwoju sieci 5G w Un ii Europejskiej.  
 Uruchomienie komercyjnych sieci 5G (wykorzystujących zakresy pasm m.in. 700 MHz oraz inne 
poniżej i powyżej 6 GHz) w Polsce do 2025 r., które  będą w stanie obsłużyć 1000-krotnie większe 
zasoby danych niż obecne sieci 4G/LTE. 
 Przegląd obecnego zagospodarowania pasm częstotliwo ści pod kątem ich efektywnego 
wykorzystania, a także rozwoju systemów 4G i wprowa dzania 5G. Elementem prac będzie również 
aktywny udział w pracach Europejskiej Konferencji A dministracji Poczty i Telekomunikacji (CEPT) oraz 
Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego (ITU),  gdzie przygotowywane są studia techniczne 
i zapadają decyzje odnośnie do przeznaczenia poszcz ególnych zakresów pasm częstotliwości.  
 Umożliwienie rozwoju nowych standardów i budowy sie c i  ( w  r a m a c h  s i e c i  5 G )  n a  r ó w n i  z  i n n y m i  
krajami europejskimi w celu umożliwienia polskim pr zedsiębiorcom pełnego udziału w jednolitym 
rynku cyfrowym, na identycznych zasadach jak te obo wiązujące konkurentów z innych krajów. 
 Konieczność standaryzacji interfejsów m.in. na styk u maszyna-maszyna. 
Projekty strategiczne:  
Narodowy Plan Szerokopasmowy – zapewnienie wszystkim obywatelom dostępu do infra struktury 
szerokopasmowej, umożliwiającej dostęp do szybkiego  internetu, wpływającej na rozwój 
społeczeństwa cyfrowego, rozwój nowoczesnej edukacj i, rozwój badań i innowacji, tworzenie 
jednolitego rynku cyfrowego, bezpieczny i szybki do stęp do elektronicznych usług publicznych oraz 
sprawną komunikację między instytucjami publicznymi , obywatelami i biznesem. Likwidacja barier 
administracyjno-prawnych w procesie inwestycyjnym w  zakresie telekomunikacji oraz redukcja 
kosztów budowy infrastruktury telekomunikacyjnej, b udowanie przyjaznego otoczenia dla inwestycji 
telekomunikacyjnych, stworzenie podstaw instytucjon alno-prawnych dla wdrożenia nowoczesnych 
technik komunikacyjnych (w tym 5G).  
2. Bezpieczeństwo danych  
Działania: 
 Wsparcie działań mających na celu budowanie bezpiec zeństwa danych na poziomie UE. 
 Określenie obszaru samodzielności w kreowaniu polit yki danych, zarezerwowanego na poziomie 
krajowym. 
 Opracowanie polityki danych. 
 Stworzenie optymalnego modelu organu regulacyjnego dla gospodarki cyfrowej. 
 Przegląd prawa konkurencji, ochrony konsumentów ora z ochrony danych osobowych pod kątem 
wyzwań związanych i wynikających z modeli biznesowy ch, w którym faktycznym środkiem płatniczym 
są dane, nie zaś pieniądze. 
 Stworzenie tymczasowych ram regulacyjnych dla nowyc h usług cyfrowych dedykowanych 
konkretnym typom technologii (eksperymentalne inkub atory nowych technologii). 
Monitor Polski – 226 –  Poz. 260 
 
225  Stworzenie modelu edukacji przez całe życie, uwzględniającego potrzeby gospodarki cyfrowej. 
 Wspomaganie rozwoju technologii opartych na otwarty ch standardach zapewniających 
interoperacyjność.  
Projekty strategiczne:  
Zintegrowany System Zarządzania Bieżącego Bezpiecze ństwem Cyberprzestrzeni RP – celem projektu 
jest objęcie monitoringiem i korelacją zdarzeń kluc zowych usług informatycznych zapewniających 
bezpieczeństwo funkcjonowania państwa, obywateli i podmiotów gospodarczych. Projekt ma na celu 
dostarczenie rozwiązań, które umożliwią dostęp do b ieżącej informacji o stanie bezpieczeństwa 
teleinformatycznego niezbędnego do oceny sytuacji i  stanu bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni 
w Polsce oraz koordynacji reagowania na incydenty k omputerowe na poziomie krajowym.  
3. Budowa społeczeństwa informacyjnego 
Zwiększaniu podaży usług cyfrowych oraz ich wykorzystaniu przez społeczeństwo służyć będzie, obok 
działań związanych z rozwojem treści cyfrowych i si eci szerokopasmowych, rozwój e-kompetencji 
społeczeństwa, a także zapewnienie powszechnego i o twartego dostępu do zasobów instytucji publicznych.  
Działania w tym zakresie nakierowane będą na rozwój  podstawowych kompetencji umożliwiających 
korzystanie z Internetu, w tym w szczególności z us ług e-administracji oraz usług rynkowych. Realizowa ne 
będą także działania zwiększające bezpieczeństwo ko rzystania z rozwiązań teleinformatycznych. 
Wzmacniana będzie również aktywność Polski na forum  międzynarodowym w obszarze cyfryzacji. 
Działania:  
 Rozwój kompetencji cyfrowych – wsparcie w obszarze edukacji, nauki, kształcenia przez całe życie, 
elastyczne dopasowanie do indywidualnych potrzeb ob ywateli, wsparcie adresowane do grup 
o zróżnicowanych poziomach kompetencji cyfrowych, z e szczególnym uwzględnieniem działań na 
rzecz włączenia cyfrowego. 
 Zwiększenie dostępu obywateli do informacji sektora publicznego – standard udostępniania danych, wpływający na poprawę jakości i liczbę danych dostę pnych na portalu danepubliczne.gov.pl, przegląd 
przepisów prawnych pod kątem usuwania barier dla po nownego wykorzystywania kolejnych zbiorów 
informacji. 
 Zapewnienie cyberbezpieczeństwa – ochrona poufności  informacji, ciągłości działania systemów 
informatycznych, ciągłości działania systemów wspie ranych rozwiązaniami cyfrowymi, a także 
ochrona prywatności obywateli zarówno w publicznej przestrzeni, jak również w zakresie danych 
gromadzonych przez administrację publiczną. 
 Prowadzenie kampanii edukacyjno-informacyjnych na r zecz upowszechnienia korzyści 
z wykorzystania technologii cyfrowych. 
 Wzmacnianie aktywności Polski na forum UE w szeroko  rozumianych obszarach cyfrowych/ICT – 
wynikających m.in. ze strategii Jednolitego Rynku C yfrowego (JRC) oraz Europejskiej Agendy Cyfrowej 
(EAC),
 w tym  zaangażowanie się Polski w przebieg procesu legislac yjnego w UE na każdym możliwym 
etapie prac, stała analiza i koordynacja tego proce su (zarówno po stronie polskiej, jak i unijnej). 
Projekty strategiczne: 
Kompetencje w społeczeństwie informacyjnym – realizacja działań na rzecz włączenia obywateli 
w kreowanie społeczeństwa informacyjnego poprzez og raniczenie zjawiska wykluczenia cyfrowego oraz 
rozwój umiejętności cyfrowych na każdym poziomie. 
Otwarte Dane Publiczne – celem programu jest poprawa jakości i zwiększenie  liczby danych 
dostępnych na portalu danepubliczne.gov.pl. 
Ogólnopolska Sieć Edukacyjna – dedykowana sieć łącząca wszystkie szkoły w Polsce, która zapewni 
dostęp do Internetu, usług i treści edukacyjnych or az zapewni bezpieczeństwo sieci. Ogólnopolska Sieć 
Edukacyjna jest projektem komplementarnym z projekt em Edukacj@ w społeczeństwie informacyjnym. 
 
Monitor Polski – 227 –  Poz. 260 
 
226 
Transport 
I. Diagnoza  
Znaczenie sektora transportu i logistyki dla polski ej gospodarki sukcesywnie rośnie. W 2015 r. wygener ował 
on ok. 6,5% wartości dodanej brutto86 (średni udział tego sektora w gospodarce w latach 2000–2015 to 
ok. 5,6%).  Sektor transportu zdominowany jest przez mikro- i m ałe podmioty gospodarcze (dotyczy to zwłaszcza 
transportu drogowego oraz wodnego śródlądowego). W przypadku transportu lotniczego, morskiego oraz 
kolejowego widać natomiast wyraźną przewagę podmiot ów średnich i dużych. 
  
Jeśli chodzi o wykonywanie przewozów 
ładunków
87 poszczególnymi rodzajami 
transportu, w Polsce największy udział mają transport drogowy (83,3%) oraz transport 
kolejowy (16,6%). Transport wodny i lotniczy 
mają marginalne znaczenie w tym zakresie 
(poniżej 0,1%). Są to wyniki zdecydowanie gorsze 
niż średnia zarówno dla UE-28 (odpowiednio: 
transport drogowy – 75,4%, transport kolejowy – 18,0% oraz transport rzeczny – 6,6%) jak i UE-15 
(odpowiednio: 75,3%, 16,6% oraz 8,1%). 
Niepokojący jest zwłaszcza widoczny w ostatnich latach w naszym kraju wzrost udziału transportu drogowego w przewozach ładunków kosztem wszystkich pozostałych rodzajów transportu. 
Rosnąca rola transportu drogowego w polskim systemi e transportowym skutkuje także zwiększoną presją 
na zdrowie publiczne, bezpieczeństwo ruchu i środow isko naturalne. 
Od momentu wejścia Polski do UE, dzięki wykorzystan iu środków w ramach polityki spójności, nastąpił 
znaczny przyrost długości dróg ekspresowych i autos
trad w Polsce – w 2003 r. było ich odpowiednio 226 
i 405 km. Obecnie sieć drogowa w Polsce  liczy ponad 19 tys. km dróg krajowych, w tym 1631, 7 km 
autostrad i 1531,7 km dróg ekspresowych.  
Poprawa jakości infrastruktury jest jednym z najważ niejszych czynników, dzięki któremu zmniejszyła się  
liczba śmiertelnych ofiar wypadków drogowych w Pols ce z 7,3 tys. w 1990 r. do 2,9 tys. w 2015 r. Mimo to 
liczba ofiar, która w 2015 r. w przeliczeniu na mil ion mieszkańców wynosiła 77, jest jedną z najwyższy ch na 
tle większości krajów UE.88 
                                                           
86 GUS – wskaźniki makroekonomiczne za 2015 r. (ceny bieżące). 
87 Eurostat - tran_hv_frmod, dane za 2014 r. 
88 Komunikat prasowy Komisji Europejskiej z 31 marca 2016 r. „Bezpieczeństwo ruchu drogowego: nowe dane statystyczne przemawiają za 
podjęciem kolejnych działań na rzecz ratowania życi a na drogach UE” http://europa.eu/rapid/press-release_IP-16-863_pl.h tm Udział poszczególnych rodzajów transportu lądowego 
w wykonywaniu przewozu ładunków w Polsce oraz UE  
Monitor Polski – 228 –  Poz. 260 
 
227 
 
W Polsce rośnie liczba samochodów osobowych (ponad dwukrotny wzrost od 2000 r.). Już w 2012 r. 
wynosiła ona blisko 19 mln, zaś w przeliczeniu na 1 000 mieszkańców była na poziomie takich krajów 
europejskich jak: Szwecja, Belgia, Hiszpania czy Po rtugalia. W 2015 r. liczba samochodów przekroczyła 
Monitor Polski – 229 –  Poz. 260 
 
228 20 mln, zaś na 1000 mieszkańców przypadało ich 550.  Średni wiek samochodów użytkowanych w Polsce 
jest wyższy niż średnia unijna, co jest źródłem dodatkowej negatywnej presji na środowisko naturalne89. 
Jak wskazują dane Eurostatu90, polski sektor transportu  drogowego odpowiada za ok. 22,1% całego 
kabotażu w krajach UE-28. Polskie przedsiębiorstwa plasują się m.in. przed podmiotami holenderskimi 
(15,7%), niemieckimi (10,1%) oraz hiszpańskimi (3,9%), które do naszej akcesji do UE kontrolowały podo bną 
część rynku jak obecnie Polska. Liczba ciężarowych pojazdów samochodowych w Polsce wrosła od 2000 r. 
z ok. 1,8 mln do 3,4 mln w 2015 r.91  
Od początku transformacji następuje spadek całkowit ej długości eksploatowanych linii kolejowych (z bli sko 
24 tys. km w 1989 r., poprzez 22,5 tys. km w 2000 r . do 19,3 tys. km w 2015 r.) 92. Udział kolei w transporcie 
t o w a r ó w  w  P o l s c e  j e s t  n i ż s z y  o  o k .  2  p p .  n i ż  ś r e d n i a unijna oraz o ok. 3–4 pp. w przypadku krajów V493. 
W 2014 r. udział transportu kolejowego w przewozach  towarowych wynosił 14,3% całkowitej pracy 
przewozowej (mierzonej tonokilometrami), zaś w prze wozach pasażerskich około 39% całkowitej pracy 
przewozowej94. Ograniczone wykorzystanie linii kolejowych do prz ewozu towarów wynika m.in. z wysokich 
kosztów udostępniania infrastruktury oraz jej stanu  technicznego. Barierami w wykorzystaniu kolei do 
przewozu towarów jest sposób organizacji przewozu t owaru, czas, miejsce przeładunku i bezpieczeństwo 
towarów. Z drugiej strony kolejowy transport towaro wy ma potencjał do wzrostu, dzięki unowocześnieniu 
infrastruktury liniowej oraz rozwojowi intermodalno ści transportu.  
W obsłudze przewozów pasażerskich w przypadku kolei  występują ograniczenia liczby obsługiwanych 
połączeń. Barierą większego wykorzystania kolei w p rzewozach pasażerskich jest głównie niedostateczna 
i niedopasowana oferta handlowa, która jest efektem  zarówno uwarunkowań infrastrukturalnych (niska 
prędkość, z jaką mogą poruszać się pociągi), jak i organizacyjnych (niska, niedostateczna częstotliwoś ć 
kursowania pociągów wiążąca się z ograniczeniami fi nansowymi w ich zamawianiu). Dodatkowym 
wyzwaniem jest stan techniczny i wyposażenie mniejs zych przystanków kolejowych oraz dworców, które 
nie spełniają współczesnych oczekiwań podróżnych, a  także nie są wystarczająco zintegrowane z układem 
lokalnego transportu publicznego, co ma szczególne znaczenie w ułatwieniu przemieszczania się.  
Zgodnie z zaleceniami Rady Unii Europejskiej sformu łowanymi dla Polski zarówno w 2015 r., jak i w 2016  
r.95, rozwój sieci transportowych (w tym zwłaszcza sekt ora kolejowego) nadal jest niewystarczający. 
Wskazywany jest także zbyt długotrwały proces plano wania i realizacji projektów inwestycyjnych w tym 
sektorze.  
Systematycznie rozbudowywana i modernizowana jest i nfrastruktura transportu lotniczego . Transport 
lotniczy obsłużył w 2014 r. około 1% pasażerów ogół em i zwiększył się od 2013 r. w zestawieniu ze 
spadkami w przypadku transportu kolejowego i drogow ego. Do najważniejszych portów lotniczych, pod 
względem liczby obsługiwanych pasażerów należą port y w Warszawie, Krakowie, Gdańsku i Katowicach. 
W 2014 r. ruch pasażerów w portach lotniczych (bez tranzytu) zwiększył się o 8,1% w porównaniu z 2013 r. 
W 2015 r. nastąpił dalszy wzrost liczby pasażerów –  o 12,5% w porównaniu z 2014 r. i wyniósł on ok. 30 ,5 
mln osób. Z punktu widzenia obecnego natężenia ruch u lotniczego nie występują braki w przepustowości 
infrastruktury lotniczej.  Wykorzystanie przez władze regionalne środków fundu szy strukturalnych z perspektywy finansowej na lata  
2007–2013 umożliwiło rozwój sieci lotnisk regionaln ych. Dane Urzędu Lotnictwa Cywilnego
96 wskazują 
jednak, iż szereg lotnisk regionalnych nie jest w s tanie pokryć kosztów uruchomienia i funkcjonowania ze 
względu na niewystraczającą liczbę pasażerów zainte resowanych ofertą. Po części związane to jest 
z problemem w zakresie planowania ciągłości inwesty cji w rozbudowę powiązanej sieci transportowej. 
Gorsze niż w krajach UE-15 jest skomunikowanie niek tórych lotnisk z regionalnymi ośrodkami miejskimi, 
                                                           
89 http://www.acea.be/statistics/tag/category/average -vehicle-age 
90 Eurostat - road_go_ca_hac, dane za 2014 r.  
91 GUS – Transport - wyniki działalności w 2015 r. 
92 GUS – Transport - wyniki działalności w 2015 r. 
93 Eurostat, tran_hv_frmod 
94 GUS – Transport - wyniki działalności w 2015 r. 
95 Zalecenia Rady Unii Europejskiej w sprawie krajowe go programu reform Polski na 2015 r. oraz zawierają ce opinie Rady na temat przedstawionego 
przez Polskę programu konwergencji na 2015 r. (Dz. Urz. UE C 272 z 18.08.2015, str. 91) 
96 http://www.ulc.gov.pl/_download/regulacja_rynku/st atystyki/caly_rok_2015/wg_portow_lotniczych_4kw2015 _v1.pdf 
Monitor Polski – 230 –  Poz. 260 
 
229 m.in. siecią kolejową, a w szczególności ponadregio nalną. Powoduje to strukturalne trudności pozyskani a 
klientów dla linii lotniczych, a tym samym zapewnie nia finansowania dla sieci lotnisk regionalnych. 
Szlaki żeglugowe  nie tworzą spójnej sieci śródlądowych dróg wodnych . Długość śródlądowych dróg 
w o d n y c h  o d  2 0 0 0  r .  s y s t e m a t y c z n i e  s p a d a  i  w  2 0 1 4  r .  wynosiła 3655 km. Wymagania stawiane drogom 
o znaczeniu międzynarodowym (klasy IV i V) w 2015 r . spełniało w Polsce 5,9% dróg wodnych (214 km). 
Udział dróg tej klasy, zapewniających parametry nie zbędne do nowoczesnej żeglugi, w ogólnej długości 
dróg wodnych w Polsce nie zmienił się od 2007 r.97 Wykorzystanie żeglugi śródlądowej, zarówno 
w przypadku transportu pasażerów, jak i towarów jes t znacząco niższe niż wynosi średnia unijna.  
Lepiej wygląda sytuacja portów morskich, których rola gospodarcza w basenie Morza Bałtyckieg o 
stopniowo rośnie. Największe znaczenie pod względem  wielkości przeładunków mają porty w Gdańsku, 
Gdyni, Szczecinie i Świnoujściu. Mniejszą rolę odgr ywają porty m.in. w Kołobrzegu, Darłowie, Elblągu 
i Policach, których znaczenie pod względem udziału w przeładunkach nie jest duże, jednakże pełnią isto tną 
rolę aktywizującą obszary, na których są zlokalizow ane.  
W 2015 r. obroty ładunkowe w polskich portach wynio sły ok. 69,7 mln ton, tj. prawie 21% więcej niż w 2 011 
r., kiedy były na poziomie ok. 57,7 mln ton98. Chociaż oferta przeładunkowa polskich portów jest  zbliżona 
do standardów w regionie Morza Bałtyckiego, wolumen  obsługiwanych w nich ładunków jest znacznie 
mniejszy niż w przypadku portów niemieckich, duński ch czy szwedzkich i niewiele większy od tego 
właściwego dla portów łotewskich czy litewskich99. Warto odnotować, że rok 2015 był rekordowy dla 
Gdańska i polskiej gospodarki morskiej w zakresie p rzeładowanych towarów100. W dalszym ciągu polskie 
porty wymagają poprawy dostępu od strony morza (pog łębianie i utrzymywanie podejściowych torów 
wodnych) i lądu (powiązanie z lądową siecią transpo rtową).  
Stan rozwoju transportu intermodalnego101 w Polsce jest niezadowalający pomimo poprawy całej  
infrastruktury logistycznej i dostosowania jej do s tandardów europejskich. Średnia gęstość rozmieszcze nia 
terminali kontenerowych w przeliczeniu na powierzch nię kraju (ok. 1 terminal na 10 tys. km2) nie odbiega 
od średniej europejskiej (0,9 terminala na 10 tys. km2). Jest ona jednak wyraźnie niższa od średniej dla 
krajów o największym udziale przewozów intermodalny ch w rynku kolejowym, takich jak: Holandia 
(11,9/10 tys. km2), Belgia – (7,1/10 tys. km2) i Niemcy (4,1/10 tys. km2). Główną przeszkodą rozwoju sektora 
(poza wielkością zgłaszanego popytu) jest niewystar czająca liczba tzw. centrów logistycznych, które ob ok 
podstawowej obsługi przeładunkowej powinny oferować  usługi dodatkowe, zły stan infrastruktury 
kolejowej, a także wysokie stawki za dostęp do tej infrastruktury. 
Stale widoczny wzrost przejazdów samochodami osobow ymi (o 54,5% w przeliczeniu na osoby w latach 
2003–2011) przekłada się na wzrost przejazdów w mia stach i otaczających je obszarach wiejskich . Ma na to 
wpływ postępująca suburbanizacja dużych ośrodków mi ejskich, w których problemy transportowe stanowią 
jedną z barier rozwojowych i ograniczają zasięg ryn ków pracy oraz zaspokajanie potrzeb miejskiego rynk u 
pracy przez mieszkańców z obszarów wiejskich. Sytua cja ta wynika częściowo z nieoptymalnego sposobu 
funkcjonowania systemów transportu zbiorowego w miastach oraz niedostateczn ej jego dostępności dla 
mieszkańców obszarów funkcjonalnych tych miast (głównie obszary miejsko-wiejskie i wiejskie) . 
Spowodowane to jest brakiem zintegrowanej przestrze nnie i funkcjonalnie oferty transportu publicznego 
(w miastach, a także poza miastami), nadal niskim w ykorzystaniem tzw. Inteligentnych Systemów 
Transportowych102, niewystarczająco rozwiniętą infrastrukturą oraz bra kiem nowoczesnego, 
niskoemisyjnego taboru. Oprócz odczuwalnych dysfunk cji w systemie transportowym przestarzały tabor 
przyczynia się w znaczącym stopniu do zwiększonej e misji zanieczyszczeń w miastach. W 2015 r. w Polsce  
było prawie 12 tys. autobusów służących do obsługi transportu miejskiego, z czego jedynie 419 stanowił y 
                                                           
97 GUS – Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2015 r . 
98 GUS - Rocznik statystyczny gospodarki morskiej 201 5. 
99 Eurostat - tran_r_mago_nm; dane za 2013 r.  
100 Raport z przebiegu realizacji polityki morskiej Rz eczypospolitej Polskiej w 2015 r. przygotowany prze z Międzyresortowy Zespół do spraw Polityki 
Morskiej Rzeczypospolitej Polskiej. 
101 Transport intermodalny rozumiany jako przewóz ładunków wykorzystujący więc ej niż jeden rodzaj transportu. Najważniejszą zasad ą jest 
wykorzystanie tylko jednej jednostki ładunkowej, np . kontenera, na całej trasie przewozów, bez przeład unku samego towaru przy zmianie środka 
transportu. 
102 Inteligentne Systemy Transportowe (ITS) – systemy wykorzystujące technologie informacyjne i komunikac yjne w obszarze transportu drogowego, 
obejmującym infrastrukturę, pojazdy i jego użytkown ików, a także w obszarach zarządzania ruchem i zarz ądzania mobilnością oraz do interfejsów 
z innymi rodzajami transportu. 
Monitor Polski – 231 –  Poz. 260 
 
230 autobusy na alternatywne paliwo (gazowe lub elektry czne). W 2014 r. 31 miast, w tym 13 miast Konurbacj i 
Śląskiej oraz 5 miast aglomeracji łódzkiej, posiada ło ponad 2300 km linii tramwajowych. Tylko jedno mi asto 
– Warszawa – posiada metro. W 21 polskich miastach i gminach działają sezonowo wypożyczalnie rowerów 
publicznych, a liczba jednorazowych wypożyczeń w ro ku 2015 w sześciu miastach (Warszawa, Łódź, 
Wrocław, Lublin, Białystok, Poznań) sięgnęła ponad 6 mln. Duże ośrodki miejskie rozważają wprowadzenie  
systemu samochodów publicznych. 
Istniejące systemy transportu publicznego w niewyst arczającym stopniu uwzględniają wyzwania 
demograficzne starzejącego się społeczeństwa, zmien iające się preferencje do rezygnacji z korzystania 
z samochodów osobowych na rzecz transportu publiczn ego. Szczególne znaczenie w kontekście poprawy 
dostępności do regionalnych ośrodków miejskich, ale  także usprawnienia transportu publicznego 
w niektórych miastach, mają pasażerskie przewozy ko lejowe. Ich wykorzystanie jest w dużym stopniu 
uzależnione od sposobu finansowania, ale także inte gracji z miejskimi systemami transportu publicznego . 
Niski poziom rozwoju infrastruktury transportowej n a obszarach wiejskich jest poważną barierą 
w rozwoju przedsiębiorczości oraz mobilności na ryn ku pracy. Dotyczy to zarówno poziomu nasycenia 
obszarów wiejskich infrastrukturą transportową, jak  również odpowiedniej jakości infrastruktury 
komunikacyjnej (w szczególności – brak rozwiązań sy stemowych obejmujących m.in. zintegrowanie różnych 
środków transportu i komunikacji). Na większości ob szarów wiejskich występuje poważny problem 
dotyczący braku połączeń w ramach komunikacji publi cznej. Sytuację tę niekiedy tłumaczy niska 
efektywność połączeń, w szczególności na obszarach o małej gęstości zaludnienia i znacznie rozproszone j 
zabudowie. Z drugiej strony gminy wiejskie lub miej sko-wiejskie mają największe potrzeby w zakresie 
dowozu dzieci do szkoły oraz modernizacji lokalnej infrastruktury transportowej.  
Od wejścia do Unii Europejskiej stopniowo poprawia się dostępność polskiej przestrzeni  we wszystkich 
wymiarach: w skali międzynarodowej, krajowej (łącze nie ośrodków wojewódzkich), regionalnej (integracja  
największych miast z ich zapleczem i mniejszymi ośr odkami) oraz lokalnej (w szczególności na obszarach  
wiejskich), lecz nadal nie jest wystarczająca w sto sunku do potrzeb mieszkańców i podmiotów 
prowadzących działalność gospodarczą. 
Stan spójności wewnętrznej polskiej przestrzeni obr azuje m.in. wskaźnik międzygałęziowej dostępności 
transportowej (MDT), którego wysokie wartości cechu ją największe ośrodki miejskie (m.st. Warszawa, 
Konurbacja Śląska), a także szlaki łączące te ośrod ki. W latach 2007–2014 dostępność transportowa 
województw we wschodniej Polsce zwiększyła się w stopniu mniejszym niż na zachodzie kraju 
(odpowiednio o 2,86 i 3,46 pkt).  
 
Monitor Polski – 232 –  Poz. 260 
 
231 
 
Pomimo znaczącego przyrostu długości dróg ekspresow ych i autostrad w ostatnich latach, ich sieć nie 
obejmuje wszystkich miast wojewódzkich, a ich gęsto ść jest znacząco niższa od wskaźników w pozostałych  
krajach UE (również w przypadku krajów V4).  
Chociaż długość linii kolejowych jest relatywnie wy soka na tle innych krajów Unii, większość głównych 
aglomeracji nie jest połączona siecią umożliwiającą  przejazd pociągów pasażerskich ze średnią prędkośc ią 
techniczną powyżej 160 km/h. W 2015 r. zaledwie kil ka miast wojewódzkich było połączonych liniami 
kolejowymi o maksymalnej prędkości rozkładowej 160 km/h (np. Warszawa, Gdańsk, Poznań, Kraków). 
Około 13% długości sieci kolejowej stanowią linie k olejowe dostosowane do prędkości od 120 km/h do 160  
km/h103.  
Pełna integracja z jednolitym rynkiem europejskim j est nadal utrudniona, ze względu na niezakończone 
inwestycje drogowe i kolejowe na sieci TEN-T, w szc zególności z krajami bałtyckimi i południem Europy oraz 
znikomą integrację żeglugi śródlądowej z pozostałymi gałęziami transportu. Dodatkowo gęstość sieci dró g 
szybkiego ruchu nie jest równomiernie rozłożona. Re gionalnie najgorsza dostępność dotyczy Polski 
Wschodniej, Pomorza Środkowego i terenów przygranic znych. Większość miast Polski Wschodniej 
pozostaje bez pełnych połączeń drogami ekspresowymi  z Warszawą, Trójmiastem i Krakowem. Gęstość 
sieci drogowej, jak i kolejowej w Polsce Wschodniej  jest mniejsza niż przeciętnie. System organizacji 
transportu (brak dogodnego dojazdu) dodatkowo ogran icza rozwój małych miast i części obszarów 
wiejskich.   
                                                           
103 Dane Urzędu Transportu Kolejowego za 2015 r. (http ://www.utk.gov.pl/pl/analizy-i-monitoring/oceny-roc zne/2015/7919,OcenaFunkcjonowania-
Rynku-Transportu-Kolejowego-i-Stanu-Bezpieczenstwa- Ruchu-Ko.html, rys. 106, s. 124 materiału UTK). 
Monitor Polski – 233 –  Poz. 260 
 
232  
II. Cel i oczekiwane efekty 
Rozwój infrastruktury transportowej, jako element d ostępności 
transportowej, wpływa na konkurencyjność Polski i j ej regionów, a także 
sektorów gospodarki czy poszczególnych przedsiębior stw. Równolegle 
do budowy i modernizacji materialnej na rozwój infr astruktury wpływa 
też sposób jej wykorzystania. 
 
W horyzoncie roku 2030 zakłada się osiągnięcie prze pustowości transportowej umożliwiającej efektywne 
funkcjonowanie całego systemu transportowego poprze z uzyskanie efektu sieciowego w ujęciu 
międzygałęziowym, zapewniającego sprawną obsługę tr ansportową społeczeństwa i gospodarki, a także 
przyczyniającego się do obniżenia negatywnego oddzi aływania na środowisko oraz zdrowie i jakość życia.  
Efektem działań w tym obszarze będzie zbudowanie wi elogałęziowej (kolej, drogi, sieci aglomeracyjne, s ieci 
żeglugi śródlądowej i morskiej, porty lotnicze), zi ntegrowanej i uzupełniającej się sieci transportowe j. 
Pozwoli ona m.in. na ograniczanie jednostkowych kos ztów transportu, poprawę bezpieczeństwa, jakości 
usług transportowych w przewozie towarów i pasażeró w, dostępności transportowej w wymiarze 
europejskim, krajowym i lokalnym, a także ogranicze nie emisji zanieczyszczeń pochodzących z tego sekto ra. 
Istotnym rezultatem będzie również zapewnienie odpo wiedniego nasycenia systemu transportowego 
w Polsce usługami cyfrowymi opartymi o inteligentne  systemy transportowe zmniejszające kongestie, 
podnoszące poziom bezpieczeństwa użytkowników infra struktury i uczestników ruchu, integrujące 
wszystkich zarządców infrastruktury w ramach jedneg o systemu zarządzania ruchem. 
Tym samym zaprogramowane działania oraz inwestycje wpisują się w politykę transportową Unii 
Europejskiej określoną w Białej Księdze  Komisji Europejskiej z roku 2011104. Dotyczy to zwłaszcza jej 
następujących celów: 
⇒ zapewnienia wzrostu sektora transportu i wspierania  mobilności przy jednoczesnym 
osiągnięciu celu obniżenia emisji o 60%; 
⇒ stworzenia efektywnej sieci multimodalnego podróżow ania i transportu między miastami; 
⇒ rozwoju ekologicznego transportu miejskiego i możli wości dojazdu do pracy. 
Wsparcie publiczne będzie w najbliższych latach nak ierowane m.in. na większe wykorzystanie potencjału 
transportu kolejowego w obszarze transportu międzyn arodowego, regionalnego, między- i wewnątrz 
aglomeracyjnego, a także w zakresie przewozów inter modalnych w relacjach międzykontynentalnych 
(Jedwabny Szlak). Dodatkowo, poza ograniczeniem neg atywnego wpływu na środowisko, zmiana taka 
spowoduje skrócenie czasu podróży, wzrost bezpiecze ństwa transportowanych koleją ładunków oraz 
zmniejszenie kosztów transportu, a także poprawę be zpieczeństwa na drogach.  
                                                           
104 Plan utworzenia jednolitego europejskiego obszaru t ransportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasoboo szczędnego systemu 
transportu /* COM/2011/0144 końcowy Zwiększenie dostępności 
transportowej oraz poprawa 
warunków świadczenia usług 
związanych z przewozem 
towarów i pasażerów   
232  
II. Cel i oczekiwane efekty 
Rozwój infrastruktury transportowej, jako element d ostępności 
transportowej, wpływa na konkurencyjność Polski i j ej regionów, a także 
sektorów gospodarki czy poszczególnych przedsiębior stw. Równolegle 
do budowy i modernizacji materialnej na rozwój infr astruktury wpływa 
też sposób jej wykorzystania. 
 
W horyzoncie roku 2030 zakłada się osiągnięcie prze pustowości transportowej umożliwiającej efektywne 
funkcjonowanie całego systemu transportowego poprze z uzyskanie efektu sieciowego w ujęciu 
międzygałęziowym, zapewniającego sprawną obsługę tr ansportową społeczeństwa i gospodarki, a także 
przyczyniającego się do obniżenia negatywnego oddzi aływania na środowisko oraz zdrowie i jakość życia.  
Efektem działań w tym obszarze będzie zbudowanie wi elogałęziowej (kolej, drogi, sieci aglomeracyjne, s ieci 
żeglugi śródlądowej i morskiej, porty lotnicze), zi ntegrowanej i uzupełniającej się sieci transportowe j. 
Pozwoli ona m.in. na ograniczanie jednostkowych kos ztów transportu, poprawę bezpieczeństwa, jakości 
usług transportowych w przewozie towarów i pasażeró w, dostępności transportowej w wymiarze 
europejskim, krajowym i lokalnym, a także ogranicze nie emisji zanieczyszczeń pochodzących z tego sekto ra. 
Istotnym rezultatem będzie również zapewnienie odpo wiedniego nasycenia systemu transportowego 
w Polsce usługami cyfrowymi opartymi o inteligentne  systemy transportowe zmniejszające kongestie, 
podnoszące poziom bezpieczeństwa użytkowników infra struktury i uczestników ruchu, integrujące 
wszystkich zarządców infrastruktury w ramach jedneg o systemu zarządzania ruchem. 
Tym samym zaprogramowane działania oraz inwestycje wpisują się w politykę transportową Unii 
Europejskiej określoną w Białej Księdze  Komisji Europejskiej z roku 2011104. Dotyczy to zwłaszcza jej 
następujących celów: 
⇒ zapewnienia wzrostu sektora transportu i wspierania  mobilności przy jednoczesnym 
osiągnięciu celu obniżenia emisji o 60%; 
⇒ stworzenia efektywnej sieci multimodalnego podróżow ania i transportu między miastami; 
⇒ rozwoju ekologicznego transportu miejskiego i możli wości dojazdu do pracy. 
Wsparcie publiczne będzie w najbliższych latach nak ierowane m.in. na większe wykorzystanie potencjału 
transportu kolejowego w obszarze transportu międzyn arodowego, regionalnego, między- i wewnątrz 
aglomeracyjnego, a także w zakresie przewozów inter modalnych w relacjach międzykontynentalnych 
(Jedwabny Szlak). Dodatkowo, poza ograniczeniem neg atywnego wpływu na środowisko, zmiana taka 
spowoduje skrócenie czasu podróży, wzrost bezpiecze ństwa transportowanych koleją ładunków oraz 
zmniejszenie kosztów transportu, a także poprawę be zpieczeństwa na drogach.  
                                                           
104 Plan utworzenia jednolitego europejskiego obszaru t ransportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasoboo szczędnego systemu 
transportu /* COM/2011/0144 końcowy Zwiększenie dostępności 
transportowej oraz poprawa 
warunków świadczenia usług 
związanych z przewozem 
towarów i pasażerów  
Monitor Polski – 234 –  Poz. 260 
 
233 
 
 
Monitor Polski – 235 –  Poz. 260 
 
234 Priorytetem jest dokończenie sieci drogowej zapewniającej połączenia w oparciu o autostrady i drogi 
ekspresowe pomiędzy największymi ośrodkami w kraju,  połączenia transgraniczne: Polska – kraje bałtycki e 
(Via Baltica )  i  P o l s k a  –  P o ł u d n i e  ( Via Carpatia ). Podjęte zostaną również działania w zakresie odbudowy 
możliwości transportowych polskich szlaków wodnych (zwłaszcza Odry oraz dolnej Wisły). Transport 
rzeczny będzie promowany jako konkurencyjny i nisko emisyjny środek transportu, m.in. w tzw. logistyce 
miejskiej. 
 
Monitor Polski – 236 –  Poz. 260 
 
235 W miastach rozwijane będą zintegrowane systemy tran sportu publicznego przy wykorzystaniu 
niskoemisyjnych środków transportu, szczególnie poj azdów szynowych i elektrycznych autobusów. 
Stworzone zostaną łańcuchy ekomobilności, poprawiaj ące warunki przemieszczania się rowerem i pieszo. 
Miasta będą lepiej skomunikowane z obszarami funkcj onalnymi, a indywidualny transport samochodowy 
zostanie ograniczony, szczególnie w centrach miast.  
Na obszarach wiejskich będą kontynuowane działania w zakresie budowy i modernizacji podstawowej 
infrastruktury transportowej (drogi lokalne, infras truktura towarzysząca, ścieżki rowerowe, środki 
transportu zbiorowego) oraz rozwoju usług transport u zbiorowego. 
W zakresie transportu lotniczego, w celu zwiększeni a efektywności i rentowności portów lotniczych, 
realizowane będą działania związane z inwestycjami w części lotniczej ( airside)  portów lotniczych, poprawą 
bezpieczeństwa, infrastrukturą komunikacji nawigacy jnej i dozorowania, systemami zarządzania ruchem 
lotniczym oraz ochroną środowiska. Niezbędne będzie również powiązanie poszczególnych portów z siecią 
transportową oraz regionalnymi centrami gospodarczy mi drogami kolejowymi. 
III. Wskaźniki pomiaru skuteczności realizacji celu  
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020  Wartość 
w roku 2030 Źródło 
danych 
Wskaźnik międzygałęziowej dostępności 
transportowej (WMDT) wskaźnik 
syntetyczny 35,9 (2015) 43 
(2023) 45 Badanie 
MR – PAN  
Udział masy ładunków transportu 
intermodalnego w ogólnej masie ładunków 
przewożonej transportem kolejowym % 4,63 
(2015) 5–6 
(2020) . UTK 
Długość linii kolejowych pozwalających na ruch 
pociągów pasażerskich z prędkością 
techniczną powyżej 160 km/h km 90 
(2015) 350 
(2023) . KPK 
Średnia prędkość kursowania pociągów 
towarowych na sieci linii PLK S.A. km/h 27 
(2015) 40 
(2023) . KPK 
Liczba przewozów pasażerskich komunikacją 
miejską w przeliczeniu na 1 mieszkańca 
obszarów miejskich szt. 166,8 
(z metrem) 
(2015) 200 220 GUS 
Udział autobusów na alternatywne paliwo w 
ogólnej liczbie autobusów służących do obsługi 
transportu miejskiego % 3,6 
(2015) 4,2 16 GUS 
Długość śródlądowych dróg wodnych o 
znaczeniu międzynarodowym km 214 
(2015)  . 1186,1 
(2030) GUS/ 
MGMiŻŚ 
IV. Kierunki interwencji 
1. Budowa zintegrowanej, wzajemnie powiązanej sieci tr ansportowej służącej konkurencyjnej 
gospodarce  
Istotnym czynnikiem wspierającym rozwój gospodarki jest zapewnienie sprawnych połączeń 
umożliwiających dostawy produktów i surowców dla pr zedsiębiorstw oraz ułatwiających przemieszczanie 
się ludzi. Podejmowane inwestycje transportowe muszą być ekonomicznie uzasadnione, a ich efektem powinno być zarówno zmniejszenie kosztów funkcjonow ania przedsiębiorstw, jak i zwiększenie 
bezpieczeństwa uczestników transportu (zarówno w ob rębie transportu pasażerskiego, jak i towarowego).  
Szczególne znaczenie ma poprawa dostępności transpo rtowej do rynków pracy, obiektów użyteczności 
publicznej, jak i zwiększanie mobilności mieszkańcó w w obszarach słabo dostępnych transportowo. W tym 
zakresie ważną rolę odgrywa publiczny transport zbi orowy, w tym transport kolejowy. 
Istotne znaczenie dla obniżenia negatywnego oddział ywania transportu drogowego na zdrowie i jakość 
życia ludności, poprawy bezpieczeństwa, skrócenia c zasu przejazdu, ograniczenia zanieczyszczeń oraz 
Monitor Polski – 237 –  Poz. 260 
 
236 zmniejszenia kongestii będą miały m.in. inwestycje w zakresie budowy drogowych obejść miast. Budowa 
obwodnic poprawi funkcjonowanie miast najbardziej d otkniętych niedogodnościami wynikającymi z ruchu 
tranzytowego. Poprzez wyeliminowanie wąskich gardeł w transporcie drogowym możliwe będzie 
zredukowanie ryzyka powstawania korków i zwiększeni e płynności jazdy. W konsekwencji nastąpi poprawa 
bezpieczeństwa ruchu. Wyprowadzenie przejazdów tran zytowych z obszarów zamieszkania wpłynie 
również na ograniczenie negatywnego oddziaływania t ego rodzaju transportu na życie i zdrowie ludności.  
W konsekwencji umożliwi to redukcję kosztów społecz nych, jak i obniżenie wydatków związanych 
z negatywnymi skutkami transportu. 
Wyzwaniem jest rozwój transportu przy ograniczaniu oddziaływania na środowisko, w tym emisji spalin. T u 
szczególne znaczenie będzie miało zwiększenie roli przewozów koleją (zarówno towarowych, jak 
i pasażerskich), rozwój transportu intermodalnego, wykorzystanie alternatywnych systemów napędowych 
oraz rozwój oferty transportu zbiorowego. Innym instrumentem ograniczania oddziaływania na śr odowisko 
jest badanie oddziaływań na środowisko i jego eleme nty, w tym krajobraz, zdrowie ludzi i obszary Natura 
2000, prowadzone w celu zmniejszenia presji na środ owisko związanej z konkretną inwestycją 
i ograniczenia jej skutków. Działanie to ma postać procedur ocen oddziaływania na środowisko, które bę dą 
wykonywane, zgodnie z przepisami krajowymi i wspólnotowymi,  w stosunku do inwestycji transportowych 
wynikających z realizacji Strategii , w tym planów/programów rozwoju śródlądowych dróg wodnych 
w Polsce na lata 2016–2020 z perspektywą do roku 20 30. 
Działania do 2020 r.: 
 Przygotowanie długofalowej i kompleksowej polityki rozwoju transportu, zawierającej plan 
zintegrowanego oraz zgodnego z wymogami ochrony śro dowiska rozwoju wszystkich gałęzi 
transportu. 
 Wdrożenie nowego systemu planowania rozwoju infrast ruktury transportowej – uwzględnienie 
potrzeb poszczególnych rodzajów transportu (drogowy , kolejowy, wodny śródlądowy, morski, 
lotniczy) oraz zmieniających się wzorców mobilności  społecznej i potrzeb gospodarczych w tym 
obszarze. 
 Modyfikacja algorytmu podziału środków w mechanizmi e finansowania rozwoju gminnej 
i powiatowej infrastruktury drogowej oraz sposobu o ceny składanych przez JST wniosków, 
z uwzględnieniem syntetycznego wskaźnika peryferyjn ości czasowej. 
 Promocja wzorców zrównoważonej mobilności w polskim  społeczeństwie, w tym wykorzystywania 
transportu publicznego (zwłaszcza transportu kolejo wego). 
 Poprawa stanu taboru pasażerskiego transportu drogo wego i kolejowego wykorzystywanego do 
usług przewozowych użyteczności publicznej. 
 Poprawa parametrów technicznych infrastruktury lini owej transportu drogowego i kolejowego, 
a także modernizacja dworców i przystanków kolejowy ch do jednolitych standardów – 
przystosowanie sieci transportowej do zwiększenia j akości usług transportu publicznego, a także 
potrzeb osób o ograniczonej mobilności (wiek, niepe łnosprawność). 
 Przygotowanie systemu wspierającego transport wodny  śródlądowy poprzez inicjatywy dotyczące 
poprawy stanu floty (w tym jej unowocześnienia), ro zwój kompetencji pracowników oraz stworzenia 
mechanizmów koordynacji oferty przewozowej (umożliwianie włączenia sektora w transport 
intermodalny). 
 Działania poprawiające bezpieczeństwo w ruchu drogo wym, kolejowym, a także w innych gałęziach 
transportu, wdrożenie systemów zarządzania ruchem, w tym ITS, ERTMS, systemu żeglugi 
powietrznej (SESAR), kontynuacja programu wdrażania  systemów informacji rzecznej (RIS). 
 Promocja transportu intermodalnego oraz kombinowane go, jako alternatyw względem transportu 
lądowego – wykorzystanie potencjału zarówno podmiot ów publicznych, jak również przedsiębiorstw 
oraz partnerów społeczno-gospodarczych.  
 Stworzenie przewoźnikom kolejowym możliwości przygo towania atrakcyjnej oferty kolejowych 
przewozów towarowych zwiększających udział transpor tu kolejowego w tym segmencie usług 
(poprzez poprawę parametrów kolejowej infrastruktury liniowej, punktowej oraz wyposażenia 
wykorzystywanego w przewozach towarowych), uwzględn iającej wymogi kosztowe utrzymania 
nowoczesnego parku taborowego i infrastruktury kole jowej. 
Monitor Polski – 238 –  Poz. 260 
 
237  Sporządzenie analizy możliwości realizacji kolei du żych prędkości i podjęcie decyzji o ewentualnej jej  
budowie w latach 2020–2030. 
 Sporządzenie strategicznych ocen oddziaływania na ś rodowisko dla planów rozwoju śródlądowych 
dróg wodnych w Polsce na lata 2016–2020 z perspekty wą do roku 2030  i ocen oddziaływania na 
środowisko inwestycji realizowanych w oparciu o te plany. 
 Prowadzenie analiz dotyczących Centralnego Portu Lo tniczego i ewentualne podjęcie decyzji o jego 
budowie lub zaadresowanie jego funkcji na podstawie  rozbudowy już istniejącej infrastruktury 
portów lotniczych. 
Działania do 2030 r.: 
 Powiązanie Polski z korytarzami sieci bazowej TEN-T : Bałtyk – Adriatyk oraz Morze Północne – Bałtyk. 
Podejmowane inwestycje dotyczyć będą wszystkich rod zajów transportu (drogowy, kolejowy, wodny 
śródlądowy, morski, lotniczy). W szczególności doty czy to: 
− dokończenia budowy systemu autostrad i dróg szybkie go ruchu; 
− modernizacji sieci kolejowej, w tym trakcji oraz przejazdów kolejowych; 
− odbudowy możliwości transportowych dróg wodnych (pa rametry IV klasy żeglowności) – na 
wybranych, uzasadnionych ekonomicznie i ekologiczni e odcinkach. 
 Rozwój infrastruktury transportowej o charakterze r egionalnym i lokalnym (zwłaszcza w obszarze 
transportu drogowego i kolejowego oraz w ograniczon ym zakresie wodnego śródlądowego), 
włączającego obszary o słabej dostępności (m.in. ob szary wiejskie, przygraniczne i peryferyjne) 
w procesy gospodarcze i rozwojowe.  
 Powiązanie lokalnych i regionalnych ośrodków gospod arczych z aglomeracjami, głównymi miastami 
oraz ich obszarem funkcjonalnym z wykorzystaniem tr ansportu drogowego i kolejowego. 
 Dostosowanie istniejącej sieci dróg krajowych do ru chu na terenach miast oraz ich obszarów 
funkcjonalnych (ruch tranzytowy, wymogi względem ru chu niezmotoryzowanego). 
 Wdrożenie systemów informatycznych i telekomunikacy jnych (telematyki transportowej) we 
wszystkich rodzajach transportu, z uwzględnieniem k osztów oraz potencjalnych zysków (różnych dla 
poszczególnych gałęzi transportu). W szczególności dotyczy to wdrożenia: 
− Inteligentnych Systemów Transportowych (ITS) w mias tach i ich obszarach funkcjonalnych; 
− Rzecznego Systemu Informacyjnego (RIS) na obszarze Dolnej Odry; 
− Europejskiego Systemu Zarządzania Ruchem Kolejowym (ERTMS) na głównych trasach. 
 Rozwój infrastruktury wspierającej transport interm odalny, w szczególności poprzez:  
− powiązanie portów morskich oraz portów wodnych śród lądowych z lądową siecią 
transportową (drogową i kolejową); 
− dalszy rozwój potencjału polskich centrów logistycz nych – wsparcie unowocześnienia 
oferowanych usług. 
 Wdrożenie systemu wsparcia sektora transportu wodne go śródlądowego w zakresie: modernizacji 
taboru, rozwoju kompetencji i kadr sektora, tworzen ia mechanizmów współpracy podmiotów 
sektora w świadczeniu usług transportowych. 
 Podejmowanie działań wspierających rozwój sektora t ransportu lotniczego w zakresie: polepszenia 
przepustowości nawigacyjnej, ochrony i bezpieczeńst wa ruchu lotniczego, wskazanie sposobu 
powiązania transportem publicznym (drogowym i kolej owym) portów lotniczych z miastami oraz ich 
obszarami funkcjonalnymi.  
 Podejmowanie działań umożliwiających bezpieczną int egrację bezzałogowych statków powietrznych 
z lotnictwem załogowym w cywilnej przestrzeni powie trznej. 
Projekty strategiczne: 
Sektor transportu drogowego : 
Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2014–2023  (z perspektywą do 2025 r.) – zapewniający 
dokończenie budowy najważniejszych ciągów dróg eksp resowych i autostrad oraz obwodnic, a także 
realizacja działań inwestycyjnych poprawiających be zpieczeństwo ruchu drogowego. 
Monitor Polski – 239 –  Poz. 260 
 
238 Krajowy System Zarządzania Ruchem – jednolity, zintegrowany system teleinformatyczny,  
umożliwiający dynamiczne zarządzanie ruchem w sieci  dróg krajowych oraz wsparcie procesów 
utrzymania infrastruktury drogowej zarządzanej prze z Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad 
poprzez zastosowanie zaawansowanych usług inteligen tnych systemów transportowych. Celem będzie 
również integracja z systemami ITS wdrażanymi przez  innych zarządców dróg, w tym na obszarach 
miejskich. 
Narodowy Program Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego 201 3–2020 – zakładający  zwiększenie poziomu 
bezpieczeństwa ruchu drogowego tj. zmniejszenie lic zby wypadków, obniżenie o połowę liczby zabitych 
na polskich drogach, ograniczenie o 40% liczby cięż ko rannych, walka z nadmierną prędkością oraz 
poprawa bezpieczeństwa pieszych, rowerzystów i moto cyklistów. 
Sektor transportu kolejowego :  
Krajowy Program Kolejowy – zapewniający połączenie do 2023 r. ośrodków wojew ódzkich 
zmodernizowanymi liniami kolejowymi, co najmniej do  średniej prędkości kursowania pociągów 
pasażerskich 100 km/h, oraz wdrażanie Europejskiego  Systemu Zarządzania Ruchem Kolejowym 
(ERTMS) na najważniejszych szlakach kolejowych. 
Program zarządzania i przebudowy dworców kolejowych  – zwiększenie liczby dworców kolejowych 
spełniających współczesne wymagania pasażerów korzy stających z usług transportu kolejowego 
w ramach różnego rodzaju segmentów przewozów pasaże rskich. 
Program wieloletni w zakresie finansowania kosztów zarządzania infrastrukturą kolejową, w tym jej 
utrzymania i remontów – przyczyniający się do poprawy dostępności transport owej i spójności 
komunikacyjnej poszczególnych regionów kraju. 
Unowocześnienie parku taboru kolejowego (pasażerskiego i towarowego)  – poprawa warunków 
świadczenia usług związanych z przewozem towarów i pasażerów. 
Sektor transportu wodnego śródlądowego i morskiego :  
Program rozwoju polskich portów morskich do roku 20 20 (z perspektywą do 2030 roku) – celem 
głównym programu jest poprawa konkurencyjności pols kich portów morskich oraz wzrost ich udziału 
w rozwoju społeczno-gospodarczym kraju i podniesien ie rangi portów morskich w międzynarodowej 
sieci transportowej. 
Rozwój sektora żeglugi śródlądowej obejmujący rozwój śródlądowych dróg wodnych w Polsce, 
wzmocnienie kapitału ludzkiego dla żeglugi, rozwój floty polskich statków śródlądowych oraz szersze 
gospodarcze i społeczne wykorzystanie powstałej inf rastruktury w rozwoju lokalnym. 
Budowa drogi wodnej łączącej Zalew Wiślany z Zatoką  Gdańską zapewniającej dostęp do Portu Elbląg 
kanałem żeglugowym przez Mierzeję Wiślaną. 
Obszar międzysektorowy:  
Rozwój transportu intermodalnego  – określenie działań, w tym niezbędnych inwestycji  w infrastrukturę 
transportu, zapewniających zwiększenie przewozów in termodalnych. 
2. Zmiany w indywidualnej i zbiorowej mobilności 
Działania powinny być nakierowane na podniesienie e fektywności i atrakcyjności transportu publicznego,  
który zachęci mieszkańców do zmiany środka transpor tu z indywidualnego na zbiorowy. 
Sprzyjać temu będzie m.in. rozwój Inteligentnych Sy stemów Transportowych, w tym systemów zarządzania 
ruchem oraz systemów informacji pasażerskiej i umoż liwiających planowanie podróży różnymi rodzajami 
transportu. Transport w coraz większym stopniu musi  uwzględniać zmiany demograficzne (w szczególności 
wyzwania dla mobilności osób starszych oraz niepełn osprawnych). Rozbudowa systemów transportu 
publicznego powinna, w coraz większym stopniu, być impulsem do właściwego wykorzystania przestrzeni 
i planowania miast i ich obszarów funkcjonalnych.  
Monitor Polski – 240 –  Poz. 260 
 
239 Zwiększenie wykorzystania taboru niskoemisyjnego bę dzie nie tylko impulsem rozwoju technologicznego 
dla polskiej gospodarki, ale przede wszystkim pomoże w ograniczeniu emisji zanieczyszczeń powietrza 
i gazów cieplarnianych. Wsparciem będzie również pr omocja niskoemisyjnych pojazdów. Wymaga to 
jednak rozwoju infrastruktury zaopatrywania w paliw o.  
Dla obsługi mieszkańców dojeżdżających do miast wym agana jest poprawa stanu infrastruktury 
i funkcjonowania taboru wykorzystywanego w przewoza ch aglomeracyjnych (regionalnych) oraz 
zintegrowanie przewozów kolejowych z transportem mi ejskim, także w zakresie wspólnego biletu. Kolej 
oraz transport miejski mogą odegrać dużą rolę w poł ączeniu miast oraz ich obszarów funkcjonalnych 
z portami lotniczymi.  
Działania do 2020 r.: 
 Włączenie publicznego transportu zbiorowego w aglom eracjach w projekt „Wspólny Bilet”, tj. 
integracja biletowa pasażerskiego transportu kolejo wego z innymi środkami publicznego transportu 
zbiorowego. 
 Przygotowanie mechanizmów koordynacji zasad świadcz enia usług publicznego transportu 
z b i o r o w e g o  n a  p o z i o m i e  w o j e w ó d z t w o  –  p o w i a t  –  g m i n a . Należy uwzględnić zmieniające się 
potrzeby lokalnych społeczności (edukacja, praca, r ozrywka), tak aby móc zmniejszyć udział 
indywidualnego transportu w podstawowych dojazdach,  a także przeciwdziałać procesowi 
niekontrolowanej suburbanizacji. 
 Promocja mechanizmów zarządzania i poprawy transpor tu publicznego w miastach i w ich obszarach 
funkcjonalnych. Przegląd niezbędnych działań (prawn ych, organizacyjnych oraz inwestycyjnych) 
sprzyjających poprawie funkcjonowania publicznego t ransportu zbiorowego, przechodzeniu na tabor 
niskoemisyjny i wyprowadzania niskoemisyjnych pojaz dów samochodowych, a także stref z zakazem 
ruchu. 
 Działania na rzecz zmniejszenia udziału przejazdów indywidualnym transportem zmotoryzowanym 
i zachęcenia do korzystania z transportu publiczneg o. Promocja ruchu rowerowego i pieszego. 
 Rozbudowa łańcuchów ekomobilności w miastach i ich obszarach funkcjonalnych. 
 Wsparcie dla systemów współdzielenia pojazdów, zwła szcza na obszarach wiejskich – rozwiązanie 
zmniejszające koszty indywidualnego dojazdu do pracy, a także presję na środowisko naturalne. 
Działania do 2030 r.: 
 Stopniowa wymiana taboru wykorzystywanego do świadc zenia usług publicznego transportu na 
ekologiczny, niskoemisyjny, przystosowany do potrze b osób starszych i niepełnosprawnych. 
 Budowa systemów ładowania pojazdów niskoemisyjnych.  
 Dokończenie budowy II linii metra w Warszawie oraz linii tramwajowych w miastach dysponujących 
takim środkiem transportu miejskiego. Tam, gdzie ni e ma możliwości obsługi pasażerów w systemie 
tzw. szybkiej kolei miejskiej czy metrem, promowani e wprowadzenia systemu szybkiego transportu 
miejskiego z pojazdami, które poruszają się po wyzn aczonych tylko dla nich pasach ruchu. Rozwój 
kolejowych pasażerskich przewozów aglomeracyjnych ( regionalnych) jako dogodnej formy obsługi 
terenów wiejskich oraz dojazdu do miast i portów lo tniczych. 
 Wdrożenie zmian w systemie podatkowym premiujących zakup, posiadanie i użytkowanie pojazdów 
charakteryzujących się mniejszą presją na środowisk o naturalne (zarówno w obszarze emisji, jak 
również zużycia nośników energii). 
Projekty strategiczne: 
Projekt „Wspólny Bilet” – wprowadzenie ułatwień dla podróżnego w zakresie p lanowania podróży, 
rezerwacji, zakupu biletu na podróż koleją. Projekt  ma umożliwić pasażerowi zakup jednego biletu na 
cały przejazd koleją (wszystkie pociągi łączące pun kt odjazdu z punktem przyjazdu), niezależnie 
od kanału sprzedaży i przewoźnika. 
Ekologiczny transport – przegląd działań (prawnych, organizacyjnych oraz inwestycyjnych) niezbędnych 
dla rozwoju transportu niskoemisyjnego, w tym publi cznego (również na obszarach wiejskich), 
obejmującego m.in. rozwiązania umożliwiające przech odzenie na tabor niskoemisyjny w transporcie 
publicznym oraz niskoemisyjne pojazdy samochodowe; rozbudowę infrastruktury transportu 
Monitor Polski – 241 –  Poz. 260 
 
240 niskoemisyjnego (w tym punkty ładowania pojazdów el ektrycznych, tabor dla transportu publicznego, 
samochody elektryczne) do roku 2030.  
3. Poprawa efektywności wykorzystania publicznych środ ków na przedsięwzięcia transportowe 
Ze względu na ograniczone środki publiczne dostępne  na budowę, rozwój i utrzymanie infrastruktury 
transportowej należy zapewnić efektywność i wzmocni oną koordynację planów inwestycyjnych między 
administracją rządową i samorządową. Przewiduje się  zapewnienie infrastruktury na odpowiednim 
poziomie, lecz niegenerującej nadmiernych kosztów z wiązanych z jej budową i utrzymaniem, wykorzystując  
w tym celu dostępne środki unijne (zarówno w ramach  krajowych i regionalnych programów operacyjnych, 
jak również instrumentów zarządzanych bezpośrednio przez Komisję Europejską – m.in. Instrument Łącząc 
Europę ). Zapewnienie efektywnego systemu transportu osób oraz towarów ma szczególne znaczenie na 
obszarach wiejskich, gdzie gęstość zaludnienia nie jest duża, a sieć osadnicza jest rozproszona. 
Działania do 2020 r.: 
 Wzmocnienie potencjału administracyjnego w obszarze  zamówień publicznych, partnerstwa 
publiczno-prywatnego oraz zarządzania infrastruktur ą. 
 Optymalizacja wykorzystania dostępnych środków budż etowych, szczególnie na kolej, w tym 
poprawa jakości zarządzania procesem inwestycyjnym. 
 Optymalizacja wykorzystania dostępnych środków w ra mach systemu transportowych funduszy 
celowych (m.in. Krajowy Fundusz Drogowy, Fundusz Ko lejowy, Fundusz Żeglugi Śródlądowej). 
 Wprowadzenie mechanizmów zapewniających utrzymanie infrastruktury transportowej (zarówno 
liniowej, jak i punktowej), umożliwiających świadcz enie usług na wysokim poziomie, szczególnie 
w transporcie kolejowym oraz lotniczym. 
 Zwiększenie koordynacji inwestycji (poziom krajowy, regionalny i lokalny), w tym mających charakter 
międzygałęziowy, sprzyjających uzyskaniu efektu sie ciowego oraz efektów prorozwojowych. 
Działania do 2030 r.: 
 Przygotowanie nowego systemu finansowania usług pub licznych w obszarze transportu, zarówno na 
obszarach funkcjonalnych miast i aglomeracji, jak r ównież na obszarach wiejskich – zapewnienie 
odpowiedniego poziomu finansowania usług. 
 Rozwój mechanizmów partnerstwa publiczno-prywatnego  w obszarze budowy, modernizacji 
i rozwoju infrastruktury transportowej. 
 Przygotowanie modeli finansowania przedsięwzięć tra nsportowych, angażujących do realizacji 
projektów środki pochodzące z rynku, z uwzględnieni em korzyści dla strony publicznej z tytułu 
wdrożenia przyjętych rozwiązań. 
 Zwiększenie udziału projektów z sektora transportu w projektach finansowanych przez Europejski 
Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) o raz maksymalizacja wykorzystania środków z CEF. 
 Stworzenie systemu tzw. inteligentnych opłat związa nych z transportem, o których jest mowa 
w Białej Księdze Komisji Europejskiej z 2011 r. Uwz ględnienie w opłatach związanych z dostępem do 
infrastruktury tzw. ekonomicznych i środowiskowych kosztów zewnętrznych (powiązanych m.in. 
z presją na środowisko naturalne), zgodnie z filozo fią „użytkownik/zanieczyszczający płaci”. 
Monitor Polski – 242 –  Poz. 260 
 
241  
Energia 
Jednym z podstawowych wyzwań rozwojowych Polski jes t zapewnienie gospodarce, instytucjom 
i obywatelom stabilnych i optymalnie dostosowanych do potrzeb dostaw energii, po akceptowalnej 
ekonomicznie cenie. Powinno to nastąpić przy racjonalnym i efektywnym w ykorzystaniu lokalnie 
dostępnych surowców, mających wartość energetyczną odpadów oraz odnawialnych źródeł energii 
z wykorzystaniem potencjału innowacji w wytwarzaniu , przesyle i dystrybucji energii. Istotne jest przy  tym 
zwiększenie efektywności, a nawet kooperacji, międz y systemami wytwarzania i dostaw energii a jej 
wykorzystaniem przez przedsiębiorstwa, sektor publiczny i gospodarstwa domowe. 
Wyzwaniem jest też trwałe ograniczanie emisji zanie czyszczeń i przechodzenie na gospodarkę nisko- 
i zeroemisyjną, tak by przełożyło się to na realną redukcję kosztów społecznych i środowiskowych, nie tylko 
bezpośrednio, ale i w perspektywie średnio- i długo terminowej. Szereg problemów, zarówno tych 
występujących globalnie, jak i tych specyficznych d la uwarunkowań Polski, może oznaczać dodatkowe 
obciążenia i koszty dla obywateli oraz przedsiębior ców. Ważne jest zatem wybranie drogi pozwalającej n a 
wykorzystaniu ich również jako szansy dla pobudzani a innowacji, kreatywności, rozwijania potencjału 
inżynierskiego i naukowego w Polsce oraz wypracowyw ania polskich rozwiązań technicznych, stanowiących 
bazę dla nowych produktów oferowanych na krajowy ry nek i globalnie.  
W tym kontekście należy poszukiwać polskich specjal izacji innowacyjnych, bowiem transformacja 
technologiczna energetyki może być źródłem zwiększe nia dynamiki rozwoju gospodarczego Polski. Przy 
czym źródła popytu na polskie innowacje powinny zna jdować się zarówno w kraju jak i na rynkach 
zagranicznych. Warunkiem jest jednak synchronizacja  cyklu koniecznych inwestycji odtworzeniowych 
z postępującą tzw. czwartą rewolucją przemysłową (t j. inteligentne systemy zarządzania urządzeniami 
i siecią, oparte o sztuczną inteligencję). Taka syn chronizacja pozwoli uniknąć „kosztów porzucenia” 
niezamortyzowanych technologii, osiągnięcie efektów  demonstracyjnych oraz oszczędności skali. Przede 
wszystkim jednak pozwoli na rozwiązanie szeregu pro blemów, które stanowią dziś poważne wyzwanie dla 
tradycyjnych systemów energetycznych, takich jak: n iestabilność odnawialnych źródeł energii, 
nieelastyczność popytu i wytwarzania czy też brak m ożliwości magazynowania energii. 
Wypracowanie długofalowej, przewidywalnej polityki energetycznej oraz wdrożenie opartych na jej 
podstawie strategii sektorowych  i systemu regulacji prawno-instytucjonalnych  jest warunkiem 
koniecznym dla rozwoju sektora energetyki w Polsce.  Przewidywalność polityki energetycznej nie oznacza  
jej niezmienności, lecz elastyczne dostosowywanie d o rozwoju techniki i uwarunkowań związanych 
z członkostwem Polski w UE oraz do zawartych porozu mień międzynarodowych. Polityka taka będzie 
prowadzona zgodnie z polskim interesem i w sposób z apewniający bezpieczeństwo w wymiarze źródeł 
energii, przesyłu i dystrybucji.  
Zapisy i przesłanki umieszczone w Strategii Odpowiedzialnego Rozwoju  będą rozwinięte w dokumencie 
Polityka Energetyczna Polski do roku 2050 (PEP 2050). Dokument ten odzwierciedlając szybkość 
postępujących w sektorze zmian, po raz pierwszy będ zie miał charakter dynamiczny i będzie podlegał 
regularnym przeglądom i aktualizacji w celu uwzględ nienia postępu technologicznego, zmieniających się 
regulacji UE oraz warunków rynkowych. Sektor wydoby wczy paliw kopalnych oraz sektor energetyki 
współpracują przede wszystkim na potrzeby innych pr zemysłów i pozostałych działów gospodarki, gdzie 
tworzy się produkty finalne – energia jest tylko do brem pośrednim. 
I. Diagnoza 
W 2015 r. struktura produkcji energii elektrycznej wg źródeł wytwarzania przedstawiała się następująco : 
węgiel kamienny 46,5%, węgiel brunatny 32,2%, gaz z iemny 3%, energia odnawialna (biomasa, biogaz, 
woda, wiatr) 13,7%, pozostałe 4,6% . Polska elektroenergetyka jest więc oparta przede wszystkim na 
spalaniu węgla. Własne zasoby węgla zapewniają Pols ce perspektywę stabilnych dostaw surowca dla 
polskich elektrowni węglowych. Problemem dla krajow ej gospodarki pozostają uwarunkowania 
zaopatrzenia w gaz ziemny i ropę wynikające z wysok iego uzależnienia od jednego, dominującego dostawcy  
oraz wahania cen paliw kopalnych na światowych gieł dach surowcowych. 
 
Monitor Polski – 243 –  Poz. 260 
 
242 Bezpieczeństwo energetyczne  
Zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego wymaga dywersyfikacji źródeł, surowców oraz sposobu 
wytwarzania i dystrybucji energii . W najbliższej perspektywie dotyczy to kierunków i  dostawców gazu 
ziemnego oraz zwiększenia jego pojemności magazynow ych. W obszarze energii elektrycznej – wymaga to 
rozwoju zrównoważonych z popytem źródeł energii w o parciu o krajowy potencjał i tylko częściowo 
wspomaganego połączeniami transgranicznymi. Szeroki  rozwój ciepłownictwa oparty na gazie ziemnym, 
choć pozwala taniej osiągnąć wskaźniki środowiskowe , rodzi jednak uzależnienie od zagranicznych dostaw. 
Szeroka elektryfikacja transportu jest, poza istotn ym odciążeniem środowiska naturalnego, czynnikiem 
uniezależnienia od zagranicznych dostaw surowców do  produkcji paliw płynnych i gazowych. We 
wprowadzaniu dywersyfikacji pomocne może być substy tucyjne traktowanie nowych źródeł energii 
i wykorzystanie innowacyjnych rozwiązań. W obszarac h słabiej zurbanizowanych ciepło, gaz, jak 
i elektryczność mogą pochodzić z biogazowni. Odpowi edni dobór odnawialnych i innych źródeł wytwarzania  
energii w ramach klastrów energii, spółdzielni ener getycznych itp. może lokalnie zapewnić 
samowystarczalność i tym samym bezpieczeństwo energ etyczne. 
Systemowym problemem w proponowanych przez Komisję Europejską rozwiązaniach mających zapewnić 
bezpieczeństwo energetyczne krajom UE jest centrali zacja na poziomie europejskim uprawnień 
regulacyjnych, przy pozostawieniu na krajowym pozio mie odpowiedzialności za bezpieczeństwo 
energetyczne. Polska polityka bezpieczeństwa powinn a być na poziomie krajowym spójna koncepcyjnie, 
wykonalna technicznie i w zasięgu potencjału płatni czego polskich nabywców energii. Z tego względu 
konieczna jest odbudowa potencjału wytwórczego źród eł wytwarzania opartego o dostępne w kraju 
surowce w stopniu umożliwiającym zaspokojenie popytu. 
Dużym wyzwaniem jest zapewnienie odporności sieci p rzesyłowych i dystrybucyjnych tak paliw gazowych, 
płynnych, jak i energii elektrycznej na zjawiska po godowe, siłową ingerencję człowieka, a także 
cyberzagrożenia. Elementem komplikacji jest tu nie tylko możliwość zdalnego ataku na urządzenia siecio we, 
ale także wywołanie zakłóceń w funkcjonowaniu odbio rców, tak by skumulowany efekt doprowadził do 
awarii sieci. Ochrony wymaga też informacja związan a z indywidualnym użytkowaniem energii, gdyż może 
ona zostać wykorzystana do wywoływania takich zacho wań wśród użytkowników, które mogą stanowić 
zagrożenie. 
Realizacja zobowiązań unijnych i międzynarodowych  
Zgodnie z ustaleniami zawartymi w Strategii UE Europa 2020 , Polska zobowiązała się osiągnąć cele 
wyznaczone w pakiecie energetyczno-klimatycznym, tj . ograniczyć emisję gazów cieplarnianych o 20% 
w porównaniu z 1990 r. na poziomie całej Unii Europ ejskiej (z możliwością 14% wzrostu emisji w 2020 r.  
w porównaniu do 2005 r. w sektorach nieobjętych EU ETS dla Polski), zwiększyć do 15% udział energii 
odnawialnej w ogólnych zużyciu energii w Polsce ora z poprawić efektywność energetyczną (mierzoną 
wskaźnikiem zużycia energii pierwotnej) o 20% na po ziomie całej UE. W dalszej perspektywie realizowane  
będą działania stanowiące wkład w realizację ogólno -unijnych celów, określonych w październiku 2014 r.  
oraz porozumienia klimatycznego w Paryżu w 2015 r. Cele stawiane przez politykę UE nie zawsze są spójn e. Wprowadzanie odnawialnych źródeł energii wymaga 
zapewnienia wsparcia przez moce konwencjonalne, bo nie ma nadal wystarczająco pojemnych, trwałych 
i niedrogich magazynów energii. W efekcie prowadzi to często do zwiększenia sumarycznych emisji. Cele 
stawiane przez Komisję nie są korelowane z cyklem i nwestycyjnym i wymagają kolejnych modernizacji, 
zanim odzyskane zostaną nakłady z wcześniejszych in westycji. Podobnie, w koncepcji gospodarki 
cyrkularnej separowanie i ponowne wykorzystywanie o dpadów wiąże się ze zwiększeniem emisji 
transportowych, gdyż zakłady przetwarzania obsługuj ą duże obszary. W przypadku terenów słabo 
zurbanizowanych lokalne zagospodarowanie odpadów do  celów energetycznych mogłoby przynieść więcej 
korzyści dla środowiska. Wprowadzanie biopaliw może  tworzyć konkurencję dla produkcji żywności 
w przypadku braku monitoringu powierzchni gruntów r olnych wykorzystywanych do produkcji biopaliw 
tzw. pierwszej generacji. Wykorzystanie paliw drugi ej generacji sprzyja w Europie powstawaniu fikcyjne go 
obrotu, wobec uciążliwości związanej z wypełnieniem  narzucanych zasad. 
Monitor Polski – 244 –  Poz. 260 
 
243 Przytoczone tu problemy prowadzą do częstej korekty  zasad i tym samym ograniczonej przewidywalności 
systemu regulacyjnego. Jednocześnie przyjmuje się, że kraje członkowskie mają prawo wyboru własnej 
drogi dla osiągnięcia celów redukcji emisji CO 2. Ponadto, zgodnie z zasadą subsydiarności, problem  
powinien być rozwiązywany jak najbliżej źródła. Dec yzje w sprawie kształtu tzw. miksu energetycznego 
zgodnie z zapisami traktatowymi UE pozostają w kompetencji rządów państw członkowskich w tym rządu 
polskiego. 
Konsekwencją polityki klimatyczno-energetycznej UE jest stale rosnący koszt korzystania z węgla jako ź ródła 
energii pierwotnej oraz konieczność zwiększania udz iału energii ze źródeł odnawialnych w miksie 
energetycznym. Równoległym do polityki UE czynnikie m niepewności dla polskiej polityki energetycznej j est 
dynamika postępu technologicznego. W wyniku ogranic zania czasu pracy wielkoskalowe technologie oparte 
o paliwa kopalne mają coraz mniejszą ekonomiczną pr zewagę nad nowymi technologiami opartymi o źródła 
odnawialne, choć powoduje to znaczny wzrost całości owych kosztów wytwarzania energii. Technologie 
wytwarzania energii powinny jednak być dobierane w zależności od miejscowych możliwości, potrzeb kraju , 
ich stabilności i rentowności. Działania inwestycyj ne podjęte na podstawie strategii dla polityki 
energetycznej zdeterminują polski miks energetyczny . 
Źródła OZE, w kontekście problemów, są w większości  źródłami niesterowalnymi, jednak z unijnej 
perspektywy są szansą na uregulowanie problemów śro dowiskowych i niezależność energetyczną tych 
państw, które odczuwają deficyt własnych naturalnyc h zasobów energetycznych. Kierunkiem i motorem 
rozwojowym państw odczuwających deficyt źródeł wytw órczych jest w takim przypadku dotowanie m.in. 
instalowania nowych źródeł OZE. Jednakże, ustawiczn e subsydiowanie OZE powoduje poważne zaburzenia 
w funkcjonowaniu rynków energii, skutkiem czego jes t wzrost cen energii i przerzucanie kosztów na inny ch 
odbiorców, także w skali regionalnej. 
Nowe technologie, modele biznesowe, modele rynku or az wspierające regulacje 
Zakładana transformacja gospodarki w kierunku gospo darki niskoemisyjnej wymagać będzie kompletnego 
przewartościowania i nowych modeli rynku dopuszczaj ących m.in. takie cechy jak moc, dyspozycyjność, 
lokalizacja wytwórcy, lokalizacja odbiorcy, charakt erystyka zapotrzebowania itp. Jednak ze względu na 
charakter usług energetycznych zmiany muszą być ewo lucyjne i konieczne jest pogodzenie wystarczająco 
silnego zaplecza konwencjonalnych, wielkoskalowych sił wytwórczych w zawodowej energetyce ze źródłami 
rozproszonymi funkcjonującymi jako uzupełnienie dla  średniej wielkości aglomeracji oraz klastrami, 
spółdzielniami energetycznymi itp. o znacznym pozio mie autonomii. 
Do najważniejszych wyzwań stojących przed całym sek torem energetycznym należy zaliczyć, 
w szczególności: konieczność realizacji wysoce kapi tałochłonnych planów inwestycyjnych związanych 
z budową nowych wielkoskalowych mocy wytwórczych or az modernizacją już istniejącego majątku 
sieciowego i wytwórczego. Warto podkreślić, że kier unek inwestycyjny będzie miał istotny wpływ na 
przyszłą strukturę produkcji energii w naszym kraju , a ta z kolei będzie oddziaływać na powiązane 
z energetyką sektory.  
Kluczową kwestią jest wyznaczenie zależności, jakie  powstają w gospodarce w wyniku podjęcia konkretnyc h 
decyzji inwestycyjnych. Z tego też względu dotowani e OZE, jeśli nie będzie mogło zostać wygaszone, 
powinno z jednej strony preferować rozwiązania zape wniające maksymalną dyspozycyjność, a z drugiej 
szerzej odzwierciedlać potrzeby lokalne związane np . z gospodarką odpadami i wykorzystaniem 
miejscowego potencjału. Koniecznym jest zatem zapewnienie możliwości bilansowania i współdziałania 
źródeł OZE z innymi źródłami, niepodlegającymi ogra niczeniom ze strony sił natury, bardziej efektywnym i, 
stabilnymi i łatwiej sterowalnymi. Oznacza to, że e nergetyka systemowa – która pozwala na uzyskanie 
oszczędności skali – będzie w dalszym ciągu koniecz na, chociażby po to, aby zapewniać dostawy energii do 
obszarów deficytowych, czy gwarantować pewność zasilania lokalnego.  
Do redukcji emisji gazów cieplarnianych przyczyni s ię modernizacja źródeł wytwarzania i innowacyjne 
rozwiązania w innych sektorach gospodarki (np. elek tromobilność), w miarę możliwości rozwój 
dyspozycyjnych mocy ze źródeł odnawialnych oraz pop rawa efektywności energetycznej. 
W kolejnych latach istotne będą działania zwiększaj ące innowacyjność sektora energetycznego, szczególn ie 
w obszarze nowoczesnych technologii węglowych, maga zynowania energii, redukcji niskiej emisji, rozwoju  
Monitor Polski – 245 –  Poz. 260 
 
244 inteligentnych sieci, budowy klastrów energii, spół dzielni energetycznych itp. Wzmocnienia wymaga 
również współpraca ośrodków badawczo rozwojowych i naukowych z przemysłem energetycznym w 
obszarze rozwoju i komercjalizacji nowych technolog ii. Docelowo, innowacje w zakresie technologii OZE 
powinny prowadzić do powstania układów w pełni dysp ozycyjnych wprowadzanych do sieci na zasadach 
rynkowych.  
Wraz z postępem technologii zapewniającym wzrost wy dajności i spadek cen dla małych instalacji OZE 
dedykowanych grupie indywidualnych konsumentów będz ie rosła rola wykorzystywanych na własne 
potrzeby zasobów wytwarzania. Rozwój tego typu inst alacji będzie wspomagany przez energetykę 
zawodową dostarczającą energię w okresie, gdy nie p rodukują jej źródła OZE. Ten segment rynku zacznie 
się dynamicznie rozwijać, jeśli rozwiązany zostanie  problem taniego i efektywnego magazynowania energi i. 
Do tego czasu rozwój segmentu prosumenckiego może b yć wspomagany przez ofertę wirtualnego 
magazynowania poprzez oddawanie wytworzonych nadwyż ek do sieci elektroenergetycznej w celu 
odebrania jej w okresie, gdy jest potrzebna.  Na poziomie UE istotnym wyzwaniem dla polskiej ener getyki będzie budowa regionalnych rynków energii 
oraz rozwój unii energetycznej. Polska będzie aktyw nie uczestniczyć w budowie wewnętrznego rynku 
energii w ramach Unii Europejskiej. Jednakże w pier wszej kolejności konieczny jest rozwój własnych źró deł 
infrastruktury wytwórczej. W celu zapewnienia warun ków do spłaty inwestycji konieczne jest 
wprowadzenie rynku dwu-towarowego (rynek bieżący en ergii i rynek mocy) oraz opracowanie nowego 
modelu rozliczeń między podmiotami w sektorze.  
Stan infrastruktury elektroenergetycznej 
Zgodnie z prognozami długoterminowymi i przewidywan ą zmianą struktury wytwarzania należy spodziewać 
się, że pomimo wzrostu efektywności energetycznej, zapotrzebowanie na energię elektryczną nie będzie 
malało. Aby zapewnić zdolność ciągłego dostarczania  energii gospodarce oraz pokryć wzrost popytu 
konieczna jest sprawna infrastruktura elektroenergetyczna . Sieć przesyłowa i dystrybucyjna oraz znaczna 
część transformatorów jest przestarzała, zaś jednostki wytwórcze rozmieszczone są nierównomiernie 
(koncentracja na południu i w centralnej części kra ju). Powoduje to znaczne straty energii elektryczne j 
w trakcie jej przesyłu, a także zagrożenie częstymi  przerwami w dostawach energii elektrycznej, zwłasz cza 
na obszarze północno-wschodniej Polski. Z powodu zn acznego wyeksploatowania, niskiej sprawności 
i poziomu generowanych emisji zdecydowana większość krajowych bloków energetyczny ch powinna 
zostać w najbliższych latach zmodernizowana lub zas tąpiona nowymi. Wiąże się to z koniecznością 
przygotowania mechanizmów zapewniających opłacalnoś ć modernizacji i wprowadzenia instrumentów 
odpowiednich do skali.   
Otoczenie regulacyjne 
Realizacja inwestycji  w nowe źródła wytwórcze wymaga przejrzystego i przewidywalnego otoczenia 
regulacyjnego . Minimalizacja zagrożenia przez nieprzewidywalne r egulacje przekłada się na istotne 
obniżenie kosztu kapitału dla inwestorów. Otoczenie  regulacyjne powinno stanowić wsparcie dla 
powstawania stabilnych źródeł energii przy jednocze snym zapewnieniu oczekiwanej dywersyfikacji źródeł 
wytwarzania. Niezbędne jest też odblokowanie potencjału innowacji zarówno w samym sektorze energetycznym, jak i sektorach oferujących produkty  i usługi związane z energetyką. W tym celu system 
regulacyjny zostanie tak zmodyfikowany, by możliwe było dynamiczne zarządzanie siecią oraz stosowanie 
dynamicznych taryf. 
Efektywność energetyczna 
Kolejnym problemem polskiej gospodarki jest kwestia  efektywności energetycznej ,  w  t y m  p r z e d e  
wszystkim energochłonność PKB wyższa od średniej w UE, spowodowana strukturą gospodarki. W ciągu 
ostatnich 20 lat Polska dokonała dużego postępu w t ej dziedzinie, jednak nadal energochłonność pierwot na 
PKB Polski, wyrażona w cenach stałych (rok bazowy t o 2005) z uwzględnieniem parytetu siły nabywczej je st 
wg stanu na 2013 r. wyższa o 15% od średniej europe jskiej. Zmiany powinny koncentrować się na 
innowacjach przyczyniających się do obniżenia energ ochłonności procesów wytwórczych, a nie na eliminac ji 
energochłonnych gałęzi przemysłu wytwórczego, gdyż relokacja takich przemysłów do krajów słabo 
rozwiniętych zwiększa globalne obciążenie środowisk a. 
Monitor Polski – 246 –  Poz. 260 
 
245 II. Cel i oczekiwane efekty  
Modernizacja sektora energetycznego oraz podjęcie d ziałań na rzecz dywersyfikacji 
źródeł energii i zwiększenia efektywności energetyc znej stanowi warunek dla 
podwyższania konkurencyjności polskiego przemysłu o raz zapewnienia 
bezpieczeństwa dostaw energii.  
Do osiągnięcia tego celu niezbędne jest tworzenie r ozwiązań na rzecz modernizacji 
i rozbudowy sieci przesyłu oraz dystrybucji energii  elektrycznej, gazu i ciepła 
sieciowego. Ważne jest tworzenie warunków do inwest ycji w konwencjonalną 
infrastrukturę wytwórczą, szersze wykorzystanie sta bilnych źródeł energii 
odnawialnej oraz tworzenie warunków regulacyjnych d o rozwoju nowych form 
prowadzenia działalności w postaci m.in. klastrów e nergii, spółdzielni energetycznych 
itp., a także wdrożenie energetyki jądrowej przy wy korzystaniu polskiego potencjału 
przemysłowego i naukowego oraz wsparcie dla infrast ruktury paliw alternatywnych. 
W perspektywie do 2030 r. efektem tych działań będz ie zapewnienie stabilności dostaw dla użytkowników,  
zmniejszenie zużycia energii pierwotnej i stopniowe , zgodne z celami UE, zwiększanie udziału OZE 
w bilansie energetycznym. Ponadto, do stabilności d ostaw energii użytkownikom końcowym przyczyniać się  
będzie rozwój możliwości magazynowania poszczególny ch źródeł energii oraz rosnąca w kolejnych latach 
rola energetyki rozproszonej, a także wzrost znacze nia lokalnych obszarów zrównoważonych energetycznie  
i rozwój klastrów energii, spółdzielni energetyczny ch itp. 
III. Wskaźniki  
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa (rok 
bazowy) Wartość 
w roku 2020 Wartość w 
roku 2030 Źródło danych  
Stosunek pozyskania energii ogółem do globalnego 
zużycia energii % 71 utrzymanie 
powyżej 
poziomu 60 utrzymanie 
powyżej 
poziomu 60 Ministerstwo 
Energii 
Zużycie energii pierwotnej  Mtoe 89,1 
(2014) 96,4* . Eurostat 
SAIDI min 243,6 
(2015) 150 50 Ministerstwo 
Energii 
Liczba punktów szybkiego ładowania pojazdów 
elektrycznych szt. n/d 400 powyżej 400  Ministerstwo 
Energii 
Liczba punktów wolnego ładowania pojazdów 
elektrycznych. szt. n/d 6 000  powyżej 
6 000 Ministerstwo 
Energii 
Liczba obszarów zrównoważonych energetycznie na 
poziomie lokalnym (klastry energii, spółdzielnie 
energetyczne, itp.) szt. n/d 30 300 Ministerstwo 
Energii 
Udział energii ze źródeł odnawialnych w końcowym 
zużyciu energii brutto % 11,45  
(2014) 15 ** Eurostat 
Liczba punktów wyposażonych w moduły 
inteligentnego opomiarowania szt. n/d 1 000 1 000 000 Ministerstwo 
Energii 
* W 2006 r. Komisja Europejska rozpoczęła realizacj ę Planu działania na rzecz racjonalizacji zużycia ene rgii: sposoby wykorzystania potencjału  
(COM(2006)0545). Celem Planu było zmobilizowanie decydentów i podmiotów rynkowy ch oraz przekształcenie wewnętrznego rynku energii 
w sposób, który zapewniłby obywatelom UE infrastruk turę (w tym budynki), produkty (w tym sprzęt i samo chody) oraz systemy energetyczne 
charakteryzujące się największą efektywnością energ etyczną na świecie. Celem ww. planu działania jest kontrola i ograniczenie zapotrzebowania na 
energię oraz podjęcie działań ukierunkowanych na zu życie i dostawy w celu zaoszczędzenia 20% rocznego zużycia energii pierwotnej do 2020 r. 
(w porównaniu z prognozami zużycia energii na rok 2 020). W związku z potrzebą weryfikacji danych dotyczących osiągnięcia celu 20% Komisja 
opracowała nowy kompleksowy Plan na rzecz efektywności energetycznej  z 2011 r. (EEP) (COM(2011)0109). Dyrektywa w sprawie efektywności 
energetycznej (2012/27/UE) weszła w życie w grudniu  2012 r. W myśl dyrektywy państwa członkowskie są z obowiązane do ustanowienia 
orientacyjnych krajowych celów w zakresie efektywno ści energetycznej na rok 2020, opierając się na zuż yciu energii pierwotnej albo na zużyciu 
końcowym. W dyrektywie określono także prawnie wiąż ące przepisy obowiązujące użytkowników końcowych or az dostawców energii. Wartość 
ustalona w ww. dyrektywie (zakłada zmniejszenie zuż ycia energii pierwotnej o 20% w odniesieniu do prog nozy na 2020 r.). Zapewnieni e 
powszechnego 
dostępu do energii 
pochodzącej 
z różnych źródeł 
Monitor Polski – 247 –  Poz. 260 
 
246 ** Kontrybucja państw członkowskich w realizacji og ólnounijnego celu OZE będzie przedmiotem dyskusji p aństw członkowskich w ramach prac nad 
dyrektywą w tym zakresie. Komisja Europejska zaprez entuje projekt na przełomie 2016/2017 r. 
IV. Kierunki interwencji 
Wobec wyzwań, przed jakimi stoi polska energetyka, działania zostaną skoncentrowane na poprawie 
bezpieczeństwa energetycznego poprzez: 
⇒ zapewnienie dywersyfikacji źródeł wytwórczych, 
⇒ dywersyfikację źródeł, kierunków i dostawców gazu, 
⇒ stworzenie warunków ułatwiających inwestycje w infr astrukturę wytwórczą energii elektrycznej, 
⇒ zwiększanie udziału stabilnych odnawialnych źródeł energii, w tym klastrów, spółdzielnie 
energetycznych itp., 
⇒ zwiększanie efektywności polskiego sektora górniczego,  
⇒ zachowanie priorytetowej roli poprawy efektywności energetycznej gospodarki, w tym 
eliminowania emisji szkodzących środowisku, 
⇒ rozwój mechanizmów inteligentnej sieci energetycznej w zakresie monitoringu i zarządzania siecią 
oraz opomiarowania wspierającego innowacyjne produk ty, 
⇒ podjęcie działań organizacyjno-prawnych i techniczn ych związanych z przebudową polskiej sieci 
elektroenergetycznej do sieci inteligentnej ( smart power grid ). 
1. Poprawa bezpieczeństwa energetycznego kraju 
Polska powinna pozostać suwerenna w dziedzinie zaop atrzenia w energię.  Źródła wytwarzania energii 
oparte na krajowych surowcach energetycznych muszą zapewnić odbiorcom nieprzerwane i konkurencyjne 
dostawy energii. W związku z powyższym, w horyzonci e 2050 r. nadal istotnym paliwem dla 
elektroenergetyki będzie węgiel. Krajowe złoża o zn aczeniu strategicznym zostaną objęte ochroną. Własne 
zasoby węgla zapewniają Polsce perspektywę stabilny ch dostaw surowca dla polskich elektrowni 
węglowych.  
Jednak bezpieczeństwo energetyczne wymaga dywersyfi kacji zarówno źródeł, kierunków, jak i dostawców 
paliw i energii. Do priorytetów należy zaspokojenie  krajowego zapotrzebowania na surowce energetyczne,  
zagwarantowanie stabilności i nieprzerywalności dos taw oraz dywersyfikacja źródeł energii.  
Stworzone będą warunki do inwestowania w nowe, stab ilne moce wytwórcze dla energii elektrycznej oraz 
zapewnione bezpieczeństwa pracy sieci. Wyeksploatow ane, nieefektywne i niespełniające europejskich 
standardów bloki zostaną zastąpione nowymi, zapewni ającymi odpowiednią do zapotrzebowania moc 
systemową.  
Istotne znaczenie będą miały inwestycje w zakresie gazu ziemnego – budowa infrastruktury umożliwiające j 
dostawy z nowych źródeł, rozbudowa wewnętrznej siec i przesyłowej oraz zwiększenie pojemności 
magazynowych. Dywersyfikacja źródeł i kierunków dos taw gazu ziemnego umożliwi uniezależnienie od 
dotychczas dominującego dostawcy. Polska będzie wsp ierać procesy związane z dalszym tworzeniem 
wewnętrznego rynku energii UE.  
Monitor Polski – 248 –  Poz. 260 
 
247 
 
Działania: 
 Zapewnienie ciągłości i stabilności dostaw energii elektrycznej w horyzoncie długoterminowym dla 
wszystkich odbiorców na terenie kraju.  
 Realizacja inwestycji w nowe, niskoemisyjne i zeroe misyjne moce wytwórcze. 
Monitor Polski – 249 –  Poz. 260 
 
248  Wspieranie pozyskiwania i wykorzystania energii z n owych źródeł (gaz z norweskiego szelfu 
kontynentalnego, LNG, stabilne OZE, energetyka jądr owa przy wykorzystaniu polskiego potencjału 
przemysłowego i naukowego).  
 Budowa, rozbudowa i modernizacja sieci ciepłownicze j w celu zwiększenia bezpieczeństwa dostaw 
oraz zwiększenia dostępu nowych odbiorców. 
 Stymulowanie rozwoju alternatywnych, bezemisyjnych źródeł ciepła (m.in. taniego ogrzewania 
elektrycznego), co przyczyni się do obniżenia niski ej emisji, w szczególności na terenach słabiej 
zurbanizowanych. 
 Wprowadzenie mechanizmów regulacyjnych oraz prawnyc h zwiększających stabilność pracy źródeł 
odnawialnych oraz wzrost znaczenia stabilnych źróde ł OZE. 
 Rozwijanie technologii magazynowania energii (w róż nych postaciach). 
 Zapewnienie uczciwych warunków i zasad handlu energ ią elektryczną w Europie Środkowo-
Wschodniej, w tym poprzez neutralizację przepływów kołowych. 
 Budowa, rozbudowa i modernizacja sieci gazowej prze syłowej i dystrybucyjnej oraz podziemnych 
magazynów gazu.  
Projekty strategiczne: 
Rynek mocy  – wdrożenie mechanizmu rynkowego, zapewniającego c iągłość i stabilność dostaw energii 
elektrycznej do gospodarstw domowych i dla przemysł u w horyzoncie średnio- i długoterminowym. 
Program polskiej energetyki jądrowej  – kontynuacja prac nad programem w celu dywersyfik acji źródeł 
energii, zmniejszenia wpływu energetyki na środowis ko, rozwoju ośrodków naukowo-badawczych oraz 
polskiego przemysłu (w tym także z uwzględnieniem d ziałalności eksportowej). Decyzja zasadnicza 
zapadnie po wykonaniu przez Ministra Energii odpowi ednich analiz oraz po uzyskaniu ofert dostawców 
technologii, które pozwolą na określenie nakładów i nwestycyjnych niezbędnych do poniesienia 
i potwierdzą m.in. opłacalność inwestycji w energet ykę jądrową w polskich warunkach. 
Hub gazowy  – przygotowanie do utworzenia na terytorium Polski  centrum przesyłu i handlu gazem dla 
państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz państw ba łtyckich.  
2. Poprawa efektywności energetycznej 
Poprawa efektywności energetycznej jest jednym z pr iorytetów polityki energetycznej kraju. Działania 
w tym zakresie będą opierać się na ograniczaniu ene rgochłonności gospodarki, czyli inwestycjach 
w przedsiębiorstwach, ciepłownictwie i wykorzystani u końcowym energii (eliminacja strat energetycznych  
w budownictwie, efektywność paliwowa w transporcie,  racjonalne korzystanie z energii przez odbiorców 
końcowych). Istotne znaczenie dla efektywnego wykor zystania energii będzie mieć także wdrożenie 
inteligentnych sieci, nowoczesnych usług optymaliza cji zużycia energii i zarządzania popytem. Wiąże si ę to 
ze zmianą sposobu rozliczeń, w tym wprowadzeniem dy namicznych taryf.  
Działania:  
 Zwiększanie efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej i mieszkalnych oraz 
w przedsiębiorstwach. 
 Rozbudowa i modernizacja systemów ciepłowniczych i chłodniczych. 
 Wsparcie dla strategii nisko- i zeroemisyjnych. 
 Zmniejszenie strat przesyłowych energii elektryczne j.  
 Inwestycje mające na celu podniesienie sprawności w ytwarzana energii. 
 Wsparcie produkcji energii elektrycznej i ciepła w skojarzeniu (kogeneracja). 
 Wsparcie mechanizmów zarządzania popytem na energię .  
 Wsparcie inteligentnego zarządzania poborem energii  w gospodarstwach domowych oraz 
automatyzacja procesów zarządzania energią. 
 Uruchomienie narzędzi technicznych i systemowych um ożliwiających stabilizację krajowej sieci 
elektroenergetycznej. 
 
Monitor Polski – 250 –  Poz. 260 
 
249 Projekty strategiczne: 
Program budowy inteligentnej sieci elektroenergetyc znej w Polsce – stworzenie warunków 
organizacyjno-prawnych i technicznych niezbędnych d o wdrożenia inteligentnych sieci wraz 
z inteligentnym opomiarowaniem, co umożliwi zarządz anie interakcjami i komunikacją między 
konsumentami, gospodarstwami domowymi lub przedsięb iorstwami oraz innymi użytkownikami sieci 
i dostawcami energii, jak również stosowanie mechan izmów zarządzania popytem na energię 
elektryczną i bardziej świadome użytkowanie energii . 
3. Rozwój techniki  
Innowacyjna gospodarka wymaga szeroko pojętego rozw oju energetyki, od poszukiwania nowych źródeł 
energii i sposobów ich wykorzystania, przez zwiększ enie efektywności wytwarzania energii i wzajemnej 
integracji źródeł, po bezpieczne i efektywne dostar czanie jej do przemysłu i gospodarstw domowych. 
Działania te mają na celu także zmniejszenie wpływu  energetyki na środowisko i obniżenie kosztów 
ponoszonych przez gospodarstwa domowe, instytucje i  przedsiębiorstwa. Istotnym wyzwaniem jest 
wykorzystanie stabilnych rodzajów OZE w skali lokal nej. 
Ważnymi kierunkami innowacji w sektorze energetyczn ym będą technologie magazynowania energii 
cieplnej i elektrycznej oraz synergia infrastruktur y energetycznej i telekomunikacyjnej. Dodatkowym 
narzędziem w obszarze wzrostu innowacji w gospodarc e będzie stopniowa dywersyfikacja struktury 
paliwowej, co pozwoli efektywnie wykorzystać lokaln ie dostępne zasoby i surowce. Istotny będzie także 
program wsparcia polskich przedsiębiorstw105 realizujących zlecenia dla przemysłu jądrowego (fi rmy 
projektowe, produkcyjne, budowlano-montażowe itp.) oraz tych, które zamierzają rozpocząć swoją 
działalność w tej dziedzinie, a obecnie funkcjonują  w sektorach/branżach pokrewnych (energetyka 
konwencjonalna i OZE, górnictwo naftowe i gazowe, p rzemysł elektromaszynowy, budownictwo 
przemysłowe itp.). 
Istotne jest, aby zarówno w celu rozwoju innowacyjnej gospodarki, poprawy efektywności energetycznej, 
jak i rozwoju techniki, wykorzystać efekt synergii pomiędzy różnymi technologiami, na przykład poprzez  
łączenie termomodernizacji z zastosowaniem wysokosp rawnej kogeneracji lub/i OZE, rozwojem klastrów 
energii, spółdzielni energetycznych itp., czy wymia ny oświetlenia na LED.  
Działania: 
 Promowanie i inicjowanie lokalnych przedsięwzięć (k lastry, spółdzielnie energetyczne itp.) z zakresu 
wytwarzania energii (ze wskazaniem na rozwój OZE) o raz efektywności energetycznej w celu 
dążenia do samowystarczalności energetycznej gmin i  powiatów (autonomiczne obszary 
energetyczne). 
 Przygotowanie zaplecza dla operatora informacji pom iarowej oraz modułów inteligentnych 
liczników do montażu w urządzeniach AGD.  
 Inwestycje w celu wykorzystania lokalnie dostępnych  surowców energetycznych i innych zasobów, 
zgodnie z terytorialnym potencjałem (np. elektrowni e wodne, biomasa, biogaz i biogaz rolniczy, 
odpady, instalacje geotermalne). 
 Modernizacja oraz budowa nowych linii elektroenerge tycznych, umożliwiających wymianę 
transgraniczną z krajami sąsiednimi przy zapewnieni u bezpieczeństwa energetycznego kraju. 
 Skoordynowanie rozwoju infrastruktury energetycznej  i telekomunikacyjnej minimalizujące koszty 
ich rozbudowy i zwiększające szanse zaistnienia now ych zastosowań. 
 Poszukiwanie i wydobycie paliw kopalnych z nowych z łóż. 
 Przygotowanie, przy wykorzystaniu polskiego potencj ału przemysłowego i naukowego, wdrożeń 
wysokotemperaturowych reaktorów jądrowych HTR do pr odukcji ciepła przemysłowego 
w skojarzeniu oraz wsparcie polskich badań i rozwoj u materiałów dla IV generacji reaktorów.  
 Wykorzystanie istniejącego potencjału zasobów geote rmicznych Polski. 
 Tworzenie mechanizmów bilansowania źródeł OZE w opa rciu o innowacyjne wykorzystanie 
potencjału hydroenergii w obszarach po eksploatacji  kopalin. 
                                                           
105 Program przygotowywany w Departamencie Energii Jąd rowej Ministerstwa Energii. 
Monitor Polski – 251 –  Poz. 260 
 
250 Projekty strategiczne: 
Program Rozwoju Elektromobilności poprzez zdefiniowanie jego ram w ustawie o elektrom obilności 
i innych paliwach alternatywnych w transporcie oraz  skoncentrowanie środków publicznych na rozwoju 
tego rynku. Stanowi tym samym realizację Planu Rozw oju Elektromobilności w Polsce oraz Krajowych 
ram polityki rozwoju infrastruktury paliw alternaty wnych.  
Rozwój i wykorzystanie potencjału geotermalnego w P olsce – stworzenie warunków dla promocji oraz 
rozwoju energetyki odnawialnej, bazującej na źródła ch geotermalnych. Celem projektu jest 
wykorzystanie istniejącego potencjału geoenergetycz nego zasobów geotermicznych Polski, 
pozwalającego na wykorzystanie zasobów geotermiczny ch na obszarze przeszło 80% kraju.  
Energetyka rozproszona – projekt mający na celu rozwój wytwarzania energii e lektrycznej i ciepła przy 
wykorzystaniu źródeł odnawialnych (OZE) na potrzeby  społeczności lokalnej oraz tworzenie warunków 
regulacyjnych pozwalających na rozwój lokalnych obs zarów zrównoważonych energetycznie – klastrów 
energii, spółdzielni energetycznych itp. 
Wykorzystanie potencjału hydroenergetycznego – projekt mający na celu zwiększenie wykorzystania 
i rozwój hydroenergetyki poprzez eliminację barier administracyjnych w obszarze inwestycji w zakresie 
hydroenergetyki, rozwój przemysłu wytwarzającego ur ządzenia na potrzeby energetyki wodnej oraz 
zagospodarowania lub odbudowy istniejących piętrzeń  będących własnością Skarbu Państwa na 
potrzeby wytwarzania energii elektrycznej. 
Innowacyjne metody poszukiwania i wydobycia węglowo dorów – wdrożenie innowacyjnych metod 
poszukiwania rejonów występowania oraz skutecznych metod wydobycia węglowodorów.  
4. Restrukturyzacja sektora górnictwa węgla kamiennego  
Obecnie jednym z kierunków rozwoju energetyki tak n a świecie, jak i w UE, w kontekście zaspokajania 
części potrzeb energetycznych przez paliwa kopalne,  jest wzrost sprawności elektrowni węglowych, przy 
jednoczesnym spełnieniu wymogów ochrony środowiska oraz zapewnieniu wysokiej dyspozycyjności 
i niezawodności jednostek wytwórczych.  
Zasadniczym powodem trudnej sytuacji górnictwa na ś wiecie i w Polsce jest nadpodaż węgla i związana 
z nim niska cena węgla. Występujące w polskim górni ctwie wysokie koszty produkcji wynikające 
z warunków wydobycia (głębokość, zagrożenia, długie drogi transportu, bardzo wysoki udział kosztów 
stałych, w tym kosztów pracowniczych) dodatkowo pog arszają tę sytuację.  
Działania:  
 Zwiększenie efektywności wydobycia węgla kamiennego . 
 Dostosowanie wydobycia do potrzeb rynku, a tam gdzi e to możliwe zwiększenie w strukturze 
wydobycia udziału produktów w wyższej wartości doda nej: węgli średnich i grubych o wysokich 
parametrach jakościowych, paliw kwalifikowanych. 
 Zapewnienie odpowiedniego poziomu inwestycji tam, g dzie zapewnią one najwyższą efektywność 
ekonomiczną; jest to istotny czynnik uzyskania ocze kiwanego poziomu wydajności. 
Projekty strategiczne: 
Restrukturyzacja sektora górnictwa węgla kamiennego  w kierunku zwiększenia efektywności 
i racjonalności ekonomicznej, w tym przede wszystki m opracowanie Programu dla sektora górnictwa 
węgla kamiennego, realizowanego w powiązaniu z Programem dla Śląska  (opis programu w części dot. 
rozwoju zrównoważonego terytorialnie) 
Monitor Polski – 252 –  Poz. 260 
 
251  
Środowisko 
I. Diagnoza 
Środowisko przyrodnicze jest kapitałem naturalnym i  jako taki stanowi potencjał rozwoju konkretnej, 
dającej się opisać geograficznie przestrzeni. Jego zasoby (odnawialne i nieodnawialne) generują strumi eń 
korzyści, określanych jako usługi ekosystemowe. Podstawowymi zasobami warunkującymi rozwój 
gospodarczy i społeczny są: potencjał energetyczny,  zasoby wody, powietrze atmosferyczne, warunki 
klimatyczne, zasoby przestrzeni i krajobrazów oraz związana z nimi różnorodność biologiczna (zasoby 
siedlisk, gatunków i genów), gleba i zasoby geologi czne oraz użytki pozaekonomiczne środowiska . Stan 
tych zasobów i ich dostępność oraz ograniczone zdolności ekosystemów do zachowania równowagi 
i świadczenia usług na rzecz gospodarki wpływają na  możliwości inwestycyjne  oraz zaspokojenie 
elementarnych potrzeb bytowych . Nowoczesne zarządzanie środowiskiem, oparte na za sadzie ochrony 
przez zrównoważone użytkowanie zasobów naturalnych,  sprzyja ich zachowaniu dla przyszłych pokoleń, a 
także zapewnieniu wysokich standardów wartości, tak ich jak ład przestrzenny oraz przyczynia się do 
przeciwdziałania marginalizacji obszarów. We współc zesnym świecie wymogi ochrony środowiska 
przyrodniczego stały się jednym z ważniejszych uwarunkowań rozwoju społeczno-gospodarczego, a globalne zmiany klimatyczne oraz rosnąca presja z wiązana z rozwojem ekonomicznym i społecznym 
uwypukliły znaczenie polityki państwa w zarządzaniu  zasobami środowiska przyrodniczego i prowadzeniu 
działań adaptacyjnych, zmniejszających skutki zmian klimatu.  
Jednym z istotnych elementów systemu zarządzania i  zmniejszania ryzyka negatywnych oddziaływań 
prowadzonych inwestycji na trwałość ekosystemów i międzypokoleniową dostępność  pozostałych 
zasobów naturalnych , jest system ocen oddziaływania na środowisko. Wym aga on stałego 
rozbudowywania o nowe analizy i wiarygodne dane twa rde w wielu zakresach dziedzinowych, zgodnie 
z rozszerzającym się katalogiem źródeł oddziaływań i rozwojem wiedzy. System ma charakter 
partycypacyjny i jest wspierany przez szeroki dostę p społeczny do informacji o środowisku. Proces 
dostosowywania metodologii i bazy informacyjnej sys temu powinien być także adekwatny do zakresu 
zadań państwa . 
Począwszy od roku 1990 w wyniku zmian strukturalnyc h w gospodarce i prowadzonej przez państwo 
polityce ekologicznej, wynikających z niej programó w inwestycji środowiskowych oraz zmian legislacyjny ch 
zasadniczo zmniejszyło się zanieczyszczenie powietr za, wody i gleb. Skuteczne zarządzanie emisjami 
przemysłowymi, szczególnie z sektora energetycznego , odczuwalnie zmniejszyło ich udział 
w przekroczeniach norm jakości powietrza w Polsce o raz pozwoliło na znaczną redukcję emisji gazów 
cieplarnianych (redukcja krajowej emisji gazów ciep larnianych w 2012 r. wyniosła 29,1% stanu 
wyjściowego, ewidencjonowanego w 1988 r.). Jednak s kuteczna ochrona klimatu  wymaga dalszej redukcji 
emisji, w tym wzrostu zdolności pochłaniania CO
2 przez ekosystemy, szczególnie leśne i towarzyszące 
obszarom zurbanizowanym. 
Monitor Polski – 253 –  Poz. 260 
 
252 
 
Sezonowa zmienność jakości powietrza jest wynikiem w ykorzystywania w sektorze bytowo-komunalnym 
paliw stałych (w tym węgla niskiej jakości) i odpad ów, przede wszystkim do indywidualnego ogrzewania 
budynków, wyeksploatowania i niedostosowania techno logicznego palenisk i małych kotłowni lokalnych 
oraz emisji z transportu drogowego. W obszarach zur banizowanych i wzdłuż tras dojazdów do pracy istotn y 
wpływ na jakość powietrza ma udział emisji pochodzą cej z transportu. W tym sektorze poza spalaniem 
paliw udział w emisji pyłów ma ścieranie opon, hamu lców i powierzchni dróg, toteż zmniejszenie nasilen ia 
ruchu pojazdów indywidualnych w miastach i w przemi eszczaniu się praca-dom (także poza przestrzenią 
zurbanizowaną) ma decydujący wpływ na poziom stężeń  pyłów zawieszonych (wartość średnioroczna) – 
w tym benzo(a)pirenu106.  
Wskazane relacje znajdują potwierdzenie w corocznej  ocenie jakości powietrza prowadzonej w ramach 
państwowego monitoringu środowiska w strefach wskaz anych w ustawie – Prawo ochrony środowiska. 
Ocena jest dokonywana w aglomeracjach o liczbie mie szkańców powyżej 250 tys., w miastach o liczbie 
mieszkańców większej niż 100 tys. oraz na pozostały ch obszarach województw, położonych poza granicami 
wskazanych aglomeracji i miast. 
Polityka UE zmierza do systematycznego obniżania emisji gazów cieplarnianych , co w przypadku Polski jest 
zadaniem stosunkowo trudnym, ze względu na wysoką e misyjność polskiej gospodarki wynikającą 
z dominującej roli węgla w wytwarzaniu energii elek trycznej i ciepła. Polska redukuje emisje gazów 
cieplarnianych w ramach zobowiązań międzynarodowych  (Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych 
w sprawie zmian klimatu oraz Protokół z Kioto, a w przyszłości również podpisane przez Polskę 
Porozumienie Paryskie) oraz w ramach zobowiązań wyn ikających z prawa UE (pakiet energetyczno-
klimatyczny). Głównym narzędziem realizacji polityk i UE w tym zakresie jest system handlu uprawnieniam i 
do emisji gazów cieplarnianych (EU ETS), który wpływa na redukcję emisji poprzez aspekt ekonomiczny, t j. 
konieczność zakupu przez emitentów uprawnień do emi sji. Drugim filarem polityki UE jest redukcja emisj i 
z sektorów nieobjętych systemem EU ETS (tzw. non-ET S), takich jak rolnictwo, sektor bytowo-komunalny, 
transport, budownictwo.  
                                                           
106 6% całkowitej emisji B(a)P z terenu Polski (Zaniec zyszczenie powietrza wielopierścieniowymi węglowodo rami aromatycznymi na stacjach tła 
miejskiego w Polsce w 2013 r. GIOŚ, Warszawa 2014) 
Monitor Polski – 254 –  Poz. 260 
 
253 
 
Zasoby wodne  w Polsce są rozmieszczone nierównomiernie: środkow a i północna część Polski w wyniku 
m.in. niekorzystnych warunków przyrodniczych jest o bszarem deficytowym w wodę. Całkowity bilans 
Monitor Polski – 255 –  Poz. 260 
 
254 wodny Polski jest zależny od wielkości opadów nad t erytorium kraju, ich rozkładu w czasie oraz możliwo ści 
retencji – naturalnej i sztucznej, w tym zdolności zagospodarowania opadów w miejscu powstania . W tym 
kontekście problem stanowi zbyt mała retencja zlewn i lokalnych, spowodowana między innymi wzrostem 
powierzchni uszczelnionych w procesie urbanizacji i  rozwoju infrastruktury transportu oraz zmianami 
w produkcji rolnej, skutkującymi m.in. utratą oczek  śródpolnych. Tym cenniejsze są wszelkie naturalne 
powierzchnie retencjonujące wodę, jak mokradła, tor fowiska, starorzecza oraz rozwój infrastruktury 
zielonej ( green infrastructure ) i błękitnej, zdolnej do przejmowania wód opadowyc h w miastach i ich 
otoczeniu. Skutki ekonomiczne zbyt niskiej retencji  w zlewniach lokalnych dobrze  oddaje odnoszący się do 
poziomu uwilgotnienia środowiska klimatyczny bilans  wodny rolnictwa (KBW). Rozkład przestrzenny 
pokazuje jedno ze źródeł wysokiego ryzyka powodziow ego (bilans nadmiarowy w karpackiej części dorzecza  
Wisły) oraz odczuwalne zwiększenie bilansu niedobor owego – tzw. suszy glebowej w rolnictwie, 
obejmującej zasięgiem także rolnictwo wysokotowarow e Pomorza Zachodniego i Podlasie. Wieloletnie 
utrzymywanie się niekorzystnego bilansu wodnego, wy stępowanie podtopień i suszy, szczególnie na 
obszarach wiejskich z dominującymi słabymi klasami gruntów, nasilonymi procesami degradacji gleby 
i znacznym rozdrobnieniem gruntów rolnych jest jedn ą z przyczyn marginalizacji tych obszarów107. 
Nadmiernie niski poziom wód w glebie i towarzyszący  mu niski stan wód w ciekach oznacza większe 
stężenie zanieczyszczeń obecnych w wodach – także t ych odprowadzanych do Bałtyku – i np. wyższe koszty  
jednostkowe uzdatniania wody, wyższe nakłady w roln ictwie czy ogólnie niższą dostępność części użytków  
pozaekonomicznych środowiska, na których można zbud ować lokalne strategie rozwoju. 
Wieloletnie zaniedbania gospodarki wodnej, wynikają ce z jej niedoinwestowania, są przyczyną zbyt małej  
wielkości zasobów zmagazynowanych w sztucznych zbio rnikach wodnych oraz niskiej efektywności systemu 
ochrony przeciwpowodziowej kraju . Skuteczność obniżenia ryzyka powodzi wymaga bowie m 
równoległego prowadzenia działań nietechnicznych, s zerokich zmian w gospodarce przestrzennej 
i odbudowy retencji terenowej.  
Stabilny ilościowo pobór wód powierzchniowych zaspo kaja większość potrzeb bytowych i gospodarczych – 
w 2014 r. z tego źródła pochodziło 74% wody. Monito ring stanu rzek i zbiorników zaporowych z lat  
2012–2014 wykazał zły stan niemal 90% jednolitych c zęści wód powierzchniowych, objętych 
monitoringiem. W ocenie jezior monitorowanych w lat ach 2010–2014 aż 85% jednolitych części wód 
jeziornych nie zmieściło się w stanie dobrym. Stan chemiczny wód podziemnych jest dobry, natomiast 
obserwuje się nadmierne sczerpywanie zasobów części głównych zbiorników wód podziemnych, 
położonych w zasięgu obszarów funkcjonalnych najwię kszych miast Polski. 
Stopniowo wyrównywana jest dostępność ludności do k analizacji (68,7% ludności w 2014 r.) względem 
dostępu do wodociągów (91,6% w 2014 r.) i wzrasta o dsetek ludności korzystającej z oczyszczalni ściekó w 
(w 2014 r. 93,9% w mieście i 37,4% na wsi). Tym nie mniej 15% gospodarstw domowych w obszarach 
wiejskich nadal korzysta z indywidualnych ujęć wody  o zmiennej jakości, a w obszarach wiejskich o nisk iej 
gęstości zaludnienia i rozwijającej się infrastrukt urze turystycznej brakuje lokalnych systemów kanalizacji 
i oczyszczania ścieków. 
Infrastruktura komunalna w latach 2009–2014 
 
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS 
                                                           
107 Obszary skumulowanego występowania problemów środowiskowy ch dla rolnictwa stanowią 32% użytków rolnych ( 820 gmin). 
Monitor Polski – 256 –  Poz. 260 
 
255 Różnorodność biologiczna  Polski jest oceniana bardzo wysoko. O dobrej kondy cji przyrody świadczy 
w głównej mierze poziom różnorodności biologicznej (tak organizmów glebowych, jak i pozostałej fauny 
i flory) oraz stabilność ekosystemów i zachodzących w nich procesów sukcesyjnych.  Jeden z najwyższych 
wskaźników różnorodności biologicznej w skali konty nentu wiąże się także z zachowaniem unikalnych 
krajobrazów nizinnych za sprawą rozproszenia gruntó w rolnych, utrzymywania się ekstensywnego rolnictwa  
oraz dominacji własności państwowej w strukturze za rządzania lasami.  
W wyniku przyjęcia uregulowań UE wprowadzono do kra jowego porządku prawnego system Natura 2000, 
koncentrujący się na ochronie określonych gatunków roślin i zwierząt (w tym ptaków) oraz siedlisk 
przyrodniczych i łączności przestrzennej między nim i w drodze zrównoważonego użytkowania 
gospodarczego obszarów występowania chronionych wal orów. W system Natura 2000 włączono obszary 
wszystkich Parków Narodowych oraz znaczną część zasobów chronionych w pozostałych formach ochrony 
przyrody, a także obszary występowania siedlisk i g atunków znajdujące się w normalnym użytkowaniu 
gospodarczym. Obecnie polska sieć Natura 2000 skład a się z 987 obszarów, zajmujących około 1/5 obszaru  
Polski na lądzie. 
Zachowanie dobrego stanu gatunków i siedlisk związa nych z ekosystemami rolniczymi jest szczególnym 
wyzwaniem dla polityki rolnej, ponieważ istotną czę ścią zasobu są tereny o tradycyjnej strukturze roln ictwa 
i lasy (29,5% pow. kraju). Dominująca publiczna wła sność lasów (w 2015 r. jedynie 19,2 % lasów znajdow ało 
się w rękach prywatnych, 0,9% należało do gmin, a 7 7% było zarządzane przez Państwowe Gospodarstwo 
Leśne Lasy Państwowe (PGL LP))108, przyczyniła się do ukształtowania modelu wielofun kcyjnego leśnictwa. 
Prowadzenie w lasach wielofunkcyjnej i trwale zrówn oważonej gospodarki leśnej  jest gwarantem 
zachowania bogactwa przyrodniczego lasów Polski, pr zy jednoczesnym korzystaniu z ich zasobów w celu 
zaspokojenia potrzeb społecznych i gospodarczych. W  sposób szczególny jest to widoczne w objęciu aż 39 % 
powierzchni Lasów Państwowych obszarami Natura 2000 , ze względu na zachowanie określonych typów 
siedlisk przyrodniczych oraz gatunków uznanych za c enne i zagrożone w skali całej Europy. Konieczna je st 
jednak stała praca na rzecz dostosowania gospodarki  leśnej, zwłaszcza prowadzonej na powierzchniach 
prawnie chronionych, do potrzeb bytowych chronionyc h gatunków: zachowania odpowiedniej struktury 
wiekowej i gatunkowej lasów oraz ochrony przestrzen i niezalesionych, spełniającej takie potrzeby. Lasy  są 
istotnym elementem stabilizacji klimatu globalnego oraz lokalnego – mogą pochłaniać ok. 32 mln ton 
dwutlenku węgla rocznie. Oddziałują także na rozmia r retencji naturalnej w zlewniach, zatrzymując wody  
opadowe. Ponadto stanowią ważny potencjał gospodarc zy, zapewniając odpowiednie sortymenty drewna 
dla przemysłu meblarskiego, budownictwa oraz biomas ę leśną, a także pozostałe pożytki na potrzeby 
gospodarek lokalnych, stanowią też bazę rekreacji i przemysłu turystycznego. W związku z decydującą ro lą 
lasów i leśnictwa w zachowaniu trwałości ekosystemó w i stabilizacji klimatu istotne jest, aby pozyskiw anie 
biomasy, szczególnie leśnej, nie było sprzeczne z c elami ochrony obszarowej i gatunkowej. Podobnie waż ne 
jest utrzymanie wzrostu powierzchni nasadzeń i ich struktura gatunkowa.  
 
                                                           
108 Raport o stanie lasów w Polsce w 2015 r. , DG LP 
Monitor Polski – 257 –  Poz. 260 
 
256 
 
Obserwowane niekorzystne zmiany liczebności i skład u gatunków roślin i zwierząt najczęściej są skutkiem 
wadliwego zarządzania przestrzenią:  szybkiego, niekontrolowanego rozwoju miast, osadni ctwa 
rozprzestrzeniającego się w obrębie terenów wartośc iowych przyrodniczo lub w ich bezpośrednim 
sąsiedztwie, przecinania korytarzy ekologicznych przez infrastrukturę transportową, unifikacji i uboże nia 
krajobrazów. Poważny problem stanowią gatunki inwazyjne zagrażające stabilności ekosystemów 
i gospodarki, jak również zdrowiu ludzi. Istotne są  t a k ż e  z m i a n y  w  r o l n i c t w i e  –  t a k  i n t e n s y f i k a c j a  u p r aw 
w kierunku rolnictwa wielkopowierzchniowego, jak i zaniechanie użytkowania rolniczego prowadzą do 
zaniku ekosystemów związanych z uprawami rolnymi i utraty tradycyjnych krajobrazów rolniczych, 
stanowiących siedlisko wielu gatunków. Zmniejszając y się udział powierzchni terenów zielonych i zabudo wa 
korytarzy napowietrzających, odcinając przestrzenie  otwarte od wnętrza miasta, pogarsza warunki 
klimatyczne i jakość życia – zanikają wtedy funkcje  ochrony przed hałasem i pyłami, maleje między inny mi 
zdolność odtwarzania zasobów wodnych i tlenu. 
 
 
 
Monitor Polski – 258 –  Poz. 260 
 
257 
 
Krajobraz  jest syntezą, zewnętrznym obrazem wszystkich elementów środowiska przyrodniczego 
i działalności ludzkiej (wyraz materialny), jak rów nież powszechnym zasobem przekazu kulturowego 
(przekaz niematerialny i materialny). Na jego zasob y składają się przestrzenie w różnym stopniu zmieni one 
działalnością człowieka, w znacznej części nasycone  pamiątkami materialnymi – począwszy od krajobrazu 
miast, poprzez w pełni antropogeniczne obszary roln icze do unikalnych zespołów naturalnych i zbliżonyc h 
do naturalnych, takich jak lasy Puszczy Białowieski ej, Żuławy i Dolina Biebrzy. Wyznacznikami jakości 
rodzimych krajobrazów jest liczebność ptaków pospol itych krajobrazu rolniczego, w tym bociana białego (w 
2014 r. wskaźnik wyniósł 84,4% populacji bazowej z roku 2000) i czajki oraz takich gatunków jak wilk, ryś, 
bocian czarny czy żuraw, a także wielu innych gatun ków o znacznych wymogach siedliskowych. 
W przeciwieństwie do innych elementów środowiska, jego potencjał zasobowy jest najsłabiej określony 
Monitor Polski – 259 –  Poz. 260 
 
258 i rozpoznany. Brakuje także powszechnej edukacji o krajobrazie, jego znaczeniu kulturowym 
i ekonomicznym. Ten stan jest jedną z przyczyn przy zwolenia na żywiołowe rozlewanie się osadnictwa, 
niszczenie walorów estetycznych krajobrazu oraz pos tępującą fragmentację w procesie inwestycyjnym, 
obejmującym także rozwój bazy usług rekreacyjnych i  przemysłu kultury. Jest także istotną przeszkodą 
w racjonalnym zarządzaniu rozwojem przestrzennym, w  tym w skutecznym podejmowaniu ochrony 
unikatowych krajobrazów, ważnych dla zachowania toż samości narodu. Tymczasem wykorzystanie 
potencjału unikatowego charakteru polskich zasobów przyrodniczych i krajobrazowych jest szansą dla 
zrównoważonego rozwoju kraju. 
Gleba  jest podstawowym zasobem produkcyjnym rolnictwa, t oteż dobry stan polskich gleb  stanowi 
potencjał dla produkcji żywności wysokiej jakości. Jednak gruntów rolnych o wysokiej przydatności dla 
produkcji rolniczej jest stosunkowo niewiele: grunt y klas I–III stanowią około 25% ogółu areału. Pokry wa 
glebowa w Polsce tworzy układ mozaikowy: przeważają  gleby klas średniej jakości (IVa i IVb) – 35,2% or az 
g l e b y  s ł a b e  i  b a r d z o  s ł a b e  ( V  i  V I )  –  3 7 , 3 % ,  t y c h  najżyźniejszych jest zaledwie 3,7% . Naturalny proces 
glebotwórczy jest niezwykle powolny, a wytworzenie ok. 1 cm warstwy próchnicznej gleby trwa od 100 do 
4 0 0  l a t .  Z  t e g o  w z g l ę d u  g l e b ę  u w a ż a  s i ę  z a  z a s ó b  w  praktyce nieodnawialny, który powinien podlegać 
szczególnej ochronie na rzecz przyszłych pokoleń. 
Trwale zainwestowana powierzchnia gruntów zabudowan ych, przemysłowych i zurbanizowanych 
w pozostałych formach stanowi obecnie 5,23% (2014 r .) powierzchni kraju i stale rośnie. W przeważające j 
części są to grunty trwale zasklepione, nieprzepusz czalne dla wód opadowych. W ostatnim dziesięcioleci u 
nie obserwuje się zdecydowanego zmniejszania powier zchni gruntów zdegradowanych i zdewastowanych, 
wahającej się wokół 0,2% pow. kraju. W 2014 r. jedy nie 62,8 tys. hektarów (ok. 0,2% pow. lądowej)109 
wymagało rekultywacji, przy czym grunty, które w pe łni utraciły wartości użytkowe stanowiły 89,4%. Gru nty 
te są stopniowo poddawane rekultywacji i zagospodar owaniu wtórnemu, jednak proces postępuje zbyt 
wolno i nie jest należycie skorelowany z procesem i nwestycyjnym. W 2014 r. zrekultywowano jedynie 3,5%  
powierzchni takich gruntów, z czego zaledwie 1/3 za gospodarowano powtórnie. 
Na zasoby geologiczne Polski składają się złoża bilansowe i perspektywicz ne wielu cennych surowców 
energetycznych, niektórych pierwiastków krytycznych , surowców chemicznych i skalnych, torfy oraz wody 
geotermalne, mogące być podstawą rozwoju energetyki  lokalnej, a także solanki i wody lecznicze, 
wykorzystywane w uzdrowiskach. Kopaliny są zasobem nieodnawialnym, dlatego tak ist otna jest ich ochrona przed nieodwracalną utratą 
wywołaną niewłaściwym gospodarowaniem obszarami złó ż. Znaczący problem stanowi także użytkowanie 
obszarów położonych bezpośrednio ponad złożami kopa lin, co szczególnie dotyczy złóż znajdujących się 
w obszarach przyspieszonej urbanizacji, na terenach objętych ochroną innych zasobów przyrodniczych 
i krajobrazowych lub kolidujących z zabezpieczeniem  pozostałych strategicznych interesów państwa. 
                                                           
109 Wskaźniki rozwoju zrównoważonego 2015 , GUS Katowice 
Monitor Polski – 260 –  Poz. 260 
 
259 
 
Wprowadzenie zmian w gospodarce odpadami wspiera sukcesywne ograniczenie masy odpadów 
deponowanych na składowiskach i ich wtórne, surowcowe wykorzystanie  (w 2015 r. na składowiskach 
Monitor Polski – 261 –  Poz. 260 
 
260 zdeponowano 44% zebranych odpadów komunalnych – 4,8  m l n  t )110. Odnotowane w 2014 r. potrojenie 
ilości odpadów komunalnych zbieranych selektywnie w  stosunku do roku 2009, przekraczając 2 mln ton, 
dotyczy mniej niż 20% masy odpadów wytworzonych . W przeliczeniu na jednego mieszkańca Polski jest to 
j e d y n i e  5 3  k g  z  w y t w o r z o n y c h  2 6 8  k g .  ( w  2 0 1 5  r  o d p o wiednio 23% i 66 kg/M). Podobnie za niskie jest 
wykorzystanie odpadów komunalnych i przemysłowych ( w tym pochodzących z przetworzenia osadów 
ściekowych), jako potencjalnego źródła energii, mim o stosowania właściwej hierarchii postępowania 
z odpadami przez zakłady przemysłowe. Jednakże pozi om wtórnego wykorzystania odpadów 
przemysłowych, stanowiących cenne źródło surowców, w tym minerałów ziem rzadkich jest nadal zbyt 
niski. W 2013 r. odpady przemysłu wydobywczego stan owiły 52%, wytwarzanie i zaopatrywanie w energię 
elektryczną – 17%, przetwórstwo przemysłowe – około 20% z ogólnej masy przekraczającej 130 mln ton111. 
II. Cel i oczekiwane efekty 
Wskazane w diagnozie czynniki negatywne, takie jak nieodpowiednia jakość 
powietrza, niska zasobność wód, skutki postępującyc h zmian klimatycznych, deficyt 
narzędzi kreowania ładu przestrzennego znacznie zwi ększają bieżące koszty 
rozwoju oraz generują straty spowodowane brakiem in westycji, skierowaniem 
środków rozwojowych na przywrócenie pożądanej jakoś ci powietrza, gleby, wody 
oraz leczenie chorób zależnych od czynników środowi skowych.  Podjęcie 
odpowiednich działań w perspektywie długoterminowej pozwoli uniknąć znacznie 
wyższych makroekonomicznych kosztów zaniechań. 
Celem jest wzrost efektywności środowiskowego poten cjału rozwoju, pozwalający 
na użytkowanie go dla zaspokojenia aktualnych potrz eb rozwojowych i wzrostu 
jakości życia oraz zachowania zasobów rozwojowych d la przyszłych pokoleń. 
Wymaga to wiedzy, innowacyjnego podejścia w rozwiąz ywaniu problemów oraz 
takiego gospodarowania zasobami nieodnawialnymi, ab y można je było 
utrzymywać w optymalnym stanie.  
Oczekiwane rezultaty działań obejmują stopniowe zmn iejszenie emisji zanieczyszczeń, zwiększenie ilości  
retencjonowanej wody do 15–20%,  poprawę stanu jednolitych części wód, poprawę jakoś ci zarządzania 
obszarami Natura 2000, zmniejszenie konfliktogennoś ci ochrony zasobów przyrodniczych oraz 
wykorzystanie surowcowe odpadów komunalnych.  
III. Wskaźniki 
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
w roku 2020  Wartość 
w roku 2030 Źródło 
danych 
Krajowy wskaźnik średniego narażenia na pył PM2,5 µg/m3 23,0  
(2015) 
jako średnia z lat 
2013–2015 18 18 GIOŚ 
Wskaźnik jakości powietrza = (liczba stref z 
przekroczeniami poziomu dopuszczalnego pyłu 
PM10/46 stref, w których dokonuje się 
pomiaru)•100% % 91,3 
(2015) max. 45 0 GIOŚ 
Stosunek liczby jednolitych części wód 
powierzchniowych o dobrym stanie do ogólnej liczby 
jednolitych części wód  monitorowanych w ramach 
monitoringu diagnostycznego w ostatnich 6 latach 
do wszystkich jcwp monitorowanych w ramach 
monitoringu diagnostycznego w ostatnich 6 latach w 
danej kategorii wód* %  a) 20% stan dobry, 
80% stan zły; 
b) 37% stan dobry, 
63% stan zły; 
(2015) . . GIOŚ 
Osiągnięty poziom recyklingu i przygotowania do 
ponownego użycia papieru, metali, tworzyw 
sztucznych i szkła z odpadów komunalnych % 26,0112 
(2014) 50,0 . MŚ 
                                                           
110 Ochrona Środowiska 2016 , GUS, Warszawa.  
111 Sprawozdanie z realizacji krajowego planu gospodark i odpadami 2014 za okres od dnia 1 stycznia 2011 r.  do dnia 31 grudnia 2013 r.  
112 Na podstawie corocznego sprawozdania sporządzonego  przez urzędy marszałkowskie i przekazanego do Mini sterstwa Środowiska. Rozwój potencjału 
środowiska na 
rzecz obywateli 
i przedsiębiorców  
Monitor Polski – 262 –  Poz. 260 
 
261 Procent obszarów Natura 2000 posiadających 
planistyczne instrumenty zarządzania % 44,98 
(2015) 
47 
(2016) 75,0 100,0 GDOŚ 
*a) dla ocenionych jednolitych części wód rzek i zb iorników zaporowych; b) dla ocenionych jednolitych części wód jezior 
IV. Kierunki interwencji  
1. Zwiększenie dyspozycyjnych zasobów wodnych i osiągn ięcie wysokiej jakości wód  
Obecny stan zasobów wodnych – tak ilościowy jak i j akościowy – jest wynikiem wieloletniego 
niedofinansowania gospodarki wodnej i rozproszenia kompetencji zarządczych. Ponieważ dostęp do 
odpowiedniej ilości zasobów wód dobrej jakości jest  warunkiem rozwoju, konieczne jest zwiększenie 
dyspozycyjnych zasobów wód, poprawa ich stanu ekolo gicznego i jakości chemicznej. Racjonalne 
gospodarowanie zasobami wód ujmowanych na potrzeby zaopatrzenia ludności oraz dla rozwoju 
gospodarczego powinno zapewniać równowagę poboru i odtwarzania zasobów, przy jednoczesnym 
zapewnieniu odpowiednio wysokiego poziomu oczyszcza nia wód zużytych. Wymogiem prawnym powinno 
być także zagospodarowywanie wód opadowych w obrębi e zlewni – w miejscu opadu i łagodzenie tą drogą 
niektórych skutków zmian klimatycznych, szczególnie  dotykających rolnictwo i leśnictwo, jak również 
populacje obszarów zurbanizowanych. Proekologiczne zarządzanie zasobami lokalnymi wód, wspierając 
rozwój infrastruktury błękitnej powinno znacząco pr zyczynić się do zmniejszenia niebezpieczeństwa 
powodzi, a także adaptacji przestrzeni i związanej z nią różnorodności biologicznej do zmian klimatu. 
Powinno obejmować także wykorzystanie naturalnych i  sztucznie tworzonych mokradeł do zwiększania 
pojemności retencyjnej dolin rzecznych, jako podsta wy zmniejszania ryzyka powodzi. 
Działania do roku 2020: 
 Utworzenie i rozwój jednolitej struktury zarządzani a gospodarką wodną w układzie zlewniowym, 
odpowiedzialnej za wszystkie działania związane z w odą, w tym przede wszystkim w zakresie ochrony 
przed powodzią i suszą. 
 Opracowanie mapy dyspozycyjnych zasobów wodnych do wykorzystania przez ludność, przemysł, 
rolnictwo i inne gałęzie gospodarki oraz zasad ich aktualizacji w oparciu o bilanse zasobów wód 
powierzchniowych oraz wód podziemnych. 
 Utworzenie mechanizmów prawno-finansowych sprzyjają cych racjonalnemu wykorzystaniu zasobów 
wodnych i wdrażaniu wodooszczędnych technologii. 
 Budowa i modernizacja oczyszczalni ścieków na podst awie zaktualizowanego Krajowego Programu 
Oczyszczania Ścieków Komunalnych. 
 Wdrożenie Planów zarządzania ryzykiem powodziowym d la obszarów dorzeczy i opracowanie ich 
aktualizacji.  
 Opracowanie i wdrożenie planów przeciwdziałania sku tkom suszy.  
 Wdrażanie aktualizacji planów gospodarowania wodami  na obszarach dorzeczy i aktualizacji 
programu wodno-środowiskowego kraju oraz realizacja  prac na potrzeby kolejnej aktualizacji tych 
dokumentów w roku 2021. 
Działania o charakterze ciągłym: 
 Proekologiczne zarządzanie lokalnymi zasobami wodny mi, obejmujące także kształtowanie 
krajobrazów sprzyjających zatrzymywaniu wody. 
 Rozwój infrastruktury przeciwpowodziowej w oparciu o inwestycje o wysokim stopniu skuteczności 
i racjonalności ekonomicznej oraz odpowiednie plano wanie przestrzenne, w tym budowa 
wielofunkcyjnych, spójnych funkcjonalnie, zbiornikó w małej i – w szczególnych przypadkach – dużej 
retencji. 
 Zarządzanie wodami opadowymi na obszarach zurbanizo wanych poprzez różne formy retencji 
i rozwój infrastruktury zieleni. 
 Działanie informacyjno-edukacyjne w zakresie upowsz echniania przyjaznych środowisku sposobów 
przechowywania i stosowania nawozów, w tym realizac ja działań mających na celu racjonalną 
gospodarkę nawozową. 
Monitor Polski – 263 –  Poz. 260 
 
262 Projekty strategiczne: 
Woda dla rolnictwa  – program wsparcia gospodarstw rodzinnych i doskon alenia gospodarki wodnej 
w rolnictwie w warunkach okresowych niedoborów i nadmiarów wody, w tym w budowie, odbudowie 
i prawidłowym wykorzystaniu urządzeń melioracyjnych  dla poprawienia warunków produkcji, 
powiększenia retencji wodnej oraz osiągnięcia efekt ów środowiskowych. Zarządzanie lokalnymi 
zasobami wody obejmuje zatrzymanie wód opadowych w glebie, ochronę jakości wody poprzez 
zatrzymywanie substancji nawozowych i węgla organic znego w glebie, ochronę warunków bytowych 
chronionych gatunków zależnych od wody oraz kształt owanie krajobrazów sprzyjających utrzymaniu 
retencji naturalnej oraz zapobieganiu powodziom i s uszom. 
Kompleksowy program adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatycznych do roku 2020  – program 
realizowany przez PGL LP w perspektywie finansowej na lata 2014–2020 w celu zapobiegania 
powstawaniu lub minimalizacji negatywnych skutków z jawisk naturalnych (suszy i pożarów), niszczącego 
działania wód wezbraniowych, powodzi i podtopień po przez rozwój systemów małej retencji, 
przeciwdziałanie nadmiernej erozji gleb, wzmocnieni e odporności ekosystemów leśnych zagrożonych 
postępującymi zmianami klimatu.   
2. Likwidacja źródeł emisji zanieczyszczeń powietrza lub istotne zmniejszenie ich oddziaływania 
Pilnej interwencji wymaga emisja zanieczyszczeń pow ietrza, powstających w sektorze bytowo-komunalnym 
i w transporcie. Dotyczy to zwłaszcza zanieczyszcze ń pyłowych powstających w wyniku spalania paliw 
stałych w niskich temperaturach i spalania odpadów w sektorze bytowo-komunalnym. Działania naprawcze 
w tym zakresie będą prowadzone w całym kraju, jedna k przede wszystkim na tych terenach, gdzie 
występują znaczne przekroczenia norm jakości powiet rza z systemów grzewczych i transportu drogowego. 
Ze względu na charakter źródeł emisji pyłowych w Po lsce niezbędna jest synergia wielu polityk państwa 
i koordynacja wielopłaszczyznowych działań naprawczych, w tym kompleksowe działania samorządów i ich 
wsparcie legislacyjne, finansowe oraz edukacja społ eczeństwa.  
Jedną z dróg ograniczenia zjawiska niskiej emisji w  obszarach zurbanizowanych jest rozwój efektywnego 
energetycznie niskoemisyjnego ciepłownictwa systemo wego i małych kotłowni lokalnych, stosowanie 
kogeneracji w wytwarzaniu ciepła – ze względu na neutralność emisyjną zwłaszcza na poziomie kotłowni 
lokalnych, standaryzacja kotłów grzewczych na paliw a stałe oraz paliw stałych wykorzystywanych 
w ogrzewaniu indywidualnym i kotłowniach lokalnych.  Zmiany mediów użytkowanych w sektorze 
ogrzewania indywidualnego i mieszkalnictwa powinny uwzględniać zróżnicowany poziom dostępności 
ekonomicznej i technologicznej dla różnych grup int eresariuszy (np. odbiorcy indywidualni, mikro i mał e 
przedsiębiorstwa) oraz trwałość przedsięwzięcia. Z powyższych względów istotny jest zakres wsparcia, 
w tym adresowanego do osób fizycznych, związanego z  polepszeniem efektywności cieplnej i energetycznej  
budynków, wymianą i modernizacją kotłów służących d o wytwarzania energii cieplnej lub energii cieplnej  
i elektrycznej, upowszechnieniem i rozwojem lokalni e dostępnych źródeł ciepła/chłodu neutralnych 
emisyjnie (jak zasoby geotermalne, wykorzystanie en ergetyczne biomasy w różnych procesach 
przetwórczych), oraz na rozbudowę sieci ciepłownicz ych, jak również instalację filtrów ograniczających  
niską emisję zanieczyszczeń z gospodarstw domowych. 
Podobnie istotne są działania mające na celu zmiany  w transporcie, w tym rozwój komunikacji 
niskoemisyjnej i bezemisyjnej, oraz wsparcie jednos tek samorządu terytorialnego w zakupie 
niskoemisyjnego taboru autobusowego. Zmniejszanie emisji zanieczyszczeń powietrza ze spalania paliw 
stałych (węgiel kamienny, drewno) i transportu wraz  ze zmniejszeniem zapotrzebowania na energię, mając  
istotne znaczenie także dla redukcji emisji gazów c ieplarnianych z sektorów pozostających poza 
europejskim systemem handlu uprawnieniami do emisji  (EU ETS) wspomaga politykę klimatyczną. 
Jednocześnie są to działania o dużym potencjale inn owacji, także w zakresie wykorzystania krajowych 
zasobów kopalnych i stymulacji rozwoju gospodarczeg o.  
W działaniach na rzecz poprawy jakości powietrza, w  tym redukcji gazów cieplarnianych, zostanie także 
zwiększony nacisk na wzrost udziału naturalnego poc hłaniania CO 2 poprzez przyrost trwałych powierzchni 
biologicznie czynnych, takich jak lasy i zieleń mie jska towarzysząca zabudowie oraz przez odpowiednie 
zmiany w rolnictwie. 
Monitor Polski – 264 –  Poz. 260 
 
263 Działania do roku 2020:  
 Nadanie działaniom NFOŚiGW oraz WFOŚiGW odpowiednie go dla rangi problemu priorytetu dla 
wsparcia przedsięwzięć poprawy jakości powietrza. 
 Stworzenie ram prawnych wprowadzających wymagania j akościowe dla paliw stałych ze względu na 
rodzaj i wielkość instalacji spalania paliw, z wyró żnieniem instalacji stosowanych w sektorze bytowo-
komunalnym, jak również wymagań technicznych dla ma łych kotłów na paliwa stałe. 
 Dynamizacja przedsięwzięć na rzecz likwidacji niski ej emisji z systemów grzewczych. 
 Rozwój i wsparcie finansowe Państwowego Monitoringu  Środowiska w zakresie pomiarów jakości 
powietrza.  
 Wzmocnienie kontroli zgodności zainstalowanego syst emu ogrzewania z projektem budowlanym.  
 Wsparcie merytoryczne samorządów gminnych, w tym pr zygotowanie wytycznych w zakresie 
przygotowywania Programów Ograniczania Niskiej Emis ji (PONE), obejmujące wielokryterialność 
programowanych działań oraz inwentaryzację źródeł e misji. 
Działania do roku 2030: 
 Dostosowywanie ram prawnych w celu dalszego ogranic zania emisji zanieczyszczeń do powietrza, 
w tym zjawiska niskiej emisji.  
 Wsparcie samorządów w zakresie zarządzania wielokry terialnego emisjami obszarowymi (systemy 
grzewcze) i liniowymi (transport) oraz lokalizacją inwestycji z punktowymi emitorami. 
 Dalsze ograniczenie emisji z transportu drogowego. 
 Opracowanie polityki redukcji emisji gazów cieplarn ianych z sektorów nieobjętych systemem handlu 
uprawnieniami do emisji (EU ETS). 
 Opracowanie podstaw metodologicznych do zarządzania  pochłanianiem CO 2 w leśnictwie w ramach 
realizacji polityki klimatycznej. 
Projekty strategiczne:  
Czyste powietrze – zintegrowane działania mające na celu kompleksową p oprawę jakości powietrza  
do stanu niepowodującego większego narażenia zdrowi a ludzkiego oraz środowiska, zgodnego 
z prawodawstwem unijnym, a w dalszej perspektywie z  wytycznymi WHO, a także wzrost 
świadomości społecznej. Projekt  obejmuje m.in.  rozwój mechanizmów kontrolowania źródeł niskiej 
emisji, standaryzację urządzeń grzewczych i paliw s tałych, dostosowanie mechanizmów finansowych 
i ich społeczną dostępność  oraz stworzenie ram prawnych sprzyjających realizac ji efektywnych 
działań, wynikających z Krajowego Programu Ochrony Powietrza, jak również z programów ochrony 
powietrza szczebla wojewódzkiego i lokalnego oraz p lanów działań krótkoterminowych, 
sporządzanych dla stref, w których zostały stwierdz one przekroczenia norm jakości powietrza, w tym 
wprowadzenie do obiegu prawnego brakujących pojęć ( np. niska emisja). 
Leśne Gospodarstwa Węglowe – projekt dotyczy opracowania i zastosowania efekty wnego modelu 
pochłaniania dwutlenku węgla przez lasy polskie, w tym pozostające w zarządzie PGL LP, promowania 
działalności dodatkowej w gospodarce leśnej, wspoma gającej pochłanianie CO 2 (główny gaz 
cieplarniany), udoskonalenie sposobu raportowania p ochłaniania CO 2 w lasach polskich (w ramach 
Protokołu z Kioto i Porozumienia Paryskiego) oraz w  Zintegrowanym Systemie Informatycznym Lasów 
Państwowych. 
3. Zarządzanie zasobami dziedzictwa przyrodniczego  
Największe zagrożenie wynikające z realizacji kieru nków SOR dotyczy oddziaływań inwestycji o dużej 
intensywności negatywnego wpływu na różnorodność bi ologiczną oraz obszary cenne przyrodniczo. 
Inwestycje te jednocześnie przekształcają krajobraz , którego późniejsza jakość zależy także od 
zastosowanych metod kompensacji wpływu na obszary c enne przyrodniczo i możliwości rozszerzenia oceny 
wpływu na krajobraz, jako części oceny oddziaływani a inwestycji na środowisko. Podstawą jest zbudowani e 
bazy informacyjnej, umożliwiającej identyfikację i ustalenie norm zarządzania krajobrazami cennymi ze 
względu na wartości przyrodnicze czy dziedzictwo ku lturowe, elementami i strukturami przestrzennymi 
obszarów poprzemysłowych, zurbanizowanych, mniej ek sponowanymi krajobrazami, decydującymi 
Monitor Polski – 265 –  Poz. 260 
 
264 o jakości życia społeczności lokalnych, a często ta kże o możliwościach i kierunkach rozwoju lokalnego.  
Przewiduje się także kompleksowe mapowanie, ocenę o raz wycenę wartości usług ekosystemowych dla 
poszczególnych typów ekosystemów w skali ogólnopols kiej oraz regionalnej. Na tej podstawie sporządzona  
zostanie ocena oraz wycena wartości poszczególnych krajobrazów, istotnych dla gospodarek lokalnych 
opierających się na użytkach pozaekonomicznych oraz  skutecznej ochrony siedlisk i gatunków związanych 
z rolnictwem i obszarami wiejskimi. Wprowadzenie do  systemu zarządzania inwestycjami, szczególnie 
w zakresie oceny wpływu na stan środowiska, w tym n a krajobraz i jakość życia, przedstawionych powyżej  
informacji wykreuje instrument wspomagający proces decyzyjny planowania przestrzennego i lokalizację 
inwestycji infrastrukturalnych (w tym gospodarki wo dnej) w sposób istotny oddziaływujących na 
środowisko i jego elementy. W tym kontekście koniec zna jest m.in. obiektywna ocena wdrożenia sieci 
Natura 2000, obejmująca także weryfikację zasięgów obszarowych i wpływu tej formy ochrony przyrody na 
zachowanie różnorodności biologicznej rodzimej przy rody oraz efektywności zarządzania pozostałymi 
obszarami chronionymi.  
Działania do 2020 r.: 
 Obiektywna ocena i weryfikacja powierzchni chronion ych i ich zasobów w celu podniesienia 
skuteczności ochrony przestrzeni szczególnie cennej ze względów przyrodniczych i krajobrazowych. 
 Mapowanie i wycena wartości usług ekosystemowych. 
 Dostosowanie norm systemu planowania i zagospodarow ania przestrzeni oraz wprowadzenie zmian 
w zarządzaniu obszarami poddanymi ochronie w celu z mniejszenia naturalnej konfliktogenności 
ochrony wartości wysoko cenionych. 
 Wzmocnienie istniejących organów kontroli państwa w  obszarze środowiska, zwiększenie ich 
efektywności w zakresie egzekwowania prawa, w tym z walczania szarej strefy. 
 Wskazanie i ochrona najcenniejszych – priorytetowyc h – krajobrazów Polski. 
Działania o charakterze ciągłym: 
 Wdrożenie Europejskiej Konwencji Krajobrazowej. 
 Rozwój infrastruktury zielonej i błękitnej obszarów  zurbanizowanych, w celu zachowania łączności 
przestrzennej wewnątrz tych obszarów i z terenami o twartymi oraz wspomagania procesów 
adaptacji do zmian klimatu. 
 Utrzymanie, a w miarę dostępności gruntów do zalesi enia, zwiększenie ogólnej lesistości kraju oraz 
zwartości kompleksów leśnych i powierzchni zalesian ych. 
 Modyfikacja zrównoważonej gospodarki leśnej w celu zwiększenia możliwości pochłaniania przez lasy 
dwutlenku węgla. 
 Zwiększenie dostępności biomasy leśnej (w tym drewn a energetycznego) na potrzeby zaspokojenia 
lokalnych potrzeb samowystarczalności energetycznej  oraz współspalania w energetyce. 
Projekty strategiczne: 
Audyty krajobrazowe – celem jest jednolita metodologicznie identyfikacj a i ocena zasobów 
krajobrazowych oraz ustalenie przez samorząd wojewó dztwa rekomendacji i wniosków 
wspomagających zarządzanie krajobrazem, formami och rony przyrody, planowanie strategiczne, 
planowanie i zagospodarowanie przestrzenne, a także  system ocen oddziaływania na środowisko, 
w tym krajobraz i jakość życia (wykonywanych dla in westycji znacząco oddziaływujących na 
środowisko) i dokumentów strategicznych. Jednolita metodologia zostanie określona 
w przygotowywanym rozporządzeniu Rady Ministrów. W wyniku opracowania audytów zostaną 
określone krajobrazy priorytetowe, czyli najcenniej sze dla społeczeństwa i zachowania dziedzictwa 
naturalnego i kulturowego Polski.  
4. Ochrona gleb przed degradacją 
Gleba pełni liczne funkcje ekologiczne i gospodarcz e. Wszelkie jej użytkowanie powinno być oparte na 
zasadach gwarantujących zachowanie właściwych funkc ji oraz przywrócenie dobrego stanu glebom 
zdegradowanym, z uwzględnieniem ich przeznaczenia. Dotyczy to także rozwoju miast oraz zachowania 
i pełnego wykorzystania zdolności produkcyjnych gle b na obszarach wiejskich o utrzymujących się funkcj ach 
Monitor Polski – 266 –  Poz. 260 
 
265 rolniczych. Optymalne wykorzystanie tych obszarów p owinno służyć strategicznym, długofalowym 
interesom państwa w zakresie gospodarki żywnościowej i wspierać zachowanie gatunków i siedlisk 
zależnych od rolnictwa. Z tego względu szczególnie istotne są zapisy aktów planowania przestrzennego 
i konsekwentne wdrażanie rekomendacji uzyskiwanych w procesie oceny oddziaływania na środowisko, tak 
dokumentów, jak i inwestycji oraz proces edukacji. Przyczyną podstawowego czynnika degradacji gleby, 
jakim jest trwałe zasklepienie powierzchni (nieprze puszczalność dla wody opadowej i powietrza), jest 
zajmowanie ich na potrzeby rozwoju miast, przemysłu  i sieci transportowych. Szczególnie w miastach 
należy dążyć do zmniejszania powierzchni trwale zas klepionych oraz zwiększania udziału powierzchni 
chłonnych, umożliwiając wykorzystanie wody opadowej  dla nawodnień zieleni towarzyszącej budynkom 
i przechwytywanie jej w systemie błękitnej infrastr uktury, komplementarnej do infrastruktury zielonej.  
Działania do 2030 r.: 
 Realizacja zasady pierwszeństwa wtórnego użytkowania przestrzeni w procesach inwestycyjnych. 
 Realizacja programu identyfikacji gleb zanieczyszcz onych. 
 Wsparcie remediacji zidentyfikowanych gleb zanieczy szczonych. 
 Ochrona produktywności gruntów rolnych i leśnych. 
5. Zarządzanie zasobami geologicznymi  
W celu zachowania bezpieczeństwa geologiczno-surowc owego państwa konieczne jest wyznaczenie 
zasięgów złóż, określenie ich wagi dla funkcjonowania państwa, ustalenie zasad zarządzania przestrzeni ą, 
w której zalegają, w tym odnoszących się do planowa nia przestrzennego i ochrony pozostałych zasobów 
naturalnych. Nastąpi wycena struktur geologicznych (także kopalin), ocena znaczenia poszczególnych złó ż 
dla bezpieczeństwa Państwa i wyznaczenie ram czasow ych, kiedy konkretne złoże będzie udostępniane, tak  
aby umożliwić efektywne korzystanie z własności gru ntowej i rozwój potencjałów lokalnych w różnych 
przedziałach czasu. Dostosowany zostanie system kom pensacji dla właścicieli nieruchomości/gruntów. 
Konieczne jest także uszczelnienie opłat eksploatacyjnych i kontroli pozyskiwania kopalin, w tym surow ców 
pozyskiwanych lokalnie.  
Optymalizacja dostępu do zasobów geologicznych, w t ym złóż, powinna uwzględniać interes przyszłych 
pokoleń. Polityka Surowcowa Państwa, przygotowywana  w horyzoncie 50 lat, jako dokument 
interdyscyplinarny, obejmie poza zarządzaniem zasobami geologicznymi, identyfikację dostępnych źródeł 
surowców i zarządzanie zasobami antropogenicznymi, pochodzącymi z wtórnego obiegu. Działania będą 
dotyczyły także zewnętrznych źródeł kopalin i pozos tałych surowców. Politykę tę opracuje 
Międzyresortowy Zespół do spraw Polityki Surowcowej  Państwa, w skład którego wchodzą wszystkie 
ministerstwa. Priorytetową zasadą przy pracach nad Polityką Surowcową Państwa będzie podejście 
zintegrowane, tak aby możliwe było rozwiązywanie pr oblemów kolizji przestrzennej w planowaniu 
inwestycji zlokalizowanych na powierzchni i pod pow ierzchnią terenu. 
Działania do 2030 r: 
 Delimitacja złóż strategicznych dla gospodarki oraz  zapewnienie ich ochrony, racjonalnego 
użytkowania i ochrony dostępu do złóż w długim okre sie czasowym. 
 Wsparcie innowacyjności w eksploatacji, przeróbce i  wykorzystaniu surowców z wtórnego obiegu, 
z zasobu tworzonego przez odpady poużytkowe i produ kcyjne oraz antropogeniczne złoża wtórne. 
Projekty strategiczne: 
Polityka Surowcowa Państwa  – projekt dotyczy budowy sprawnego i efektywnego s ystemu 
zarządzania i gospodarowania wszystkimi rodzajami k opalin i surowców mineralnych w całym 
łańcuchu wartości oraz posiadanymi przez Polskę ich zasobami oraz adekwatne zmiany prawne – 
w tym instytucjonalne. Wspiera przejście do gospoda rki o obiegu zamkniętym. Narzędziem do 
realizacji Polityki Surowcowej Państwa będzie zreor ganizowana służba geologiczna. 
 
 
Monitor Polski – 267 –  Poz. 260 
 
266 6. Gospodarka odpadami 
Nowoczesna gospodarka odpadami, zgodna z unijną hie rarchią postępowania z odpadami i dążąca do 
wdrażania modelu gospodarczego opartego na obiegu zamkniętym,  wymaga zmiany dotychczasowego 
podejścia postrzegania odpadów jako źródła zasobów (w tym możliwości zastępowania surowców 
pierwotnych surowcami wtórnymi, powstającymi z odpa dów), jak również przyspieszenia rozwoju 
recyklingu. Cele i działania niezbędne do osiągnięc ia i podjęcia w tym zakresie określone są w Krajowy m 
Planie Gospodarki Odpadami – będącym obok wojewódzk ich planów gospodarki odpadami z planami 
inwestycyjnymi, podstawowym dokumentem planistyczny m w gospodarce odpadami.  
Największym wyzwaniem jest rozwój systemów selektyw nego zbierania odpadów komunalnych w gminach, 
zapewniających pozyskanie odpadów nadających się do  recyklingu i rozwój instalacji do przetwarzania 
bioodpadów. Konieczne jest również podejmowanie dzi ałań zmierzających do zmiany zachowań 
mieszkańców w zakresie ograniczania ilości wytwarza nych odpadów oraz ich właściwej segregacji u źródła .  
Rozwijanie gospodarki odpadami, będącej elementem g ospodarki o obiegu zamkniętym, przyniesie 
zarówno pozytywny efekt gospodarczy (wzrost innowac yjności w oparciu o dostęp do surowców wtórnych, 
w tym z hałd antropogenicznych i odzysk energii z o dpadów), jak i polepszy jakość życia (likwidacja 
uciążliwości związanych ze składowaniem odpadów; od zyskiwanie przestrzeni do wtórnego 
zagospodarowania). 
Działania do 2030 r.: 
 Gospodarowanie odpadami zgodnie z hierarchią sposob ów postępowania z odpadami. 
 Rozwijanie recyklingu odpadów. 
 Dążenie do maksymalizacji wykorzystywania odpadów j ako surowców. 
7. Oddziaływanie na jakość życia w zakresie klimatu ak ustycznego i oddziaływania pól 
elektromagnetycznych 
Hałas z racji powszechności występowania licznych źródeł jest specyficznym zanieczyszczeniem środowisk a, 
wpływającym na klimat akustyczny – zwłaszcza środow iska zurbanizowanego – oraz życie i zdrowie 
człowieka. Dotychczasowe działania przede wszystkim  zmniejszyły skutki narażenia na hałas pochodzący 
z przemysłu, zmieniło się także narażenie na hałas komunikacyjny. Jednak mimo wielu zmian legislacyjny ch, 
związanych z postępem wiedzy i aktywnością legislac yjną UE, hałas z transportu lądowego i lotnictwa 
utrzymuje tendencję wzrostową, podobnie wzrasta obc iążenie środowiska infradźwiękami. Dalsza poprawa 
klimatu akustycznego środowiska wymaga koordynacji i racjonalizacji działań międzysektorowych, 
uwzględniających interes środowiska i zrównoważony rozwój gospodarki – w tym wpływ na estetykę 
krajobrazu. Podobny status ma zanieczyszczenie oddziaływaniem pól elektromagnetycznych, towarzyszące 
rozwojowi infrastruktury energetycznej i łączności.  W obu wypadkach skuteczność działań wymaga rozwoju  
wiedzy, wzrostu kompetencji kadr i przejrzystości p rocesu decyzyjnego. 
Działania do 2020 r.: 
 Określenie racjonalnych akustycznych standardów jak ości środowiska. 
 Powołanie zespołu ekspertów prowadzącego stały moni toring wyników podstawowych badań 
naukowych nad skutkami oddziaływań pól elektromagne tycznych oraz opracowującego okresowe 
raporty dotyczące tego zagadnienia. 
 Poprawa przejrzystości procedur administracyjnych d otyczących lokalizacji i eksploatacji instalacji 
emitujących pola elektromagnetyczne oraz infradźwię ki. 
Działania do 2030 r.  
 Zapewnienie odpowiednich poziomów ochrony przed sku tkami oddziaływań pól 
elektromagnetycznych na podstawie stałego przeglądu  wyników badań naukowych. 
 Doskonalenie kadr w dziedzinie ochrony środowiska p rzed hałasem i oddziaływaniem pól 
elektromagnetycznych. 
 Wprowadzenie jednolitego systemu informatycznego, u możliwiającego publiczny dostęp do danych 
technicznych instalacji oraz sprawozdań z pomiarów poziomów pól elektromagnetycznych. 
Monitor Polski – 268 –  Poz. 260 
 
267  
Bezpieczeństwo narodowe 
I. Diagnoza 
Rozpoznawanie, monitorowanie i zapobieganie zagroże niom, a także zapewnienie skutecznych 
mechanizmów reagowania oraz podnoszenie skutecznośc i służb państwowych to warunki konieczne do 
prawidłowego funkcjonowania państwa oraz realizacji  jego celów rozwojowych. Problematyka 
bezpieczeństwa narodowego obejmuje szereg zagadnień , tak z zakresu bezpieczeństwa zewnętrznego, jak 
i bezpieczeństwa wewnętrznego. 
Zmienia się międzynarodowe środowisko bezpieczeństwa Polski . Konflikty w bezpośrednim lub bliskim 
sąsiedztwie Polski, niestabilność na południowej fl ance Sojuszu Północnoatlantyckiego i Unii Europejsk iej 
oraz próby zmierzające do zmiany układu sił i odbud owy strefy wpływów, również przy wykorzystaniu 
środków militarnych oraz ekonomicznych, to obecnie najważniejsze czynniki wpływające na 
bezpieczeństwo Polski i całego regionu. Dużymi wyzw aniami dla Unii Europejskiej i jej państw 
członkowskich są zagrożenie terroryzmem oraz fala m igracji. Rośnie znaczenie zagrożeń hybrydowych oraz  
dla cyberbezpieczeństwa, które mogą utrudnić sprawn e funkcjonowanie państwa. Równocześnie 
aktualność zachowują wyzwania o charakterze gospoda rczym, społecznym, demograficznym, 
technologicznym, ekologicznym, związane z globaliza cją, przepływem informacji, zorganizowaną 
przestępczością, handlem bronią, pandemiami itp.  NATO, a także UE, pozostają głównymi zewnętrznymi f ilarami polskiej polityki bezpieczeństwa i rozwoju . 
Polskim priorytetem jest ukierunkowanie NATO i UE n a zmiany w środowisku bezpieczeństwa 
europejskiego oraz wyrównanie statusu bezpieczeństw a w ramach Sojuszu poprzez wzmocnienie 
wschodniej i południowej flanki Sojuszu.  Kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa Polski mają r elacje ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, w tym 
współpraca w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony (bu dowa bazy amerykańskiego systemu obrony 
przeciwrakietowej w Redzikowie i inne formy). W odniesieniu do wewnętrznych aspektów 
bezpieczeństwa , kluczowe jest zagrożenie 
przestępczością, mimo że od wielu lat ta 
sukcesywnie spada. Liczba przestępstw stwierdzonych przez Policję pomiędzy rokiem 2004 a 2015 zmniejszyła się o ponad 40%
113. 
Równocześnie znacznie wzrósł odsetek Polaków, którzy deklarują poczucie bezpieczeństwa w miejscu zamieszkania i podwoił się odsetek Polaków, którzy oceniają Polskę jako kraj 
bezpieczny 
114.  
Źródło: CBOS 
Polacy najbardziej obawiają się przestępczości pospolitej115, natomiast wśród innych negatywnych zjawisk, 
które generują wymierne ekonomiczne i społeczne str aty, wymienić należy: terroryzm, przestępczość 
zorganizowaną, gospodarczą, korupcję oraz ataki na systemy informatyczne. 
Bezpośrednie przełożenie poziomu przestępczości na rozwój państwa obserwowalne jest w szczególności 
na przykładzie przestępczości gospodarczej , która powoduje najwyższe straty. Zjawisko to doty czy zarówno 
budżetu państwa (np. zmniejszenie wpływów, uzyskiwa nie nienależnych zwrotów, wyłudzanie dopłat), jak 
                                                           
113 Zgodnie z danymi Policji (do roku 2012 system Temi da, następnie system KSIP) w roku 2004 stwierdzono ogółem 1,46 mln przestępstw, w roku 
2014: 0,90 mln, natomiast w 2015: 0,83 mln.  
114 Zgodnie z badaniami Centrum Badania Opinii Społecz nej z kwietnia 2015 roku Aktualne problemy i wydarzenia (299) oraz z kwietnia 2016 roku 
(61/2016). 
115 Zgodnie z wynikami Polskiego Badania Przestępczośc i zleconego przez KGP (Realizacja sp. z o.o., stycz eń 2016, N=17 000), najwięcej badanych 
obawiało się włamań do mieszkań, piwnic, samochodów  itd. (34,5%) oraz brawurowo jeżdżących  kierowców (29%). Mniejsza liczba respondentów 
deklarowała strach przed napadami lub rozbojami (23 ,7% wskazań), bójkami i pobiciami (21,7%),  agresją ze strony  osób pijanych lub narkomanów 
(18,8%), kradzieżami (18,8%), niszczeniem mienia (1 6,2%) oraz zaczepianiem przez agresywną młodzież (1 5,4%). Co siódmy Polak (14,7%) nie 
obawiał się niczego w pobliżu swojego miejsca zamie szkania. 

Monitor Polski – 269 –  Poz. 260 
 
268 i sektora prywatnego (bezpośrednie zmniejszenie dochodów oraz spadek konkurencyjności, w tym 
w kontekście rozwoju szarej strefy czy zawyżania ko sztów działalności przez podmioty gospodarcze 
działające z naruszeniem prawa). Przestępczości gos podarczej towarzyszy m.in. proceder fałszowania 
dokumentów, będący efektem niskiego poziomu ich zab ezpieczeń czy dostępności nowoczesnych 
technologii wykorzystywanych przez sprawców tego ro dzaju przestępstw. 
Z perspektywy funkcjonowania państwa kluczowe pozos taje także zabezpieczenie szlaków 
komunikacyjnych, zarówno lądowych, jak i morskich c zy powietrznych, które warunkują nie tylko 
bezpieczeństwo przemieszczania się ludzi, lecz równ ież przepływu towarów w międzynarodowym obrocie 
gospodarczym, którego Polska jest czynnym uczestnik i e m .  W  t y m  k o n t e k ś c i e  i s t o t n ą  r o l ę  o d g r y w a  t a k ż e  
bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej i sieci pr zesyłowej. 
Współczesne wyzwania i zagrożenia bezpieczeństwa po wszechnego dotyczą zarówno zagrożeń naturalnych  
(powodzie, huragany itp.) oraz awarii technicznych , jak i innych zdarzeń związanych z rozwojem 
cywilizacji . Prognozuje się, że zmiany klimatu w skali globaln ej będą przyczyniać się do zwiększenia 
prawdopodobieństwa wystąpienia bądź nasilenia skutk ów katastrof naturalnych. Działania zapobiegawcze 
oraz reagowanie w przypadku wystąpienia zagrożeń na turalnych powinny opierać się na długofalowej 
adaptacji, zarządzaniu ryzykiem katastrof oraz plan ach ciągłości działania zarówno dla organów 
administracji publicznej, jak również operatorów in frastruktury krytycznej. Ponadto służby ratownicze 
muszą być właściwie przygotowane do skutecznej ochr ony ludności i zarządzania kryzysowego. Jednym 
z warunków ich sprawnego działania są czytelne i adekwatne względem wyzwań regulacje prawne (przepisy, procedury, instrukcje). 
Z punktu widzenia rozwoju państwa i jego bezpieczeń stwa, kluczowe znaczenie ma geopolityczne położenie  
Polski, które przekłada się na wyzwania o charakterze migracyjnym i zagrożenia z p erspektywy 
przestępczości transgranicznej . Niezwykle istotnym czynnikiem o charakterze zewnę trznym, 
a wpływającym bezpośrednio na funkcjonowanie państw a i jego mieszkańców są migracje. Ich wpływ na 
rozwój gospodarczy państw i regionów jest co do zas ady pozytywny, jednak ich niekontrolowane formy 
stanowią zagrożenie bezpieczeństwa. Obecny kryzys m igracyjny w Europie przyczynił się do destabilizacj i 
sytuacji wewnętrznej nie tylko wielu krajów na nasz ym kontynencie, ale także stał się poważnym 
wyzwaniem dla europejskiego sytemu zarządzania migracjami, zasad realizacji kontroli granicznej i ruch u 
osobowego oraz zwalczania nielegalnej imigracji. 
Bezpośredni wpływ na procesy rozwojowe gospodarki m a bezpieczeństwo ekonomiczne  rozumiane jako 
odporność państwa na negatywne impulsy rozwojowe i kryzysy finansowe. Bezpieczeństwo ekonomiczne to 
zdolność systemu gospodarczego państwa do takiego w ykorzystania wewnętrznych czynników rozwoju 
i międzynarodowej współzależności ekonomicznej, któ re będą gwarantowały jego niezagrożone 
funkcjonowanie. Między bezpieczeństwem i rozwojem gospodarczym wyst ępuje ścisła współzależność. Z jednej strony, 
utrzymanie polskiej gospodarki na ścieżce stabilnego i długofalowego rozwoju jest możliwe tylko 
w warunkach bezpieczeństwa ekonomicznego. Z drugiej strony, bez odpowiedniej dynamiki rozwoju bezpieczeństwo ekonomiczne kształtuje się na niskim  poziomie. 
Wiąże się z tym potrzeba zarządzania ryzykiem w gospodarce
 –  z a r ó w n o  n a  p o z i o m i e  
konsumentów/gospodarstw domowych, przedsiębiorców p rowadzących działalność gospodarczą, rynków, 
jak i całego rządu. Zagrożenia są związane m.in. z nierównym rozwojem gospodarczym, kryzysami 
finansowymi, turbulencjami na rynkach nośników ener gii i zagrożeniami dla bezpieczeństwa 
żywnościowego. Bezpieczeństwo ekonomiczne państwa o bejmuje m.in. bezpieczeństwo energetyczne, 
surowcowe, żywnościowe oraz finansowe i oznacza bez pieczne funkcjonowanie gospodarki 
z ekonomicznego punktu widzenia. 
Bezpieczeństwo ekonomiczne wymaga ciągłego doskonal enia, przy wykorzystaniu dostosowanego do 
zmieniających się wewnętrznych i zewnętrznych uwaru nkowań ekonomiczno-społecznych zestawu 
instrumentów administracyjnych oraz polityki gospod arczej. Tym samym działania na rzecz bezpieczeństwa  
ekonomicznego powinny uwzględniać coraz to nowe jeg o aspekty. Na przykład w minionych kilku latach, 
wraz z rozwojem i upowszechnieniem dostępu do Inter netu, wzrosło znaczenie cyberbezpieczeństwa, które 
dla przedsiębiorców (a szerzej – gospodarki) oznacza zapewnienie ciągłości funkcji biznesowych, w tym 
Monitor Polski – 270 –  Poz. 260 
 
269 ochronę poufnych danych i bezpieczeństwo zgromadzon ych informacji. Natomiast w skali państwa oznacza 
ochronę obywateli oraz państwowej infrastruktury pr zed atakiem czy naruszeniem integralności. 
II. Cel i oczekiwane efekty 
Poprawa odporności 
państwa na współczesne 
zagrożenia i zdolności 
przeciwdziałania im  Celem działań w tym obszarze jest zapewnienie bezpi eczeństwa zewnętrznego 
jako niezbędnego warunku rozwoju społeczno-gospodar czego kraju. Działania 
służą wzmocnieniu własnego potencjału obronnego, ad ekwatnego do 
narodowych i sojuszniczych wymogów, zwiększeniu zdo lności Sił Zbrojnych RP do 
realizacji konstytucyjnych i ustawowych zadań, prow adzeniu efektywnej polityki 
wykorzystania polskiego potencjału przemysłu obronn ego, doskonaleniu 
narodowego i sojuszniczego planowania obronnego. Is totnym czynnikiem 
realizacji celu jest także integrowanie społeczeńst wa wokół wzmacniania 
bezpieczeństwa. 
Oczekiwanym rezultatem realizacji działań w tym obs zarze będzie osiągnięcie synergii wysiłków 
poszczególnych organów, instytucji i służb państwow ych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa, 
która pozwoli na bardziej efektywne rozpoznanie i przeciwdziałanie zagrożeniom oraz zwiększy odporność  
strategiczną państwa. Pożądanym efektem będzie takż e działanie na rzecz zintegrowanego systemu 
bezpieczeństwa narodowego. Jego wzmocnieniu służy d oskonalenie struktur kierowania bezpieczeństwem, 
w tym obroną państwa, kierowania i dowodzenia siłam i zbrojnymi oraz ich modernizacja, przy znaczącym 
udziale krajowych spółek sektora obronnego. 
Zwiększenie poziomu 
bezpieczeństwa i 
porządku publicznego 
jako warunek rozwoju 
kraju  Podjęte w ramach tego celu skuteczne działania ogra niczą zjawiska wyjątkowo 
szkodliwe dla funkcjonowania państwa (np. przestępc zość zorganizowana 
i gospodarcza, korupcja, ataki na systemy informaty czne, nielegalna migracja, 
przestępczość transgraniczna, skutki katastrof natu ralnych), a także będą 
odpowiedzią na wyraźne oczekiwania społeczne. Należ y stale doskonalić 
skuteczność służb odpowiedzialnych za bezpieczeństw o, sprawnie rozpoznawać 
nowe zagrożenia i adekwatnie odpowiadać na wyzwania  w dziedzinie 
bezpieczeństwa i porządku publicznego. Kluczem do t ego jest odpowiednie 
prawo, unowocześnianie infrastruktury i wyposażenia  służb, podnoszenie 
poziomu ich wyszkolenia i współpraca międzynarodowa . 
Działania w dziedzinie polityki bezpieczeństwa i ob ronnej będą służyć umacnianiu współpracy 
z sojusznikami, partnerami i innymi podmiotami praw a międzynarodowego. Realizacja celu służyć będzie 
pogłębieniu świadomości społecznej i zwiększeniu po ziomu społecznej akceptacji dla podejmowanych 
działań zmierzających do wzmocnienia bezpieczeństwa  państwa, a także podjęcie nowych inicjatyw 
obronnych, które włączą do systemu obrony państwa m ożliwie jak największą liczbę obywateli. 
III. Wskaźniki  
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość w roku 
2020 Wartość 
w roku 2030 Źródło 
danych 
Udział wydatków na obronę narodową w PKB  %  1,95 
(2015) 2,2* 2,5* Min. 
Obrony 
Narodowej 
Udział wydatków z budżetu państwa na 
badania naukowe i prace rozwojowe w 
dziedzinie obronności państwa w wydatkach 
budżetu państwa na obronę narodową ogółem  % 2,37 
(2015) 2,5 3,0 Min. 
Obrony 
Narodowej 
Odsetek Polaków, którzy oceniają Polskę jako 
kraj bezpieczny  % 66 
(2015) 75 77 CBOS 
Odsetek Polaków, którzy deklarują poczucie 
bezpieczeństwa w miejscu zamieszkania % 88 
(2015) 92 93 CBOS 
*Wartość PKB dotyczy tego samego roku, na który pla nowane są wydatki obronne – zgodnie z metodologią N ATO. 
 
 
Monitor Polski – 271 –  Poz. 260 
 
270 IV. Kierunki interwencji 
1. Zwiększenie skuteczności mechanizmów koordynacji  kierowania bezpieczeństwem narodowym, w tym 
obroną państwa 
Kierowanie bezpieczeństwem narodowym należy do najw ażniejszych funkcji państwa, mających na celu 
zapewnienie jego bytu i rozwoju w zmieniających się  uwarunkowaniach środowiska bezpieczeństwa. 
Zapewnienie koordynacji systemu kierowania bezpiecz eństwem narodowym powinno obejmować działania 
zmierzające do usprawnienia funkcjonowania tego sys temu w obszarze prawnym, proceduralno-
kompetencyjnym i infrastrukturalnym. Celem tych dzi ałań będzie stworzenie skutecznych i wydolnych 
mechanizmów monitorowania, analizy i oceny zagrożeń  oraz koordynacji i integracji działań wszystkich 
instytucji i podmiotów odpowiedzialnych za bezpiecz eństwo narodowe. 
Działania: 
 Zapewnienie warunków prawnych i organizacyjnych na rzecz sprawnego kierowania 
bezpieczeństwem narodowym, w tym obroną państwa pop rzez doskonalenie mechanizmu 
koordynacji działań i współpracy podmiotów właściwy ch w zakresie bezpieczeństwa narodowego. 
 Dookreślenie roli struktur i instytucji państwowych  funkcjonujących w okresie pokoju, kryzysu 
i wojny. 
 Zapewnienie systemu łączności dla potrzeb kierowani a bezpieczeństwem narodowym, szybkiej 
i niezawodnej wymiany informacji niejawnych oraz je go sprawności i odporności na zagrożenia 
w cyberprzestrzeni. 
 Zapewnienie spójności procesów planowania obronnego  i zarządzania kryzysowego oraz tożsamości 
działań podmiotów i struktur państwa ujętych w doku mentach planistycznych. 
 Uproszczenie procedur udzielania pomocy organom adm inistracji publicznej w niemilitarnych 
sytuacjach kryzysowych. 
Projekty strategiczne: 
System kierowania bezpieczeństwem narodowym – usprawnienie systemu poprzez doprecyzowanie 
kompetencji organów władzy publicznej i kierowników  jednostek organizacyjnych, wykonujących zadania 
związane z bezpieczeństwem narodowym (w tym organy dowodzenia Sił Zbrojnych RP), wraz z organami 
doradczymi i aparatem administracyjnym (sztabowym) oraz procedurami funkcjonowania i infrastrukturą 
(stanowiska i centra kierowania oraz zarządzania, s ystem łączności). 
Organizacja łączności na potrzeby systemu kierowani a bezpieczeństwem państwa  – celem projektu jest 
stworzenie homogenicznego systemu łączności jawnej i niejawnej całej administracji rządowej na potrzeb y 
systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym. System łączności po wdrożeniu będzie integrował 
istniejące zasoby teleinformatyczne państwa i zapew niał dostęp do danych podmiotom wykonującym 
zadania związane z bezpieczeństwem narodowym. 
2. Zwiększenie potencjału Sił Zbrojnych RP  Celem działań w tym obszarze będzie zwiększenie zdo lności Sił Zbrojnych RP do wypełniania przez nie za dań 
wynikających z zapisów Konstytucji RP, ustaw oraz u mów międzynarodowych.  
Działania: 
 Zapewnienie zdolności państwa do obrony oraz przeci wstawienia się agresji, w tym zdolności 
odstraszania, również przeciw zagrożeniom hybrydowy m i w cyberprzestrzeni. 
 Reorganizacja struktur organizacyjnych i dowodzenia  Sił Zbrojnych RP oraz doskonalenie narodowego 
planowania obronnego na szczeblu strategicznym, w t ym planowania i programowania rozwoju Sił 
Zbrojnych RP. 
 Modernizacja techniczna Sił Zbrojnych RP poprzez zw iększanie nasycenia nowoczesnym sprzętem 
wojskowym, z aktywnym zaangażowaniem i wykorzystani em polskiego potencjału przemysłu 
obronnego. 
 Stworzenie wydolnego systemu obrony powietrznej, w tym przeciwrakietowej. 
 Zintegrowanie Wojsk Obrony Terytorialnej z pozostał ymi rodzajami sił zbrojnych. 
Monitor Polski – 272 –  Poz. 260 
 
271  Doskonalenie zdolności wsparcia państwa-gospodarza (HNS). 
Projekty strategiczne: 
Wojska Obrony Terytorialnej – utworzenie Wojsk Obrony Terytorialnej i ich pełne  zintegrowanie 
z pozostałymi rodzajami sił zbrojnych na poziomie s trategicznym i operacyjnym służyć będzie zwiększeni u 
narodowego potencjału odstraszania przez wzmocnieni e struktur administracji samorządowej i służb 
państwowych, a także wykorzystanie organizacji proo bronnych oraz zmotywowanego i świadomego 
zagrożeń społeczeństwa. Wojska Obrony Terytorialnej  będą zdolne do prowadzenia działań militarnych 
i niemilitarnych o różnej intensywności, we współdz iałaniu z wojskami operacyjnymi i wsparcia oraz 
układem pozamilitarnym, zarówno w czasie pokoju, kr yzysu, jak i wojny. 
3. Kształtowanie stabilnego międzynarodowego środow iska bezpieczeństwa 
Działania w ramach tego kierunku zmierzać będą do z większenia efektywności polityki w ramach NATO, UE 
i innych organizacji międzynarodowych, a także budo wy silnej pozycji międzynarodowej Polski. 
Działania: 
 Skuteczna realizacja polskich priorytetów w NATO, w  tym dbałość o wzmocnienie zdolności obrony 
kolektywnej Sojuszu i wdrożenie postanowień zawartych na szczycie w War szawie.  
 Skuteczna realizacja polskich priorytetów na forum UE, w tym głównych interesów gospodarczo-
obronnych. 
 Efektywna międzynarodowa współpraca dwustronna i wi elostronna, w tym wzmacnianie 
partnerstwa z USA, rozwój współpracy z państwami re gionu. 
 Udział w misjach i operacjach NATO, UE i ONZ oraz k oalicyjnych zgodnie z priorytetami polskiej 
polityki zagranicznej. 
4. Integracja bezpieczeństwa narodowego i rozwoju s połeczno-gospodarczego 
Realizację celów społeczno-gospodarczych gwarantuje  wzmocnienie narodowego potencjału 
bezpieczeństwa zdolnego do zapobiegania i przeciwdz iałania współczesnym zagrożeniom. Paradygmatem 
współczesnego bezpieczeństwa jest jego zintegrowany  charakter, przejawiający się współzależnością 
z polityką rozwoju, kompleksowym (wielodziedzinowym ) i zinternalizowanym podejściem, służącym 
myśleniu o polityce bezpieczeństwa i polityce społe czno-gospodarczej w kategoriach długofalowych. 
Konieczna jest ścisła korelacja działań wzmacniając ych polską gospodarkę z rozwojem polskiego przemysł u 
obronnego i związanym z nim potencjałem naukowo-bad awczym. Przemysł obronny stanowi źródło miejsc 
pracy, kreuje impulsy technologiczne, zasila budżet  państwa w przychody z tytułu dywidend, podatków 
i opłat, a także przyczynia się do rozwoju kooperac ji przemysłowej i wymiany handlowej z partnerami 
zagranicznymi. 
Współpraca zapewni dynamiczny rozwój przemysłu kraj owego jako kluczowego źródła zaopatrzenia sił 
zbrojnych w sprzęt wojskowy, natomiast krajowe plac ówki naukowo-badawcze staną się znaczącym 
dostawcą nowoczesnych technologii i myśli techniczn ej w zakresie technologii obronnych oraz technologi i 
podwójnego zastosowania.  
Aby ten cel mógł być zrealizowany, należy stworzyć sieć partnerstw międzynarodowych polskiego 
przemysłu w wymiarze technologicznym i produkcyjnym , włączających jego podmioty w łańcuch dostaw 
nowoczesnego uzbrojenia. Niezbędne jest także uwzgl ędnienie kierunku rozwoju Europejskiej Bazy 
Technologiczno-Przemysłowej Sektora Obronnego, uzgo dnionego w Strategii Globalnej Unii Europejskiej . 
Celem działań będzie także podniesienie poziomu akc eptacji polityki bezpieczeństwa i obronnej państwa 
oraz aktywizacja na rzecz obronności obywateli i or ganizacji pozarządowych. Istotne jest również  
wzmocnienie aktywności społecznej w procesie edukac ji obronnej i patriotycznej, szczególnie 
w upowszechnianiu nowoczesnych form edukacji obronn ej społeczeństwa.  
Działania:  
 Wykorzystanie procesu modernizacji polskiej armii do skoku technologicznego krajowego przemysłu 
obronnego. 
Monitor Polski – 273 –  Poz. 260 
 
272  Wspieranie polityki inwestycyjnej polskich podmiotó w w celu sprostania potrzebom nowoczesnej 
armii oraz krajowego rynku obronnego. 
 Zwiększenie odporności infrastruktury krytycznej, w  tym na cyberzagrożenia. 
 Zapewnienie funkcjonowania systemu rezerw strategic znych. 
 Doskonalenie działań i procedur planowania przestrz ennego uwzględniającego wymagania 
obronności i bezpieczeństwa państwa. 
 Wzmocnienie relacji między rozwojem regionalnym kra ju a polityką obronną. 
 Kształtowanie kapitału społecznego na rzecz bezpiec zeństwa, m.in. poprzez podtrzymywanie 
i upowszechnianie wartości patriotycznych, rozwój ś wiadomości narodowej, obywatelskiej 
i kulturowej oraz pogłębianie umiejętności rozpozna wania zagrożeń w życiu codziennym, w tym 
w cyberprzestrzeni. 
Projekty strategiczne: 
Narodowa polityka zbrojeniowa – dokument określający zespół działań administracji  rządowej, we 
współpracy z instytucjami naukowymi i przedsiębiorc ami, zmierzających do stworzenia efektywnego 
systemu pozyskiwania, eksploatacji i wycofywania sprzętu wojskowego oraz stymulowania rozwoju 
innowacyjnego i konkurencyjnego przemysłu obronnego . Narodowa polityka zbrojeniowa określi między 
innymi ramy oraz wskaże kierunki udziału sektora ob ronnego w rozwoju gospodarki opartej na wiedzy 
i innowacyjnych technologiach. 
Kształtowanie postaw patriotycznych – wprowadzenie do podstaw programowych szkół 
ponadpodstawowych i uczelni treści adekwatnych do w yzwań bezpieczeństwa, wzmacniających postawy 
proobronne, co sprzyjać będzie kształtowaniu kapita łu społecznego na rzecz bezpieczeństwa poprzez 
pielęgnowanie postaw patriotycznych, rozwój świadom ości narodowej, pogłębianie wiedzy nt. polskiej 
polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz współcz esnych zagrożeń. 
5. Zwiększenie skuteczności państwa w zakresie zapo biegania i zwalczania przestępczości  
 Zwalczanie przestępczości gospodarczej i ograniczanie szarej strefy oraz przeciwdziałanie 
i zwalczanie korupcji. 
 Poprawa bezpieczeństwa na szlakach komunikacyjnych. 
 Przeciwdziałanie i reagowanie na ataki na systemy i nformatyczne. 
 Ograniczanie przestępczości pospolitej, m.in. poprz ez odczuwalną obecność Policji zarówno 
w dużych aglomeracjach, jak i mniejszych miejscowoś ciach.  
 Zwiększenie poczucia bezpieczeństwa mieszkańców, m. in. poprzez zapewnienie szybkiej 
i skutecznej reakcji Policji i innych służb na zgło szenia. 
 Zapobieganie i przygotowanie do reagowania na zagro żenia terrorystyczne. 
 Ograniczanie przestępczości narkotykowej. 
 Odzyskiwanie mienia pochodzącego z przestępstw. 
Projekty strategiczne: 
Program modernizacji Policji, Straży Granicznej, Pa ństwowej Straży Pożarnej i Biura Ochrony Rządu 
w latach 2017–2020 – jest odpowiedzią na narastające zagrożenia dla pa ństwa i obywateli wymagające 
podejmowania skutecznych działań w eliminowaniu lub  znacznym ograniczaniu negatywnych zjawisk 
stanowiących zagrożenia dla bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz dla obywateli.  
Skuteczne zwalczanie przestępczości związanej z pod atkiem od towarów i usług  – wprowadzenie zmian 
prawnych i organizacyjnych pozwalających na zniesie nie barier utrudniających współpracę podmiotów 
zaangażowanych w przeciwdziałanie i zwalczanie oszustw podatkowych, w szczególności dotyczących 
tajemnic zawodowych oraz wymiany informacji. 
Bezpieczeństwo dokumentów publicznych  – uregulowanie szeroko pojmowanej problematyki 
bezpieczeństwa dokumentów umożliwiające nadzór nad całym okresem istnienia dokumentu od jego 
zaprojektowania do unieważnienia, a także stworzeni e narzędzi do prowadzenia działań prewencyjnych 
i edukacyjnych. 
Monitor Polski – 274 –  Poz. 260 
 
273 6. Poprawa ochrony ludności przed skutkami zagrożeń  dla bezpieczeństwa powszechnego 
 Zwiększenie skuteczności przygotowania, przeciwdzia łania i reagowania w sytuacjach zagrożeń, 
w tym poprawa efektywności zarządzania kryzysowego.  
 Określenie funkcjonowania, zasad i sposobu realizac ji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej oraz 
wprowadzenie nowych rozwiązań w zakresie integracji  ratownictwa i pomocy humanitarnej. 
 Doskonalenie wiedzy, umiejętności i kompetencji rat owników. 
Projekty strategiczne: 
Krajowy System Ratowniczy  – stworzenie wspólnej systematyki oraz zakresu poję ciowego funkcjonującego 
w ratownictwie, określenie relacji pomiędzy różnymi  systemami oraz podmiotami ratowniczymi 
funkcjonującymi w poszczególnych systemach, korekta  różnych ustaw w celu usunięcia barier prawnych, 
w celu zapewnienia sprawnego funkcjonowania ratowni ctwa. 
Centralna Baza Magazynowa (CBM) – utworzenie centrum logistycznego na potrzeby OL/O C zwanego CBM 
w oparciu o szkoły PSP w Bydgoszczy, Częstochowie o raz Krakowie; celem utworzenia CBM jest 
zapewnienie wsparcia ludności cywilnej w warunki do  przeżycia zarówno w sytuacjach kryzysowych, klęsk 
żywiołowych, jak i podczas zagrożeń militarnych. 
Modernizacja radiowego analogowego systemu alarmowa nia i powiadamiania ludności opartego 
o elektroniczne syreny alarmowe – modernizacja wojewódzkich i miejskich systemów al armowania 
i powiadamiania mieszkańców; zapewnienie możliwości  współpracy miejskich i powiatowych rozwiązań 
z systemami wojewódzkimi; dostosowanie funkcji syst emów do nowych możliwości wynikających z rozwoju 
infrastruktury informatycznej i cyfrowych platform łączności radiowej; stworzenie docelowo jednolitego  
systemu krajowego zapewniającego możliwość rozwoju oraz dającego możliwości wykorzystania, oprócz 
syren alarmowych wchodzących w skład scentralizowan ych systemów alarmowania miast, także rozgłośnie 
radiowe i ośrodki telewizyjne, syreny alarmowe nie włączone do miejskich systemów alarmowania (syreny 
zakładów pracy, ochotniczych straży pożarnych itp.) . 
Skuteczna ochrona ludności i obrona cywilna  – stworzenie odpowiednich ram dla zapewnienia warun ków 
niezbędnych dla ochrony życia i zdrowia ludzi oraz podstawowych warunków przetrwania, współpracy 
i współdziałania systemów, organów, służb i innych podmiotów wykonujących zadania ochrony ludności, 
usprawnienie koordynowania przyjmowania i udzielani a pomocy humanitarnej oraz zapewnienie 
odpowiednich zasobów. Położony zostanie nacisk na p romowanie odpowiednich zachowań w obliczu 
zagrożeń oraz zmniejszenia ich bezpośrednich skutkó w. 
7. Wzmocnienie ochrony granic i kontrola migracji 
 Wzmocnienie Straży Granicznej i innych instytucji o dpowiedzialnych za wjazd i pobyt cudzoziemców 
na terytorium Polski oraz za zwalczanie przestępstw  z ich udziałem. 
 Zwiększenie skuteczności wykorzystywania instrumentów polityki wizowej do przeciwdziałania 
nielegalnej imigracji. 
 Ograniczanie kanałów nielegalnej imigracji poprzez dokonanie zmian legislacyjnych oraz 
skuteczniejsze wykrywanie i karanie podmiotów ułatw iających nielegalną imigrację. 
 Wzmocnienie kontroli prowadzonej w trakcie postępow ań administracyjnych z zakresu legalizacji 
pobytu cudzoziemców. 
 Zwiększenie skuteczności organów ścigania m.in. pop rzez ich wyposażenie w instrumenty 
umożliwiające bezpośredni wgląd w przepływy finanso we osób zaangażowanych w przestępczy 
proceder.  
Polityka Migracyjna Polski – opracowanie  kompleksowego dokumentu przedstawiającego polski mo del 
aktywnej polityki migracyjnej, zakładającej m.in. u sprawnienie zarządzania procesami emigracyjnymi, 
imigracyjnymi, integracji cudzoziemców oraz zachęty  do ich osiedlania się w Polsce, z uwzględnieniem 
bezpieczeństwa państwa. Dokument stanowić będzie od powiedź m.in. na potrzeby polityki gospodarczej 
w zakresie pozyskiwania pracowników cudzoziemskich o odpowiednich kompetencjach dla uzupełniania 
zasobów ludzkich na rynku pracy, wynikające z wystę pujących trendów demograficznych.  
Monitor Polski – 275 –  Poz. 260 
 
274  
IX. Podstawowe źródła finansowania Strategii  
Cele Strategii  będą finansowane z: publicznych funduszy krajowych , tj. budżetu państwa oraz państwowych 
funduszy celowych, budżetów jednostek samorządu ter ytorialnego oraz innych środków jednostek oraz 
form organizacyjno-prawnych sektora  finansów publicznych; publicznych środków wspólnoto wych, a także 
z innych źródeł zagranicznych;  środków prywatnych obejmujących również kredyty, le asing, pożyczki, także 
poręczone lub gwarantowane  przez podmioty uprawnione do udzielania poręczeń lu b gwarancji.  
Finansowanie realizacji SOR do roku 2020 
Realizacja wszystkich celów rozwojowych Strategii  będzie wymagała zaangażowania znacznych środków 
publicznych (krajowych i zagranicznych) oraz prywat nych, szacowanych do 2020 r. na około 1,5 bln zł po  
stronie sektora publicznego oraz ponad 0,6 bln zł w  ramach inwestycji prywatnych . 
Szacunku kosztów realizacji Strategii  dokonano na podstawie danych z roku 2015 z uwzględ nieniem prognoz 
kształtowania się wydatków sektora instytucji rządo wych i samorządowych zawartych w Programie 
Konwergencji. Aktualizacja 2016 , stanowiącym element Wieloletniego Planu Finansowego Państwa na lata 
2016–2019 . Plan ten uwzględnia proponowane rozwiązania dot. programów społecznych oraz działań 
mających na celu zwiększenie poziomu dochodów, pole gające na uszczelnieniu systemu podatkowego. 
Podstawowymi źródłami finansowania do 2020 r. będą:  
 publiczne fundusze krajowe116, w tym: 
− budżet państwa, NFZ, szkolnictwo wyższe  
Z g o d n i e  z  s z a c u n k a m i  o k r e ś l o n y m i  w g  p r o j e k t u  k l a s y f ikacji wydatków rozwojowych  sektora 
instytucji rządowych i samorządowych, w 2015 r. wyd atkowano na cele rozwojowe z budżetu państwa 
(łącznie z środkami na ochronę zdrowia dystrybuowan ymi w ramach NFZ oraz środkami na  szkolnictwo 
wyższe) ponad 99,4 mld zł. Przyjmując zakładane w Programie Konwergencji  tempo  wzrostu wydatków 
sektora instytucji rządowych i samorządowych szacuj e się, że w 2020 r. ww. wydatki  na cele rozwojowe 
wzrosną do prawie 120 mld zł, w całym okresie 2016– 2020 wyniosą ponad 546 mld zł. 
− środki jednostek samorządu terytorialnego 
Zakłada się, że wydatki rozwojowe sektora JST wzros ną z ok. 94,1 mld zł w 2015 r. do ok. 104,4 mld  zł 
w 2020 r., a w całym okresie 2016–2020 wyniosą pona d 507 mld zł. Ze względu na charakter powierzonych im 
zadań publicznych, samorządy są znaczącym inwestore m w Polsce. Realizują inwestycje z zakresu 
infrastruktury transportowej, społecznej, ochrony ś rodowiska i edukacji. 
− państwowe fundusze celowe 
Środki Funduszu Pracy i PFRON na cele rozwojowe, wp isujące się w realizację SOR, szacowane są  w 2020 r. 
na ponad 6,3 mld zł, a w całym okresie 2016–2020 na  ponad 34 mld zł. Kwota ta zostanie przeznaczona na  
wydatki związane z realizacją  zadań, do jakich powołane zostały państwowe fundusz e celowe – Fundusz 
Pracy czy PFRON. 
− agencje wykonawcze (m.in. PARP, ARiMR, ANR, NCBiR, NCN) 
Środki agencji wykonawczych w kwocie ponad 3,1 mld zł w 2020 r. (prawie 17 mld w latach 2016–2020) będ ą 
wydatkowane na kontynuację działań realizowanych w ramach dotychczasowych programów lub nowych 
narzędzi proponowanych przez resorty, instytucje i inne podmioty odpowiedzialne za realizację SOR. 
− fundusze zarządzane w ramach Polskiego Funduszu Roz woju 
Polski Fundusz Rozwoju to grupa instytucji rozwojow ych, stanowiąca platformę usług finansowych  
i doradczych służących realizacji strategicznych ce lów społeczno-gospodarczych w ramach polityki  
rozwoju Polski. PFR integruje różnego rodzaju fundu sze rozwojowe, m.in. Fundusz Inwestycji 
Infrastrukturalnych, Fundusz Ekspansji Zagranicznej , Fundusz Inwestycji Polskich Przedsiębiorstw, 
Fundusz Rozwoju Przedsiębiorstw, Fundusz Inwestycji  Samorządowych. Utworzenie PFR  przyczyni się do 
                                                           
116 Łącznie z wydatkami na współfinansowanie projektów  realizowanych ze środków UE. 
Monitor Polski – 276 –  Poz. 260 
 
275 mobilizacji środków prorozwojowych i ukierunkowania  ich na realizację projektów o kluczowym 
znaczeniu dla kraju i realizacji celów Strategii.  
Efektywnym instrumentem wspierającym sektor MŚP są również gwarancje, które będą udzielane 
w ramach jednolitego systemu obsługiwanego przez BG K. Mobilizują one prywatne środki  na cele 
rozwojowe sektora MŚP w największym stopniu w porównaniu do innych instrumentów,  takich jak 
pożyczki czy inwestycje kapitałowe. Poziom zadłużen ia MŚP w Polsce (kredyty krajowe wykorzystywane 
są jako źródło finansowania inwestycji jedynie w 17 %) wskazuje na potencjał  wzrostu tego sektora 
z wykorzystaniem finansowania zewnętrznego i gwaran cji kredytowych jako  instrumentu wsparcia. 
Średnioroczna wartość gwarancji udzielanych na rzec z MŚP szacowana jest na 7,5 mld zł,  a średnioroczna 
wartość zaangażowanego kapitału prywatnego w postac i udzielonych kredytów objętych gwarancjami – 
10 mld zł. 
− środki innych jednostek oraz form organizacyjno-pra wnych sektora finansów publicznych  
Wartość wydatków rozwojowych innych jednostek sfp, np. państwowych i samorządowych instytucji  
kultury, NFOŚiGW szacowana j e s t  na ponad 9,5 mld zł  w 2020 r., a w całym okresie 2016–2020 na ponad 
46 mld zł.  
 publiczne środki wspólnotowe, w tym: 
− unijne fundusze strukturalne i inwestycyjne oraz pł atności bezpośrednie w ramach WPR 
Istotnym źródłem finansowania działań prorozwojowych będą środki Europejskich Funduszy 
Strukturalnych i Inwestycyjnych z budżetu Unii Euro pejskiej (EFRR, EFS, Fundusz Spójności, EFRROW,  
EFMR), alokowane na okres programowania 2014–2020 ( wydatkowane w praktyce do roku 2023).  
Środki unijne z perspektywy finansowej 2014–2020 zo staną ukierunkowane na trwałą zmianę modelu  
rozwojowego. Szansę tę zwiększa potencjał instytucj onalny w zakresie zarządzania środkami UE oraz 
doświadczenie beneficjentów w pozyskiwaniu funduszy . Przy założeniu pełnej absorpcji wybranych 
środków UE do 2023 r. (zgodnie z zasadą n+3) w Pols ce zostanie wydatkowane ze środków budżetu UE 
prawie 326 mld zł w ramach krajowych i regionalnych  programów operacyjnych i 36,9 mld zł w ramach 
PROW 2014–2020. 
Ważnym źródłem finansowania inwestycji rozwojowych w sektorze rolniczym są płatności 
bezpośrednie w ramach WPR (w wysokości ok. 100 mld zł na lata 2014–2020, z których część ma 
charakter rozwojowy i będzie reinwestowana w gospod arstwach rolnych). Środki te wspierają 
i stabilizują dochody rolnicze, pokrywają koszty re alizacji zadań publicznych, w tym m.in. ochrona 
środowiskowa i klimatu i w dużym stopniu determinuj ą zdolności inwestycyjne sektora oraz konkurowania 
na jednolitym rynku UE i rynku globalnym. U możliwiają również realizację inwestycji długotermi nowych, 
w tym m.in. poprzez poprawę dostępu do finansowania  zewnętrznego117. 
− programy i inicjatywy europejskie 
Ważnym źródłem finansowania z punktu widzenia reali zacji Strategii są również programy i inicjatywy 
unijne inne niż EFSI, takie jak np.: Connecting Europe Facility – program w zakresie wsparcia  inwestycji 
infrastrukturalnych, Horyzont 2020 –  p r o g r a m  w  z a k r e s i e  b a d a ń  n a u k o w y c h  i  i n n o w a c j i ,  k tórego 
celem jest m.in. stworzenie spójnego systemu finans owania innowacyjnych rozwiązań; COSME – 
program który wspiera działania mające na celu ułat wienie i poprawę dostępu  MŚP do finansowania; 
LIFE – program dedykowany współfinansowaniu projektów z dziedziny ochrony środowiska i klimatu; 
Erasmus+ – program na rzecz kształcenia,  szkolenia, młodzieży; EaSI – program parasolowy, który 
ma promować wysokiej jakości i trwałe miejsca pracy  oraz przyczyniać się do zapewnienia 
odpowiedniej i godziwej ochrony socjalnej. Przy zał ożeniu, że nastąpi poprawa absorpcji środków z tych  
instrumentów, beneficjenci wydadzą prawie 15 mld zł  do roku 2020. 
− Mechanizmy Finansowe EOG i MNF 
Norweski Mechanizm Finansowy oraz Mechanizm Finanso wy Europejskiego Obszaru Gospodarczego są 
formą bezzwrotnej pomocy zagranicznej  przyznanej przez Norwegię, Islandię i Liechtenstein  nowym 
                                                           
117 Wyniki corocznego badania Polska wieś i rolnictwo . 
Monitor Polski – 277 –  Poz. 260 
 
276 c z ł o n k o m  U E .  W  z a m i a n  z a  p o m o c  f i n a n s o w ą ,  p a ń s t w a - d arczyńcy korzystają z dostępu do rynku 
wewnętrznego Unii Europejskiej. W ramach funduszy n orweskich i EOG głównymi obszarami wsparcia 
są: ochrona środowiska (w tym energia odnawialna), dzie dzictwo kulturowe, zdrowie, badania naukowe 
i stypendia. W ramach tych mechanizmów zostanie rozdysponowane do roku 2020 ponad 2,8 mld zł.  
 inne źródła zagraniczne (programy kredytowe, poręcz eniowe i gwarancyjne): 
Kolejne źródła finansowania inwestycji to różnego r odzaju zagraniczne programy kredytowe, 
poręczeniowe i gwarancyjne ze szczególnym uwzględni eniem strategicznych programów zagranicznych  
w ramach mechanizmów European Fund for Strategic Investments  ( E F I S ,  p o t o c z n i e  z w a n y  P l a n e m  
Junckera); środki z European Investment Bank  (EBI); programy realizowane wraz z m.in. Bankiem 
Światowym. Przyspieszenie i zwiększenie efektywnośc i wydatkowania środków ze źródeł zagranicznych 
powinno przyczynić się do zwiększenia stopy inwesty cji i jej utrzymania w dłuższej perspektywie.  
 środki prywatne: 
Jednym z celów Strategii  j e s t  p o d n i e s i e  s t o p y  i n w e s t y c j i  d o  2 5 %  w  2 0 2 0  r .  Z  uwagi na już relatywnie 
wysoką stopę inwestycji publicznych w Polsce (w 201 5 r. 4,4% wobec 2,9% w UE), zwiększenie poziomu 
inwestycji będzie wymagało większego zaangażowania środków prywatnych. Oznacza to konieczność 
podniesienia stopy inwestycji prywatnych z obecnych  15,7% PKB do około 20%, przy założeniu, że s topa 
inwestycji sektora instytucji rządowych i samorządo wych utrzymywać się będzie powyżej średniej dla 
krajów UE. Będzie to poziom zbliżony do notowanego obecnie w Czechach, Estonii czy Rumunii. 
Zwiększenie stopy inwestycji sektora prywatnego będ zie możliwe dzięki mobilizacji kapitału krajowego, 
ale również poprzez napływ bezpośrednich inwestycji  zagranicznych.  
Podstawowe źródła środków prywatnych: 
− sektor bankowy i leasingowy 
Dużym zasobem środków inwestycyjnych dysponuje też rynek finansowy, w szczególności sektor  
bankowy. Szacowana nadpłynność banków jest znaczna (ok. 90 mld zł), przy mocnych jednocześnie 
współczynnikach adekwatności kapitałowej. 
Leasing jest, obok kredytu, głównym zewnętrznym źró dłem finansowania inwestycji pracujących 
w gospodarce. Łączna wartość aktywnego portfela leasingowego w kwocie 97,24 mld zł jest 
porównywalna z wartością – 107,1 mld zł – salda kre dytów inwestycyjnych udzielonych firmom przez 
banki (stan na 30.06.2016). 
− potencjał inwestycyjny przedsiębiorstw 
Istotnym elementem pobudzania aktywności inwestycyj nej powinna być aktywizacja kapitału 
zgromadzonego na rachunkach przedsiębiorstw, które wynoszą ok. 150 mld zł. Obecnie firmy 
niechętnie wydają swoje zakumulowane środki na inwe stycje. Wyzwaniem dla państwa jest  stworzenie 
korzystnych warunków dla działalności biznesowej i stymulowanie przedsiębiorstw do  inwestowania 
wolnych środków, we współpracy z sektorem finansowy m. Możliwości generowania  strumieni 
inwestycyjnych daje nowoczesna infrastruktura rynku  finansowego oraz popularność niektórych 
form finansowania działalności wśród polskich przed siębiorców.  
− potencjał inwestycyjny spółek Skarbu Państwa 
Realizacji celu zwiększenia stopy inwestycji sprzyj ają również duże potencjalne zasoby inwestycyjne, 
m.in. spółek Skarbu Państwa (szacowane na kwotę ok.  230 mld zł). Zwiększenie efektywności zarządzania 
majątkiem narodowym oraz profesjonalizacja i aktywi zacja nadzoru właścicielskiego pozwolą na skuteczne  
budowanie długoterminowego wzrostu polskiego majątk u narodowego oraz poszczególnych spółek 
z udziałem Skarbu Państwa. Podstawowymi  źródłami dodatkowych środków finansowych będą 
zwiększone przychody spółek oraz racjonalizacja  wydatków operacyjnych w długim okresie.  
− gospodarstwa domowe 
Stopa inwestycji gospodarstw domowych jest niższa n iż średnia dla UE, jednak niski poziom ich 
oszczędności wskazuje na trudności w dalszym zwięks zaniu inwestycji tego sektora. Co prawda 
Monitor Polski – 278 –  Poz. 260 
 
277 zadłużenie (pasywa) w stosunku do dochodów znajduje  się na wciąż niskim poziomie, niemniej 
gospodarstwa domowe dysponują relatywnie niskim poz iomem aktywów finansowych, co utrudnia 
podejmowanie działań o charakterze inwestycyjnym. D latego też część działań w ramach obszaru 
Kapitał dla rozwoju ma służyć zwiększeniu skłonnośc i Polaków do oszczędzania. Wyższa stopa 
oszczędności gospodarstw domowych umożliwiłaby zwię kszenie źródeł krajowego finansowania, rozwój 
rynku finansowego i pozwoliłaby na wzrost aktywów n etto gospodarstw domowych, ułatwiając 
finansowanie inwestycji przedsiębiorstw niefinansow ych. 
Tabela 4. Środki sektora instytucji rządowych i sam orządowych na działania prorozwojowe  realizujące cele SOR wg projektu 
klasyfikacji wydatków rozwojowych)118 
źródło finansowania  jednostka  
miary  rok 2015 
bazowy  rok 2020  łącznie  w latach   
2016 -2020  
publiczne fundusze krajowe  mln zł  211 647,8  244 287,1  1 150 983,5  
budżet państwa mln zł  11 636,4  12 906,2 62 756,3  
NFZ mln zł  70 560,2  87 803,7  390 082,7  
szkoły wyższe mln zł  17 249,9  19 132,2  93 030,5  
państwowe fundusze celowe mln zł  6 329,3  7 019,9  34 134,5  
środki jednostek samorządu terytorialnego mln zł  94 137,0  104 409,5  507 691,3  
środki innych jednostek oraz form organizacyjno-
prawny ch sektor a finansów  publicz nych  mln zł  8 602,4  9 541,2  46 393,9  
w tym NFOŚiGW  mln zł  1 602,4  1 777,3  8 642,2  
a g e n c j e  w y k o n a w c z e ,  w  t y m  N C N ,  N C B i R ,  A R i M R ,  A N R  mln zł  3 132,6  3 474,4  16 894,3  
publiczne środki wspólnotowe 
(bez  współfinansowania)  mln zł 45 170,8  58 797,9  236 339,2 
środki Europejskich Funduszy Strukturalnych 
i Inwestycyjnych (EFSI) – UP, programy operacyjne, PROW  mln zł  44 005,2  55 255,1  218 625,0  
dotacje % 95 90 93 
instrumenty zwrotne % 5 10 7 
programy i inicjatywy unijne inne niż EFSI (np. 
CEF, Horyzont  2020,  COSME, LIFE,  Erasmus+, EaSI)  mln zł  660,0  2 976,8  14 884,2  
mechanizmy finansowe EOG i NMF mln zł  505,6  566,0  2 830,0  
RAZEM środki publiczne mln zł 256 818,6  303 085,0  1 387 322,7 
Polski Fundusz Rozwoju*, w tym PAIZ, KUKE, BGK, ARP , 
PARP  mln zł  11 525,5  22 744,1  107 178,8  
RAZEM środki publiczne (z PFR) mln zł 268 344,1  325 829,1  1 494 501,5 
* środki PFR obejmują akcję kredytową BGK oraz środ ki zaangażowane w aktywa przez fundusze inwestycyjn e 
                                                           
118 Na potrzeby Strategii  opracowany został przez ekspertów MR i MF, we wspó łpracy z zespołem naukowym pod kierunkiem dr M. Bit nera, projekt 
klasyfikacji wydatków rozwojowych sektora instytucj i rządowych i samorządowych (KWR) w oparciu o obowi ązującą klasyfikację budżetową. 
Opracowanie KWR jest jednym z projektów strategiczn ych SOR i przygotowany dotychczas projekt klasyfika cji będzie przedmiotem dalszych prac, 
w szczególności w świetle planowanej reformy system u budżetowego. Przedstawione szacunki obejmują swoi m zakresem nie tylko środki na 
finansowanie nowych działań zawartych w SOR, ale wszystkie środki o charakterze rozwojowym , które wpisują się swoim zakresem w Strategię . 
Uwzględniono zatem w szacunkach środki m.in. Narodo wego Funduszu Zdrowia i JST, które mają charakter r ozwojowy.  
  
277 zadłużenie (pasywa) w stosunku do dochodów znajduje  się na wciąż niskim poziomie, niemniej 
gospodarstwa domowe dysponują relatywnie niskim poz iomem aktywów finansowych, co utrudnia 
podejmowanie działań o charakterze inwestycyjnym. D latego też część działań w ramach obszaru 
Kapitał dla rozwoju ma służyć zwiększeniu skłonnośc i Polaków do oszczędzania. Wyższa stopa 
oszczędności gospodarstw domowych umożliwiłaby zwię kszenie źródeł krajowego finansowania, rozwój 
rynku finansowego i pozwoliłaby na wzrost aktywów n etto gospodarstw domowych, ułatwiając 
finansowanie inwestycji przedsiębiorstw niefinansow ych. 
Tabela 4. Środki sektora instytucji rządowych i sam orządowych na działania prorozwojowe  realizujące cele SOR wg projektu 
klasyfikacji wydatków rozwojowych)118 
źródło finansowania  jednostka  
miary  rok 2015 
bazowy  rok 2020  łącznie  w latach   
2016 -2020  
publiczne fundusze krajowe  mln zł  211 647,8  244 287,1  1 150 983,5  
budżet państwa mln zł  11 636,4  12 906,2 62 756,3  
NFZ mln zł  70 560,2  87 803,7  390 082,7  
szkoły wyższe mln zł  17 249,9  19 132,2  93 030,5  
państwowe fundusze celowe mln zł  6 329,3  7 019,9  34 134,5  
środki jednostek samorządu terytorialnego mln zł  94 137,0  104 409,5  507 691,3  
środki innych jednostek oraz form organizacyjno-
prawny ch sektor a finansów  publicz nych  mln zł  8 602,4  9 541,2  46 393,9  
w tym NFOŚiGW  mln zł  1 602,4  1 777,3  8 642,2  
a g e n c j e  w y k o n a w c z e ,  w  t y m  N C N ,  N C B i R ,  A R i M R ,  A N R  mln zł  3 132,6  3 474,4  16 894,3  
publiczne środki wspólnotowe 
(bez  współfinansowania)  mln zł 45 170,8  58 797,9  236 339,2 
środki Europejskich Funduszy Strukturalnych 
i Inwestycyjnych (EFSI) – UP, programy operacyjne, PROW  mln zł  44 005,2  55 255,1  218 625,0  
dotacje % 95 90 93 
instrumenty zwrotne % 5 10 7 
programy i inicjatywy unijne inne niż EFSI (np. 
CEF, Horyzont  2020,  COSME, LIFE,  Erasmus+, EaSI)  mln zł  660,0  2 976,8  14 884,2  
mechanizmy finansowe EOG i NMF mln zł  505,6  566,0  2 830,0  
RAZEM środki publiczne mln zł 256 818,6  303 085,0  1 387 322,7 
Polski Fundusz Rozwoju*, w tym PAIZ, KUKE, BGK, ARP , 
PARP  mln zł  11 525,5  22 744,1  107 178,8  
RAZEM środki publiczne (z PFR) mln zł 268 344,1  325 829,1  1 494 501,5 
* środki PFR obejmują akcję kredytową BGK oraz środ ki zaangażowane w aktywa przez fundusze inwestycyjn e 
                                                           
118 Na potrzeby Strategii  opracowany został przez ekspertów MR i MF, we wspó łpracy z zespołem naukowym pod kierunkiem dr M. Bit nera, projekt 
klasyfikacji wydatków rozwojowych sektora instytucj i rządowych i samorządowych (KWR) w oparciu o obowi ązującą klasyfikację budżetową. 
Opracowanie KWR jest jednym z projektów strategiczn ych SOR i przygotowany dotychczas projekt klasyfika cji będzie przedmiotem dalszych prac, 
w szczególności w świetle planowanej reformy system u budżetowego. Przedstawione szacunki obejmują swoi m zakresem nie tylko środki na 
finansowanie nowych działań zawartych w SOR, ale wszystkie środki o charakterze rozwojowym , które wpisują się swoim zakresem w Strategię . 
Uwzględniono zatem w szacunkach środki m.in. Narodo wego Funduszu Zdrowia i JST, które mają charakter r ozwojowy.  
 
Monitor Polski – 279 –  Poz. 260 
 
278  
Tabela 5. Środki sektora prywatnego na działania prorozwojowe  realizujące cele SOR (szacunki) 
prywatne fundusze  jednostka  
miary  rok 2015 
bazowy  rok 2020  łącznie  
w latach  
2016–2020  
środki sektora bankowego (nadpłynność)** mln zł   90 000,0  
potencjał inwestycyjny przedsiębiorstw** mln zł   150 000,0 
potencjał inwestycyjny spółek Skarbu Państwa** mln zł   230 000,0 
środki międzynarodowych instytucji finansowych (EBI , 
BŚ, EBOR, BRRE) mln zł 30 000,0 30 000,0 150 000,0 
środki sektora bankowego (kredyty udzielane w 
ramach  systemu gwarancji i poręczeń) mln zł  10 000,0  10 000,0  50 000,0  
RAZEM środki prywatne  mln zł   670 000,0  
** dane z Planu na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju 
Elementem Strategii  jest też określenie mechanizmów absorpcji zagranic znego kapitału intelektualnego (start-
upy technologiczne, kadra naukowa i zarządzająca trans ferem wiedzy) oraz kapitału finansowego wysokiego 
ryzyka na poziomie zalążkowym ( seed capital , BIZ). Selektywność podejścia w wyborze projektów zapewni 
efektywność interwencji publicznej oraz przyciągnię cie z rynku prywatnego rodzimego i zagranicznego 
funduszy typu venture capital . Start-upy  pozwalają kumulować wysokospecjalistyczne kompeten cje oraz 
tworzyć miejsca pracy oparte o wiedzę i umiejętnośc i inżynieryjne. Odpowiedzią Strategii  na to wyzwanie jest 
m.in. orientacja na Krajowe Inteligentne Specjaliza cje wraz z mechanizmem ich oceny oraz modyfikacji. Innym 
sposobem jest powiązanie publicznej interwencji z p rywatnym i wyspecjalizowanym kapitałem typu venture , 
który orientowałby strumienie środków publicznych n a obszary identyfikowane przez prywatnych inwestorów 
jako perspektywiczne i zyskowne. Wykorzystując sele kcję i priorytetyzację nisz oraz rozwiązań 
technologicznych, wsparcie kapitałowe będzie realiz owane z zastosowaniem zasady „pieniądz publiczny po dąża 
za pieniądzem prywatnym”. Jednocześnie wyzwaniem po zostaje jak optymalnie ukształtować system 
obejmujący sfery prawną, finansową, relacji partner skich, który doprowadzi do trwałego zakorzenienia i ch 
przedsięwzięć w polskiej gospodarce i tym samym kum ulacji kapitałów intelektualnego i finansowego w Po lsce.  
Uwzględniając ramy czasowe Strategii , a zwłaszcza pierwszą fazę jej realizacji, istotny m elementem 
finansowania działań będą fundusze UE. Strategia  kładzie nacisk na inwestowanie tych środków, a nie  tylko na 
ich wydatkowanie, aby możliwe było wzmocnienie prze dsiębiorczości i endogennego kapitału 
prorozwojowego.  
Realizacja wskazanych w Strategii wydatków rozwojowych, przy jednoczesnym utrzymaniu niskiego deficytu 
sektora instytucji rządowych i samorządowych, wymagać będzie także znalezienia d odatkowych źródeł 
zwiększania dochodów.  Porównując strukturę dochodów  poszczególnych podsektorów sektora instytucji rząd owych i samorządowych 
w Polsce na tle krajów UE można zauważyć:  
− nieco wyższy udział dochodów z podatków pośrednich (podatków od produktów: VAT, akcyza) 
w PKB (w 2015 r. 11,3% PKB w Polsce i 11,1% PKB w U E-28); 
− nieco wyższy udział składek na ubezpieczenia społec
z n e  w  P K B  ( w  2 0 1 5  r .  1 3 , 6 %  P K B  w  P o l s c e  
i 13,3% PKB w UE-28); 
− stosunkowo niski udział dochodów z podatków bezpośr ednich (od dochodu i majątku: PIT, CIT, od 
nieruchomości) w PKB (w 2015 r. 6,9% PKB w Polsce i  12,9% PKB w UE-28); 
− ograniczone możliwości zwiększania dochodów z tytuł u danin publicznych przeznaczonych na 
finansowanie całości wydatków (tzn. danin stanowiąc ych dochody budżetów, a nie przychody 
państwowych funduszy celowych);  
Monitor Polski – 280 –  Poz. 260 
 
279 − potencjał niedaninowych dochodów podsektorów: centr alnego i samorządowego wynikający z ich 
niskiego udziału w krajowym PKB oraz problem system atycznego zmniejszania tego udziału 
w ostatniej dekadzie (spadek z 3% PKB w 2006 r. do 2,3% PKB w 2015 r., w UE-28 wartości te 
wynosiły odpowiednio 2,8 i 3,1% PKB). 
Jeśli umiarkowany (na tle krajów UE) zakres redystr ybucji dochodu przez mechanizm finansów publicznych  
będzie utrzymany, działania zmierzające do zwiększa nia dochodów daninowych powinny koncentrować się 
na „uszczelnianiu” systemu podatkowego, zaś „ekstensywne” zwiększanie dochodów dotyczyć może 
ewentualnie dochodów niepodatkowych. Pomijając cła oraz ze swej natury niestabilne wpływy z tytułu 
wpłaty z zysku NBP, najistotniejsze źródła dochodów  niepodatkowych budżetu państwa stanowią 
dywidendy (od 3 do 8 mld zł w skali roku w ostatnic h 9 latach) i (w zdecydowanie mniejszym stopniu) 
w p ł a t y  z  z y s k u  ( o d  0 , 3  d o  0 , 8  m l d  w  s k a l i  r o k u  w  o s tatnich 9 latach) oraz różnego rodzaju dochody 
jednostek budżetowych. W tych dwóch grupach można u patrywać możliwości „ekstensywnego” 
zwiększania dochodów.  
Biorąc pod uwagę ograniczone możliwości ustanawiani a nowych źródeł dochodów daninowych i niewielki 
w stosunku do potrzeb potencjał zwiększania dochodó w niepodatkowych, jak również cel długoterminowej 
polityki finansowej polegający na zachowaniu strukt uralnego wyniku sektora instytucji rządowych 
i samorządowych w granicach wyznaczonych przez śred niookresowy cel budżetowy – prace nad 
finansowaniem polityki rozwoju ze środków publiczny ch powinny w większym stopniu dotyczyć modyfikacji 
sposobu podejmowania decyzji w zakresie planowania i realizacji wydatków.  
Dodatkowym obciążeniem dla systemu finansów publicz nych będzie reforma rent i emerytur , która wpłynie na 
większe zapotrzebowanie na środki. Z uwagi na proce sy demograficzne, polegające na zmniejszeniu liczby  osób 
w wieku produkcyjnym, należy spodziewać się relatyw nie mniejszych dochodów budżetowych. Dlatego ważną 
kwestią pozostaje wypracowanie zachęt dla pracownik ów do pozostawania aktywnymi zawodowo. 
W związku z prawdopodobnymi zmianami źródeł finanso wania wydatków rozwojowych po roku 2020 
odpowiednio zreformowana instytucja kontraktu terytorialnego  powinna stać się zasadniczym 
instrumentem koordynacji działań rozwojowych państw a oraz JST w okresie realizacji Strategii , znajdując 
odzwierciedlenie zarówno w WPFP, jak i w wieloletni ch prognozach finansowych województw oraz 
pozostałych JST. 
Jednocześnie należy podkreślić, że SOR zakłada wspi eranie inkluzywnego wzrostu gospodarczego przy 
jednoczesnym prowadzeniu odpowiedzialnej polityki f iskalnej, w ramach ograniczeń wynikających z prawa 
krajowego i unijnego. 
Realizacja celów Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  wymaga zmian w poziomie i strukturze 
publicznych wydatków rozwojowych . Ze względu na nadal duże potrzeby, zostanie utrzy many udział nakładów 
n a  t r a n s p o r t ,  a  l e k k o  w z r o ś n i e  n a  r o z w ó j  z a s o b ó w  l u dzkich. Zakłada się zwiększenie nakładów na działan ia 
związane z modernizacją przemysłu, a w szczególnośc i na działania zwiększające innowacyjność produktów , 
u s ł u g ,  t e c h n o l o g i i  i  p r o c e s ó w .  W z r o s t  n a k ł a d ó w  n a  B +R należy do priorytetów Strategii (o 2,7 pp. do roku 
2020). Zwiększenia wymagają także wydatki wspierają ce działalność małych i średnich przedsiębiorstw, w  tym 
na rozwój eksportu (zwłaszcza poprzez gwarancje i u bezpieczenia). Przewiduje się wzrost udziału wydatk ów na 
wsparcie przedsiębiorstw o blisko 2 pp. Mając na wz ględzie zmiany demograficzne, należy przewidzieć 
zmniejszenie udziału nakładów na edukację, a zwięks zenie na ochronę zdrowia oraz opiekę długookresową.  
Utrzymana jednak będzie potrzeba podnoszenia kwalif ikacji zawodowych pracowników w wieku 
produkcyjnym, jak też wdrożenie elastycznych form p racy dla kobiet i osób starszych.  
Jednocześnie nastąpi wzrost nakładów na usługi publ iczne, w tym także związane z poprawą bezpieczeństw a 
publicznego. Istotnym działaniem, wymagającym wzros tu nakładów, będą prace nad informatyzacją/cyfryzac ją 
gospodarki, administracji i szeroko zakrojonego fun kcjonowania państwa. Wzrost finansowania wielu obsz arów 
jest możliwy w kontekście zwiększenia rozmiarów PKB ; intencją jest, aby zwiększyć także udział wydatkó w 
prorozwojowych w wydatkach publicznych. 
Monitor Polski – 281 –  Poz. 260 
 
280 0,0%10,0%20,0%30,0%40,0%50,0%60,0%
Transport Rozwój zasobów
ludzkichB+R ochrona
środowiskainfrastruktura
spo łe cznaprzedsiębiorczość włączenie
społeczneInw e sty cje
produkcyjnetechno logie
inform acyjne i
komunikacyjneinneudział wydatków w 2015 r.
zakładany udział wydatków w 2020 r.Struktura krajowych publicznych wydatków rozwojowyc h (bez NFZ) wg  zakresu interwencji
 
Środki unijne przyczyniły się do wzrostu nakładów n a sfery decydujące o konkurencyjności gospodarki 
i zwiększające szanse na rozwój oparty o przewagi t echnologiczne. Konieczna jest jednak dalsza 
restrukturyzacja wydatków publicznych w celu przysp ieszenia wzrostu gospodarczego, a także uniknięcia 
spowolnienia tempa wzrostu gospodarczego po roku 20 20, kiedy środki UE mogą być relatywnie mniejsze. 
35,4%
15,7% 12,3%9,8%4,2%5,4%3,6%1,9%4,2%7,5%Transport
Rozwój zasobów ludzkich
B+R
ochrona środowiska
infrastruktura społeczna
przedsiębiorczość
włączenie społeczne
Inwestycje produkcyjne
technologie informacyjne i
komunikacyjne
inneStruktura wydatków unijnych wg  zakresu interwencji , 2014-2020 
 
Należy przy tym zwrócić uwagę, że środki unijne w w iększym stopniu przeznaczane są na rozwój transport u, 
B+R oraz ochronę środowiska, niż to ma miejsce w pr zypadku struktury nakładów krajowych. Ze względu na  
szerszy zakres interwencji polityki krajowej większ y jest udział krajowych wydatków na rozwój zasobów 
ludzkich (FP, PFRON). 
Finansowanie realizacji SOR po roku 2020 
Po 2020 r. ciężar finansowania inwestycji publiczny ch zostanie przeniesiony w większym stopniu na  środki 
krajowe , zarówno publiczne, jak i prywatne.  
Zadania dotychczas finansowane w ramach polityki  spójności będą stopniowo realizowane z krajowych 
środków publicznych – zarówno z budżetu centralnego , jak i budżetów samorządowych, których rola 
wzrośnie. Ważna jest zmiana sposobu redystrybucji ś rodków przekazywanych w ramach subwencji i dotacji 
Monitor Polski – 282 –  Poz. 260 
 
281 do JST, aby zapewnić finansowanie zadań własnych sa morządów na odpowiednim poziomie. Fundusze 
z budżetu Unii Europejskiej powinny zostać nakierow ane w większym stopniu na realizację projektów 
innowacyjnych. 
Po 2020 r. fundusze unijne będą nadal stanowiły ist otne źródło finansowania inwestycji prorozwojowych 
w Polsce, ale ze względu na wzrost zamożności polskich regionów , ich udział w całkowitej puli środków 
rozwojowych i znaczenie będą relatywnie mniejsze (r ealna waga tych środków będzie mniejsza w relacji d o 
PKB i do ogółu środków rozwojowych). W obecnej perspektywie finansowej województwo mazowieckie 
znalazło się w kategorii regionów lepiej rozwinięty ch. Dlatego też, w celu zapewnienia po 2020 r. więk szych 
środków unijnych dla tego regionu, przeprowadzono p rocedurę podziału statystycznego na dwie jednostki 
NUTS-2. W kolejnym okresie programowania kategorię regionów słabiej rozwiniętych opuszczą kolejne 
województwa: dolnośląskie i wielkopolskie, oraz z d użym prawdopodobieństwem również śląskie. 
Województwa te znajdą się w kategorii regionów prze jściowych i będą mogły liczyć na specjalne zasady 
wsparcia, które nie objęłyby już województwa mazowi eckiego. 
Wyjście Zjednoczonego Królestwa z UE (dalej Brexit ) może mieć również negatywne konsekwencje  dla 
przyszłego kształtu i budżetu polityki spójności. Wielka Brytania jest jednym z największych płatników  do 
budżetu Unii Europejskiej. W latach 2012–2016 wpłac i ponad 16,5 mld euro (średniorocznie),  co stanowi 
ponad 12% dochodów tego budżetu. Wyjście Wielkiej B rytanii może mieć realny wpływ  na poziom 
zobowiązań budżetu UE, zależnie od sposobu, w jaki pokryta zostanie brakująca część budżetu UE. Brexit  
może wzmocnić dążenia krajów płatników netto  do zawężenia unijnej polityki regionalnej do region ów 
najbiedniejszych. 
Warto też zwrócić uwagę na już obecnie rysujące się  kierunki ewolucji budżetu UE i polityki spójności,  takie jak 
coraz silniejsza tendencja tworzenia na poziomie  UE nowych instrumentów ukierunkowanych sektorowo 
(z odmiennym kluczem dystrybucji w stosunku do poli tyki spójności), zwiększenie udziału instrumentów 
finansowych kosztem grantów, poprawa  efektywności wydatkowania środków, wzrost wydatków na 
innowacyjność i na działania związane ze  zmianami klimatu. 
Od momentu akcesji do UE istotnym (choć nie jedynym ) źródłem finansowania rozwoju obszarów wiejskich 
i rolnictwa w Polsce jest Wspólna Polityka Rolna . Polska będzie aktywnie uczestniczyć w procesie us talania 
jej kształtu na kolejną perspektywę finansową i zab iegać o wysokość budżetu tej polityki niezbędną dla  
zapewnienia realizacji jej celów traktatowych, w ty m dla zapewnienia jednolitych warunków konkurowania  
na rynku UE. Dotychczasowe reformy sprawiły, że WPR  godzi wielofunkcyjność rolnictwa ze wzmacnianiem 
jego konkurencyjności na arenie międzynarodowej i u możliwia dostarczanie obywatelom UE wielu dóbr 
publicznych. Przyszła WPR powinna uwzględnić także n o w e  w y z w a n i a  s t o j ą c e  p r z e d  U E ,  w  t y m  n p .  
implikacje planowanej liberalizacji wymiany gospoda rczej w ramach dwustronnych umów, takich jak TTIP, 
CETA czy wpływ realizacji polityki energetyczno-kli matycznej, które zwiększają presję cenowo-kosztową 
w sektorze. Ważną dla Polski funkcją WPR pozostanie  zapewnienie jednolitych warunków konkurowania na 
rynku UE oraz dalsze ograniczanie różnic w rozwoju obszarów wiejskich pomiędzy państwami UE. Ważne 
będzie także zapewnienie koncentracji środków z róż nych polityk UE na wyzwaniach rozwojowych 
ukierunkowanych terytorialnie, tak w perspektywie d o 2020 r., jak i po 2020 r. 
Działania wdrażane w ramach SOR przyniosą pozytywne  impulsy w postaci mobilizowania kapitału 
prywatnego (krajowego i zagranicznego). Ze względu na potrzebę zapewnienia stabilności finansów 
publicznych kapitał prywatny będzie miał znaczący u dział w osiągnięciu planowanej stopy inwestycji 
w gospodarce. Należy mieć na uwadze, że kapitał prywatny  będzie angażował zasoby w obszary jak 
największej  rentowności, co może spowodować braki w zapewnieniu  finansowania zadań wynikających 
z funkcji  państwa, np. rozwój infrastruktury transportowej (drogowa i kolejowa), infrastruktury 
środowiskowej,  ochrony zdrowia. Dodatkowym obciążeniem dla finansó w państwa będą rosnące koszty  
utrzymania inwestycji infrastrukturalnych zrealizow anych w poprzednich latach ze środków UE. Dlatego t eż 
konieczne będzie poszukiwanie nowych źródeł dochodó w oraz wzrost efektywności wydatków. 
Monitor Polski – 283 –  Poz. 260 
 
282  
X. System koordynacji i realizacji Strategii  
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  jako strategiczny dokument określający cele rozwoj owe kraju 
w perspektywie średniookresowej oraz instrumenty wd rożeniowe jest realizowana przez instytucje 
państwa (rząd, samorząd terytorialny i inne instytucje publiczne) w partnerstwie z przedsiębiorstwami,  
środowiskiem naukowym oraz szeroko rozumianym społeczeństwem . 
Dla zapewnienia możliwości osiągania wyznaczonych c elów rozwojowych w sposób skuteczny i efektywny, 
mający na uwadze sformułowane w rozdziale 2 Zasady strategiczne , poniżej ustala się system 
zintegrowanego zarządzania, obejmujący procesy koordynacji strategicznej, wieloszczeblowego 
współzarządzania, monitorowania celów strategicznyc h, ewaluacji oraz realizacji projektów strategiczny ch 
i flagowych.  
Przedstawiony w Strategii  system koordynacji i zarządzania znajdzie swoje od zwierciedlenie 
w odpowiednich dokumentach programowych przyjmowany ch przez rząd, takich jak: System zarządzania 
rozwojem Polski119, zintegrowane strategie rozwoju, określające szcze gółowo cele i sposób realizacji 
poszczególnych polityk horyzontalnych na poziomie k rajowym, inne strategiczne dokumenty programowe 
(np. strategia wykorzystania środków Polityki Spójności, Wspólnej Polityki Rolnej i Wspólnej Polityki 
Rybołówstwa – obecnie w latach 2014–2020 Umowa Partnerstwa ), ustawy regulujące funkcjonowanie 
systemu strategicznego zarządzania w Polsce (np. ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju ) oraz 
inne akty prawne. 
Powyższe oznacza, że Strategia  jest podstawą do aktualizacji obowiązujących zinteg rowanych strategii 
rozwoju, innych dokumentów o charakterze strategicz nym, a także weryfikacji dotychczasowych 
instrumentów ich realizacji  – programów rozwoju, programów wieloletnich itp. W oparciu o rozwiązania 
zawarte w Strategii wypracowana zostanie aktualizacja obowiązującego sy stemu zarządzania rozwojem 
kraju, w ramach której znajdą się m.in. szczegółowe  rozwiązania o charakterze programowym, 
instytucjonalnym i wdrożeniowym, w tym propozycja n owego układu dokumentów strategicznych. 
Ustalone w SOR cele i wartości wskaźników są podsta wą do prowadzenia stałego monitoringu przebiegu 
procesów rozwojowych oraz wpływu Strategii na ich o siąganie. Efektywność w osiąganiu założonych celów 
jest też przedmiotem systemu ewaluacji przed, w tra kcie i po zakończeniu realizacji (oceny) programów 
i polityk publicznych, co służy stałemu podwyższani u jakości systemu zarządzania rozwojem w Polsce. 
Koordynacja strategiczna realizacji SOR Cele rozwoju kraju oraz sposób ich osiągania w rama ch poszczególnych polityk rozwojowych określa Rada 
Ministrów.  Rada Ministrów – podejmuje najważniejsze decyzje oraz zatwierdza cel e strategiczne dla rozwoju państwa. 
Rada Ministrów przyjmuje Strategię  i jej aktualizacje, przesądza sposób realizacji za wartych w niej celów, 
w tym nakłady finansowe. Na podstawie raportów moni torujących, ewaluacji oraz innych informacji 
dotyczących przebiegu realizacji Strategii i jej efektywności podejmuje strategiczne decyzje z arządcze 
odnoszące się do przebiegu realizacji Strategii .  
Szczególną rolę w koordynowaniu procesów gospodarcz ych zajmuje Wicepremier, Minister Rozwoju 
i Finansów , wraz z podlegającymi mu urzędami, pełniący funkcj ę ośrodka zarządzania gospodarczego rządu. 
Minister Rozwoju i Finansów odpowiada w szczególnoś ci za przygotowanie strategii rozwoju oraz bieżące 
zarządzanie procesem jej wdrażania, w tym nadzór na d realizacją zidentyfikowanych w strategii projektó w 
strategicznych i kluczowych. Ponadto Minister odpow iada bezpośrednio m.in. za przygotowanie i realizac ję 
strategii innowacyjności, strategię rozwoju regiona lnego, reindustrializację, system wsparcia i promoc ji 
MŚP, ekspansję eksportu gospodarki, strategię polit yki spójności UE w Polsce, koordynację wykorzystania 
środków bezzwrotnych, finanse publiczne, w tym przy gotowanie i realizację budżetu państwa, zapewniając  
finansowanie strategicznych projektów rządowych. 
                                                           
119 Dotychczas obowiązujący w Polsce system zarzadzani a rozwojem opierał się na Założeniach systemu zarządzania rozwojem Polski , dokumencie 
przyjętym przez Radę Ministrów 27 kwietnia 2009 r. 
Monitor Polski – 284 –  Poz. 260 
 
283 Skoncentrowanie funkcji zarządczych i koordynacyjny ch w rękach Ministra Rozwoju i Finansów 
odpowiadającego za całokształt polityki gospodarcze j, przy jednoczesnym zapewnieniu efektywnych 
mechanizmów współpracy z innymi resortami, regionam i oraz partnerami, służy efektywności i skuteczności 
w osiąganiu celów SOR. 
Do najważniejszych instrumentów będących w gestii M inistra Rozwoju i Finansów służących efektywnej 
realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  oraz wzmocnieniu postaw kooperacyjnych 
i współdziałania z partnerami społecznymi należą w szczególności: 
Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów (KERM)  pod przewodnictwem Ministra Rozwoju i Finansów120, 
złożony z przedstawicieli resortów gospodarczych (M IiB, ME, MGMiŻŚ, MŚ, MRiRW, MRPiPS, Sekretarz ds. 
Europejskich, Pełnomocnik Rządu ds. Strategicznej I nfrastruktury Energetycznej), mający za zadanie 
skoordynowanie całości polityki gospodarczej – prze dmiotem prac KERM są kluczowe sprawy gospodarcze, 
w tym najważniejsze dla gospodarki akty prawne.  
Ministerstwo Rozwoju jako  ośrodek zarządzania gospodarczego  rządu , opracowuje w ramach  współpracy 
z właściwymi resortami, projekty rozwiązań systemowych, dokumenty strateg iczne, analizy i oceny 
funkcjonowania poszczególnych dziedzin gospodarki o raz zamierzenia rozwojowe kraju. Ministerstwo 
Rozwoju koordynuje i podejmuje również bezpośrednie  działania w obszarach wpływających na realizację 
celów zawartych w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju , w szczególności na rzecz zwiększenia 
poziomu i jakości inwestycji rozwojowych w kraju or az działań zmierzających do zapewnienia 
zrównoważonego rozwoju kraju. 
Ministerstwo Finansów  jest strażnikiem stabilności i efektywności systemu  finansów publicznych , co 
oznacza przede wszystkim dążenie do utrzymania równ owagi między dochodami i wydatkami publicznymi, 
generowanie dochodów publicznych na poziomie niezbę dnym do realizacji głównych funkcji i zadań 
państwa, racjonalizację wydatków publicznych i podn oszenie ich efektywności, dokonywanie dystrybucji 
środków publicznych zgodnie z przyjętymi prioryteta mi strategicznymi. 
Jednym z podstawowych zadań MF jest opracowywanie o raz późniejsze wykonywanie i kontrolowanie 
realizacji budżetu państwa oraz wieloletniej perspe ktywy planowania budżetowego (obecnie Wieloletni 
Plan Finansowy Państwa na lata 2016–2019  zawierający Program konwergencji oraz określenie c elów 
głównych funkcji państwa wraz z miernikami stopnia ich realizacji). Ministerstwo odpowiada również za 
kształt systemu finansowego, w tym systemu finansow ania samorządu terytorialnego. 
Realizując te zadania, Ministerstwo Finansów zapewn ia środki finansowe na implementację określonych 
w Strategii  polityk rozwojowych, m.in. poprzez odpowiednie pow iązanie planowania budżetowego 
z przyjętymi celami rozwojowymi oraz realizację fun kcji fiskalnej w ramach polityki gospodarczej rządu.  
Komitet Koordynacyjny ds. Polityki Rozwoju  (KKPR)  – umocowany ustawowo ( ustawa o zasadach 
prowadzenia polityki rozwoju ) organ opiniodawczo-doradczy Prezesa Rady Ministró w, którym kieruje 
Minister Rozwoju, a jego pierwszym zastępcą jest Mi nister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W pracach Komitetu 
biorą udział przedstawiciele ministerstw. W zależno ści od potrzeb, do udziału w obradach mogą być 
również zapraszani przedstawiciele strony samorządo wej, środowiska akademickiego i społeczno-
gospodarczego.  
W odniesieniu do SOR, Komitet analizuje propozycje dokumentów strategicznych, w tym strategii i polity k 
określających szczegółowe cele oraz instrumenty rea lizacyjne kluczowe dla realizacji SOR, projekty 
odpowiednich aktów prawnych oraz dokumenty i inform acje dotyczące przebiegu wdrażania SOR i jej 
instrumentów realizacyjnych, w tym zawierające ocen ę ich skuteczności i efektywności.  
W ramach Komitetu mogą być powoływane podkomitety w obszarach kluczowych dla realizacji Strategii , 
np. Podkomitet ds. rozwoju obszarów wiejskich, Podkomitet ds. wymiaru terytorialnego. Co najmniej raz do roku Komitet dokonuje oceny post ępów prac i osiągniętych rezultatów wdrażania 
(w tym w ujęciu regionalnym) Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju , przebiegu finansowania SOR 
z uwzględnieniem współfinansowania ze środków unijn ych, analizę komplementarności wsparcia z różnych 
                                                           
120 Powołany Zarządzeniem nr 131 Prezesa Rady Ministrów z dnia 3 0 września 2016 r. w sprawie Komitetu Ekonomicznego  Rady Ministrów . 
Monitor Polski – 285 –  Poz. 260 
 
284 programów operacyjnych, unijnych i krajowych progra mów rozwoju, w tym także ze środków prywatnych 
i na tej podstawie przygotowuje rekomendacje w zakresie dostosowań programowych, prawnych 
i instytucjonalnych dla Rady Ministrów.  
Ministrowie i szefowie urzędów centralnych  przedkładają Komitetowi, zgodnie z właściwością, 
najważniejsze dokumenty programowe wynikające ze Strategii oraz materiały dotyczące ich realizacji 
i oceny, a także wszelkie inne opracowania dotycząc e programowania, wdrażania i oceny polityki rozwoju 
(w tym rekomendacje co do jej zmian). 
Inne podmioty wspomagające koordynację polityki roz woju:  
Komitet do spraw Umowy Partnerstwa (KUP)  –jest głównym instrumentem wspierającym Ministra 
Rozwoju w procesie koordynacji strategicznej realiz acji Umowy Partnerstwa  (UP) określającej 
strategię wykorzystania środków europejskich fundus zy strukturalnych i inwestycyjnych (EFSI). 
Rola w systemie realizacji SOR: ukierunkowanie środ ków EFSI na realizację Strategii na rzecz 
Odpowiedzialnego Rozwoju  oraz zapewnienie ich efektywnego wydatkowania m.in . poprzez 
koordynację z innymi instrumentami realizacyjnymi. 
Międzyresortowy Zespół ds. Strategii Europa 2020  – funkcjonujący w MR organ opiniodawczo-
doradczy Prezesa Rady Ministrów, który bierze udział w przygotowaniu corocznej aktualizacji 
Krajowego Programu Reform (KPR). 
Rola w systemie realizacji SOR: zapewnienie wzajemn e j  s p ó j n o ś c i  p o m i ę d z y  K P R  a  p o z o s t a ł y m i  
krajowymi dokumentami strategicznymi i programowymi . 
Międzyresortowy Zespół do spraw Polityki Surowcowej  Państwa  – powołany z arządzeniem Prezesa 
Rady Ministrów nr 61 z dnia 17 maja 2016 roku . 
Rola w systemie realizacji SOR: opracowanie Polityk i Surowcowej Państwa oraz zapewnienie 
instrumentów jej realizacji. Rada ds. Innowacyjności  – pod przewodnictwem Ministra Rozwoju
121. Rada ds. Innowacyjności jest 
najważniejszym międzyresortowym koordynatorem polit yki innowacyjności realizowanej przez rząd, 
wpisanym na stałe w system administracji publicznej . 
Rola w systemie realizacji SOR: koordynowanie całoś ci działań związanych ze zwiększaniem 
innowacyjności polskiej nauki i gospodarki.  
Monitorowanie realizacji SOR  Realizacja Strategii  będzie podlegała stałemu monitorowaniu przez Komit et Koordynacyjny ds. Rozwoju 
oraz okresowemu przez Radę Ministrów.  Minister Rozwoju, we współpracy z pozostałymi minis trami właściwymi, przygotowuje roczne 
sprawozdania ze stanu realizacji Strategii , przekazywane do zaopiniowania Komitetowi Koordyna cyjnemu 
ds. Polityki Rozwoju oraz do rozpatrzenia Radzie Mi nistrów wraz z oceną  stopnia osiągnięcia wartości 
wskaźników monitorujących Strategię  oraz rekomendacjami  dotyczącymi ewentualnych niezbędnych 
działań służących zapewnieniu terminowej i skuteczn ej realizacji Strategii . Sprawozdanie zawiera także 
informacje nt. przebiegu realizacji w układzie regi onalnym i innych właściwych przekrojach tematycznyc h 
i terytorialnych.  Podstawowym punktem odniesienia w monitorowaniu rea lizacji SOR jest zestaw wskaźników obrazujących 
oczekiwane rezultaty realizacji Strategii , odnoszących się zarówno do celu głównego Strategii (wskaźniki 
kluczowe), jak i do celów wskazanych w poszczególny ch obszarach SOR . Wskaźniki ujęte w SOR będą mieć 
swoje rozwinięcie i uzupełnienie w zaktualizowanych  strategiach zintegrowanych oraz w poszczególnych 
dokumentach wdrożeniowych.  
                                                           
121 Powołana z arządzeniem nr 4 Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 s tycznia 2016 r. w sprawie utworzenia Rady do spraw Innowacyjności . Składa się 
z Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministra C yfryzacji, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodoweg o, Ministra Skarbu Państwa, Ministra Zdrowia 
oraz Ministra Edukacji Narodowej. 
Monitor Polski – 286 –  Poz. 260 
 
285 System monitorowania Strategii wykorzystuje doświadczenia wynikające z systemu obo wiązującego 
w programach współfinasowanych środkami UE. W szcze gólności uwzględnione zostaną następujące 
rozwiązania: 
− cykliczna (roczna) ocena efektów poprzez system wskaźników postępu rzeczowego (wskaźniki 
produktu i wskaźniki rezultatu)  i finansowego,  
− przypisanie odpowiedzialności instytucjonalnej  za realizowane interwencje, 
− zwiększenie potencjału administracyjnego w urzędach /instytucjach uczestniczących w realizacji 
Strategii  do monitorowania i weryfikacji osiąganych celów i rezultatów, 
− aktywne włączenie ciał eksperckich  (przedsiębiorcy, środowiska akademickie, JST, part nerzy) 
w monitorowanie efektów i formułowanie rekomendacji  usprawniających interwencję. 
Ocena efektywności realizacji Strategii 
Mając na uwadze trafność, skuteczność i efektywność  realizacji Strategii , zostanie przygotowany system 
ewaluacji obejmujący zarówno ewaluację ex ante , on-going  i ex post. Za koordynację ww. procesu na 
poziomie strategicznym odpowiedzialna jest Krajowa Jednostka Ewaluacji (KJE) , jednostka funkcjonująca 
w ramach Ministerstwa Rozwoju. W miarę potrzeb wyni kających z konieczności zapewnienia odpowiedniej 
jakości procesu ewaluacji, KJE będzie angażować w p roces ewaluacji jednostki reprezentujące poszczególne 
resorty odpowiedzialne za koordynację realizacji po lityk publicznych.  
Prowadzone badania ewaluacyjne będą bazować na pięc iu podstawowych kryteriach ewaluacyjnych – 
trafności, skuteczności, efektywności, użyteczności  i trwałości. Ewaluacje będą realizowane: 
• na poziomie Strategii , w ramach działań ewaluacyjnych prowadzonych przez  KJE, 
• na poziomie projektów, w ramach działań ewaluacyjny ch prowadzonych przez instytucje 
odpowiedzialne za realizację projektów zidentyfikow anych w ramach Strategii . 
Wskazane instytucje zobligowane są do stworzenia i zaplanowania odpowiednich procedur, jak 
i zapewnienia adekwatnych środków finansowych i kad rowych dla przeprowadzenia ww. badań 
ewaluacyjnych. 
Koniecznym uzupełnieniem działań ewaluacyjnych będz ie zapewnienie adekwatnych i wiarygodnych 
źródeł danych  potrzebnych do monitoringu interwencji oraz realiz acji poszczególnych ewaluacji. W tym 
kontekście właściwe będzie oparcie w przeważającej mierze systemu monitoringu na już istniejących 
rozwiązaniach. Obecnie funkcjonujący model monitoro wania i oceny realizacji Strategii i programów 
zapewnia jednolite standardy w aspekcie prac progra mowych i planistycznych. Inicjatywy ministra 
właściwego do spraw rozwoju regionalnego na rzecz p oprawy programowania strategicznego doprowadziły 
m.in. do utworzenia silnej bazy analityczno-ewaluac yjnej – systemu STRATEG . Dostępna publicznie baza 
stanowi zintegrowane źródło informacji122, a utrzymanie systemu przez GUS gwarantuje spójnoś ć 
metodologiczną i porównywalność danych w szeregach czasowych oraz regularną aktualizację danych na 
potrzeby Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  oraz innych dokumentów strategicznych. Istotną 
kwestią jest stworzenie i utrzymanie systemu monito ringu na poziomie projektów, co powinno wydatnie 
przyczynić się do zwiększenia możliwości działań an alitycznych, a tym samym do zwiększenia możliwości 
pozytywnego wpływu na jakość Strategii i realizowanych w jej ramach interwencji. 
Zrealizowane badania ewaluacyjne, wraz z wnioskami dotyczącymi dalszej realizacji Strategii, będą 
przedstawiane Komitetowi Koordynacyjnemu ds. Polity ki Rozwoju. 
 
 
 
                                                           
122 System obejmuje wskaźniki monitorujące zawarte w d okumentach strategicznych i programowych polityki r ozwoju oraz polityki spójności na 
poziomach krajowym i regionalnym. 
Monitor Polski – 287 –  Poz. 260 
 
286 Podsumowanie przeprowadzonej ewaluacji ex ante  projektu Strategii na rzecz Odpowiedzialnego 
Rozwoju  
Dla projektu Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  została wykonana ewaluacja ex ante . 
Ewaluację ex ante  projektu SOR przeprowadziło konsorcjum, w skład kt órego wchodziły następujące 
podmioty: IBC GROUP Central Europe Holding S.A., Ce ntrum Rozwoju Społeczno-Gospodarczego 
Przedsiębiorstwo Społeczne Sp. z o.o., Fundacja Roz woju Badań Społecznych, Fundacja Centrum Analiz 
Klubu Jagiellońskiego. 
W trakcie ewaluacji ex ante  projektu Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  ewaluatorzy realizujący 
to zadanie podjęli szereg działań przewidzianych na  etapie konstruowania założeń metodologicznych. 
W pierwszej kolejności, w ramach 17 obszarów (12 ob szarów koncentracji działań oraz 5 obszarów 
wpływających na osiągnięcie celów Strategii ), przeprowadzono analizy/ocenę trafności i spójnoś ci 
wewnętrznej oraz ocenę spójności zewnętrznej każdeg o z nich. Uzupełnieniem tych działań były analizy 
ekonometryczne w zakresie prognozowania zaproponowa nych w SOR wskaźników zarówno w ujęciu długo 
(2030), jak i średniookresowym (2020).  W ramach ewaluacji zrealizowano i dokonano analizy wywiadów jakościowych (IDI/diady) z urzędnikami 
Ministerstwa Rozwoju odpowiedzialnymi za przygotowanie kluczowych obszarów SOR oraz 
przedstawicielami 12 zespołów międzyresortowych ds.  jej opracowania. Ze względu na partycypacyjny 
charakter ewaluacji ( participatory evaluation ), w trakcie analiz wykonawca przekazywał na bieżąc o wyniki 
prowadzonych badań (odnoszących się do bieżącej wer sji SOR), a także odbywał regularne spotkania, 
w trakcie których omawiano bieżący stan prac. Przed stawiciele Zespołu Badawczego uczestniczyli też 
w konsultacjach społecznych SOR, w tym w konferencj ach krajowych i regionalnych. Wykorzystano także 
materiały, które podmioty społeczne przekazywały w odpowiedzi na zaproszenie MR do udziału 
w konsultacjach zdalnych. 
W wyniku prac Zespołu Badawczego wprowadzono liczne  zmiany w dokumencie, choć rozkładały się one 
nierównomiernie w przypadku poszczególnych obszarów  SOR. Miały one zarówno charakter merytoryczny, 
strukturalny/konstrukcyjny (w postaci uporządkowani a diagnozy, celów, wskaźników, rezultatów, dzięki 
czemu całość jest bardziej logiczna i czytelna) oraz technicznych. W pierwszej kolejności uzupełniono i doprecyzowano zapisy w zakresie usytuowania SOR w systemie 
zarządzania strategicznego.  Obszarami, które uległy największym zmianom w wynik u ewaluacji są: Reindustrializacja, Małe i Średnie 
Przedsiębiorstwa, Ekspansja zagraniczna, Spójność s połeczna, Rozwój zrównoważony terytorialnie, Prawo w 
służbie obywatelom i gospodarce, Instytucje prorozw ojowe i strategiczne zarządzanie rozwojem, E-państw o, 
Finanse publiczne, Efektywność wykorzystania środkó w UE, Kapitał ludzki i społeczny . 
Niewielkie modyfikacje wprowadzono w przypadku obsz arów: Kapitał dla rozwoju, Transport, Środowisko . 
W ramach ewaluacji szczególny status miał obszar Energia , który w stosunku do pierwotnej wersji uległ 
największym przeobrażeniom. Część zapisów zapropono wanych przez ewaluatorów została wykorzystana 
w finalnej wersji (m.in. w zakresie wyszczególnieni a zasad określających doktrynę energetyczną, a takż e 
poprawy bezpieczeństwa energetycznego). 
Ewaluatorzy nie mieli również większych zastrzeżeń do obszaru Bezpieczeństwo narodowe , który ze 
względu na występowanie wielu niejawnych zagadnień,  został przedstawiony w SOR w sposób bardzo 
ogólny. 
Znaczącej rozbudowie i doprecyzowaniu uległ również  rozdział dotyczący Systemu koordynacji i realizacj i 
Strategii , który będzie wymagał opracowania szeregu dokument ów wykonawczych precyzujących 
zagadnienia związane z późniejszym wdrażaniem SOR. Na potrzeby poszczególnych obszarów wyliczono warto ści pośrednie wskaźników (prognoza na 2020 r.) 
oraz docelowych (2030 r.). Krótkoterminowe i średni ookresowe prognozy były wyznaczane przez 
ekstrapolację, a więc są one zasadne przy założeniu , że zaobserwowane prawidłowości będą 
kontynuowane. W przypadku wielu wskaźników to założ enie budziło wątpliwości, w związku z czym 
Monitor Polski – 288 –  Poz. 260 
 
287 zastosowane zostało podejście eksperckie, w którym wskazywane są ogólne tendencje w zakresie 
prognozowanych zjawisk. Dotyczy to również zjawisk,  które zależą od decyzji, także o charakterze 
politycznym. 
W trakcie prac analitycznych wprowadzono także szereg modyfikacji, zaproponowanych przez Zespół 
Badawczy, likwidujących techniczne niedostatki w SO R, rzutujące przede wszystkim na precyzyjność 
zapisów oraz czytelność treści. 
System współzarządzania i partnerstwa 
Biorąc pod uwagę strategiczny i horyzontalny charak ter celów SOR, w ich realizację zaangażowane zostan ą 
w ramach swoich kompetencji i przy zachowaniu zasad y subsydiarności instytucje państwa, w tym organy 
konstytucyjne, administracja rządowa i samorząd ter y t o r i a l n y ,  a  t a k ż e  t a m ,  g d z i e  j e s t  t o  t y l k o  m o ż l i w e , 
przedstawiciele partnerów społeczno-gospodarczych, stowarzyszeń i organizacji pozarządowych, jak też 
środowisk akademickich oraz podmiotów prywatnych (w  szczególności przedsiębiorców).  
Partnerzy ci zostali aktywnie włączeni już na etapie programowania działań Strategii m.in. poprzez udział 
w pracach międzyresortowych zespołów wypracowujących projekt Strategii oraz na etapie konsultacji 
społecznych. Udział tych podmiotów na wszystkich et apach procesów związanych z programowaniem 
i realizowaniem działań rozwojowych zapewnia ich tr afność, skuteczność oraz efektywność. Prowadzi takż e 
do budowania szerokiego wsparcia społecznego i zauf ania między podmiotami publicznymi i ich partnerami  
dla osiągania celów rozwojowych. Celom tym służyć będą m.in. programy współpracy poszczególnych 
organów administracji rządowej z organizacjami poza rządowymi, określające aktywne formy dialogu 
z podmiotami uczestniczącymi w polityce rozwoju. 
Tworzenie przestrzeni i konkretnych instrumentów (C el 3 – Obszar Instytucje prorozwojowe i strategiczne 
zarządzanie rozwojem ) do współdziałania i aktywności różnych podmiotów na poziomie krajowym, 
regionalnym i lokalnym (także w układach branżowych  i funkcjonalnych) w zakresie najbardziej istotnych  
dla obywateli Polski spraw związanych z rozwojem kr aju sprzyjać będzie dostosowywaniu istniejących i 
odkrywaniu nowych celów oraz instrumentów lepiej do pasowanych do potrzeb i oczekiwań społecznych. 
Odejście od systemu administrowania do systemu wspó łzarządzania procesami rozwojowymi wymagać 
będzie kilku lat i gotowości wszystkich uczestników  do wzięcia na siebie części współodpowiedzialności  za 
ich powodzenie.  
Do budowy dialogu społecznego wokół realizacji najw ażniejszych przedsięwzięć wynikających ze Strategii 
na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju , w tym projektów strategicznych i flagowych, będą wykorzystane m.in. 
takie gremia konsultacyjne jak Rada Dialogu Społecznego  (Zespół problemowy ds. Strategii na rzecz 
Odpowiedzialnego Rozwoju ) na poziomie centralnym oraz Wojewódzkie Rady Dialogu Społecznego  na 
poziomie regionalnym, w ramach których współpracują  ze sobą przedstawiciele pracowników, 
pracodawców oraz władz samorządowych i rządowych (m arszałek, wojewoda). Będą one stanowiły fora 
monitorujące sposób wdrażania Strategii w regionach. 
Istotny element dialogu społecznego, który może zos tać efektywnie wykorzystany przy realizacji SOR, 
stanowią trójstronne zespoły branżowe  (reprezentujące stronę rządową, pracodawców oraz z wiązków 
zawodowych) – powołane w celu prowadzenia dialogu s ektorowego dla godzenia interesów stron podczas 
realizacji programów działania rządu oraz rozwiązyw ania problemów dotyczących funkcjonowania danego 
sektora/branży. 
Dodatkowo, rozwijany będzie mechanizm budowania lokalnych partnerstw trójsektorowych  (podmiotów 
sektora publicznego, społecznego i gospodarczego) d ziałających na rzecz rozwoju swojego regionu, 
powiatu, gminy, m.in. w ramach działań Rozwoju Loka lnego Kierowanego przez Społeczność (RLKS). 
Nowym instrumentem przewidzianym w Strategii , sprzyjającym pogłębieniu wzajemnej współpracy 
i partnerstwa, będzie kontrakt branżowy , zawierany pomiędzy podmiotami publicznymi a repre zentantami 
danego sektora/branży. Będzie on formą dostosowanego do potrzeb danego sektora pakietu działań. 
W ramach kontraktu ustalony zostanie zakres zadań d o realizacji przez obie strony oraz katalog i ofert a 
instrumentów legislacyjnych, organizacyjnych, insty tucjonalnych i finansowych. 
 
Monitor Polski – 289 –  Poz. 260 
 
288 Współdziałanie z samorządami województw i samorząda mi lokalnymi przy realizacji Strategii 
W realizacji Strategii szczególne miejsce przypada samorządom terytorialnym . Wynika to przede wszystkim 
z faktu, że samorząd terytorialny, realizując funkc je państwa w ramach swoich kompetencji określanych 
stosowaniem konstytucyjnej zasady pomocniczości, od powiada za szereg działań mających podstawowe 
znaczenie dla osiągniecia zakładanych celów w sferz e gospodarczej i społecznej.  
Po dwudziestu sześciu latach funkcjonowania samorzą du lokalnego i siedemnastu latach – regionalnego 
widać wyraźnie, że potrzebne są nowe inicjatywy  w tym obszarze zmierzające do zmniejszenia stopnia  
rozbieżności pomiędzy samorządami i rządem oraz ode jścia od sztywno określonych kompetencji różnych 
podmiotów w wykonywaniu zadań państwa na rzecz budo wy wieloszczeblowego systemu współdziałania 
i partnerstwa. System taki, wykorzystując synergię działań różnych podmiotów publicznych, tworząc 
warunki współpracy administracji z podmiotami prywa tnymi, środowiskiem naukowym i społeczeństwem, 
będzie w stanie taniej i efektywniej przyczyniać si ę do osiągania celów o charakterze rozwojowym, których 
realizacja prawie nigdy nie jest sferą wyłącznej ko mpetencji poszczególnych instytucji państwa. W jego  
ramach samorządy terytorialne, podobnie jak inne po dmioty, będą mogły także współplanować, 
współdecydować i na zasadzie dzielonej odpowiedzial ności realizować samodzielnie bądź we współpracy 
przedsięwzięcia niezbędne dla osiągania założonych celów rozwojowych.  
Realizacja Strategii wymaga współdziałania wszystkich szczebli samorządów . W obecnym systemie polityki 
regionalnej samorząd wojewódzki jest odpowiedzialny  za programowanie działań rozwojowych regionu, 
budowanie sieci współpracy na szczeblu regionalnym,  koordynowanie działań prorozwojowych 
realizowanych na terenie województwa oraz czuwanie nad przebiegiem procesów realizacji polityki 
regionalnej poprzez odpowiednie mechanizmy monitoro wania i ewaluacji. Zwiększenie skuteczności 
i efektywności mechanizmów współpracy pomiędzy samo rządem terytorialnym a rządem (takich jak 
kontrakt terytorialny  czy funkcjonowanie Wojewódzkich Rad Dialogu Społecznego ), a innymi 
samorządami, będzie miało na celu lepsze ukierunkow anie interwencji administracji rządowej, samorządów  
lokalnych oraz partnerów społecznych i gospodarczyc h na cele rozwojowe kraju i na zidentyfikowane w 
ramach strategii regionalnych cele o charakterze wo jewódzkim, w układach funkcjonalnych i na poziomie 
lokalnym.  
W kontekście funkcjonowania polityki regionalnej po  roku 2020 oznacza to zachowanie 
zdecentralizowanego charakteru programów regionalny ch, przy jednoczesnym wzmocnieniu 
mechanizmów współpracy,  zarówno pomiędzy rządem a samorządami terytorialny mi i innymi partnerami 
uczestniczącymi w ich realizacji (np. przy tworzeniu jednolitej krajowej polityki innowacyjności, eksp ortu czy 
polityki przemysłowej), jak i zwiększenie roli mech anizmów współpracy pomiędzy gminami, powiatami 
i województwem dla realizacji kluczowych celów i po dejmowania bardziej innowacyjnych i zintegrowanych 
działań rozwojowych o dużej wartości dodanej. Pomoc ne w promowaniu tego typu działań będą 
doświadczenia z realizacji Zintegrowanych Inwestycj i Terytorialnych, mechanizmu Rozwój Kierowany przez  
Społeczność Lokalną oraz podobnych instrumentów tes towanych w ramach regionalnych programów 
operacyjnych. Współpraca ta powinna zastąpić dotych czasową filozofię udzielania grantów przez samorząd  
województwa w ramach RPO na realizację zadań rozwoj owych przez inne JST. Natomiast zadania 
o charakterze podstawowym powinny mieć zapewnione f inansowanie w ramach krajowych mechanizmów 
finansowania zadań samorządu terytorialnego (służy temu m.in. proponowana w celu trzecim SOR ocena 
funkcjonowania zasad finansowania jednostek samorzą du terytorialnego). 
Zaplanowane w Strategii  narzędzia instytucjonalne, organizacyjne i finansowe, ukierunkowane na realizację 
terytorialnych celów rozwojowych, mają za zadanie zapewnienie współpracy międzyinstytucjonalnej,  nie 
tylko w układzie horyzontalnym, ale także w układzi e pionowym rząd– samorząd, samorząd regionalny – 
samorząd lokalny. Ważnym działaniem w tym zakresie będzie m.in. przewidywana w SOR formuła 
odnowionego kontaktu terytorialnego uwzgledniająceg o lepsze dostosowanie interwencji sektorowej do 
potrzeb regionalnych, większa koncentracja na obsza rach funkcjonalnych oraz mobilizacja i integracja 
krajowych środków finansowych.  
W tej formule będą mogły być realizowane projekty s trategiczne i flagowe przewidziane do realizacji w SOR 
oraz nowe inicjatywy wypracowywane wspólnie przez s tronę rządową, stronę samorządową, 
przedsiębiorców, środowiska naukowe oraz lokalnych liderów w postaci pakietów zintegrowanych 
Monitor Polski – 290 –  Poz. 260 
 
289 przedsięwzięć rozwojowych dla obszarów funkcjonalny ch. Będzie to służyło wzmacnianiu efektywności 
w rozwiązywaniu problemów rozwojowych w skali ponad lokalnej, przy aktywnym udziale samorządów 
różnego szczebla i poziomu krajowego już na początk owym etapie identyfikacji przedsięwzięć rozwojowych , 
które znajdą się w kontraktach terytorialnych.  
We wdrożeniu jednocześnie zrównoważonego, inkluzywn ego i przy tym partycypacyjnego modelu polityki 
rozwoju ważną rolę do odegrania ma Komisja Wspólna Rządu i Samorządu Terytorialnego (K WRiST) , 
skupiająca przedstawicieli ogólnopolskich organizac ji jednostek samorządu terytorialnego. Komisja usta la 
priorytety gospodarcze i społeczne warunkujące rozw ój gmin, powiatów i województw, ocenia stan 
warunków prawnych i finansowych funkcjonowania JST oraz opiniuje projekty aktów normatywnych, 
dokumenty programowe oraz rozwiązania dotyczące pro blematyki samorządu terytorialnego 
(w szczególności przewidywane skutki finansowe), w tym również te, które będą wynikać z realizacji 
Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju .  
Pomostem współpracy pomiędzy stroną samorządową a rządową jest wojewoda  jako przedstawiciel rządu 
w terenie; będzie on m.in. wspomagał koordynację wy nikających ze Strategii działań administracji rządowej 
ukierunkowanych terytorialnie na poziomie województ wa. Rola wojewody w realizacji Strategii będzie 
również polegała na wzmacnianiu dialogu społecznego ,  m . i n .  w  r a m a c h  W o j e w ó d z k i c h  R a d  D i a l o g u  
Społecznego, kreowaniu rozwiązań w zakresie skutecz nego wykorzystania różnych form partnerstwa 
i współpracy instytucji rządowych, samorządowych i pozarządowych, monitorowaniu wdrażania w regionie 
projektów strategicznych i flagowych wynikających z  SOR. 
Ramy nowego systemu krajowych dokumentów strategicz nych 
Obszary koncentracji działań zawarte w SOR wskazują  pola aktywności państwa  oraz wyznaczają ramy 
nowego systemu dokumentów strategicznych , który jest odpowiedzią na pojawiające się wyzwani a 
rozwojowe. Z tego względu proponowany, ramowy układ  dokumentów strategicznych będzie układem 
otwartym  (uzupełnianym zgodnie z pojawiającymi się potrzeba mi i nowymi wyzwaniami), obejmującym 
w szczególności następujące dokumenty o charakterze  strategicznym:  
 średniookresowa strategia rozwoju kraju z perspekty wą długookresową /krajowa strategia 
rozwoju przestrzennego;  
 główne strategie (i/lub polityki) rozwojowe , stanowiące aktualizację obowiązujących dotychczas 
9 strategii zintegrowanych lub je zastępujące123; 
 programy rozwojowe, w tym wynikające z realizacji p rojektów strategicznych.  
Szczegółowe rozwiązania zostaną przedstawione w prz ygotowanej przez Ministerstwo Rozwoju propozycji 
nowego systemu zarządzania rozwojem kraju, uwzględn iającej dotychczasowe doświadczenia 
w programowaniu i realizacji polityki rozwoju oraz pojawiające się wyzwania rozwojowe. Ostateczne 
rozstrzygnięcia znajdą odzwierciedlenie w nowelizac ji ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach 
prowadzenia polityki rozwoju . 
Zarządzanie projektami 
Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  jest realizowana z wykorzystaniem podejścia projektowego . 
Strategia , określając cele w każdym z obszarów, wskazuje kon kretne projekty (strategiczne i flagowe) 
służące realizacji celów strategicznych. Zawarta w SOR lista projektów ma charakter otwarty i może być 
uzupełniana o nowe inicjatywy, będące odpowiedzią n a pojawiające się potrzeby i wyzwania. 
Jako instrument realizacji SOR projekty wynikają z zasady selektywności wsparcia i ogniskują interwenc ję 
publiczną na określonym zadaniu. 
Projekty flagowe  stanowią zbiór aktywności koniecznych do osiągnięc ia celu, jakim jest powstanie 
określonego dobra posiadającego ustaloną użytecznoś ć szczególnie istotną dla realizacji celów Strategii . 
Koncentrują wiązkę aktywności interwencji publiczne j na wsparciu w określonym sektorze/branży dla 
                                                           
123 Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki,  Strategia rozwoju kapitału ludzkiego, Strategia ro zwoju kapitału społecznego, Strategia 
rozwoju transportu, Strategia bezpieczeństwo energe tyczne i środowisko, Strategia sprawne państwo, Krajowa strategii rozwoju regionalnego, 
Strategia zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i r ybactwa, Strategia rozwoju systemu bezpieczeństwa n arodowego RP . 
Monitor Polski – 291 –  Poz. 260 
 
290 szczególnie istotnych produktów, technologii czy us ług, w celu umożliwienia ich zaistnienia na rynku 
i osiągnięcia efektu pozytywnego oddziaływania na s tan gospodarki polskiej.  
Projekty strategiczne  można podzielić na te o charakterze stricte  legislacyjnym  lub programowym  – 
aktywujące szereg istotnych działań w innych sferac h, oraz na projekty bardziej złożone, które są wiąz ką 
przedsięwzięć o zróżnicowanym charakterze służących  zrealizowaniu celu projektu. 
Poszczególne projekty – na etapie operacyjnym – mogą podlegać łączeniu w szersze bloki  („programy” 
w rozumieniu projektowym), jeśli okaże się celowe r ealizowanie ich pod wspólnym kierownictwem jednego 
zespołu osób, w tym w szczególności, jeśli wspólne realizowanie projektów przyczyni się do ułatwienia 
koordynacji działań czy też zwiększy efekt synergii  w stosunku do sytuacji gdyby projekty realizowane były 
oddzielnie.  
Wdrożenie podejścia projektowego będzie opierać się  na budowaniu struktur projektowych, portfolio 
projektów, zarówno w poziomym przekroju danej struk tury organizacyjnej, jak też położy nacisk na 
współpracę poszczególnych ministerstw i instytucji.  
W celu monitorowania przygotowania i realizacji pro jektów wymienionych w Strategii , jak i tych 
podejmowanych w późniejszym terminie, zostanie powo łany zespół monitoringu projektów SOR  (pełniący 
funkcję biura portfeli, programów i projektów), funkcjonujący przy  Komitecie Ekonomicznym Rady 
Ministrów . 
W ramach tak zbudowanej struktury, w oparciu o jasn o zdefiniowane obowiązki, stosowana będzie także 
precyzyjna i ekonomiczna struktura raportowania, da jąca organom nadrzędnym możliwość wglądu 
w postępy prac i pozyskiwania informacji, natomiast  realizatorom projektów – możliwość uzyskania 
wytycznych i przekazania do decyzji organów nadrzęd nych kwestii bardziej złożonych i wykraczających po za 
ich kompetencje. 
 
Monitor Polski – 292 –  Poz. 260 
 
291 Aneksy: 
 
1. Lista projektów strategicznych 
Ujęte w Strategii projekty strategiczne są na różnym etapie realizacji, część projektów jest już realizowana, 
w części przypadków zostały zakończone prace legislacyjne, nad pozostałymi projektami rozpoczęły się l ub 
rozpoczną prace przygotowawcze zgodnie ze wskazanym  w tabeli harmonogramem. 
Obszar Projekt Typ Przygotowanie*  Realizacja** Podmiot 
odpowiedzialny Reindustrializacja Nowa polityka przemysłowa programowy 2018 od 2018 MR 
Strategia transformacji do gospodarki 
niskoemisyjnej programowy 2019 od 2019 MR 
Mapa drogowa w zakresie transformacji w 
kierunku gospodarki o zamkniętym obiegu programowy 2017 2017–2025 MR 
Nowoczesne produkty przemysłu okrętowego  kompleksowy 2017 2018–2027 MGMiŻŚ 
Polityka lekowa i wyrobów medycznych programowy 2017  MZ 
Polska Platforma „Przemysłu 4.0” kompleksowy 2016–2017 od 2017 MR 
Koncepcja zmian otoczenia instytucjonalno-
regulacyjnego przemysłu  regulacyjny 2017 od 2018 MR 
Polityka zakupowa państwa programowy 2017 2018 MR 
Surowce dla przemysłu programowy 2018 od 2018 MR 
Nowoczesne kadry dla polskiego przemysłu 
(szkolnictwo zawodowe) – projekt realizowany 
również w obszarze Kapitał ludzki i społeczny  programowy 2016 2017–2023 MR/MEN Rozwój innowacyjnych firm Szkoła dla innowatora – projekt realizowany 
również w obszarze Kapitał ludzki i społeczny  programowy 2018 2018–2023 MEN 
Akademia menedżera innowacji  kompleksowy 2017 2017–2023 MR 
Reforma szkolnictwa wyższego – projekt 
realizowany również w obszarze Kapitał ludzki i spo łeczny  kompleksowy 2017–2018 2017–2023 MNiSW 
Pakiet Konstytucja Biznesu – projekt realizowany 
również w obszarze Prawo w służbie obywatelom  
i gospodarce  regulacyjny 2017 od 2017 MR 
Narodowy Instytut Technologiczny programowy 2017–2018 2018–2019 MNiSW 
Nowelizacja ustawy o wspieraniu 
innowacyjności   regulacyjny 2016–2017 od 2017 MNiSW 
Własność intelektualna dla wynalazcy  kompleksowy 2017–2018 2018–2023 MR 
Doktoraty wdrożeniowe kompleksowy 2017 2017–2023 MNiSW 
Dobry pomysł kompleksowy 2016 2017 MR 
Program Start in Poland  programowy 2016 2016–2023 MR 
Polska Strategia Kosmiczna programowy 2016 od 2017 MR 
Pakiet dla przemysłów kreatywnych programowy 2017 od 2017 MKiDN 
System Weryfikacji Technologii 
Środowiskowych (ETV)  programowy 2016 2017–2018 MŚ 
Refundacyjny Tryb Rozwojowy (RTR) regulacyjny 2017  MZ 
GreenInn programowy 2017 od 2018 MR Małe i średnie 
przedsiębiorstwa „100 zmian dla firm”  – projekt realizowany również 
w obszarze Prawo w służbie obywatelom i gospodarce  regulacyjny 2017 od 2017 MR 
Efektywny system doradztwa rolniczego kompleksowy 2019 od 2020 MRiRW 
Polityka Nowej Szansy programowy 2017 2017–2023+ MR 
Platforma żywnościowa kompleksowy 2017  MRiRW 
Ramowy Plan Działań dla Żywności i 
Rolnictwa Ekologicznego na lata 2014–2020 programowy 2013 2014–2020 MRiRW 
Gospodarowanie gruntami rolnymi na rzecz regulacyjny 2017 od 2018 MRiRW 
Monitor Polski – 293 –  Poz. 260 
 
292 Obszar Projekt Typ Przygotowanie*  Realizacja** Podmiot 
odpowiedzialny 
zrównoważonego rozwoju 
Spółdzielnie rolników regulacyjny 2016 od 2017 MRiRW 
Nowoczesne ubezpieczenia rolnicze regulacyjny 2018 od 2019 MRiRW 
Projekty rozwoju branż kompleksowy 2018 od 2019 MRiRW 
Program wsparcia hodowli roślin w Polsce kompleksowy 2018 2019–2023 MRiRW 
Intermodalny terminal towarowy kompleksowy 2017 2017–2018 MRiRW 
Niższa stawka CIT dla mikro- i małych 
przedsiębiorców regulacyjny 2016 2017 MF 
Mała działalność gospodarcza regulacyjny 2016 od 2017 MR 
Instrumenty gwarancyjne dla polskich 
przedsiębiorstw regulacyjny 2016 od 2017 MR 
Linia pożyczkowa i Fundusz rozwoju rolnictwa  kompleksowy 2018 od 2019 MRiRW 
Profesjonalne Instytucje Otoczenia Biznesu 
(IOB)  kompleksowy 2018 2018 MRiRW 
Centrum rozwoju MŚP kompleksowy 2016 2017–2023+ MR 
Odtworzenie i wsparcie rozwoju lokalnych 
rynków rolnych kompleksowy 2017  MRiRW Kapitał dla rozwoju Polityka inwestycyjna  programowy 2017 od 2017 MR 
Polski Fundusz Rozwoju programowy 2016 2016 PFR 
Reforma zarządzania mieniem państwowym kompleksowy 2016 2016–2017 MSP 
System współdzielenia ryzyka dla MŚP kompleksowy 2018 2017–2023+ BGK 
Strategia dla rozwoju rynku kapitałowego 
w Polsce programowy 2017 od 2017 MR 
Centrum ratingu i analiz  kompleksowy 2017 2018 PFR 
EFIS dla polskiej gospodarki programowy 2016 2016–2019 MR 
Polityka rządu w zakresie rozwoju 
partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP) programowy 2017 2017–2020 MR 
Program Budowy Kapitału programowy 2017 2018–2019 MR Ekspansja zagraniczna System promocji gospodarki  programowy 2017 2017–2020 MR 
Budowa Domu Polskich Turystycznych Marek 
Terytorialnych wraz z systemem koordynacji 
polityki turystycznej kompleksowy 2017 2017–2020 MSiT 
Zintegrowany system promocji kultury 
polskiej za granicą programowy 2016 od 2017 MKiDN 
Spójny Portal Promocji Eksportu  kompleksowy 2016 2017–2020 MR 
Polscy eksporterzy na rynkach zagranicznych programowy 2016 2016–2023 MR 
GLOBAL Inno-STARS programowy 2017–2018 2018–2020 MR 
Wystawy EXPO kompleksowy 2016 2016–2022 MR Spójność społeczna Polityka rodzinna i opieka nad dziećmi programowy 2017  MRPiPS 
Zdrowa Mama kompleksowy 2016 2016–2018 MZ 
Program kompleksowego wsparcia dla rodzin 
Za życiem  kompleksowy 2016 od 2017 
I faza: 2017–
2021 
II faza: 2022–
2026 MRPiPS 
Narodowy Program Mieszkaniowy programowy 2016 od 2016 MIiB 
Polityka społeczna wobec osób starszych 
2030. 
Bezpieczeństwo*Uczestnictwo*Solidarność programowy 2020 2020–2030 MRPiPS 
(NIE)Samodzielni kompleksowy 2016 2016–2023 MRPiPS 
Przestrzeń dla wszystkich kompleksowy 2016 2016–2023 MR 
Monitor Polski – 294 –  Poz. 260 
 
293 Obszar Projekt Typ Przygotowanie*  Realizacja** Podmiot 
odpowiedzialny 
Skuteczna pomoc społeczna kompleksowy 2017 od 2017 MRPiPS 
Ekonomia solidarności społecznej – projekt 
realizowany również w obszarze Kapitał ludzki i spo łeczny  programowy 2017 2017–2020 MRPiPS 
Włączeni w edukację kompleksowy 2017 2017–2020 MEN 
Leki 75+  kompleksowy 2016 2016–2025 MZ 
Inkubator Innowacji Społecznych  kompleksowy w realizacji od 
2015 2015–2023 MR 
Gwarancje dla młodzieży  programowy 2014 2014–2021 MRPiPS 
Nowe szanse dla wsi programowy 2016 2016–2023 MRiRW 
Strategia na rzecz Osób Niepełnosprawnych 
2017–2030 programowy 2017 2017–2030 MRPiPS Rozwój zrównoważony terytorialnie Program ponadregionalny skierowany do 
najsłabszych gospodarczo obszarów 2020+ programowy 2018 po 2020 MR 
Program dla Śląska programowy 2017 od 2017 MR 
Partnerska Inicjatywa Miast kompleksowy 2017 2017–2023 MR 
Pakiet działań na rzecz wsparcia samorządów 
w programowaniu i realizacji rewitalizacji kompleksowy w realizacji od 
2016 2016–2023 MR 
Zintegrowane Inwestycje Terytorialne PLUS programowy 2018 po 2020 MR 
Pakiet działań dla średnich miast tracących 
funkcje społeczno-gospodarcze programowy 2017 I faza: 2017–
2023 
II faza: po 2020 MR 
Pakt dla obszarów wiejskich  programowy 2016/2017 2017–2023 MRiRW 
Infrastruktura dla rozwoju obszarów 
wiejskich kompleksowy 2017 2017–2023 MRiRW 
Pakiet działań dla obszarów zagrożonych 
trwałą marginalizacją  programowy 2017 I faza: 2017–
2023 
II faza: po 2020 MR 
System koordynacji Krajowych Inteligentnych 
Specjalizacji (KIS) i Regionalnych 
Inteligentnych Specjalizacji (RIS) kompleksowy 2017 2017–2023 MR 
Zintegrowany system wsparcia 
innowacyjności w Polsce kompleksowy 2018 po 2020 MR 
Centrum Wsparcia Doradczego (CWD) kompleksowy 2017 od 2018 MR 
Odnowiony Kontrakt Terytorialny programowy 2017 I faza: 2017–
2023 
II faza: po 2020 MR 
Beskidzkie Centrum Narciarstwa  kompleksowy 2017 2017–2020 MR 
Racjonalny system finasowania JST regulacyjny 2018 od 2019 MR/MF Prawo w służbie 
obywatelom  
i gospodarce Rozwój systemu oceny wpływu regulacji oraz 
partycypacji społecznej w procesie 
stanowienia prawa programowy 2017 od 2017 MR 
Nowe Prawo zamówień publicznych  regulacyjny 2017–2018 od 2018 MR Instytucje 
prorozwojowe i 
strategiczne 
zarządzanie rozwojem  
Polityka zmian instytucjonalnych w państwie programowy 2017–2018  KPRM 
Powszechny system monitorowania usług 
publicznych kompleksowy 2019 2019–2021 MSWiA 
Reforma służby zdrowia kompleksowy 2017  MZ 
Zapewnienie dostępu obywateli do właściwie 
zorganizowanego wymiaru sprawiedliwości kompleksowy 2017 2017–2020 MS 
Polityka karna programowy 2017 2017–2020 MS 
Monitor Polski – 295 –  Poz. 260 
 
294 Obszar Projekt Typ Przygotowanie*  Realizacja** Podmiot 
odpowiedzialny 
Wyższe kompetencje pracowników sądów 
i prokuratur kompleksowy 2016 2017–2023 MS 
Konsolidacja i wzmocnienie systemu 
zarządzania rozwojem  programowy 2017 od 2017 MR 
Kodeks Urbanistyczno-Budowlany (KUB) regulacyjny 2016–2017 od 2018 MIiB 
Zintegrowane dokumenty kompleksowy 2017 od 2017 MR 
Plan zagospodarowania przestrzennego 
polskich obszarów morskich  kompleksowy 2015 2021 MGMiŻŚ E-państwo Program Zintegrowanej Informatyzacji 
Państwa programowy 2014 
(aktualizacja 
2016) 2014–2020 MC 
E-usługi w obszarze wymiaru sprawiedliwości 
i sądownictwa kompleksowy 2017 2017–2023 MS 
Digitalizacja i rozwój kultury cyfrowej kompleksowy w realizacji od 
2007 2023 MKiDN 
Poczta Polska jako strategiczny filar państwa 
w rozwoju e-government  kompleksowy 2018 2022 MC/MIiB Finanse 
publiczne  Uszczelnienie systemu poboru podatków programowy 2016 od 2017 MF 
Reforma systemu budżetowego  kompleksowy 2016 2016–2020 MF 
Założenia reformy emerytur i rent programowy 2017  MRiPS Efektywność 
wykorzystania 
 środków UE Efektywne fundusze kompleksowy w realizacji od 
2016 od 2016 MR 
System wsparcia i koordynacji udziału 
polskich podmiotów w programach 
zarządzanych centralnie przez KE kompleksowy 2017 I faza: 2017–
2023 
II faza: po 2020 MR 
Zintegrowany system inwestycji rozwojowych 
po roku 2020 kompleksowy 2018 po 2020 MR Kapitał ludzki i społeczny  Zintegrowany System Kwalifikacji  programowy 2016 2016–2023 MEN 
Inicjatywa na rzecz umiejętności kompleksowy 2017 2017–2023 MEN 
Edukacj@ w społeczeństwie cyfrowym kompleksowy 2017 2017–2023 MEN 
Studiuj i pracuj w Polsce kompleksowy 2016 2017–2023 MNiSW 
Zdrowsze społeczeństwo kompleksowy 2016 2017–2020 MZ 
Efektywna służba zdrowia programowy 2014 2015–2023 MZ 
Program Młodzież Solidarna w Działaniu kompleksowy 2017 2017–2020 MRPiPS 
Narodowy Program Wspierania Rozwoju 
Społeczeństwa Obywatelskiego  programowy 2017 od 2017 KPRM 
Program Klub programowy 2016 2016–2019 MSiT 
Rozwój czytelnictwa kompleksowy 2016 2017–2020 MKiDN 
Kultura obywatelska kompleksowy 2018 2018–2023 MKiDN 
Niepodległa 2018 programowy 2017 2017–2022 MKiDN 
Dziedzictwo buduje wspólnotę programowy 2017 od 2018 MKiDN 
Kultura/Dziedzictwo/Wspólnota programowy 2017 od 2018 MKiDN 
Kolekcje programowy 2017 od 2018 MKiDN Cyfryzacja  
Narodowy Plan Szerokopasmowy programowy 2014 2014–2020 MC 
Zintegrowany System Zarządzania Bieżącego 
Bezpieczeństwem Cyberprzestrzeni RP programowy 2017 2017–2022 MC 
Monitor Polski – 296 –  Poz. 260 
 
295 Obszar Projekt Typ Przygotowanie*  Realizacja** Podmiot 
odpowiedzialny 
Kompetencje w społeczeństwie 
informacyjnym kompleksowy 2014 2014–2023 MR 
Otwarte Dane Publiczne programowy 2016 2016–2020 MC 
Ogólnopolska Sieć Edukacyjna kompleksowy 2016–2017 od 2017 MC Transport Program Budowy Dróg Krajowych na lata 
2014–2023 (z perspektywą do 2025 r.) programowy 2014 2014–2025 MIiB 
Krajowy System Zarządzania Ruchem programowy 2017 2017–2020 MIiB 
Narodowy Program Bezpieczeństwa Ruchu 
Drogowego 2013–2020 programowy 2013 2013–2019 MIiB 
Krajowy Program Kolejowy programowy 2016 2016–2023 MIiB 
Program zarządzania i przebudowy dworców 
kolejowych programowy 2016 2016–2030 MIiB 
Program wieloletni w zakresie finansowania 
kosztów zarządzania infrastrukturą kolejową, 
w tym jej utrzymania i remontów programowy 2016 2016–2023 MIiB 
Unowocześnienie parku taboru kolejowego kompleksowy 2016 2016–2023 MIiB 
Program rozwoju polskich portów morskich 
do roku 2020 (z perspektywą do 2030 roku) programowy 2017 2017–2030 MGMiŻŚ 
Rozwój sektora żeglugi śródlądowej kompleksowy 2017 2017–2030 MGMiŻŚ 
Budowa drogi wodnej łączącej Zalew Wiślany 
z Zatoką Gdańską kompleksowy 2018 2018–2022 MGMiŻŚ 
Rozwój transportu intermodalnego kompleksowy 2017 od 2017 MIiB/MR 
Projekt „Wspólny Bilet” kompleksowy 2017 2017–2025 MIiB 
Ekologiczny transport kompleksowy 2017 od 2017  MR/MIiB Energia Rynek mocy kompleksowy 2016 2017–2018 ME 
Program polskiej energetyki jądrowej programowy 2016 2029 ME 
Hub gazowy kompleksowy 2018 2018–2025 MR/ME 
Program budowy inteligentnej sieci 
elektroenergetycznej w Polsce kompleksowy 2017 2017–2025 ME 
Program Rozwoju Elektromobilności kompleksowy 2016–2017 od 2017 MR/ME 
Rozwój i wykorzystanie potencjału 
geotermalnego w Polsce kompleksowy 2017 2017–2025 MŚ/ME 
Energetyka rozproszona kompleksowy 2016 od 2017 ME 
Wykorzystanie potencjału 
hydroenergetycznego kompleksowy 2017 od 2017 MŚ/ME 
Innowacyjne metody poszukiwania i 
wydobycia węglowodorów kompleksowy 2016 od 2017  ME 
Restrukturyzacja sektora górnictwa węgla 
kamiennego programowy 2017 od 2017 ME Środowisko 
naturalne Woda dla rolnictwa kompleksowy 2016 2017–2023 MRiRW 
Kompleksowy program adaptacji lasów 
i leśnictwa do zmian klimatycznych do roku 
2020 programowy 2016 2017–2020 MŚ 
Czyste powietrze kompleksowy 2016 2016–2023 MŚ 
Monitor Polski – 297 –  Poz. 260 
 
296 Obszar Projekt Typ Przygotowanie*  Realizacja** Podmiot 
odpowiedzialny 
Leśne Gospodarstwa Węglowe kompleksowy 2016 2017–2050 MŚ 
Audyty krajobrazowe regulacyjny 2016 2017–2022 zarządy 
województw 
Polityka Surowcowa Państwa programowy 2016 2018 MŚ Bezpieczeństwo narodowe System kierowania bezpieczeństwem 
narodowym programowy 2017 2017 MON 
Organizacja łączności na potrzeby systemu 
kierowania bezpieczeństwem państwa kompleksowy 2017  MON 
Wojska Obrony Terytorialnej kompleksowy 2016 2016–2019 MON 
Narodowa polityka zbrojeniowa  – projekt 
realizowany również w obszarze Reindustrializacja  programowy 2017  MON 
Kształtowanie postaw patriotycznych regulacyjny 2017 od 2017 MON  
Program modernizacji Policji, Straży 
Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i 
Biura Ochrony Rządu w latach 2017–2020 programowy 2016 2017–2020 MSWiA 
Skuteczne zwalczanie przestępczości 
związanej z podatkiem od towarów i usług regulacyjny 2016 od 2016 MSWiA 
Bezpieczeństwo dokumentów publicznych regulacyjny 2017 od 2017 MSWiA 
Krajowy System Ratowniczy regulacyjny 2017 od 2017 MSWiA 
Centralna Baza Magazynowa (CBM) kompleksowy 2016 2017–2019 MSWiA 
Modernizacja radiowego analogowego 
systemu alarmowania i powiadamiania 
ludności opartego o elektroniczne syreny 
alarmowe kompleksowy 2017 2017–2020 MSWiA 
Skuteczna ochrona ludności i obrona cywilna regulacyjny 2017 od 2017 MSWiA 
Polityka Migracyjna Polski programowy 2017 od 2017 MSWiA we 
współpracy z 
MR, MRPiPS i 
MIiB 
 
* przygotowanie – przygotowanie przez podmiot odpow iedzialny projektu dokumentu (np. strategii, polity ki, programu, projektu 
regulacji), projektu współfinansowanego ze środków UE, jego akceptacja przez Komitet Koordynacyjny ds.  Polityki Rozwoju oraz 
przekazanie dokumentu na RM (tam, gdzie to wymaga p rzyjęcia przez RM); w przypadku zmian systemowych, instytucjonalnych 
i innych oznacza przygotowanie rozwiązań prawnych, organizacyjnych itp., wymaganych dla dokonania dane j zmiany. 
** realizacja – zakładany okres realizacji działań wskazanych w projekcie dokumentu (np. strategii, po lityki, programu) lub projekcie 
współfinansowanym ze środków UE; w przypadku zmian instytucjonalnych, systemowych lub regulacyjnych oz nacza powołanie 
danej instytucji lub wprowadzenie danego rozwiązani a w życie.  
 
Monitor Polski – 298 –  Poz. 260 
 
297 2. Lista wskaźników realizacji celów Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  wraz z definicjami 
Cel główny: Tworzenie warunków dla wzrostu dochodów mieszkańców  Polski przy jednoczesnym wzroście spójności w wymi arze społecznym, ekonomicznym, 
środowiskowym i terytorialnym  
Wskaźnik Jednostka 
miary Wartość 
bazowa 
(rok bazowy) Wartość 
pośrednia 
(rok 2020) Wartość 
docelowa 
(rok 2030) Źródło 
danych Definicja wskaźnika 
Skorygowany realny dochód do dyspozycji 
brutto gospodarstw domowych na 1 
mieszkańca wg PPP (UE-28=100) % 68,5 
(2014) 76,0–80,0 100 Eurostat Skorygowane dochody do dyspozycji brut to sektora gospodarstw domowych oraz 
sektora instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych, 
podzielone przez wskaźnik Parytetu Siły Nabywczej w zakresie skorygowanego 
spożycia indywidulanego w sektorze gospodarstw domo wych oraz przez liczbę 
ludności i odniesione do średniej dla Unii Europejs kiej (UE-28 = 100). 
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub 
wykluczeniem społecznym % 23,4 
(2015) 20,0 17,0 GUS Odsetek osób, które są zagrożone ubóstwem lub pogłębioną deprywacją materialną 
lub żyją w gospodarstwach domowych o bardzo niskiej  intensywności pracy. Osoby 
zlicza się tylko raz, nawet jeśli są obecne w więce j niż jednym podwskaźniku. 
PKB na 1 mieszkańca wg PPP (UE 28 =100) % 69,0 
(2015) 75,0–78,0 79,0 (2023) 95,0 (2030) GUS/Eurostat Wartość Produktu Krajowego Brutto na 1  mieszkańca Polski obliczana wg Parytetu 
Siły Nabywczej ( Purchasing Power Parity  – PPP) i wyrażona we wspólnej umownej 
walucie PPS (Purchasing Power Standard ) w relacji do średniej dla Unii Europejskiej 
ustalonej jako równa 100 (UE-28 = 100). 
Współczynniki Giniego współczynnik 30,6 
(2015) 30 27 GUS Miara nierówności rozkładu dochodów; przybiera wart ość między 0 a 1 (lub jeśli 
przemnożymy przez 100, między 0 a 100). Wskaźnik te n osiągnąłby wartość 0 
(rozkład jednorodny), gdyby wszystkie osoby miały t en sam dochód, natomiast 
wartość 1, gdyby wszystkie osoby poza jedną miały d ochód zerowy. Zatem, im 
wyższa jest wartość wskaźnika, tym większy jest sto pień koncentracji dochodów 
i większe jest ich zróżnicowanie. 
Cel szczegółowy I – Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o wi edzę, dane i doskonałość organizacyjną  
Obszar: Reindustrializacja 
Wzrost zdolności przemysłu do sprostania globalnej konkurencji  
Udział przychodów netto ze sprzedaży produktów przedsiębiorstw przetwórstwa 
przemysłowego zaliczanych do wysokiej 
i średnio wysokiej techniki w wartości 
przychodów netto ze sprzedaży produktów 
przedsiębiorstw przetwórstwa 
przemysłowego ogółem  % 32,7  
(2014)  34,0 40,0–45,0 GUS Udział wartości przychodów netto ze s przedaży produktów przedsiębiorstw z sekcji 
przetwórstwa przemysłowego należących do działów wy sokiej i średnio wysokiej 
techniki w wartości przychodów netto ze sprzedaży p roduktów przedsiębiorstw 
przetwórstwa przemysłowego ogółem, w których liczba  pracujących wynosi 10 osób 
i więcej, wyrażony w %. 
Udział przetwórstwa przemysłowego 
w wartości dodanej brutto  % 19,7 
(2015) 20,0 21,0 GUS Udział wartości dodanej brutto generowanej  przez sekcję Przetwórstwo 
przemysłowe (wg PKB 2007 sekcja C) w wartości dodan ej brutto w gospodarce 
narodowej ogółem, wyrażony w %. 
Monitor Polski – 299 –  Poz. 260 
 
298 Obszar: Rozwój innowacyjnych firm 
Zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw na rynku  krajowym i rynkach zagranicznych  
Udział przychodów netto ze sprzedaży 
produktów innowacyjnych (nowych lub 
istotnie ulepszonych) w przychodach netto 
ze sprzedaży produktów, towarów 
i materiałów w przedsiębiorstwach 
przemysłowych 
Udział przychodów netto ze sprzedaży 
produktów innowacyjnych (nowych lub 
istotnie ulepszonych) w przychodach netto 
ze sprzedaży produktów, towarów 
i materiałów w  przedsiębiorstwach 
usługowych  % 8,8 – przemysł 
(2014) 
 
 
 
 
3,3 – usługi 
(2014) 10,0 
 
 
 
 
 
4,0 14,0 
 
 
 
 
 
6,0 GUS Udział wartości przychodów netto ze sprzedaży p roduktów innowacyjnych (nowych 
lub istotnie ulepszonych) przedsiębiorstw z sekcji zaliczanych do Przemysłu (tj. wg 
PKD 2007 sekcje B,C,D,E) w wartości przychodów nett o ze sprzedaży produktów, 
towarów i materiałów przedsiębiorstw przemysłu ogół em (tj. wg PKD 2007 sekcje 
B,C,D,E), w których liczba pracujących wynosi 10 os ób i więcej, wyrażony w %. 
 
Udział wartości przychodów netto ze sprzedaży produ któw innowacyjnych 
przedsiębiorstw z wybranych sekcji i działów zalicz anych do usług (tj. wg PKD 2007 
sekcje H, J, K oraz działy: 46,71,72,73) w wartości  przychodów netto ze sprzedaży 
produktów, towarów i materiałów przedsiębiorstw usł ugowych ogółem (tj. wg PKD 
2007 sekcje H, J, K oraz działy: 46,71,72,73), w kt órych liczba pracujących wynosi 10 
osób i więcej, wyrażony w %. 
Udział przychodów netto ze sprzedaży 
produktów innowacyjnych (nowych lub 
istotnie ulepszonych) na eksport w 
przychodach netto ze sprzedaży 
produktów, towarów i materiałów w 
przedsiębiorstwach przemysłowych % 4,4 
(2014) 5,0 8,0 GUS Udział wartości przychodów netto ze sprzeda ży na eksport produktów 
innowacyjnych przedsiębiorstw z sekcji zaliczanych do Przemysłu (tj. wg PKD 2007 
sekcje B,C,D,E) w wartości przychodów netto ze sprz edaży produktów 
przedsiębiorstw przemysłu ogółem (tj. wg PKD 2007 s ekcje B,C,D,E), w których 
liczba pracujących wynosi 10 osób i więcej, wyrażon y w %. 
[1] Nakłady na działalność B+R w relacji do 
PKB 
[2] Nakłady sektora przedsiębiorstw na 
działalność B+R w relacji do PKB % [1] 1,0  
(2015) 
[2] 0,47 
(2015) [1] 1,7 
 
[2] 0,8 [1] 2,5 
 
[2] 1,3 GUS [1] Nakłady wewnętrzne poniesione na działalnoś ć badawczą i rozwojową przez 
wszystkie jednostki w kraju prowadzące tę działalno ść, niezależnie od źródeł 
pochodzenia środków, w relacji do PKB. 
[2] Nakłady wewnętrzne poniesione na działalność ba dawczą i rozwojową przez 
jednostki prowadzące tę działalność w kraju, należą ce do sektora przedsiębiorstw 
(BERD), niezależnie od źródeł pochodzenia środków, w relacji do PKB. 
Obszar: Małe i średnie przedsiębiorstwa 
Przemiany strukturalne sektora, Nowe formy działani a i współpracy, Nowoczesne instrumenty wsparcia  
Udział gospodarstw rolnych o powierzchni 
od 1-5 ha użytków rolnych w ogólnej liczbie 
gospodarstw rolnych % 51  
(2014) 46 40 MRiRW na 
podstawie 
GUS Udział gospodarstw rolnych o powierzchni od 1 do 5 ha użytków rolnych w ogólnej 
liczbie gospodarstw rolnych, wyrażony w %. 
Dynamika przychodów ogółem dla: 
[1] małych przedsiębiorstw niefinansowych 
[2] średnich przedsiębiorstw 
niefinansowych  % [1] 100 
(2015) 
[2] 103 
(2015) 110 
 
115 115 
 
120 MR na 
podstawie 
GUS  Dynamika przychodów ogółem (przychodów z całokształ tu działalności), obliczana 
rok do roku. Małe przedsiębiorstwa niefinansowe – o  liczbie pracujących między 10 
a 49 osób. Średnie przedsiębiorstwa niefinansowe – o liczbie pracujących między 50 
a 249 osób 
Miejsce Polski w rankingu NES GEM dla 
obszaru pn. Polityka rządowa na rzecz 
przedsiębiorczości 
dla kategorii (w przedziale między 10. a 15. 
miejscem) pozycja 16 
(2014) 15 13 MR na 
podstawie 
GEM Ranking Global Entrepreneurship Monitor (GEM) 
Monitor Polski – 300 –  Poz. 260 
 
299 Obszar: Kapitał dla rozwoju 
Trwałe zwiększenie stopy inwestycji i ich jakości w  dłuższej perspektywie przy większym wykorzystaniu środków krajowych   
Stopa inwestycji124 % 20,1 
(2015) 22,0–25,0 25,0 GUS Relacja wartości nakładów brutto na środki  trwałe do wartości Produktu Krajowego 
Brutto. 
Oszczędności brutto gospodarstw 
domowych w relacji do PKB % 1,7 
(2014) 2,2 >5,0 GUS/NBP Relacja wartości dochodów do dyspozycj i brutto gospodarstw domowych 
nieprzeznaczonych na cele konsumpcyjne do wartości Produktu Krajowego Brutto. 
Obszar: Ekspansja zagraniczna 
Zwiększenie umiędzynarodowienia polskiej gospodarki . Zwiększenie eksportu towarów zaawansowanych techn ologicznie  
Średnioroczne tempo wzrostu wartości eksportu towarów  % 6,8
125 
(2009–2014) 7,2 
(2015–2020) 6,8 
(2021–
2030) GUS Tempo zmian w czasie określające średnioroczny wzrost lub spadek wartości 
eksportu towarów, wyliczone za pomocą średnioroczne go indeksu łańcuchowego. 
Udział eksportu wyrobów wysokiej techniki w eksporcie ogółem % 8,5 
(2015) 10,0 15,0 Eurostat Udział wartości wyeksportowanych wyrobów odznaczających się wysoką 
intensywnością B+R (R&D intensity) do wartości eksp ortu ogółem, wyrażony w %. 
Stan należności z tytułu polskich 
bezpośrednich inwestycji zagranicznych 
(BIZ) mld EUR 22,0 
(2015) ok. 25,0  ok. 33,5  NBP Stan należności z tytułu polskich bezpośrednich inw estycji zagranicznych – stan 
należności z tytułu polskich bezpośrednich inwestyc ji dokonywanych za granicą, 
wyrażony na dzień 31 grudnia danego roku 
Cel szczegółowy II – Rozwój społecznie i terytorial nie zrównoważony 
Obszar: Spójność społeczna  
Redukcja ubóstwa i wykluczenia społecznego oraz pop rawa dostępu do usług świadczonych w odpowiedzi na wyzwania demograficzne. Wzrost i poprawa wykorzysta nia potencjału ludzkiego na rynku pracy   
Wskaźnik zatrudnienia kobiet 
z najmłodszym dzieckiem w wieku do 5 lat 
wg BAEL % 64,1 
(2015) 65,0 70,0 GUS Udział pracujących kobiet z najmłodszym dz ieckiem w wieku do 5 lat w ogólnej 
liczbie kobiet z najmłodszym dzieckiem w wieku do 5  lat (w %). 
Stopa ubóstwa skrajnego % 6,5 (2015) 5,5 4,5 GUS Odsetek osób w gospodarstwach domowych, w k tórych poziom wydatków 
(obejmujących również wartość artykułów otrzymanych  bezpłatnie oraz wartość 
spożycia naturalnego) był niższy od przyjętej grani cy ubóstwa skrajnego (minimum 
egzystencji). Minimum egzystencji uwzględnia jedyni e te potrzeby, których 
zaspokojenie nie może być odłożone w czasie, a kons umpcja niższa od tego poziomu 
prowadzi do biologicznego wyniszczenia. Obliczane j est ono przez Instytut Pracy 
i Spraw Socjalnych (IPiSS). 
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem 
relatywnym (po uwzględnieniu 
w dochodach transferów społecznych) % 17,6 
(2015) 14,0 12,0 GUS Odsetek osób, których ekwiwalentny dochód do dyspozycji (po uwzględnieniu 
w dochodach transferów społecznych) jest niższy od granicy ubóstwa ustalonej na 
poziomie 60% krajowej mediany ekwiwalentnych dochod ów do dyspozycji. 
Odsetek dzieci w wieku 0-3 lata objętych 
różnymi formami opieki instytucjonalnej % 8,1 
(2015) 10,0 33,0 MRPiPS Stosunek liczby dzieci objętych opieką instytucjonalną (tj. w żłobkach, klubach 
dziecięcych, przez dziennego opiekuna lub przez nia nię) do liczby dzieci w grupie 
                                                           
124 Wartości pośrednia i docelowa odnoszą się do średn iego poziomu zakładanego dla lat 2020–2030 
125 Wskaźnik średniorocznego tempa zmian został wylicz ony na podstawie wartości w EUR 
Monitor Polski – 301 –  Poz. 260 
 
300 wieku do ukończenia 3. roku życia (wyrażony w %). 
Wskaźnik aktywnego starzenia się (AAI) wskaźnik 
syntetyczny 28,1 
(2014) 30,0 35,0 MRPiPS Wskaźnik aktywnego starzenia się został  utworzony poprzez połączenie miar 
z czterech dziedzin, którymi są: 
1. zatrudnienie; 
2. uczestnictwo w życiu społeczeństwa; 
3. niezależne życie w zdrowiu i bezpieczeństwie; 
4. możliwości i warunki sprzyjające aktywnemu starz eniu się. 
Na każdą z dziedzin składają się wskaźniki cząstkow e (łącznie 22). W ramach 
wskaźnika aktywnego starzenia się (AAI) można uzysk ać wynik punktowy w skali od 
0 do 100, gdzie im większa wartość punktowa, tym wi ększy wkład osób starszych 
w społeczeństwo i tym lepsze warunki sprzyjające ak tywnemu starzeniu się. 
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20–64 
lata wg BAEL % 67,8 
(2015) 71,0 73,0 GUS Udział pracujących w wieku 20–64 lata w og ólnej liczbie ludności w tej samej grupie 
wieku (w %). 
Współczynnik obciążenia demograficznego 
osobami starszymi współczynnik 22,8 
(2015) 28,5 35,4 GUS Liczba osób (starszych w wieku 65 lat i więcej) przypadająca na 100 osób w wieku 
15–64 lata. 
Liczba mieszkań przypadająca na 1000 mieszkańców sztuki 367  
(2015) 389 435 GUS Stosunek liczby mieszkań do liczby ludności. Zgodni e z definicją, mieszkanie to lokal 
składający się z jednej lub kilku izb i pomieszczeń  pomocniczych, przeznaczony na 
stały pobyt osób – wybudowany lub przebudowany do c elów mieszkalnych; 
konstrukcyjnie wydzielony trwałymi ścianami w obręb ie budynku, do którego to 
lokalu prowadzi niezależne wejście z klatki schodow ej, ogólnego korytarza, wspólnej 
sieni bądź z ulicy, podwórza lub ogrodu. 
Obszar: Rozwój zrównoważony terytorialnie 
Zrównoważony rozwój kraju wykorzystujący indywidual ne potencjały endogeniczne poszczególnych terytorió w. Wzmacnianie regionalnych przewag konkurencyjnych  w oparciu o specjalizacje gospodarcze i 
nowe nisze rynkowe wskazane na poziomie krajowym i regionalnym. Podniesienie skuteczności i jakości wd rażania polityk ukierunkowanych terytorialnie.  
Udział nakładów inwestycyjnych sektora 
prywatnego w inwestycjach ogółem: 
1) Polska, 2) wybrane województwa % 1) 62,6 
2) 51,2 
(2014) zbliżenie 
poziomu 
wybranych 
województw 
do poziomu 
średniej 
krajowej zbliżenie 
poziomu 
wybranych 
województw 
do poziomu 
średniej 
krajowej GUS Dane o nakładach inwestycyjnych obejmują nakład y finansowe lub rzeczowe, 
których celem jest stworzenie nowych środków trwały ch lub ulepszenie 
(przebudowa, rozbudowa, rekonstrukcja lub moderniza cja) istniejących obiektów 
majątku trwałego, a także nakłady na tzw. pierwsze wyposażenie inwestycji. 
Wartość nakładów inwestycyjnych prezentowana jest w g sektorów gospodarki 
narodowej. Podziału nakładów inwestycyjnych według województw dokonano na 
podstawie faktycznej lokalizacji inwestycji.  
W przypadku wybranych województw wskaźnik jest defi niowany jako łączny udział 
grupy 4 województw o najniższym udziale inwestycji sektora prywatnego w 
inwestycjach ogółem, znacznie niższym niż przeciętn ie w Polsce (w roku 2014 do 
grupy wybranych województw zalicza się województwa:  podlaskie, pomorskie, 
warmińsko-mazurskie i zachodniopomorskie). 
Zróżnicowanie wartości dodanej brutto na 
1 pracującego na poziomie województw 
(NTS 2): 1) ogółem, 2) sekcja A % 1) 14,8 
2) 44,3 
(2014) utrzymanie 
poziomu utrzymanie 
poziomu GUS Zróżnicowanie jest mierzone wskaźnikiem dyspers ji, który jest definiowany jako 
suma wartości bezwzględnych różnic między wojewódzk imi, a krajową wartością 
dodaną brutto na 1 pracującego, ważonych udziałem l iczby pracujących 
poszczególnych województw, wyrażona w procentach kr ajowej wartości dodanej 
brutto na 1 pracującego (ogółem/sekcja A). 
Monitor Polski – 302 –  Poz. 260 
 
301 Zróżnicowanie PKB na 1 mieszkańca na 
poziomie podregionów (NTS 3)  % 34,0 
(2014) utrzymanie 
poziomu utrzymanie 
poziomu GUS Zróżnicowanie jest mierzone wskaźnikiem dyspersji, który jest definiowany jako sum 
wartości bezwzględnych różnic między wartościami dl a podregionów a krajową 
wartością PKB na 1 mieszkańca, ważonych udziałem li czby ludności poszczególnych 
podregionów, wyrażona w procentach krajowego PKB na  1 mieszkańca.  
Wartość wskaźnika dyspersji PKB na 1 mieszkańca obl iczonego na poziomie 
podregionów dla kraju będzie wynosić zero, jeśli wa rtości PKB na 1 mieszkańca we 
wszystkich podregionach kraju byłyby jednakowe. Prz ykładowo, wartość tego 
wskaźnika wynosząca 34% będzie oznaczała, że wartoś ci PKB na 1 mieszkańca we 
wszystkich podregionach (ważone udziałami liczby lu dności) różnią się od wartości 
krajowej średnio o 34%. Zakładając stałą strukturę liczby ludności według 
podregionów, wskaźnik ten będzie wzrastał, jeżeli r óżnice w PKB na 1 mieszkańca 
między podregionami będą się zwiększały. 
Relacja przeciętnych rocznych dochodów 
do dyspozycji netto na 1 osobę 
w gospodarstwie domowym na wsi do 
miasta % 69,5 
(2015) 72 75 GUS Udział rocznego przeciętnego dochodu do dysp ozycji gospodarstw domowych 
mieszkających na wsi do przeciętnego dochodu do dys pozycji gospodarstw 
domowych mieszkających w miastach, wyrażony w %. 
Cel szczegółowy III - Skuteczne państwo i instytucj e służące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu i go spodarczemu  
Obszar: Prawo w służbie obywatelom i gospodarce 
Uproszczenie prawa zapewniające lepsze warunki dla działalności gospodarczej i realizacji potrzeb obyw ateli  
Wskaźnik globalnej konkurencyjności GCI - 
obciążenia regulacyjne pozycja w 
rankingu  122 
(2015) 97 80 Światowe 
Forum 
Ekonomiczne Miejsce w rankingu Globalnej Konkurencyjności okreś lającym zdolności 
poszczególnych państw do długookresowego wzrostu go spodarczego, pod 
względem wskaźnika obciążeń regulacyjnych. 
Średni czas dochodzenia należności 
z umów drogą sądową dni 685 
(2014) mniej niż 600  mniej niż 
600  Bank 
Światowy Średni czas dochodzenia należności z umów drogą sąd ową od momentu złożenia 
przez sprzedającego pozwu w sądzie do chwili odzysk ania przez niego długu. 
Wskaźnik jakości stanowionego prawa  wskaźnik 
przyjmujący 
wartości od 
minus 2,5 do 
2,5 1,0 
(2015) 1,3 1,5 Bank 
Światowy Wskaźnik przedstawia postrzeganie zdolności rządu d o tworzenia i wdrażania 
prawidłowej polityki i regulacji, które umożliwiają  promowanie rozwoju sektora 
prywatnego. Wskaźnik może przyjmować wartości od mi nus 2,5 do 2,5, przy czym 
im wyższa wartość, tym sytuacja jest bardziej korzy stna. 
Obszar: Instytucje prorozwojowe i strategiczne zarz ądzanie rozwojem 
Inkluzywne i skuteczne instytucje publiczne – dostę pne i otwarte dla obywateli oraz przedsiębiorców. B udowa zintegrowanego systemu planowania w wymiarze społecznym, gospodarczym i przestrzennym  
Wskaźnik efektywności rządzenia  wskaźnik 
przyjmujący 
wartości od 
minus 2,5 do 
2,5 0,8 
(2015) 1,0 1,3 Bank 
Światowy Ocena jakości świadczenia usług publicznych, jakośc i biurokracji, kompetencji 
urzędników państwowych, niezależności administracji  państwowej (służby cywilnej) 
od politycznych nacisków, społecznej wiarygodności władzy w zakresie prowadzonej 
polityki. Wskaźnik może przyjmować wartości od minu s 2,5 do 2,5, przy czym im 
wyższa wartość, tym sytuacja jest bardziej korzystn a. 
Cyfrowe plany zagospodarowania  % 66 100 . Analiza 
badania 
PZP 1, MIiB Udział powierzchni obowiązujących planów miejscowyc h w postaci elektronicznej 
w powierzchni planów ogółem. 
Monitor Polski – 303 –  Poz. 260 
 
302 Maksymalny czas trwania procedury 
uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę dni >200 
(2013–2015) <100 <60 kontrola NIK 
w woj. 
Mazowieckim 
MIiB  
Obszar: E-państwo 
Cyfrowe państwo usługowe  
Odsetek osób korzystających z Internetu w kontaktach z administracją publiczną do 
przekazywania wypełnionych formularzy % 16 
(2015) 32 40 Eurostat Odsetek osób w wieku 16–74 lata korzyst ających z Internetu w kontaktach 
z administracją publiczną do przekazywania wypełnio nych formularzy (w ciągu 
ostatnich 12 miesięcy). 
 
Obszar: Finanse publiczne 
Stabilne, efektywne i zrównoważone finanse publiczn e 
Deficyt sektora instytucji rządowych 
i samorządowych % PKB 2,6 
(2015) <3 <3 GUS Stosunek wartości deficytu sektora instytucj i rządowych i samorządowych w danym 
roku do wartości nominalnej Produktu Krajowego Brut to w tym samym roku, 
wyrażony w %. 
 
Dług sektora instytucji rządowych 
i samorządowych % PKB 51,1 
(2015) 
 <60 <60 GUS Stosunek wartości długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w danym 
roku do wartości nominalnej Produktu Krajowego Brut to w tym samym roku, 
wyrażony w %.  
Dochody podatkowe sektora instytucji 
rządowych i samorządowych % PKB 19,8 
(2015) powyżej 20 powyżej 20 GUS/MF Stosunek sumy wartości dla następ ujących transakcji ESA2010:  
– podatki związane z produkcją i importem (D.2),  – podatki bieżące od dochodów majątku itp. (D.5),  
– podatki od kapitału (D.91)  
sektora instytucji rządowych i samorządowych w dany m roku do wartości 
nominalnej Produktu Krajowego Brutto w tym samym ro ku, wyrażony w %. 
Stopa inwestycji sektora instytucji 
rządowych i samorządowych % PKB 4,4 
(2015) powyżej 
średniej dla 
krajów UE powyżej 
średniej dla 
krajów UE GUS Stosunek wartości nakładów środków trwałych w s ektorze instytucji rządowych 
i samorządowych (transakcja ESA2010 P.51g) w danym roku do wartości nominalnej 
Produktu Krajowego Brutto w tym samym roku, wyrażon y w %. 
 
Obszar: Efektywność wykorzystania środków UE 
Wykorzystanie środków z budżetu Unii Europejskiej w  sposób przekładający się na trwałe efekty rozwojow e 
Udział wsparcia zwrotnego w finansowaniu 
przedsięwzięć współfinansowanych 
z środków UE % 5 
(2014–2020) 7 25 Monitoring 
UP Wsparcie zwrotne – dotacja, która może zostać umorzona w całości lub w części po spełnieniu określonych warunków. 
Monitor Polski – 304 –  Poz. 260 
 
303 Udział polskich przedsięwzięć/projektów 
w wartości programów zarządzanych przez 
KE126 % 1 (2014) 2,5 5 KPK/MF Udział transferów do Polski w relacji do c ałości kwot przekazanych do państw 
członkowskich w ramach następujących programów WRF 2014–2020: Program 
Horyzont 2020, Program Euratom nt. Badań i Szkoleń (Euratom Research and 
Training Programme), Program COSME, Inicjatywa Łącz ąc Europę 
(Energia+Transport+ICT).  
Obszary wpływające na osiąganie celów Strategii  
Obszar: Kapitał ludzki i społeczny 
Poprawa jakości kapitału ludzkiego. Zwiększenie udz iału kapitału społecznego (w tym organizacji społec zeństwa obywatelskiego) w rozwoju społeczno-gospoda rczym  
Osoby dorosłe uczestniczące w kształceniu 
lub szkoleniu (w wieku 25–64 lata) % 3,5 
(2015) 4,2 9 GUS Udział osób w wieku 25–64 lata uczących się l ub dokształcających w ludności 
ogółem w tej samej grupie wieku (wyrażony w %). 
Stopa bezrobocia absolwentów szkół 
prowadzących kształcenie zawodowe wg 
BAEL % 33,8 
(2015) 36 21 GUS Udział bezrobotnych absolwentów w wieku 15–3 0 lat, którzy w ciągu 12 ostatnich 
miesięcy ukończyli szkołę policealną, średnią zawod ową lub zasadniczą zawodową 
i nie kontynuują nauki w ogólnej liczbie aktywnych zawodowo absolwentów 
w wieku 15–30 lat z wykształceniem policealnym, śre dnim lub zasadniczym 
zawodowym (w %).  
Przeciętne trwanie życia w zdrowiu 
(HLY) lata kobiety: 62,7 
mężczyźni: 
59,2 
(2014) kobiety 
i mężczyźni: 
podwyższenie 
wartości 
wskaźnika kobiety: 75 
mężczyźni: 
69 Eurostat Przeciętne trwanie życia w zdrowiu – okreś la oczekiwaną liczbę lat, jaką osoba ma 
do przeżycia bez niepełnosprawności. 
Wskaźnik zaufania do władz lokalnych miasta/gminy % 49,5 
(2015) wzrost wzrost GUS  Odsetek osób w wieku 16 lat lub więcej, które zdecydowanie mają zaufanie lub raczej mają zaufanie do władz lokalnych miasta/gmin y. 
Udział osób zatrudnionych w III sektorze w stosunku do ogółu zatrudnionych 
w gospodarce narodowej % 0,9 
 2 3 GUS Stosunek przeciętnej rocznej liczby osób zatr udnionych w organizacjach non-profit 
(stowarzyszenia i podobne organizacje społeczne, fu ndacje, społeczne podmioty 
wyznaniowe, samorząd zawodowy i gospodarczy, organi zacje pracodawców, związki 
zawodowe i partie polityczne) do ogółu przeciętnej liczby zatrudnionych w 
gospodarce narodowej w danym roku (pracujących z wy kluczeniem pracodawców 
i pracujących na własny rachunek w przeliczeniu na pełne etaty). 
Obszar: Cyfryzacja 
Wzmocnienie cyfrowego rozwoju kraju 
[1] Odsetek gospodarstw domowych 
w zasięgu dostępu do Internetu 
o przepustowości co najmniej 30 Mb/s 
(EAC) 
[2] Odsetek gospodarstw domowych 
korzystających z dostępu do Internetu 
o przepustowości przynajmniej 100 Mb/s % [1] 60,71 
(2015) 
 
 
[2] 5,5 
(2015) [1] 100 
 
 
 
[2] 50 [1] 100 
 
 
 
[2] 100 UKE Udział gospodarstw domowych znajdujących się w zasięgu dostępu do Internetu 
o przepustowości co najmniej 30 Mb/s lub 100Mb/s w ogólnej liczbie gospodarstw 
domowych. 
                                                           
126 Podane w wierszu wartości są uśrednione dla progra mów zarządzanych centralnie przez KE. Jednak należy  mieć na względzie, że udział polskich przedsięwzię ć w ramach CEF Transport jest na znacznie wyższym p oziomie. 
Monitor Polski – 305 –  Poz. 260 
 
304 Obszar: Transport 
Zwiększenie dostępności transportowej oraz poprawa warunków świadczenia usług związanych z przewozem t owarów i pasażerów  
Wskaźnik Międzygałęziowej dostępności 
transportowej (WMDT) wskaźnik 
syntetyczny  35,9 (2015) 43 
(2023) 45 Badanie MR-
PAN Wskaźnik stanowi syntetyczną miarę jakościową wzaje mnej potencjalnej 
dostępności czasowej najważniejszych krajowych ośro dków osadniczych oraz 
węzłów transportowych (wewnętrznych i granicznych) uwzględniającą wszystkie 
podstawowe rodzaje transportu (w proporcji do ich u działu w pracy przewozowej) 
oraz ważoną poziomem rozwoju społeczno-gospodarczeg o. 
Udział masy ładunków transportu 
intermodalnego w ogólnej masie ładunków 
przewożonej transportem kolejowym % 4,63 
(2015) 5–6 do 
wyliczenia 
w trakcie 
ewaluacji UTK Udział masy ładunków transportu intermodalnego do ogólnej masy ładunków 
przewożonych transportem kolejowym, wyrażony w %. T ransport intermodalny to 
przewóz ładunków wykorzystujących więcej niż jeden rodzaj transportu, przy użyciu 
tylko jednej jednostki transportowej, np. kontenera , bez przeładunku samego 
towaru przy zmianie rodzaju transportu. 
Długość linii kolejowych pozwalających na 
ruch pociągów pasażerskich z prędkością 
techniczną powyżej 160 km/h km 90 
(2015) 350 
(2023)  KPK Długość torów linii kolejowych w kilometrach p ozwalających na ruch pociągów 
pasażerskich z prędkością techniczną powyżej 160 km /h. Prędkość techniczna jest 
rozumiana jako maksymalna dopuszczalna prędkość, z jaką mogą kursować pociągi 
na danym fragmencie linii kolejowej. 
Średnia prędkość kursowania pociągów towarowych na sieci linii PLK S.A. km/h 27 
(2014) 40 
(2023)  KPK  
Liczba przewozów pasażerów komunikacją miejską w przeliczeniu na 1 mieszkańca 
obszarów miejskich szt. 166,8 
(z metrem) 
(2015) 200 220 GUS Stosunek liczby przewozów pasażerów komunik acją miejską do liczby ludności 
w miastach (wg faktycznego miejsca zamieszkania). 
Udział autobusów na alternatywne paliwo 
w ogólnej liczbie autobusów służących do 
obsługi transportu miejskiego % 3,6 
(2015) 4,2 16 GUS Udział liczby autobusów na alternatywne pali wo w liczbie autobusów służących do 
obsługi transportu miejskiego ogółem. Alternatywne paliwo obejmuje tutaj paliwo gazowe or az elektryczne. 
Długość śródlądowych dróg wodnych 
o znaczeniu międzynarodowym km 214 
(2015)   1186,1 GUS/MGMiŻŚ Długość w kilometrach śródlądowyc h dróg wodnych zaklasyfikowanych na 
podstawie parametrów klasyfikacyjnych do klasy drog i wodnej IV, Va i Vb. 
Obszar: Energia 
Zapewnienie powszechnego dostępu do energii, pochod zącej z różnych źródeł  
Stosunek pozyskania energii ogółem do 
globalnego zużycia energii % 71 utrzymanie 
powyżej 
poziomu 60 utrzymanie 
powyżej 
poziomu 60 Ministerstwo 
Energii Stosunek pozyskania energii ogółem do globalnego zu życia energii 
Zużycie energii pierwotnej  Mtoe 89,1 
(2014) 96,4 . Eurostat Krajowe zużycie energii brutto obejmuje pozyskanie,  saldo wymiany, bunkier 
i zmianę zapasów nośników energii. Pozycja pozyskan ie obejmuje wyłącznie 
pierwotne nośniki energii, natomiast pozostałe pozy cje równania obejmują zarówno 
pierwotne, jak i pochodne nośniki energii. Uwzględn iane nośniki oraz definicje 
pozycji bilansowych są zgodne z metodologią Eurosta tu. Zużycie nieenergetyczne 
obejmuje takie nośniki jak smary, rozpuszczalniki, asfalty, które z racji swoich 
fizycznych właściwości zużywane są nie w celach ene rgetycznych oraz paliwa, które 
są wykorzystane jako surowce do wytwarzania produkt ów nie paliwowych. 
Monitor Polski – 306 –  Poz. 260 
 
305 SAIDI min 243,6 
(2015) 150 50 Ministerstwo 
Energii Wskaźnik przeciętnego systemowego trwania przerwy d ługiej i bardzo długiej w 
przeliczeniu na jednego odbiorcę. 
Liczba punktów szybkiego ładowania 
pojazdów elektrycznych szt. n/d 400 powyżej 400 Ministerstwo 
Energii Wskaźnik związany z Planem Rozwoju Elektromobilnośc i w Polsce. 
Liczba punktów wolnego ładowania pojazdów elektrycznych szt. n/d 6 000 powyżej 
6 000 Ministerstwo 
Energii Wskaźnik związany z Planem Rozwoju Elektromobilnośc i w Polsce. 
Liczba obszarów zrównoważonych energetycznie na poziomie lokalnym 
(klastry energii, spółdzielnie energetyczne, 
itp.) szt. n/d 30 300 Ministerstwo 
Energii  
Udział energii ze źródeł odnawialnych 
w końcowym zużyciu energii brutto127 % 11,45 
(2014) 15 . Eurostat Końcowe zużycie energii brutto oznacza nośniki ener gii dostarczane do celów 
energetycznych przemysłowi, sektorowi transportowem u, gospodarstwom 
domowym, sektorowi usługowemu, w tym świadczącemu u sługi publiczne, 
rolnictwu, leśnictwu i rybołówstwu, łącznie ze zuży ciem energii elektrycznej i ciepła 
przez przemysł energetyczny na wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła oraz 
łącznie ze stratami energii elektrycznej i ciepła p odczas przesyłania i dystrybucji. 
Liczba punktów wyposażonych w moduły 
inteligentnego opomiarowania szt. n/d 1 000 1 000 000 Ministerstwo 
Energii  
Obszar: Środowisko 
Rozwój potencjału środowiska na rzecz obywateli i p rzedsiębiorców  
Krajowy wskaźnik średniego narażenia na pył PM2,5 µg/m
3 23 
(2015) 
jako średnia z 
lat 2013–2015 18 18 GIOŚ Średni poziom substancji w powietrzu wyznac zony na podstawie pomiarów 
przeprowadzonych na obszarach tła miejskiego w mias tach o liczbie mieszkańców 
większej niż 100 tys. i aglomeracjach na terenie ca łego kraju; sposób obliczania KW 
określa rozporządzenie Ministra Środowiska z 13.09. 2012 r. w sprawie sposobu 
obliczania wskaźników średniego narażenia oraz spos obu oceny dotrzymania pułapu 
stężenia ekspozycji (Dz. U. poz. 1029). 
Wskaźnik jakości powietrza = (liczba stref 
z przekroczeniami poziomu 
dopuszczalnego pyłu PM10/46 stref, 
w których dokonuje się pomiaru)•100% % 91,3 
(2015) max. 45 0 GIOŚ Szczegółowy podział na 46 stref określa rozp orządzenie MŚ z 2.08.2012 r. w sprawie 
stref, w których dokonuje się oceny jakości powietr za. Zgodnie z art. 87 ustawy 
z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska  (Dz. U. z 2016 r. poz. 672, 
z późn. zm.) strefę stanowi: 
1) aglomeracja o liczbie mieszkańców większej niż 2 50 tysięcy; 
2) miasto o liczbie mieszkańców większej niż 100 ty sięcy; 
3) pozostały obszar województwa, niewchodzący w skł ad miast o liczbie 
mieszkańców większej niż 100 tysięcy oraz aglomerac ji. 
Poziom dopuszczalny to stężenie substancji, które m a być osiągnięte w określonym 
terminie i po tym terminie nie powinno być przekrac zane. Jest standardem jakości 
powietrza – w tym wypadku w zakresie PM10. 
                                                           
127 Kontrybucja państw członkowskich w realizacji ogóln ounijnego celu OZE będzie przedmiotem dyskusji pańs tw członkowskich w ramach prac nad dyrektywą w tym zakresie. Komisja Europejska zaprezentuje projekt n a 
przełomie 2016/2017 r.  
Monitor Polski – 307 –  Poz. 260 
 
306 Stosunek liczby jednolitych części wód 
powierzchniowych o dobrym stanie do 
ogólnej liczby jednolitych części wód  
monitorowanych w ramach monitoringu 
diagnostycznego w ostatnich 6 latach do 
wszystkich jcwp monitorowanych 
w ramach monitoringu diagnostycznego 
w ostatnich 6 latach w danej kategorii wód % a) 20% stan 
dobry, 80% 
stan zły; 
b) 37% stan 
dobry, 63% 
stan zły 
(2015) . . GIOŚ Ocenę stanu wód powierzchniowych (rzek, jezi or, wód przejściowych 
i przybrzeżnych) wykonuje się w odniesieniu do jedn olitych części wód, na 
podstawie wyników państwowego monitoringu środowisk a i prezentuje poprzez 
ocenę stanu ekologicznego (w przypadku wód, które p owstały w wyniku działalności 
człowieka lub których charakter został w znacznym s topniu zmieniony w 
następstwie fizycznych przeobrażeń, będących wyniki em działalności człowieka, tzn. 
wód sztucznych lub wód silnie zmienionych – poprzez  ocenę potencjału 
ekologicznego, ocenę stanu chemicznego i stanu fizy cznego). 
Monitoring jest realizowany zgodnie z sześcioletnim cyklem gospodarowania 
wodami, wynikającym z przepisów prawa krajowego, tr ansponujących wymagania 
dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rad y z dnia 23 października 
2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania  w dziedzinie polityki wodnej 
zwanej Ramową Dyrektywą. 
Osiągnięty poziom recyklingu 
i przygotowania do ponownego użycia 
papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła 
z odpadów komunalnych % 26,0128 
(2014) 50,0 . MŚ 
Wskaźnik obliczany jako stosunek wagi zebranych odp adów podzielonych na 
wymienione frakcje do ogólnej masy odpadów komunaln ych. 
Procent obszarów Natura 2000 
posiadających planistyczne instrumenty 
zarządzania % 47 75,0 100,0 GDOŚ Wskaźnik wyrażony iloczynem liczby przyj ętych dokumentów (planów zadań 
ochronnych (PZO) i Planów ochrony) wskazanych w ustawie o ochronie przyrody  do 
sumy obszarów Natura 2000, wyznaczonych na podstawi e dyrektywy Parlamentu 
Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopad a 2009 r. w sprawie ochrony 
dzikiego ptactwa i dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie 
ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory. 
Obszar: Bezpieczeństwo narodowe 
Poprawa odporności państwa na współczesne zagrożeni a i zdolności przeciwdziałania im. Zwiększenie pozi omu bezpieczeństwa i porządku publicznego, jako war unek dla rozwoju kraju  
Udział wydatków na obronę narodową 
w PKB % 1,95 
(2015) 2,2 2,5 Ministerstwo 
Obrony 
Narodowej  
Udział wydatków z budżetu państwa na badania naukowe i prace rozwojowe 
w dziedzinie obronności państwa 
w wydatkach budżetu państwa na obronę 
narodową ogółem % 2,37 
(2015) 2,5 3,0 Ministerstwo 
Obrony 
Narodowej Procentowy udział sumy wydatków z budżetu państwa n a badania naukowe i prace 
rozwojowe w dziedzinie obronności państwa w ogólnej  sumie wydatków budżetu 
państwa na obronę narodową. 
Odsetek Polaków, którzy oceniają Polskę 
jako kraj bezpieczny % 66 
(2015) 75 77 CBOS Odsetek respondentów, którzy udzielili twie rdzącej odpowiedzi na pytanie: 
"Czy, Pana(i), zdaniem Polska jest krajem, w którym  żyje się bezpiecznie?". 
Odsetek Polaków, którzy deklarują 
poczucie bezpieczeństwa w miejscu 
zamieszkania % 88 
(2015) 92 93 CBOS Odsetek osób, które uważają, że w ich miejscu zamie szkania (dzielnica, osiedle, 
wieś) jest bezpiecznie i spokojnie. 
                                                           
128 Na podstawie corocznego sprawozdania sporządzonego  przez urzędy marszałkowskie i przekazanego do Mini sterstwa Środowiska. 
Monitor Polski – 308 –  Poz. 260 
 
307 3. Synteza Raportu z konsultacji społecznych 
1. Cel i podstawy prawne konsultacji społecznych  
Celem konsultacji społecznych było stworzenie możli wości, aby każdy obywatel mógł wyrazić opinię 
o projekcie Strategii na rzecz Odpowiedzialnego  Rozwoju , jak również zgłosić swoje uwagi, spostrzeżenia 
i pomysły do SOR.  Konsultacje społeczne projektu Strategii oficjalnie trwały od 29 lipca do 30 września 2016 r., jednak przy 
ostatecznej redakcji tekstu uwzględniano również op inie zgłaszane po tym terminie. 
Wśród podstaw prawnych konsultacji publicznych doku mentów należy wskazać przede wszystkim art. 7 
ust. 4 ustawy z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów  (Dz. U. z 2012 r. poz. 392, z późn. zm.) oraz art.  38 
ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracj i rządowej  (Dz. U. z 2016 r. poz. 543, z późn. zm.), które 
zobowiązują rząd i poszczególnych ministrów do wspó łdziałania przy realizacji polityki państwa 
z samorządem terytorialnym przedstawicielami środow isk zawodowych i twórczych oraz z organizacjami 
społecznymi. Tryb przeprowadzania konsultacji dotyc zących projektów rządowych został określony 
przepisami regulaminu pracy Rady Ministrów. Wymóg k onsultowania projektów strategii rozwoju 
z jednostkami samorządu terytorialnego, partnerami społecznymi i gospodarczymi oraz Komisją Wspólną 
Rządu i Samorządu Terytorialnego wynika z przepisów  ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach 
prowadzenia polityki rozwoju . 
Obowiązek konsultowania projektów dokumentów wynika również z ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie 
Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu s połecznego (Dz. U. poz. 1240) oraz ustawy z dnia 6 maja 
2005 r. o Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Teryto rialnego oraz o przedstawicielach Rzeczypospolitej 
Polskiej w Komitecie Regionów Unii Europejskiej (Dz. U. poz. 759).  
Uwagi, opinie i recenzje zgłaszane podczas konsulta cji społecznych pozwoliły na doprecyzowanie zapisów 
Strategii w taki sposób, aby jak najszersza część społeczeńst wa utożsamiała się z jej zapisami Strategii 
i współdziałała przy jej realizacji. Wszyscy obywat ele Polski mogą bowiem odnieść konkretne korzyści d zięki 
realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju . Właśnie dlatego tak ważne jest zrozumienie 
i akceptacja przez polskie społeczeństwo kwestii ujętych w tym dokumencie. 
2. Przebieg konsultacji społecznych  Konsultacje społeczne były prowadzone w sposób wielowymiarowy  – drogą elektroniczną, w postaci 
bezpośrednich spotkań i konferencji, zarówno krajow ych, regionalnych, jak i powiatowych oraz poprzez 
bezpośrednie skierowanie projektu do recenzji i opi nii określonych środowisk i grup interesariuszy. 
Projekt Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  został udostępniony w dniu 29 lipca 2016 r. 
na stronie internetowej Ministerstwa Rozwoju . Zapewniono możliwość zgłaszania uwag poprzez form ularz 
dostępny na stronie internetowej Ministerstwa Rozwo ju (www.mr.gov.pl) i poprzez skrzynkę mailową: 
strategiarozwoju@mr.gov.pl.  Ogłoszenie o rozpoczęciu konsultacji społecznych zo stało zamieszczone w dniu 10 sierpnia 2016 r. w kil ku 
ogólnopolskich dziennikach – Rzeczpospolita, Puls Biznesu, Dziennik Gazeta Prawn a, Gazeta Polska 
codziennie . 
W ramach konsultacji społecznych zorganizowano licz ne spotkania branżowo-tematyczne , jak również 
konferencje adresowane do poszczególnych środowisk , w tym partnerów społeczno-gospodarczych oraz 
środowisk samorządowych.  Przeprowadzono 12 konferencji/spotkań konsultacyjny ch w różnych regionach Polski  poświęconych 
poszczególnym tematom społeczno-gospodarczym wskaza nym w Strategii. Konferencje konsultacyjne były 
transmitowane on-line na stronie MR . Równolegle do tych konferencji w 37 powiatach  w każdym 
województwie odbywały się spotkania kierownictwa MR  i innych resortów  promujące Strategię. 
Harmonogram wszystkich spotkań został udostępniony na stronie internetowej Ministerstwa Rozwoju.  
Pierwsza konferencja inaugurująca formalnie proces konsultacji społecznych odbyła się 31 sierpnia 2016  r. 
w Warszawie pn. Uwarunkowania i wyzwania rozwojowe kraju  z udziałem Pana Mateusza Morawieckiego, 
Monitor Polski – 309 –  Poz. 260 
 
308 Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Rozwoju. Kolej ne konferencje w regionach i spotkania w powiatach 
trwały przez cały wrzesień. Dodatkowo kierownictwo Ministerstwa prezentowało główne wątki wynikające 
ze Strategii w trakcie wielu innych spotkań i wydarzeń (m.in. w trakcie Forum Ekonomicznego w Krynicy 
w dniach 6–8 września 2016 r.). 
Projekt Strategii został również przekazany do zaopiniowania przez sz erokie grono partnerów społeczno-
gospodarczych . Został on również przekazany do recenzji przedstawicieli środowiska naukowego.  
3. Uczestnicy konsultacji społecznych Konsultacje społeczne przeprowadzone były na poziom ie krajowym, regionalnym i powiatowym. Dokument 
przekazano do opinii, w związku z wymogami ustawowy mi, Radzie Dialogu Społecznego, Radzie Działalności  
Pożytku Publicznego oraz Komisji Wspólnej Rządu i S amorządu Terytorialnego. 
Ponadto adresatami i uczestnikami konferencji i spo tkań były następujące grupy: 
 przedsiębiorcy i pracodawcy; 
 organizacje społeczne (w tym społeczno-zawodowe org anizacje rolników) i pozarządowe; 
 związki zawodowe; 
 władze regionalne; 
 przedstawiciele środowisk naukowych i akademickich.  
4. Wyniki konsultacji społecznych Szeroki zakres konsultacji, a przede wszystkim licz ne spotkania kierownictwa Ministerstwa Rozwoju 
z przedstawicielami różnych środowisk, organizacji pozarządowych, organizacji branżowych oraz 
samorządowcami, został bardzo dobrze przyjęty i doc eniony przez ich uczestników. Spotkania cieszyły si ę 
wysoką frekwencją oraz dużą aktywnością podczas dys kusji.  
Ogółem w trakcie konsultacji uwagi zgłosiło ponad 250 instytucji , osób prywatnych i władz samorządowych. 
Otrzymano ponad 1800 uwag  na prawie 3000 stron . 
Uwagi zgłosili m.in.: 
• członkowie Narodowej Rady Rozwoju przy Prezydencie RP, 
• Rada Działalności Pożytku Publicznego, 
• członkowie Rady Dialogu Społecznego (m.in. NSZZ „So lidarność”, Konfederacja Lewiatan, 
Pracodawcy RP, BCC, OPZZ), 
• inne instytucje, do których zwrócono się pisemnie z  prośbą o opinię (23 podmioty), 
• osoby prywatne w formie listów i e-maili. 
W ramach konsultacji KWRiST wpłynęło łącznie ok. 40 0 uwag m.in. od: 
• Związku Województw RP,  
• Związku Gmin Wiejskich RP,  
• Związku Miast Polskich,  
• zarządów wszystkich województw. 
W ramach Rady Dialogu Społecznego powołano Zespół d s. Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju. 
5. Sposób uwzględnienia uwag w Strategii 
Podczas konsultacji wskazywano na konieczne zmiany i uzupełnienia we wszystkich obszarach SOR. 
Przeprowadzone spotkania wskazały, że istnieje duże  zainteresowanie dyskusją na temat nowego modelu 
prowadzenia polityki gospodarczej  – podstawowych zasad, celów oraz instrumentów ich realizacji. Dużą 
uwagę przyciągnęła też koncepcja projektów strategicznych i projektów flag owych .  
Większość tematów poruszanych w trakcie spotkań pow iatowych dotyczyła problemów lokalnych np.: słabo 
rozwiniętego transportu, problemów lokalnych przeds iębiorców w prowadzeniu działalności (bariery 
administracyjne, prawne). Pojawiały się uwagi, iż Strategia  jest mało przejrzysta i napisana trudnym 
językiem oraz o konieczności uzupełnienia jej o str eszczenie, skrót. 
O ile generalnie wskazywano na dobrą diagnozę i akc eptowano kierunek zmian w polityce społeczno-
gospodarczej, zgłoszono wiele kwestii o strategiczn ym znaczeniu dla rozwoju Polski, które powinny zost ać 
mocniej zaadresowane w ostatecznej wersji SOR. 
Monitor Polski – 310 –  Poz. 260 
 
309 Należą do nich: 
• Szersze i scenariuszowe naszkicowanie kierunków pol ityki publicznej w odpowiedzi na wyzwania 
światowe po roku 2020  
W wyniku zgłoszonych uwag dodano rozdział opisujący  scenariusze rozwojowe do 2030 r.; zapewniono 
większą spójność wewnętrzną Strategii , m.in. między częścią diagnostyczną a działaniami;  między 
celami, działaniami a zakładanymi efektami i wskaźn ikami. Dodano również rozdział o powiązaniach SOR 
z krajowymi i międzynarodowymi dokumentami strategi cznymi warunkującymi zapisy i realizację SOR 
(DSRK, KPZK, Agenda 2030, Strategia Europa 2020, Pa kiet energetyczno-klimatyczny, Porozumienie 
Paryskie). Dodano Syntezę tłumaczącą przyjęty model rozwojowy oraz główne zał ożenia Strategii . 
• Dopracowanie roli i zadań samorządu terytorialnego w realizacji Planu i Strategii na rzecz 
Odpowiedzialnego Rozwoju ; sposobu odpowiedzi polityki regionalnej na proble my rozwojowe 
obszarów zmarginalizowanych i średnich miast tracąc ych funkcje gospodarcze, metody wyrównywania 
dochodów pomiędzy grupami społecznymi i w układzie terytorialnym. 
Następstwem zgłaszanych postulatów było podkreślenie roli regionów w realizacji Strategii (zapisy 
dodane w zasadach realizacji SOR, w obszarze Rozwój zrównoważony terytorialnie  oraz w Systemie 
koordynacji i realizacji SOR ). Rozszerzono i doprecyzowano zapisy odnoszące się  do rozwoju 
regionalnego. Wskazano na potrzebę zmian systemu ko rekcyjno-wyrównawczego w JST (tzw. 
„janosikowego”) oraz nowelizacji ustawy o finansach publicznych . 
• Odpowiedź polityki publicznej na kwestie demografic zne (systemy emerytalne, migracje, polityka 
prorodzinna, kształtowanie pożądanych umiejętności i kwalifikacji itp.). 
Uwypuklono kwestie demograficzne w tekście – dodano  nową zasadę SOR pn. „rozwój świadomy 
demograficznie”, rozszerzono zapisy odnoszące się do demografii – obszar „Spójność społeczna”  
i „Kapitał ludzki i społeczny” . Zaproponowano szczegółowe rozwiązania dot. aktywn ej polityki 
prorodzinnej, poprawy dostępności do usług, opieki nad osobami starszymi oraz polityki rynku pracy, 
edukacji czy szkolnictwa wyższego.  
• Precyzyjne określenie źródeł finansowania Strategii  
Rozdział został uzupełniony o strukturę zadaniową w ydatków (wg zakresu interwencji), wzmocniona 
została kwestia generowania środków na rozwój po 20 20 r., źródła finansowania zostały uzupełnione 
o leasing, oszacowano skalę zaangażowania sektora p rywatnego.   
• Rozwijanie zasobów ludzkich, w tym w szczególności reforma szkolnictwa zawodowego  
W SOR uszczegółowiono zapisy odnoszące się do plano wanych przez rząd reform, w tym w zakresie 
szkolnictwa wyższego i edukacji. 
• Ogólnikowa polityka zdrowotna  
Obszar odnoszący się do instytucji uzupełniono o kw estie związane z reformą ochrony zdrowia – zmiany 
systemowe, instytucjonalne, finansowe i organizacyj ne. W części dotyczącej kapitału ludzkiego wskazano  
zakres interwencji poprawiający efektywność w tym o bszarze. Konkretne propozycje będą rozwijane 
w ramach wskazanych w SOR projektów strategicznych.  
• Kwestie instytucjonalne – potrzeba szerszego spojrz enia na reformy dotyczące systemu stanowienia 
prawa, funkcjonowania instytucji i administracji   
Uzupełniono zapisy Strategii w obszarze odnoszącym się do instytucji, wskazując na potrzebę 
przeprowadzenia oceny efektywności funkcjonowania i nstytucji publicznych, stanowiącej podstawę do 
zmian sposobu ich funkcjonowania i finansowania.  
• System wdrażania Strategii  – monitorowanie projektów strategicznych i flagowych  
W związku z wieloma uwagami dotyczącymi projektów, przeprowadzono ocenę projektów 
strategicznych i flagowych pod kątem ich wpływu na cele SOR (wskaźniki), w oparciu o nią dokonana 
została selekcja projektów, ich ograniczenie, pogru powanie i bardziej precyzyjny opis – dodano załączn ik 
Monitor Polski – 311 –  Poz. 260 
 
310 do SOR w postaci listy projektów, która wskazuje ok res realizacji oraz podmiot odpowiedzialny za każdy  
projekt. System realizacji został przebudowany oraz  identyfikuje główne źródła finansowania 
przedsięwzięć przewidzianych do realizacji w sposób  całościowy (m.in. wskazano pożądane zmiany 
w strukturze wydatków). 
• Kwestie operacjonalizacji koncepcji wspierania wybr anych sektorów/branż ,  w  t y m  w s p ó ł p r a c y  z e  
środowiskiem przedsiębiorców przy proponowaniu konk retnych instrumentów wsparcia. 
Zapisy odnoszące się do sektorów strategicznych czy  też Krajowych Inteligentnych Specjalizacji zostały  
bardziej precyzyjnie opisane. Wskazano również kryt eria wyboru sektorów strategicznych oraz kryteria 
wyłaniania tzw. programów pierwszej prędkości. Okre ślono możliwy zakres wsparcia. 
• System wsparcia innowacji  
W wyniku zgłaszanych uwag przedstawiony został zary s modelu Narodowego Ekosystemu Innowacji 
oraz zilustrowane relacje pomiędzy sektorami strate gicznymi, KIS-ami, technologiami i projektami 
flagowymi. 
• Model polityki energetycznej  
Rozwinięte zostały zapisy dot. energii – dodano wyz wania warunkujące kierunki rozwoju polityki 
energetycznej Polski, uzupełniono zapisy dotyczące nowego modelu polityki energetycznej kraju, 
uzupełniono zapisy odnoszące się do roli OZE, konie czności modernizacji sektora ciepłowniczego, reform  
sektora górnictwa węgla kamiennego.  
• Infrastruktura transportowa  
W części transportowej SOR wzmocniono zapisy dotycząc e uzupełnienia luk w sieci połączeń drogowych 
(autostrady i drogi ekspresowe), kolejowych oraz śr ódlądowych o odpowiedniej jakości w relacjach 
europejskich, w tym TEN-T, rozwoju transportu inter modalnego i inteligentnych sieci transportowych. 
Podkreślono konieczność przechodzenia na transport niskoemisyjny. 
Jednocześnie uporządkowano i ograniczono wskaźniki realizacji celów SOR , zaktualizowano ich wartości 
bazowe i docelowe, dodano definicje wskaźników. 
N a l e ż y  m i e ć  n a  u w a d z e ,  ż e  S O R  j e s t  d o k u m e n t e m  s t r a t egicznym, obejmującym wszystkie najważniejsze 
płaszczyzny funkcjonowania państwa. Strategia zawiera kierunki interwencji państwa i ogólne działania. 
Proponowane w konsultacjach rozwiązania szczegółowe  znajdą odzwierciedlenie w dokumentach 
wdrażających Strategię . 
Monitor Polski – 312 –  Poz. 260 
 
311  
4. Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania n a środowisko 
projektu Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju 
Uzasadnienie, cel i sposób realizacji 
Zgodnie z ustawą z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochr onie, 
udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz oc enach oddziaływania na środowisko,  dalej w tekście 
jako „ustawa ocenowa”, projekt SOR został poddany s trategicznej ocenie oddziaływania na środowisko. 
Ustawa określa wymagania dotyczące przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko 
(SOOŚ), w tym treść Prognozy oddziaływania na środo wisko, sporządzanej do dokumentu ocenianego. 
Obowiązujące polskie przepisy prawne w ww. zakresie  pozostają w pełnej zgodności z postanowieniami 
dyrektywy 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rad y z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny 
wpływu niektórych planów i programów na środowisko (Dz. Urz. WE L 197 z 21.07.2001, str. 30; Dz. Urz. UE 
Polskie wydanie specjalne, rozdział 15, tom 6, str.  157) – tzw. Dyrektywa SEA ( Strategic Environmental 
Assessment ) .  Z g o d n i e  z  a r t .  3  u s t .  1  p r z e d m i o t o w e j  d y r e k t y w y  – postępowanie w sprawie OOŚ będzie 
przeprowadzane dla opracowań, których uchwalenie bą dź przyjęcie może mieć znaczące skutki dla 
środowiska. 
Przedmiotem oceny był projekt SOR w wersji z 29 lip ca 2016 r. Przygotowanie prognozy oddziaływania na 
środowisko SOR (dalej jako Prognoza) zostało powierzone niezależnemu wykonawcy ( Ekovert  Łukasz 
Szkudlarek) wyłonionemu w postępowaniu o udzielenie  zamówienia publicznego.  
W toku procesu oceny strategicznej opinie i uzgodni enia Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (GDOŚ) 
oraz Głównego Inspektora Sanitarnego (GIS) brane by ły pod uwagę dwukrotnie podczas prowadzonej 
procedury strategicznej oceny oddziaływania na środ owisko: podczas uzgadniania zakresu Prognozy oraz n a 
etapie konsultacji społecznych przygotowanego proje ktu Prognozy. 
Procedura oceny oddziaływania na środowisko obejmuj e opracowanie prognozy oddziaływania na 
środowisko projektu Strategii i poddanie konsultacjom społecznym projektu SOR wra z z opracowaną do 
SOR Prognozą. Równoległy proces konsultacji społecznych obu dok umentów trwał od 13 września 2016 r. 
(projekt SOR poddany był konsultacjom społecznym w okresie od 29 lipca 2016 r.) do 3 października 2016  r. 
W czasie konsultacji społecznych oba dokumenty były  dostępne na stronach internetowych Ministerstwa 
Rozwoju, a zbieranie uwag prowadzono na wspólnym fo rmularzu. Intencjonalnie sprzyjało to powstawaniu 
ocen dokumentu głównego uwzględniających treść Prog nozy. W trakcie konsultacji społecznych wpłynęły 
uwagi organizacji pozarządowych (WWF i Koalicji Kli matycznej), przy czym uwagi Koalicji Klimatycznej 
koncentrowały się wyłącznie na zapisach SOR. Zareje strowano także nieliczne uwagi osób fizycznych do 
projektu SOR, w których wykorzystano tezy projektu Prognozy. 
Ocenę przeprowadzono według metody odpowiadającej p oziomowi ogólności zapisów Strategii na rzecz 
Odpowiedzialnego Rozwoju . SOR nie definiuje technologicznie wskazanych proj ektów strategicznych, nie 
zawiera wskazań lokalizujących jakiekolwiek inwesty cje, co nie daje podstaw do szczegółowych ocen 
wpływu na środowisko, w tym na obszary Natura 2000.  S O R  p r z e d e  w s z y s t k i m  w y z n a c z a  r a m y  i  k i e r u n k i  
rozwoju różnych procesów w sferze gospodarczej, spo łecznej, instytucjonalnej, prawnej i środowiskowej.  
Z tych przyczyn wykonawca oceny odziaływania na śro dowisko posłużył się metodą nieczęsto stosowaną 
w polskiej praktyce oceniania dokumentów o charakte rze strategii, opartą o doświadczenia brytyjskie. 
Najważniejszą rolę w tym modelu odgrywa identyfikac ja celów samego dokumentu, skutków ich realizacji 
i ocena należytego ujęcia kwestii środowiskowych i zrównoważonego rozwoju. Procedura ta kładzie większ y 
nacisk na proces decyzyjny będący efektem wdrożenia  ocenianego dokumentu i jako taka była zgodna 
z określonym przez MR celem przeprowadzenia oceny o ddziaływania na środowisko projektu SOR: zbadanie 
oraz ocena stopnia i sposobu uwzględnienia aspektów  środowiskowych w projekcie SOR, a także analiza 
potencjalnych i rzeczywistych skutków środowiskowyc h realizacji ocenianej Strategii ,  w  t y m  
proponowanego procesu decyzyjnego. Oceniono także z godność zapisów SOR z obowiązującymi 
dokumentami w dziedzinie środowiska i zrównoważoneg o rozwoju. Zaproponowano rozwiązania, które 
pomogą wyeliminować lub ograniczyć stwierdzone w ty m kontekście braki i słabości dokumentu. 
Monitor Polski – 313 –  Poz. 260 
 
312 Analiza SOR przeprowadzona została w oparciu o wybr ane w pierwszym etapie prac kryteria badawcze 
dotyczące zgodności zapisów celu głównego i celów s zczegółowych SOR z zasadą zrównoważonego rozwoju 
w ujęciu 3 wymiarów: środowiskowego, społecznego or az gospodarczego. Badano także odniesienie do 
zasad kompleksowości i przezorności w ochronie środ owiska, uwzględnienie podstawowych problemów 
ochrony środowiska, zaproponowanych w SOR ram prawnych i instytucjonalnych oraz systemu ewaluacji 
i monitoringu skutków realizacji zamierzeń SOR.  
W toku analizy całości dokumentu stwierdzono, że na  poziomie celu głównego Strategia nie identyfikuje 
jako szczególnego obszaru strategicznego kwestii środowiskowych i kapitału naturalnego. Diagnozę braku  
uwzględnienia kapitału środowiskowego jako podstawy  rozwoju kraju, co stanowi odstępstwo od 
propozycji europejskich w tym zakresie, oparto o an alizę tekstu i schematu 2. Cel główny, cele szczegółowe 
oraz obszary koncentracji działań Strategii na rzec z Odpowiedzialnego Rozwoju . Natomiast przeprowadzone 
analizy celów szczegółowych prowadziły do konkluzji , że poziom integracji ochrony środowiska jest 
wystarczający i wymaga niewielkich korekt. Dla frag mentów wymagających uwagi i modyfikacji 
zarekomendowano rozwiązania, pozwalające na osiągni ęcie pełnej zgodności zapisów Strategii z zasadami 
rozwoju zrównoważonego. Ostatecznie stwierdzono, że  w Strategii docenia się znaczenie ochrony 
środowiska w rozwoju kraju, a zrównoważony rozwój t raktuje jako drogę do osiągnięcia celów 
rozwojowych. 
Opracowując Prognozę  oparto się na tezie, że rozwój jest nierozerwalnie  związany z przetwarzaniem 
zarówno informacji, jak i zasobów materialnych środ owiska oraz kumulacją oddziaływań 
antropogenicznych, jednak odpowiedzialność za stan środowiska oznacza rozważne i oszczędne 
wykorzystanie zasobów, tworzenie warunków do odtwar zania zasobów odnawialnych i asymilacji 
oddziaływań antropogennych, z uwzględnieniem efekty wności ekonomicznej prowadzonych działań 
i wpływu podejmowanych decyzji na jakość życia i zd rowie ludzi. To podejście zostało również 
zaakcentowane w finalnym tekście SOR, łącznie z opi sem celu głównego. 
Analizę celów szczegółowych i obszarów wpływających  na osiągnięcie celów Strategii przeprowadzono na 
podstawie kryteriów badawczych odnoszących się do e lementów określonych w artykule 51 pkt 2 ustawy 
ocenowej, tj. różnorodności biologicznej, ludzi, wo dy, powietrza, powierzchni ziemi, krajobrazu, zabyt ków 
i dóbr materialnych, klimatu i zasobów naturalnych.  Oceniono poszczególne kierunki interwencji w ramac h 
danego celu lub obszaru i podsumowano zidentyfikowa ne oddziaływania, oceniając ich wpływ negatywny 
lub pozytywny w skali trzypunktowej oraz wyróżniają c obszary pozbawione istotnego wpływu. Dla 
oddziaływań negatywnych zaproponowano możliwe do wp rowadzenia zmiany, docelowo mogące 
wzmocnić pozytywne efekty środowiskowe celu. Propoz ycje te znalazły w większości odzwierciedlenie – 
niekoniecznie literalne – w wersji tekstu SOR po ko nsultacjach. W procesie oceny oddziaływania na 
środowisko nie zidentyfikowano żadnego celu SOR, kt óry oddziaływałby wyłącznie negatywnie na 
poszczególne komponenty środowiska i jakość życia l udzi. Wskazano jednak zagrożenia w zakresie 
oddziaływań sumarycznych na niektóre elementy środowiska, takie jak różnorodność biologiczna, wody, 
powierzchnia ziemi i krajobraz – związane z procese m inwestycyjnym, w tym dotyczącym odtworzenia (lub 
zbudowania od podstaw – jak Kanał Śląski, Przekop M ierzei Wiślanej czy połączenie Odra – Dunaj) 
śródlądowych dróg wodnych w wyższych klasach między narodowych i zwiększenia roli śródlądowego 
transportu wodnego. Decyzje uszczegóławiające w sto sunku do tych inwestycji będą podejmowane na 
podstawie kolejnych analiz, w tym obejmujących wpły w na środowisko i jego elementy. Oddziaływania 
takie są wskazaniem do prowadzenia ocen oddziaływania na środowisko późniejszych strategii, programów 
i projektów realizacyjnych inwestycji.  
Sposób uwzględnienia wyników oceny  W wersji SOR, opracowanej po konsultacjach społecznych, uzupełniono tekst Strategii , podkreślając 
uwzględnienie dbałości o środowisko w rozwoju społe czno-gospodarczym, zgodnie z zasadami 
zrównoważonego rozwoju ( sustainable development ) oraz aspekty związane z wyzwaniami polityki 
klimatycznej, ujęciem roli zasobów środowiska w roz woju społeczno-gospodarczym i zapewnienia 
odpowiedniego stopnia ochrony zasobów i ich jakości.  
Poziom ogólności SOR nie pozwala na ocenę stopnia o ddziaływania na środowisko, w tym na obszary 
Natura 2000 ujętych działań lub projektów strategic znych wiążących się z realizacją inwestycji 
Monitor Polski – 314 –  Poz. 260 
 
313 podlegających przepisom ustawy ocenowej, nawet jeże li są związane z programami, dla których już 
sporządzono strategiczne oceny odziaływania na środowisko, w tym na obszary Natury 2000. Dotyczy to 
przede wszystkim inwestycji takich jak – przykładow o – budowa sieci autostrad i dróg ekspresowych, 
Kaskada Dolnej Wisły, podniesienie kategorii dróg w odnych prowadzących głównymi rzekami Polski 
(M.P. z 2016 r. poz. 711), twarde inwestycje przeci wpowodziowe wynikające z odpowiednich PZRP. 
Podstawową lokalizację tych inwestycji określają wa runki fizjograficzne Polski – przebiegi dróg wodnyc h 
określa się zgodnie z biegiem rzeki, której dotyczą , lub rzek, które łączą. Podobnie złoże kopaliny mo że być 
eksploatowane jedynie w przestrzeni geograficznej, w której jest położone. Inwestycje te są oparte prz ede 
wszystkim na działaniach lub projektach strategiczn ych wskazanych w obszarach wspierających realizację 
SOR: Transport, Energia oraz Środowisko , jak również mogą wynikać z realizacji Celu szczegółowego I – 
Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o wi edzę, dane i doskonałość organizacyjną . Decyzje 
prowadzące do realizacji takich inwestycji mają jednak charakter kaskadowy i podejmowane są w wyniku szczegółowych analiz wielokryterialnych. W stosunku  do części z tych inwestycji będą prowadzone analiz y 
w zakresie artykułu 34 ustawy o ochronie przyrody , dotyczące spełnienia wymogów nadrzędnego interesu  
publicznego i braku rozwiązań alternatywnych oraz n egatywnych oddziaływań na cele ochrony obszarów 
Natura 2000. Niektóre inwestycje i projekty dodatko wo będą podlegać przepisom o postępowaniu 
w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowi sko. 
Podstawowe braki i rekomendowane uzupełnienia wskaz ane przez autorów Prognozy zostały uwzględnione  
w następujący sposób: 
 skorygowano treści przekazywane na poziomie opisu c elu głównego, uwypuklając horyzontalny 
charakter zagadnień wskazanych w obszarach wpływają cych na osiągnięcie celów Strategii , ze 
szczególnym uwzględnieniem kwestii środowiskowych;  
 wprowadzono odrębny rozdział odnoszący się do relac ji między SOR a krajowymi 
i międzynarodowymi dokumentami strategicznymi, ujmu jąc w nim między innymi Agendę 2030  na 
rzecz zrównoważonego rozwoju, Pakiet energetyczno-klimatyczny , Porozumienie Paryskie  
i sprecyzowano relacje między SOR a dotychczasowymi  strategiami rozwoju opracowanymi na 
poziomie kraju;   
 poprawiono relacje wewnętrzne dokumentu i inaczej z aadresowano kwestie związane z zakresem 
zagadnień dotyczących zrównoważonego rozwoju w sfer ze decyzji ekonomicznych i jakości życia 
oraz wpływu megatrendów globalnych odnoszących się do zarządzania kapitałem naturalnym, 
odmaterializowania produkcji i kwestii klimatycznyc h; 
 zmodyfikowano liczbę wskaźników monitorujących real izację Strategii , usuwając m.in. wskaźnik 
odnoszący się do wykorzystania biomasy leśnej i dre wna energetycznego w lokalnej produkcji 
energii odnawialnej oraz część wskaźników, dla któr ych z różnych przyczyn nie można określić 
poziomu wykonania w 2030 r.;  
 uwypuklone zostały szanse rozwoju związane z pokony waniem barier związanych ze złym stanem 
niektórych zasobów środowiska oraz procesem przeciw działania globalnym zmianom 
klimatycznym; 
 zmodyfikowano opisy wszystkich 5 obszarów wpływając ych na osiągnięcie celów Strategii , przy 
czym obszar Energia został całkowicie przebudowany. Zmieniono także naz wę obszaru Środowisko , 
na bezprzymiotnikową, uznając argumenty odnoszące s ię do stopnia przekształcenia elementów 
środowiska przyrodniczego i relacji w obrębie syste mu prawa;  
 wprowadzono w obszarze Transport  działanie „sporządzenie strategicznych ocen oddzia ływania na 
środowisko dla planów rozwoju śródlądowych dróg wod nych w Polsce na lata 2016–2020 
z perspektywą do roku 2030 i inwestycji realizowany ch w oparciu o te plany”; 
 uaktualniono opisy projektów ostatecznie uwzględnio nych w SOR. 
Powyższe zmiany miały istotne znaczenie także w odn iesieniu do poprawy ujęcia horyzontalnych kwestii 
środowiskowych w dokumencie – w tym w podejściu do określenia zasobów naturalnych, stanowiących 
bazę procesów rozwojowych.  
Monitor Polski – 315 –  Poz. 260 
 
314 Sposób uwzględnienia uwag Generalnej Dyrekcji Ochro ny Środowiska i Głównego Inspektora Sanitarnego 
W ramach uzgadniania zakresu Prognozy Główny Inspektor Sanitarny w piśmie do Ministra Rozwoju z dnia 
5 lipca 2016 r. (GIS-HŚ-NS-4311-63-EN/16) wskazał n a konieczność uwzględnienia w procesie oddziaływani a 
na jakość życia i zdrowie ludzi. Uzgodnienia z GDOŚ  (pismo znak DOOŚsoos411.2016.EP z dnia 27 czerwca 
2016 r. oraz znak DOOŚsoos411.2.2016.EP z dnia 28 l ipca 2016 r.) uwzględniały stopień ogólności zapisó w 
Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju  i korespondowały bezpośrednio z zapisami art. 49, art. 51 
i art. 52 ustawy ocenowej. Powyższe uwagi znalazły odzwierciedlenie w zakresie i treści przygotowanej 
Prognozy. 
Na etapie konsultacji społecznych projektu Strategii  i sporządzonej do niej Prognozy GIS wniósł jedynie  
uwagi redakcyjne. GDOŚ w piśmie z dnia 30 września 2016 r. (DOOŚsoos410.21.2016.EP) zgłosił uwagi do 
projektu SOR i Prognozy, z których część stanowi wz mocnienie zapisów Prognozy. Większość uwag GDOŚ 
została uwzględniona w obu dokumentach, jednak z za strzeżeniem, że ostateczne brzmienie niektórych 
zapisów – np. dotyczących energetyki jądrowej – wyn ika z decyzji podejmowanych przez Radę Ministrów 
w trakcie procedowania Strategii . Uwagi mające znaczenie dla treści SOR i Prognozy dotyczyły m.in.: 
W odniesieniu do SOR: 
• konieczności uzupełnienia dokumentu o odniesienia d o zasady zrównoważonego rozwoju – realizacja 
tej zasady powinna być wkomponowana w opis celów i proponowanych interwencji; 
• przewidywanej konieczności przeprowadzenia strategi cznych ocen oddziaływania na środowisko 
projektów strategicznych i wskazanych w SOR działań , skutkujących realizacją produktów silnie 
oddziaływujących na środowisko – po ustaleniu treśc i przewidywanych dokumentów o charakterze 
strategicznym lub opracowaniu założeń projektów inw estycyjnych, których dotyczą przepisy ochrony 
środowiska w zakresie oddziaływania inwestycji na ś rodowisko (w pierwszym rzędzie kwestie te dotyczą 
projektów obarczonych ryzykiem znaczących oddziaływ ań na obszary, siedliska i gatunki chronione 
wskazane w obszarze transportu, i szeroko rozumiane j gospodarki wodnej: rozwoju sektora żeglugi 
śródlądowej, budowy drogi wodnej łączącej Zalew Wiś lany z Zatoką Gdańską, katalogu inwestycji 
twardych zmniejszających ryzyko powodzi oraz Programu Woda Dla Rolnictwa ); 
• pełnego ujęcia funkcji lasów, ze zwróceniem uwagi n a ich rolę w zachowaniu zasobów różnorodności 
biologicznej oraz rozbudowania diagnozy kapitału ró żnorodności biologicznej;  
• uzupełnienia zapisów dotyczących stanu ilościowego wód, ze wskazaniem na rolę retencji w zlewniach 
lokalnych i zagospodarowanie wód opadowych;  
• sposobu ujęcia energetyki jądrowej w tekście SOR;  
• zmiany nazwy obszaru Środowisko Naturalne  na Środowisko  – ze względu na spójność z aktami prawa. 
W odniesieniu do tekstu Prognozy : 
• oceny propozycji zmian dotyczących procedur ocen od działywania na środowisko (tak w zapisach 
interwencji SOR, jak i odnośnej części Prognozy ) – wskazano na zmiany wprowadzone do ustawy 
ocenowej, wchodzące w życie z dniem 1 stycznia 2017  r., częściowo konsumujące zgłoszone postulaty;  
• lepszego ujęcia zapisów Prognozy  w zakresie braku uzasadnienia dla poddania projekt u SOR ocenie 
oddziaływania transgranicznego.  
Sposób uwzględnienia uwag z procesu konsultacji spo łecznych 
Odnosząc się do uwag nadesłanych przez WWF Polska, należy zauważyć następujące kwestie, które 
wspierały rekomendacje Prognozy:  
• udział energii ze źródeł odnawialnych w miksie ener getycznym oraz rozwój stabilnych źródeł energetyki 
odnawialnej w oparciu o różne formy wykorzystania biomasy dostępnej lokalnie; 
• lepsze związanie treści SOR z szansami rozwoju doty czącymi polityki klimatycznej gospodarki o obiegu 
zamkniętym i gospodarki niskoemisyjnej;  
• oceny oddziaływania SOR na różnorodność biologiczną , w tym priorytet zachowania korytarzy 
ekologicznych, roli rolnictwa i leśnictwa w utrzyma niu wysokiego poziomu różnorodności biologicznej 
i krajobrazowej; 
Monitor Polski – 316 –  Poz. 260 
 
315 • zwiększenie walorów informacyjnych diagnozy zasobów  wodnych i różnorodności biologicznej (na 
wszystkich trzech poziomach), także przez wskazanie  zielonej infrastruktury terenów otwartych 
i wyjaśnienie pojęcia zielonej i błękitnej infrastr uktury oraz podkreślenie ekologizacji działań 
zwiększających retencje lokalnych zlewni i konieczn ość reakcji na zwiększającą się susze glebową; 
• wskazanie ryzyk związanych z realizacją inwestycji umożliwiających rozwój żeglugi na Wiśle, Odrze, 
Bugu, Warcie i Narwi, wykonania Przekopu Mierzei Wi ślanej, a także w odniesieniu do niskiej jakości 
wód powierzchniowych; 
• polityka surowcowa w kontekście bezpieczeństwa suro wcowego i międzypokoleniowego dostępu do 
zasobów geologicznych. 
Problemy poruszone w zgłoszonych uwagach znalazły z astosowanie w redakcji tekstu SOR, niemniej sam 
sposób ich uwzględnienia wynika z ramowego i bardzo  syntetycznego charakteru Strategii . Postulaty 
wynikające z uwag zostaną również uwzględnione w tr akcie opracowywania projektów strategicznych, 
których lista stanowi Aneks nr 1 do SOR. 
--------------------------------------------------- --------------------------------------------------- --------------------------