DZIENNIK USTAW  
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ  
Warszawa, dnia  21 sierpnia 2018  r. 
Poz. 1600  
OBWIESZCZENIE  
MARSZAŁKA SEJMU RZEC ZYPOSPOLITEJ POLSKIE J 
z dnia  20 lipca 2018  r. 
w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks karny  
1. Na podstawie  art. 16 ust.  1 zdanie  pierwsze ustawy z  dnia 20  lipca 2000  r. o ogłaszaniu aktów normatywnych 
i niektórych innych aktów prawnych ( Dz. U. z 2017 r. poz. 1523 ) ogłasza się w  załączniku do niniejszego obwieszczenia 
jednolity tekst ustawy z  dnia 6  czerwca 1997  r. – Kodeks karny ( Dz. U. z  2017 r. poz. 2204 ), z uwzględnieniem zmian 
wprowadzonych:  
1) ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.  o zmianie ustawy – Kodeks karny  (Dz. U. z 2018 r. poz. 20),  
2) ustawą  z dnia 10 stycznia 2018 r.  o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektór e inne dni  (Dz. U. 
poz. 305),  
3) ustawą  z dnia 6 marca 2018 r.  o zmianie ustawy o ochronie zwierząt oraz ustawy – Kodeks karny  (Dz. U. poz. 663)  
oraz zmian wynikających z  przepisów ogłoszonych przed  dniem 18 lipca 2018 r.  
2. Podany w  załączniku do niniejs zego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje:  
1) art. 2 ustaw y z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny (Dz. U. z 2018 r. poz. 20),  który stanowi:  
„Art. 2. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ”; 
2) art. 18 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r.  o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni  (Dz. U. 
poz. 305), który stanowi:  
„Art. 18. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 marca 2018 r. ”; 
3) art. 4 ustawy z dnia 6 marca 2018 r.  o zmianie ustawy o ochronie zwierząt oraz ustawy – Kodeks karny  (Dz. U. 
poz. 663), który stanowi:  
„Art. 4. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ”. 
Marszałek Sejmu: M. Kuchciński  
 
      
Dziennik  Ustaw  – 2 – Poz. 1600  
 
Załącznik do obwieszczenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej 
Polskiej z  dnia 20 lipca 2018  r. (poz. 1600 ) 
USTAWA  
z dnia 6  czerwca 1997  r. 
Kodeks karny  
CZĘŚĆ OGÓLNA  
Rozdział I  
Zasady odpowiedzialności karnej  
Art. 1. § 1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę 
obowiązującą w  czasie jego popełnienia.  
§ 2. Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.  
§ 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w  czasie czynu.  
Art. 2. Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe popełnione prz ez zaniechanie podlega ten tylko, na kim 
ciążył prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi.  
Art. 3. Kary oraz inne środki przewidziane w  tym kodeksie stosuje się z  uwzględnieniem zasad humanitaryzmu, 
w szczególności z  poszanowaniem godności człow ieka.  
Art. 4. § 1. Jeżeli w  czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w  czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ust a-
wę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.  
§ 2. Jeżeli według nowej ust awy za czyn objęty wyrokiem nie można orzec kary w  wysokości kary orzeczonej, w y-
mierzoną karę obniża się do wysokości najsurowszej kary możliwej do orzeczenia na podstawie nowej ustawy.  
§ 3. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zagr ożony karą pozbawienia wolności, wymierz o-
ną karę pozbawienia wolności podlegającą wykonaniu zamienia się na grzywnę albo karę ograniczenia wolności, przyjm u-
jąc że jeden miesiąc pozbawienia wolności równa się 60  stawkom dziennym grzywny albo 2  miesiącom ogr aniczenia wo l-
ności.  
§ 4. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zabroniony pod groźbą kary, skazanie ulega zata r-
ciu z  mocy prawa.  
Art. 5. Ustawę karną polską stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabroniony na terytorium Rzeczyp ospolitej 
Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym, chyba że umowa międzynarodowa, której Rzeczposp o-
lita Polska jest stroną, stanowi inaczej.  
Art. 6. § 1. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w  czasie, w  którym sprawca działał lub zaniechał działania, do 
którego był obowiązany.  
§ 2. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w  miejscu, w  którym sprawca działał lub zaniechał działania, do kt ó-
rego był obowiązany, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał 
nastąpić.  
Art. 7. § 1. Przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem.  
§ 2. Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 albo  karą 
surowszą.  
§ 3. Występkiem jest czyn zabroniony zagrożony g rzywną powyżej 30  stawek dziennych albo powyżej 5000  złotych, 
karą ograniczenia wolności przekraczającą miesiąc albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc.  
Art. 8. Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie; występek można popełnić także nieumyślnie , jeżeli ustawa tak st a-
nowi.  
      
Dziennik  Ustaw  – 3 – Poz. 1600  
 
Art. 9. § 1. Czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go 
popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.  
§ 2. Czyn zabroniony popełniony jest nieum yślnie, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go 
jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w  danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego 
czynu przewidywał albo mógł przewidzieć.  
§ 3. Sprawca ponosi surowszą o dpowiedzialność, którą ustawa uzależnia od określonego następstwa czynu zabroni o-
nego, jeżeli następstwo to przewidywał albo mógł przewidzieć.  
Art. 10. § 1. Na zasadach określonych w  tym kodeksie odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 
17 lat. 
§ 2. Nieletni, który po ukończeniu 15  lat dopuszcza się czynu zabronionego określonego  w art. 134, art. 148 § 1, 2 
lub 3, art. 156 § 1 lub  3, art. 163 § 1 lub  3, art. 166, art. 173 § 1 lub  3, art. 197 § 3 lub  4, art. 223 § 2, art. 252 § 1 lub  2 
oraz w art. 280, może odpowiadać na zasadach określonych w  tym kodeksie, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień ro z-
woju sprawcy, jego właściwości i  warunki osobiste za tym przemawiają, a  w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane 
środki wychowawcze lub popra wcze okazały się bezskuteczne.  
§ 3. W wypadku określonym w  § 2 orzeczona kara nie może przekroczyć dwóch trzecich górnej granicy ustawowego 
zagrożenia przewidzianego za przypisane sprawcy przestępstwo; sąd może zastosować także nadzwyczajne złagodzenie 
kary. 
§ 4. W stosunku do sprawcy, który popełnił występek po ukończeniu lat 17, lec z przed ukończeniem lat 18, sąd  
zamiast kary stosuje środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze przewidziane dla nieletnich, jeżeli okoliczności 
sprawy oraz stopień rozwoju s prawcy, jego właściwości i  warunki osobiste za tym przemawiają.  
Art. 11. § 1. Ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo.  
§ 2. Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona określone w  dwóch albo więcej przepisach ustawy karnej, sąd skazuje za jedno 
przestępstw o na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów.  
§ 3. W wypadku określonym w  § 2 sąd wymierza karę na podstawie przepisu przewidującego karę najsurowszą, co 
nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu innych środków przewidzianych w  ustawie na podstawie wszys tkich zbiegających się 
przepisów.  
Art. 12. Dwa lub więcej zachowań, podjętych w  krótkich odstępach czasu w  wykonaniu z  góry powziętego zamiaru, 
uważa się za jeden czyn zabroniony; jeżeli przedmiotem zamachu jest dobro osobiste, warunkiem uznania wielości z acho-
wań za jeden czyn zabroniony jest tożsamość pokrzywdzonego.  
Rozdział II  
Formy popełnienia przestępstwa  
Art. 13. § 1. Odpowiada za usiłowanie, kto w  zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem bezp o-
średnio zmierza do jego dokonania, które jednak nie następuje.  
§ 2. Usiłowanie zachodzi także wtedy, gdy sprawca nie uświadamia sobie, że dokonanie jest niemożliwe ze względu 
na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego lub ze względu na użycie środka nie nadaj ą-
cego się do popełnienia czynu zabronionego.  
Art. 14. § 1. Sąd wymierza karę za usiłowanie w  granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa.  
§ 2. W wypadku określonym  w art. 13 § 2 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od 
jej wymierzenia.  
Art. 15. § 1. Nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania lub zapobiegł skutkowi stan o-
wiącemu znamię czynu zabronionego.  
§ 2. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w  stosunku do sprawcy, który dobr owolnie starał się za - 
pobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego.  
Art. 16. § 1. Przygotowanie zachodzi tylko wtedy, gdy sprawca w  celu popełnienia czynu zabronionego podejmuje 
czynności mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzaj ącego be zpośrednio do jego dokonania, w szcze-
gólności w  tymże celu wchodzi w  porozumienie z  inną osobą, uzyskuje lub przysposabia środki, zbiera informacje lub 
sporządza plan działania.  
§ 2. Przygotowanie jest karalne tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi.  
      
Dziennik  Ustaw  – 4 – Poz. 1600  
 
Art. 17. § 1. Nie podlega karze za przygotowanie, kto dobrowolnie od niego odstąpił, w  szczególności zniszczył 
przygotowane środki lub zapobiegł skorzystaniu z  nich w  przyszłości; w  razie wejścia w  porozumienie z  inną osobą w  celu 
popełnienia czynu zabroni onego, nie podlega karze ten, kto nadto podjął istotne starania zmierzające do zapobieżenia 
dokonaniu.  
§ 2. Nie podlega karze za przygotowanie osoba, do której stosuje się  art. 15 § 1. 
Art. 18. § 1. Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten, kto wykonuje czyn z abroniony sam albo wspólnie i  w poroz u-
mieniu z  inną osobą, ale także ten, kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uz a-
leżnienie innej osoby od siebie, poleca jej wykonanie takiego czynu.  
§ 2. Odpowiada za podżeganie, kto  chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego.  
§ 3. Odpowiada za pomocnictwo, kto w  zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem 
ułatwia jego popełnienie, w  szczególności dostarczając narzędzie, środek p rzewozu, udzielając rady lub informacji; 
odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia 
czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.  
Art. 19. § 1. Sąd wymierza  karę za podżeganie lub pomocnictwo w  granicach zagrożenia przewidzianego za spra w-
stwo.  
§ 2. Wymierzając karę za pomocnictwo sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 20. Każdy ze współdziałających w  popełnieniu czynu zabronionego odpowiada w granicach swojej umyślności 
lub nieumyślności niezależnie od odpowiedzialności pozostałych współdziałających.  
Art. 21. § 1. Okoliczności osobiste, wyłączające lub łagodzące albo zaostrzające odpowiedzialność karną, uwzglę d-
nia się tylko co do osoby, które j dotyczą.  
§ 2. Jeżeli okoliczność osobista dotycząca sprawcy, wpływająca chociażby tylko na wyższą karalność, stanowi znamię  
czynu zabronionego, współdziałający podlega odpowiedzialności karnej przewidzianej za ten czyn zabroniony, gdy o  tej 
okoliczności wiedział, chociażby go nie dotyczyła.  
§ 3. Wobec współdziałającego, którego nie dotyczy okoliczność określona w  § 2, sąd może zastosować nadzwyczajne 
złagodzenie kary.  
Art. 22. § 1. Jeżeli czynu zabronionego tylko usiłowano dokonać, podmiot określony  w art. 18 § 2 i 3 odpowiada jak 
za usiłowanie.  
§ 2. Jeżeli czynu zabronionego nie usiłowano dokonać, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet 
odstąpić od jej wymierzenia.  
Art. 23. § 1. Nie podlega karze współdziałający, który dobrowolnie zapob iegł dokonaniu czynu zabronionego.  
§ 2. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w  stosunku do współdziałającego, który dobrowolnie starał 
się zapobiec dokonaniu czynu zabronionego.  
Art. 24. Odpowiada jak za podżeganie, kto w  celu skierowania prze ciwko innej osobie postępowania karnego nakł a-
nia ją do popełnienia czynu zabronionego; w  tym wypadku nie stosuje się  art. 22 i 23. 
Rozdział III  
Wyłączenie odpowiedzialności karnej  
Art. 25. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto w  obronie koniecznej odpiera be zpośredni, bezprawny zamach na jaki e-
kolwiek dobro chronione prawem.  
§ 2. W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w  szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony ni e-
współmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złag odzenie kary, a  nawet odstąpić od 
jej wymierzenia.  
§ 2a.1) Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu  się do 
mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren lub odpierając zamach poprzedzony  wdarciem się 
do tych miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.  
                                                           
1) Dodany przez art. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny (Dz. U. z 2018 r. poz. 20),  która weszła 
w życie z dniem 19 stycznia 2018 r.  
      
Dziennik  Ustaw  – 5 – Poz. 1600  
 
§ 3. Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawied -
liwionych okolicznościami zamachu.  
§ 4. (uchylony)  
§ 5. (uchylony) 
Art. 26. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto działa w  celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego 
jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a  dobro poświęcone 
przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego.  
§ 2. Nie popełnia przestępstwa także ten, kto, ratując dobro chronione prawem w  warunkach określonych w  § 1, po-
święca dobro, które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego.  
§ 3. W razie p rzekroczenia granic stanu wyższej konieczności, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, 
a nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
§ 4. Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowiązek chronić nawet 
z narażeni em się na niebezpieczeństwo osobiste.  
§ 5. Przepisy § 1–3 stosuje się odpowiednio w  wypadku, gdy z  ciążących na sprawcy obowiązków tylko jeden może 
być spełniony.  
Art. 27. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto działa w  celu przeprowadzenia eksperymentu poznawczego, medyczn e-
go, technicznego lub ekonomicznego, jeżeli spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze, medyczne lub gosp o-
darcze, a  oczekiwanie jej osiągnięcia, celowość oraz sposób przeprowadzenia eksperymentu są zasadne w  świetle aktua l-
nego s tanu wiedzy.  
§ 2. Eksperyment jest niedopuszczalny bez zgody uczestnika, na którym jest przeprowadzany, należycie poinform o-
wanego o  spodziewanych korzyściach i  grożących mu ujemnych skutkach oraz prawdopodobieństwie ich powstania, jak 
również o  możliwości odstąpienia od udziału w  eksperymencie na każdym jego etapie.  
§ 3. Zasady i  warunki dopuszczalności eksperymentu medycznego określa ustawa.  
Art. 28. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto pozostaje w  usprawiedliwionym błędzie co do okoliczności stanowiącej 
znamię czynu zabronionego.  
§ 2. Odpowiada na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą odpowiedzialność sprawca, który dopuszcza się 
czynu w  usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego, od 
której t aka łagodniejsza odpowiedzialność zależy.  
Art. 29. Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w  usprawiedliwionym błędnym przekon a-
niu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność albo winę; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwi ony, sąd może 
zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 30. Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w  usprawiedliwionej nieświadomości jego 
bezprawności; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyc zajne złagodzenie kary.  
Art. 31. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto, z  powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego 
zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w  czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępow a-
niem.  
§ 2. Jeżeli w  czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem 
była w  znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
§ 3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca wpraw ił się w  stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wył ą-
czenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć.  
Rozdział IV  
Kary  
Art. 32. Karami są:  
1) grzywna;  
2) ograniczenie wolności;  
3) pozbawienie wolności;  
4) 25 lat pozbawien ia wolności;  
5) dożywotnie pozbawienie wolności.  
      
Dziennik  Ustaw  – 6 – Poz. 1600  
 
Art. 33. § 1. Grzywnę wymierza się w  stawkach dziennych, określając liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki; 
jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, najniższa liczba stawek wynosi 10, zaś najwyższa 540.  
§ 2. Sąd może wymierzyć grzywnę także obok kary pozbawienia wolności wymienionej  w art. 32 pkt  3, jeżeli spra w-
ca dopuścił się czynu w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub gdy korzyść majątkową osiągnął.  
§ 3. Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę doch ody sprawcy, jego warun ki osobiste, rodzinne, stosunki  
majątkowe i  możliwości zarobkowe; stawka dzienna nie może być niższa od 10  złotych, ani też przekraczać 2000  złotych.  
Art. 34. § 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, kara ograniczenia wolności trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 2  lata; 
wymierza się ją w  miesiącach i  latach.  
§ 1a. Kara ograniczenia wolności polega na:  
1) obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne;  
2) (uchylony)  
3) (uchylony)  
4) potrąceniu od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w  stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazany przez sąd.  
§ 1b. Obowiązki i  potrącenie, o  których mowa w  § 1a, orzeka się łącznie lub osobno.  
§ 2. W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany:  
1) nie może bez zgody sądu zm ieniać miejsca stałego pobytu;  
2) (uchylony)  
3) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary.  
§ 3. Wymierzając karę ograniczenia wolności, sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione  w art. 39 pkt  7 lub  
obowiązki, o  których mo wa w art. 72 § 1 pkt  2–7a. 
Art. 35. § 1. Nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne jest wykonywana w  wymiarze od 20  do 40  godzin 
w stosunku miesięcznym.  
§ 2. Potrącenie wynagrodzenia za pracę może być orzeczone wobec osoby zatrudnionej; w  okresie, na jaki zostało 
orzeczone potrącenie, skazany nie może rozwiązać bez zgody sądu stosunku pracy.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Do orzekania świadczenia pieniężnego wymienionego  w art. 39 pkt  7 oraz  obowiązków, o  których mowa  
w art. 72 § 1 pkt  2–7a, przepis  art. 74 stosuje się odpowiednio.  
Art. 36. § 1. (uchylony)  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (uchylony) 
Art. 37. Kara pozbawienia wolności wymieniona  w art. 32 pkt  3 trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 15  lat; wymierza 
się ją w  miesiącach i  latach.  
Art. 37a. Jeżeli ustawa przewidu je zagrożenie karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8  lat, można zamiast tej 
kary orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności, o  której mowa  w art. 34 § 1a pkt 1 lub  4. 
Art. 37b. W sprawie o  występek zagrożony karą pozbawienia wolności, niezależnie  od dolnej granicy ustawowego 
zagrożenia przewidzianego w  ustawie za dany czyn, sąd może orzec jednocześnie karę pozbawienia wolności w  wymiarze 
nieprzekraczającym 3  miesięcy, a  jeżeli górna granica ustawowego zagrożenia wynosi przynajmniej 10  lat – 6 miesięcy, 
oraz karę ograniczenia wolności do lat 2. Przepisów  art. 69–75 nie stosuje się. W  pierwszej kolejności wykonuje się wó w-
czas karę pozbawienia wolności, chyba że ustawa stanowi inaczej.  
Art. 38. § 1. Jeżeli ustawa przewiduje obniżenie albo nadzwyczajne  obostrzenie górnej granicy ustawowego zagroż e-
nia, a  ustawowe zagrożenie obejmuje więcej niż jedną z  kar wymienionych  w art. 32 pkt  1–3, obniżenie albo obostrzenie 
odnosi się do każdej z  tych kar.  
§ 2. Kara nadzwyczajnie obostrzona nie może przekroczyć 810  stawek dziennych grzywny, 2  lat ograniczenia wolności  
lub 20  lat pozbawienia wolności; karę pozbawienia wolności wymierza się w  miesiącach i  latach.  
§ 3. Jeżeli ustawa przewiduje obniżenie górnej granicy ustawowego zagrożenia, kara wymierzona za przestęps two z a-
grożone karą dożywotniego pozbawienia wolności nie może przekroczyć 25  lat pozbawienia wolności, a  za przestępstwo 
zagrożone karą 25  lat pozbawienia wolności nie może przekroczyć 20  lat pozbawienia wolności.  
      
Dziennik  Ustaw  – 7 – Poz. 1600  
 
Rozdział V  
Środki karne  
Art. 39. Środkami karnymi są:  
1) pozbawienie praw publicznych;  
2) zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności  
gospodarczej;  
2a) zakaz prowadzenia działalności związanej z  wychowaniem, leczeniem, edukacją ma łoletnich lub z  opieką nad nimi;  
2b) zakaz przebywania w  określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z  określonymi osobami, zbliżania 
się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu;  
2c) zakaz wstępu na impre zę masową;  
2d) zakaz wstępu do ośrodków gier i  uczestnictwa w  grach hazardowych;  
2e) nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym;  
3) zakaz prowadzenia pojazdów;  
4) (uchylony)  
5) (uchylony) 
6) (uchylony) 
7) świadczenie pieniężne ; 
8) podanie wyroku do publicznej wiadomości.  
Art. 40. § 1. Pozbawienie praw publicznych obejmuje utratę czynnego i  biernego prawa wyborczego do organu wł a-
dzy publicznej, organu samorządu zawodowego lub gospodarczego, utratę prawa do udziału w  sprawowaniu wymiaru 
sprawiedliwości oraz do pełnienia funkcji w  organach i  instytucjach państwowych i  samorządu terytorialnego lub zawod o-
wego, jak również utratę posiadanego stopnia wojskowego i  powrót do stopnia szeregowego; pozbawienie praw public z-
nych obejmuje pona dto utratę orderów, odznaczeń i  tytułów honorowych oraz utratę zdolności do ich uzyskania w  okresie 
trwania pozbawienia praw.  
§ 2. Sąd może orzec pozbawienie praw publicznych w  razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie kró t-
szy od lat 3  za prz estępstwo popełnione w  wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie.  
Art. 41. § 1. Sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego zawodu,  
jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wyk onywanego zawodu albo okazał, że dalsze za j-
mowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.  
§ 1a. Sąd może orzec zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określ o-
nych zawodów albo dz iałalności, związanych z  wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z  opieką nad nimi na 
czas określony albo dożywotnio w  razie skazania na karę pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo przeciwko życiu 
lub zdrowiu na szkodę małoletniego. Sąd orze ka zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania 
wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z  wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub 
z opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio w  razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub 
obyczajności na szkodę małoletniego.  
§ 1b. Sąd orzeka dożywotnio zakaz, o  którym mowa w  § 1a, w  razie ponownego skazania sprawcy w  warunkach okreś -
lonych  w tym przepisie.  
§ 2. Sąd może orzec zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej w  razie skazania za przestępstwo p o-
pełnione w  związku z  prowadzeniem takiej działalności, jeżeli dalsze jej prowadzenie zagraża istotnym dobrom chroni o-
nym prawem.  
Art. 41a. § 1. Sąd może orzec zakaz przebywania w  określ onych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się 
z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak 
również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym, w  razie skazania za przestępstwo 
przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego lub inne przestępstwo przeciwko wolności oraz 
w razie skazania za umyślne przestępstwo z  użyciem przemocy, w  tym zwłaszcza przemocy wobec osoby najbliższej . Zakaz 
lub nakaz może być połączony z  obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w  określonych 
odstępach czasu, a  zakaz zbliżania się do określonych osób – również kontrolowany w  systemie dozoru elektronicznego.  
      
Dziennik  Ustaw  – 8 – Poz. 1600  
 
§ 2. Sąd orzeka z akaz przebywania w  określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z  określonymi 
osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również 
nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wsp ólnie z  pokrzywdzonym, w  razie skazania na karę pozbawienia 
wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na 
szkodę małoletniego. Zakaz lub nakaz może być połączony z  obowiązkiem zgłaszani a się do Policji lub innego wyzna -
czonego organu w  określonych odstępach czasu, a  zakaz zbliżania się do określonych osób – również kontrolowany 
w systemie dozoru elektronicznego.  
§ 3. Sąd może orzec zakaz przebywania w  określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z  określonymi 
osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu dożywotnio 
w razie ponownego skazania sprawcy w  warunkach określonych w  § 2. 
§ 3a. W razie orzeczenia nakazu okr esowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym za prz e-
stępstwa określone w  rozdziałach XXV i  XXVI sąd orzeka na ten sam okres zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego.  
§ 4. Orzekając zakaz zbliżania się do określonych osób, sąd wskazuje odleg łość od osób chronionych, którą skazany 
obowiązany jest zachować.  
§ 5. Orzekając nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym, sąd określa termin 
jego wykonania.  
Art. 41b. § 1. Sąd może orzec zakaz wstępu na imprezę masową, jeże li przestępstwo zostało popełnione w  związku 
z taką imprezą lub w  razie skazania za występek o  charakterze chuligańskim, a  udział sprawcy w  imprezach masowych 
zagraża dobrom chronionym prawem. Sąd orzeka zakaz wstępu na imprezę masową w  wypadkach wskazanyc h w ustawie.  
§ 2. Zakaz wstępu na imprezę masową obejmuje wszelkie imprezy masowe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 
oraz mecze piłki nożnej rozgrywane przez polską kadrę narodową lub polski klub sportowy poza terytorium Rzeczyposp o-
litej Polskiej.  
§ 3. Orzekając zakaz wstępu na imprezę masową za czyn popełniony w  związku z  masową imprezą sportową, sąd 
może orzec obowiązek przebywania skazanego w  czasie trwania niektórych imprez masowych objętych zakazem w  miejscu  
stałego pobytu lub w  innym wyznaczonym miejscu, z  zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego.  
§ 4. Sąd orzeka zakaz wstępu na imprezę masową i  obowiązek określony w  § 3, w razie ponownego skazania sprawcy 
za przestępstwo popełnione w  związku z  imprezą masową.  
§ 5. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może orzec, że po upływie okresu, na który orzeczono obowiązek 
określony w  § 3, skazany będzie obowiązany do stawiennictwa w  czasie trwania niektórych imprez masowych objętych 
zakazem w  jednostce organizacyjnej Policji lub w  miejscu określony m przez właściwego, ze względu na miejsce zamies z-
kania skazanego, komendanta powiatowego, rejonowego lub miejskiego Policji.  
§ 6. Łączny czas stosowania wobec skazanego obowiązków, określonych w  § 3 i 5, nie może przekroczyć okresu 
orzeczonego wobec skazan ego zakazu wstępu na imprezę masową.  
§ 7. Jeżeli z  okoliczności wynika, że wykonanie obowiązku określonego w  § 3 jest niemożliwe lub jego orzeczenie 
jest oczywiście niecelowe, w  miejsce tego obowiązku orzeka się obowiązek stawiennictwa skazanego w  czasie t rwania 
niektórych imprez masowych objętych zakazem w  jednostce organizacyjnej Policji lub w  miejscu określonym przez właś -
ciwego, ze względu na miejsce zamieszkania skazanego, komendanta powiatowego, rejonowego lub miejskiego Policji.  
§ 8. Nakładając obowi ązek, o  którym mowa w  § 3, 5 lub  7, sąd określa imprezy masowe, w  czasie trwania których 
obowiązek ten ma być wykonywany, wskazując w  szczególności nazwy dyscyplin sportowych, nazwy klubów sportowych 
oraz zakres terytorialny imprez, których obowiązek dotyc zy. 
§ 9. Obowiązki orzekane na podstawie § 3, 5 i 7 orzeka się w  miesiącach i  latach. Obowiązek, o  którym mowa w  § 3, 
orzeka się na okres nie krótszy niż 6  miesięcy i  nie dłuższy niż 12  miesięcy, zaś obowiązek, o  którym mowa w  § 7, orzeka 
się na okres od 6  miesięcy do lat 6, nieprzekraczający okresu, na jaki orzeczono zakaz wstępu na imprezę masową.  
Art. 41c. § 1. Zakaz wstępu do ośrodków gier i  uczestnictwa w  grach hazardowych nie obejmuje uczestnictwa 
w loteriach promocyjnych.  
§ 2. Sąd może orzec  zakaz ws tępu do ośrodków gier i  uczestnictwa w  grach hazardowych, w  razie skazania za prz e-
stępstwo popełnione w  związku z  urządzaniem gier hazardowych lub udziałem w  nich.  
Art. 42. § 1. Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w  razie skazania  osoby uczestnicz ą-
cej w  ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w  komunikacji, w  szczególności jeżeli z  okoliczności popełnion e-
go przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w  komunikacji.  
      
Dziennik  Ustaw  – 9 – Poz. 1600  
 
§ 1a. Sąd orzeka zakaz  prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych  w razie skazania za przestępstwo  określone w:  
1) art. 178b lub  art. 180a;  
2) art. 244, jeżeli czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.  
§ 2. Sąd orzeka, na okres nie krótszy niż 3  lata, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego 
rodzaju, jeżeli sprawca w  czasie popełnienia przestępstwa wymienionego w  § 1 był w  stanie nietrzeźwości, pod wpływem 
środka odurzającego lub zbiegł z  miejsca zdarzenia o kreślonego  w art. 173, art. 174 lub art.  177. 
§ 3. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w  razie popełnienia przestępstwa 
określonego  w art. 178a § 4 lub  jeżeli sprawca w  czasie popełnienia przestępstwa określonego  w art. 173, którego nastę p-
stwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w  czasie popełnienia przestępstwa określonego  
w art. 177 § 2 lub w  art. 355 § 2 był w  stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z  miejsca  
zdarzenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.  
§ 4. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w  razie ponownego skazania 
osoby prowadzącej pojazd mechaniczny w  warunkach określonych  w § 3. 
Art. 43. § 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pozbawienie praw publicznych oraz zakaz i  nakaz wymienione  
w art. 39 pkt  2d i 2e orzeka się w  latach, od roku do lat 10, zakazy wymienione  w art. 39 pkt  2–2b i 3 orzeka się w  latach, 
od roku do lat 1 5, a zakaz wymieniony  w art. 39 pkt  2c orzeka się w  latach, od lat 2  do 6.  
§ 1a. Obowiązek, o  którym mowa  w art. 41a § 1 zdanie  drugie i  § 2 zdanie  drugie, orzeka się w  miesiącach, najkrócej 
na 3 miesiące, najdłużej na 12  miesięcy.  
§ 2. Pozbawienie praw pu blicznych, zakazy i  nakaz obowiązują od uprawomocnienia się orzeczenia.  
§ 2a. Okres, na który orzeczono zakazy, nie biegnie w  czasie odbywania kary pozbawienia wolności, chociażby orz e-
czonej za inne przestępstwo.  
§ 2b. Okres, na który orzeczono pozbawienie  praw publicznych za dane przestępstwo, nie biegnie w  czasie odbyw a-
nia kary pozbawienia wolności za to przestępstwo.  
§ 3. Orzekając zakaz określony  w art. 42, sąd nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia 
pojazdu; do chwili wykonania  obowiązku okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie.  
Art. 43a. § 1. Odstępując od wymierzenia kary, a  także w  wypadkach wskazanych w  ustawie, sąd może orzec świa d-
czenie pieniężne wymienione  w art. 39 pkt  7 na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Po mocy Postpenitencjarnej; 
wysokość tego świadczenia nie może przekroczyć 60  000 złotych.  
§ 2. W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone  w art. 178a § 1, art. 179 lub art.  180 sąd orzeka świadczenie 
pieniężne wymienione  w art. 39 pkt  7 na rzecz Fund uszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej 
w wysokości co najmniej 5000  złotych, a  w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone  w art. 178a § 4 co najmniej 
10 000 złotych, do wysokości określonej w  § 1. 
Art. 43b. Sąd może orzec podanie wyroku do publicznej wiadomości w  określony sposób, jeżeli uzna to za celowe, 
w szczególności ze względu na społeczne oddziaływanie skazania, o  ile nie narusza to interesu pokrzywdzonego.  
Art. 43c. Sąd, uznając za celowe orzeczenie pozbawienia lub ogranicz enia praw rodzicielskich lub opiekuńczych 
w razie popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z  nim, zawiadamia o  tym właściwy sąd 
rodzinny.  
Rozdział Va  
Przepadek i  środki kompensacyjne  
Art. 44. § 1. Sąd orzeka przepadek przedmiot ów pochodzących bezpośrednio z  przestępstwa.  
§ 2. Sąd może orzec, a  w wypadkach wskazanych w  ustawie orzeka, przepadek przedmiotów, które służyły lub były 
przeznaczone do popełnienia przestępstwa.  
§ 3. Jeżeli orzeczenie przepadku określonego w  § 2 byłoby n iewspółmierne do wagi popełnionego czynu, sąd zamiast 
przepadku może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.  
§ 4. Jeżeli orzeczenie przepadku określonego w  § 1 lub  2 nie jest możliwe, sąd może orzec przepadek równowartości 
przedmiotów pochodzących bezpośre dnio z  przestępstwa lub przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do pope ł-
nienia przestępstwa.  
      
Dziennik  Ustaw  – 10 – Poz. 1600  
 
§ 5. Przepadku przedmiotów określonych w  § 1 lub  2 nie orzeka się, jeżeli podlegają one zwrotowi pokrzywdzonemu 
lub innemu uprawnionemu podmiotowi.  
§ 6. W razie skazania za przestępstwo polegające na naruszeniu zakazu wytwarzania, posiadania, obrotu, przesyłania, 
przenoszenia lub przewozu określonych przedmiotów, sąd może orzec, a  w wypadkach przewidzianych w  ustawie orzeka, 
ich przepadek.  
§ 7. Jeżeli p rzedmioty wymienione w  § 2 lub  6 nie stanowią własności sprawcy, ich przepadek można orzec tylko 
w wypadkach przewidzianych w  ustawie; w  razie współwłasności orzeka się przepadek udziału należącego do sprawcy lub 
przepadek równowartości tego udziału.  
§ 8. (uchylony) 
Art. 44a. § 1. W razie skazania za przestępstwo,  z którego popełnienia sprawca osiągnął, chociażby pośrednio, 
korzyść majątkową znacznej wartości, sąd może orzec przepadek przedsiębiorstwa stanowiącego własność sprawcy albo 
jego równowartości, j eżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej  z niego 
korzyści.  
§ 2. W razie skazania za przestępstwo,  z którego popełnienia sprawca osiągnął, chociażby pośrednio, korzyść mają t-
kową znacznej wartości, sąd może orze c przepadek niestanowiącego własności sprawcy przedsiębiorstwa osoby fizycznej 
albo jego równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej  z niego 
korzyści,  a jego właściciel chciał, aby przedsiębiorstw o służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej  
z niego korzyści albo, przewidując taką możliwość, na to się godził.  
§ 3. W razie współwłasności przepadek,  o którym mowa  w § 1 i 2, orzeka się  z uwzględnieniem woli  i świadomości 
każdego z e współwłaścicieli  i w ich granicach.  
§ 4. Przepadku,  o którym mowa  w § 1 i 2, nie orzeka się, jeżeli byłoby to niewspółmierne do wagi popełnionego prz e-
stępstwa, stopnia zawinienia oskarżonego lub motywacji  i sposobu zachowania się właściciela przedsiębior stwa.  
§ 5. Przepadku,  o którym mowa  w § 1 i 2, nie orzeka się, jeżeli szkoda wyrządzona przestępstwem lub wartość ukr y-
tej korzyści nie jest znaczna wobec rozmiaru działalności przedsiębiorstwa.  
§ 6. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku,  o którym mowa  w § 2, także  w innych, szczególnie uzasadnionych 
przypadkach, kiedy byłby on niewspółmiernie dolegliwy dla właściciela przedsiębiorstwa.  
Art. 45. § 1. Jeżeli sprawca osiągnął z  popełnienia przestępstwa, chociażby p ośrednio, korzyść majątkową nie podle-
gającą przepadkowi przedmiotów wymienionych  w art. 44 § 1 lub  6, sąd orzeka przepadek takiej korzyści albo jej równ o-
wartości. Przepadku nie orzeka się w  całości lub w  części, jeżeli korzyść lub jej równowartość podlega zwrotowi pokrzy w-
dzonemu lub innemu po dmiotowi.  
§ 1a. Za korzyść majątkową osiągniętą  z popełnienia przestępstwa uważa się także pożytki  z rzeczy lub praw stan o-
wiących tę korzyść.  
§ 2. W razie skazania za przestępstwo,  z którego popełnienia została osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść mają t-
kowa znacznej wartości, albo przestępstwo,  z którego została lub mogła zostać osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść 
majątkowa, zagrożone karą pozbawienia wolności, której górna granica jest nie niższa niż 5 lat, lub popełnione  
w zorganizowanej grupie a lbo związku mających na celu popełnienie przestępstwa za korzyść uzyskaną  z popełnienia 
przestępstwa uważa się mienie, które sprawca objął we władanie lub do którego uzyskał jakikolwiek tytuł  w okresie 5 lat 
przed popełnieniem przestępstwa do chwili wydani a chociażby nieprawomocnego wyroku, chyba że sprawca lub inna zai n-
teresowana osoba przedstawi dowód przeciwny.  
§ 3. Jeżeli mienie stanowiące korzyść uzyskaną z  popełnienia przestępstwa, o  którym mowa w  § 2, zostało przeni e-
sione na osobę fizyczną, prawną lu b jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, faktycznie lub pod jaki m-
kolwiek tytułem prawnym, uważa się, że rzeczy będące w  samoistnym posiadaniu tej osoby lub jednostki oraz przysługuj ą-
ce jej prawa majątkowe należą do sprawcy, chyba że na podst awie okoliczności towarzyszących ich nabyciu nie można 
było przypuszczać, że mienie to, chociażby pośrednio, pochodziło z  czynu zabronionego.  
§ 4. (uchylony)  
§ 5. W razie współwłasności orzeka się przepadek udziału należącego do sprawcy lub przepadek równo wartości tego 
udziału.  
§ 6. (uchylony) 
      
Dziennik  Ustaw  – 11 – Poz. 1600  
 
Art. 45a. § 1. Sąd może orzec przepadek, jeżeli społeczna szkodliwość czynu jest znikoma, a  także w  razie waru n-
kowego umorzenia postępowania lub stwierdzenia, że sprawca dopuścił się czynu zabronionego w  stanie niepoc zytalności, 
o której mowa  w art. 31 § 1, albo jeżeli zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego.  
§ 2. Jeżeli zebrane dowody wskazują, że  w razie skazania zostałby orzeczony przepadek, sąd może go orzec także  
w razie śmierci sprawc y, umorzenia postępowania  z powodu jego niewykrycia,  a także  w przypadku zawieszenia postęp o-
wania  w sprawie,  w której nie można ująć oskarżonego albo oskarżony nie może brać udziału  w postępowaniu  z powodu 
choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby.  
Art. 46. § 1. W  razie skazania sąd może orzec, a  na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, 
stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w  całości albo w  części, wyrządzonej przestępstwem szkody 
lub zadośćuczynienia za dozna ną krzywdę; przepisów prawa cywilnego o  możliwości zasądzenia renty nie stosuje się.  
§ 2. Jeżeli orzeczenie obowiązku określonego w  § 1 jest znacznie utrudnione, sąd może orzec zamiast tego obowiązku 
nawiązkę w  wysokości do 200  000 złotych na rzecz pokrzyw dzonego, a  w razie jego śmierci w  wyniku popełnionego przez 
skazanego przestępstwa nawiązkę na rzecz osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdzonego 
uległa znacznemu pogorszeniu. W  razie gdy ustalono więcej niż jedną taką osobę, n awiązki orzeka się na rzecz każdej 
z nich.  
§ 3. Orzeczenie odszkodowania lub zadośćuczynienia na podstawie § 1 albo  nawiązki na podstawie § 2 nie stoi na 
przeszkodzie dochodzeniu niezaspokojonej części roszczenia w  drodze postępowania cywilnego.  
Art. 47. § 1. W  razie skazania sprawcy za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu albo za inne przestę p-
stwo umyślne, którego skutkiem jest śmierć człowieka, ciężki uszczerbek na zdrowiu, naruszenie czynności narządu ciała 
lub rozstrój zdrowia, sąd może orze c nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencja r-
nej. 
§ 2. W razie skazania sprawcy za przestępstwo przeciwko środowisku sąd może orzec nawiązkę na rzecz Narodow e-
go Funduszu Ochrony Środowiska i  Gospodarki Wodnej, o  którym mowa  w art. 400 ustawy  z dnia 27  kwietnia 2001  r. – 
Prawo ochrony środowiska ( Dz. U. z 2018 r. poz. 799 i 1356 ). 
§ 2a. W przypadkach,  o których mowa  w art. 44a § 4–6, sąd może orzec nawiązkę  w wysokości do 1 000 000 złotych na 
rzecz pokrzywdzonego lub Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.  
§ 3. W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone  w art. 173, art. 174, art. 177 lub w  art. 355, jeżeli sprawca 
był w  stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z  miejsca z darzenia, sąd orzeka nawiązkę na 
rzecz pokrzywdzonego, a  w razie jego śmierci w  wyniku popełnionego przez skazanego przestępstwa nawiązkę na rzecz 
osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu. W  razie gdy 
ustalono więcej niż jedną taką osobę, nawiązki orzeka się na rzecz każdej z  nich. Jeśli ustalenie takiej osoby nie jest mo ż-
liwe, sąd orzeka nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Sąd orzeka n a-
wiązkę w  wysokoś ci co najmniej 10  000 złotych.  
§ 4. W szczególnie uzasadnionych okolicznościach, gdy wymierzona nawiązka powodowałaby dla sprawcy uszcze r-
bek dla niezbędnego utrzymania siebie i  rodziny lub gdy pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, sąd może ją wymierzyć 
w wysokości niższej niż wskazana w  § 3. 
§ 5. Przepisu § 3 nie stosuje się, jeżeli sąd orzekł obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub 
zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w  wysokości wyższej niż 10  000 złotych.  
Art. 47a. (uchylony)  
Art. 48. Nawiązkę orzeka się w  wysokości do 100  000 złotych, chyba że ustawa stanowi inaczej.  
Art. 49. (uchylony)  
Art. 49a. (uchylony)  
Art. 50. (uchylony)  
Art. 51. (uchylony) 
Art. 52. (uchylony) 
      
Dziennik  Ustaw  – 12 – Poz. 1600  
 
Rozdział VI  
Zasady wymiaru kary i  środków karnych  
Art. 53. § 1. Sąd wymierza karę według swojego uznania, w  granicach przewidzianych przez ustawę, bacząc, by jej 
dolegliwość nie przekraczała stopnia winy, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu oraz biorąc pod uwagę 
cele zapobiegawcze i  wychowawcze, które ma os iągnąć w  stosunku do skazanego, a  także potrzeby w  zakresie kształtow a-
nia świadomości prawnej społeczeństwa.  
§ 2. Wymierzając karę, sąd uwzględnia  w szczególności motywację  i sposób zachowania się sprawcy, zwłaszcza  
w razie popełnienia przestępstwa na szko dę osoby nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia, popełnienie przestę p-
stwa wspólnie  z nieletnim, rodzaj  i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj  i rozmiar ujemnych n a-
stępstw przestępstwa, właściwości  i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa  i zachow a-
nie się po jego popełnieniu,  a zwłaszcza staranie  o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie  w innej formie społecznemu 
poczuciu sprawiedliwości,  a także zachowanie się pokrzywdzonego.  
§ 3. Wymierzając k arę sąd bierze także pod uwagę pozytywne wyniki przeprowadzonej mediacji pomiędzy pokrzy w-
dzonym a  sprawcą albo ugodę pomiędzy nimi osiągniętą w  postępowaniu przed sądem lub prokuratorem.  
Art. 54. § 1. Wymierzając karę nieletniemu albo młodocianemu, sąd kie ruje się przede wszystkim tym, aby sprawcę 
wychować.  
§ 2. Wobec sprawcy, który w  czasie popełnienia przestępstwa nie ukończył 18  lat, nie orzeka się kary dożywotniego 
pozbawienia wolności.  
Art. 55. Okoliczności wpływające na wymiar kary uwzględnia się tylk o co do osoby, której dotyczą.  
Art. 56. Przepisy  art. 53, art. 54 § 1 oraz art.  55 stosuje się odpowiednio do orzekania innych środków przewidzi a-
nych w  tym kodeksie, z  wyjątkiem obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za  
doznaną krzywdę.  
Art. 57. § 1. Jeżeli zachodzi kilka niezależnych od siebie podstaw do nadzwyczajnego złagodzenia albo obostrzenia 
kary, sąd może tylko jeden raz karę nadzwyczajnie złagodzić albo obostrzyć, biorąc pod uwagę łącznie zbiegające się 
podstawy  łagodzenia albo obostrzenia.  
§ 2. Jeżeli zbiegają się podstawy nadzwyczajnego złagodzenia i  obostrzenia, s ąd może zastosować nadzwyczajne  
złagodzenie albo obostrzenie kary.  
Art. 57a. § 1. Skazując  za występek o  charakterze chuligańskim, sąd wymierza karę przewidzianą za przypisane 
sprawcy przestępstwo w  wysokości nie niższej od dolnej granicy  ustawowego zagrożenia zwiększonego o  połowę.  
§ 2. W wypadku określonym w  § 1 sąd orzeka nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, chyba że orzeka obowiązek n a-
prawienia szkody , obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub nawiązkę na podstawie  art. 46. Jeżeli pokrzy w-
dzony nie został ustalony, sąd może orzec nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpen i-
tencjarnej.  
Art. 58. § 1. Jeżeli ustawa przewiduj e możliwość wyboru rodzaju kary, a  przestępstwo jest zagrożone karą pozbawi e-
nia wolności nieprzekraczającą 5  lat, sąd orzeka karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny 
nie może spełnić celów kary.  
§ 2. (uchylony)  
§ 2a. Kary ogran iczenia wolności w  postaci obowiązku, o  którym mowa  w art. 34 § 1a pkt 1, nie orzeka się, jeżeli 
stan zdrowia oskarżonego lub jego właściwości i  warunki osobiste uzasadniają przekonanie, że oskarżony nie wykona tego 
obowiązku.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. (uchylon y) 
Art. 59. Jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3  lat albo karą łagodnie j-
szego rodzaju i  społeczna szkodliwość czynu nie jest znaczna, sąd może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli orzeka  
jednocześnie środek karny , przepadek lub środek kompensacyjny, a  cele kary zostaną w  ten sposób spełnione.  
Art. 59a. (uchylony)  
Art. 60. § 1. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w  wypadkach przewidzianych w  ustawie oraz 
w stosunku do młodocianego, jeżeli przemawiają za tym względy określone  w art. 54 § 1. 
      
Dziennik  Ustaw  – 13 – Poz. 1600  
 
§ 2. Sąd może również zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w  szczególnie uzasadnionych wypadkach, kiedy 
nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa, w  szczególności:  
1) jeżeli pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, szkoda została naprawiona albo pokrzywdzony i  sprawca uzgodnili 
sposób naprawienia szkody,  
2) ze względu na postawę sprawcy, zwłaszcza gdy czynił starania o  naprawienie szkody lub o  jej zapobieżenie,  
3) jeżeli sprawca przestępstwa nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł poważny uszczerbek w  związku z  popełnionym 
przestępstwem.  
§ 3. Sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie w  stosunku do 
sprawcy współdziałającego z  innymi osobami w  popełnieniu przestępstwa, jeżeli ujawni on wobec organu powołanego do 
ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w  popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego 
popełnienia.  
§ 4. Na wniosek prokuratora sąd może zasto sować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet warunkowo zawiesić jej 
wykonanie w  stosunku do sprawcy przestępstwa, który, niezależnie od wyjaśnień złożonych w  swojej sprawie, ujawnił 
przed organem ścigania i  przedstawił istotne okoliczności, nieznane dotych czas temu organowi, przestępstwa zagrożonego 
karą powyżej 5  lat pozbawienia wolności.  
§ 5. W wypadkach określonych w  § 3 i 4 sąd, wymierzając karę pozbawienia wolności do lat 5, może warunkowo z a-
wiesić jej wykonanie na okres próby wynoszący do 10  lat, jeże li uzna, że pomimo niewykonania kary sprawca nie popełni 
ponownie przestępstwa; przepisu  art. 69 § 1 nie stosuje się, a  przepisy  art. 71–76 stosuje się odpowiednio.  
§ 6. Nadzwyczajne złagodzenie kary polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawo wego zagrożenia albo 
kary łagodniejszego rodzaju według następujących zasad:  
1) jeżeli czyn stanowi zbrodnię zagrożoną co najmniej karą 25  lat pozbawienia wolności, sąd wymierza karę pozbawi e-
nia wolności nie niższą od 8  lat, 
2) jeżeli czyn stanowi inną zbr odnię, sąd wymierza karę pozbawienia wolności nie niższą od jednej trzeciej dolnej gran i-
cy ustawowego zagrożenia,  
3) jeżeli czyn stanowi występek, przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia jest kara pozbawienia wolności nie 
niższa od roku, sąd wymierza  grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności,  
4) jeżeli czyn stanowi występek, przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia jest kara pozbawienia wolności niższa 
od roku, sąd wymierza grzywnę albo karę ograniczenia wolności.  
§ 7. Jeżeli czyn zagrożony jest więcej niż jedną z  kar wymienionych  w art. 32 pkt  1–3, nadzwyczajne złagodzenie 
kary polega na odstąpieniu od wymierzenia kary i  orzeczeniu środka karnego wymienionego  w art. 39 pkt  2–3, 7 i 8, 
środka kompensacyjnego lub przepadku; prze pisu art. 61 § 2 nie stosuje się.  
§ 8. Nadzwyczajnego złagodzenia kary nie stosuje się do czynów zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej 
5 lat, do których ma zastosowanie  art. 37a. 
Art. 60a. (uchylony)  
Art. 61. § 1. Sąd może odstąpić od wymierzenia kary w  wypadkach przewidzianych w  ustawie oraz w  wypadku okreś -
lonym  w art. 60 § 3, zwłaszcza gdy rola sprawcy w  popełnieniu przestępstwa była podrzędna, a  przekazane informacje 
przyczyniły się do zapobieżenia popełnieniu innego przestępstwa.  
§ 2. Odstępuj ąc od wymierzenia kary, sąd może również odstąpić od wymierzenia środka karnego, nawiązki na rzecz 
Skarbu Państwa oraz przepadku, chociażby jego orzeczenie było obowiązkowe.  
Art. 62. Orzekając karę pozbawienia wolności, sąd może określić rodzaj i  typ zakła du karnego, w  którym skazany ma 
odbywać karę, a  także orzec system terapeutyczny jej wykonania.  
Art. 63. § 1. Na poczet orzeczonej kary zalicza się okres rzeczywistego pozbawienia wolności w  sprawie, zaokrąglając  
w górę do pełnego dnia, przy czym jeden dzi eń rzeczywistego pozbawienia wolności równa się jednemu dniowi kary  po-
zbawienia wolności, dwóm dniom kary ograniczenia wolności lub dwóm dziennym stawkom grzywny.  
§ 2. Zaliczając okres rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet orzeczonej grzywny określo nej kwotowo, 
przyjmuje się, że jeden dzień pozbawienia wolności odpowiada kwocie równej dwukrotności stawki dziennej ustalonej 
zgodnie  z art. 33 § 3. 
§ 3. Na poczet orzeczonych środków karnych, o  których mowa  w art. 39 pkt  2–3, zalicza się okres rzeczywist ego st o-
sowania odpowiadających im rodzajowo środków zapobiegawczych.  
      
Dziennik  Ustaw  – 14 – Poz. 1600  
 
§ 4. Na poczet orzeczonego środka karnego, o  którym mowa  w art. 39 pkt  3, zalicza się okres zatrzymania prawa ja z-
dy lub innego odpowiedniego dokumentu.  
§ 5. Za dzień w  rozumieniu § 1 i 2 przyjmuje się okres 24  godzin liczony od chwili rzeczywistego pozbawienia wo l-
ności.  
Rozdział VII  
Powrót do przestępstwa  
Art. 64. § 1. Jeżeli sprawca skazany za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności popełnia w  ciągu 5  lat po  
odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary umyślne przestępstwo podobne do przestępstwa, za które był już skazany, sąd może 
wymierzyć karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w  wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia 
zwiększonego o  połowę.  
§ 2. Jeżeli sprawca u przednio skazany w  warunkach określonych w  § 1, który odbył łącznie co najmniej rok kary p o-
zbawienia wolności i  w ciągu 5  lat po odbyciu w  całości lub części ostatniej kary popełnia ponownie umyślne przestępstwo 
przeciwko życiu lub zdrowiu, przestępstwo zg wałcenia, rozboju, kradzieży z  włamaniem lub inne przestępstwo przeciwko 
mieniu popełnione z  użyciem przemocy lub groźbą jej użycia, sąd wymierza karę pozbawienia wolności przewidzianą za 
przypisane przestępstwo w  wysokości powyżej dolnej granicy ustawoweg o zagrożenia, a  może ją wymierzyć do górnej 
granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o  połowę.  
§ 3. Przewidziane w  § 1 lub  2 podwyższenie górnego ustawowego zagrożenia nie dotyczy zbrodni.  
Art. 65. § 1. Przepisy dotyczące wymiaru kary, środków karnych or az środków związanych z  poddaniem sprawcy 
próbie, przewidziane wobec sprawcy określonego  w art. 64 § 2, stosuje się także do sprawcy, który z  popełnienia przestę p-
stwa uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnia przestępstwo działając w  zorganizowanej g rupie albo związku maj ą-
cych na celu popełnienie przestępstwa oraz wobec sprawcy przestępstwa o  charakterze terrorystycznym.  
§ 2. Do sprawcy przestępstwa  z art. 258 mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące sprawcy określonego  
w art. 64 § 2, z wyjątkiem przewidzianego w  tym przepisie zaostrzenia kary.  
Rozdział VIII  
Środki związane z  poddaniem sprawcy próbie  
Art. 66. § 1. Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i  społeczna szkodliwość czynu nie są 
znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a  postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, 
jego właściwości i  warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia 
postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego , w szczególności nie popełni przestępstwa.  
§ 2. Warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5  lat po - 
zbawienia wolności.  
Art. 67. § 1. Warunkowe umorzenie następuje na okres próby, który wynosi od roku do  3 lat i biegnie od upraw o-
mocnienia się orzeczenia.  
§ 2. Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd może w  okresie próby oddać sprawcę pod dozór kuratora lub 
osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działaln ości należy troska 
o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.  
§ 3. Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w  całości a l-
bo w  części, a  w miarę możliwości również obowiązek zadośćuczynieni a za doznaną krzywdę, albo zamiast tych obowią z-
ków orzeka nawiązkę; sąd może nałożyć na sprawcę obowiązki wymienione  w art. 72 § 1 pkt  1–3, 5–6b, 7a lub 7b, 
a ponadto orzec świadczenie pieniężne wymienione  w art. 39 pkt  7 lub  zakaz prowadzenia pojazdów, wy mieniony  w art. 39 
pkt 3, do lat 2. Przepisy  art. 72 § 1a i 1b stosuje się odpowiednio.  
§ 4. Przepis  art. 74 stosuje się odpowiednio.  
Art. 68. § 1. Sąd podejmuje postępowanie karne, jeżeli sprawca w  okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za 
które zos tał prawomocnie skazany.  
§ 2. Sąd może podjąć postępowanie karne, jeżeli sprawca w  okresie próby rażąco narusza porządek prawny, 
w szczególności gdy popełnił inne niż określone w  § 1 przestępstwo, jeżeli uchyla się od dozoru, wykonania nałożonego 
obowiązku  lub orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku albo nie wykonuje zawartej 
z pokrzywdzonym ugody.  
      
Dziennik  Ustaw  – 15 – Poz. 1600  
 
§ 2a. Sąd podejmuje postępowanie karne, jeżeli okoliczności, o  których mowa w  § 2, zaistnieją po udzieleniu sprawcy 
pisemnego upomnienia  przez sądowego kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.  
§ 3. Sąd może podjąć postępowanie karne, jeżeli sprawca po wydaniu orzeczenia o  warunkowym umorzeniu post ę-
powania, lecz przed jego uprawomocnieniem się, rażąco nar usza porządek prawny, a  w szczególności gdy w  tym czasie 
popełnił przestępstwo.  
§ 4. Warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż w  ciągu 6  miesięcy od zakończenia okresu próby.  
Art. 69. § 1. Sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej w  wymiarze nie -
przekraczającym roku, jeżeli sprawca w  czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności i  jest to 
wystarczające dla osiągnięcia wobec niego celów kary, a  w szczególności zapobieżeni a powrotowi do przestępstwa.  
§ 2. Zawieszając wykonanie kary, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim postawę sprawcy, jego właściwości 
i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Wobec  sprawcy występku o  charakterze chuligańskim oraz sprawcy przestępstwa określonego  w art. 178a § 4 sąd 
może warunkowo zawiesić wykonanie kary jedynie w  szczególnie uzasadnionych wypadkach.  
Art. 70. § 1. Zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3  lat i biegnie od uprawo - 
mocnienia się wyroku.  
§ 2. W wypadku zawieszenia wykonania kary wobec sprawcy młodocianego oraz sprawcy, który popełnił przestę p-
stwo z  użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, okres próby wynosi od 2  do 5 lat. 
Art. 71. § 1. Zawieszając wykonanie kary, sąd może orzec grzywnę, jeżeli jej wymierzenie obok kary pozbawienia 
wolności na innej podstawie nie jest możliwe.  
§ 2. W razie zarządzenia wykonania kary grzywna orzeczona na podstawie § 1 nie podlega wykonaniu; kara po - 
zbawienia wolności ulega skróceniu o  okres odpowiadający połowie liczby uiszczo nych stawek dziennych grzywny z zao-
krągleniem w  górę do pełnego dnia.  
Art. 72. § 1. Zawieszając wykonanie kary, sąd zobowiązuje, a  jeżeli orzeka ś rodek karny, może zobowiązać skazan e-
go do:  
1) informowania sądu lub kuratora o  przebiegu okresu próby,  
2) przeproszenia pokrzywdzonego,  
3) wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,  
4) wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,  
5) powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,  
6) poddania się terapii uzależnień,  
6a) poddania się terapii, w  szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,  
6b) uczestnictwa w  oddzi aływaniach korekcyjno -edukacyjnych,  
7) powstrzymania się od przebywania w  określonych środowiskach lub miejscach,  
7a) powstrzymania się od kontaktowania się z  pokrzywdzonym lub innymi osobami w  określony sposób lub zbliżania się 
do pokrzywdzonego lub inny ch osób,  
7b) opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym,  
8) innego stosownego postępowania w  okresie próby, które może zapobiec popełnieniu ponownie przestępstwa  
– przy czym orzeka się przynajmniej jeden z  obowiązków.  
§ 1a. Nakładając obowiąze k wymieniony w  § 1 pkt  7a, sąd wskazuje minimalną odległość od osób chronionych, którą 
skazany obowiązany jest zachować.  
§ 1b. Nakładając na sprawcę przestępstwa popełnionego z  użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby 
najbliższej obowiązek wymien iony w  § 1 pkt  7b, sąd określa sposób kontaktu skazanego z  pokrzywdzonym.  
§ 2. Sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione  w art. 39 pkt  7 albo  zobowiązać skazanego do naprawienia 
wyrządzonej przestępstwem szkody w  całości albo w  części, chyba że orzekł środek kompensacyjny.  
      
Dziennik  Ustaw  – 16 – Poz. 1600  
 
Art. 73. § 1. Zawieszając wykonanie kary, sąd może w  okresie próby oddać skazanego pod dozór kuratora lub osoby 
godnej zauf ania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o  wychowanie, 
zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.  
§ 2. Dozór jest obowiązkowy wobec młodocianego sprawcy przestępstwa umyślnego, sprawcy określone go 
w art. 64 § 2, a także wobec sprawcy przestępstwa popełnionego w  związku z  zaburzeniami preferencji seksualnych oraz 
sprawcy, który popełnił przestępstwo z  użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej.  
Art. 74. § 1. Czas i  sposób wykonania n ałożonych obowiązków wymienionych  w art. 72 sąd określa po wysłuchaniu 
skazanego; nałożenie obowiązków wymienionych  w art. 72 § 1 pkt  6 i 6a wymaga nadto zgody skazanego.  
§ 2. Jeżeli względy wychowawcze za tym przemawiają, sąd, wobec skazanego na karę z  warunkowym zawieszeniem 
jej wykonania, może w  okresie próby ustanawiać, rozszerzać lub zmieniać obowiązki wymienione  w art. 72 § 1 pkt  3–8 
albo od wykonania nałożonych obowiązków zwolnić, z  wyjątkiem obowiązku wymienionego  w art. 72 § 2, jak również 
oddać sk azanego pod dozór albo od dozoru zwolnić.  
§ 2a. Zwolnienie od dozoru może nastąpić także, jeżeli sprawowanie dozoru jest niemożliwe albo znacznie utrudnione  
z przyczyn niezawinionych przez skazanego.  
§ 3. W przypadku gdy skazany został oddany pod dozór lub  zobowiązany do wykonywania obowiązków w  okresie 
próby, wniosek o  określenie czasu i  sposobu wykonania nałożonych obowiązków może złożyć również sądowy kurator 
zawodowy, a  także osoba godna zaufania lub przedstawiciel stowarzyszenia, instytucji albo organi zacji społecznej, o  której 
mowa  w art. 73 § 1. 
Art. 75. § 1. Sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany w  okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, 
za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.  
§ 1a. Sąd zarządza wykonanie kary jeżeli skazany za przestępstwo popełnione z  użyciem przemocy lub groźby be z-
prawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą w  okresie próby raż ą-
co narusza porządek prawny, ponownie używając przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej 
osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą.  
§ 2. Sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany w  okresie próby rażąco narusza porządek prawny, 
w szcze gólności gdy popełnił inne przestępstwo niż określone w  § 1, albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny, od d o-
zoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku.  
§ 2a. Sąd zarządza wykonanie kary,  jeżeli okoliczności, o  których mowa w  § 2, zaistnieją po udzieleniu skazanemu 
pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.  
§ 3. Sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany po wydani u wyroku, lecz przed jego uprawomocnieniem się, 
rażąco narusza porządek prawny, a  w szczególności gdy w  tym czasie popełnił przestępstwo.  
§ 3a. Zarządzając wykonanie kary w  wypadkach, o  których mowa w  § 2 i 3, sąd może, uwzględniając dotychczasowy 
przebieg  próby, a  w szczególności wykonanie nałożonych obowiązków, skrócić orzeczoną karę, nie więcej jednak niż 
o połowę.  
§ 4. Zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w  ciągu 6  miesięcy od zakończenia okresu próby.  
§ 5. (uchylony) 
Art. 75a. § 1. Wobec skazanego na karę pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonania, który 
w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w  szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż określone  
w art. 75 § 1, albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grz ywny, od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzecz o-
nych środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku, sąd może, jeżeli cele kary zostaną w  ten sposób spe ł-
nione, mając na względzie wagę i  rodzaj czynu zabronionego przypisanego skazanemu, zamiast zarządzenia wykonania 
kary pozbawienia wolności zamienić ją na karę ograniczenia wolności w  formie obowiązku wykonywania nieodpłatnej, 
kontrolowanej pracy na cele społeczne, przyjmując, że jeden dzień kary pozbawienia wolności równa się dwóm dniom 
kary ograniczenia wolności, albo na grzywnę, przyjmując, że jeden dzień kary pozbawienia wolności równa się dwóm 
stawkom dziennym grzywny. Kara ograniczenia wolności nie może trwać dłużej niż 2  lata, a  grzywna nie może przekroczyć 
810 stawek dziennych.  
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się:  
1) w wypadkach, o  których mowa  w art. 75 § 1, 1a i  2a; 
2) do skazanego, który nie wykonał obowiązku określonego  w art. 72 § 1 pkt  7b lub w  § 2. 
      
Dziennik  Ustaw  – 17 – Poz. 1600  
 
§ 3. Sąd, zamieniając karę pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej w ykonania na karę ograniczenia 
wolności albo na grzywnę, w  miarę możliwości wysłuchuje skazanego.  
§ 4. Zamiana kary pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonania na karę ograniczenia wolności 
albo na grzywnę nie zwalnia skazanego od wykonania  orzeczonych wobec niego środków karnych, przepadku, środków 
kompensacyjnych lub środków zabezpieczających, chociażby następnie orzeczono karę łączną.  
§ 5. Jeżeli skazany uchyla się od wykonywania kary ograniczenia wolności, od uiszczenia grzywny, wykonani a nał o-
żonych na niego obowiązków lub orzeczonych środków karnych, przepadku lub środków kompensacyjnych, sąd uchyla 
zamianę i  zarządza wykonanie kary pozbawienia wolności.  
§ 6. W wypadku uchylenia zamiany i  zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności n a poczet zarządzonej kary 
pozbawienia wolności zalicza się dotychczas wykonaną karę grzywny albo karę ograniczenia wolności, przyjmując, że 
jeden dzień kary pozbawienia wolności równa się dwóm stawkom dziennym grzywny albo dwóm dniom kary ograniczenia 
woln ości. 
§ 7. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli kara pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonania zost a-
ła orzeczona na podstawie  art. 60 § 5. 
Art. 76. § 1. Skazanie ulega zatarciu z  mocy prawa z  upływem 6  miesięcy od zakończenia okresu prób y. 
§ 1a. W wypadku, o  którym mowa  w art. 75a, zatarcie skazania następuje z  upływem okresów przewidzianych  
w art. 107 § 4 i 4a. 
§ 1b. W wypadkach, o  których mowa w  § 1 i 1a, przepis  art. 108 stosuje się.  
§ 2. Jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę, środe k karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie skaz a-
nia nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania. Zatarcie skazania nie 
może nastąpić również przed wykonaniem środka zabezpieczającego.  
Art. 77. § 1. Skazanego na karę pozbawienia wolności sąd może warunkowo zwolnić z  odbycia reszty kary tylko 
wówczas, gdy jego postawa, właściwości i  warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa oraz zachowanie po 
jego popełnieniu i  w czasie odbywania kary uza sadniają przekonanie, że skazany po zwolnieniu będzie stosował się do 
orzeczonego środka karnego lub zabezpieczającego i  przestrzegał porządku prawnego, w  szczególności nie popełni p o-
nownie przestępstwa.  
§ 2. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd, wymi erzając karę wymienioną  w art. 32 pkt  3–5, może wyznaczyć 
surowsze ograniczenia do skorzystania przez skazanego z  warunkowego zwolnienia niż przewidziane  w art. 78. 
Art. 78. § 1. Skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu co najmniej połowy kary.  
§ 2. Skazanego określonego  w art. 64 § 1 można warunkowo zwolnić po odbyciu dwóch trzecich kary, natomiast 
określonego  w art. 64 § 2 po odbyciu trzech czwartych kary.  
§ 3. Skazanego na karę 25  lat pozbawienia wolności można warunkowo zwolnić po odbyciu 15  lat kar y, natomiast 
skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności po odbyciu 25  lat kary.  
Art. 79. § 1. Przepisy  art. 78 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do sumy dwóch lub więcej nie podlegających łączeniu 
kar pozbawienia wolności, które skazany ma odbyć kol ejno; przepis  art. 78 § 2 stosuje się, jeżeli chociażby jedno 
z przestępstw popełniono w  warunkach określonych  w art. 64. 
§ 2. Skazanego można, niezależnie od warunków określonych  w art. 78 § 1 lub  2, zwolnić warunkowo po odbyciu 
15 lat pozbawienia wolności.  
§ 3. Przepis  art. 78 § 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli chociażby jedna z  niepodlegających łączeniu kar, które skaz a-
ny ma odbyć kolejno, jest karą 25  lat pozbawienia wolności lub dożywotniego p ozbawienia wolności.  
Art. 80. § 1. W  razie warunkowego zwolnienia czas pozostały do odbycia kary stanowi okres próby, który jednak nie 
może być krótszy niż 2  lata ani dłuższy niż 5  lat. 
§ 2. Jeżeli skazanym jest osoba określona  w art. 64 § 2, okres próby n ie może być krótszy niż 3  lata. 
§ 3. W razie warunkowego zwolnienia z  kary 25  lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności 
okres próby wynosi 10  lat. 
Art. 81. W razie odwołania warunkowego zwolnienia ponowne warunkowe zwolnienie nie może nastąpić przed o d-
byciem, po ponownym osadzeniu, przynajmniej roku kary pozbawienia wolności, a  w wypadku kary 25  lat pozbawienia 
wolności lub kary dożywotniego pozbawienia wolności przed odbyciem przynajmniej 5  lat kary.  
      
Dziennik  Ustaw  – 18 – Poz. 1600  
 
Art. 82. § 1. Jeżeli w  okresie prób y i w ciągu 6  miesięcy od jej zakończenia nie odwołano warunkowego zwolnienia, 
karę uważa się za odbytą z  chwilą warunkowego zwolnienia.  
§ 2. W wypadku objęcia wyrokiem łącznym kary, z  której odbywania skazany został warunkowo zwolniony, na p o-
czet orzeczon ej kary łącznej zalicza się jedynie okres faktycznego odbywania kary.  
Art. 83. Skazanego na karę ograniczenia wolności, który odbył przynajmniej połowę orzeczonej kary, przy czym 
przestrzegał porządku prawnego, jak również wykonał nałożone na niego obowiąz ki, orzeczone środki karne, środki ko m-
pensacyjne i  przepadek, sąd może zwolnić od reszty kary, uznając ją za wykonaną.  
Art. 84. § 1. Sąd może po upływie połowy okresu, na który orzeczono środki karne wymienione  w art. 39 pkt  1–3, 
uznać je za wykonane, jeże li skazany przestrzegał porządku prawnego, a  środek karny był w  stosunku do niego wykon y-
wany przynajmniej przez rok.  
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli środki karne wymienione  w art. 39 pkt  2, 2a i  3 orzeczono na podstawie  
art. 41 § 1a albo  art. 42 § 2. 
§ 2a. Jeżeli środek karny orzeczony został dożywotnio, sąd może uznać go za wykonany, jeżeli skazany przestrzegał 
porządku prawnego i  nie zachodzi obawa ponownego popełnienia przestępstwa podobnego do tego, za które orzeczono 
środek karny, a  środek ka rny był w  stosunku do skazanego wykonywany przynajmniej przez 15  lat. 
§ 3. Sąd może zwolnić skazanego z  obowiązku orzeczonego na podstawie  art. 41b § 5 lub  7 po upływie połowy okr e-
su, na który go orzeczono, jeżeli obowiązek był stosowany przynajmniej przez  rok, a  zachowanie skazanego wskazuje, że 
dalsze stosowanie obowiązku nie jest niezbędne do spełnienia celów środka karnego.  
Art. 84a. (uchylony)  
Rozdział IX  
Zbieg przestępstw oraz łączenie kar i  środków karnych  
Art. 85. § 1. Jeżeli sprawca popełnił dwa lu b więcej przestępstw i  wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo 
inne podlegające łączeniu, sąd orzeka karę łączną.  
§ 2. Podstawą orzeczenia kary łącznej są wymierzone i  podlegające wykonaniu, z  zastrzeżeniem  art. 89, w  całości lub 
w części kary lub kary łączne za przestępstwa, o  których mowa w  § 1. 
§ 3. Jeżeli po rozpoczęciu, a  przed zakończeniem wykonywania kary lub kary łącznej sprawca popełnił przestępstwo, 
za które orzeczono karę tego samego rodzaju lub inną podlegającą łączeniu, orzeczona kara n ie podlega łączeniu z  karą 
odbywaną w  czasie popełnienia czynu.  
§ 3a. Jeżeli kara wykonywana lub orzeczona, o  której mowa w  § 3, stanie się następnie podstawą orzeczenia kary lub 
kar łącznych, zakaz łączenia kar odnosi się również do tej kary lub kar łączn ych. 
§ 4. Karą łączną nie obejmuje się kar orzeczonych wyrokami, o  których mowa  w art. 114a.  
Art. 85a. Orzekając karę łączną, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim cele zapobiegawcze i  wychowawcze, które 
kara ma osiągnąć w  stosunku do skazanego, a  także potrzeby w  zakresie kształtowania świadomości prawnej społecze ń-
stwa.  
Art. 86. § 1. Sąd wymierza karę łączną w  granicach od najwyższej z  kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa 
do ich sumy, nie przekraczając jednak 810  stawek dziennych grzywny, 2  lat ograniczenia wolności albo 20  lat pozbawienia 
wolności; karę pozbawienia wolności wymierza się w  miesiącach i  latach.  
§ 1a. Jeżeli suma orzeczonych kar pozbawienia wolności wynosi 25  lat albo więcej, a  chociażby jedna z podlegaj ą-
cych łączeniu kar wynosi ni e mniej niż 10  lat, sąd może orzec karę łączną 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 2. Wymierzając karę łączną grzywny, sąd określa na nowo wysokość stawki dziennej, kierując się wskazaniami 
określonymi  w art. 33 § 3; wysokość stawki dziennej nie może jednak prz ekraczać najwyższej ustalonej poprzednio.  
§ 2a. Jeżeli chociażby jedna z  podlegających łączeniu grzywien jest wymierzona kwotowo, karę łączną grzywny w y-
mierza się kwotowo.  
§ 2b. Jeżeli chociażby jedna z  podlegających łączeniu grzywien została orzeczona na podstawie przepisu przewiduj ą-
cego wyższą górną granicę ustawowego zagrożenia tą karą niż określona  w art. 33 § 1, sąd wymierza karę łączną grzywny 
w granicach od najwyższej z  kar tego rodzaju wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, nie przek raczając 
jednak 4500  stawek dziennych grzywny lub najwyższej z  kar grzywny, jeżeli przekracza ona 4500  stawek dziennych.  
      
Dziennik  Ustaw  – 19 – Poz. 1600  
 
§ 3. Wymierzając karę łączną ograniczenia wolności, sąd określa na nowo obowiązki lub wymiar potrącenia, 
o których mowa  w art. 34 § 1a, a także może nałożyć na sprawcę obowiązki wymienione  w art. 72 § 1 pkt  2–7a, jak ró w-
nież orzec świadczenie pieniężne wymienione  w art. 39 pkt  7. 
§ 4. Zasady wymiaru kary łącznej określone w  § 1–3 stosuje się odpowiednio, jeżeli przynajmniej jedną z  kar po d- 
legających łączeniu jest już orzeczona kara łączna.  
Art. 87. § 1. W  razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności i  ograniczenia wolności 
sąd wymierza karę łączną pozbawienia wolności, przyjmując, że miesiąc ograniczenia wol ności równa się 15  dniom p o-
zbawienia wolności.  
§ 2. Jeżeli za zbiegające się przestępstwa wymierzono kary pozbawienia wolności oraz ograniczenia wolności i  kara 
łączna pozbawienia wolności nie przekroczyłaby 6  miesięcy, a  kara łączna ograniczenia wolności – 2 lat, sąd może orzec te 
kary łączne jednocześnie, jeżeli cele kary zostaną w  ten sposób spełnione.  
Art. 88. Jeżeli najsurowszą karą orzeczoną za jedno ze zbiegających się przestępstw jest kara 25  lat pozbawienia 
wolności albo dożywotniego pozbawienia wo lności, orzeka się tę karę jako karę łączną; w  wypadku zbiegu dwóch lub 
więcej kar 25  lat pozbawienia wolności sąd może orzec jako karę łączną karę dożywotniego pozbawienia wolności.  
Art. 89. § 1. W  razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary poz bawienia wolności z  warunkowym zawi e-
szeniem i  bez warunkowego zawieszenia ich wykonania sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej 
w wymiarze nieprzekraczającym roku, jeżeli sprawca w  czasie popełnienia każdego z  tych przestępstw nie był skazany na  
karę pozbawienia wolności i  jest to wystarczające do osiągnięcia wobec niego celów kary, a  w szczególności zapobieżenia 
powrotowi do przestępstwa.  
§ 1a. W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem  
ich wykonania sąd może w  wyroku łącznym orzec karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej 
wykonania.  
§ 1b. Sąd orzeka karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, przyjmując, że 
miesiąc kary pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonania równa się 15  dniom kary pozbawienia 
wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (uchylony) 
Art. 89a. § 1. Jeżeli chociażby jedną z  kar podlegających łączeniu jest kara pozbawieni a wolności z  warunkowym 
zawieszeniem jej wykonania orzeczona na podstawie  art. 60 § 5, sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej 
nieprzekraczającej wymiaru kary pozbawienia wolności, orzeczonej na podstawie tego przepisu.  
§ 2. Orzekając karę łączn ą pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonania, sąd może orzec 
grzywnę określoną  w art. 71 § 1, chociażby jej nie orzeczono za pozostające w  zbiegu przestępstwa.  
§ 3. W razie zbiegu orzeczeń o  okresach próby sąd orzeka okres próby oraz związane z  nim obowiązki na nowo. 
W razie zbiegu orzeczeń, o  którym mowa w  § 1, okres próby może wynosić do 10  lat. 
Art. 90. § 1. Środki karne, przepadek, środki kompensacyjne, środki zabezpieczające oraz dozór stosuje się, chocia ż-
by orzeczono je tylko co do jednego ze zbiegających się przestępstw.  
§ 2. W razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa pozbawienia praw publicznych, zakazów lub obowiązku tego 
samego rodzaju, sąd stosuje odpowiednio przepisy o  karze łącznej.  
Art. 91. § 1. Jeżeli sprawca popeł nia w  krótkich odstępach czasu, z  wykorzystaniem takiej samej sposobności, dwa 
lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z  tych prz e-
stępstw, sąd orzeka jedną karę określoną w  przepisie stanowiącym po dstawę jej wymiaru dla każdego z  tych przestępstw, 
w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o  połowę.  
§ 2. Jeżeli sprawca w  warunkach określonych  w art. 85 popełnia dwa lub więcej ciągów przestępstw określonych 
w § 1 lub  ciąg przest ępstw oraz inne przestępstwo, sąd orzeka karę łączną, stosując odpowiednio przepisy tego rozdziału.  
§ 3. Jeżeli sprawca został skazany dwoma lub więcej wyrokami za przestępstwa należące do ciągu przestępstw okreś -
lonego w  § 1, orzeczona kara łączna nie może przekroczyć górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o  połowę, 
przewidzianego w  przepisie stanowiącym podstawę wymiaru kary dla każdego z  tych przestępstw.  
Art. 92. (uchylony)  
Art. 92a. (uchylony)  
      
Dziennik  Ustaw  – 20 – Poz. 1600  
 
Rozdział X  
Środki zabezpieczające  
Art. 93. (uchylony) 
Art. 93a. § 1. Środkami zabezpieczającymi są:  
1) elektroniczna kontrola miejsca pobytu;  
2) terapia;  
3) terapia uzależnień;  
4) pobyt w  zakładzie psychiatrycznym.  
§ 2. Jeżeli ustawa tak stanowi, tytułem środka zabezpieczającego można orzec nakaz i  zakazy określone  w art. 39 
pkt 2–3. 
Art. 93b. § 1. Sąd może orzec środek zabezpieczający, gdy jest to konieczne, aby zapobiec ponownemu popełnieniu 
przez sprawcę czynu zabronionego, a  inne środki prawne określone w  tym kodeksie lub orzeczone na podstawie in nych 
ustaw nie są wystarczające. Środek zabezpieczający, o  którym mowa  w art. 93a § 1 pkt  4, można orzec jedynie, aby za - 
pobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o  znacznej społecznej szkodliwości.  
§ 2. Sąd uchyla środek zabezpieczają cy, gdy dalsze jego stosowanie nie jest już konieczne.  
§ 3. Środek zabezpieczający i  sposób jego wykonywania powinien być odpowiedni do stopnia społecznej szkodli - 
wości czynu zabronionego, który sprawca może popełnić, oraz prawdopodobieństwa jego popełnie nia, a  także uwzględniać 
potrzeby i  postępy w  terapii lub terapii uzależnień. Sąd może zmienić orzeczony wobec sprawcy środek zabezpieczający 
lub sposób jego wykonywania, jeżeli poprzednio orzeczony środek stał się nieodpowiedni lub jego wykonywanie nie je st 
możliwe.  
§ 4. Wobec tego samego sprawcy można orzec więcej niż jeden środek zabezpieczający; przepisy § 1 i 3 stosuje się, 
biorąc pod uwagę wszystkie orzekane środki zabezpieczające.  
§ 5. Sąd orzeka pobyt w  zakładzie psychiatrycznym tylko wtedy, gdy ust awa tak stanowi.  
Art. 93c. Środki zabezpieczające można orzec wobec sprawcy:  
1) co do którego umorzono postępowanie o  czyn zabroniony popełniony w  stanie niepoczytalności określonej  
w art. 31 § 1; 
2) w razie skazania za przestępstwo popełnione w  stanie ogr aniczonej poczytalności określonej  w art. 31 § 2; 
3) w razie skazania za przestępstwo określone  w art. 148, art. 156, art. 197, art. 198, art. 199 § 2 lub art.  200 § 1, pope ł-
nione w  związku z  zaburzeniem preferencji seksualnych;  
4) w razie skazania na karę  pozbawienia wolności bez warunkowego jej zawieszenia za umyślne przestępstwo określone 
w rozdziale XIX, XXIII, XXV lub XXVI, popełnione w  związku z  zaburzeniem osobowości o  takim charakterze lub 
nasileniu, że zachodzi co najmniej wysokie prawdopodobieństw o popełnienia czynu zabronionego z  użyciem przem o-
cy lub groźbą jej użycia;  
5) w razie skazania za przestępstwo popełnione w  związku z  uzależnieniem od alkoholu, środka odurzającego lub innego 
podobnie działającego środka.  
Art. 93d. § 1. Czasu stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z  góry.  
§ 2. Uchylając środek zabezpieczający w  postaci pobytu w  zakładzie psychiatrycznym, sąd może orzec jeden lub wi ę-
cej ze środków zabezpieczających, o  których mowa  w art. 93a § 1 pkt  1–3. 
§ 3. Sąd ustala potrze bę i możliwości wykonania orzeczonego środka zabezpieczającego nie wcześniej niż na 
6 miesięcy przed przewidywanym warunkowym zwolnieniem lub odbyciem kary pozbawienia wolności.  
§ 4. Jeżeli wobec sprawcy wykonywana jest kara pozbawienia wolności, środki za bezpieczające, o  których mowa  
w art. 93a § 1 pkt  1–3, można orzec również do czasu wykonania tej kary, jednak nie wcześniej niż na 6  miesięcy przed 
przewidywanym warunkowym zwolnieniem lub odbyciem kary pozbawienia wolności.  
§ 5. Jeżeli sprawca został skaz any na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, karę 
25 lat pozbawienia wolności lub karę dożywotniego pozbawienia wolności, orzeczony środek zabezpieczający stosuje się 
po odbyciu kary lub warunkowym zwolnieniu, chyba że ustawa  stanowi inaczej.  
      
Dziennik  Ustaw  – 21 – Poz. 1600  
 
§ 6. Jeżeli zachowanie sprawcy po uchyleniu środka zabezpieczającego wskazuje, że zachodzi konieczność stosow a-
nia środków zabezpieczających, sąd, nie później niż w  ciągu 3  lat od uchylenia środka, może ponownie orzec ten sam śr o-
dek zabezp ieczający lub inny środek, o  którym mowa  w art. 93a § 1 pkt  1–3. 
Art. 93e. Sprawca, wobec którego orzeczono elektroniczną kontrolę miejsca pobytu, ma obowiązek poddania się ni e-
przerwanej kontroli miejsca swojego pobytu sprawowanej za pomocą urządzeń techni cznych, w  tym noszonego nadajnika.  
Art. 93f. § 1. Sprawca, wobec którego orzeczono terapię, ma obowiązek stawiennictwa we wskazanej przez sąd pl a-
cówce w  terminach wyznaczonych przez lekarza psychiatrę, seksuologa lub terapeutę i  poddania się terapii farmak ologic z-
nej zmierzającej do osłabienia popędu seksualnego, psychoterapii lub psychoedukacji w  celu poprawy jego funkcjonow a-
nia w  społeczeństwie.  
§ 2. Sprawca, wobec którego orzeczono terapię uzależnień, ma obowiązek stawiennictwa we wskazanej przez sąd 
placówce leczenia odwykowego w  terminach wyznaczonych przez lekarza i  poddania się leczeniu uzależnienia od alkoh o-
lu, środka odurzającego lub innego podobnie działającego środka.  
Art. 93g. § 1. Sąd orzeka pobyt w  odpowiednim zakładzie psychiatrycznym wobec spr awcy określonego  w art. 93c 
pkt 1, jeżeli istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że popełni on ponownie czyn zabroniony o  znacznej społecznej szkod -
liwości w  związku z  chorobą psychiczną lub upośledzeniem umysłowym.  
§ 2. Skazując sprawcę określonego  w art. 93c pkt 2 na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej 
wykonania, karę 25  lat pozbawienia wolności lub karę dożywotniego pozbawienia wolności, sąd orzeka pobyt 
w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym, jeżeli istnieje wysokie prawdopodobieńst wo, że popełni on czyn zabroniony 
o znacznej społecznej szkodliwości w  związku z  chorobą psychiczną lub upośledzeniem umysłowym.  
§ 3. Skazując sprawcę określonego  w art. 93c pkt 3 na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej 
wykonania, karę  25 lat pozbawienia wolności lub karę dożywotniego pozbawienia wolności, sąd orzeka pobyt 
w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym, jeżeli istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że skazany popełni przestępstwo 
przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej w związku z  zaburzeniem preferencji seksualnych.  
Art. 94. (uchylony)  
Art. 95. (uchylony) 
Art. 95a. (uchylony)  
Art. 96. (uchylony) 
Art. 97. (uchylony) 
Art. 98. (uchylony) 
Art. 99. § 1. Jeżeli sprawca dopuścił się czynu zabronionego w  stanie niepoczytalności  określonej  w art. 31 § 1, sąd 
może orzec tytułem środka zabezpieczającego nakaz lub zakazy wymienione  w art. 39 pkt  2–3. 
§ 2. Zakazy wymienione  w art. 39 pkt  2–3 orzeka się bez określenia czasu ich obowiązywania; sąd uchyla je, gdy 
ustały przyczyny ich or zeczenia.  
Art. 100. (uchylony)  
Rozdział XI  
Przedawnienie  
Art. 101. § 1. Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:  
1) 30 – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa;  
2) 20 – gdy czyn stanowi inną zbrodnię;  
2a) 15 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5  lat; 
3) 10 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3  lata; 
4) 5 – gdy chodzi o  pozostałe występki.  
5) (uchylony)  
      
Dziennik  Ustaw  – 22 – Poz. 1600  
 
§ 2. Karalność przestępstwa ścigan ego z  oskarżenia prywatnego ustaje z  upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony 
dowiedział się o  osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z  upływem 3  lat od czasu jego popełnienia.  
§ 3. W wypadkach przewidzianych w  § 1 lub  2, jeżeli dokonanie przes tępstwa zależy od nastąpienia określonego 
w ustawie skutku, bieg przedawnienia rozpoczyna się od czasu, gdy skutek nastąpił.  
§ 4. W przypadku:  
1) występków przeciwko życiu i  zdrowiu, popełnionych na szkodę małoletniego, zagrożonych karą, której górna grani ca 
przekracza 5  lat pozbawienia wolności,  
2) przestępstw określonych w  rozdziale XXV, popełnionych na szkodę małoletniego albo gdy treści pornograficzne 
obejmują udział małoletniego  
– przedawnienie karalności przestępstwa nie może nastąpić przed ukończenie m przez niego 30. roku życia.  
Art. 102. Jeżeli w  okresie, o  którym mowa  w art. 101, wszczęto postępowanie, karalność przestępstw określonych  
w art. 101 § 1 ustaje z  upływem 10  lat, a  w pozostałych wypadkach – z upływem 5  lat od zakończenia tego okresu.  
Art. 103. § 1. Nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku skazującego upłynęło lat:  
1) 30 – w razie skazania na karę pozbawienia wolności przekraczającą 5  lat albo karę surowszą;  
2) 15 – w razie skazania na karę pozbawienia wolności nieprzek raczającą 5  lat; 
3) 10 – w razie skazania na inną karę.  
§ 2. Przepis § 1 pkt  3 stosuje się odpowiednio do środków karnych, środków kompensacyjnych oraz przepadku.  
Art. 104. § 1. Przedawnienie nie biegnie, jeżeli przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie 
postępowania karnego; nie dotyczy to jednak braku wniosku albo oskarżenia prywatnego.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 105. § 1. Przepisów  art. 101–103 nie stosuje się do zbrodni przeciwko pokojowi, ludzkości i  przestępstw woje n-
nych.  
§ 2. Przepisów  art. 101–103 nie stosuje się również do umyślnego przestępstwa: zabójstwa, ciężkiego uszkodzenia 
ciała, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności łączonego ze szczególnym udręczeniem, popełnionego 
przez funkcjonariusza publicznego w  związku z pełnieniem obowiązków służbowych.  
Rozdział XII  
Zatarcie skazania  
Art. 106. Z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe; wpis o  skazaniu usuwa się z  rejestru skazanych.  
Art. 106a.  Nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania 
za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i  obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej lat 15.  
Art. 107. § 1. W  razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną  w art. 32 pkt  3 lub  karę 25  lat pozbawi e-
nia wolności, zatarcie skazania następuje z  mocy prawa z  upływem 10  lat od wykonania lub darowania kary albo od prz e-
dawnienia jej wykonania.  
§ 2. Sąd może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po upływie 5  lat, jeżeli skazany w  tym ok resie 
przestrzegał porządku prawnego, a  wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3  lat. 
§ 3. W razie skazania na karę dożywotniego pozbawienia wolności, zatarcie skazania następuje z  mocy prawa 
z upływem 10  lat od uznania jej za wykonaną, od d arowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.  
§ 4. W razie skazania na karę ograniczenia wolności zatarcie skazania następuje z  mocy prawa z  upływem 3  lat od 
wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.  
§ 4a. W razie skazania na grzywnę zatarcie skazania następuje z  mocy prawa z  upływem roku od wykonania lub 
darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.  
§ 5. W razie odstąpienia od wymierzenia kary, zatarcie skazania następuje z  mocy prawa z  upływem roku od wydania 
prawomocne go orzeczenia.  
      
Dziennik  Ustaw  – 23 – Poz. 1600  
 
§ 6. Jeżeli orzeczono środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed 
jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania. Zatarcie skazania nie może nastąpić również przed 
wykonaniem śr odka zabezpieczającego.  
Art. 107a.  (uchylony)  
Art. 108. Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w  zbiegu przestępstw, jak również jeżeli sk a-
zany po rozpoczęciu, lecz przed upływem, okresu wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełnił  przestępstwo, 
dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.  
Rozdział XIII  
Odpowiedzialność za przestępstwa popełnione za granicą  
Art. 109. Ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego, który popełnił przestępstwo za granicą.  
Art. 110. § 1. Ustawę karną polską stosuje się do cudzoziemca, który popełnił za granicą czyn zabroniony skierowany  
przeciwko interesom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatela polskiego, polskiej osoby prawnej lub polskiej jednostki org a-
nizacyjnej niemającej os obowości prawnej oraz do cudzoziemca, który popełnił za granicą przestępstwo o  charakterze 
terrorystycznym.  
§ 2. Ustawę karną polską stosuje się w  razie popełnienia przez cudzoziemca za granicą czynu zabronionego innego 
niż wymieniony w  § 1, jeżeli czyn za broniony jest w  ustawie karnej polskiej zagrożony karą przekraczającą 2  lata po - 
zbawienia wolności, a  sprawca przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i  nie postanowiono go wydać.  
Art. 111. § 1. Warunkiem odpowiedzialności za czyn popełniony za gr anicą jest uznanie takiego czynu za przestę p-
stwo również przez ustawę obowiązującą w  miejscu jego popełnienia.  
§ 2. Jeżeli zachodzą różnice między ustawą polską a  ustawą obowiązującą w  miejscu popełnienia czynu, stosując 
ustawę polską, sąd może uwzględnić te różnice na korzyść sprawcy.  
§ 3. Warunek przewidziany w  § 1 nie ma zastosowania do polskiego funkcjonariusza publicznego, który pełniąc słu ż-
bę za granicą popełnił tam przestępstwo w  związku z  wykonywaniem swoich funkcji, ani do osoby, która popełniła pr ze-
stępstwo w  miejscu nie podlegającym żadnej władzy państwowej.  
Art. 112. Niezależnie od przepisów obowiązujących w  miejscu popełnienia czynu zabronionego, ustawę karną polską 
stosuje się do obywatela polskiego oraz cudzoziemca w  razie popełnienia:  
1) przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu wewnętrznemu lub zewnętrznemu Rzeczypospolitej Polskiej;  
1a) (utracił moc)2) 
2) przestępstwa przeciwko polskim urzędom lub funkcjonariuszom publicznym oraz przestępstwa wyłudzenia poświa d-
czenia nieprawdy od polskiego funkcjonariusza publicznego lub innej osoby uprawnionej na podstawie prawa po l-
skiego do wystawienia dokumentu;  
3) przestępstwa przeciwko istotnym polskim interesom gospodarczym;  
4) przestępstwa fałszywych zeznań, złożenia fałszywego oświadczenia, opinii lu b tłumaczenia, posłużenia się dokume n-
tem stwierdzającym tożsamość innej osoby, poświadczającym nieprawdę lub fał szywym – wobec urzędu polskiego;  
5) przestępstwa, z  którego została osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść majątkowa na terytorium Rzeczypospo litej 
Polskiej.  
Art. 113. Niezależnie od przepisów obowiązujących w  miejscu popełnienia przestępstwa, ustawę karną polską stosuje 
się do obywatela polskiego oraz cudzoziemca, którego nie postanowiono wydać, w  razie popełnienia przez niego za gran i-
cą przest ępstwa, do którego ścigania Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana na mocy umowy międzynarodowej, lub prz e-
stępstwa określonego w  Rzymskim Statucie Międzynarodowego Trybunału Karnego, sporządzonym w  Rzymie dnia 
17 lipca 1998  r. (Dz. U. z 2003  r. poz. 708).  
                                                           
2) Z dniem 30  września 2008  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 19  września 2008  r. sygn. akt K 5/07  (Dz. U. 
poz. 1080).  
      
Dziennik  Ustaw  – 24 – Poz. 1600  
 
Art. 114. § 1. Orzeczenie zapadłe za granicą nie stanowi przeszkody do wszczęcia lub prowadzenia postępowania 
karnego o  ten sam czyn zabroniony przed sądem polskim.  
§ 2. Sąd zalicza na poczet orzeczonej kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności za gran icą oraz wykonywaną 
tam karę, uwzględniając różnice zachodzące między tymi karami.  
§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się:  
1) jeżeli wyrok skazujący zapadły za granicą został przejęty do wykonania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak 
również wtedy, gdy orzeczenie zapadłe za granicą dotyczy przestępstwa, w  związku z  którym nastąpiło przekazanie 
ścigania lub wydanie sprawcy z  terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;  
2) do orzeczeń międzynarodowych trybunałów karnych działających na podstawie wiążącego Rzeczpo spolitą Polską 
prawa międzynarodowego;  
3) do prawomocnych orzeczeń sądów lub innych organów państw obcych kończących postępowanie karne, jeżeli wynika 
to z wiążącej Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej.  
§ 4. Jeżeli nastąpiło przejęcie obywatela pols kiego, skazanego prawomocnie przez sąd obcego państwa, do wykon a-
nia wyroku na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, sąd określa według polskiego prawa kwalifikację prawną czynu oraz 
podlegającą wykonaniu karę lub inny środek przewidziany w  tej ustawie; pod stawę określenia kary lub środka podlegaj ą-
cego wykonaniu stanowi wyrok wydany przez sąd państwa obcego, kara grożąca za taki czyn w  polskim prawie, okres 
rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą oraz wykonana tam kara lub inny środek, z  uwzględnieniem  różnic na 
korzyść skazanego.  
Art. 114a.  § 1. Wyrokiem skazującym jest również prawomocne orzeczenie skazujące za popełnienie przestępstwa 
wydane przez sąd właściwy w  sprawach karnych w  państwie członkowskim Unii Europejskiej, chyba że według ustawy 
karnej  polskiej czyn nie stanowi przestępstwa, sprawca nie podlega karze albo orzeczono karę nieznaną ustawie.  
§ 2. W razie skazania przez sąd, o  którym mowa w  § 1, w sprawach:  
1) stosowania nowej ustawy karnej, która weszła w  życie po wydaniu wyroku skazującego , 
2) zatarcia skazania  
– stosuje się ustawę obowiązującą w  miejscu skazania. Przepisu  art. 108 nie stosuje się.  
§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli informacje uzyskane z  rejestru karnego lub od sądu państwa członkowskiego 
Unii Europejskiej nie są wystarczające do ustalenia skazania albo orzeczona kara podlega darowaniu w  państwie, w  którym 
nastąpiło skazanie.  
Rozdział XIV  
Objaśnienie wyrażeń ustawowych  
Art. 115. § 1. Czynem zabronionym jest zachowanie o  znamionach określonych w  ustawie karnej.  
§ 2. Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i  charakter naruszonego dobra, 
rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i  okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę 
obowiązków, jak również postać z amiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i  stopień ich naruszenia.  
§ 3. Przestępstwami podobnymi są przestępstwa należące do tego samego rodzaju; przestępstwa z  zastosowaniem 
przemocy lub groźby jej użycia albo przestępstwa popełnione w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej uważa się za prz e-
stępstwa podobne.  
§ 4. Korzyścią majątkową lub osobistą jest korzyść zarówno dla siebie, jak i  dla kogo innego.  
§ 5. Mieniem znacznej wartości jest mienie, którego wartość w  czasie popełnie nia czynu zabronionego przekracza 
200 000 złotych.  
§ 6. Mieniem wielkiej wartości jest mienie, którego wartość w  czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 
1 000 000 złotych.  
§ 7. Przepis § 5 stosuje się odpowiednio do określenia „znaczna szkoda ” oraz określenia „wartość lub łączna wartość 
jest znaczna ”. 
§ 7a. Przepis § 6 stosuje się odpowiednio do określenia „szkoda  w wielkich rozmiarach ”. 
§ 8. (uchylony)  
      
Dziennik  Ustaw  – 25 – Poz. 1600  
 
§ 9. Rzeczą ruchomą lub przedmiotem jest także polski albo obcy pieniądz lub inny środek płatnic zy, środek pienię ż-
ny zapisany na rachunku oraz dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający obowiązek wypłaty 
kapitału, odsetek, udziału  w zyskach, albo stwierdzenie uczestnictwa  w spółce.  
§ 10. Młodocianym jest sprawca, który w  chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21  lat i w czasie orz e-
kania w  pierwszej instancji 24  lat. 
§ 11. Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w  tej samej linii lub stopniu, osoba 
pozostająca w  stosunku przysposobi enia oraz jej małżonek, a  także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.  
§ 12. Groźbą bezprawną jest zarówno groźba, o  której mowa  w art. 190, jak i  groźba spowodowania postępowania 
karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego o soby najbliższej; nie stanowi groźby zap o-
wiedź spowodowania postępowania karnego, jeżeli ma ona jedynie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem.  
§ 13. Funkcjonariuszem publicznym jest:  
1) Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej;  
2) poseł, senator, radn y; 
2a) poseł do Parlamentu Europejskiego;  
3) sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu na d-
rzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, syndy k, 
nadzorca sądowy i  zarządca, osoba orzekająca w  organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy;  
4) osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, ch y-
ba że pełni wyłącznie czynności usł ugowe, a  także inna osoba w  zakresie, w  którym uprawniona jest do wydawania 
decyzji administracyjnych;  
5) osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że 
pełni wyłącznie czynności usługowe;  
6) osoba zajmująca kierownicze stanowisko w  innej instytucji państwowej;  
7) funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej;  
8) osoba pełniąca czynną służbę wojskową,  z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie;  
9) pracownik międzynarodowego trybunału karnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe.  
§ 14. Dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z  którym jest związane określone pr a-
wo, albo który z e względu na zawartą w  nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej 
znaczenie prawne.  
§ 14a. Fakturą jest dokument,  o którym mowa  w art. 2 pkt  31 ustawy z  dnia 1 1 marca 200 4 r. o podatku od towarów  
i usług ( Dz. U. z 2017 r. poz. 1221  i 2491 oraz z 2018 r. poz. 62, 86 i 650 ). 
§ 15. W rozumieniu tego kodeksu za statek wodny uważa się także stałą platformę umieszczoną na szelfie kontyne n-
talnym.  
§ 16. Stan nietrzeźwości w  rozumieniu tego kodeksu zachodzi, gdy:  
1) zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5  promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość lub  
2) zawartość alkoholu w  1 dm3 wydychanego powietrza przekracza 0,25  mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego 
tę wartość.  
§ 17. Żołnierzem jest osoba pełniąca czynną służbę wojskową,  z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej 
dyspozycyjnie.  
§ 18. Rozkazem jest polecenie określonego działania lub zaniechania wydane służbowo żołnierzowi przez przełoż o-
nego lub uprawnionego żołnierza starszego stopniem.  
§ 19. Osobą pełniącą funkcję publiczną jest funkcjonariusz publiczny, członek organu samorządowego, osoba zatru d-
niona w  jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe, 
a także inna osoba, której upr awnienia i  obowiązki w  zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez ust a-
wę lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową.  
      
Dziennik  Ustaw  – 26 – Poz. 1600  
 
§ 20. Przestępstwem o  charakterze terrorystycznym jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności,  któ-
rej górna granica wynosi co najmniej 5  lat, popełniony w  celu:  
1) poważnego zastraszenia wielu osób,  
2) zmuszenia organu władzy publicznej Rzeczypospolitej Polskiej lub innego państwa albo organu organizacji międz y-
narodowej do podjęcia lub zaniechania określo nych czynności,  
3) wywołania poważnych zakłóceń w  ustroju lub gospodarce Rzeczypospolitej Polskiej, innego państwa lub organizacji 
międzynarodowej  
– a także groźba popełnienia takiego czynu.  
§ 21. Występkiem o  charakterze chuligańskim jest występek  polegający na umyślnym zamachu na zdrowie, na wo l-
ność, na cześć lub nietykalność cielesną, na bezpieczeństwo powszechne, na działalność instytucji państwowych lub sam o-
rządu terytorialnego, na porządek publiczny, albo na umyślnym niszczeniu, uszkodzeniu lu b czynieniu niezdatną do użytku 
cudzej rzeczy, jeżeli  sprawca działa publicznie i  bez powodu albo z  oczywiście błahego powodu, okazując przez to rażące 
lekceważenie porządku prawnego.  
§ 22. Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazyw anie, przechowywanie lub przyjmowanie 
osoby z  zastosowaniem:  
1) przemocy lub groźby bezprawnej,  
2) uprowadzenia,  
3) podstępu,  
4) wprowadzenia w  błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania,  
5) nadużycia sto sunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności,  
6) udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór 
nad inną osobą  
– w celu jej wykorzystania, nawet za jej zgod ą, w szczególności w  prostytucji, pornografii lub innych formach seksualnego 
wykorzystania, w  pracy lub usługach o  charakterze przymusowym, w  żebractwie, w  niewolnictwie lub innych formach 
wykorzystania poniżających godność człowieka albo w  celu pozyskania  komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom 
ustawy. Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy małoletniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet gdy nie zostały użyte metody 
lub środki wymienione  w pkt 1–6. 
§ 23. Niewolnictwo jest stanem zależności, w  którym człowie k jest traktowany jak przedmiot własności.  
§ 24. Przy ocenie rozmiaru działalności przedsiębiorstwa sąd bierze pod uwagę wartość przedsiębiorstwa.  
Rozdział XV  
Stosunek do ustaw szczególnych  
Art. 116. Przepisy części ogólnej tego kodeksu stosuje się do innych ustaw przewidujących odpowiedzialność karną, 
chyba że ustawy te wyraźnie wyłączają ich zastosowanie.  
CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA  
Rozdział XVI  
Przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne  
Art. 117. § 1. Kto wszczyna lub prowadzi wojnę napastniczą,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze 
dożywotniego pozbawienia wolności.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Kto publicznie nawołuje do wszczęcia wojny napastniczej lub publicznie pochw ala wszczęcie lub prowadzenie 
takiej wojny,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
      
Dziennik  Ustaw  – 27 – Poz. 1600  
 
Art. 118. § 1. Kto, w  celu wyniszczenia w  całości albo w  części grupy narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, 
wyznaniowej lub grupy o  określonym świa topoglądzie, dopuszcza się zabójstwa albo powoduje ciężki uszczerbek na 
zdrowiu osoby należącej do takiej grupy,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze 
dożywotniego pozbawienia wolnośc i. 
§ 2. Kto, w  celu określonym w  § 1, stwarza dla osób należących do takiej grupy warunki życia grożące jej biologic z-
nym wyniszczeniem, stosuje środki mające służyć do wstrzymania urodzeń w  obrębie grupy lub przymusowo odbiera dzi e-
ci osobom do niej należąc ym, 
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo  karze 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 3. (uchylony)  
Art. 118a.  § 1. Kto, biorąc udział w  masowym zamachu lub choćby w  jednym z  powtarzających się zamachów ski e-
rowanych przeciwko grupie  ludności podjętych w  celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:  
1) dopuszcza się zabójstwa,  
2) powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka,  
3) stwarza dla osób należących do grupy ludności warunki życia grożące ich biologicznej egzy stencji, w  szczególności 
przez pozbawienie dostępu do żywności lub opieki medycznej, które są obliczone na ich wyniszczenie,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze dożywo t-
niego pozbawi enia wolności.  
§ 2. Kto, biorąc udział w  masowym zamachu lub choćby w  jednym z  powtarzających się zamachów skierowanych 
przeciwko grupie ludności podjętych w  celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:  
1) powoduje oddanie osoby w  stan nie wolnictwa lub utrzymuje ją w  tym stanie,  
2) pozbawia osobę wolności na czas przekraczający 7  dni lub ze szczególnym udręczeniem,  
3) stosuje tortury lub poddaje osobę okrutnemu lub nieludzkiemu traktowaniu,  
4) dopuszcza się zgwałcenia albo stosując przemoc,  groźbę bezprawną lub podstęp w  inny sposób narusza wolność  
seksualną osoby,  
5) stosując przemoc lub groźbę bezprawną powoduje zajście przez kobietę w  ciążę w  zamiarze wpłynięcia na skład 
etniczny grupy ludności lub dokonania innych poważnych naruszeń praw a międzynarodowego,  
6) pozbawia osobę wolności i  odmawia udzielenia informacji dotyczących tej osoby lub miejsca jej pobytu lub przek a-
zuje nieprawdziwe informacje dotyczące tej osoby lub miejsca jej pobytu, w  zamiarze pozbawienia takiej osoby 
ochrony prawn ej przez dłuższy okres,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo  karze 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 3. Kto, biorąc udział w  masowym zamachu lub choćby w  jednym z  powtarzających się zamachów skierowanych 
przeciwko grupie ludności podjętych w  celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:  
1) naruszając prawo międzynarodowe zmusza osoby do zmiany ich zgodnego z  prawem miejsca zamieszkania,  
2) dopuszcza się poważnego prześladowania grupy ludności z  powodów uzna nych za niedopuszczalne na podstawie 
prawa międzynarodowego, w  szczególności politycznych, rasowych, narodowych, etnicznych, kulturowych, wyzn a-
niowych lub z  powodu bezwyznaniowości, światopoglądu lub płci, powodując pozbawienie praw podstawowych,  
podlega k arze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
Art. 119. § 1. Kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną wobec grupy osób lub poszczególnej osoby z  powodu jej 
przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub z  powodu jej be zwyznaniowości,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 120. Kto stosuje środek masowej zagłady zakazany przez prawo międzynarodowe,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 10, karze 25  lat pozb awienia wolności albo karze 
dożywotniego pozbawienia wolności.  
      
Dziennik  Ustaw  – 28 – Poz. 1600  
 
Art. 121. § 1. Kto, wbrew zakazom prawa międzynarodowego lub przepisom ustawy, wytwarza, gromadzi, nabywa, 
zbywa, przechowuje, przewozi lub przesyła środki masowej zagłady lub środki walki bądź  prowadzi badania mające na 
celu wytwarzanie lub stosowanie takich środków,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto dopuszcza do popełnienia czynu określonego w  § 1. 
Art. 122. § 1. Kto w  czasie działań zbrojn ych atakuje miejscowość lub obiekt niebroniony, strefę sanitarną, zdemilit a-
ryzowaną lub zneutralizowaną albo stosuje inny sposób walki zakazany przez prawo międzynarodowe,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo  karze 25  lat po zbawienia wolności.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w  czasie działań zbrojnych stosuje środek walki zakazany przez prawo międzynar o-
dowe.  
Art. 123. § 1. Kto, naruszając prawo międzynarodowe, dopuszcza się zabójstwa wobec:  
1) osób, które składając broń lub  nie dysponując środkami obrony poddały się,  
2) rannych, chorych, rozbitków, personelu medycznego lub osób duchownych,  
3) jeńców wojennych,  
4) ludności cywilnej obszaru okupowanego, zajętego lub na którym toczą się działania zbrojne, albo innych osób korz y-
stających w  czasie działań zbrojnych z  ochrony międzynarodowej,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze dożywo t-
niego pozbawienia wolności.  
§ 2. Kto, naruszając prawo międzynarodowe, pow oduje u  osób wymienionych w  § 1 ciężki uszczerbek na zdrowiu, 
poddaje te osoby torturom, okrutnemu lub nieludzkiemu traktowaniu, dokonuje na nich, nawet za ich zgodą, eksperyme n-
tów poznawczych, używa ich do ochraniania swoją obecnością określonego terenu l ub obiektu przed działaniami zbrojn y-
mi albo własnych oddziałów lub zatrzymuje jako zakładników,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo  karze 25  lat pozbawienia wolności.  
Art. 124. § 1. Kto, naruszając prawo międzynarodowe, zmusza osoby wymienione  w art. 123 § 1 do służby w nie-
przyjacielskich siłach zbrojnych lub do uczestnictwa w  działaniach zbrojnych skierowanych przeciwko własnemu krajowi, 
stosuje kary cielesne, przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza te osoby do obcowania płciowego, podd a-
nia się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności, dopuszcza się zamachu na godność osobistą, 
w szczególności poniżającego i  upokarzającego traktowania, pozbawia wolności, pozbawia prawa do niezawisłego 
i bezstronnego sądu albo ogranicza prawo tych osób do obrony w  postępowaniu karnym, ogłasza prawa lub roszczenia 
obywateli strony przeciwnej za wygasłe, zawieszone lub niedopuszczalne do dochodzenia przed sądem,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie k rótszy od lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, naruszając prawo międzynarodowe, opóźnia repatriację jeńców wojennych lub 
osób cywilnych, dokonuje przemieszczenia, przesiedlenia lub deportacji ludności cywilnej, wciela, werbuje do sił zbro j-
nych osoby p oniżej 18  roku życia lub faktycznie używa takich osób w  działaniach zbrojnych.  
Art. 125. § 1. Kto, na obszarze okupowanym, zajętym lub na którym toczą się działania zbrojne, naruszając prawo 
międzynarodowe, niszczy, uszkadza, zabiera lub przywłaszcza mienie albo dobro kultury,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli czyn dotyczy mienia znacznej wartości albo dobra o  szczególnym znaczeniu dla kultury, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
Art. 126. § 1. Kto w  czasie działań zbrojnych używa niezgodnie z  prawem międzynarodowym znaku Czerwonego 
Krzyża lub Czerwonego Półksiężyca,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w  czasie działań zbrojnych używa niezgodn ie z prawem międzynarodowym znaku 
ochronnego dla dóbr kultury lub innego znaku chronionego przez prawo międzynarodowe albo posługuje się flagą pa ń-
stwową lub odznaką wojskową nieprzyjaciela, państwa neutralnego albo organizacji lub komisji międzynarodowej.  
      
Dziennik  Ustaw  – 29 – Poz. 1600  
 
Art. 126a.  Kto publicznie nawołuje do popełnienia czynu określonego  w art. 118, 118a, 11 9 § 1, art. 120–125 lub  
publicznie pochwala popełnienie czynu określonego w  tych przepisach,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 126b.  § 1. Kto, nie dopełniając obowiązku należytej kontroli, dopuszcza do popełnienia czynu określonego  
w art. 117 § 3, art. 118, 118a, 11 9 § 1, art. 120–126a przez osobę pozostającą pod jego faktyczną władzą lub kontrolą,  
podlega karze określonej w  tych przepisach.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 126c.  § 1. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego  w art. 117, art. 118 lub art.  120, 
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótsz y od lat 3.  
§ 2. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego  w art. 118a § 1 lub  § 2, art. 122 lub art.  123, 
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego  w art. 124 § 1 lub art.  125, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Rozdział XVII  
Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej  
Art. 127. § 1. Kto, mając na celu pozbawienie niepodległości, oderwanie części obszaru lub zmianę przemocą ko n-
stytucyjnego ustroju Rzeczypospolitej  Polskiej, podejmuje w  porozumieniu z  innymi osobami działalność zmierzającą 
bezpośrednio do urzeczywistnienia tego celu,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 10, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze  
dożywotniego pozbawieni a wolności.  
§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
Art. 128. § 1. Kto, w  celu usunięcia przemocą konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej, podejmu je działa l-
ność zmierzającą bezpośrednio do urzeczywistnienia tego celu,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności urzędowe konstytucyjnego organu Rzeczy -
pospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 129. Kto, będąc upoważniony do występowania w  imieniu R zeczypospolitej Polskiej w  stosunkach z  rządem o b-
cego państwa lub zagraniczną organizacją, działa na szkodę Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 130. § 1. Kto bierze udział w  działalności obcego wywiadu przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Kto, biorąc udział w  obcym wywiadzie albo działając na jego rzecz, udziela temu wywiadowi wiadomości, kt ó-
rych przekazanie może wyrządzić szkodę Rzeczypospolitej  Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 3. Kto, w  celu udzielenia obcemu wywiadowi wiadomości określonych w  § 2, gromadzi je lub przechowuje, wch o-
dzi do systemu informatycznego w  celu ich uzyskania albo zgłasza gotowoś ć działania na rzecz obcego wywiadu przeci w-
ko Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 4. Kto działalność obcego wywiadu organizuje lub nią kieruje,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo  karze 25  lat pozbawienia wolności.  
      
Dziennik  Ustaw  – 30 – Poz. 1600  
 
Art. 131. § 1. Nie podlega karze za usiłowanie przestępstwa określonego  w art. 127 § 1, art. 128 § 1 lub w  art. 130 
§ 1 lub 2, kto dobrowolnie poniechał  dalszej działalności i  ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw 
wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu; przepis  art. 17 § 2 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Nie podlega karze za przestępstwo określone  w art. 128 § 2, art. 129 lub w  art. 130 § 3, kto dobrowolnie poni e-
chał dalszej działalności i  podjął istotne starania zmierzające do zapobieżenia popełnieniu zamierzonego czynu zabroni o-
nego oraz ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popeł nionego czynu.  
Art. 132. Kto, oddając usługi wywiadowcze Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadza w  błąd polski organ państwowy 
przez dostarczanie podrobionych lub przerobionych dokumentów lub innych przedmiotów albo przez ukrywanie prawdz i-
wych lub udzielanie fałszywych wiadomości mających istotne znaczenie dla Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 132a.  (utracił moc)3) 
Art. 133. Kto publicznie znieważa Naród lub Rzeczpospolitą Polską,  
podlega karze pozbawienia wo lności do lat 3.  
Art. 134. Kto dopuszcza się zamachu na życie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze 
dożywotniego pozbawienia wolności.  
Art. 135. § 1. Kto dopuszcza się czynnej napaści na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto publicznie znieważa Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 136. § 1. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dopuszcza się czynnej napaści na głowę obcego państwa 
lub akredytowanego szefa przedstawicielstwa dyplomatycznego takiego państwa albo osobę korzystającą z  podobnej 
ochrony na mocy ustaw, umów lub powsz echnie uznanych zwyczajów międzynarodowych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dopuszcza się czynnej napaści na osobę należącą do personelu 
dyplomatycznego przedstawicielstwa obcego państwa albo urzędnika konsularnego obcego pań stwa, w  związku z pełnieniem  
przez nich obowiązków służbowych,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Karze określonej w  § 2 podlega, kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej publicznie znieważa osobę określ o-
ną w  § 1. 
§ 4. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej publicznie znieważa osobę określoną w  § 2, 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 137. § 1. Kto publicznie znieważa, niszczy, uszkadza lu b usuwa godło, sztandar, chorągiew, banderę, flagę lub 
inny znak państwowy,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej znieważa, niszczy, uszkad za lub usuwa  godło, 
sztandar, chorągiew, banderę, flagę lub inny znak państwa obcego, wystawione publicznie przez przedstawicielstwo tego 
państwa lub na zarządzenie polskiego organu władzy.  
Art. 138. § 1. Przepisy  art. 136 oraz  137 § 2 stosuje się, jeżeli  państwo obce zapewnia wzajemność.  
§ 2. Przepisy  art. 127, 128, 13 0 oraz  131 stosuje się odpowiednio, jeżeli czyn zabroniony popełniono na szkodę pa ń-
stwa sojuszniczego, a  państwo to zapewnia wzajemność.  
Art. 139. W sprawie o  przestępstwo określone  w art. 127, art. 128 oraz art.  130 sąd może orzec przepadek przedmi o-
tów również wtedy, gdy przedmioty nie stanowią własności sprawcy.  
                                                           
3) Z dniem 30 września 2008 r. na pods tawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w odnośniku 2. 
      
Dziennik  Ustaw  – 31 – Poz. 1600  
 
Rozdział  XVIII  
Przestępstwa przeciwko obronności  
Art. 140. § 1. Kto, w  celu osłabienia mocy obronnej Rzeczypospolitej Polskiej, do puszcza się gwałtownego zamachu 
na jednostkę Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, niszczy lub uszkadza obiekt albo urządzenie o  znaczeniu obronnym,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli następstwem czynu jest śmierć człowiek a lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 4. W sprawie o  przestępstwo określone w § 1–3 sąd może orzec przepadek przedmiotów również wtedy, gdy 
przedmioty nie stanowią własności sprawcy.  
Art. 141. § 1. Kto, będąc obywatelem polskim, przyjmuje bez zgody właściwego organu obowiązki wojskowe 
w obcym wojsku lub w  obcej organizacji wojskow ej, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto przyjmuje obowiązki w  zakazanej przez prawo międzynarodowe wojskowej służbie najemnej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Nie popełnia przestępstwa określo nego w  § 1 obywatel polski będący równocześnie obywatelem innego państwa, 
jeżeli zamieszkuje na jego terytorium i  pełni tam służbę wojskową.  
Art. 142. § 1. Kto, wbrew przepisom ustawy, prowadzi zaciąg obywatel i polskich lub przebywających w Rzeczy -
pospolit ej Polskiej cudzoziemców do służby wojskowej w  obcym wojsku lub w  obcej organizacji wojskowej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto prowadzi zaciąg obywateli polskich lub przebywających w  Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemcó w do 
służby w  zakazanej przez prawo międzynarodowe wojskowej służbie najemnej albo taką służbę najemną opłaca, organiz u-
je, szkoli lub wykorzystuje,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 143. § 1. Kto, w  celu uzyskania zwolnienia o d obowiązku służby wojskowej albo odroczenia tej służby, powod u-
je u siebie lub dopuszcza, by kto inny spowodował u  niego skutek określony  w art. 156 § 1 lub art.  157 § 1 albo  w tym celu 
używa podstępu dla wprowadzenia w  błąd właściwego organu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, w  celu ułatwienia innej osobie zwolnienia od obowiązku służby wojskowej albo 
odroczenia tej służby, za jej zgodą powoduje u  niej skutek określony  w art. 156 § 1 lub art.  157 § 1 albo  w tym celu używa 
podstępu dla wprowadzenia w  błąd właściwego organu.  
§ 3. Kto dopuszcza się czynu zabronionego określonego w  § 1 lub  2, jeżeli obowiązek dotyczy służby zastępującej 
służbę wojskową,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawie nia wolności do lat 2.  
Art. 144. § 1. Kto, będąc powołanym do pełnienia czynnej służby wojskowej, nie zgłasza się do odbywania tej służby 
w określonym terminie i  miejscu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Kto nie zgłasza się do odbywania służby zastępującej służbę wojskową w  warunkach określonych w  § 1, 
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
      
Dziennik  Ustaw  – 32 – Poz. 1600  
 
Art. 145. § 1. Kto, odbywając służbę zastępującą służbę wojskową:  
1) odmawia pełnienia tej służby, złośliwie lub uporczywie odmawia wykonania obowiązku wynikającego z  tej służby 
albo polecenia w  sprawach służbowych,  
2) w celu częściowego lub zupełnego uchylenia się od tej służby albo wykonania obowiązku wynikającego z  tej służby:  
a) powoduje u  siebie lub dopuszcza, by kto inny spowodował u  niego skutek określony  w art. 156 § 1 lub art.  157 § 1, 
b) używa podstępu dla wprowadzenia w  błąd przełożonego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, pełniąc służbę określoną w  § 1, samowolnie opuszcza wyznaczone miejsce wyk o-
nywania obowiązków służbowych lub samowolnie poza nim pozostaje.  
§ 3. Jeżeli sprawca czy nu zabronionego określonego w  § 2 opuszcza, w  celu trwałego uchylenia się od tej służby, w y-
znaczone miejsce wykonywania obowiązków służbowych albo w  takim celu poza nimi pozostaje,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 146. Jeżeli sprawca przes tępstwa określonego  w art. 145 § 2 i 3 dobrowolnie powrócił, a  jego nieobecność trw a-
ła nie dłużej niż 14  dni, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
Art. 147. W stosunku do sprawcy przestępstwa określonego  w art. 143 § 1 lub w  art. 144 lub  145, który w  chwili 
czynu był niezdolny do pełnienia służby wojskowej, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odst ą-
pić od jej wymierzenia.  
Rozdział XIX  
Przestępstwa przeciwko życiu i  zdrowiu  
Art. 148. § 1. Kto zabija człowieka,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 8, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze  
dożywotniego pozbawienia wolności.  
§ 2. Kto zabija człowieka:  
1) ze szczególnym okrucieństwem,  
2) w związku z  wzięciem za kładnika, zgwałceniem albo rozbojem,  
3) w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie,  
4) z użyciem materiałów wybuchowych,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze dożywo t-
niego pozbawienia wolności.  
§ 3. Karze określonej w  § 2 podlega, kto jednym czynem zabija więcej niż jedną osobę lub był wcześniej prawomo c-
nie skazany za zabójstwo oraz sprawca zabójstwa funkcjonariusza publicznego popełnionego podczas lub w  związku 
z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych związanych z  ochroną bezpieczeństwa ludzi lub ochroną bezpiecze ń-
stwa lub  porządku publicznego.  
§ 4. Kto zabija człowieka pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami,  
podlega karze pozbawienia w olności od roku do lat 10.  
Art. 149. Matka, która zabija dziecko w  okresie porodu pod wpływem jego przebiegu,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 150. § 1. Kto zabija człowieka na jego żądanie i  pod wpływem współczucia dla niego , 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wyjątkowych wypadkach sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej w y-
mierzenia.  
      
Dziennik  Ustaw  – 33 – Poz. 1600  
 
Art. 151. Kto namową lub przez udzielenie pomocy doprowadza człowieka do targnięcia się na własne życie,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 152. § 1. Kto za zgodą kobiety przerywa jej ciążę z  naruszeniem przepisów ustawy,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto  udziela kobiecie ciężarnej pomocy w  przerwaniu ciąży z  naruszeniem przepisów 
ustawy lub ją do tego nakłania.  
§ 3. Kto dopuszcza się czynu określonego w  § 1 lub  2, gdy dziecko poczęte osiągnęło zdolność do samodzielnego ż y-
cia poza organizmem kobiety ciężar nej, 
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 153. § 1. Kto stosując przemoc wobec kobiety ciężarnej lub w  inny sposób bez jej zgody przerywa ciążę albo 
przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza kobietę ciężarną do przerwan ia ciąży,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Kto dopuszcza się czynu określonego w  § 1, gdy dziecko poczęte osiągnęło zdolność do samodzielnego życia 
poza organizmem kobiety ciężarnej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku  do lat 10.  
Art. 154. § 1. Jeżeli następstwem czynu określonego  w art. 152 § 1 lub  2 jest śmierć kobiety ciężarnej, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli następstwem czynu określonego  w art. 152 § 3 lub w  art. 153 jest śmierć kobiety ciężarnej, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
Art. 155. Kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 156. § 1. Kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu  w postaci:  
1) pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia,  
2) innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trw a-
łej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej ni ezdolności do pracy  w zawodzie lub trwałego, istotnego 
zeszpecenia lub zniekształcenia ciała,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego  w § 1 jest śmierć człowieka, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 5, karze 2 5 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawi e-
nia wolności.  
Art. 157. § 1. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała l ub rozstrój zdrowia, inny niż określony  w art. 156 § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7  dni, 
podlega grzywnie, karze ograniczenia  wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 lub  2 działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 2 lub  3, jeżeli naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia nie 
trwał dłużej niż 7  dni, odbywa się z  oskarżenia prywatnego, chyba że pokrzywdzonym jest osoba najbliższa zamieszkująca 
wspólnie ze sprawcą.  
§ 5. Jeżeli pokrzywdzonym jest osoba najbliżs za, ściganie przestępstwa określonego w  § 3 następuje na jej wniosek.  
      
Dziennik  Ustaw  – 34 – Poz. 1600  
 
Art. 157a.  § 1. Kto powoduje uszkodzenie ciała dziecka poczętego lub rozstrój zdrowia zagrażający jego życiu,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Nie popełnia przestępstwa lekarz, jeżeli uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia dziecka poczętego są nastę p-
stwem działań leczniczych, koniecznych dla uchylenia niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu lub życiu kobiety ciężarnej 
albo dziecka poczęte go. 
§ 3. Nie podlega karze matka dziecka poczętego, która dopuszcza się czynu określonego w  § 1. 
Art. 158. § 1. Kto bierze udział w  bójce lub pobiciu, w  którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpiecze ń-
stwo utraty życia albo nastąpienie skutku okre ślonego  w art. 156 § 1 lub w  art. 157 § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Jeżeli na stępstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 159. Kto, biorąc udział w  bójce lub pobiciu człowieka, używa broni palnej, noża lub innego podobnie niebe z-
piecznego przedmiotu,  
podlega ka rze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 160. § 1. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na 
zdrowiu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek op ieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 lub  2 działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 4. Nie podlega karze za przestępstwo określone w  § 1–3 sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpi e-
czeństwo.  
§ 5. Ściganie przestępstwa określonego w  § 3 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 161. § 1. Kto, wiedząc, że jest zarażony wirusem H IV, naraża bezpośrednio inną osobę na takie zarażenie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Kto, wiedząc, że jest dotknięty chorobą weneryczną lub zakaźną, ciężką chorobą nieuleczalną lub realnie zagr a-
żającą życiu, naraża bezpośrednio inną osobę na zarażenie taką chorobą,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub  2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 162. § 1. Kto człowiekowi znajdującemu się w  położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty 
życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na 
niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,  
podlega kar ze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu 
albo w  warunkach, w  których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołane j. 
Rozdział XX  
Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu  
Art. 163. § 1. Kto sprowadza zdarzenie, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w  wielkich rozmi a-
rach, mające postać:  
1) pożaru,  
2) zawalenia się budowli, zalewu albo obsunięc ia się ziemi, skał lub śniegu,  
      
Dziennik  Ustaw  – 35 – Poz. 1600  
 
3) eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych albo innego gwałtownego wyzwolenia energii, rozprzestrzeni a-
nia się substancji trujących, duszących lub parzących,  
4) gwałtownego wyzwolenia energii jądrowej lub wyzwolenia promieniowania jonizującego,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 1 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 4. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 2 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolnośc i od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 164. § 1. Kto sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo zdarzenia określonego  w art. 163 § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 165. § 1. Kto sprowadza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób albo dla mienia w  wielkich ro z-
miarach:  
1) powodując zagrożenie epidemiologiczne lub szerzenie się choroby zakaźnej albo zarazy zwierzęcej lub roślinnej,  
2) wyrabiając lub wprowadzając do obrotu szkodliwe dla zdrowia substancje, środki spożywcze lub inne artykuły p o-
wszechnego użytku lub też środki farmaceutyczne nie odpowiadające obowiązującym warunkom jakości,  
3) powodując uszkodzenie lub unieruchomienie urząd zenia użyteczności publicznej, w  szczególności urządzenia dosta r-
czającego wodę, światło, ciepło, gaz, energię albo urządzenia zabezpieczającego przed nastąpieniem niebezpiecze ń-
stwa powszechnego lub służącego do jego uchylenia,  
4) zakłócając, uniemożliwiają c lub w  inny sposób wpływając na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przek a-
zywanie danych informatycznych,  
5) działając w  inny sposób w  okolicznościach szczególnie niebezpiecznych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 1 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 4. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 2 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 165a.  § 1. Kto gromadzi, przekazuje lub oferuje środki płatnicze, instrume nty finansowe, papiery wartościowe, 
wartości dewizowe, prawa majątkowe lub inne mienie ruchome lub nieruchomości  w zamiarze sfinansowania przestępstwa  
o charakterze terrorystycznym lub przestępstwa,  o którym mowa  w art. 120, art. 121, art. 136, art. 166, art. 167, art. 171, 
art. 252, art. 255a lub  art. 259a,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto udostępnia mienie określone  w § 1 zorganizowanej grupie lub związkowi mającym 
na celu popełnienie przestępstwa,  o którym mowa  w tym przepisie, osobie biorącej udział  w takiej grupie lub związku lub 
osobie, która ma zamiar popełnienia takiego przestępstwa.  
      
Dziennik  Ustaw  – 36 – Poz. 1600  
 
§ 3. Kto, nie będąc  do tego obowiązany na mocy ustawy, pokrywa koszty związane  z zaspokojeniem potrzeb lub w y-
konaniem  zobowiązań finansowych grupy, związku lub osoby,  o których mowa  w § 2, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 4. Tej samej karze podlega sprawca czynu określonego  w § 1 lub  2, który działa nieumyślnie.  
Art. 166. § 1. Kto, stosując podstęp albo gwa łt na osobie lub groźbę bezpośredniego użycia takiego gwałtu, przejm u-
je kontrolę nad statkiem wodnym lub powietrznym,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 2. Kto, działając w  sposób określony w  § 1, sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu  
osób,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 2 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności  na czas nie krótszy od lat 5 albo  karze 25  lat pozbawienia wolności.  
Art. 167. § 1. Kto umieszcza na statku wodnym lub powietrznym urządzenie lub substancję zagrażającą bezpiecze ń-
stwu osób lub mieniu znacznej wartości,  
podlega karze pozbawienia wolności o d 3 miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto niszczy, uszkadza lub czyni niezdatnym do użytku urządzenie nawigacyjne albo 
uniemożliwia jego obsługę, jeżeli może to zagrażać bezpieczeństwu osób.  
Art. 168. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego  w art. 163 § 1, art. 165 § 1, art. 166 § 1 lub w  art. 167 § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 169. § 1. Nie podlega karze za przestępstwo określone  w art. 164 lub  167 sprawca, który dobrowolnie uchylił 
grożące niebezpieczeńst wo. 
§ 2. Wobec sprawcy przestępstwa określonego  w art. 163 § 1 lub  2, art. 165 § 1 lub  2 lub w  art. 166 § 2 sąd może z a-
stosować nadzwyczajne złagodzenie kary, jeżeli sprawca dobrowolnie uchylił niebezpieczeństwo grożące życiu lub zdr o-
wiu wielu osób.  
§ 3. Wobec sprawcy przestępstwa określonego  w art. 166 § 1 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, 
jeżeli sprawca przekazał statek lub kontrolę nad nim osobie uprawnionej.  
Art. 170. Kto uzbraja lub przysposabia statek morski przeznaczony do dokona nia na morzu rabunku lub na takim 
statku przyjmuje służbę,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 171. § 1. Kto, bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom, wyrabia, przetwarza, gromadzi, posiada, 
posługuje się lub handluje subst ancją lub przyrządem wybuchowym, materiałem radioaktywnym, urządzeniem emitującym 
promienie jonizujące lub innym przedmiotem lub substancją, która może sprowadzić niebezpieczeństwo dla życia lub 
zdrowia wielu osób albo mienia w  wielkich rozmiarach,  
podlega  karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi dopuszcza do popełnienia czynu określonego w  § 1. 
§ 3. Tej samej karze podlega, kto przedmioty określone w  § 1 odstępuje osobie nieuprawnionej.  
Art. 172. Kto przeszkadza działaniu mającemu na celu zapobieżenie niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia wielu 
osób albo mienia w  wielkich rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
      
Dziennik  Ustaw  – 37 – Poz. 1600  
 
Rozdział XXI  
Przestępstwa przeciwko bezpiecze ństwu w  komunikacji  
Art. 173. § 1. Kto sprowadza katastrofę w  ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym zagrażającą życiu lub zdrowiu 
wielu osób albo mieniu w  wielkich rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa  nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 1 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 4. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 2 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 174. § 1. Kto sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo katastrofy w  ruchu lądo wym, wodnym lub powietrznym,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 175. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego  w art. 173 § 1, 
podle ga karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 176. § 1. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego  w art. 174, który dobrowolnie uchylił grożące 
niebezpieczeństwo.  
§ 2. Wobec sprawcy przestępstwa określonego  w art. 173 § 1 lub  2 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie 
kary, jeżeli sprawca dobrowolnie uchylił niebezpieczeństwo grożące życiu lub zdrowiu wielu osób.  
Art. 177. § 1. Kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w  ruchu lądowym, wodnym lub p o-
wietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w  którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone  w art. 157 § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli następstwem wypadku jest śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca  
podlega karze po zbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Jeżeli pokrzywdzonym jest wyłącznie osoba najbliższa, ściganie przestępstwa określonego w  § 1 następuje na jej 
wniosek.  
Art. 178. § 1. Skazując sprawcę, który popełnił przestępstwo określone  w art. 173, art. 174 lub art.  177 znajdując się  
w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł  z miejsca zdarzenia, sąd orzeka karę pozbawienia 
wolności przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo  w wysokości od dolnej granicy ustawowego zagrożen ia zwię k-
szonego  o połowę,  a w wypadku przestępstwa określonego  w art. 177 § 2 w wysokości nie niższej niż 2 lata, do górnej 
granicy tego zagrożenia zwiększonego  o połowę.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 178a.  § 1. Kto, znajdując się w  stanie nietrzeźwości lub pod wpł ywem środka odurzającego, prowadzi pojazd 
mechaniczny w  ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mech a-
nicznego w  stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo za przestępstwo określone  w art. 173, 174, 
177 lub art.  355 § 2 popełnione w  stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odu rzającego albo dopuścił się czynu 
określonego w  § 1 w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w  związku ze 
skazaniem za przestępstwo,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
      
Dziennik  Ustaw  – 38 – Poz. 1600  
 
Art. 178b.  Kto, pomimo wyda nia przez osobę uprawnioną do kontroli ruchu drogowego, poruszającą się pojazdem 
lub znajdującą się na statku wodnym albo powietrznym, przy użyciu sygnałów dźwiękowych  i świetlnych, polecenia z a-
trzymania pojazdu mechanicznego nie zatrzymuje niezwłocznie po jazdu  i kontynuuje jazdę,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.  
Art. 179. Kto wbrew szczególnemu obowiązkowi dopuszcza do ruchu pojazd mechaniczny albo inny pojazd w  stanie 
bezpośrednio zagrażającym bezpieczeństwu w  ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym lub dopuszcza do prowadzenia 
pojazdu mechanicznego albo innego pojazdu na drodze publicznej, w  strefie zamieszkania lub w  strefie ruchu przez osobę 
znajdującą się w  stanie nietrzeźwości, będącą pod wpływem środka odurzającego lub oso bę nieposiadającą wymaganych 
uprawnień,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 180. Kto, znajdując się w  stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, pełni czynności związane 
bezpośrednio z  zapew nieniem bezpieczeństwa ruchu pojazdów mechanicznych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 180a.  Kto na drodze publicznej, w  strefie zamieszkania lub w  strefie ruchu, prowadzi pojazd mechaniczny, nie 
stosując się do decyzji właści wego organu o  cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Rozdział XXII  
Przestępstwa przeciwko środowisku  
Art. 181. § 1. Kto powoduje zniszczenie w  świecie roślinnym lub z wierzęcym w  znacznych rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto, wbrew przepisom obowiązującym na terenie objętym ochroną, niszczy albo uszkadza rośliny lub zwierzęta 
powodując istotną szkodę,  
podlega grzywnie, karze o graniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Karze określonej w  § 2 podlega także ten, kto niezależnie od miejsca czynu niszczy albo uszkadza rośliny lub 
zwierzęta pozostające pod ochroną gatunkową powodując istotną szkodę.  
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 5. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 2 lub  3 działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
Art. 182. § 1. Kto zanieczyszcza wodę, powietrze lub powierzchnię ziemi substancją albo promieniowaniem joniz u-
jącym w  takiej ilości lub w  takiej postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obn i-
żenie jakości wody, powietrz a lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w  świecie roślinnym lub zwierzęcym w  znacznych 
rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat  5. 
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczen ia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Jeżeli czyn określony w  § 1 został popełniony w  związku z  eksploatacją instalacji działającej w  ramach zakładu, 
w zakresie korzystania ze środowiska, na które wymagane jest pozwolenie, sprawca  
podlega ka rze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat  8. 
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 3 działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
      
Dziennik  Ustaw  – 39 – Poz. 1600  
 
Art. 183. § 1. Kto wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, dokonuje odzysku, unieszkodliwia albo transport u-
je odpady lub substancje w  takich warunkach lub w  taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub 
spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w  świecie roślinnym lub 
zwierzęcym w znacznych rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew przepisom przywozi z  zagranicy substancje zagrażające środowisku.  
§ 3. Karze określonej w  § 1 podlega, kto wbrew obowiązkowi dopuszcz a do popełnienia czynu określonego w  § 1, 2 i 4. 
§ 4. Karze określonej w  § 1 podlega, kto wbrew przepisom przywozi odpady z  zagranicy lub wywozi odpady za granicę.  
§ 5. Kto bez wymaganego zgłoszenia lub zezwolenia, albo wbrew jego warunkom przywozi z  zagra nicy lub wywozi 
za granicę odpady niebezpieczne,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 6. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1–5 działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 184. § 1. Kto wyrabia, przetwarza, transportuje, przywozi z  zagranicy, wywozi za granicę, gromadzi, składuje, 
przechowuje, posiada, wykorzystuje, posługuje się, usuwa, porzuca lub pozostawia bez właściwego zabezpieczenia mat e-
riał jądrowy albo inne źró dło promieniowania jonizującego, w  takich warunkach lub w  taki sposób, że może to zagrozić 
życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub znis z-
czenie w  świecie roślinnym lub zwierzęcym w  znacz nych rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi dopuszcza do popełnienia czynu określonego w  § 1. 
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 lub  2 działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 185. § 1. Jeżeli następstwem czynu określonego  w art. 182 § 1 lub  3, art. 183 § 1 lub  3 lub w  art. 184 § 1 lub  2 jest 
zniszczenie w  świecie roślinnym lub zwierzęcym w  znacznych rozmiarach lub istotne obniżenie jakości wody, powietrza  lub 
powierzchni ziemi, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat  8. 
§ 2. Jeżeli następstwem czynu określonego  w art. 182 § 1 lub  3, art. 183 § 1 lub  3 lub w  art. 184 § 1 lub  2 jest ciężki 
uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego  w art. 182 § 1 lub  3, art. 183 § 1 lub  3 lub w  art. 184 § 1 lub  2 jest śmierć 
człowieka lub ciężki uszcz erbek na zdrowiu wielu osób, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
Art. 186. § 1. Kto wbrew obowiązkowi nie utrzymuje w  należytym stanie lub nie używa urządzeń zabezpieczających 
wodę, powietrze lub powierzchnię ziemi przed zanieczyszcz eniem lub urządzeń za bezpieczających przed skażeniem  
promienio twórczym lub promieniowaniem jonizującym,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto oddaje lub wbrew obowiązkowi dopusz cza do użytkowania obiekt bu dowlany lub 
zespół obiektów nie mających wymaganych prawem urządzeń określonych w  § 1. 
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 lub  2 działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
Art. 187. § 1. Kto ni szczy, poważnie uszkadza lub istotnie zmniejsza wartość przyrodniczą prawnie chronionego 
terenu lub obiektu, powodując istotną szkodę,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
      
Dziennik  Ustaw  – 40 – Poz. 1600  
 
Art. 188. Kto, na terenie objętym ochroną ze względów przyrodniczych lub krajobrazowych albo w  otulinie takiego 
terenu, wbrew przepisom, wznosi nowy lub powiększa istniejący obiekt budowlany albo prowadzi  działalność gospodarczą 
zagrażającą środowisku,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Rozdział XXIII  
Przestępstwa przeciwko wolności  
Art. 189. § 1. Kto pozbawia człowieka wolności,  
podlega karze pozbawienia woln ości od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli pozbawienie wolności trwało dłużej niż 7  dni, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2a. Jeżeli pozbawienie wolności,  o którym mowa  w § 2, dotyczy osoby nieporadnej ze względu na jej wiek, stan 
psychiczny lub fizyczny, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.  
§ 3. Jeżeli pozbawienie wolności,  o którym mowa  w § 1–2a, łączyło się ze szczególnym udręczeniem, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat  3. 
Art. 189a.  § 1. Kto dopuszcza się handlu ludźmi,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 190. § 1. Kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli 
groźba wzbudza w  zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do l at 2. 
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 190a.  § 1. Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u  niej uzasadnione ok o-
licznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność,  
podlega karze poz bawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane os o-
bowe w  celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 1 lub  2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub  2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 191. § 1. Kto stosuje przemoc wobec osoby lub g roźbę bezprawną w  celu zmuszenia innej osoby do określonego 
działania, zaniechania lub znoszenia,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 1a. Tej samej karze podlega, kto w  celu określonym w  § 1 stosuje przemoc innego rodzaju uporczywie lub 
w sposób  istotnie utrudniający innej osobie korzystanie z  zajmowanego lokalu mieszkalnego.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa w  sposób określony w  § 1 w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Ściganie przestę pstwa określonego w  § 1a następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
      
Dziennik  Ustaw  – 41 – Poz. 1600  
 
Art. 191a.  § 1. Kto utrwala wizerunek nagiej osoby lub osoby w  trakcie czynności seksualnej, używając w  tym celu 
wobec niej przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, albo wizerunek nagiej osob y lub osoby w  trakcie czynności  
seksu alnej bez jej zgody rozpowszechnia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 192. § 1. Kto wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta,  
podlega gr zywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 193. Kto wdziera się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu albo wbrew 
żądaniu osoby uprawni onej miejsca takiego nie opuszcza,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Rozdział XXIV  
Przestępstwa przeciwko wolności sumienia i  wyznania  
Art. 194. Kto ogranicza człowieka w  przysługujących mu prawach ze względu na jego przynależność wyznaniową 
albo bezwyznaniowość,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 195. § 1. Kto złośliwie przeszkadza publicznemu wykonywaniu aktu religijnego kościoła lub innego związku 
wyznaniow ego o  uregulowanej sytuacji prawnej,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto złośliwie przeszkadza pogrzebowi, uroczystościom lub obrzędom żałobnym.  
Art. 196. Kto obraża uczucia religijne innych osób, znieważając publicznie przedmiot czci religijnej lub miejsce 
przeznaczone do publicznego wykonywania obrzędów religijnych,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Rozdział XXV  
Przestępstwa pr zeciwko wolności seksualnej i  obyczajności  
Art. 197. § 1. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną osobę do obcowania płciowego,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 2. Jeżeli sprawca, w  sposób określony w  § 1, doprowadz a inną osobę do poddania się innej czynności seksualnej 
albo wykonania takiej czynności, podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia:  
1) wspólnie z  inną osobą,  
2) wobec małoletniego poniżej lat 15 , 
3) wobec wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1–3 działa ze szczególnym okrucieństwem, podlega karze pozb awienia 
wolności na czas nie krótszy od lat 5.  
Art. 198. Kto, wykorzystując bezradność innej osoby lub wynikający z  upośledzenia umysłowego lub choroby 
psychicznej brak zdolności tej osoby do rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swoim postępowaniem , 
doprowadza ją do obcowania płciowego lub do poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej 
czynności,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
      
Dziennik  Ustaw  – 42 – Poz. 1600  
 
Art. 199. § 1. Kto, przez nadużycie stosunku zależności lub wykorzystanie k rytycznego położenia, doprowadza inną 
osobę do obcowania płciowego lub do poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 został popełniony na szkodę małoletniego, sprawca podlega karze pozbawienia wo l-
ności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Karze określonej w  § 2 podlega, kto obcuje płciowo z  małoletnim lub dopuszcza się wobec takiej osoby innej 
czynności seksualnej albo doprowadza ją do poddania się takim c zynnościom albo do ich wykonania, nadużywając zauf a-
nia lub udzielając w  zamian korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy.  
Art. 200. § 1. Kto obcuje płciowo z  małoletnim poniżej lat 1 5 lub  dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności 
seksualn ej lub doprowadza ją do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Kto małoletniemu poniżej lat 15  prezentuje treści pornograficzne lub udost ępnia mu przedmioty mające taki  
charakter albo rozpowszechnia treści pornograficzne w  sposób umożliwiający takiemu małoletniemu zapoznanie się z  nimi,  
podlega karze pozbawienia wolności  do lat 3.  
§ 4. Karze określonej w  § 3 podlega, kto w  celu swojego zaspokojenia seksualnego lub zaspoko jenia seksualnego 
innej osoby prezentuje małoletniemu poniżej lat 15  wykonanie czynności seksualnej.  
§ 5. Karze określonej w  § 3 podlega, kto prowadzi reklamę lub promocję działalności polegającej na rozpowszec h-
nianiu treści pornograficznych w  sposób umożl iwiający zapoznanie się z  nimi małoletniemu poniżej lat 15.  
Art. 200a.  § 1. Kto w  celu popełnienia przestępstwa określonego  w art. 197 § 3 pkt  2 lub art.  200, jak również prod u-
kowania lub utrwalania treści pornograficznych, za pośrednictwem systemu teleinf ormatycznego lub sieci telekomunik a-
cyjnej nawiązuje kontakt z  małoletnim poniżej lat 15, zmierzając, za pomocą wprowadzenia go w  błąd, wyzyskania błędu 
lub niezdolności do należytego pojmowania sytuacji albo przy użyciu groźby bezprawnej, do spotkania z  nim, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Kto za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej małoletniemu poniżej lat 1 5 
składa propozycję obcowania płciowego, poddania się lub wykonania innej czynności seksualnej lub udziału w  produ ko-
waniu lub utrwalaniu treści pornograficznych, i  zmierza do jej realizacji,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 200b.  Kto publicznie propaguje lub pochwala zachowania o  charakterze pedofi lskim,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 201. Kto dopuszcza się obcowania płciowego w  stosunku do wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysp o-
sabiającego, brata lub siostry,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 202. § 1. Kto publicznie prezentuje treści pornograficzne w  taki sposób, że może to narzucić ich odbiór osobie, 
która tego sobie nie życzy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat  2. 
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Kto w  celu rozpowszechniania produkuje, utrwala lub sprowadza, przechowuje lub posiada albo rozpowszechnia 
lub prezentuje treści pornograficzne z  udziałem małoletniego albo treści pornograficzne związane z  prezentowaniem prz e-
mocy lub posługiwaniem się zwierzęciem, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 4. Kto utrwala treści pornograficzne z  udziałem małoletniego, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4a. Kto przechowuje, posiada lub uzyskuje dostęp d o treści pornograficznych z  udziałem małoletniego, podlega 
karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 4b. Kto produkuje, rozpowszechnia, prezentuje, przechowuje lub posiada treści pornograficzne przedstawiające w y-
tworzony albo przetworzony wizerunek małoletniego uczestniczącego w  czynności seksualnej  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
      
Dziennik  Ustaw  – 43 – Poz. 1600  
 
§ 4c. Karze określonej w  § 4b podlega, kto w  celu zaspokojenia seksualnego uczestniczy w  prezentacji treści porn o-
graficznych z  udziałem małoletniego.  
§ 5. Sąd może orzec przepadek narzędzi lub innych przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia 
przestępstw określonych w  § 1–4b, chociażby nie stanowiły własności sprawcy.  
Art. 203. Kto, przemocą, gr oźbą bezprawną, podstępem lub wykorzystując stosunek zależności lub krytyczne poł o-
żenie, doprowadza inną osobę do uprawiania prostytucji,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 204. § 1. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej, nakł ania inną osobę do uprawiania prostytucji lub jej to 
ułatwia, podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Karze określonej w  § 1 podlega, kto czerpie korzyści majątkowe z  uprawiania prostytucji przez inną osobę.  
§ 3. Jeżeli osoba określ ona w  § 1 lub  2 jest małoletnim, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. (uchylony)  
Art. 205. (uchylony)  
Rozdział XXVI  
Przestępstwa przeciwko rodzinie i  opiece  
Art. 206. Kto zawiera małżeństwo, pomimo że pozostaje w  związku małże ńskim,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 207. § 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą  w stałym 
lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.  
§ 1a. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą nieporadną ze względu na jej wiek, stan psychiczny lub 
fizyczny,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli czyn o kreślony  w § 1 lub  1a połączony jest ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego  w § 1–2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.  
Art. 208. Kto rozpija małoletniego, dostarczając mu napoju alkoholowego, ułatwiając jego spożycie lub nakłaniając 
go do spożycia takiego napoju,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawien ia wolności do lat 2.  
Art. 209. § 1. Kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem 
sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek 
tego zaległo ści stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia 
innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 1a. Jeżeli sprawca czynu określonego  w § 1 naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych 
potrzeb życiowych,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie przestępstwa określonego  w § 1 lub  1a następu je na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społec z-
nej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.  
§ 3. Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane  
w przypadku bezskuteczności  egzekucji alimentów, ściganie przestępstwa określonego  w § 1 lub  1a odbywa się  z urzędu.  
      
Dziennik  Ustaw  – 44 – Poz. 1600  
 
§ 4. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego  w § 1, który nie później niż przed upływem 3 0 dni od dnia 
pierwszego przesłuchania  w charakterze podejrzanego uiścił  w całości zaległe alimenty.  
§ 5. Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli nie później niż przed upływem 3 0 dni od dnia pierwszego przesłuch a-
nia w charakterze podejrzanego sprawca przestępstwa określonego  w § 1a uiścił  w całości zaległe alimenty, ch yba że wina  
i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary.  
Art. 210. § 1. Kto wbrew obowiązkowi troszczenia się  o małoletniego poniżej lat 1 5 albo o  osobę nieporadną ze 
względu na jej stan psychiczny lub fizyczny osobę  tę porzuca,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli następstwem czynu jest śmierć osoby określonej  w § 1, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.  
Art. 211. Kto, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej 
lat 15 albo  osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.  
Art. 211a.  Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zajmuje s ię organizowaniem adopcji dzieci wbrew przep i-
som ustawy,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Rozdział XXVII  
Przestępstwa przeciwko czci i  nietykalności cielesnej  
Art. 212. § 1. Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę pr awną lub jednostkę organizacyjną niemającą 
osobowości prawnej o  takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w  opinii publicznej lub narazić na utratę 
zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności,  
podlega grzywni e albo karze ograniczenia wolności.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w  § 1 za pomocą środków masowego komunikowania,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. W razie skazania za przestępstwo określone w  § 1 lub  2 sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, 
Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub  2 odbywa się z  oskarżenia prywatnego.  
Art. 213. § 1. Nie ma przestępstwa określonego  w art. 212 § 1, jeżeli zarzut uczyniony niepublicznie jest prawdziwy.  
§ 2. Nie popełnia przestępstwa określonego  w art. 212 § 1 lub  2, kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy 
zarzut:  
1) dotyczący postępowania osoby  pełniącej funkcję publiczną lub  
2) służący obronie społecznie uzasadnionego interesu.  
Jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego, dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy, gdy zarzut 
ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia c złowieka albo demoralizacji małoletniego.  
Art. 214. Brak przestępstwa wynikający z  przyczyn określonych  w art. 213 nie wyłącza odpowiedzialności sprawcy 
za zniewagę ze względu na formę podniesienia lub rozgłoszenia zarzutu.  
Art. 215. Na wniosek pokrzywdzon ego sąd orzeka podanie wyroku skazującego do publicznej wiadomości.  
Art. 216. § 1. Kto znieważa inną osobę w  jej obecności albo choćby pod jej nie obecność, lecz publicznie lub w za-
miarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła,  
podlega grzywnie albo karze ogran iczenia wolności.  
§ 2. Kto znieważa inną osobę za pomocą środków masowego komunikowania,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
      
Dziennik  Ustaw  – 45 – Poz. 1600  
 
§ 3. Jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pok rzywdzony odpowiedział 
naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną, sąd może odstąpić od wymierzenia kary.  
§ 4. W razie skazania za przestępstwo określone w  § 2 sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego  
Czerwonego Krzyża albo  na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.  
§ 5. Ściganie odbywa się z  oskarżenia prywatnego.  
Art. 217. § 1. Kto uderza człowieka lub w  inny sposób narusza jego nietykalność cielesną,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia  wolności do roku.  
§ 2. Jeżeli naruszenie nietykalności wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony  
odpowiedział naruszeniem nietykalności, sąd może odstąpić od wymierzenia kary.  
§ 3. Ściganie odbywa się z  oskarżenia prywatne go. 
Art. 217a.  Kto uderza człowieka lub w  inny sposób narusza jego nietykalność cielesną w  związku z  podjętą przez 
niego interwencją na rzecz ochrony bezpieczeństwa ludzi lub ochrony bezpieczeństwa lub porządku publicznego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Rozdział XXVIII  
Przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową  
Art. 218. § 1. (utracił moc)4) 
§ 1a. Kto, wykonując czynności w  sprawach z  zakresu prawa pracy i  ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub upor -
czywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat  2. 
§ 2. Osoba określona w  § 1a, odmawiająca ponownego  przyjęcia do pracy, o  której przywróceniu orzekł właściwy 
organ,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Osoba określona w  § 1a, która będąc zobowiązana orzeczeniem sądu do wypłaty wynagrodzenia za pracę lub 
innego świadczenia ze stosunku pracy, obowiązku tego nie wykonuje,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat  3. 
Art. 218a.5) Kto, złośliwie lub uporczywie:  
1) wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z  handlem w niedziele i święta, powierza  wykon y-
wanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu,   
2) wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem po godzinie 1400 w dniu  24 grudnia l ub 
w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy, powierza wykonywanie  pracy w handlu lub w y-
konywanie czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu,  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
Art. 219. Kto narusza  przepisy prawa o  ubezpieczeniach społecznych, nie zgłaszając, nawet za zgodą zainteresow a-
nego, wymaganych danych albo zgłaszając nieprawdziwe dane mające wpływ na prawo do świadczeń albo ich wysokość,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo poz bawienia wolności do lat 2.  
Art. 220. § 1. Kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i  higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd 
obowiązku i  przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na 
zdrowi u, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
                                                           
4) Z dniem 31  maja 2012  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 18  listopada 2 010 r. sygn. akt P 29/09  (Dz. U. 
poz. 1474).  
5) Dodany przez art. 13 ustaw y z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz. U. 
poz. 305),  która weszła w  życie z dniem 1 marca 2018 r.  
      
Dziennik  Ustaw  – 46 – Poz. 1600  
 
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Nie podlega karze sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.  
Art. 221. Kto wbrew obowiązkowi nie zawiadamia w  terminie właściwego organu o  wypadku przy pracy lub chor o-
bie zawodowej albo nie sporządza lub nie przedstawia wymaganej dokumentacji,  
podlega grzywnie do 180  stawek dziennych albo karze ograniczenia wolności . 
Rozdział XXIX  
Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego  
Art. 222. § 1. Kto narusza nietykalność cielesną funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej 
podczas lub w  związku z  pełnieniem obowi ązków służbowych,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 wywołało niewłaściwe zachowanie się funkcjonariusza lub osoby do pomocy mu 
przybranej, sąd może zastosować nadzwyczajne zła godzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
Art. 223. § 1. Kto, działając wspólnie i  w porozumieniu z  inną osobą lub używając broni palnej, noża lub innego p o-
dobnie niebezpiecznego przedmiotu albo środka obezwładniającego, dopuszcza się czynnej nap aści na funkcjonariusza 
publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną podczas lub w  związku z  pełnieniem obowiązków służbowych,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli w  wyniku czynnej napaści nastąpił skutek w  postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu funkcjonariusza 
publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
Art. 224. § 1. Kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności urzędowe organu administracji 
rządow ej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną w  celu zmuszenia funkcjonariusza public z-
nego albo osoby do pomocy mu przybranej do przedsięwzięcia lub zaniechania prawnej czynności służbowej.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 2 jest skutek określony  w art. 156 § 1 lub w  art. 157 § 1, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 224a.  Kto wiedząc, że zagrożenie nie istnieje, zawiadamia o  zdarzeniu, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu 
osób lub mieniu w  znacznych rozmiarach lub stwarza sytuację, mającą wywołać przekonanie o  istnieniu takiego zagroż e-
nia, czym wywołuje czynność instytucji uży teczności publicznej lub organu ochrony bezpieczeństwa, porządku publiczn e-
go lub zdrowia mającą na celu uchylenie zagrożenia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 224b.  W razie skazania za przestępstwo określone  w art. 224a sąd o rzeka:  
1) nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w  wysokości co najmniej 10  000 zł oraz  
2) świadczenie pieniężne wymienione  w art. 39 pkt  7 w wysokości co najmniej 10  000 zł. 
Art. 225. § 1. Kto osobie uprawnionej do przeprowadzania kontroli w  zakresie ochrony śr odowiska lub osobie prz y-
branej jej do pomocy udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służbowej,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto osobie uprawnionej do kontroli w  zakresie inspekcji pracy lub osobie przybrane j jej 
do pomocy udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służbowej.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Tej samej karze podlega, kto osobie upoważnionej do przeprowadzania czynności w  zakresie nadzoru i  kontroli 
w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej lub w  placówkach zapewniających całodobową opiekę osobom niepe ł-
nosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w  podeszłym wieku udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służb o-
wych.  
      
Dziennik  Ustaw  – 47 – Poz. 1600  
 
Art. 226. § 1. Kto znieważa funkcjonariusza publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną , podczas i  w związku 
z pełnieniem obowiązków służbowych,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 2. Przepis  art. 222 § 2 stosuje się odpowiednio.  
§ 3. Kto publicznie znieważa lub poniża konstytucyjny organ Rzeczy pospolitej Polskiej,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 227. Kto, podając się za funkcjonariusza publicznego albo wyzyskując błędne przeświadczenie o  tym innej os o-
by, wykonuje czynność związaną z  jego fun kcją,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 228. § 1. Kto, w  związku z  pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej 
obietnicę,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesi ęcy do lat 8.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Kto, w  związku z  pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę za 
zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat  10. 
§ 4. Karze określonej w  § 3 podlega także ten, kto, w  związku z  pełnieniem funkcji publicznej, uzależnia wykonanie 
czynności służbowej od otrzymania kor zyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy lub takiej korzyści żąda.  
§ 5. Kto, w  związku z  pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową znacznej wartości albo jej obie t-
nicę,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12. 
§ 6. Karom  określonym w  § 1–5 podlega odpowiednio także ten, kto, w  związku z  pełnieniem funkcji publicznej 
w państwie obcym lub w  organizacji międzynarodowej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę lub 
takiej korzyści żąda, albo uzależnia wykon anie czynności służbowej od jej otrzymania.  
Art. 229. § 1. Kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję public z-
ną w  związku z  pełnieniem tej funkcji,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8 . 
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa, aby skłonić osobę pełniącą funkcję publiczną do naruszenia prz e-
pisów prawa lub ud ziela albo obiecuje udzielić takiej osobie korzyści majątkowej lub osobistej za naruszenie przepisów 
prawa,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat  10. 
§ 4. Kto osobie pełniącej funkcję publiczną, w  związku z  pełnieniem tej funkcji, udziela albo obiecuje udzielić korz y-
ści majątkowej znacznej wartości,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 5. Karom określonym w  § 1–4 podlega odpowiednio także ten, kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści mają t-
kowej lub osobistej osobie pełniącej f unkcję publiczną w  państwie obcym lub w  organizacji międzynarodowej, w  związku 
z pełnieniem tej funkcji.  
§ 6. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w  § 1–5, jeżeli korzyść majątkowa lub osobista albo ich 
obietnica zostały przyjęte przez osobę pełniącą funkcję publiczną, a  sprawca zawiadomił o  tym fakcie organ powołany do 
ścigania przestępstw i  ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o  nim się dowiedział.  
      
Dziennik  Ustaw  – 48 – Poz. 1600  
 
Art. 230. § 1. Kto, powołując się na wpływy w  instytucji państ wowej, samorządowej, organizacji międzynarodowej 
albo krajowej lub w  zagranicznej jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi albo wywołując przekon a-
nie innej osoby lub utwierdzając ją w  przekonaniu o  istnieniu takich wpływów, podejmuje się pośrednictwa w  załatwieniu 
sprawy w  zamian za korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawieni a wolności do lat 2.  
Art. 230a.  § 1. Kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobi stej w  zamian za pośrednictwo w za-
łatwieniu sprawy w  instytucji państwowej, samorządowej, organizacji międzynarodowej albo krajowej lub w  zagranicznej 
jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, polegające na bezprawnym wywarciu wpływu na decyzję, 
działanie lub zaniechanie osoby pełniącej funkcję publiczną, w  związku z  pełnieniem tej funkcji,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy d o lat 8.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w  § 1 albo  w § 2, jeżeli korzyść majątkowa lub osobista 
albo ich obietnica zostały przyjęte, a  sprawca zawiadomił o  tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw i  ujawnił 
wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o  nim się dowiedział.  
Art. 231. § 1. Funkcjonariusz publiczny, który, przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, 
działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w  § 1 w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobis tej, 
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa nieumyślnie i  wyrządza istotną szkodę,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4. Przepisu § 2 nie sto suje się, jeżeli czyn wyczerpuje znamiona czynu zabronionego określonego  w art. 228. 
Art. 231a.  Z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych podczas lub w  związku z  pełnieniem 
obowiązków służbowych funkcjonariusz publiczny korzysta równi eż wtedy, jeżeli bezprawny zamach na jego osobę został 
podjęty z  powodu wykonywanego przez niego zawodu lub zajmowanego stanowiska.  
Art. 231b.  § 1. Osoba, która w  obronie koniecznej odpiera zamach na jakiekolwiek cudze dobro chronione prawem, 
chroniąc bezp ieczeństwo lub porządek publiczny, korzysta z  ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy public z-
nych.  
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli czyn sprawcy zamachu skierowany przeciwko osobie odpierającej zamach 
godzi wyłącznie w  cześć lub godność tej osoby.  
Rozdział XXX  
Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości  
Art. 232. § 1. Kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności urzędowe sądu,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega spra wca przestępstwa określonego w  § 1, popełnionego na szkodę międzynarodowego 
trybunału karnego lub jego organu działającego na podstawie umowy międzynarodowej, której Rzeczpospolita Polska jest 
stroną, albo powołanego przez organizację międzynarodową ukonst ytuowaną umową ratyfikowaną przez Rzeczpospolitą 
Polską.  
Art. 233. § 1. Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w  postępowaniu sądowym lub w  innym postępowaniu 
prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę,  
podlega karze pozba wienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
      
Dziennik  Ustaw  – 49 – Poz. 1600  
 
§ 1a. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę z  obawy przed odpowiedzial - 
nością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do  lat 5.  
§ 2. Warunkiem odpowiedzialności jest, aby przyjmujący zeznanie, działając w  zakresie swoich uprawnień, uprzedził 
zeznającego o  odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie.  
§ 3. Nie podlega karze za czyn określo ny w  § 1a, kto składa fałszywe zeznanie, nie wiedząc o  prawie odmowy zezn a-
nia lub odpowiedzi na pytania.  
§ 4. Kto, jako biegły, rzeczoznawca lub tłumacz, przedstawia fałszywą opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie mające sł u-
żyć za dowód w  postępowaniu określon ym w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4a. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 4 działa nieumyślnie, narażając na istotną szkodę interes publiczny,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 5. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli:  
1) fałszywe zeznanie, opinia, ekspertyza lub tłumaczenie dotyczy okoliczności niemogących mieć wpływu na rozstrzyg -
nięcie sprawy,  
2) sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie , opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie, zanim nastąpi, chociażby ni e-
prawomocne, rozstrzygnięcie sprawy.  
§ 6. Przepisy § 1–3 oraz  5 stosuje się odpowiednio do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis 
ustawy przewiduje możliwość odebrania oświ adczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.  
Art. 234. Kto, przed organem powołanym do ścigania lub orzekania w  sprawach o  przestępstwo, w  tym i przestę p-
stwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dyscyplinarne, fałszywie oskarża in ną osobę o po-
pełnienie tych czynów zabronionych lub przewinienia dyscyplinarnego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 235. Kto, przez tworzenie fałszywych dowodów lub inne podstępne zabiegi, kieruje przeci wko określonej osobie 
ściganie o  przestępstwo, w  tym i  przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dyscypl i-
narne albo w  toku postępowania zabiegi takie przedsiębierze,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 236. § 1. Kto zataja dowody niewinności osoby podejrzanej o  popełnienie przestępstwa, w  tym i  przestępstwa 
skarbowego, wykroczenia, wykroczenia skarbowego lub przewinienia dyscyplinarnego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Nie podlega karze, kto zataja dowody niewinności z  obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu sam e-
mu lub jego najbliższym.  
Art. 237. Przepis  art. 233 § 5 pkt  2 stosuje się odpowiednio do przestępstw określonych  w art. 234, art. 235 oraz 
w art. 236 § 1. 
Art. 238. Kto zawiadamia o  przestępstwie, lub o  przestępstwie skarbowym organ powołany do ścigania wiedząc, że 
przestępstwa nie popełniono,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 239. § 1. Kto  utrudnia lub udaremnia postępowanie karne, pomagają c sprawcy przestępstwa, w  tym i przestę p-
stwa skarbowego uniknąć odpowiedzialności karnej, w  szczególności kto sprawcę ukrywa, zaciera ślady przestępstwa, 
w tym i  przestępstwa skarbowego albo odbywa za ska zanego karę,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Nie podlega karze sprawca, który ukrywa osobę najbliższą.  
§ 3. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli sprawca 
udzielił pomo cy osobie najbliższej albo działał z  obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego 
najbliższym.  
      
Dziennik  Ustaw  – 50 – Poz. 1600  
 
Art. 240. § 1. Kto, mając wiarygodną wiadomość  o karalnym przygotowaniu albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu 
zabronionego określonego  w art. 118, art. 118a,  art. 120–124, art. 127, art. 128, art. 130, art. 134, art. 140, art. 148, art. 156, 
art. 163, art. 166, art. 189, art. 197 § 3 lub  4, art. 198, art. 200, art. 252 lub  przestępstwa  o charakterze terrorystycznym, 
nie zawiadamia niezwłocznie organu powołanego do ścigania przestępstw,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Nie popełnia przestępstwa określonego w  § 1, kto zaniechał zawiadomienia, mając dostateczną podstawę do 
przypuszczenia, że wymieniony w  § 1 organ wie o  przygotowyw anym, usiłowanym lub dokonanym czynie zabronionym; 
nie popełnia przestępstwa również ten, kto zapobiegł popełnieniu przygotowywanego lub usiłowanego czynu zabronionego 
określonego w  § 1. 
§ 2a. Nie podlega karze pokrzywdzony czynem wymienionym  w § 1, który zaniechał zawiadomienia  o tym czynie.  
§ 3. Nie podlega karze, kto zaniechał zawiadomienia z  obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu 
lub jego najbliższym.  
Art. 241. § 1. Kto bez zezwolenia rozpowszechnia publicznie wiadomości z  postępowania  przygotowawczego, zanim 
zostały ujawnione w  postępowaniu sądowym,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia publicznie wiadomości z  rozpraw y sądowej prowadzonej z wyłą-
czeniem jawności.  
Art. 242. § 1. Kto uwalnia się sam, będąc pozbawionym wolności na podstawie orzeczenia sądu lub prawnego nakazu 
wydanego przez inny organ państwowy,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Kto, korzystając z  zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego bez dozoru albo 
zakładu psychiatrycznego dysponującego warunkami podstawowego zabezpieczenia, bez usprawiedliwionej przyczyny nie 
powróci najpóźniej w  ciągu 3  dni po upływie wyznaczonego terminu,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Karze określonej w  § 2 podlega, kto, korzystając z  przerwy w  odbywaniu  kary pozbawienia wolności, bez  
usprawiedliwionej przyczyny nie powróc i do zakładu karnego najpóźniej w  ciągu 3  dni po upływie wyznaczonego terminu.  
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa w  porozumieniu z  innymi osobami, używa przemocy lub grozi jej 
użyciem albo uszkadza miejsce zamknięcia,  
podlega karze pozbawie nia wolności do lat 3.  
Art. 243. Kto osobę pozbawioną wolności na podstawie orzeczenia sądu lub prawnego nakazu wydanego przez inny 
organ państwowy uwalnia lub ułatwia jej ucieczkę,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 244.6) Kto nie stosuje się do orzeczonego przez sąd zakazu zajmowania stanowiska, wykonywania zawodu,  pro-
wadzenia działalności, wykonywania czynności wymagających zezwolenia, które są związane z wykorzystywaniem  zwie-
rząt lub oddziaływaniem na nie, prowadzenia pojazdów, wstępu do  ośrodków gier i uczestnictwa w grach  hazardowych, 
wstępu na imprezę masową, przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, nakazu okresowego  opuszczenia 
lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, zakazu kontaktowania się z określonymi osobami,  zakazu zbliżania się 
do określonych osób lub zakazu opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu,  zakazu posiadania wszelkich 
zwierząt albo określonej kategorii zwierząt albo nie wykonuje zarządzenia sądu o ogłoszeniu  orzeczenia w sposób w nim 
przew idziany,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.  
                                                           
6) W brzmieniu ustalonym przez art. 2 ustawy  z dnia 6 marca 2018 r. o zmianie ustawy o ochronie zwierząt oraz ustawy – Kodeks 
karny (Dz. U. poz. 663) , która weszła w życie z dniem 19 kwietnia 2018 r.  
      
Dziennik  Ustaw  – 51 – Poz. 1600  
 
Art. 244a.  § 1. Kto nie stosuje się do orzeczonego w  związku z  zakazem wstępu na imprezę masową obowiązku 
przebywania w  miejscu stałego pobytu lub obowiązku stawiennictwa w  jednostce organ izacyjnej Policji lub w  miejscu 
określonym przez właściwego, ze względu na miejsce zamieszkania osoby skazanej albo ukaranej, komendanta powiat o-
wego, rejonowego lub miejskiego Policji, w  czasie trwania imprezy masowej,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto udaremnia lub utrudnia kontrolowanie, w  systemie dozoru elektronicznego, orz e-
czonego wobec niego obowiązku, o  którym mowa w  § 1. 
Art. 244b.  § 1. Kto nie stosuje się do określony ch w  ustawie obowiązków związanych z  orzeczonym wobec niego 
środkiem zabezpieczającym,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bezprawnie udaremnia wykonywanie orzeczonego wobec in nej osoby środka 
zabezpieczającego w  postaci elektronicznej kontroli miejsca pobytu.  
Art. 245. Kto używa przemocy lub groźby bezprawnej w  celu wywarcia wpływu na świadka, biegłego, tłumacza, 
oskarżyciela albo oskarżonego lub w  związku z  tym narusza jego ni etykalność cielesną,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 246. Funkcjonariusz publiczny lub ten, który działając na jego polecenie w  celu uzyskania określonych zeznań, 
wyjaśnień, informacji lub oświadczenia stosuje przemoc, groźb ę bezprawną lub w  inny sposób znęca się fizycznie lub 
psychicznie nad inną osobą,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 247. § 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą prawnie pozbawioną wolności,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem,  
podlega karze pozbawienia  wolności od roku do lat 10.  
§ 3. Funkcjonariusz publiczny, który wbrew obowiązkowi dopuszcza do popełnienia czynu określonego w  § 1 lub  2, 
podlega karze określonej w  tych przepisach.  
Art. 247a.  Przepisy  art. 233–237 oraz art.  239, 24 5 i 246 stosuje się odpowiednio do czynu popełnionego w  związku 
z postępowaniem przed międzynarodowym trybunałem karnym lub jego organem  działającym na podstawie u mowy  
międzynarodowej, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, albo powołanym przez organizację międzynarodową ukon - 
stytuowaną umową ratyfikowaną przez Rzeczpospolitą Polską.  
Rozdział XXXI  
Przestępstwa przeciwko wyborom i  referendum  
Art. 248. Kto w  związ ku z wyborami do Sejmu, do Senatu, wyborem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, wybor a-
mi do Parlamentu Europejskiego, wyborami organów samorządu terytorialnego lub referendum:  
1) sporządza listę kandydujących lub głosujących, z  pominięciem uprawnionych lu b wpisaniem nieuprawnionych,  
2) używa podstępu celem nieprawidłowego sporządzenia listy kandydujących lub głosujących, protokołów lub innych 
dokumentów wyborczych albo referendalnych,  
3) niszczy, uszkadza, ukrywa, przerabia lub podrabia protokoły lub inne dokumenty wyborcze albo referendalne,  
4) dopuszcza się nadużycia lub dopuszcza do nadużycia przy przyjmowaniu lub  obliczaniu głosów,  
5) odstępuje innej osobie przed zakończeniem głosowania niewykorzystaną kartę do  głosowania lub pozyskuje od innej 
osoby w  celu wykorzystania w  głosowaniu niewykorzystaną kartę do głosowania,  
6) dopuszcza się nadużycia w  sporządzaniu list z  podpisami obywateli zgłaszających kandydatów w  wybor ach lub 
inicjujących referendum  
– podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
      
Dziennik  Ustaw  – 52 – Poz. 1600  
 
Art. 249. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem przeszkadza:  
1) odbyciu zgromadzenia poprzedzającego głosowanie,  
2) swobodnemu wykonywaniu prawa do kandydowania lub głosowania,  
3) głosowaniu lub obliczaniu głosów,  
4) sporządzaniu protokołów lub innych doku mentów wyborczych albo referendalnych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 250. Kto, przemocą, groźbą bezprawną lub przez nadużycie stosunku zależności, wywiera wpływ na sposób gł o-
sowania osoby uprawnionej albo zmusza ją do głosowania lub powstrzymuje od głosowania,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 250a.  § 1. Kto, będąc uprawniony do głosowania, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo takiej korzyści 
żąda za głosowanie w  określony sposób,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto udziela korzyści majątkowej lub osobistej osobie uprawnionej do głosowania, aby 
skłonić ją do głosowania w  określony sposób lub za głosowanie w  określony sposób.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w  § 1 lub  2 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w  § 1 albo  w § 3 w związku z  § 1 zawiadomił organ powołany d o ści-
gania o  fakcie przestępstwa i  okolicznościach jego popełnienia, zanim organ ten o  nich się dowiedział, sąd stosuje nadzw y-
czajne złagodzenie kary, a  nawet może odstąpić od jej wymierzenia.  
Art. 251. Kto, naruszając przepisy o  tajności głosowania, wbrew  woli głosującego zapoznaje się z  treścią jego głosu,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Rozdział XXXII  
Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu  
Art. 252. § 1. Kto bierze lub przetrzymuje zakładnika w  celu zmuszenia organu państwowego lub samorządowego, 
instytucji, organizacji, osoby fizycznej lub prawnej albo grupy osób do określonego zachowania się,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 łączył s ię ze szczególnym udręczeniem zakładnika, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo  karze 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 4. Nie podlega karze za przestępstwo określone w  § 1, kto odstąpił od zamiaru wymuszenia i  zwolnił zakładnika.  
§ 5. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary wobec sprawcy czynu określonego w  § 2, który odstąpił od 
zamiaru wymuszenia i  zwolnił zakładnika, a  stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, jeżeli odstąpienie od zamiaru wym u-
szenia i  zwolnienie zakładnika nastąpiło dobrowolnie.  
Art. 253. (uchylony)  
Art. 254. § 1. Kto bierze czynny udział w  zbiegowisku wiedząc, że jego uczestnicy wspólny mi siłami dopuszczają się 
gwałtownego zamachu na osobę lub mienie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli następstwem gwałtownego zamachu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu, uczestnik 
zbiegowiska określony w  § 1, 
podle ga karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
      
Dziennik  Ustaw  – 53 – Poz. 1600  
 
Art. 254a.  Kto zabiera, niszczy, uszkadza lub czyni niezdatnym do użytku element wchodzący w  skład sieci wod o-
ciągowej, kanalizacyjnej, ciepłowniczej, elektroenergetycznej, gazowej, telekomunikacyjnej albo linii kolejowej, tramw a-
jowej, trolejbusowej lub linii metra, powodując przez to zakłócenie działania całości lub części sieci albo linii,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 255. § 1. Kto publicznie nawołuje do popełnienia występku lub przestępstwa skarbowego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Kto publicznie nawołuje do popełnienia zbrodni,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Kto publicznie pochwala popełnien ie przestępstwa,  
podlega grzywnie do 180  stawek dziennych, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 255a.  § 1. Kto rozpowszechnia lub publicznie prezentuje treści mogące ułatwić popełnienie przestępstwa 
o charakterze terrorystycz nym w  zamiarze, aby przestępstwo takie zostało popełnione,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w  celu popełnienia przestępstwa o  charakterze terrorystycznym uczestniczy 
w szkoleniu mogącym umożliwić popełnienie takiego przestępstwa.  
Art. 256. § 1. Kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści 
na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2.7) Tej samej karze podlega, kto w  celu rozpowszechniania produkuje, utrwala lub sprowadza, nabywa, przechow u-
je, posiada, prezentuje, przewozi lub przesyła druk, nagranie lub  inny przedmiot, zawierające treść określoną w  § 1 albo  
będące nośnikiem symboliki faszystowskiej, komunistycznej lub innej totalitarnej.  
§ 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego określonego w  § 2, jeżeli dopuścił się tego czynu 
w ramach d ziałalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerskiej lub naukowej.  
§ 4. W razie skazania za przestępstwo określone w  § 2 sąd orzeka przepadek przedmiotów, o  których mowa w  § 2, 
chociażby nie stanowiły własności sprawcy.  
Art. 257. Kto publicznie znieważa  grupę ludności albo poszczególną osobę z  powodu jej przynależności narodowej, 
etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z  powodu jej bezwyznaniowości lub z  takich powodów narusza nietykalność cielesną 
innej osoby,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 258. § 1. Kto bierze udział w  zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa 
lub przestępstwa skarbowego,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli grupa albo związek określone w  § 1 mają chara kter zbrojny albo mają na celu popełnienie przestępstwa 
o charakterze terrorystycznym, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat  8. 
§ 3. Kto grupę albo związek określone w  § 1 w tym mające charakter zbrojny zakłada lub taką grupą alb o związkiem 
kieruje,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. Kto grupę albo związek mające na celu popełnienie przestępstwa o  charakterze terrorystycznym zakłada lub taką 
grupą lub związkiem kieruje,  
podlega karze pozbawienia wolności na  czas nie krótszy od lat 3.  
                                                           
7) Utracił moc z  dniem 3  sierpnia 2011  r., w  części obejmującej wyrazy:  „albo będące nośnikiem symboliki faszystowskiej, komun i-
stycznej lub innej totalitarnej”, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 19  lipca 2011  r. sygn. akt K 11/10  (Dz. U. 
poz. 964).  
      
Dziennik  Ustaw  – 54 – Poz. 1600  
 
Art. 259. Nie podlega karze za przestępstwo określone  w art. 258, kto dobrowolnie odstąpił od udziału w  grupie albo 
związku i  ujawnił przed organem powołanym do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu 
lub zapobiegł popełnieniu zamierzonego przestępstwa, w  tym i  przestępstwa skarbowego.  
Art. 259a.  Kto przekracza granicę Rzeczypospolitej Polskiej w  celu popełnienia na terytorium innego państwa prz e-
stępstwa o  charakterze terrorystycznym lub przestęps twa określonego  w art. 255a lub  art. 258 § 2 lub  4, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 259b.  Na wniosek prokuratora sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet może warunkowo zawiesić 
jej wykonanie w  stosunku do sprawcy przestępstwa określonego  w art. 259a, który dobrowolnie odstąpił od:  
1) popełnienia na terytorium innego państwa przestępstwa o  charakterze terrorystycznym lub przestępstwa określonego  
w art. 255a lub  art. 258 § 2 lub  4 i ujawnił przed organem powołanym do  ścigania przestępstw wszystkie istotne ok o-
liczności popełnienia czynu lub zapobiegł popełnieniu zamierzonego przestępstwa;  
2) pomocnictwa innym osobom w  popełnieniu przestępstwa określonego  w art. 259a i  ujawnił przed organem powo -
łanym do ścigania przest ępstw wszystkie istotne okoliczności popełnienia czynu, w  szczególności informacje 
o osobach, które popełniły przestępstwa określone  w art. 259a.  
Art. 260. Kto przemocą lub groźbą bezprawną udaremnia przeprowadzenie odbywanego zgodnie z  prawem zebrania, 
zgromadzenia lub pochodu albo takie zebranie, zgromadzenie lub pochód rozprasza,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 261. Kto znieważa pomnik lub inne miejsce publiczne urządzone w  celu upamiętnienia zdarzen ia historycznego 
lub uczczenia osoby,  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
Art. 262. § 1. Kto znieważa zwłoki, prochy ludzkie lub miejsce spoczynku zmarłego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Kto ograbia zwłoki, grób lub inne miejsce spoczynku zmarłego,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 263. § 1. Kto bez wymaganego zezwolenia wyrabia broń palną albo amunicję lub nią handluje,  
podlega karze pozbawienia wolności o d roku do lat 10.  
§ 2. Kto bez wymaganego zezwolenia posiada broń palną lub amunicję,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Kto, mając zezwolenie na posiadanie broni palnej lub amunicji, udostępnia lub przekazuje ją osobie nieupra w-
nionej,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4. Kto nieumyślnie powoduje utratę broni palnej lub amunicji, która zgodnie z  prawem pozostaje w  jego dyspozycji,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności alb o pozbawienia wolności do roku.  
Art. 264. § 1. (uchylony)  
§ 2. Kto wbrew przepisom przekracza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, używając przemocy, groźby, podstępu lub 
we współdziałaniu z  innymi osobami,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Kto organizuje innym osobom przekraczanie wbrew przepisom granicy Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 264a.  § 1. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, umożliwia lub ułatwia inne j osobie pobyt 
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisom,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy sprawca nie osiągnął korzyści majątkowej, sąd może zastosować nadzwyczajne 
złagodzenie kary , a nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
      
Dziennik  Ustaw  – 55 – Poz. 1600  
 
Rozdział XXXIII  
Przestępstwa przeciwko ochronie informacji  
Art. 265. § 1. Kto ujawnia lub wbrew przepisom ustawy wykorzystuje informacje niejawne o  klauzuli „tajne ” lub 
„ściśle tajne ”, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli informację określoną w  § 1 ujawniono osobie działającej w  imieniu lub na rzecz podmiotu zagranicznego, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Kto nieumyślnie ujawnia informację o kreśloną w  § 1, z którą zapoznał się w  związku z  pełnieniem funkcji  
publicznej lub otrzymanym upoważnieniem,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 266. § 1. Kto, wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebi e zobowiązaniu, ujawnia lub wykorzystuje  
informację, z  którą zapoznał się w  związku z  pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, 
gospodarczą lub naukową,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności d o lat 2.  
§ 2. Funkcjonariusz publiczny, który ujawnia osobie nieuprawnionej informację niejawną o  klauzuli „zastrzeżone ” lub 
„poufne ” lub informację, którą uzyskał w  związku z  wykonywaniem czynności służbowych, a  której ujawnienie może n a-
razić na szkodę pr awnie chroniony interes,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 267. § 1. Kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do informacji dla niego nieprzeznaczonej, otwierając zamknięte 
pismo, podłączając się do sieci telekomunikacyjnej lub przełamując albo omijając elektroniczne, magnetyczne, inform a-
tyczne lub inne szczególne jej zabezpieczenie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do całości lub części systemu informatycznego.  
§ 3. Tej samej karze podlega, kto w  celu uzyskania informacji, do której nie jest upraw niony, zakłada lub posługuje 
się urządzeniem pod słucho wym, wizualnym albo innym urzą dzeniem lub oprogramowaniem.  
§ 4. Tej samej karze podlega, kto informację uzyskaną w  sposób określony w  § 1–3 ujawnia innej osobie.  
§ 5. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1–4 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 268. § 1. Kto, nie będąc do tego uprawnionym, niszczy, uszkadza, usuwa lub zmienia zapis istotnej informacji 
albo w  inny sposób udaremnia lub znacznie utrudnia osobie uprawnionej zapoznanie się z  nią, 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawie nia wolności do lat 2.  
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 dotyczy zapisu na infor matycznym nośniku danych, sprawca podlega karze po - 
zbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Kto, dopuszczając się czynu określonego w  § 1 lub  2, wyrządza znaczną szkodę majątkową,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1–3 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 268a.  § 1. Kto, nie będąc do tego uprawnionym, niszczy, uszkadza, usuwa, zmienia lub utrudnia dostęp do 
danych  informatycznych albo w  istotnym stopniu zakłóca lub uniemożliwia automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub 
przekazywanie takich danych,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Kto, dopuszczając się czynu określonego w  § 1, wyrządza znaczną szk odę majątkową,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub  2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
      
Dziennik  Ustaw  – 56 – Poz. 1600  
 
Art. 269. § 1. Kto niszczy, uszkadza, usuwa lub zmienia dane informatyczne o  szczególnym znacz eniu dla obronności  
kraju, bezpieczeństwa w  komunikacji, funkcjonowania administracji rządowej, innego organu państwowego lub instytucji 
państwowej albo samorządu terytorialnego albo zakłóca lub uniemożliwia automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub 
przekazywanie takich danych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto dopuszcza się czynu określonego w  § 1, niszcząc albo wymieniając informatyczny 
nośnik danych lub niszcząc albo uszkadzając urządzenie służ ące do automatycznego przetwarzania, gromadzenia lub prz e-
kazywania danych informatycznych.  
Art. 269a.  Kto, nie będąc do tego uprawnionym, przez transmisję, zniszczenie, usunięcie, uszkodzenie, utrudnienie 
dostępu lub zmianę danych informatycznych,  w istotnym stopniu zakłóca pracę systemu informatycznego, systemu tele -
informatycznego lub sieci teleinformatycznej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.  
Art. 269b.  § 1. Kto wytwarza, pozyskuje, zbywa lub udostępnia innym osobom urządze nia lub programy komputer o-
we przystosowane do popełnienia przestępstwa określonego  w art. 165 § 1 pkt  4, art. 267 § 3, art. 268a § 1 albo  § 2 
w związku  z § 1, art. 269 § 1 lub  2 albo art.  269a,  a także hasła komputerowe, kody dostępu lub inne dane umożliwi ające 
nieuprawniony dostęp do informacji przechowywanych  w systemie informatycznym, systemie teleinformatycznym lub sieci 
teleinformatycznej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.  
§ 1a. Nie popełnia przestępstwa określonego  w § 1, kto działa wyłącznie  w celu zabezpieczenia systemu informatyc z-
nego, systemu teleinformatycznego lub sieci teleinformatycznej przed popełnieniem przestępstwa wymienionego  w tym 
przepisie albo opracowania metody takiego zabezpieczenia.  
§ 2. W razie skazania za p rzestępstwo określone w  § 1, sąd orzeka przepadek określonych w  nim przedmiotów, 
a może orzec ich przepadek, jeżeli nie stanowiły własności sprawcy.  
Art. 269c.  Nie podlega karze za przestępstwo określone  w art. 267 § 2 lub art.  269a, kto działa wyłącznie  w celu z a-
bezpieczenia systemu informatycznego, systemu teleinformatycznego lub sieci teleinformatycznej albo opracowania met o-
dy takiego zabezpieczenia  i niezwłocznie powiadomił dysponenta tego systemu lub sieci  o ujawnionych zagrożeniach,  
a jego działanie nie naruszyło interesu publicznego lub prywatnego  i nie wyrządziło szkody.  
Rozdział XXXIV  
Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów  
Art. 270. § 1. Kto, w  celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako  auten-
tycznego używa,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wypełnia blankiet, opatrzony cudzym podpisem, niezgodnie z  wolą podpisanego 
i na jego szkodę albo takiego dokument u używa.  
§ 2a. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawieni a wolności do lat 2.  
Art. 270a.  § 1. Kto,  w celu użycia za autentyczną, podrabia lub przerabia fakturę  w zakresie okoliczności faktyc z-
nych mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości należności publicznoprawnej lub jej zwrotu albo zwrotu innej 
należno ści o charakterze podatkowym lub takiej faktury jako autentycznej używa,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego  w § 1 wobec faktury lub faktur, zawierających kwotę należności 
ogółem, k tórej wartość lub łączna wartość jest większa niż pięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej wartości, 
albo z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 3. W wypadk u mniejszej wagi, sprawca czynu określonego  w § 1 lub  2 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
      
Dziennik  Ustaw  – 57 – Poz. 1600  
 
Art. 271. § 1.8) Funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza 
w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
§ 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w  § 1 w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 271a.  § 1. Kto wystawia fakturę  lub faktury, zawierające kwotę należności ogółem, której wartość lub łączna 
wartość jest znaczna, poświadczając nieprawdę co do okoliczności faktycznych mogących mieć znaczenie dla określenia 
wysokości należności publicznoprawnej lub jej zwrotu albo zwrot u innej należności  o charakterze podatkowym lub takiej 
faktury lub faktur używa,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego  w § 1 wobec faktury lub faktur, zawierających kwotę należności 
ogółem, której wartość lub łączna wartość jest większa niż pięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej wartości, 
albo z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego  w § 1 lub  2 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 272. Kto wyłudza poświadczenie nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w  błąd funkcjonariusza publicznego 
lub innej osoby upoważnionej do wysta wienia dokumentu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 273. Kto używa dokumentu określonego  w art. 271 lub  272, 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 274. Kto zbywa własny lub cudzy dokument stw ierdzający tożsamość,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 275. § 1. Kto posługuje się dokumentem stwierdzającym tożsamość innej osoby albo jej prawa majątkowe lub 
dokument taki kradnie lub go przywłaszcza,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bezprawnie przewozi, przenosi lub przesyła za granicę dokument stwierdzający to ż-
samość innej osoby albo jej prawa majątkowe.  
Art. 276. Kto niszczy, uszkadza, czyni bezużytecznym, ukrywa lub usuwa dokument, którym nie ma prawa wyłącznie 
rozporządzać,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 277. Kto znaki graniczne niszczy, uszkadza, usuwa, przesuw a lub czyni niewidocznymi albo fałszywie wystawia,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 277a.  § 1. Kto dopuszcza się przestępstwa określonego  w art. 270a § 1 albo art.  271a § 1 wobec faktury lub fa k-
tur, zawierających kwotę należności ogółem, której wartość lub łączna wartość jest większa niż dziesięciokrotność kwoty 
określającej mienie wielkiej wartości,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo  karze 2 5 lat pozbawienia wolności . 
                                                           
8) Utracił moc z  dniem 24  czerwca 2017  r. w zakresie, w  jakim dopuszcza stosowanie wobec tej samej osoby fizycznej, za ten sam 
czyn, który stanowi naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego opisane w  lp. 3.9  załącznika nr  3 do ustawy 
o transporcie drogowym, odpowiedzialności za przestępstwo oraz kary pi eniężnej, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego  
z dnia 20  czerwca 2017  r. sygn. akt P 124/15  (Dz. U. poz.  1214).  
      
Dziennik  Ustaw  – 58 – Poz. 1600  
 
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego  w § 1 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 5.  
Art. 277b.  W razie skazania za przestępstwo określone  w art. 270a § 1 lub  2, art. 271a § 1 lub  2 albo art.  277a § 1, 
grzywnę orzeczoną obok kary pozbawienia wolności można wymierzyć  w wysokości do 300 0 stawek dziennych.  
Art. 277c.  § 1. Sąd na wniosek prokuratora stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary wobec sprawcy przestępstwa 
określonego  w art. 270a § 1 lub  2 lub art.  271a § 1 lub  2, który zawiadom ił o nim organ powołany do ścigania przestępstw  
i ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa,  a także wskazał czyny pozostające  w związku  z popełnionym przez 
niego przestępstwem  i ich sprawców, zanim organ ten  o nich się dowiedział.  
§ 2. Sąd na wn iosek prokuratora może odstąpić od wymierzenia kary wobec sprawcy przestępstwa określonego  
w art. 270a § 1, 2 lub  3, art. 271a § 1, 2 lub  3 lub art.  277a § 2, który, oprócz spełnienia warunków określonych  w § 1, 
zwrócił korzyść majątkową osiągniętą  z popeł nienia tego przestępstwa  w całości albo  w istotnej części.  
§ 3. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary wobec sprawcy przestępstwa określonego  w art. 277a § 1, 
który, oprócz spełnienia warunków określonych  w § 1, zwrócił korzyść majątkową osiągniętą  z popełnienia tego przestę p-
stwa w całości albo  w istotnej części.  
Art. 277d.  Przepisy  art. 277c § 1 i 3 stosuje się odpowiednio do sprawcy, który po wszczęciu postępowania ujawnił 
wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie jemu zn ane, a nieznane dotychczas temu organowi istotne 
okoliczności przestępstwa,  a także wskazał czyny pozostające  w związku  z popełnionym przez niego przestępstwem  i ich 
sprawców.  
Rozdział XXXV  
Przestępstwa przeciwko mieniu  
Art. 278. § 1. Kto zabiera w  celu pr zywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bez zgody osoby uprawnionej uzyskuje cudzy program komputerowy w  celu osiąg -
nięcia korzyści majątkowej.  
§ 3. W wypadku mniejszej  wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 4. Jeżeli kradzież popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
§ 5. Przepisy § 1, 3 i 4 stosuje się odpowiednio do k radzieży energii lub karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy 
z automatu bankowego.  
Art. 279. § 1. Kto kradnie z  włamaniem,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli kradzież z  włamaniem popełniono na szkodę osoby najbliższej, ścig anie następuje na wniosek pokrzy w-
dzonego.  
Art. 280. § 1. Kto kradnie, używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo dopr o-
wadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 2. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub 
środkiem obezwładniającym albo działa w  inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z  inną osobą, która 
posługuje się taką bro nią, przedmiotem, środkiem lub sposobem,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
Art. 281. Kto, w  celu utrzymania się w  posiadaniu zabranej rzeczy, bezpośrednio po dokonaniu kradzieży, używa 
przemocy wobec osoby lub grozi natychmiastowym jej użyciem albo doprowadza człowieka do stanu nieprzytomności lub 
bezbronności,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
      
Dziennik  Ustaw  – 59 – Poz. 1600  
 
Art. 282. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przemocą, groźbą zamachu na życie lub zdrowie albo  gwał-
townego zamachu na mienie, doprowadza inną osobę do rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym albo do zaprzest a-
nia działalności gospodarczej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 283. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu okreś lonego  w art. 279 § 1, art. 280 § 1 lub w  art. 281 lub  282, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 284. § 1. Kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Kto przywłaszcza sobie powierzoną mu rzecz ruchomą,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi lub przywłaszczenia rzeczy znalezionej, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności  do roku.  
§ 4. Jeżeli przywłaszczenie nastąpiło na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 285. § 1. Kto, włączając się do urządzenia telekomunikacyjnego, uruchamia na cudzy rachunek impulsy tele -
foniczne,  
podlega karze  pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdz o-
nego.  
Art. 286. § 1. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozpo rządz e-
nia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w  błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należ y-
tego pojmowania przedsiębranego działania,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto ż ąda korzyści majątkowej w  zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4. Jeżeli czyn określony w  § 1–3 popełniono na szkodę osoby naj bliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzy w-
dzonego.  
Art. 287. § 1. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody, bez upoważnienia, 
wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycz nych lub zmienia, usuwa albo 
wprowadza nowy zapis danych informatycznych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Jeżeli oszustwo popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 288. § 1. Kto cudzą rzecz niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wypad ku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Karze określonej w  § 1 podlega także ten, kto przerywa lub uszkadza kabel podmorski albo narusza przepisy obo -
wiązujące  przy zakładaniu lub nap rawie takiego kabla.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub  2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
      
Dziennik  Ustaw  – 60 – Poz. 1600  
 
Art. 289. § 1. Kto zabiera w  celu krótkotrwałego użycia cudzy pojazd mechaniczny,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 pokonuje zabezpieczenie pojazdu przed jego użyciem przez osobę nie -
upoważnioną, pojazd stanowi mienie znacznej wartości albo sprawca następnie porzuca pojazd w  stanie uszkodzonym lub 
w takich okolicznościach, że zachod zi niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia pojazdu albo jego części lub zawartości,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Jeżeli czyn określony w  § 1 popełniono używając przemocy lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo d o-
prow adzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. W wypadkach określonych w  § 1–3 sąd może wymierzyć grzywnę obok kary pozbawienia wolności.  
§ 5. Jeżeli czyn określony w  § 1–3 popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzy w-
dzonego.  
Art. 290. § 1. Kto w  celu przywłaszczenia dopuszcza się wyrębu drzewa w  lesie,  
podlega odpowiedzialności jak za kradzież.  
§ 2. W razie skazania za wyrąb drzewa albo z a kradzież drzewa wyrąbanego lub powalonego, sąd orzeka na rzecz p o-
krzywdzonego nawiązkę w  wysokości podwójnej wartości drzewa.  
Art. 291. § 1. Kto rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz 
przyjmuje lub pomag a do jej ukrycia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 292. § 1. Kto rzecz, o  której na podstawie towarzysząc ych okoliczności powinien i  może przypuszczać, że zost a-
ła uzyskana za pomocą czynu zabronionego, nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej 
ukrycia,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. W wypadku znacznej wartości rzeczy, o  której mowa w  § 1, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 293. § 1. Przepisy  art. 291 i 292 stosuje się odpowiednio do programu komputerowego.  
§ 2. Sąd może orzec przepadek rzeczy określonej w  § 1 oraz w  art. 291 i 292, chociażby nie stanowiła ona własności 
sprawcy.  
Art. 294. § 1. Kto dopuszcza się przestępstwa określonego  w art. 278 § 1 lub  2, art. 284 § 1 lub  2, art. 285 § 1, art. 286 
§ 1, art. 287 § 1, art. 288 § 1 lub  3, lub w art. 291 § 1, w stosunku do mienia znacznej wartości,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Tej samej karze podlega sprawca, który dopuszcza się przestępstwa wymienionego w  § 1 w stosunku do dobra 
o szczególnym znaczeniu dla kultury.  
Art. 295. § 1. Wobec sprawcy przestępstwa określonego  w art. 278, 284 –289, 291, 29 2 lub  294, który dobrowolnie 
naprawił szkodę w  całości albo zwrócił pojazd lub rzecz mającą szczególne znaczenie dla kultury w  stanie nieuszkodz o-
nym, sąd może zastos ować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
§ 2. Wobec sprawcy przestępstwa wymienionego w  § 1, który dobrowolnie naprawił szkodę w  znacznej części, sąd 
może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
      
Dziennik  Ustaw  – 61 – Poz. 1600  
 
Rozdział XXXVI  
Przestępstwa  przeciwko obrotowi gospodarczemu  
Art. 296. § 1. Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do za j-
mowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacy jnej 
niemającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim ob o-
wiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 1a. Jeżeli sprawca, o  którym mow a w § 1, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego 
na nim obowiązku, sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody majątkowej,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w  § 1 lub  1a działa w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w  § 1 lub  2 wyrządza szkodę majątkową w  wielkich rozmiarach,  
podlega karze pozba wienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w  § 1 lub  3 działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 4a. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w  § 1a następuje na wniosek 
pokrzywdzonego.  
§ 5. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie naprawił w  całości wyrządzoną 
szkodę.  
Art. 296a.  § 1. Kto, pełniąc funkcję kierowniczą w  jednostce orga nizacyjnej wykonującej działalność go spodarczą 
lub pozostając z  nią w  stosunku pracy, umowy zlecenia lub umowy o  dzieło, żąda lub przyjmuje korzyść majątkową lub 
osobistą albo jej obietnicę, w  zamian za nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim ob o-
wiązku mogące wy rządzić tej jednostce szkodę majątkową albo stanowiące czyn nieuczciwej konkurencji lub niedopus z-
czalną czynność preferencyjną na rzecz nabywcy lub odbiorcy towaru, usługi lub świadczenia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w  wypadkach określonych w  § 1 udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej 
lub osobistej.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w  § 1 lub  2 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wo lności do lat 2.  
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 wyrządza znaczną szkodę majątkową,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 5. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w  § 2 albo  w § 3 w związku z  § 2, jeżeli korz yść majątk o-
wa lub osobista albo ich obietnica zostały przyjęte, a  sprawca zawiadomił o  tym fakcie organ powołany do ścigania prz e-
stępstw i  ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o  nim się dowiedział.  
Art. 296b.  (uchylony)  
Art. 297. § 1. Kto, w  celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej 
podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi – 
kredytu, pożyczki pieniężn ej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowi ą-
zania wynikającego z  poręczenia lub z  gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, 
instrumentu płatniczego lub zamówienia publiczneg o, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę 
albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o  istotnym znaczeniu dla uzys -
kania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamów ienia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew ciążącemu obowiązkowi, nie powiadamia właściwego podmiotu o  powstaniu 
sytuacji mogącej mieć wpływ na wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielone go wsparcia finansowego, określon e-
go w  § 1, lub zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego korzystania z  instrumentu płatniczego.  
      
Dziennik  Ustaw  – 62 – Poz. 1600  
 
§ 3. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia 
finansow ego lub instrumentu płatniczego, określonych w  § 1, zrezygnował z  dotacji lub zamówienia publicznego albo 
zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego.  
Art. 298. § 1. Kto, w  celu uzyskania odszkodowania z  tytułu umowy ubezpieczenia, powoduje zdarzenie będące po d-
stawą do wypłaty takiego odszkodowania,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wypłacie odszkodowania.  
Art. 299. § 1. Kto środki płatnicze, instrumenty  finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, prawa mają t-
kowe lub inne mienie ruchome lub nieruchomości, pochodzące z  korzyści związanych z  popełnieniem czynu zabronionego, 
przyjmuje, posiada, używa, przekazuje lub wywozi za granicę, ukrywa, dokonuje  ich transferu lub konwersji, pomaga do 
przenoszenia ich własności lub posiadania albo podejmuje inne czynności, które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić 
stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia, ich wykrycie, zajęcie albo orzec zenie przepadku,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Karze określonej w  § 1 podlega, kto będąc pracownikiem lub działając w  imieniu lub na rzecz banku, instytucji 
finansowej lub kredytowej lub innego podmiotu, na którym na podstawie przepisów prawa ciąży obowiązek rejestracji 
transakcji i  osób dokonujących transakcji, przyjmuje, wbrew przepisom, środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery 
wartościowe, wartości dewizowe, dokonuje ich transferu lub konwersji, lub przyjmuj e je w  innych okolicznościach wzb u-
dzających uzasadnione podejrzenie, że stanowią one przedmiot czynu określonego w  § 1, lub świadczy inne usługi mające 
ukryć ich przestępne pochodzenie lub usługi w  zabezpieczeniu przed zajęciem.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. (uchyl ony) 
§ 5. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w  § 1 lub  2, działając w  porozumieniu z  innymi osobami,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 6. Karze określonej w  § 5 podlega sprawca, jeżeli dopuszczając się czynu określonego w  § 1 lub  2, osiąga znaczną 
korzyść majątkową.  
§ 6a. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  § 1 lub  2, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 7. W razie skazania za przestępstwo określone w  § 1 lub  2, sąd orzeka przepadek przedmiotów p ochodzących be z-
pośrednio albo pośrednio z  przestępstwa, a  także korzyści z  tego przestępstwa lub ich równowartość, chociażby nie stan o-
wiły one własności sprawcy. Przepadku nie orzeka się w  całości lub w  części, jeżeli przedmiot, korzyść lub jej równowa r-
tość podlega zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi.  
§ 8. Nie podlega karze za przestępstwo określone w  § 1 lub  2, kto dobrowolnie ujawnił wobec organu powołanego do 
ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w  popełnieniu przestęps twa oraz okoliczności jego 
popełnienia, jeżeli zapobiegło to popełnieniu innego przestępstwa; jeżeli sprawca czynił starania zmierzające do ujaw -
nienia tych informacji i  okoliczności, sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 300. § 1. Kto, w  razie g rożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie sw o-
jego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza 
składniki swojego majątku,  
podlega karze pozbawienia w olności do lat 3.  
§ 2. Kto, w  celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla 
zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obci ą-
ża albo u szkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Jeżeli czyn określony w  § 1 wyrządził szkodę wielu wierzycielom, sprawca  
podlega karze pozbawienia wo lności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 4. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w  § 1 następuje na wniosek 
pokrzywdzonego.  
      
Dziennik  Ustaw  – 63 – Poz. 1600  
 
Art. 301. § 1. Kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli udaremnia lub ogranicza zaspokojenie ich nal eżności przez to, 
że tworzy w  oparciu o  przepisy prawa nową jednostkę gospodarczą i  przenosi na nią składniki swojego majątku,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli doprowadza do swojej upadłości lub niewypł a-
calności.  
§ 3. Kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli w  sposób lekkomyślny doprowadza do swojej upadłości lub niewypłaca l-
ności, w  szczególności przez trwonienie części składowych majątku, zaciąganie zobowiązań lub  zawieranie transakcji 
oczywiście sprzecznych z  zasadami gospodarowania,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 302. § 1. Kto, w  razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, nie mogąc zaspokoić wszystkic h wierzycieli, 
spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych, czym działa na szkodę pozostałych,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Kto wierzycielowi udziela lub obiecuje udzielić korzyści majątkowej za działan ie na szkodę innych wierzycieli 
w związku z  postępowaniem upadłościowym lub zmierzającym do zapobiegnięcia upadłości,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Tej samej karze podlega wierzyciel, który w  związku z  określonym w  § 2 postępowaniem przyjmuje korzyść za 
działanie na szkodę innych wierzycieli albo takiej korzyści żąda.  
Art. 303. § 1. Kto wyrządza szkodę majątkową osobie fizycznej, prawnej albo jednostce organizacyjnej niemającej 
osobowości prawnej, przez nieprowadzenie dokumentacji dzi ałalności gospodarczej albo prowadzenie jej w  sposób nie - 
rzetelny lub niezgodny z  prawdą, w  szczególności niszcząc, usuwając, ukrywając, przerabiając lub podrabiając dokumenty 
dotyczące tej działalności,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w  § 1 wyrządza znaczną szkodę majątkową,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca przestępstwa określonego w  § 1 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności a lbo pozbawienia wolności do roku.  
§ 4. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w  § 1–3 następuje na wniosek 
pokrzywdzonego.  
Art. 304. Kto, wyzyskując przymusowe położenie innej osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej ni e-
mającej osobowości prawnej, zawiera z  nią umowę, nakładając na nią obowiązek świadczenia niewspółmiernego ze świa d-
czeniem wzajemnym,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 305. § 1. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej, udaremnia lub utrudnia przetarg publiczny albo wchodzi 
w porozumienie z  inną osobą działając na szkodę właściciela mienia albo osoby lub instytucji, na rzecz której przetarg jest 
dokonywany,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze  podlega, kto w  związku z  publicznym przetargiem rozpowszechnia informacje lub przemilcza 
istotne okoliczności mające znaczenie dla zawarcia umowy będącej przedmiotem przetargu albo wchodzi w  porozumienie 
z inną osobą, działając na szkodę właściciela mieni a albo osoby lub instytucji, na rzecz której przetarg jest dokonywany.  
§ 3. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub  2 następuje na wni o-
sek pokrzywdzonego.  
Art. 306. Kto usuwa, podrabia lub przerabia znaki id entyfikacyjne, datę produkcji lub datę przydatności towaru lub 
urządzenia,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
      
Dziennik  Ustaw  – 64 – Poz. 1600  
 
Art. 307. § 1. Wobec sprawcy przestępstwa określonego  w art. 296 lub  299–305, który dobrowolnie naprawił szkodę 
w całości, sąd może zast osować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
§ 2. Wobec sprawcy przestępstwa wymienionego w  § 1, który dobrowolnie naprawił szkodę w  znacznej części, sąd 
może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 308. Za przestępstwa  określone w  tym rozdziale odpowiada jak dłużnik lub wierzyciel, kto, na podstawie przep i-
su prawnego, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania, zajmuje się sprawami majątkowymi innej 
osoby prawnej, fizycznej, grupy osób lub podmiotu nie mającego osobowości prawnej.  
Art. 309. W razie skazania za przestępstwo określone  w art. 296 § 3, art. 297 § 1 lub art.  299, grzywnę orzeczoną 
obok kary pozbawienia wolności można wymierzyć w  wysokości do 3000  stawek dziennych.  
Rozdział XXXVII  
Przestępstwa  przeciwko obrotowi pieniędzmi i  papierami wartościowymi  
Art. 310. § 1. Kto podrabia albo przerabia polski albo obcy pieniądz, polski albo obcy znak pieniężny, który został 
ustalony jako prawny środek płatniczy, jednak nie został jeszcze wprowadzony do obi egu, inny środek płatniczy albo d o-
kument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający obowiązek wypłaty kapitału, odsetek, udziału 
w zyskach albo stwierdzenie uczestnictwa w  spółce lub z  pieniędzy, innego środka płatniczego albo z  takiego do kumentu 
usuwa oznakę umorzenia,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo  karze 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 2. Kto pieniądz, inny środek płatniczy lub znak pieniężny albo dokument określone w  § 1 puszcza w  obieg albo go 
w takim celu przyjmuje, przechowuje, przewozi, przenosi, przesyła albo pomaga do jego zbycia lub ukrycia,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
§ 4. Kto czyni przygo towania do popełnienia przestępstwa określonego w  § 1 lub  2, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 311. Kto, w  dokumentacji związanej z  obrotem papierami wartościowymi, rozpowszechnia nieprawdziwe info r-
macje lub przemilcza informa cje o  stanie majątkowym oferenta, mające istotne znaczenie dla nabycia, zbycia papierów 
wartościowych, podwyższenia albo obniżenia wkładu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 312. Kto puszcza w  obieg podrobiony albo przerobiony pieniądz, inny  środek płatniczy albo dokument określ o-
ny w art. 310 § 1, który sam otrzymał jako prawdziwy,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 313. § 1. Kto, w  celu użycia lub puszczenia w  obieg, podrabia albo przerabia urzędowy znak wartościowy albo 
ze znaku takiego usuwa oznakę umorzenia,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto urzędowy znak wartościowy podrobiony, przerobiony albo z  usuniętą oznaką um o-
rzenia puszcza w  obieg, nabywa lub go używa albo przechowuje w  celu puszczenia w  obieg.  
Art. 314. Kto, w  celu użycia w  obrocie gospodarczym, podrabia albo przerabia znak urzędowy, mający stwierdzić 
upoważnienie lub wynik badania albo w  obrocie publicznym używa przedmiotów opatrzo nych takimi podrobionymi albo 
przerobionymi znakami,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 315. § 1. Kto, w  celu użycia w  obrocie gospodarczym, podrabia lub przerabia zalegalizowane narzędzie pomi a-
rowe lub p robiercze,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto podrobionego albo przerobionego narzędzia pomiarowego lub probierczego 
w obrocie gospodarczym używa albo takie narzędzie w  celu użycia w  obrocie gospodarczym przechowuje.  
      
Dziennik  Ustaw  – 65 – Poz. 1600  
 
Art. 316. § 1. Pieniądze, dokumenty i  znaki wartościowe podrobione, przerobione albo z  usuniętą oznaką umorzenia 
oraz podrobione lub przerobione narzędzia pomiarowe, jak również przedmioty służące do popełnienia p rzestępstw okreś -
lonych w  tym rozdziale ulegają przepadkowi, chociażby nie stanowiły własności sprawcy.  
§ 2. Podrobione albo przerobione znaki urzędowe określone  w art. 314 należy usunąć, chociażby to miało być poł ą-
czone ze zniszczeniem przedmiotu.  
CZĘŚĆ W OJSKOWA  
Rozdział XXXVIII  
Przepisy ogólne dotyczące żołnierzy  
Art. 317. § 1. Przepisy części ogólnej i  szczególnej tego kodeksu stosuje się do żołnierzy, jeżeli część wojskowa nie 
zawiera przepisów odmiennych.  
§ 2. Przepisy  art. 356–363 oraz , w wypadku pope łnienia określonego w  nich przestępstwa, przepisy ogólne dotyczące 
żołnierzy stosuje się odpowiednio także do pracowników wojska.  
§ 3. Przepisy części wojskowej stosuje się odpowiednio także do innych osób, jeżeli ustawa tak stanowi.  
Art. 318. Nie popełnia  przestępstwa żołnierz, który dopuszcza się czynu zabronionego będącego wykonaniem rozk a-
zu, chyba że wykonując rozkaz umyślnie popełnia przestępstwo.  
Art. 319. § 1. Nie popełnia przestępstwa żołnierz, gdy w  wypadku nieposłuszeństwa lub oporu stosuje środki  nie-
zbędne w  celu wymuszenia posłuchu dla rozkazu, do którego wydania był uprawniony, jeżeli okoliczności wymagają  
natychmiastowego przeciwdziałania, a  posłuchu dla rozkazu nie można osiągnąć w  inny sposób.  
§ 2. W razie przekroczenia granic ostatecznej pot rzeby sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 320. W stosunku do sprawcy przestępstwa określonego w  części wojskowej, który w  chwili czynu był niezdolny do 
pełnienia służby wojskowej, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
Art. 321. W wypadku przewidzianym  w art. 10 § 4 sąd może zamiast orzekania środków wychowawczych lub p o-
prawczych, o  których mowa w  tym przepisie, przekazać sprawcę właściwemu dowódcy w  celu wymierzenia kary przew i-
dzianej w  wojskowych przepisach dyscyplinarnych.  
Art. 322. § 1. Karą stosowaną wobec żołnierzy jest także areszt wojskowy; do kary aresztu wojskowego stosuje się 
odpowiednio przepisy o  karze pozbawienia wolności.  
§ 2. Kara aresztu wojskowego trwa najkrócej miesiąc, n ajdłużej 2  lata; wymierza się ją w  miesiącach i  latach.  
§ 3. Karę aresztu wojskowego odbywa się w  przeznaczonym do tego zakładzie karnym; w  czasie odbywania kary sk a-
zany podlega także szkoleniu wojskowemu.  
Art. 323. § 1. Do żołnierzy nie stosuje się przepi sów art. 34 § 1a pkt 1. 
§ 2. W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany:  
1) nie może być mianowany na wyższy stopień wojskowy ani wyznaczony na wyższe stanowisko służbowe;  
2) nie może brać udziału w  uroczystościach i  paradach organizowanych w  jednostce wojskowej lub z  udziałem jednostki.  
§ 3. Żołnierze innej służby niż zasadnicza odbywają karę ograniczenia wolności, pozostając w  określonym miejscu 
w dyspozycji przełożonego w  czasie od zakończenia zajęć służbowych przez 4  godziny 2  dni w  tygodniu.  Sąd może ró w-
nież orzec potrącenie od 5  do 15% miesięcznego zasadniczego uposażenia na wskazany cel społeczny.  
§ 4. Żołnierze zasadniczej służby wojskowej odbywają karę ograniczenia wolności w  wydzielonej jednostce wojsk o-
wej według zasad określonych w Kodeksie karnym wykonawczym.  
§ 5. Jeżeli skazany na karę ograniczenia wolności, według zasad określonych w  § 1–4, w chwili przystąpienia do jej 
wykonania w  całości lub w  części, przestał być żołnierzem lub, w  wypadku przewidzianym  w art. 317 § 2, pracownikiem 
wojska, sąd zamienia tę karę na karę ograniczenia wolności orzekaną według zasad ogólnych.  
Art. 324. § 1. Środkami karnymi stosowanymi wobec żołnierzy są także:  
1) (uchylony)  
2) wydalenie z  zawodowej służby wojskowej;  
3) degradacja.  
§ 2. Wobec  żołnierzy służby zasadniczej nie orzeka się środka karnego wymienionego  w art. 39 pkt  7. 
      
Dziennik  Ustaw  – 66 – Poz. 1600  
 
Art. 325. (uchylony)  
Art. 326. § 1. Wydalenie z  zawodowej służby wojskowej obejmuje bezzwłoczne usunięcie ze służby oraz utratę o d-
znak i  zaszczytnych wyróżnień nadany ch przez właściwego dowódcę.  
§ 2. Sąd może orzec wydalenie z  zawodowej służby wojskowej, jeżeli sprawca przy popełnieniu przestępstwa umyś l-
nego rażąco nadużył swoich uprawnień albo okazał, że dalsze pełnienie tej służby zagraża istotnym dobrom chronionym 
prawem.  
Art. 327. § 1. Degradacja obejmuje utratę posiadanego stopnia wojskowego i  powrót do stopnia szeregowego.  
§ 2. Sąd może orzec degradację w  razie skazania za przestępstwo umyślne, jeżeli rodzaj czynu, sposób i  okoliczności 
jego popełnienia pozwalają przyjąć, że sprawca utracił właściwości wymagane do posiadania stopnia wojskowego, 
a zwłaszcza w  wypadku działania w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej.  
Art. 328. Sąd może orzec degradację tylko wobec osoby, która w  chwili popełnienia czynu zabronionego była żołni e-
rzem, chociażby przestała nim być w  chwili orzekania.  
Art. 329. Jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nie przekraczającą 5  lat, a  wymierzona kara 
nie byłaby surowsza niż 2  lata pozbawienia wolności, sąd może w  stosunku do żołnierza orzec karę aresztu wojskowego.  
Art. 330. Jeżeli wymierzona za przestępstwo kara aresztu wojskowego nie byłaby surowsza od roku, sąd może 
w stosunku do żołnierza orzec karę ograniczenia wolności.  
Art. 331. Odstępując od wymierzenia kary, sąd może zwrócić się do właściwego dowódcy o  wymierzenie kary dy s-
cyplinarnej przewidzianej w  wojskowych przepisach dyscyplinarnych.  
Art. 332. § 1. W  razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa pozbawienia praw publicznych i  degradacji lub w y-
dalenia z  zawodowej służby wojskowej sąd orzeka tylko pozbawienie praw publicznych.  
§ 2. W razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa degradacji oraz wydalenia z  zawodowej służby wojskowej sąd 
orzeka tylko degradację.  
Art. 333. § 1. Stosując warunkowe umorzenie postępowa nia karnego wobec żołnierza, sąd może także zwrócić się do 
właściwego dowódcy o  wymierzenie kary przewidzianej w  wojskowych przepisach dyscyplinarnych.  
§ 2. Sąd może podjąć postępowanie karne także wtedy, gdy sprawca rażąco narusza zasady dyscypliny wojsko wej. 
Art. 334. § 1. Nakładając na żołnierza obowiązki lub stosując środki przewidziane  w art. 67 lub  72, uwzględnia się 
warunki służby wojskowej.  
§ 2. Orzekając dozór wobec żołnierza, sąd może powierzyć wykonywanie czynności dozoru kuratorowi wojskowemu, 
przełożonemu lub żołnierzowi wskazanemu przez przełożonego.  
Art. 335. Zawieszając wykonanie kary wobec żołnierza, sąd może orzec także środki przewidziane  w art. 323 § 2. 
Art. 336. § 1. Sąd może odroczyć żołnierzowi służby zasadniczej wykonanie kary pozbawi enia wolności nie przekr a-
czającej 6  miesięcy do czasu ukończenia służby.  
§ 2. Sąd może zarządzić wykonanie odroczonej kary, jeżeli skazany w  okresie odroczenia rażąco narusza porządek 
prawny lub zasady dyscypliny wojskowej.  
§ 3. Sąd po zapoznaniu się z opinią dowódcy jednostki może zwolnić od kary pozbawienia wolności nie przekracz a-
jącej 6  miesięcy, jeżeli okres odroczenia trwał co najmniej 6  miesięcy, a  żołnie rz w tym okresie wyróżnił się w wykonyw a-
niu obowiązków służbowych albo wykazał się odwagą.  
§ 4. Sąd może zwolnić od kary określonej w  § 3, nawet gdy okres odroczenia trwał krócej, jeżeli przemawiają za tym 
szczególnie ważne powody.  
§ 5. Zwolnienie od kary w  myśl § 3 lub  4 pociąga za sobą zatarcie skazania z  mocy prawa; jeżeli wobec skazanego 
orzec zono grzywnę lub środek karny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed wykonaniem tej kary lub środka karnego.  
§ 6. Przepisy § 1–5 stosuje się odpowiednio do osoby powołanej do służby wojskowej.  
Art. 337. Wobec żołnierza służby zasadniczej, który został skazany, za przestępstwo określone w  części wojskowej 
popełnione w  czasie tej służby, na grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności nie przekraczającą 
roku, sąd może zarządzić zatarcie skazania po przeniesieniu go do rezerwy, jeżeli kara  lub orzeczony środek karny zostały 
wykonane.  
      
Dziennik  Ustaw  – 67 – Poz. 1600  
 
Rozdział XXXIX  
Przestępstwa przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej  
Art. 338. § 1. Żołnierz, który co najmniej dwukrotnie w  okresie nie dłuższym niż 3  miesiące samowolnie opuszcza 
swoją jednostkę lub wyznaczone miejsce przebywania albo samowolnie poza nimi pozostaje w  wymiarze nieprzekraczaj ą-
cym jednorazowo 48  godzin,  
podlega karze ograniczenia wolności.  
§ 2. Żołnierz, który samowolnie opuszcza swoją jednostkę lub wyznaczone miejsce przebywania albo sa mowolnie 
poza nimi pozostaje przez okres powyżej 48  godzin, nie dłużej jednak niż przez okres 7  dni, 
podlega karze ograniczenia wolności, karze aresztu wojskowego do roku albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Żołnierz, który samowolnie opuszcza swoją jed nostkę lub wyznaczone miejsce przebywania albo samowolnie 
poza nimi pozostaje przez okres powyżej 7  dni, 
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 i 2 następuje na wniosek dowódcy jedn ostki wojskowej.  
Art. 339. § 1. Żołnierz, który w  celu trwałego uchylenia się od służby wojskowej opuszcza swoją jednostkę lub 
wyznaczone miejsce przebywania lub w  takim celu poza nimi pozostaje,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się dezercji wspólnie z  innymi żołnierzami lub zabierając broń,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Żołnierz, który w  czasie dezercji ucieka za granicę albo przebywając za granicą uchyla się od powro tu do kraju,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. Żołnierz, który czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  § 1–3, 
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 340. Jeżeli sprawca przestępstwa okre ślonego  w art. 339 dobrowolnie powrócił, a  nieobecność jego trwała nie 
dłużej niż 14  dni, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 341. § 1. Żołnierz, który odmawia pełnienia służby wojskowej albo wykonywania obowiązku wynikającego z  tej 
służby, 
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega żołnierz innej służby niż zasadnicza, który uporczywie nie wykonuje obowiązku z  niej 
wynikającego.  
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w  § 2 następuje  na wniosek dowódcy jednostki.  
Art. 342. § 1. Żołnierz, który w  celu zupełnego albo częściowego uchylenia się od służby wojskowej albo od wyk o-
nania obowiązku wynikającego z  tej służby:  
1) powoduje u  siebie lub dopuszcza, by kto inny spowodował u  niego skut ek określony  w art. 156 § 1 lub art.  157 § 1, 
2) używa podstępu dla wprowadzenia w  błąd organu wojskowego,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega karze ograniczenia wolności, ares ztu wojskowego do roku albo pozbawienia wolności do roku.  
Rozdział XL  
Przestępstwa przeciwko zasadom dyscypliny wojskowej  
Art. 343. § 1. Żołnierz, który nie wykonuje lub odmawia wykonania rozkazu albo wykonuje rozkaz niezgodnie z  jego 
treścią,  
podlega karz e aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
      
Dziennik  Ustaw  – 68 – Poz. 1600  
 
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa wspólnie z  innymi żołnierzami lub w  obecności zebranych żołni e-
rzy albo następstwem czynu określonego w  § 1 jest znaczna szkoda majątkowa lub inna po ważna szkoda, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Żołnierz, który wchodzi w  porozumienie z  innymi żołnierzami w  celu popełnienia czynu zabronionego określ o-
nego w  § 1 lub  2, 
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wo jskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub  3 następuje na wniosek dowódcy jednostki.  
Art. 344. § 1. Nie popełnia przestępstwa określonego  w art. 343 żołnierz, który odmawia wykonania rozkazu polec a-
jącego p opełnienie przestępstwa albo nie wykonuje go.  
§ 2. W razie wykonania rozkazu, o  którym mowa w  § 1, niezgodnie z  jego treścią w  celu istotnego zmniejszenia 
szkodliwości czynu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpić od jej wymierzenia . 
Art. 345. § 1. Żołnierz, który dopuszcza się czynnej napaści na przełożonego,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynnej napaści w  związku z  pełnieniem przez przełożonego obowiązków służ bo-
wych albo wspólnie z  innymi żołnierzami lub w  obecności zebranych żołnierzy,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 lub  2 używa broni, noża lub innego podobnie niebezpiecznego prze d-
miotu, 
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. Karze przewidzianej w  § 3 podlega sprawca czynu określonego w  § 1 lub  2, jeżeli jego następstwem jest skutek 
określony  w art. 156 lub  157 § 1. 
Art. 346. § 1. Żołnierz, który stosuje przemoc lub groźbę bezprawną w  celu przeszkodzenia przełożonemu w czynności  
służbowej albo w  celu zmuszenia przełożonego do przedsięwzięcia albo zaniechania czynności służbowej,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca d ziała wspólnie z  innymi żołnierzami lub w  obecności zebranych żołnierzy,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 347. § 1. Żołnierz, który znieważa przełożonego,  
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawien ia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego lub dowódcy jednostki.  
Art. 348. Przepisy  art. 345–347 stosuje się odpowiednio do żołnierza, który dopuszcza się czynu określonego w  tych 
przepisach względem żołnierza nie będącego jeg o przełożonym w  związku z  pełnieniem przez niego obowiązków służbowych.  
Art. 349. Przepisy tego rozdziału stosuje się odpowiednio, jeżeli czyn zabroniony popełniono względem żołnierza 
państwa sprzymierzonego, a  państwo to zapewnia wzajemność.  
Rozdział XLI  
Przestępstwa przeciwko zasadom postępowania z  podwładnymi  
Art. 350. § 1. Żołnierz, który poniża lub znieważa podwładnego,  
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzyw dzonego lub dowódcy jednostki.  
Art. 351. Żołnierz, który uderza podwładnego lub w  inny sposób narusza jego nietykalność cielesną,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 352. § 1. Żołnierz, który znęca się fizycznie lub ps ychicznie nad podwładnym,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
      
Dziennik  Ustaw  – 69 – Poz. 1600  
 
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 połączony jest ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 1 lub  2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
Art. 353. Przepisy  art. 350–352 stosuje się odpowiednio do żołnierza, który dopuszcza się czynu określo nego w  tych 
przepisach względem żołnierza młodszego stopniem albo równego stopniem o  krótszym okresie pełnienia służby wojskowej.  
Rozdział XLII  
Przestępstwa przeciwko zasadom obchodzenia się z  uzbrojeniem i  uzbrojonym sprzętem wojskowym  
Art. 354. § 1. Żołn ierz, który nieostrożnie obchodzi się z  bronią wojskową, amunicją, materiałem wybuchowym lub 
innym środkiem walki albo ich nieostrożnie używa i  przez to nieumyślnie powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub 
rozstrój zdrowia innej osoby,  
podlega karze  aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 1 jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 355. § 1. Żołnierz, który prowadząc uzbrojony pojazd mechaniczny, narusza chociażby nieumyślnie zasady be z-
pieczeństwa w  ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym i  powoduje nieumyślnie wypadek, w  którym inna osoba odniosła 
obrażenia ciała określone  w art. 157 § 1 lub  wyrządzona została znaczna szkoda w  mieniu,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli następstwem wypadku określonego w  § 1 jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia  wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Przepisy  art. 42 i 178 stosuje się odpowiednio.  
Rozdział XLIII  
Przestępstwa przeciwko zasadom pełnienia służby  
Art. 356. § 1. Żołnierz, który, po wyznaczeniu go do służby lub będąc w  służbie, narusza obowiązek wynikaj ący 
z przepisu lub zarządzenia regulującego tok tej służby, przez co stwarza bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania szk o-
dy, której wyznaczona służba miała zapobiec,  
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3. 
§ 2. Jeżeli następstwem czynu jest szkoda, o  której mowa w  § 1, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 następuje na wniosek dowódcy jednostki.  
Art. 357. § 1. Żołnierz, który, po wy znaczeniu do służby lub będąc w  służbie, wprawia się w  stan nietrzeźwości lub 
odurzenia innym środkiem,  
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek dowódcy jednostki.  
Rozdział XLIV  
Przestępstwa przeciwko mieniu wojskowemu  
Art. 358. § 1. Żołnierz, który samowolnie dysponuje bronią, amunicją, materiałem wybuchowym lub innym środkiem 
walki,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Żołnierz,  który samowolnie zabiera broń, amunicję, materiał wybuchowy lub inny środek walki,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
      
Dziennik  Ustaw  – 70 – Poz. 1600  
 
Art. 359. Żołnierz, który, nie dopełniając obowiązku lub przekraczając uprawnienia w  zakresie ochrony lub nadzoru 
nad bronią, amunicją, materiałem wybuchowym lub innym środkiem walki, powoduje choćby nieumyślnie ich utratę,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 360. § 1. Żołnierz, który broń, amunicję, materiał wybuchowy l ub inny środek walki niszczy, uszkadza lub czyni 
niezdatnym do użytku,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 powoduje przez to znaczną szkodę w  mien iu, 
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 361. § 1. Żołnierz, który samowolnie używa wojskowego statku powietrznego lub wodnego dla celu niemającego 
związku ze służbą,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 362. § 1. Żołnierz, który samowolnie używa wojskowego pojazdu mechanicznego z  uszczerbkiem dla interesów 
służby lu b w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
Art. 363. § 1. Żołnierz, który samowolnie rozporządza przedmiotem swojego wyposażenia, w  szczególności prze d-
miot taki zbywa, zastawia lub go użycza innej osobie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek dowódcy jednostki.