DZIENNIK USTAW  
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ  
Warszawa, dnia  25 sierpnia 2020  r. 
Poz. 1444  
 
OBWIESZCZENIE  
MARSZAŁKA SEJMU RZEC ZYPOSPOLITEJ POLSKIE J 
z dnia 15 lipca 2020  r. 
w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks karny  
1. Na podstawie art.  16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z  dnia 20  lipca 2000  r. o ogłaszaniu aktów normatywnych 
i niektórych innych aktów prawnych (Dz.  U. z 2019  r. poz.  1461) ogłasza się w  załączniku do niniejszego obwieszczenia 
jednolity tekst ustawy z  dnia 6  czerwca 1997  r. – Kodeks karny (Dz . U. z 2019 r. poz.  1950 ), z uwzględnieniem zmian 
wprowadzonych:  
1) ustawą  z dnia 16  października 2019  r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania 
cywilnego  (Dz. U. poz.  2128), 
2) ustawą  z dnia 31 marca 2020 r.  o zmianie ustawy o s zczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, 
przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzys o-
wych oraz niektórych innych ustaw  (Dz. U. poz.  568 i 695 ), 
3) ustawą z dnia 14  maja 2020  r. o zmian ie niektórych  ustaw w  zakresie  działań osłonowych w  związku z rozprzestrz e-
nianiem się wirusa  SARS -CoV -2 (Dz. U. poz.  875), 
4) ustawą  z dnia 19  czerwca 2020  r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom 
dotkniętym skutkami COVID -19 oraz o  uproszczonym postępowaniu o  zatwierdzenie układu w  związku z wystąpi e-
niem COVID -19 (Dz. U. poz.  1086 ) 
oraz zmian wynikających z  przepisów ogłoszonych przed  dniem 14 lipca  2020 r. 
2. Podany w  załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje:  
1) art. 4 ustaw y z dnia 16  października 2019  r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania 
cywilnego (Dz.  U. poz.  2128),  który stanowi:  
„Art. 4. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 14  dni od dnia ogłoszen ia.”; 
2) art. 101 ustaw y z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieg a-
niem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryz y-
sowych oraz niektórych innych us taw (Dz.  U. poz.  568 i 695 ), który stanowi:  
„Art. 101. Ustawa wcho dzi w życie z dniem ogłoszenia:  
1) z wyjątkiem:  
a) art. 31, który wchodzi w  życie z dniem 7 lipca 2020 r.,  
b) art. 8 pkt 4 w zakresie dodawanego art. 6 ust. 4 oraz art. 22 pkt 1 –3, które wchodzą w ży cie z dniem 
1 stycznia 2021 r.,  
c) art. 27 pkt 7 w zakresie zmienianego art. 4065 § 5–7, który wchodzi w życie z dniem 3 września 2020 r.;  
  
Dziennik  Ustaw  – 2 – Poz. 1444  
 
 2) z tym że:  
a) art. 1 pkt 14 w zakresie dodawanego art. 15h ust. 1 pkt 1 – z mocą od dnia 9 grudnia 2019  r., 
b) art. 1 pkt 14 w zakresie dodawanego art. 15zb – z mocą od dnia 7 lutego 2020 r.,  
c) art. 1 pkt 17 w zakresie dodawanego art. 31x – z mocą od dnia 1 marca 2020 r.,  
d) art. 1 pkt 11, pkt 14 w zakresie dodawanych art. 15a –15d, art. 15h ust. 1 pkt 2, a rt. 15l i art. 15zc oraz 
pkt 17 w zakresie dodawanych art. 31e , art. 31f, art. 31j, art. 31m  i art. 31zm – z mocą od dnia 8 marca 2020 r.,  
e) art. 1 pkt 14 w zakresie dodawanego art. 15f – z mocą od dnia 12 marca 2020 r.,  
f) art. 1 pkt 14 w zakresie dodawanego art. 15k – z mocą od dnia 13 marca 2020 r.,  
g) art. 89 – z mocą od dnia 15 marca 2020 r.,  
h) art. 1 pkt  3 lit. a –c oraz art. 66 – z mocą od dnia 26 marca 2020 r .”; 
3) art. 65 i art. 76 ustaw y z dnia 14  maja 2020  r. o zmianie niektórych  ustaw w  zakresie działań osłonowych w  związku 
z rozprzestrzenianiem się wirusa  SARS -CoV -2 (Dz.  U. poz.  875), które stanowią:  
„Art.  65. 1. Przepis art.  304 § 2 ustawy zmienianej w  art. 8 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą ma zastos o-
wanie do czynów popełnionych po dniu wejścia w  życie niniejszej ustawy, również wtedy gdy żądanie zapłaty dot y-
czy kosztów innych niż odsetki wynikających z  umowy, która została zawarta przed dniem wejścia w  życie niniejszej 
ustawy, jeżeli wysokość tych kosztów przekraczała poziom dozwolo ny w  dniu wejścia w  życie ustawy z  dnia 
31 marca 2020  r. o zmianie ustawy o  szczególnych rozwiązaniach związanych z  zapobieganiem, przeciwdziałaniem 
i zwalczaniem COVID -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych 
innych ustaw (Dz.  U. poz.  568).  
2. Przepis art.  304 § 3 ustawy zmienianej w  art. 8 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą ma zastosowanie do 
czynów popełnionych po dniu wejścia w  życie niniejszej ustawy, również wtedy gdy żądanie zapłaty dotyczy odsetek 
wynik ających z  umowy, która została zawarta przed dniem wejścia w  życie ustawy, jeżeli wysokość tych odsetek 
przekraczała poziom dozwolony w  dniu wejścia w  życie ustawy z  dnia 31  marca 2020  r. o zmianie ustawy o szcze-
gólnych rozwiązaniach związanych z  zapobiega niem, przeciwdziałaniem i  zwalczaniem COVID -19, innych chorób 
zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.  U. poz.  568).”  
„Art.  76. Ustawa wchodzi w  życie z  dniem następującym po dniu ogłoszenia, z  wyjątkiem:  
1) art. 1, art.  2, art.  8, art.  46 pkt 47 w  zakresie dodawanego art.  31zzg, oraz art.  63–65, które wchodzą w  życie po 
upływie 14  dni od dnia ogłoszenia;  
2) art. 7 w  zakresie art.  12a ust.  4, art.  27 w  zakresie art.  72a ust.  1, oraz art.  30 w  zakresie 139b ust.  1, które 
wchodzą w  życie z  dniem ogłoszenia z  mocą od  dnia 30  kwietnia 2020  r.; 
3) art. 10:  
a) pkt 1 i  2, które wchodzą w  życie po upływie 12  miesięcy od dnia ogłoszenia,  
b) pkt 3, który wchodzi w  życie z  dniem 1  stycznia 2021  r.; 
4) art. 14  pkt 1–7 i 12, które wchodzą w  życie z  dniem 21  grudnia 2020  r.; 
5) art. 9, art.  16, art.  18 oraz art.  72, które wchodzą w  życie z  dniem 1  lipca 2020  r.; 
6) art. 29  pkt 7, który wchodzi w  życie z  dniem ogłoszenia z  mocą od dnia 13  marca 2020  r.; 
7) art. 33, który wchodzi  w życie po upływie 30  dni od dnia ogłoszenia, z  wyjątkiem pkt  1 w zakresie art.  4b ust.  5, 
który wchodzi w  życie z  dniem 1  stycznia 2021  r.; 
8) art. 46:  
a) pkt 1 i  2, które wchodzą w  życie z  dniem 25  maja 2020  r., 
b) pkt 3:  
– w zakresie art.  4d, który wch odzi w  życie z  dniem ogłoszenia z  mocą od dnia 1  kwietnia 2020  r., 
– w zakresie art.  4e, który wchodzi w  życie z  dniem ogłoszenia z  mocą od dnia 8  marca 2020  r., 
c) pkt 19, który wchodzi w  życie z  dniem ogłoszenia z  mocą od dnia 1  maja 2020  r., 
d) pkt 31, który wchodzi w  życie z  dniem ogłoszenia z  mocą od dnia 1  kwietnia 2020  r., 
e) pkt 36, który wchodzi w  życie z  dniem ogłoszenia z  mocą od dnia 7  marca 2020  r.; 
  
Dziennik  Ustaw  – 3 – Poz. 1444  
 
 9) art. 58, który wchodzi w  życie z  dniem ogłoszenia z  mocą od dnia 1  kwietnia 2020  r.; 
10) art. 59, który wchodzi w  życie z  dniem ogłoszenia z  mocą od dnia 18  kwietnia 2020  r.”; 
4) art. 81 i art. 103 ustaw y z dnia 19  czerwca 2020  r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych 
przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID -19 oraz o  upros zczonym postępowaniu o  zatwierdzenie układu 
w związku z  wystąpieniem COVID -19 (Dz.  U. poz.  1086) , które stanowią:  
„Art.  81. 1. Przepisy rozdziału IX ustawy zmienianej w  art. 38, w  brzmieniu dotychczasowym, stosuje się do 
kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy.  
2. Przepisy rozdziału IX ustawy zmienianej w  art. 38, w  brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do kar 
prawomocnie orzeczonych po dniu wejścia w  życie niniejszej ustawy.  
3. W przypadku orzeczenia kary łączne j na zasadach wskazanych w  ust. 1, do określenia właściwości sądu st o-
suje się przepis art.  569 § 1 ustawy zmienianej w  art. 39, w  brzmieniu dotychczasowym.”  
„Art.  103. Ustawa wchodzi w  życie z  dniem następującym po dniu ogłoszenia, z  wyjątkiem:  
1) art. 50,  art. 58 i art. 89, które wchodzą w  życie po upływie 30  dni od dnia ogłoszenia;  
2) art. 70  pkt 1 i art. 76, które wchodzą w  życie z  dniem 1  stycznia 2021  r.; 
3) art. 75, który wchodzi w  życie z  dniem następującym po dniu ogłoszenia, z  mocą od dnia 14 listopada 2019  r.; 
4) art. 77:  
a) pkt 3  lit. a, b i  e, pkt  4 lit. a–c oraz pkt  5 i 10, które wchodzą w  życie z  dniem następującym po dniu ogł o-
szenia, z  mocą od dnia 25  maja 2020  r., 
b) pkt 34 –36, które wchodzą w  życie po upływie 30  dni od dnia ogłoszeni a, 
c) pkt 58 w  zakresie art.  31q ust.  8, który wchodzi w  życie z  dniem następującym po dniu ogłoszenia, z  mocą 
od dnia 1  kwietnia 2020  r., 
d) pkt 27 i 60, które wchodzą w  życie z  dniem następującym po dniu ogłoszenia, z  mocą od dnia 31  marca 
2020  r.; 
5) art. 77 pkt 24 i art. 93, które wchodzą w  życie po upływie 7  dni od dnia ogłoszenia.” . 
Marszałek Sejmu: E. Witek  
 
 
  
Dziennik  Ustaw  – 4 – Poz. 1444  
 
 Załącznik do obwieszczenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej 
Polskiej z  dnia 15 lipca 2020  r. (poz . 1444 ) 
USTAWA  
z dnia 6  czerwca 1997  r. 
Kodeks karny  
CZĘŚĆ OGÓLNA  
Rozdział I  
Zasady odpowiedzialności karn ej 
Art. 1. § 1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę 
obowiązującą w  czasie jego popełnienia.  
§ 2. Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.  
§ 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w  czasie czynu.  
Art. 2. Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie podlega ten tylko, na kim 
ciążył prawny, szczególny obowiązek zapo biegnięcia skutkowi.  
Art. 3. Kary oraz inne środki przewidziane w  tym kodeksie stosuje się z  uwzględnieniem zasad humanitaryzmu, 
w szczególności z  poszanowaniem godności człowieka.  
Art. 4. § 1. Jeżeli w  czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w  czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się 
ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.  
§ 2. Jeżeli według nowej ustawy za czyn objęty wyrokiem nie można orzec kary w  wysokości kary orzeczonej, w y-
mierzoną karę obniża się do wysokości najsurowszej kary możliwej do orzeczenia na podstawie nowej ustawy.  
§ 3. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zagrożony karą pozbawienia wolności, wymi e-
rzoną karę pozbawienia wolności podlegającą  wykonaniu zamienia się na grzywnę albo karę ograniczenia wolności, 
przyjmując że jeden miesiąc pozbawienia wolności równa się 60  stawkom dziennym grzywny albo 2  miesiącom ogran i-
czenia wolności.  
§ 4. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest  już zabroniony pod groźbą kary, skazanie ulega z a-
tarciu z  mocy prawa.  
Art. 5. Ustawę karną polską stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabroniony na terytorium Rzeczypospolitej 
Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym, chyba ż e umowa międzynarodowa, której Rzeczposp o-
lita Polska jest stroną, stanowi inaczej.  
Art. 6. § 1. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w  czasie, w  którym sprawca działał lub zaniechał działania, do 
którego był obowiązany.  
§ 2. Czyn zabroniony uważa się za  popełniony w  miejscu, w  którym sprawca działał lub zaniechał działania, do kt ó-
rego był obowiązany, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy 
miał nastąpić.  
Art. 7. § 1. Przestępstwo jest zbrodnią albo wystę pkiem.  
§ 2. Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 albo karą 
surowszą.  
§ 3. Występkiem jest czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30  stawek dziennych albo powyżej 5000  złotych, 
karą ograniczenia w olności przekraczającą miesiąc albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc.  
Art. 8. Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie; występek można popełnić także nieumyślnie, jeżeli ustawa tak st a-
nowi.  
  
Dziennik  Ustaw  – 5 – Poz. 1444  
 
 Art. 9. § 1. Czyn zabroniony popełniony jest umyślni e, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go 
popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.  
§ 2. Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go 
jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w  danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego 
czynu przewidywał albo mógł przewidzieć.  
§ 3. Sprawca ponosi surowszą odpowiedzialność, którą ustawa uzależnia od określonego następstwa czynu zabr o-
nionego, jeżeli następstwo to przewidywał albo mógł przewidzieć.  
Art. 10. § 1. Na zasadach określonych w  tym kodeksie odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 
17 lat. 
§ 2. Nieletni, który po ukończeniu 15  lat dopuszcza się czynu zabronionego o kreślonego w  art. 134, art.  148 § 1, 2 
lub 3, art.  156 § 1 lub 3, art.  163 § 1 lub 3, art.  166, art.  173 § 1 lub 3, art.  197 § 3 lub 4, art.  223 § 2, art.  252 § 1 lub 2 
oraz w  art. 280, może odpowiadać na zasadach określonych w  tym kodeksie, jeżeli okolicz ności sprawy oraz stopień ro z-
woju sprawcy, jego właściwości i  warunki osobiste za tym przemawiają, a  w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane 
środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.  
§ 3. W wypadku określonym w  § 2 orzeczona kara nie może przekroczyć dwóch trzecich górnej granicy ustawowego 
zagrożenia przewidzianego za przypisane sprawcy przestępstwo; sąd może zastosować także nadzwyczajne złagodzenie 
kary.  
§ 4. W stosunku do sprawcy, który popełnił występek po ukończeniu lat 17, lecz przed ukończeniem lat 18, sąd z a-
miast kary stosuje środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze przewidziane dla nieletnich, jeżeli okoliczności spr a-
wy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i  warunki osobiste za tym przemawiają.  
Art. 11. § 1. Ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo.  
§ 2. Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona określone w  dwóch albo więcej przepisach ustawy karnej, sąd skazuje za je d-
no przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów.  
§ 3. W wypadku określonym w  § 2 sąd wymierza karę na podstawie przepisu przewidującego karę najsurowszą, co 
nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu innych środków przewidzianych w  ustawie na podstawie wszystkich zbiegających się 
przepisów.  
Art. 12. § 1. Dwa lub więcej zachowań, podjętych  w krótkich odstępach czasu w  wykonaniu z  góry powziętego z a-
miaru, uważa się za jeden czyn zabroniony; jeżeli przedmiotem zamachu jest dobro osobiste, warunkiem uznania wielości 
zachowań za jeden czyn zabroniony jest tożsamość pokrzywdzonego.  
§ 2. Odpowiad a jak za jeden czyn zabroniony wyczerpujący znamiona przestępstwa ten, kto w  krótkich odstępach 
czasu, przy wykorzystaniu tej samej albo takiej samej sposobności lub w  podobny sposób popełnia dwa lub więcej umyś l-
nych wykroczeń przeciwko mieniu, jeżeli łącz na wartość mienia uzasadnia odpowiedzialność za przestępstwo.  
Rozdział II  
Formy popełnienia przestępstwa  
Art. 13. § 1. Odpowiada za usiłowanie, kto w  zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem be z-
pośrednio zmierza do jego dokonania, które je dnak nie następuje.  
§ 2. Usiłowanie zachodzi także wtedy, gdy sprawca nie uświadamia sobie, że dokonanie jest niemożliwe ze względu 
na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego lub ze względu na użycie środka nie nad a-
jącego si ę do popełnienia czynu zabronionego.  
Art. 14. § 1. Sąd wymierza karę za usiłowanie w  granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa.  
§ 2. W wypadku określonym w  art. 13 § 2 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od  
jej wymierzenia.  
Art. 15. § 1. Nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania lub zapobiegł skutkowi st a-
nowiącemu znamię czynu zabronionego.  
§ 2. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w  stosunku do sprawcy, który dobrow olnie starał się za -
pobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 6 – Poz. 1444  
 
 Art. 16. § 1. Przygotowanie zachodzi tylko wtedy, gdy sprawca w  celu popełnienia czynu zabronionego podejmuje 
czynności mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzające go bezpośrednio do jego dokonania, w  szcze-
gólności w  tymże celu wchodzi w  porozumienie z  inną osobą, uzyskuje lub przysposabia środki, zbiera informacje lub 
sporządza plan działania.  
§ 2. Przygotowanie jest karalne tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi.  
Art. 17. § 1. Nie podlega karze za przygotowanie, kto dobrowolnie od niego odstąpił, w  szczególności zniszczył 
przygotowane środki lub zapobiegł skorzystaniu z  nich w  przyszłości; w  razie wejścia w  porozumienie z  inną osobą 
w celu popełnienia czynu zabronioneg o, nie podlega karze ten, kto nadto podjął istotne starania zmierzające do zapobi e-
żenia dokonaniu.  
§ 2. Nie podlega karze za przygotowanie osoba, do której stosuje się art.  15 § 1. 
Art. 18. § 1. Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten, kto wykonuje czyn zabro niony sam albo wspólnie i  w poroz u-
mieniu z  inną osobą, ale także ten, kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uz a-
leżnienie innej osoby od siebie, poleca jej wykonanie takiego czynu.  
§ 2. Odpowiada za podżeganie, kto chc ąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego.  
§ 3. Odpowiada za pomocnictwo, kto w  zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachow a-
niem ułatwia jego popełnienie, w  szczególności dostarczając narzędzie, środek przew ozu, udzielając rady lub informacji; 
odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia 
czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.  
Art. 19. § 1. Sąd wymierza kar ę za podżeganie lub pomocnictwo w  granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo.  
§ 2. Wymierzając karę za pomocnictwo sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 20. Każdy ze współdziałających w  popełnieniu czynu zabronionego odpowiada w  granicach swojej umyślności 
lub nieumyślności niezależnie od odpowiedzialności pozostałych współdziałających.  
Art. 21. § 1. Okoliczności osobiste, wyłączające lub łagodzące albo zaostrzające odpowiedzialność karną, uwzglę d-
nia się tylko co do osoby, której dot yczą.  
§ 2. Jeżeli okoliczność osobista dotycząca sprawcy, wpływająca chociażby tylko na wyższą karalność, stanowi zn a-
mię czynu zabronionego, współdziałający podlega odpowiedzialności karnej przewidzianej za ten czyn zabroniony, gdy 
o tej okoliczności wiedz iał, chociażby go nie dotyczyła.  
§ 3. Wobec współdziałającego, którego nie dotyczy okoliczność określona w  § 2, sąd może zastosować nadzwycza j-
ne złagodzenie kary.  
Art. 22. § 1. Jeżeli czynu zabronionego tylko usiłowano dokonać, podmiot określony w  art. 18 § 2 i 3 odpowiada jak 
za usiłowanie.  
§ 2. Jeżeli czynu zabronionego nie usiłowano dokonać, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, 
a nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
Art. 23. § 1. Nie podlega karze współdziałający, który dobrowolnie zapobiegł dokonaniu czynu zabronionego.  
§ 2. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w  stosunku do współdziałającego, który dobrowolnie st a-
rał się zapobiec dokonaniu czynu zabronionego.  
Art. 24. Odpowiada jak za podżeganie, kto w  celu skierowania przeciwko  innej osobie postępowania karnego nakł a-
nia ją do popełnienia czynu zabronionego; w  tym wypadku nie stosuje się art.  22 i 23. 
Rozdział III  
Wyłączenie odpowiedzialności karnej  
Art. 25. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto w  obronie koniecznej odpiera bezpośr edni, bezprawny zamach na jaki e-
kolwiek dobro chronione prawem.  
§ 2. W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w  szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony ni e-
współmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od 
jej wymierzenia.  
§ 2a. Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu się do 
mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren lub odpierając za mach poprzedzony wdarciem się 
do tych miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.  
  
Dziennik  Ustaw  – 7 – Poz. 1444  
 
 § 3. Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawied -
liwionych okolicznościami zamachu.  
§ 4. (uchylony)  
§ 5. (uchylony) 
Art. 26. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto działa w  celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego 
jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a  dobro poświęcone 
przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego.  
§ 2. Nie popełnia przestępstwa także ten, kto, ratując dobro chronione prawem w  warunkach określonych w  § 1, po-
święca dobro, które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego.  
§ 3. W razie prz ekroczenia granic stanu wyższej konieczności, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, 
a nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
§ 4. Przepisu §  2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowiązek chronić nawet z  na- 
rażeni em się na niebezpieczeństwo osobiste.  
§ 5. Przepisy §  1–3 stosuje się odpowiednio w  wypadku, gdy z  ciążących na sprawcy obowiązków tylko jeden może 
być spełniony.  
Art. 27. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto działa w  celu przeprowadzenia eksperymentu pozna wczego, medyczn e-
go, technicznego lub ekonomicznego, jeżeli spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze, medyczne lub gosp o-
darcze, a  oczekiwanie jej osiągnięcia, celowość oraz sposób przeprowadzenia eksperymentu są zasadne w  świetle aktua l-
nego stanu wiedzy.  
§ 2. Eksperyment jest niedopuszczalny bez zgody uczestnika, na którym jest przeprowadzany, należycie poinform o-
wanego o  spodziewanych korzyściach i  grożących mu ujemnych skutkach oraz prawdopodobieństwie ich powstania, jak 
również o  możliwości odstą pienia od udziału w  eksperymencie na każdym jego etapie.  
§ 3. Zasady i  warunki dopuszczalności eksperymentu medycznego określa ustawa.  
Art. 28. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto pozostaje w  usprawiedliwionym błędzie co do okoliczności stanowiącej 
znamię czynu zabronionego.  
§ 2. Odpowiada na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą odpowiedzialność sprawca, który dopuszcza się 
czynu w  usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego, od 
której taka ł agodniejsza odpowiedzialność zależy.  
Art. 29. Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w  usprawiedliwionym błędnym przek o-
naniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność albo winę; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd 
może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 30. Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w  usprawiedliwionej nieświadomości j e-
go bezprawności; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyczajne  złagodzenie kary.  
Art. 31. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto, z  powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego 
zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w  czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postęp o-
waniem.  
§ 2. Jeżeli w  czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem 
była w  znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
§ 3. Przepisów §  1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca wprawił si ę w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wył ą-
czenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć.  
Rozdział IV  
Kary  
Art. 32. Karami są:  
1) grzywna;  
2) ograniczenie wolności;  
3) pozbawienie wolności;  
4) 25 lat pozbawienia wolności;  
5) dożywotnie pozbawienie wolności.  
  
Dziennik  Ustaw  – 8 – Poz. 1444  
 
 Art. 33. § 1. Grzywnę wymierza się w  stawkach dziennych, określając liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki;  
jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, najniższa liczba stawek wynosi 10, zaś najwyższa 540.  
§ 2. Sąd może wymierzyć grzywnę także obok kary pozbawienia wolności wymienionej w  art. 32 pkt 3, jeżeli 
sprawca dopuścił się czynu w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub gdy korzyść majątkową osiągnął.  
§ 3. Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochod y sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki 
majątkowe i  możliwości zarobkowe; stawka dzienna nie może być niższa od 10  złotych, ani też przekraczać 2000  złotych.  
Art. 34. § 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, kara ograniczenia wolności trwa najk rócej miesiąc, najdłużej 2  lata; 
wymierza się ją w  miesiącach i  latach.  
§ 1a. Kara ograniczenia wolności polega na:  
1) obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne;  
2) (uchylony)  
3) (uchylony)  
4) potrąceniu od 10% do 25% wynagr odzenia za pracę w  stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazany przez sąd.  
§ 1b. Obowiązki i  potrącenie, o  których mowa w  § 1a, orzeka się łącznie lub osobno.  
§ 2. W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany:  
1) nie może bez zgody sądu zmieniać  miejsca stałego pobytu;  
2) (uchylony)  
3) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary.  
§ 3. Wymierzając karę ograniczenia wolności, sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione w  art. 39 pkt 7 lub 
obowiązki, o  których mowa w  art. 72 § 1 pkt 2–7a. 
Art. 35. § 1. Nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne jest wykonywana w  wymiarze od 20  do 40  godzin 
w stosunku miesięcznym.  
§ 2. Potrącenie wynagrodzenia za pracę może być orzeczone wobec osoby zatrudnionej; w  okresie, na jak i zostało 
orzeczone potrącenie, skazany nie może rozwiązać bez zgody sądu stosunku pracy.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Do orzekania świadczenia pieniężnego wymienionego w  art. 39 pkt 7 oraz obowiązków, o  których mowa w  art. 72 
§ 1 pkt 2–7a, przepis art.  74 stosuje  się odpowiednio.  
Art. 36. § 1. (uchylony)  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (uchylony) 
Art. 37. Kara pozbawienia wolności wymieniona w  art. 32 pkt 3 trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 15  lat; wymierza 
się ją w  miesiącach i  latach.  
Art. 37a.1) § 1. Jeżeli przestępstwo jest zagrożone tylko karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8  lat, 
a wymierzona za nie kara pozbawienia wolności nie byłaby surowsza od roku, sąd może zamiast tej kary orzec karę ogr a-
niczenia wolności nie niższą od 3  miesięcy albo grzywnę nie niższą o d 100  stawek dziennych, jeżeli równocześnie orzeka 
środek karny, środek kompensacyjny lub przepadek.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się do sprawców, którzy popełniają przestępstwo działając w  zorganizowanej grupie 
albo związku mających na celu popełnienie p rzestępstwa lub przestępstwa skarbowego oraz sprawców przestępstw 
o charakterze terrorystycznym.  
                                                           
1) W brzmieniu ustalonym przez art. 38 pkt 1 ustawy z dnia 19  czerwca 2020  r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych 
udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID -19 oraz o  uproszczonym post ępowaniu o  zatwierdzenie układu 
w związku z  wystąpieniem COVID -19 (Dz.  U. poz.  1086) , która weszła w życie z dniem 24 czerwca 2020 r.  
  
Dziennik  Ustaw  – 9 – Poz. 1444  
 
 Art. 37b. W sprawie o  występek zagrożony karą pozbawienia wolności, niezależnie od dolnej granicy ustawowego 
zagrożenia przewidzianego w  ustawie za dany czyn, sąd może orzec jednocześnie karę pozbawienia wolności w  wymiarze 
nieprzekraczającym 3  miesięcy, a  jeżeli górna granica ustawowego zagrożenia wynosi przynajmniej 10  lat – 6 miesięcy, 
oraz karę ograniczenia wolności do lat 2. Przepisów art.  69–75 nie stosuje  się. W  pierwszej kolejności wykonuje się wó w-
czas karę pozbawienia wolności, chyba że ustawa stanowi inaczej.  
Art. 38. § 1. Jeżeli ustawa przewiduje obniżenie albo nadzwyczajne obostrzenie górnej granicy ustawowego zagr o-
żenia, a  ustawowe zagrożenie obejmuj e więcej niż jedną z  kar wymienionych w  art. 32 pkt 1–3, obniżenie albo obostrz e-
nie odnosi się do każdej z  tych kar.  
§ 2. Kara nadzwyczajnie obostrzona nie może przekroczyć 810  stawek dziennych grzywny, 2  lat ograniczenia wo l-
ności lub 20  lat pozbawienia wo lności; karę pozbawienia wolności wymierza się w  miesiącach i  latach.  
§ 3. Jeżeli ustawa przewiduje obniżenie górnej granicy ustawowego zagrożenia, kara wymierzona za przestępstwo 
zagrożone karą dożywotniego pozbawienia wolności nie może przekroczyć 25  lat pozbawienia wolności, a  za przestę p-
stwo zagrożone karą 25  lat pozbawienia wolności nie może przekroczyć 20  lat pozbawienia wolności.  
Rozdział V  
Środki karne  
Art. 39. Środkami karnymi są:  
1) pozbawienie praw publicznych;  
2) zakaz zajmowania określonego sta nowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działa l-
ności gospodarczej;  
2a) zakaz prowadzenia działalności związanej z  wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub z  opieką nad nimi;  
2b) zakaz przebywania w  określonych środowiskac h lub miejscach, kontaktowania się z  określonymi osobami, zbliżania 
się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu;  
2c) zakaz wstępu na imprezę masową;  
2d) zakaz wstępu do ośrodków gier i  uczestnictwa w  grach hazardowych;  
2e) nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym;  
3) zakaz prowadzenia pojazdów;  
4) (uchylony)  
5) (uchylony) 
6) (uchylony) 
7) świadczenie pieniężne;  
8) podanie wyroku do publicznej wiadomości.  
Art. 40. § 1. Pozbawienie praw publicznych obejmuje utratę czynnego i  biernego prawa wyborczego do organu wł a-
dzy publicznej, organu samorządu zawodowego lub gospodarczego, utratę prawa do udziału w  sprawowaniu wymiaru 
sprawiedliwości oraz do pełnienia funkcji w  organach i  instytucjach p aństwowych i  samorządu terytorialnego lub zaw o-
dowego, jak również utratę posiadanego stopnia wojskowego i  powrót do stopnia szeregowego; pozbawienie praw pub -
licznych obejmuje ponadto utratę orderów, odznaczeń i  tytułów honorowych oraz utratę zdolności do ich uzyskania 
w okresie trwania pozbawienia praw.  
§ 2. Sąd może orzec pozbawienie praw publicznych w  razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie kró t-
szy od lat 3  za przestępstwo popełnione w  wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępieni e. 
Art. 41. § 1. Sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego zawodu,  
jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze za j-
mowanie stanowiska lub wykonywan ie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.  
§ 1a. Sąd może orzec zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określ o-
nych zawodów albo działalności, związanych z  wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z  opieką nad nimi na 
czas określony albo dożywotnio w  razie skazania na karę pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo przeciwko życiu 
lub zdrowiu na szkodę małoletniego. Sąd orzeka zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania 
wszelk ich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z  wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub 
z opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio w  razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub 
obyczajności na szkodę małol etniego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 10 – Poz. 1444  
 
 § 1b. Sąd orzeka dożywotnio zakaz, o  którym mowa w  § 1a, w  razie ponownego skazania sprawcy w  warunkach 
okreś lonych w  tym przepisie.  
§ 2. Sąd może orzec zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej w  razie skazania za przestępstwo p o-
pełnione w  związku z  prowadzeniem takiej działalności, jeżeli dalsze jej prowadzenie zagraża istotnym dobrom chroni o-
nym prawem.  
Art. 41a. § 1. Sąd może orzec zakaz przebywania w  określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się 
z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, 
jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym, w  razie skazania za prz e-
stępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajnoś ci na szkodę małoletniego lub inne przestępstwo przeciwko wo l-
ności oraz w  razie skazania za umyślne przestępstwo z  użyciem przemocy, w  tym zwłaszcza przemocy wobec osoby na j-
bliższej. Zakaz lub nakaz może być połączony z  obowiązkiem zgłaszania się do Policj i lub innego wyznaczonego organu 
w określonych odstępach czasu, a  zakaz zbliżania się do określonych osób – również kontrolowany w  systemie dozoru 
elektronicznego.  
§ 2. Sąd orzeka zakaz przebywania w  określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania si ę z określonymi 
osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również 
nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym, w  razie skazania na karę pozbawienia 
wolności bez wa runkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności 
na szkodę małoletniego. Zakaz lub nakaz może być połączony z  obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyzna -
czonego organu w  określonych odstępach cz asu, a  zakaz zbliżania się do określonych osób – również kontrolowany 
w systemie dozoru elektronicznego.  
§ 3. Sąd może orzec zakaz przebywania w  określonych środowiskach lub  miejscach, kontaktowania się z określon y-
mi osobami, zbliżania się do określonych o sób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu dożywotnio 
w razie ponownego skazania sprawcy w  warunkach określonych w  § 2. 
§ 3a. W razie orzeczenia nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym za prz e-
stępstwa ok reślone w  rozdziałach XXV i  XXVI sąd orzeka na ten sam okres zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego.  
§ 4. Orzekając zakaz zbliżania się do określonych osób, sąd wskazuje odległość od osób chronionych, którą skazany 
obowiązany jest zachować.  
§ 5. Orzekając n akaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym, sąd określa termin 
jego wykonania.  
Art. 41b. § 1. Sąd może orzec zakaz wstępu na imprezę masową, jeżeli przestępstwo zostało popełnione w  związku 
z taką imprezą lub w  razie skazania z a występek o  charakterze chuligańskim, a  udział sprawcy w  imprezach masowych 
zagraża dobrom chronionym prawem. Sąd orzeka zakaz wstępu na imprezę masową w  wypadkach wskazanych w  ustawie.  
§ 2. Zakaz wstępu na imprezę masową obejmuje wszelkie imprezy masowe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 
oraz mecze piłki nożnej rozgrywane przez polską kadrę narodową lub polski klub sportowy poza terytorium Rzeczy -
pospolitej Polskiej.  
§ 3. Orzekając zakaz wstępu na imprezę masową za czyn popełniony w  związku z  masową imprezą sportową, sąd 
może orzec obowiązek przebywania skazanego w  czasie trwania niektórych imprez masowych objętych zakazem w  miejscu  
stałego pobytu lub w  innym wyznaczon ym miejscu, z  zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego.  
§ 4. Sąd orzeka zakaz wstępu na imprezę masową i  obowiązek określony w  § 3, w razie ponownego skazania spra w-
cy za przestępstwo popełnione w  związku z  imprezą masową.  
§ 5. W szczególnie uzasadniony ch wypadkach sąd może orzec, że po upływie okresu, na który orzeczono obowiązek 
określony w  § 3, skazany będzie obowiązany do stawiennictwa w  czasie trwania niektórych imprez masowych objętych 
zakazem w  jednostce organizacyjnej Policji lub w  miejscu określ onym przez właściwego, ze względu na miejsce zamies z-
kania skazanego, komendanta powiatowego, rejonowego lub miejskiego Policji.  
§ 6. Łączny czas stosowania wobec skazanego obowiązków, określonych w  § 3 i 5, nie może przekroczyć okresu 
orzeczonego wobec ska zanego zakazu wstępu na imprezę masową.  
§ 7. Jeżeli z  okoliczności wynika, że wykonanie obowiązku określonego w  § 3 jest niemożliwe lub jego orzeczenie 
jest oczywiście niecelowe, w  miejsce tego obowiązku orzeka się obowiązek stawiennictwa skazanego w  czasi e trwania 
niektórych imprez masowych objętych zakazem w  jednostce organizacyjnej Policji lub w  miejscu określonym przez właś -
ciwego, ze względu na miejsce zamieszkania skazanego, komendanta powiatowego, rejonowego lub miejskiego Policji.  
  
Dziennik  Ustaw  – 11 – Poz. 1444  
 
 § 8. Nakładając obowiązek, o  którym mowa w  § 3, 5 lub 7, sąd określa imprezy masowe, w  czasie trwania których 
obowiązek ten ma być wykonywany, wskazując w  szczególności nazwy dyscyplin sportowych, nazwy klubów sport o-
wych oraz zakres terytorialny imprez, których obowiązek dotyczy.  
§ 9. Obowiązki orzekane na podstawie §  3, 5 i  7 orzeka się w  miesiącach i  latach. Obowiązek, o  którym mowa w  § 3, 
orzeka się na okres nie krótszy niż 6  miesięcy i  nie dłuższy niż 12  miesięcy, zaś obowiązek, o  którym mowa w  § 7, orzeka 
się na okres  od 6 miesięcy do lat 6, nieprzekraczający okresu, na jaki orzeczono zakaz wstępu na imprezę masową.  
Art. 41c. § 1. Zakaz wstępu do ośrodków gier i  uczestnictwa w  grach hazardowych nie obejmuje uczestnictwa w  lote-
riach  promocyjnych.  
§ 2. Sąd może orzec  zakaz wstępu do ośrodków gier i  uczestnictwa w  grach hazardowych, w  razie skazania za prz e-
stępstwo popełnione w  związku z  urządzaniem gier hazardowych lub udziałem w  nich.  
Art. 42. § 1. Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w  razie ska zania osoby uczestnicz ą-
cej w  ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w  komunikacji, w  szczególności jeżeli z  okoliczności popełnion e-
go przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w  komunikacji.  
§ 1a. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w  razie skazania za przestępstwo określone w:  
1) art. 178b lub art.  180a;  
2) art. 244, jeżeli czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.  
§ 2. Sąd orzeka, na o kres nie krótszy niż 3  lata, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego 
rodzaju, jeżeli sprawca w  czasie popełnienia przestępstwa wymienionego w  § 1 był w  stanie nietrzeźwości, pod wpływem 
środka odurzającego lub zbiegł z  miejsca zdarze nia określonego w  art. 173, art.  174 lub art.  177. 
§ 3. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w  razie popełnienia przestę p-
stwa określonego w  art. 178a §  4 lub jeżeli sprawca w  czasie popełnienia przestępstwa określonego w  art. 173, którego 
następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w  czasie popełnienia przestępstwa okreś -
lonego w  art. 177 § 2 lub w  art. 355 § 2 był w  stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł 
z miejsca zdarzenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.  
§ 4. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w  razie ponownego skazania 
osoby prowadzącej pojazd mechaniczny w  warunkach okreś lonych w  § 3. 
Art. 43. § 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pozbawienie praw publicznych oraz zakaz i  nakaz wymienione 
w art. 39 pkt 2d i 2e orzeka się w  latach, od roku do lat 10, zakazy wymienione w  art. 39 pkt 2–2b i 3 orzeka się w  latach, 
od roku do  lat 15, a  zakaz wymieniony w  art. 39 pkt 2c orzeka się w  latach, od lat 2  do 6.  
§ 1a. Obowiązek, o  którym mowa w  art. 41a §  1 zdanie drugie i  § 2 zdanie drugie, orzeka się w  miesiącach, najkr ó-
cej na 3  miesiące, najdłużej na 12  miesięcy.  
§ 2. Pozbawienie p raw publicznych, zakazy i  nakaz obowiązują od uprawomocnienia się orzeczenia.  
§ 2a. Okres, na który orzeczono zakazy, nie biegnie w  czasie odbywania kary pozbawienia wolności, chociażby 
orzeczonej za inne przestępstwo.  
§ 2b. Okres, na który orzeczono pozba wienie praw publicznych za dane przestępstwo, nie biegnie w  czasie odbyw a-
nia kary pozbawienia wolności za to przestępstwo.  
§ 3. Orzekając zakaz określony w  art. 42, sąd nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadz e-
nia pojazdu; do chwili wyk onania obowiązku okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie.  
Art. 43a. § 1. Odstępując od wymierzenia kary, a  także w  wypadkach wskazanych w  ustawie, sąd może orzec świad -
czenie pieniężne wymienione w  art. 39 pkt 7 na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej;  
wysokość tego świadczenia nie może przekroczyć 60  000 złotych.  
§ 2. W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w  art. 178a §  1, art.  179 lub art.  180 sąd orzeka świadcz e-
nie pieniężne wymienione w  art. 39 pkt 7 na rze cz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej 
w wysokości co najmniej 5000  złotych, a  w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w  art. 178a §  4 co najmniej 
10 000 złotych, do wysokości określonej w  § 1. 
Art. 43b. Sąd może orzec p odanie wyroku do publicznej wiadomości w  określony sposób, jeżeli uzna to za celowe, 
w szczególności ze względu na społeczne oddziaływanie skazania, o  ile nie narusza to interesu pokrzywdzonego.  
Art. 43c. Sąd, uznając za celowe orzeczenie pozbawienia lub o graniczenia praw rodzicielskich lub opiekuńczych 
w razie popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z  nim, zawiadamia o  tym właściwy sąd 
rodzinny.  
  
Dziennik  Ustaw  – 12 – Poz. 1444  
 
 Rozdział Va  
Przepadek i  środki kompensacyjne  
Art. 44. § 1. Sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio z  przestępstwa.  
§ 2. Sąd może orzec, a  w wypadkach wskazanych w  ustawie orzeka, przepadek przedmiotów, które służyły lub były 
przeznaczone do popełnienia przestępstwa.  
§ 3. Jeżeli orzeczenie przepadku określonego w  § 2 byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego czynu, sąd z a-
miast przepadku może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.  
§ 4. Jeżeli orzeczenie przepadku określonego w  § 1 lub 2  nie jest możliwe, sąd może orzec przepadek równowartości 
przedmiotów pochodzących  bezpośrednio z  przestępstwa lub przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do pope ł-
nienia przestępstwa.  
§ 5. Przepadku przedmiotów określonych w  § 1 lub 2  nie orzeka się, jeżeli podlegają one zwrotowi pokrzywdzon e-
mu lub innemu uprawnionemu podmiotow i. 
§ 6. W razie skazania za przestępstwo polegające na naruszeniu zakazu wytwarzania, posiadania, obrotu, przesył a-
nia, przenoszenia lub przewozu określonych przedmiotów, sąd może orzec, a  w wypadkach przewidzianych w  ustawie 
orzeka, ich przepadek.  
§ 7. Jeżeli przedmioty wymienione w  § 2 lub 6  nie stanowią własności sprawcy, ich przepadek można orzec tylko 
w wypadkach przewidzianych w  ustawie; w  razie współwłasności orzeka się przepadek udziału należącego do sprawcy 
lub przepadek równowartości tego udziału.  
§ 8. (uchylony) 
Art. 44a. § 1. W  razie skazania za przestępstwo, z  którego popełnienia sprawca osiągnął, chociażby pośrednio, 
korzyść majątkową znacznej wartości, sąd może orzec przepadek przedsiębiorstwa stanowiącego własność sprawcy albo 
jego równowartoś ci, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z  niego 
korzyści.  
§ 2. W razie skazania za przestępstwo, z  którego popełnienia sprawca osiągnął, chociażby pośrednio, korzyść mają t-
kową znacznej wartości, sąd może  orzec przepadek niestanowiącego własności sprawcy przedsiębiorstwa osoby fizycznej 
albo jego równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z  niego 
korzyści, a  jego właściciel chciał, aby przedsiębi orstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej 
z niego korzyści albo, przewidując taką możliwość, na to się godził.  
§ 3. W razie współwłasności przepadek, o  którym mowa w  § 1 i 2, orzeka się z  uwzględnieniem woli i  świadomości 
każd ego ze współwłaścicieli i  w ich granicach.  
§ 4. Przepadku, o  którym mowa w  § 1 i 2, nie orzeka się, jeżeli byłoby to niewspółmierne do wagi popełnionego 
przestępstwa, stopnia zawinienia oskarżonego lub motywacji i  sposobu zachowania się właściciela przedsi ębiorstwa.  
§ 5. Przepadku, o  którym mowa w  § 1 i 2, nie orzeka się, jeżeli szkoda wyrządzona przestępstwem lub wartość ukr y-
tej korzyści nie jest znaczna wobec rozmiaru działalności przedsiębiorstwa.  
§ 6. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, o  którym mowa w  § 2, także w  innych, szczególnie uzasadnionych 
przypadkach, kiedy byłby on niewspółmiernie dolegliwy dla właściciela przedsiębiorstwa.  
Art. 45. § 1. Jeżeli sprawca osiągnął z  popełnienia przestępstwa, chociażby pośrednio, korzyść majątkową niepod-
legającą przepadkowi przedmiotów wymienionych w  art. 44 § 1 lub 6, sąd orzeka przepadek takiej korzyści albo jej ró w-
nowartości . Przepadku nie orzeka się w  całości lub w  części, jeżeli korzyść lub jej równowartość podlega zwrotowi p o-
krzyw dzonemu lub innemu p odmiotowi.  
§ 1a. Za korzyść majątkową osiągniętą z  popełnienia przestępstwa uważa się także pożytki z  rzeczy lub praw stan o-
wiących tę korzyść.  
§ 2. W razie skazania za przestępstwo, z  którego popełnienia została osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść maj ąt-
kowa znacznej wartości, albo przestępstwo, z  którego została lub mogła zostać osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść 
majątkowa, zagrożone karą pozbawienia wolności, której górna granica jest nie niższa niż 5  lat, lub popełnione 
w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa za korzyść uzyskaną z  popełnienia 
przestępstwa uważa się mienie, które sprawca objął we władanie lub do którego uzyskał jakikolwiek tytuł w  okresie 5  lat 
przed popełnieniem przestępstwa do chwili wydan ia chociażby nieprawomocnego wyroku, chyba że sprawca lub inna 
zainteresowana osoba przedstawi dowód przeciwny.  
  
Dziennik  Ustaw  – 13 – Poz. 1444  
 
 § 3. Jeżeli mienie stanowiące korzyść uzyskaną z  popełnienia przestępstwa, o  którym mowa w  § 2, zostało przeni e-
sione na osobę fizyczną, prawną l ub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, faktycznie lub pod jaki m-
kolwiek tytułem prawnym, uważa się, że rzeczy będące w  samoistnym posiadaniu tej osoby lub jednostki oraz przysług u-
jące jej prawa majątkowe należą do sprawcy, chyba że na pods tawie okoliczności towarzyszących ich nabyciu nie można 
było przypuszczać, że mienie to, chociażby pośrednio, pochodziło z  czynu zabronionego.  
§ 4. (uchylony)  
§ 5. W razie współwłasności orzeka się przepadek udziału należącego do sprawcy lub przepadek równ owartości tego 
udziału.  
§ 6. (uchylony) 
Art. 45a. § 1. Sąd może orzec przepadek, jeżeli społeczna szkodliwość czynu jest znikoma, a  także w  razie waru n-
kowego umorzenia postępowania lub stwierdzenia, że sprawca dopuścił się czynu zabronionego w  stanie niepoczytaln o-
ści, o  której mowa w  art. 31 § 1, albo jeżeli zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego.  
§ 2. Jeżeli zebrane dowody wskazują, że w  razie skazania zostałby orzeczony przepadek, sąd może go orzec także 
w razie śmierci sprawcy, umorzenia postępowania z  powodu jego niewykrycia, a  także w  przypadku zawieszenia post ę-
powania w  sprawie, w  której nie można ująć oskarżonego albo oskarżony nie moż e brać udziału w  postępowaniu z powo-
du choroby psychicznej lub innej ciężkiej choro by. 
Art. 46. § 1. W  razie skazania sąd może orzec, a  na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, 
stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w  całości albo w  części, wyrządzonej przestępstwem szkody 
lub zadośćuczynienia za d oznaną krzywdę; przepisów prawa cywilnego o  możliwości zasądzenia renty nie stosuje się.  
§ 2. Jeżeli orzeczenie obowiązku określonego w  § 1 jest znacznie utrudnione, sąd może orzec zamiast tego obowią z-
ku nawiązkę w  wysokości do 200  000 złotych na rzecz pokrzywdzonego, a  w razie jego śmierci w  wyniku popełnionego 
przez skazanego przestępstwa nawiązkę na rzecz osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdz o-
nego uległa znacznemu pogorszeniu. W  razie gdy ustalono więcej niż jedną taką o sobę, nawiązki orzeka się na rzecz ka ż-
dej z  nich.  
§ 3. Orzeczenie odszkodowania lub zadośćuczynienia na podstawie §  1 albo nawiązki na podstawie §  2 nie stoi na 
przeszkodzie dochodzeniu niezaspokojonej części roszczenia w  drodze postępowania cywilnego.  
Art. 47. § 1. W  razie skazania sprawcy za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu albo za inne przestę p-
stwo umyślne, którego skutkiem jest śmierć człowieka, ciężki uszczerbek na zdrowiu, naruszenie czynności narządu ciała 
lub rozstrój zdrowia, sąd mo że orzec nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.  
§ 2. W razie skazania sprawcy za przestępstwo przeciwko środowisku sąd może orzec nawiązkę na rzecz Narodow e-
go Funduszu Ochrony Środowiska i  Gospodarki Wodnej, o  który m mowa w  art. 400 ustawy z  dnia 27  kwietnia 2001  r. – 
Prawo ochrony środowiska (Dz.  U. z 2020 r. poz.  1219 ). 
§ 2a. W przypadkach, o  których mowa w  art. 44a §  4–6, sąd może orzec nawiązkę w  wysokości do 1  000 000 złotych  
na rzecz pokrzywdzonego lub Funduszu  Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.  
§ 3. W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w  art. 173, art.  174, art.  177 lub w  art. 355, jeżeli sprawca 
był w  stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z  miejsca zdarzenia, sąd orzeka nawiązkę na 
rzecz pokrzywdzonego, a  w razie jego śmierci w  wyniku popełnionego przez skazanego przestępstwa nawiązkę na rzecz 
osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu. W  razie gdy 
ustalono więcej niż jedną taką osobę, nawiązki orzeka się na rzecz każdej z  nich. Jeśli ustalenie takiej osoby nie jest mo ż-
liwe, sąd orzeka nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Sąd orzeka n a-
wiązkę w  wysoko ści co najmniej 10  000 złotych.  
§ 4. W szczególnie uzasadnionych okolicznościach, gdy wymierzona nawiązka powodowałaby dla sprawcy uszcze r-
bek dla niezbędnego utrzymania siebie i  rodziny lub gdy pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, sąd może ją wymierzyć 
w wysokości niższej niż wskazana w  § 3. 
§ 5. Przepisu §  3 nie stosuje się, jeżeli sąd orzekł obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadość - 
uczynienia za doznaną krzywdę w  wysokości wyższej niż 10  000 złotych.  
Art. 47a. (uchylony)  
Art. 48. Nawiązkę orzeka się w  wysokości do 100  000 złotych, chyba że ustawa stanowi inaczej.  
Art. 49. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 14 – Poz. 1444  
 
 Art. 49a. (uchylony)  
Art. 50. (uchylony)  
Art. 51. (uchylony) 
Art. 52. (uchylony) 
Rozdział VI  
Zasady wymiaru kary i  środków karnych  
Art. 53. § 1. Sąd wymierza karę według swojego uznania, w  granicach przewidzianych przez ustawę, bacząc, by jej 
dolegliwość nie przekraczała stopnia winy, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu oraz biorąc pod uwagę 
cele zapobiegawcze i  wychowawcze, które ma os iągnąć w  stosunku do skazanego, a  także potrzeby w  zakresie kształt o-
wania świadomości prawnej społeczeństwa.  
§ 2. Wymierzając karę, sąd uwzględnia w  szczególności motywację i  sposób zachowania się sprawcy, zwłaszcza 
w razie popełnienia przestępstwa na szko dę osoby nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia, popełnienie prz e-
stępstwa wspólnie z  nieletnim, rodzaj i  stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj i  rozmiar ujemnych 
następstw przestępstwa, właściwości i  warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i  zacho-
wanie się po jego popełnieniu, a  zwłaszcza staranie o  naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w  innej formie społec z-
nemu poczuciu sprawiedliwości, a  także zachowanie się pokrzywdzonego.  
§ 3. Wymierzając k arę sąd bierze także pod uwagę pozytywne wyniki przeprowadzonej mediacji pomiędzy p o-
krzywdzonym a  sprawcą albo ugodę pomiędzy nimi osiągniętą w  postępowaniu przed sądem lub prokuratorem.  
Art. 54. § 1. Wymierzając karę nieletniemu albo młodocianemu, sąd kie ruje się przede wszystkim tym, aby sprawcę 
wychować.  
§ 2. Wobec sprawcy, który w  czasie popełnienia przestępstwa nie ukończył 18  lat, nie orzeka się kary dożywotniego 
pozbawienia wolności.  
Art. 55. Okoliczności wpływające na wymiar kary uwzględnia się tylk o co do osoby, której dotyczą.  
Art. 56. Przepisy art.  53, art.  54 § 1 oraz art.  55 stosuje się odpowiednio do orzekania innych środków przewidzi a-
nych w  tym kodeksie, z  wyjątkiem obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za  
doznaną krzywdę.  
Art. 57. § 1. Jeżeli zachodzi kilka niezależnych od siebie podstaw do nadzwyczajnego złagodzenia albo obostrzenia 
kary, sąd może tylko jeden raz karę nadzwyczajnie złagodzić albo obostrzyć, biorąc pod uwagę łącznie zbiegające się 
podstawy  łagodzenia albo obostrzenia.  
§ 2. Jeżeli zbiegają się podstawy nadzwyczajnego złagodzenia i  obostrzenia, sąd może zastosować nadzwyczajne 
złagodzenie albo obostrzenie kary.  
Art. 57a. § 1. Skazując  za występek o  charakterze chuligańskim, sąd wymierza karę przewidzianą za przypisane 
sprawcy przestępstwo w  wysokości nie niższej od dolnej granicy  ustawowego zagrożenia zwiększonego o  połowę.  
§ 2. W wypadku określonym w  § 1 sąd orzeka nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, chyba że orzeka obowiązek n a-
prawienia szkody , obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub nawiązkę na podstawie art.  46. Jeżeli pokrzy w-
dzony nie został ustalony, sąd może orzec nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpen i-
tencjarnej.  
Art. 57b.2) Skazując za przestępstwo określone w  art. 12 § 1 sąd wymierza karę przewidzianą za przypisane sprawcy 
przestępstwo w  wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia do podwójnej wysokości górnej granicy ust a-
wowego zagrożenia.  
Art. 58. § 1. Jeżeli ustawa przewiduje możliwość  wyboru rodzaju kary, a  przestępstwo jest zagrożone karą pozb a-
wienia wolności nieprzekraczającą 5  lat, sąd orzeka karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy inna kara lub środek 
karny nie może spełnić celów kary.  
                                                           
2) Dodany przez art. 38 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 15 – Poz. 1444  
 
 § 2. (uchylony)  
§ 2a. Kary ograniczenia wol ności w  postaci obowiązku, o  którym mowa w  art. 34 § 1a pkt  1, nie orzeka się, jeżeli 
stan zdrowia oskarżonego lub jego właściwości i  warunki osobiste uzasadniają przekonanie, że oskarżony nie wykona 
tego obowiązku.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. (uchylony) 
Art. 59. Jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3  lat albo karą łagodnie j-
szego rodzaju i  społeczna szkodliwość czynu nie jest znaczna, sąd może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli orzeka jedn o-
cześnie środek karny, przepadek  lub środek kompensacyjny, a  cele kary zostaną w  ten sposób spełnione.  
Art. 59a. (uchylony)  
Art. 60. § 1. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w  wypadkach przewidzianych w  ustawie oraz 
w stosunku do młodocianego, jeżeli przemawiają za tym wzgl ędy określone w  art. 54 § 1. 
§ 2. Sąd może również zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w  szczególnie uzasadnionych wypadkach, kiedy 
nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa, w  szczególności:  
1) jeżeli pokrzywdzon y pojednał się ze sprawcą, szkoda została naprawiona albo pokrzywdzony i  sprawca uzgodnili 
sposób naprawienia szkody,  
2) ze względu na postawę sprawcy, zwłaszcza gdy czynił starania o  naprawienie szkody lub o  jej zapobieżenie,  
3) jeżeli sprawca przestępstw a nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł  poważny uszczerbek w  związku z popełni o-
nym przestępstwem.  
§ 3. Sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie w  stosunku do 
sprawcy współdziałającego z  innymi osobami w  popełnieniu przestępstwa, jeżeli ujawni on wobec organu powołanego do 
ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w  popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności 
jego popełnienia.  
§ 4. Na wniosek prokuratora sąd może zastosować nadzwy czajne złagodzenie kary, a  nawet warunkowo zawiesić jej 
wykonanie w  stosunku do sprawcy przestępstwa, który, niezależnie od wyjaśnień złożonych w  swojej sprawie, ujawnił 
przed organem ścigania i  przedstawił istotne okoliczności, nieznane dotychczas temu or ganowi, przestępstwa zagrożonego 
karą powyżej 5  lat pozbawienia wolności.  
§ 5. W wypadkach określonych w  § 3 i 4 sąd, wymierzając karę pozbawienia wolności do lat 5, może warunkowo 
zawiesić jej wykonanie na okres próby wynoszący do 10  lat, jeżeli uzna, że pomimo niewykonania kary sprawca nie p o-
pełni ponownie przestępstwa; przepisu art.  69 § 1 nie stosuje się, a  przepisy art.  71–76 stosuje się odpowiednio.  
§ 6. Nadzwyczajne złagodzenie kary polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagroże nia albo  
kary łagodniejszego rodzaju według następujących zasad:  
1) jeżeli czyn stanowi zbrodnię zagrożoną co najmniej karą 25  lat pozbawienia wolności, sąd wymierza karę pozbawi e-
nia wolności nie niższą od 8  lat, 
2) jeżeli czyn stanowi inną zbrodnię, sąd w ymierza karę pozbawienia wolności nie niższą od jednej trzeciej dolnej gr a-
nicy ustawowego zagrożenia,  
3) jeżeli czyn stanowi występek, przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia jest kara pozbawienia wolności nie 
niższa od roku, sąd wymierza grzywnę, ka rę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności,  
4) jeżeli czyn stanowi występek, przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia jest kara pozbawienia wolności ni ż-
sza od roku, sąd wymierza grzywnę albo karę ograniczenia wolności.  
§ 7. Jeżeli czyn zagrożo ny jest więcej niż jedną z  kar wymienionych w  art. 32 pkt 1–3, nadzwyczajne złagodzenie 
kary polega na odstąpieniu od wymierzenia kary i  orzeczeniu środka karnego wymienionego w  art. 39 pkt 2–3, 7 i  8, 
środka kompensacyjnego lub przepadku; przepisu art.  61 § 2 nie stosuje się.  
§ 8. Nadzwyczajnego złagodzenia kary nie stosuje się do czynów zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej 
5 lat, do których ma zastosowanie art.  37a. 
  
Dziennik  Ustaw  – 16 – Poz. 1444  
 
 Art. 60a. (uchylony)  
Art. 61. § 1. Sąd może odstąpić od wymierzenia kary w wypadkach przewidzianych w  ustawie oraz w  wypadku okreś -
lonym w  art. 60 § 3, zwłaszcza gdy rola sprawcy w  popełnieniu przestępstwa była podrzędna, a  przekazane informacje 
przyczyniły się do zapobieżenia popełnieniu innego przestępstwa.  
§ 2. Odstępując od  wymierzenia kary, sąd może również odstąpić od wymierzenia środka karnego, nawiązki na rzecz 
Skarbu Państwa oraz przepadku, chociażby jego orzeczenie było obowiązkowe.  
Art. 62. Orzekając karę pozbawienia wolności, sąd może określić rodzaj i  typ zakładu ka rnego, w  którym skazany 
ma odbywać karę, a  także orzec system terapeutyczny jej wykonania.  
Art. 63. § 1. Na poczet orzeczonej kary zalicza się okres rzeczywistego pozbawienia wolności w  sprawie, zaokrągl a-
jąc w  górę do pełnego dnia, przy czym jeden dzień rz eczywistego pozbawienia wolności równa się jednemu dniowi kary 
pozbawienia wolności, dwóm dniom kary ograniczenia wolności lub dwóm dziennym stawkom grzywny.  
§ 2. Zaliczając okres rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet orzeczonej grzywny określonej k wotowo, 
przyjmuje się, że jeden dzień pozbawienia wolności odpowiada kwocie równej dwukrotności stawki dziennej ustalonej 
zgodnie z  art. 33 § 3. 
§ 3. Na poczet orzeczonych środków karnych, o  których mowa w  art. 39 pkt 2–3, zalicza się okres rzeczywistego 
stosowania odpowiadających im rodzajowo środków zapobiegawczych.  
§ 4. Na poczet orzeczonego środka karnego, o  którym mowa w  art. 39 pkt 3, zalicza się okres zatrzymania prawa 
jazdy lub innego odpowiedniego dokumentu.  
§ 5. Za dzień w  rozumieniu §  1 i 2 przyj muje się okres 24  godzin liczony od chwili rzeczywistego pozbawienia wolności.  
Rozdział VII  
Powrót do przestępstwa  
Art. 64. § 1. Jeżeli sprawca skazany za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności popełnia w  ciągu 5  lat 
po odbyciu co najmniej 6  miesięcy kary umyślne przestępstwo podobne do przestępstwa, za które był już skazany, sąd 
może wymierzyć karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w  wysokości do górnej granicy ustawowego 
zagrożenia zwiększonego o  połowę.  
§ 2. Jeżeli sprawca uprzed nio skazany w  warunkach określonych w  § 1, który odbył łącznie co najmniej rok kary p o-
zbawienia wolności i  w ciągu 5  lat po odbyciu w  całości lub części ostatniej kary popełnia ponownie umyślne przestę p-
stwo przeciwko życiu lub zdrowiu, przestępstwo zgwałce nia, rozboju, kradzieży z  włamaniem lub inne przestępstwo 
przeciwko mieniu popełnione z  użyciem przemocy lub groźbą jej użycia, sąd wymierza karę pozbawienia wolności prz e-
widzianą za przypisane przestępstwo w  wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zag rożenia, a  może ją wymierzyć 
do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o  połowę.  
§ 3. Przewidziane w  § 1 lub 2  podwyższenie górnego ustawowego zagrożenia nie dotyczy zbrodni.  
Art. 65. § 1. Przepisy dotyczące wymiaru kary, środków karnych oraz śr odków związanych z  poddaniem sprawcy 
próbie, przewidziane wobec sprawcy określonego w  art. 64 § 2, stosuje się także do sprawcy, który z  popełnienia prz e-
stępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnia przestępstwo działając w  zorganizowanej grupie  albo związku 
mających na celu popełnienie przestępstwa oraz wobec sprawcy przestępstwa o  charakterze terrorystycznym.  
§ 2. Do sprawcy przestępstwa z  art. 258 mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące sprawcy określonego 
w art. 64 § 2, z wyjątkiem p rzewidzianego w  tym przepisie zaostrzenia kary.  
Rozdział VIII  
Środki związane z  poddaniem sprawcy próbie  
Art. 66. § 1. Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i  społeczna szkodliwość czynu nie są 
znaczne, okoliczności jego popełnienia ni e budzą wątpliwości, a  postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, 
jego właściwości i  warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia 
postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w  szczególno ści nie popełni przestępstwa.  
§ 2. Warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5  lat po -
zbawienia wolności.  
  
Dziennik  Ustaw  – 17 – Poz. 1444  
 
 Art. 67. § 1. Warunkowe umorzenie następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3  lat i biegni e od upraw o-
mocnienia się orzeczenia.  
§ 2. Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd może w  okresie próby oddać sprawcę pod dozór kuratora lub 
osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy tro ska o  wy-
chowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.  
§ 3. Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w  całości  
albo w  części, a  w miarę możliwości również obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo zamiast tych ob o-
wiązków orzeka nawiązkę; sąd może nałożyć na sprawcę obowiązki wymienione w  art. 72 § 1 pkt 1–3, 5–6b, 7a lub 7b, 
a ponadto orzec świadczenie pieniężne wymienione w  art. 39 pkt 7 lub zakaz prowadzenia pojazdów, wymieniony w  art. 39 
pkt 3, do lat 2. Przepisy art.  72 § 1a i 1b stosuje się odpowiednio.  
§ 4. Przepis art.  74 stosuje się odpowiednio.  
Art. 68. § 1. Sąd podejmuje postępowanie karne, jeżeli sprawca w  okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za 
które został prawomocnie skazany.  
§ 2. Sąd może podjąć postępowanie karne, jeżeli sprawca w  okresie próby rażąco narusza porządek prawny, 
w szczególności gdy popełnił inne niż określone w  § 1 przestępstwo, jeżeli uchyla się od dozoru, wykonania nałożonego 
obowiązku lub  orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku albo nie wykonuje zawartej z  po-
krzywdzonym ugody.  
§ 2a. Sąd podejmuje postępowanie karne, jeżeli okoliczności, o  których mowa w  § 2, zaistnieją po udzieleniu sprawcy  
pisemnego upomnienia pr zez sądowego kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.  
§ 3. Sąd może podjąć postępowanie karne, jeżeli sprawca po wydaniu orzeczenia o  warunkowym umorzeniu post ę-
powania, lecz przed jego uprawomocnieniem się, rażąco narusz a porządek prawny, a  w szczególności gdy w  tym czasie 
popełnił przestępstwo.  
§ 4. Warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż w  ciągu 6  miesięcy od zakończenia okresu 
próby.  
Art. 69. § 1. Sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbaw ienia wolności orzeczonej w  wymiarze nie -
przekraczającym roku, jeżeli sprawca w  czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności 
i jest to wystarczające dla osiągnięcia wobec niego celów kary, a  w szczególności zapobieżenia powr otowi do przestę p-
stwa.  
§ 2. Zawieszając wykonanie kary, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim postawę sprawcy, jego właściwości 
i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Wobec spraw cy występku o  charakterze chuligańskim oraz sprawcy przestępstwa określonego w  art. 178a 
§ 4 sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary jedynie w  szczególnie uzasadnionych wypadkach.  
Art. 70. § 1. Zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3  lat i biegnie od uprawo - 
mocnienia się wyroku.  
§ 2. W wypadku zawieszenia wykonania kary wobec sprawcy młodocianego oraz sprawcy, który popełnił przestę p-
stwo z  użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, okres próby wynos i od 2  do 5 lat. 
Art. 71. § 1. Zawieszając wykonanie kary, sąd może orzec grzywnę, jeżeli jej wymierzenie obok kary pozbawienia 
wolności na innej podstawie nie jest możliwe.  
§ 2. W razie zarządzenia wykonania kary grzywna orzeczona na podstawie §  1 nie pod lega wykonaniu; kara po -
zbawienia wolności ulega skróceniu o  okres odpowiadający połowie liczby uiszczonych stawek dziennych grzywny 
z zaokrąg leniem w  górę do pełnego dnia.  
Art. 72. § 1. Zawieszając wykonanie kary, sąd zobowiązuje, a  jeżeli orzeka środek karny, może zobowiązać skaz a-
nego do:  
1) informowania sądu lub kuratora o  przebiegu okresu próby,  
2) przeproszenia pokrzywdzonego,  
3) wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,  
4) wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub prz ygotowania się do zawodu,  
  
Dziennik  Ustaw  – 18 – Poz. 1444  
 
 5) powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,  
6) poddania się terapii uzależnień,  
6a) poddania się terapii, w  szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,  
6b) uczestnictwa w  oddziaływani ach korekcyjno -edukacyjnych,  
7) powstrzymania się od przebywania w  określonych środowiskach lub miejscach,  
7a) powstrzymania się od kontaktowania się z  pokrzywdzonym lub innymi osobami w  określony sposób lub zbliżania się 
do pokrzywdzonego lub innych osób , 
7b) opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym,  
8) innego stosownego postępowania w  okresie próby, które może zapobiec popełnieniu ponownie przestępstwa  
– przy czym orzeka się przynajmniej jeden z  obowiązków.  
§ 1a. Nakładając obowiązek wymieniony w  § 1 pkt 7a, sąd wskazuje minimalną odległość od osób chronionych, kt ó-
rą skazany obowiązany jest zachować.  
§ 1b. Nakładając na sprawcę przestępstwa popełnionego z  użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby 
najbliższej obowiązek wymienio ny w  § 1 pkt 7b, sąd określa sposób kontaktu skazanego z  pokrzywdzonym.  
§ 2. Sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione w  art. 39 pkt 7 albo zobowiązać skazanego do naprawienia 
wyrządzonej przestępstwem szkody w  całości albo w  części, chyba że orzekł środek kompensacyjny.  
Art. 73. § 1. Zawieszając wykonanie kary, sąd może w  okresie próby oddać skazanego pod dozór kuratora lub osoby 
godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do któr ej działalności należy troska o wychow a-
nie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.  
§ 2. Dozór jest obowiązkowy wobec młodocianego sprawcy przestępstwa umyślnego, sprawcy określonego w  art. 64 
§ 2, a także wobec sprawcy przestępstwa popełnionego w  związku z  zaburzeniami preferencji seksualn ych oraz sprawcy, 
który popełnił przestępstwo z  użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej.  
Art. 74. § 1. Czas i  sposób wykonania nałożonych obowiązków wymienionych w  art. 72 sąd określa po wysłuchaniu 
skazanego; nałożenie obowiązków wymienio nych w  art. 72 § 1 pkt 6 i 6a wymaga nadto zgody skazanego.  
§ 2. Jeżeli względy wychowawcze za tym przemawiają, sąd, wobec skazanego na karę z  warunkowym zawieszeniem 
jej wykonania, może w  okresie próby ustanawiać, rozszerzać lub zmieniać obowiązki wymieni one w  art. 72 § 1 pkt 3–8 
albo od wykonania nałożonych obowiązków zwolnić, z  wyjątkiem obowiązku wymienionego w  art. 72 § 2, jak również 
oddać skazanego pod dozór albo od dozoru zwolnić.  
§ 2a. Zwolnienie od dozoru może nastąpić także, jeżeli sprawowanie do zoru jest niemożliwe albo znacznie utrudni o-
ne z przyczyn niezawinionych przez skazanego.  
§ 3. W przypadku gdy skazany został oddany pod dozór lub zobowiązany do wykonywania obowiązków w  okresie 
próby, wniosek o  określenie czasu i  sposobu wykonania nałożony ch obowiązków może złożyć również sądowy kurator 
zawodowy, a  także osoba godna zaufania lub przedstawiciel stowarzyszenia, instytucji  albo organizacji społecznej, o której  
mowa w  art. 73 § 1. 
Art. 75. § 1. Sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, 
za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.  
§ 1a. Sąd zarządza wykonanie kary jeżeli skazany za przestępstwo popełnione z  użyciem przemocy lub gr oźby be z-
prawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą w  okresie próby raż ą-
co narusza porządek prawny, ponownie używając przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej 
osoby małoletniej zam ieszkujących wspólnie ze sprawcą.  
§ 2. Sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany w  okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w  szcze-
gólności gdy popełnił inne przestępstwo niż określone w  § 1, albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny, od do zoru, 
wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku.  
§ 2a. Sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli okoliczności, o  których mowa w  § 2, zaistnieją po udzieleniu skazanemu 
pisemnego upomnienia przez sądowe go kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.  
§ 3. Sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany po wydaniu wyroku, lecz przed jego uprawomocnieniem 
się, rażąco narusza porządek prawny, a  w szczególności gdy w  tym czas ie popełnił przestępstwo.  
  
Dziennik  Ustaw  – 19 – Poz. 1444  
 
 § 3a. Zarządzając wykonanie kary w  wypadkach, o  których mowa w  § 2 i 3, sąd może, uwzględniając dotychczas o-
wy przebieg próby, a  w szczególności wykonanie nałożonych obowiązków, skrócić orzeczoną karę, nie więcej jednak niż 
o połow ę. 
§ 4. Zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w  ciągu 6  miesięcy od zakończenia okresu próby.  
§ 5. (uchylony) 
Art. 75a. § 1. Wobec skazanego na karę pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonania, który 
w okresie próby rażą co narusza porządek prawny, w  szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż określone 
w art. 75 § 1, albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzecz o-
nych środków karnych, środków kompensacyjnych lub pr zepadku, sąd może, jeżeli cele kary zostaną w  ten sposób spe ł-
nione, mając na względzie wagę i  rodzaj czynu zabronionego przypisanego skazanemu, zamiast zarządzenia wykonania 
kary pozbawienia wolności zamienić ją na karę ograniczenia wolności w  formie obowi ązku wykonywania nieodpłatnej, 
kontrolowanej pracy na cele społeczne, przyjmując, że jeden dzień kary pozbawienia wolności równa się dwóm dniom 
kary ograniczenia wolności, albo na grzywnę, przyjmując, że jeden dzień kary pozbawienia wolności równa się dwóm  
stawkom dziennym grzywny. Kara ograniczenia wolności nie może trwać dłużej niż 2  lata, a  grzywna nie może przekr o-
czyć 810  stawek dziennych.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się:  
1) w wypadkach, o  których mowa w  art. 75 § 1, 1a i  2a; 
2) do skazanego, który nie wykonał obowiązku określonego w  art. 72 § 1 pkt 7b lub w  § 2. 
§ 3. Sąd, zamieniając karę pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonania na karę ograniczenia 
wolności albo na grzywnę, w  miarę możliwości wysłuchuje skazanego.  
§ 4. Zamiana k ary pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonania na karę ograniczenia wolności 
albo na grzywnę nie zwalnia skazanego od wykonania orzeczonych wobec niego środków karnych, przepadku, środków 
kompensacyjnych lub środków zabezpieczających, cho ciażby następnie orzeczono karę łączną.  
§ 5. Jeżeli skazany uchyla się od wykonywania kary ograniczenia wolności, od uiszczenia grzywny, wykonania n a-
łożonych na niego obowiązków lub orzeczonych środków karnych, przepadku lub środków kompensacyjnych, sąd uc hyla 
zamianę i  zarządza wykonanie kary pozbawienia wolności.  
§ 6. W wypadku uchylenia zamiany i  zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności na poczet zarządzonej kary 
pozbawienia wolności zalicza się dotychczas wykonaną karę grzywny albo karę ogranicze nia wolności, przyjmując, że 
jeden dzień kary pozbawienia wolności równa się dwóm stawkom dziennym grzywny albo dwóm dniom kary ogranicz e-
nia wolności.  
§ 7. Przepisu §  1 nie stosuje się, jeżeli kara pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonan ia zo-
stała orzeczona na podstawie art.  60 § 5. 
Art. 76. § 1. Skazanie ulega zatarciu z  mocy prawa z  upływem 6  miesięcy od zakończenia okresu próby.  
§ 1a. W wypadku, o  którym mowa w  art. 75a, zatarcie skazania następuje z  upływem okresów przewidzianych 
w art. 107 § 4 i 4a. 
§ 1b. W wypadkach, o  których mowa w  § 1 i 1a, przepis art.  108 stosuje się.  
§ 2. Jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie sk a-
zania nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowani em albo przedawnieniem ich wykonania. Zatarcie skazania nie 
może nastąpić również przed wykonaniem środka zabezpieczającego.  
Art. 77. § 1. Skazanego na karę pozbawienia wolności sąd może warunkowo zwolnić z  odbycia reszty kary tylko 
wówczas, gdy jego posta wa, właściwości i  warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa oraz zachowanie po 
jego popełnieniu i  w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że skazany po zwolnieniu będzie stosował się do 
orzeczonego środka karnego lub zabezpieczająceg o i przestrzegał porządku prawnego, w  szczególności nie popełni p o-
nownie przestępstwa.  
§ 2. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd, wymierzając karę wymienioną w  art. 32 pkt 3–5, może wyzn a-
czyć surowsze ograniczenia do skorzystania przez skazanego z  warunkowego zwolnienia niż przewidziane w  art. 78. 
Art. 78. § 1. Skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu co najmniej połowy kary.  
§ 2. Skazanego określonego w  art. 64 § 1 można warunkowo zwolnić po odbyciu dwóch trzecich kary, natomiast 
określonego w  art. 64 § 2 po odbyciu trzech czwartych kary.  
§ 3. Skazanego na karę 25  lat pozbawienia wolności można warunkowo zwolnić po odbyciu 15  lat kary, natomiast 
skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności po odbyciu 25  lat kary.  
  
Dziennik  Ustaw  – 20 – Poz. 1444  
 
 Art. 79. § 1. Przepisy art.  78 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do sumy dwóch lub więcej nie podlegających łączeniu 
kar pozbawienia wolności, które skazany ma odbyć kolejno; przepis art.  78 § 2 stosuje się, jeżeli chociażby jedno 
z przestępstw popełniono w  warunkach określonych w  art. 64. 
§ 2. Skazanego można, niezależnie od warunków określonych w  art. 78 § 1 lub 2, zwolnić warunkowo po odbyciu 
15 lat pozbawienia wolności.  
§ 3. Przepis art.  78 § 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli chociażby jedna z  niepodlegających łączeniu kar, które sk aza-
ny ma odbyć kolejno, jest karą 25  lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności.  
Art. 80. § 1. W  razie warunkowego zwolnienia czas pozostały do odbycia kary stanowi okres próby, który jednak 
nie może być krótszy niż 2  lata ani dłuższy n iż 5 lat. 
§ 2. Jeżeli skazanym jest osoba określona w  art. 64 § 2, okres próby nie może być krótszy niż 3  lata. 
§ 3. W razie warunkowego zwolnienia z  kary 25  lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności 
okres próby wynosi 10  lat. 
Art. 81. W razie odwołania warunkowego zwolnienia ponowne warunkowe zwolnienie nie może nastąpić przed o d-
byciem, po ponownym osadzeniu, przynajmniej roku kary pozbawienia wolności, a  w wypadku kary 25  lat pozbawienia 
wolności lub kary dożywotniego pozbawienia woln ości przed odbyciem przynajmniej 5  lat kary.  
Art. 82. § 1. Jeżeli w  okresie próby i  w ciągu 6  miesięcy od jej zakończenia nie odwołano warunkowego zwolnienia, 
karę uważa się za odbytą z  chwilą warunkowego zwolnienia.  
§ 2. W wypadku objęcia wyrokiem łącznym  kary, z  której odbywania skazany został warunkowo zwolniony, na p o-
czet orzeczonej kary łącznej zalicza się jedynie okres faktycznego odbywania kary.  
Art. 83. Skazanego na karę ograniczenia wolności, który odbył przynajmniej połowę orzeczonej kary, przy cz ym 
przestrzegał porządku prawnego, jak również wykonał nałożone na niego obowiązki, orzeczone środki karne, środki 
kompensacyjne i  przepadek, sąd może zwolnić od reszty kary, uznając ją za wykonaną.  
Art. 84. § 1. Sąd może po upływie połowy okresu, na który  orzeczono środki karne wymienione w  art. 39 pkt 1–3, 
uznać je za wykonane, jeżeli skazany przestrzegał porządku prawnego, a  środek karny był w  stosunku do niego wykon y-
wany przynajmniej przez rok.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się, jeżeli środki karne wymi enione w  art. 39 pkt 2, 2a i  3 orzeczono na podstawie 
art. 41 § 1a albo art.  42 § 2. 
§ 2a. Jeżeli środek karny orzeczony został dożywotnio, sąd może uznać go za wykonany, jeżeli skazany przestrzegał 
porządku prawnego i  nie zachodzi obawa ponownego popełnie nia przestępstwa podobnego do tego, za które orzeczono 
środek karny, a  środek karny był w  stosunku do skazanego wykonywany przynajmniej przez 15  lat. 
§ 3. Sąd może zwolnić skazanego z  obowiązku orzeczonego na podstawie art.  41b §  5 lub 7  po upływie połowy 
okresu, na który go orzeczono, jeżeli obowiązek był stosowany przynajmniej przez rok, a  zachowanie skazanego wskaz u-
je, że dalsze stosowanie obowiązku nie jest niezbędne do spełnienia celów środka karnego.  
Art. 84a. (uchylony)  
Rozdział IX  
Zbieg przestępstw oraz łączenie kar i  środków karnych  
Art. 85.3) § 1. Jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby niepr a-
womocny, co do któregokolwiek z  tych przestępstw i  wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne pod legające 
łączeniu, sąd orzeka karę łączną, biorąc za podstawę kary z  osobna wymierzone za zbiegające się przestępstwa.  
§ 2. Karą łączną nie obejmuje się kar orzeczonych wyrokami, o  których mowa w  art. 114a.  
Art. 85a. Orzekając karę łączną, sąd bierze pod u wagę przede wszystkim cele zapobiegawcze i  wychowawcze, które 
kara ma osiągnąć w  stosunku do skazanego, a  także potrzeby w  zakresie kształtowania świadomości prawnej społecze ń-
stwa.  
                                                           
3) W brzmieniu ustalonym przez art. 38 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 21 – Poz. 1444  
 
 Art. 86. § 1.4) Sąd wymierza karę łączną w  granicach powyżej najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne 
przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak 810  stawek dziennych grzywny, 2  lat ograniczenia wolności albo 
20 lat pozbawienia wolności. Jeżeli najwyższą z  kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa jest kara 810  stawek 
dziennych grzywny, 2  lat ograniczenia wolności albo 20  lat pozbawienia wolności, dolną granicę kary łącznej przyjmuje 
się w  tej wysokości. Karę pozbawienia wolności wymierza się w  miesiącach i  latach.  
§ 1a. Jeżeli suma orzeczonych kar pozbawienia w olności wynosi 25  lat albo więcej, a  chociażby jedna z  podlegaj ą-
cych łączeniu kar wynosi nie mniej niż 10  lat, sąd może orzec karę łączną 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 2. Wymierzając karę łączną grzywny, sąd określa na nowo wysokość stawki dziennej, kieru jąc się wskazaniami 
określonymi w  art. 33 § 3; wysokość stawki dziennej nie może jednak przekraczać najwyższej ustalonej poprzednio.  
§ 2a. Jeżeli chociażby jedna z  podlegających łączeniu grzywien jest wymierzona kwotowo, karę łączną grzywny 
wymierza się kw otowo.  
§ 2b. Jeżeli chociażby jedna z  podlegających łączeniu grzywien została orzeczona na podstawie przepisu przewid u-
jącego wyższą górną granicę ustawowego zagrożenia tą karą niż określona w  art. 33 § 1, sąd wymierza karę łączną 
grzywny w  granicach od naj wyższej z  kar tego rodzaju wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, nie 
przekraczając jednak 4500  stawek dziennych grzywny lub najwyższej z  kar grzywny, jeżeli przekracza ona 4500  stawek 
dziennych.  
§ 3. Wymierzając karę łączną ograniczenia wo lności, sąd określa na nowo obowiązki lub wymiar potrącenia, 
o których mowa w  art. 34 § 1a, a  także może nałożyć na sprawcę obowiązki wymienione w  art. 72 § 1 pkt 2–7a, jak ró w-
nież orzec świadczenie pieniężne wymienione w  art. 39 pkt 7. 
§ 4. (uchylony)5) 
Art. 87. § 1.6) W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności i  ograniczenia woln o-
ści sąd wymierza karę łączną pozbawienia wolności, przyjmując, że miesiąc ograniczenia wolności równa się 15  dniom 
pozbawienia wolności.  
§ 2. Jeżeli za zbiegające się przestępstwa wymierzono kary pozbawienia wolności oraz ograniczenia wolności i  kara 
łączna pozbawienia wolności nie przekroczyłaby 6  miesięcy, a  kara łączna ograniczenia wolności – 2 lat, sąd może orzec 
te kary łączne jednocześnie, j eżeli cele kary zostaną w  ten sposób spełnione.  
Art. 88. Jeżeli najsurowszą karą orzeczoną za jedno ze zbiegających się przestępstw jest kara 25  lat pozbawienia 
wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności, orzeka się tę karę jako karę łączną; w  wypadku  zbiegu dwóch lub 
więcej kar 25  lat pozbawienia wolności sąd może orzec jako karę łączną karę dożywotniego pozbawienia wolności.  
Art. 89. § 1. W  razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z  warunkowym zawi e-
szeniem i  bez waru nkowego zawieszenia ich wykonania sąd może warunkowo za wiesić wykonanie kary łącznej w wymiarze  
nieprzekraczającym roku, jeżeli sprawca w  czasie popełnienia każdego z  tych przestępstw nie był skazany na karę pozb a-
wienia wolności i  jest to wystarczające do osiągnięcia wobec niego celów kary, a  w szczególności zapobieżenia powrot o-
wi do przestępstwa.  
§ 1a. W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem 
ich wykonania sąd może w  wyroku łącznym orzec karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej 
wykonania.  
§ 1b. Sąd orzeka karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, przyjmując, że 
miesiąc kary pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonania rów na się 15  dniom kary pozbawienia 
wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (uchylony) 
                                                           
4) W brzmieniu ustalonym przez art. 38 pkt 4 lit. a ustawy, o której mowa w odnośniku  1. 
5) Przez art.  38 pkt 4 lit. b  ustawy, o której mowa w odnośniku  1. 
6) Utracił moc z  dniem 18  czerwca  2019  r. w zakresie, w  jakim nakłada na sąd obowiązek połączenia kar pozbawienia wolności 
i ograniczenia wolności oraz wymierzenia kary łącznej pozbawienia wolności po dokonaniu zamiany kary ograniczenia wolności na 
karę pozbawienia wolności, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 11  czerwca 2019  r. sygn. akt P 20/17  (Dz. U. 
poz. 1135).  
  
Dziennik  Ustaw  – 22 – Poz. 1444  
 
 Art. 89a. § 1.7) Jeżeli chociażby jedną z  kar podlegających łączeniu jest kara pozbawienia wolności z  warunkowym 
zawieszeniem jej wykonania  orzeczona na podstawie art.  60 § 5, a kara ta nie podlega łączeniu z  surowszą karą pozb a-
wienia wolności, sąd może wymierzyć karę łączną pozbawienia wolności w  wymiarze równym karze pozbawienia wol -
ności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonania orzeczonej n a podstawie art.  60 § 5, o ile jednocześnie stosuje waru n-
kowe zawieszenie wykonania kary łącznej.  
§ 2. Orzekając karę łączną pozbawienia wolności z  warunkowym zawieszeniem jej wykonania, sąd może orzec 
grzywnę określoną w  art. 71 § 1, chociażby jej nie orz eczono za pozostające w  zbiegu przestępstwa.  
§ 3. W razie zbiegu orzeczeń o  okresach próby sąd orzeka okres próby oraz związane z  nim obowiązki na nowo. 
W razie zbiegu orzeczeń, o  którym mowa w  § 1, okres próby może wynosić do 10  lat. 
Art. 90. § 1. Środki karne, przepadek, środki kompensacyjne, środki zabezpieczające oraz dozór stosuje się, chociażby  
orzeczono je tylko co do jednego ze zbiegających się przestępstw.  
§ 2. W razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa pozbawienia praw publicznych, zakazów lub obowiązku tego 
samego rodzaju, sąd stosuje odpowiednio przepisy o  karze łącznej.  
Art. 91. § 1. Jeżeli sprawca popełnia w  krótkich odstępach czasu, z  wykorzystaniem takiej samej sposobności, dwa 
lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, choci ażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z  tych prz e-
stępstw, sąd orzeka jedną karę określoną w  przepisie stanowiącym podstawę jej wymiaru dla każdego z  tych przestępstw, 
w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o  połowę.  
§ 2.8) Jeżeli sprawca w  warunkach określonych w  art. 85 § 1 popełnia dwa lub więcej ciągów przestępstw okreś -
lonych w  § 1 lub ciąg przestępstw oraz inne przestępstwo, sąd orzeka karę łączną, stosując odpowiednio przepisy tego 
rozdziału.  
§ 3. Jeżeli sprawca zosta ł skazany dwoma lub więcej wyrokami za przestępstwa należące do ciągu przestępstw okreś -
lonego  w § 1, orzeczona kara łączna nie może przekroczyć górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego 
o połowę, przewidzianego w  przepisie stanowiącym podstawę wy miaru kary dla każdego z  tych przestępstw.  
Art. 91a.9) Wydaniu wyroku łącznego nie stoi na przeszkodzie, że poszczególne kary wymierzone za należące do 
ciągu przestępstw lub zbiegające się przestępstwa zostały już w  całości albo w  częśc i wykonane. Przepis art. 71 § 2 stosu-
je się odpowiednio.  
Art. 92. (uchylony)  
Art. 92a. (uchylony)  
Rozdział X  
Środki zabezpieczające  
Art. 93. (uchylony) 
Art. 93a. § 1. Środkami zabezpieczającymi są:  
1) elektroniczna kontrola miejsca pobytu;  
2) terapia;  
3) terapia uzależnień;  
4) pobyt w  zakładzie psychiatrycznym.  
§ 2. Jeżeli ustawa tak stanowi, tytułem środka zabezpieczającego można orzec nakaz i  zakazy określone w  art. 39 
pkt 2–3. 
Art. 93b. § 1. Sąd może orzec środek zabezpieczający, gdy jest to konieczne, aby zapobiec ponownem u popełnieniu 
przez sprawcę czynu zabronionego, a  inne środki prawne określone w  tym kodeksie lub orzeczone na podstawie innych 
ustaw nie są wystarczające. Środek zabezpieczający, o  którym mowa w  art. 93a §  1 pkt 4, można orzec jedynie, aby za -
pobiec ponow nemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o  znacznej społecznej szkodliwości.  
                                                           
7) W brzmieniu ustalonym przez art. 38 pkt 5 ustawy, o której mowa w odnośniku 1. 
8) W brzmieniu ustalonym przez art.  38 pkt 6  ustawy, o której mowa w odnośniku  1. 
9) Dodany przez art. 38 pkt 7 ustawy, o której mowa w odnośniku 1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 23 – Poz. 1444  
 
 § 2. Sąd uchyla środek zabezpieczający, gdy dalsze jego stosowanie nie jest już konieczne.  
§ 3. Środek zabezpieczający i  sposób jego wykonywania powinien być odpowiedni do stopnia społecznej szkodli -
wości czynu zabronionego, który sprawca może popełnić, oraz prawdopodobieństwa jego popełnienia, a  także uwzglę d-
niać potrzeby i  postępy w  terapii lub terapii uzależnień. Sąd może zmienić orzeczony wobec sprawcy środek zabezpie cza-
jący lub sposób jego wykonywania, jeżeli poprzednio orzeczony środek stał się nieodpowiedni lub jego wykonywanie nie 
jest możliwe.  
§ 4. Wobec tego samego sprawcy można orzec więcej niż jeden środek zabezpieczający; przepisy §  1 i 3 stosuje się, 
biorąc p od uwagę wszystkie orzekane środki zabezpieczające.  
§ 5. Sąd orzeka pobyt w  zakładzie psychiatrycznym tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi.  
Art. 93c. Środki zabezpieczające można orzec wobec sprawcy:  
1) co do którego umorzono postępowanie o  czyn zabroniony popełniony w  stanie niepoczytalności określonej w  art. 31 
§ 1; 
2) w razie skazania za przestępstwo popełnione w  stanie ograniczonej poczytalności określonej w  art. 31 § 2; 
3) w razie skazania za przestępstwo określone w  art. 148, art.  156, art.  197, art.  198, art.  199 § 2 lub art.  200 § 1, pope ł-
nione w  związku z  zaburzeniem preferencji seksualnych;  
4) w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego jej zawieszenia za umyślne przestępstwo określ o-
ne w  rozdziale XIX, XXIII, XXV lub XXVI, popełnio ne w  związku z  zaburzeniem osobowości o  takim charakterze 
lub nasileniu, że zachodzi co najmniej wysokie prawdopodobieństwo popełnienia czynu zabronionego z  użyciem 
przemocy lub groźbą jej użycia;  
5) w razie skazania za przestępstwo popełnione w  związku z  uzależnieniem od alkoholu, środka odurzającego lub innego  
podobnie działającego środka.  
Art. 93d. § 1. Czasu stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z  góry.  
§ 2. Uchylając środek zabezpieczający w  postaci pobytu w  zakładzie psychiatrycznym, sąd  może orzec jeden lub 
więcej ze środków zabezpieczających, o  których mowa w  art. 93a §  1 pkt 1–3. 
§ 3. Sąd ustala potrzebę i  możliwości wykonania orzeczonego środka zabezpiec zającego nie wcześniej niż na 6 mie-
sięcy przed przewidywanym warunkowym zwolnienie m lub odbyciem kary pozbawienia wolności.  
§ 4. Jeżeli wobec sprawcy wykonywana jest kara pozbawienia wolności, środki zabezpieczające, o  których mowa 
w art. 93a §  1 pkt 1–3, można orzec również do czasu wykonania tej kary, jednak nie wcześniej niż na 6  miesięcy przed 
przewidywanym warunkowym zwolnieniem lub odbyciem kary pozbawienia wolności.  
§ 5. Jeżeli sprawca został skazany na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, karę 
25 lat pozbawienia wolności lub karę dożywotniego pozba wienia wolności, orzeczony środek zabezpieczający stosuje się 
po odbyciu kary lub warunkowym zwolnieniu, chyba że ustawa stanowi inaczej.  
§ 6. Jeżeli zachowanie sprawcy po uchyleniu środka zabezpieczającego wskazuje, że zachodzi konieczność stosow a-
nia środ ków zabezpieczających, sąd, nie później niż w  ciągu 3  lat od uchylenia środka, może ponownie orzec ten sam 
środek zabezpieczający lub inny środek, o  którym mowa w  art. 93a §  1 pkt 1–3. 
Art. 93e. Sprawca, wobec którego orzeczono elektroniczną kontrolę miejs ca pobytu, ma obowiązek poddania się 
nieprzerwanej kontroli miejsca swojego pobytu sprawowanej za pomocą urządzeń technicznych, w  tym noszonego nada j-
nika.  
Art. 93f. § 1. Sprawca, wobec którego orzeczono terapię, ma obowiązek stawiennictwa we wskazanej prze z sąd pl a-
cówce w  terminach wyznaczonych przez lekarza psychiatrę, seksuologa lub terapeutę i  poddania się terapii farmako -
logicznej zmierzającej do osłabienia popędu seksualnego, psychoterapii lub psychoedukacji w  celu poprawy jego fun k-
cjonowania w  społecz eństwie.  
§ 2. Sprawca, wobec którego orzeczono terapię uzależnień, ma obowiązek stawiennictwa we wskazanej przez sąd 
placówce leczenia odwykowego w  terminach wyznaczonych przez lekarza i  poddania się leczeniu uzależnienia od alkoholu,  
środka odurzającego l ub innego podobnie działającego środka.  
Art. 93g. § 1. Sąd orzeka pobyt w  odpowiednim zakładzie psychiatrycznym wobec sprawcy określonego w  art. 93c 
pkt 1, jeżeli istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że popełni on ponownie czyn zabroniony o  znacznej społec znej szkod -
liwości  w związku z  chorobą psychiczną lub upośledzeniem umysłowym.  
  
Dziennik  Ustaw  – 24 – Poz. 1444  
 
 § 2. Skazując sprawcę określonego w  art. 93c pkt  2 na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej 
wykonania, karę 25  lat pozbawienia wolności lub karę dożywotnieg o pozbawien ia wolności, sąd orzeka pobyt w odpo-
wiednim zakładzie psychiatrycznym, jeżeli istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że popełni on czyn zabroniony o znacznej  
społecznej szkodliwości w  związku z  chorobą psychiczną lub upośledzeniem umysłowym.  
§ 3. Skazując sprawcę określonego w  art. 93c pkt  3 na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej 
wykonania, karę 25  lat pozbawienia wolności lub karę dożywotniego pozbawien ia wolności, sąd orzeka pobyt w odpo-
wiednim zakładzie psychiatrycznym , jeżeli istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że skazany popełni przestępstwo prz e-
ciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej w  związku z  zaburzeniem preferencji seksualnych.  
Art. 94. (uchylony)  
Art. 95. (uchylony) 
Art. 95a. (uchylony)  
Art. 96. (uchylony) 
Art. 97. (uchylony) 
Art. 98. (uchylony) 
Art. 99. § 1. Jeżeli sprawca dopuścił się czynu zabronionego w  stanie niepoczytalności określonej w  art. 31 § 1, sąd 
może orzec tytułem środka zabezpieczającego nakaz lub zakazy wymienione w  art. 39 pkt 2–3. 
§ 2. Zakazy wymienione w  art. 39 pkt 2–3 orzeka się bez określenia czasu ich obowiązywania; sąd uchyla je, gdy 
ustały przyczyny ich orzeczenia.  
Art. 100. (uchylony)  
Rozdział XI  
Przedawnienie  
Art. 101. § 1. Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jeg o popełnienia upłynęło lat:  
1) 30 – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa;  
2) 20 – gdy czyn stanowi inną zbrodnię;  
2a) 15 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5  lat; 
3) 10 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą p ozbawienia wolności przekraczającą 3  lata; 
4) 5 – gdy chodzi o  pozostałe występki.  
5) (uchylony)  
§ 2. Karalność przestępstwa ściganego z  oskarżenia prywatnego ustaje z  upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony 
dowiedział się o  osobie sprawcy przestępstwa, ni e później jednak niż z  upływem 3  lat od czasu jego popełnienia.  
§ 3. W wypadkach przewidzianych w  § 1 lub 2, jeżeli dokonanie przestępstwa zależy od nastąpienia określonego 
w ustawie skutku, bieg przedawnienia rozpoczyna się od czasu, gdy skutek nastąpił.  
§ 4. W przypadku:  
1) występków przeciwko życiu i  zdrowiu, popełnionych na szkodę małoletniego, zagrożonych karą, której górna gran i-
ca przekracza 5  lat pozbawienia wolności,  
2) przestępstw określonych w  rozdziale XXV, popełnionych na szkodę małoletniego alb o gdy treści pornograficzne 
obejmują udział małoletniego  
– przedawnienie karalności przestępstwa nie może nastąpić przed ukończeniem przez niego 30. roku życia.  
Art. 102. Jeżeli w  okresie, o  którym mowa w  art. 101, wszczęto postępowanie, karalność przestęp stw określonych 
w art. 101 § 1 ustaje z  upływem 10  lat, a  w pozostałych wypadkach – z upływem 5  lat od zakończenia tego okresu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 25 – Poz. 1444  
 
 Art. 103. § 1. Nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku skazującego upłynęło lat:  
1) 30 – w razie skazania na karę pozbawienia wolności przekraczającą 5  lat albo karę surowszą;  
2) 15 – w razie skazania na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5  lat; 
3) 10 – w razie skazania na inną karę.  
§ 2. Przepis §  1 pkt 3 stosuje się odpowiednio do środków karnych, ś rodków kompensacyjnych oraz przepadku.  
Art. 104. § 1. Przedawnienie nie biegnie, jeżeli przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie p o-
stępowania karnego; nie dotyczy to jednak braku wniosku albo oskarżenia prywatnego.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 105. § 1. Przepisów art.  101–103 nie stosuje się do zbrodni przeciwko pokojowi, ludzkości i  przestępstw wojennych.  
§ 2. Przepisów art.  101–103 nie stosuje się również do umyślnego przestępstwa: zabójstwa, ciężkiego uszkodzenia 
ciała, ciężkiego uszczerbku  na zdrowiu lub pozbawienia wolności łączonego ze szczególnym udręczeniem, popełnionego 
przez funkcjonariusza publicznego w  związku z  pełnieniem obowiązków służbowych.  
Rozdział XII  
Zatarcie skazania  
Art. 106. Z chwilą zatarcia skazania uważa się je za nieb yłe; wpis o  skazaniu usuwa się z  rejestru skazanych.  
Art. 106a.  Nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykon a-
nia za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i  obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małol etnim poniżej lat 15.  
Art. 107. § 1. W  razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną w  art. 32 pkt 3 lub karę 25  lat pozbawi e-
nia wolności, zatarcie skazania następuje z  mocy prawa z  upływem 10  lat od wykonania lub darowania kary albo od prz e-
dawnie nia jej wykonania.  
§ 2. Sąd może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po upływie 5  lat, jeżeli skazany w  tym okresie 
przestrzegał porządku prawnego, a  wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3  lat. 
§ 3. W razie skazania na kar ę dożywotniego pozbawienia wolności, zatarcie sk azania następuje z  mocy prawa z upły-
wem 10  lat od uznania jej za wykonaną, od darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.  
§ 4. W razie skazania na karę ograniczenia wolności zatarcie skazania następu je z mocy prawa z  upływem 3  lat od 
wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.  
§ 4a. W razie skazania na grzywnę zatarcie skazania następuje z  mocy prawa z  upływem roku od wykonania lub d a-
rowania kary albo od przedawnienia jej wykonan ia. 
§ 5. W razie odstąpienia od wymierzenia kary, zatarcie skazania następuje z  mocy prawa z  upływem roku od wyd a-
nia prawomocnego orzeczenia.  
§ 6. Jeżeli orzeczono środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed 
jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania. Zatarcie skazania nie może nastąpić również przed 
wykonaniem środka zabezpieczającego.  
Art. 107a.  (uchylony)  
Art. 108. Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w  zbiegu przes tępstw, jak również jeżeli sk a-
zany po rozpoczęciu, lecz przed upływem, okresu wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo, 
dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.  
Rozdział XIII  
Odpowiedzialność za przestępstwa pop ełnione za granicą  
Art. 109. Ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego, który popełnił przestępstwo za granicą.  
Art. 110. § 1. Ustawę karną polską stosuje się do cudzoziemca, który popełnił za granicą czyn zabroniony skierow a-
ny przeciwko inter esom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatela polskiego, polskiej osoby prawnej lub polskiej jednostki 
organizacyjnej niemającej osobowości prawnej oraz do cudzoziemca, który popełnił za granicą przestępstwo o  charakterze 
terrorystycznym.  
  
Dziennik  Ustaw  – 26 – Poz. 1444  
 
 § 2. Ustawę karną pol ską stosuje się w  razie popełnienia przez cudzoziemca za granicą czynu zabronionego innego 
niż wymieniony w  § 1, jeżeli czyn zabroniony jest w  ustawie karnej polskiej zagrożony karą przekraczającą 2  lata po -
zbawienia wolności, a  sprawca przebywa na terytor ium Rzeczypospolitej Polskiej i  nie postanowiono go wydać.  
Art. 111. § 1. Warunkiem odpowiedzialności za czyn popełniony za granicą jest uznanie takiego czynu za przestę p-
stwo również przez ustawę obowiązującą w  miejscu jego popełnienia.  
§ 2. Jeżeli zachodzą różnice między ustawą polską a  ustawą obowiązującą w  miejscu popełnienia czynu, stosując 
ustawę polską, sąd może uwzględnić te różnice na korzyść sprawcy.  
§ 3. Warunek przewidziany w  § 1 nie ma zastosowania do polskiego funkcjonariusza publicznego , który pełniąc 
służbę za granicą popełnił tam przestępstwo w  związku z  wykonywaniem swoich funkcji, ani do osoby, która popełniła 
przestępstwo w  miejscu nie podlegającym żadnej władzy państwowej.  
Art. 112. Niezależnie od przepisów obowiązujących w  miejscu  popełnienia czynu zabronionego, ustawę karną po l-
ską stosuje się do obywatela polskiego oraz cudzoziemca w  razie popełnienia:  
1) przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu wewnętrznemu lub zewnętrznemu Rzeczypospolitej Polskiej;  
1a) (utracił moc)10) 
2) przestępstwa przeciwko polskim urzędom lub funkcjonariuszom publicznym oraz przestępstwa wyłudzenia poświa d-
czenia nieprawdy od polskiego funkcjonariusza publicznego lub innej osoby uprawnionej na podstawie prawa po l-
skiego do wystawienia dokumentu;  
3) przes tępstwa przeciwko istotnym polskim interesom gospodarczym;  
4) przestępstwa fałszywych zeznań, złożenia fałszywego oświadczenia, opinii lub tłumaczenia, posłużenia się dok u-
mentem stwierdzającym tożsamość innej osoby, poświadczającym nieprawdę lub fałszywym – wobec urzędu po l-
skiego;  
5) przestępstwa, z  którego została osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść majątkowa na terytorium Rzeczypospolitej 
Polskiej.  
Art. 113. Niezależnie od przepisów obowiązujących w  miejscu popełnienia przestępstwa, ustawę karną pols ką stos u-
je się do obywatela polskiego oraz cudzoziemca, którego nie postanowiono wydać, w  razie popełnienia przez niego za 
granicą przestępstwa, do którego ścigania Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana na mocy umowy międzynarodowej, lub 
przestępstwa okre ślonego w  Rzymskim Statucie Międzynarodowego Trybunału Karnego, sporządzonym w  Rzymie dnia 
17 lipca 1998  r. (Dz.  U. z 2003  r. poz.  708 oraz z  2018  r. poz.  1753).  
Art. 114. § 1. Orzeczenie zapadłe za granicą nie stanowi przeszkody do wszczęcia lub prowadzen ia postępowania 
karnego o  ten sam czyn zabroniony przed sądem polskim.  
§ 2. Sąd zalicza na poczet orzeczonej kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą oraz wykonywaną 
tam karę, uwzględniając różnice zachodzące między tymi karami.  
§ 3. Przepi su § 1 nie stosuje się:  
1) jeżeli wyrok skazujący zapadły za granicą został przejęty do wykonania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak 
również wtedy, gdy orzeczenie zapadłe za granicą dotyczy przestępstwa, w  związku z  którym nastąpiło przekazanie 
ścigania lub wydanie sprawcy z  terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;  
2) do orzeczeń międzynarodowych trybunałów karnych działających na podstawie wiążącego Rzeczpospolitą Polską 
prawa międzynarodowego;  
3) do prawomocnych orzeczeń sądów lub innych organów pa ństw obcych kończących postępowanie karne, jeżeli w y-
nika to z  wiążącej Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej.  
§ 4. Jeżeli nastąpiło przejęcie obywatela polskiego, skazanego prawomocnie przez sąd obcego państwa, do wykon a-
nia wyroku na terytorium Rzecz ypospolitej Polskiej, sąd określa według polskiego prawa kwalifikację prawną czynu oraz 
podlegającą wykonaniu karę lub inny środek przewidziany w  tej ustawie; podstawę określenia kary lub środka podlegaj ą-
cego wykonaniu stanowi wyrok wydany przez sąd państw a obcego, kara grożąca za taki czyn w  polskim prawie, okres 
rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą oraz wykonana tam kara lub inny środek, z  uwzględnieniem różnic na 
korzyść skazanego.  
                                                           
10) Z dniem 30  września 2008  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 19  września 2008  r. sygn. akt K 5/07  (Dz. U. 
poz. 1080).  
  
Dziennik  Ustaw  – 27 – Poz. 1444  
 
 Art. 114a.  § 1. Wyrokiem skazującym jest również prawomocne orze czenie skazujące za popełnienie przestępstwa 
wydane przez sąd właściwy w  sprawach karnych w  państwie członkowskim Unii Europejskiej, chyba że według ustawy 
karnej polskiej czyn nie stanowi przestępstwa, sprawca nie podlega karze albo orzeczono karę nieznan ą ustawie.  
§ 2. W razie skazania przez sąd, o  którym mowa w  § 1, w sprawach:  
1) stosowania nowej ustawy karnej, która weszła w  życie po wydaniu wyroku skazującego,  
2) zatarcia skazania  
– stosuje się ustawę obowiązującą w  miejscu skazania. Przepisu art. 108 nie stosuje się.  
§ 3. Przepisu §  1 nie stosuje się, jeżeli informacje uzyskane z  rejestru karnego lub od sądu państwa członkowskiego 
Unii Europejskiej nie są wystarczające do ustalenia skazania albo orzeczona kara podlega darowaniu w  państwie, w któ-
rym nastąpiło skazanie.  
Rozdział XIV  
Objaśnienie wyrażeń ustawowych  
Art. 115. § 1. Czynem zabronionym jest zachowanie o  znamionach określonych w  ustawie karnej.  
§ 2. Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i  charakte r naruszonego dobra, 
rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i  okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę 
obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i  stopień ich naruszenia.  
§ 3. Przestępstwami podobnymi są przestępstwa należące do tego samego rodzaju; przestępstwa z  zastosowaniem 
przemocy lub groźby jej użycia albo przestępstwa popełnione w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej uważa się za prz e-
stępstwa podobne.  
§ 4. Korzyści ą majątkową lub osobistą jest korzyść zarówno dla siebie, jak i  dla kogo innego.  
§ 5. Mieniem znacznej wartości jest mienie, którego wartość w  czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 
200 000 złotych.  
§ 6. Mieniem wielkiej wartości jest mienie, któ rego wartość w  czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 
1 000 000 złotych.  
§ 7. Przepis §  5 stosuje się odpowiednio do określenia „znaczna szkoda” oraz określenia „wartość lub łączna wartość 
jest znaczna”.  
§ 7a. Przepis §  6 stosuje się odpowiednio do określenia „szkoda w  wielkich rozmiarach”.  
§ 8. (uchylony)  
§ 9. Rzeczą ruchomą lub przedmiotem jest także polski albo obcy pieniądz lub inny środek płatniczy, środek pi e-
niężny zapisany na rachunku oraz dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej  albo zawierający obowiązek 
wypłaty kapitału, odsetek, udziału w  zyskach, albo stwierdzenie uczestnictwa w  spółce.  
§ 9a.11) Kradzieżą szczególnie zuchwałą jest:  
1) kradzież, której sprawca swoim zachowaniem wykazuje postawę lekceważącą lub wyzywającą wobec posiadacza 
rzeczy lub innych osób lub używa przemocy innego rodzaju niż przemoc wobec osoby, w  celu zawładnięcia mi e-
niem;  
2) kradzież mienia ruchomego znajdującego się bezpośrednio na osobie lub w  noszonym przez nią ubraniu albo przen o-
szonego lub przemiesz czanego przez tę osobę w  warunkach bezpośredniego kontaktu lub znajdującego się w przed-
miotach przenoszonych lub przemieszczanych w  takich warunkach.  
§ 10. Młodocianym jest sprawca, który w  chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21  lat i w czasie 
orzekania w  pierwszej instancji 24  lat. 
§ 11. Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w  tej samej linii lub stopniu, osoba 
pozostająca w  stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a  także osoba pozostająca we wspólnym p ożyciu.  
                                                           
11) Dodany przez art. 38 pkt 8 ustawy, o której mowa w odnośniku 1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 28 – Poz. 1444  
 
 § 12. Groźbą bezprawną jest zarówno groźba, o  której mowa w  art. 190, jak i  groźba spowodowania postępowania 
karnego lub innego postępowania, w  którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna, jak również rozgł o-
szenia wiadomości uwłaczaj ącej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej; nie stanowi groźby zapowiedź spowodow a-
nia postępowania karnego lub innego postępowania, w  którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna, 
jeżeli ma ona jedynie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem lub zachowaniem zagrożonym administracyjną 
karą pieniężną.  
§ 13. Funkcjonariuszem publicznym jest:  
1) Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej;  
2) poseł, senator, radny;  
2a) poseł do Parlamentu Europejskiego;  
3) sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu na d-
rzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, syndyk, 
nadzorca sądowy i  zarządca, osoba orzekająca w  organach dyscyplinarnyc h działających na podstawie ustawy;  
4) osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, 
chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, a  także inna osoba w  zakresie, w  którym uprawniona jest do wydaw a-
nia decyzji administracyjnych;  
5) osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że 
pełni wyłącznie czynności usługowe;  
6) osoba zajmująca kierownicze stanowisko w  innej instytucji państwowej;  
7) funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej;  
8) osoba pełniąca czynną służbę wojskową, z  wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie;  
9) pracownik międzynarodowego trybunału  karnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe.  
§ 14. Dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z  którym jest związane określone pr a-
wo, albo który ze względu na zawartą w  nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lu b okoliczności mającej 
znaczenie prawne.  
§ 14a. Fakturą jest dokument, o  którym mowa w  art. 2 pkt 31 ustawy z  dnia 11  marca 2004  r. o podatku od towarów 
i usług (Dz.  U. z 2020 r. poz.  106, 568, 1065 i 1106 ). 
§ 15. W rozumieniu tego kodeksu za statek wodny uważa się także stałą platformę umieszczoną na szelfie kontyne n-
talnym.  
§ 16. Stan nietrzeźwości w  rozumieniu tego kodeksu zachodzi, gdy:  
1) zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5  promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość lub  
2) zawar tość alkoholu w  1 dm3 wydychanego powietrza przekracza 0,25  mg albo prowadzi do stężenia przekraczając e-
go tę wartość.  
§ 17. Żołnierzem jest osoba pełniąca czynną służbę wojskową, z  wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej 
dyspozycyjnie.  
§ 18. Rozkazem jest polecenie określonego działania lub zaniechania wydane służbowo żołnierzowi przez przełoż o-
nego lub uprawnionego żołnierza starszego stopniem.  
§ 19. Osobą pełniącą funkcję publiczną jest funkcjonariusz publiczny, członek organu samorządo wego, osoba z a-
trudniona w  jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usł u-
gowe, a  także inna osoba, której uprawnienia i  obowiązki w  zakresie działalności publicznej są określone lub uznane 
przez ustawę  lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową.  
§ 20. Przestępstwem o  charakterze terrorystycznym jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności, kt ó-
rej górna granica wynosi co najmniej 5  lat, popełniony w  celu:  
1) poważnego zastraszenia  wielu osób,  
2) zmuszenia organu władzy publicznej Rzeczypospolitej Polskiej lub innego państwa albo organu organizacji międz y-
narodowej do podjęcia lub zaniechania określo nych czynności,  
3) wywołania poważnych zakłóceń w  ustroju lub gospodarce Rzeczypospo litej Polskiej, innego państwa lub organizacji 
międzynarodowej  
– a także groźba popełnienia takiego czynu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 29 – Poz. 1444  
 
 § 21. Występkiem o  charakterze chuligańskim jest występek polegający na umyślnym zamachu na zdrowie, na 
wolność, na cześć lub nietykalność cielesną, na bezpieczeństwo powszechne, na działalność instytucji państwowych lub 
samorządu terytorialnego, na porządek publiczny, albo na umyślnym niszczeniu, uszkodz eniu lub czynieniu niezdatną 
do użytku cudzej rzeczy, jeżeli  sprawca działa publicznie i  bez powodu  albo z  oczywiście błahego powodu, okazując 
przez to rażące lekceważenie porządku prawnego.  
§ 22. Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie 
osoby z  zastosowaniem:  
1) przemocy lub groźby bezprawn ej, 
2) uprowadzenia,  
3) podstępu,  
4) wprowadzenia w  błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania,  
5) nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności,  
6) udzielenia a lbo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór 
nad inną osobą  
– w celu jej wykorzystania, nawet za jej zgodą, w  szczególności w  prostytucji, pornografii lub innych formach seksualn e-
go wykorzystania, w pracy lub usługach o  charakterze przymusowym, w  żebractwie, w  niewolnictwie lub innych formach 
wykorzystania poniżających godność człowieka albo w  celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom 
ustawy. Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy mało letniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet gdy nie zostały użyte metody 
lub środki wymienione w  pkt 1–6. 
§ 22a.12) Adopcją jest nabycie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem przez inną osobę niż ta, od której dziecko pochodzi.  
§ 23. Niewolnictwo jest stanem z ależności, w  którym człowiek jest traktowany jak przedmiot własności.  
§ 24. Przy ocenie rozmiaru działalności przedsiębiorstwa sąd bierze pod uwagę wartość przedsiębiorstwa.  
Rozdział XV  
Stosunek do ustaw szczególnych  
Art. 116. Przepisy części ogólnej tego kodeksu stosuje się do innych ustaw przewidujących odpowiedzialność karną, 
chyba że ustawy te wyraźnie wyłączają ich zastosowanie.  
CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA  
Rozdział XVI  
Przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne  
Art. 117. § 1. Kto wszczyn a lub prowadzi wojnę napastniczą,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze 
dożywotniego pozbawienia wolności.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Kto publicznie nawołuje do wszczęcia wojny napastniczej  lub publicznie pochwala wszczęcie lub prowadzenie 
takiej wojny,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 118. § 1. Kto, w  celu wyniszczenia w  całości albo w  części grupy narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, 
wyznaniowej lub gr upy o  określonym światopoglądzie, dopuszcza się zabójstwa albo powoduje ciężki uszczerbek na 
zdrowiu osoby należącej do takiej grupy,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze 
dożywotnieg o pozbawienia wolności.  
                                                           
12) Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 października 2019 r. o zmianie ustawy ‒ Kodeks karny or az ustawy ‒ Kodeks postęp o-
wania cywilnego (Dz. U. poz. 2128), która weszła w życie z dniem 20 listopada 2019 r.  
  
Dziennik  Ustaw  – 30 – Poz. 1444  
 
 § 2. Kto, w  celu określonym w  § 1, stwarza dla osób należących do takiej grupy warunki życia grożące jej biologic z-
nym wyniszczeniem, stosuje środki mające służyć do wstrzymania urodzeń w  obrębie grupy lub przymusowo odbiera 
dzieci o sobom do niej należącym,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 3. (uchylony)  
Art. 118a.  § 1. Kto, biorąc udział w  masowym zamachu lub choćby w  jednym z  powtarzających się zamachów ski e-
rowa nych przeciwko grupie ludności podjętych w  celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:  
1) dopuszcza się zabójstwa,  
2) powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka,  
3) stwarza dla osób należących do grupy ludności warunki życia grożące ich biologicznej egzystencji, w  szczególności 
przez pozbawienie dostępu do żywności lub opieki medycznej, które są obliczone na ich wyniszczenie,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze  doży-
wotniego pozbawienia wolności.  
§ 2. Kto, biorąc udział w  masowym zamachu lub choćby w  jednym z  powtarzających się zamachów skierowanych 
przeciwko grupie ludności podjętych w  celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:  
1) powoduje odd anie osoby w  stan niewolnictwa lub utrzymuje ją w  tym stanie,  
2) pozbawia osobę wolności na czas przekraczający 7  dni lub ze szczególnym udręczeniem,  
3) stosuje tortury lub poddaje osobę okrutnemu lub nieludzkiemu traktowaniu,  
4) dopuszcza się zgwałcenia a lbo stosując przemoc, groźbę bezprawną lub podstęp w  inny sposób narusza wolność 
seksualną osoby,  
5) stosując przemoc lub groźbę bezprawną powoduje zajście przez kobietę w  ciążę w  zamiarze wpłynięcia na skład 
etniczny grupy ludności lub dokonania innych po ważnych naruszeń prawa międzynarodowego,  
6) pozbawia osobę wolności i  odmawia udzielenia informacji dotyczących tej osoby lub miejsca jej pobytu lub przek a-
zuje nieprawdziwe informacje dotyczące tej osoby lub miejsca jej pobytu, w  zamiarze pozbawienia takie j osoby 
ochrony prawnej przez dłuższy okres,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 3. Kto, biorąc udział w  masowym zamachu lub choćby w  jednym z  powtarzających się zamachów skierowanych 
przeciwko grupie ludności podjętych w  celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:  
1) naruszając prawo międzynarodowe zmusza osoby do zmiany ich zgodnego z  prawem miejsca zamieszkania,  
2) dopuszcza się poważnego prześladowania grupy ludności  z powodów uznanych za niedopuszczalne na podstawie 
prawa międzynarodowego, w  szczególności politycznych, rasowych, narodowych, etnicznych, kulturowych, wyzn a-
niowych lub z  powodu bezwyznaniowości, światopoglądu lub płci, powodując pozbawienie praw podstawo wych,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
Art. 119. § 1. Kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną wobec grupy osób lub poszczególnej osoby z  powodu jej 
przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub z powodu jej bezwyznaniowości,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 120. Kto stosuje środek masowej zagłady zakazany przez prawo międzynarodowe,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 10, ka rze 25  lat pozbawienia wolności albo karze 
dożywotniego pozbawienia wolności.  
Art. 121. § 1. Kto, wbrew zakazom prawa międzynarodowego lub przepisom ustawy, wytwarza, gromadzi, nabywa, 
zbywa, przechowuje, przewozi lub przesyła środki masowej zagłady lub śr odki walki bądź prowadzi badania mające na 
celu wytwarzanie lub stosowanie takich środków,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto dopuszcza do popełnienia czynu określonego w  § 1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 31 – Poz. 1444  
 
 Art. 122. § 1. Kto w  czasie  działań zbrojnych atakuje miejscowość lub obiekt niebroniony, strefę sanitarną, zdemil i-
taryzowaną lub zneutralizowaną albo stosuje inny sposób walki zakazany przez prawo międzynarodowe,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w  czasie działań zbrojnych stosuje środek walki zakazany przez prawo między -
narodowe.  
Art. 123. § 1. Kto, naruszając prawo międzynarodowe, dopuszcza się zabójstwa wobec:  
1) osób, które sk ładając broń lub nie dysponując środkami obrony poddały się,  
2) rannych, chorych, rozbitków, personelu medycznego lub osób duchownych,  
3) jeńców wojennych,  
4) ludności cywilnej obszaru okupowanego, zajętego lub na którym toczą się działania zbrojne, albo i nnych osób 
korzystających w  czasie działań zbrojnych z  ochrony międzynarodowej,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze doż y-
wotniego pozbawienia wolności.  
§ 2. Kto, naruszając prawo mię dzynarodowe, powoduje u  osób wymienionych w  § 1 ciężki uszczerbek na zdrowiu, 
poddaje te osoby torturom, okrutnemu lub nieludzkiemu traktowaniu, dokonuje na nich, nawet za ich zgodą, eksperyme n-
tów poznawczych, używa ich do ochraniania swoją obecnością okre ślonego terenu lub obiektu przed działaniami zbro j-
nymi albo własnych oddziałów lub zatrzymuje jako zakładników,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25  lat pozbawienia wolności.  
Art. 124. § 1. Kto, naruszając prawo międzynarodowe, zmusza osoby wymienione w  art. 123 § 1 do służby w  nie-
przyjacielskich siłach zbrojnych lub do uczestnictwa w  działaniach zbrojnych skierowanych przeciwko własnemu kraj o-
wi, stosuje kary cielesne, przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem dopr owadza te osoby do obcowania płciowego, 
poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności, dopuszcza się zamachu na godność osobistą, 
w szczególności poniżającego i  upokarzającego traktowania, pozbawia wolności, p ozbawia prawa do n iezawisłego i bez-
stronnego sądu albo ogranicza prawo tych osób do obrony w  postępowaniu karnym, ogłasza prawa lub roszczenia obyw a-
teli strony przeciwnej za wygasłe, zawieszone lub niedopuszczalne do dochodzenia przed sądem,  
podlega karze pozbawienia wolnoś ci na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, naruszając prawo międzynarodowe, opóźnia repatriację jeńców wojennych lub 
osób cywilnych, dokonuje przemieszczenia, przesiedlenia lub deportacji ludności cywilnej, wciela, werbuje do sił z broj-
nych osoby poniżej 18  roku życia lub faktycznie używa takich osób w  działaniach zbrojnych.  
Art. 125. § 1. Kto, na obszarze okupowanym, zajętym lub na którym toczą się działania zbrojne, naruszając prawo 
międzynarodowe, niszczy, uszkadza, zabiera lub pr zywłaszcza mienie albo dobro kultury,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli czyn dotyczy mienia znacznej wartości albo dobra o  szczególnym znaczeniu dla kultury, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
Art. 126. § 1. Kto w  czasie działań zbrojnych używa niezgodnie z  prawem międzynarodowym znaku Czerwonego 
Krzyża lub Czerwonego Półksiężyca,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w  czasie działań zbrojnych uży wa niezgodnie z  prawem międzynarodowym znaku 
ochronnego dla dóbr kultury lub innego znaku chronionego przez prawo międzynarodowe albo posługuje się flagą pa ń-
stwową lub odznaką wojskową nieprzyjaciela, państwa neutralnego albo organizacji lub komisji między narodowej.  
Art. 126a.  Kto publicznie nawołuje do popełnienia czynu określonego w  art. 118, 118a, 119  § 1, art.  120–125 lub 
publicznie pochwala popełnienie czynu określonego w  tych przepisach,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 126b.  § 1. Kto, nie dopełniając obowiązku należytej kontroli, dopuszcza do popełnienia czynu określonego 
w art. 117 § 3, art.  118, 118a, 119  § 1, art.  120–126a przez osobę pozostającą pod jego faktyczną władzą lub kontrolą,  
podlega karze określonej w  tych przepisach.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
  
Dziennik  Ustaw  – 32 – Poz. 1444  
 
 Art. 126c.  § 1. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  art. 117, art.  118 lub art.  120, 
podlega karze pozbawienia wolności na czas  nie krótszy od lat 3.  
§ 2. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  art. 118a §  1 lub §  2, art.  122 lub art.  123, 
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  art. 124 § 1 lub art.  125, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Rozdział XVII  
Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej  
Art. 127. § 1. Kto, mając na celu pozbawienie niepodległości, oderwanie części obszaru lub zmianę przemocą ko n-
stytucyjnego ustroju Rzeczypospolitej Polskiej, podejmuje w  porozumieniu z  innymi osobami działalność zmierzającą 
bezpośrednio do urzeczywistnienia tego celu,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 10, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze 
dożywot niego pozbawienia wolności.  
§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
Art. 128. § 1. Kto, w  celu usunięcia przemocą konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej, podejmuje dzi a-
łalność zmierzającą bezpośrednio do urzeczywistnienia tego celu,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności urzędowe konstytucyjnego organu Rzeczy -
pospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 129. Kto, będąc upoważniony do występo wania w  imieniu Rzeczypospolitej Polskiej w  stosunkach z  rządem 
obcego państwa lub zagraniczną organizacją, działa na szkodę Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 130. § 1. Kto bierze udział w  działalności ob cego wywiadu przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Kto, biorąc udział w  obcym wywiadzie albo działając na jego rzecz, udziela temu wywiadowi wiadomości, kt ó-
rych przekazanie może wyrządzić szkodę Rze czypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 3. Kto, w  celu udzielenia obcemu wywiadowi wiadomości określonych w  § 2, gromadzi je lub przechowuje, wchodzi  
do systemu informatycznego w  celu ich uzyskania albo zg łasza gotowość działania na rzecz obcego wywiadu przeciwko 
Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 4. Kto działalność obcego wywiadu organizuje lub nią kieruje,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25  lat pozbawienia wolności.  
Art. 131. § 1. Nie podlega karze za usiłowanie przestępstwa określonego w  art. 127 § 1, art.  128 § 1 lub w  art. 130 
§ 1 lub 2, kto dobrowolnie poniechał dalszej działalności i  ujawnił wobec organu po wołanego do ścigania przestępstw 
wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu; przepis art.  17 § 2 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Nie podlega karze za przestępstwo określone w  art. 128 § 2, art.  129 lub w  art. 130 § 3, kto dobrowolnie poni e-
chał dalszej  działalności i  podjął istotne starania zmierzające do zapobieżenia popełnieniu zamierzonego czynu zabroni o-
nego oraz ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 33 – Poz. 1444  
 
 Art. 132. Kto, oddając usługi wy wiadowcze Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadza w  błąd polski organ państwowy 
przez dostarczanie podrobionych lub przerobionych dokumentów lub innych przedmiotów albo przez ukrywanie pra w-
dziwych lub udzielanie fałszywych wiadomości mających istotne znaczeni e dla Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 132a.  (utracił moc)10) 
Art. 133. Kto publicznie znieważa Naród lub Rzeczpospolitą Polską,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 134. Kto dopuszcza się zamachu na życie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze 
dożywotniego pozbawienia wolności.  
Art. 135. § 1. Kto dopuszcza się czynnej napaści na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto publicznie znieważa Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 136. § 1. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dopuszcza się czynnej napaści na głowę obcego państwa 
lub akredytowanego szefa przedstawicielstwa dyplomatycznego takiego państwa albo osobę korzystają cą z podobnej 
ochrony na mocy ustaw, umów lub powszechnie uznanych zwyczajów międzynarodowych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dopuszcza się czynnej napaści na osobę należącą do pe rsonelu dypl o-
matycznego  przedstawicielstwa obcego państwa albo urzędnika konsularn ego obcego państwa, w  związku z pełnieniem 
przez nich obowiązków służbowych,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Karze określonej w  § 2 podlega, kto na terytori um Rzeczypospolitej Polskiej publicznie znieważa osobę okreś -
loną w  § 1. 
§ 4. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej publicznie znieważa osobę określoną w  § 2, 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 137. § 1. Kto publicznie znieważa, niszczy, uszkadza lub usuwa godło, sztandar, chorągiew, banderę, flagę lub 
inny znak państwowy,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto na terytorium R zeczypospolitej Polskiej znieważa, niszczy, uszkadza lub usuwa  
godło, sztandar, chorągiew, banderę, flagę lub inny znak państwa obcego, wystawione publicznie przez przedstawicie l-
stwo tego państwa lub na zarządzenie polskiego organu władzy.  
Art. 138. § 1. Przepisy art.  136 oraz 137  § 2 stosuje się, jeżeli państwo obce zapewnia wzajemność.  
§ 2. Przepisy art.  127, 128, 130 oraz 131  stosuje się odpowiednio, jeżeli czyn zabroniony popełniono na szkodę pa ń-
stwa sojuszniczego, a  państwo to zapewnia wzajemność.  
Art. 139. W sprawie o  przestępstwo określone w  art. 127, art.  128 oraz art.  130 sąd może orzec przepadek przedmi o-
tów również wtedy, gdy przedmioty nie stanowią własności sprawcy.  
Rozdział  XVIII  
Przestępstwa przeciwko obronności  
Art. 140. § 1. Kto, w  celu osł abienia mocy obronnej Rzeczypospolitej Polskiej, dopuszcza się gwałtownego zamachu 
na jednostkę Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, niszczy lub uszkadza obiekt albo urządzenie o  znaczeniu obro n-
nym,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
  
Dziennik  Ustaw  – 34 – Poz. 1444  
 
 § 2. Jeżeli następstwem czynu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 4. W sprawie o  przestępstwo określone w  § 1–3 sąd może orzec przepadek przedmiotów również wtedy, gdy prze d-
mioty  nie stanowią własności sprawcy.  
Art. 141. § 1. Kto, będąc obywatelem polskim, przyjmuje bez zgody właściwego organu obowiązki wojsk owe w  obcym 
wojsku lub w  obcej organizacji wojskowej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto przyjmuje obowiązki w  zakazanej przez prawo międzynarodowe wojskowej służbie najemnej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięc y do lat 8.  
§ 3. Nie popełnia przestępstwa określonego w  § 1 obywatel polski będący równocześnie obywatelem innego pa ń-
stwa, jeżeli zamieszkuje na jego terytorium i  pełni tam służbę wojskową.  
Art. 142. § 1. Kto, wbrew przepisom ustawy, prowadzi zaciąg obywa teli polskich lub przebywających w  Rzeczy -
pospolitej Polskiej cudzoziemców do służby wojskowej w  obcym wojsku lub w  obcej organizacji wojskowej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto prowadzi zaciąg obywateli polskich lub prze bywających w  Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemców do 
służby w  zakazanej przez prawo międzynarodowe wojskowej służbie najemnej albo taką służbę najemną opłaca, organ i-
zuje, szkoli lub wykorzystuje,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 143. § 1. Kto, w  celu uzyskania zwolnienia od obowiązku służby wojskowej albo odroczenia tej służby, pow o-
duje u  siebie lub dopuszcza, by kto inny spowodował u  niego skutek określony w  art. 156 § 1 lub art.  157 § 1 albo w  tym 
celu używa podstępu dla wprowadzenia w  błąd właściwego organu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, w  celu ułatwienia innej osobie zwolnienia od obowiązku służby wojskowej albo 
odroczenia tej służby, za jej zgodą powoduje u  niej skutek o kreślony w  art. 156 § 1 lub art.  157 § 1 albo w  tym celu uż y-
wa podstępu dla wprowadzenia w  błąd właściwego organu.  
§ 3. Kto dopuszcza się czynu zabronionego określonego w  § 1 lub 2, jeżeli obowiązek dotyczy służby zastępującej 
służbę wojskową,  
podlega grzy wnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 144. § 1. Kto, będąc powołanym do pełnienia czynnej służby wojskowej, nie zgłasza się do odbywania tej słu ż-
by w  określonym terminie i  miejscu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Kto nie zgłasza się do odbywania służby zastępującej służbę wojskową w  warunkach określonych w  § 1, 
podlega grzywnie albo ka rze ograniczenia wolności.  
Art. 145. § 1. Kto, odbywając służbę zastępującą służbę wojskową:  
1) odmawia pełnienia tej służby, złośliwie lub uporczywie odmawia wykonania obowiązku wynikającego z  tej służby 
albo polecenia w  sprawach służbowych,  
2) w celu częściowego lub zupełnego uchylenia się od tej służby albo wykonania obowiązku wynikającego z  tej służby:  
a) powoduje u  siebie lub dopuszcza, by kto inny spowodował u  niego skutek określony w  art. 156 § 1 lub art.  157 § 1, 
b) używa podstępu dla wprowadzeni a w błąd przełożonego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
  
Dziennik  Ustaw  – 35 – Poz. 1444  
 
 § 2. Tej samej karze podlega, kto, pełniąc służbę określoną w  § 1, samowolnie opuszcza wyznaczone miejsce wyk o-
nywania obowiązków służbowych lub samowol nie poza nim pozostaje.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu zabronionego określonego w  § 2 opuszcza, w  celu trwałego uchylenia się od tej służby, 
wyznaczone miejsce wykonywania obowiązków służbowych albo w  takim celu poza nimi pozostaje,  
podlega karze pozbawienia wo lności do lat 3.  
Art. 146. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w  art. 145 § 2 i 3 dobrowolnie powrócił, a  jego nieobecność trw a-
ła nie dłużej niż 14  dni, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
Art. 147. W stosunku do sprawcy przestępstwa określonego w  art. 143 § 1 lub w  art. 144 lub 145, który w  chwili 
czynu był niezdolny do pełnienia służby wojskowej, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet o d-
stąpić od jej wymierzenia.  
Rozdział XIX  
Prze stępstwa przeciwko życiu i  zdrowiu  
Art. 148. § 1. Kto zabija człowieka,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 8, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze 
dożywotniego pozbawienia wolności.  
§ 2. Kto zabija człowieka:  
1) ze szczeg ólnym okrucieństwem,  
2) w związku z  wzięciem zakładnika, zgwałceniem albo rozbojem,  
3) w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie,  
4) z użyciem materiałów wybuchowych,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze doż y-
wotniego pozbawienia wolności.  
§ 3. Karze określonej w  § 2 podlega, kto jednym czynem zabija więcej niż jedną osobę lub był wcześniej prawomo c-
nie skazany za zabójstwo oraz sprawca zabójstwa funkcjonariusza publicz nego popeł nionego podczas lub w  związku z peł-
nieniem  przez niego obowiązków służbowych związanych z  ochroną bezpieczeństwa ludzi lub ochroną bezpieczeństwa 
lub porządku publicznego.  
§ 4. Kto zabija człowieka pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwione go okolicznościami,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 149. Matka, która zabija dziecko w  okresie porodu pod wpływem jego przebiegu,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 150. § 1. Kto zabija człowieka na j ego żądanie i  pod wpływem współczucia dla niego,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wyjątkowych wypadkach sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej w y-
mierzenia.  
Art. 151. Kto namową lub przez udzielenie pomocy doprowadza człowieka do targnięcia się na własne życie,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 152. § 1. Kto za zgodą kobiety przerywa jej ciążę z  naruszeniem przepisów ustawy,  
podlega karze pozbawienia wolności d o lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto udziela kobiecie ciężarnej pomocy w  przerwaniu ciąży z  naruszeniem przepisów 
ustawy lub ją do tego nakłania.  
§ 3. Kto dopuszcza się czynu określonego w  § 1 lub 2, gdy dziecko poczęte osiągnęło zdolność do samodzie lnego 
życia poza organizmem kobiety ciężarnej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
  
Dziennik  Ustaw  – 36 – Poz. 1444  
 
 Art. 153. § 1. Kto stosując przemoc wobec kobiety ciężarnej lub w  inny sposób bez jej zgody przerywa ciążę albo 
przemocą, groźbą bezprawną lub podstęp em doprowadza kobietę ciężarną do przerwania ciąży,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Kto dopuszcza się czynu określonego w  § 1, gdy dziecko poczęte osiągnęło zdolność do samodzielnego życia 
poza organizmem kobiety ciężarnej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 154. § 1. Jeżeli następstwem czynu określonego w  art. 152 § 1 lub 2  jest śmierć kobiety ciężarnej, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli następstwem czynu określ onego w  art. 152 § 3 lub w  art. 153 jest śmierć kobiety ciężarnej, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
Art. 155. Kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 156. § 1. Kto  powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w  postaci:  
1) pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia,  
2) innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trw a-
łej choroby psychic znej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w  zawodzie lub trwałego, istotnego 
zeszpecenia lub zniekształcenia ciała,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega karze po zbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 1 jest śmierć człowieka, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 5, karze 25  lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozb a-
wienia wolności.  
Art. 157. § 1. Kto powo duje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w  art. 156 § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7  dni, 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 lub 2  działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 4. Ściganie prze stępstwa określonego w  § 2 lub 3, jeżeli naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia 
nie trwał dłużej niż 7  dni, odbywa się z  oskarżenia prywatnego, chyba że pokrzywdzonym jest osoba najbliższa zamies z-
kująca wspólnie ze sprawcą.  
§ 5. Jeżeli pok rzywdzonym jest osoba najbliższa, ściganie przestępstwa określonego w  § 3 następuje na jej wniosek.  
Art. 157a.  § 1. Kto powoduje uszkodzenie ciała dziecka poczętego lub rozstrój zdrowia zagrażający jego życiu,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Nie popełnia przestępstwa lekarz, jeżeli uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia dziecka poczętego są nastę p-
stwem działań leczniczych, koniecznych dla uchylenia niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu lub życiu kobiety c iężarnej 
albo dziecka poczętego.  
§ 3. Nie podlega karze matka dziecka poczętego, która dopuszcza się czynu określonego w  § 1. 
Art. 158. § 1. Kto bierze udział w  bójce lub pobiciu, w  którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpiecze ń-
stwo utraty życia  albo nastąpienie skutku określonego w  art. 156 § 1 lub w  art. 157 § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
  
Dziennik  Ustaw  – 37 – Poz. 1444  
 
 § 2. Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.  
§ 3. Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 159. Kto, biorąc udział w  bójce lub pobiciu człowieka, używa broni palnej, noża lub innego podobnie nie bez-
piecznego przedmiotu,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 160. § 1. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na 
zdrowiu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 lub 2  działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 4. Nie podlega karze za przestępstwo określone w  § 1–3 sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpi e-
czeństwo.  
§ 5. Ściganie przestępstwa określonego w  § 3 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 161.13) § 1. Kto , wiedząc, że jest zarażony wirusem HIV, naraża bezpośrednio inną osobę na takie zarażenie,  
podlega karze pozbawienia w olności od 6 miesięcy do lat 8.  
§ 2. Kto, wiedząc, że jest dotknięty chorobą weneryczną lub zakaźną, ciężką chorobą nieuleczalną lub realnie zagr a-
żającą życiu, naraża bezpośrednio inną o sobę na zarażenie taką chorobą,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 2 naraża na zarażenie wiele osób,  
podlega karze pozbawienia wolności o d roku do lat 10.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 i 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 162. § 1. Kto człowiekowi znajdującemu się w  położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty 
życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu n ie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby 
na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do które j jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu 
albo w  warunkach, w  których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.  
Rozdział XX  
Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu  
Art. 163. § 1. Kto sprowadza zdarzenie, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w  wielkich rozmi a-
rach, mające postać:  
1) pożaru,  
2) zawalenia się budowli, zalewu albo obsunięcia się ziemi, skał lub śniegu,  
3) eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych albo innego  gwałtownego wyzwolenia energii, rozprzestrz e-
niania się substancji trujących, duszących lub parzących,  
4) gwałtownego wyzwolenia energii jądrowej lub wyzwolenia promieniowania jonizującego,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
                                                           
13) W brzmieniu ustalonym przez art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach zwi ą-
zanych z zapobiega niem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji 
kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 568), która weszła wżycie z dniem 31 marca 2020 r.  
  
Dziennik  Ustaw  – 38 – Poz. 1444  
 
 § 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 1 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12. 
§ 4. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 2 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 164. § 1. Kto sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo zdarzenia  określonego w  art. 163 § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 165. § 1. Kto sprowadza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób alb o dla mienia w  wielkich ro z-
miarach:  
1) powodując zagrożenie epidemiologiczne lub szerzenie się choroby zakaźnej albo zarazy zwierzęcej lub roślinnej,  
2) wyrabiając lub wprowadzając do obrotu szkodliwe dla zdrowia substancje, środki spożywcze lub inne artyk uły p o-
wszechnego użytku lub też środki farmaceutyczne nieodpowiadające obowiązującym warunkom jakości,  
3) powodując uszkodzenie lub unieruchomienie urządzenia użyteczności publicznej, w  szczególności urządzenia d o-
starczającego wodę, światło, ciepło, gaz, energię albo urządzenia zabezpieczającego przed nastąpieniem niebezpi e-
czeństwa powszechnego lub służącego do jego uchylenia,  
4) zakłócając, uniemożliwiając lub w  inny sposób wpływając na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przek a-
zywanie danych info rmatycznych,  
5) działając w  inny sposób w  okolicznościach szczególnie niebezpiecznych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Jeżeli następstwem c zynu określonego w  § 1 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 4. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 2 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wiel u osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 165a.  § 1. Kto gromadzi, przekazuje lub oferuje środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery wartościowe, 
wartości dewizowe, prawa majątkowe lub inne mienie ruchome lub nie ruchomości w  zamiarze sfinansowania przestę p-
stwa o  charakterze terrorystycznym lub przestępstwa, o  którym mowa w  art. 120, art.  121, art.  136, art.  166, art.  167, 
art. 171, art.  252, art.  255a lub art.  259a,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12. 
§ 2. Tej samej karze podlega, kto udostępnia mienie określone w  § 1 zorganizowanej grupie lub związkowi mającym 
na celu popełnienie przestępstwa, o  którym mowa w  tym przepisie, osobie biorącej udział w  takiej grupie lub związku lub 
osobie, która ma zami ar popełnienia takiego przestępstwa.  
§ 3. Kto, nie będąc do tego obowiązany na mocy ustawy, pokrywa koszty związane z  zaspokojeniem potrzeb lub 
wykonaniem zobowiązań finansowych grupy, związku lub osoby, o  których mowa w  § 2, 
podlega karze pozbawienia woln ości do lat 3.  
§ 4. Tej samej karze podlega sprawca czynu określonego w  § 1 lub 2, który działa nieumyślnie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 39 – Poz. 1444  
 
 Art. 166. § 1. Kto, stosując podstęp albo gwałt na osobie lub groźbę bezpośredniego użycia takiego gwałtu, przejm u-
je kontrolę nad statkiem wodnym l ub powietrznym,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 2. Kto, działając w  sposób określony w  § 1, sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu  
osób,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 2 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25  lat pozbawienia wolności.  
Art. 167. § 1. Kto umieszcza na statku wodnym lub powietrznym urządzenie lub substancję zagrażającą bezpiecze ń-
stwu osób lub mieniu znacznej wartości,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto niszczy, uszkadza lub czyni niezdatnym do użytku urządzenie nawigacyjne albo 
uniemożliwia jego obsługę, jeżeli może to zagrażać bezpieczeństwu osób.  
Art. 168. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  art. 163 § 1, art.  165 § 1, art.  166 § 1 lub w  art. 167 § 1, 
podlega karze pozbawieni a wolności do lat 3.  
Art. 169. § 1. Nie podlega karze za przestępstwo określone w  art. 164 lub 167  sprawca, który dobrowolnie uchylił 
grożące niebezpieczeństwo.  
§ 2. Wobec sprawcy przestępstwa określonego w  art. 163 § 1 lub 2, art.  165 § 1 lub 2 lub w  art. 166 § 2 sąd może z a-
stosować nadzwyczajne złagodzenie kary, jeżeli sprawca dobrowolnie uchylił niebezpieczeństwo grożące życiu lub zdr o-
wiu wielu osób.  
§ 3. Wobec sprawcy przestępstwa określonego w  art. 166 § 1 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie k ary, 
jeżeli sprawca przekazał statek lub kontrolę nad nim osobie uprawnionej.  
Art. 170. Kto uzbraja lub przysposabia statek morski przeznaczony do dokonania na morzu rabunku lub na takim 
statku przyjmuje służbę,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku d o lat 10.  
Art. 171. § 1. Kto, bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom, wyrabia, przetwarza, gromadzi, posi a-
da, posługuje się lub handluje substancją lub przyrządem wybuchowym, materiałem radioaktywnym, urządzeniem emit u-
jącym promienie jonizujące lub innym przedmiotem lub substancją, która może sprowadzić niebezpieczeństwo dla życia 
lub zdrowia wielu osób albo mienia w  wielkich rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi  dopuszcza do popełnienia czynu określonego w  § 1. 
§ 3. Tej samej karze podlega, kto przedmioty określone w  § 1 odstępuje osobie nieuprawnionej.  
Art. 172. Kto przeszkadza działaniu mającemu na celu zapobieżenie niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia wielu  
osób albo mienia w  wielkich rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Rozdział XXI  
Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w  komunikacji  
Art. 173. § 1. Kto sprowadza katastrofę w  ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym zagrażającą  życiu lub zdrowiu 
wielu osób albo mieniu w  wielkich rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
  
Dziennik  Ustaw  – 40 – Poz. 1444  
 
 § 3. Jeżeli następstwem czynu określon ego w  § 1 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 4. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 2 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 174. § 1. Kto sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo katastrofy w  ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli sprawc a działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 175. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  art. 173 § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 176. § 1. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w art. 174, który dobrowolnie uchylił grożące 
niebezpieczeństwo.  
§ 2. Wobec sprawcy przestępstwa określonego w  art. 173 § 1 lub 2  sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie 
kary, jeżeli sprawca dobrowolnie uchylił niebezpieczeństwo grożące życiu lub zdro wiu wielu osób.  
Art. 177. § 1. Kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w  ruchu lądowym, wodnym lub p o-
wietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w  którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone w  art. 157 § 1, 
podlega karze pozbawi enia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli następstwem wypadku jest śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Jeżeli pokrzywdzonym jest wyłącznie osoba najbliższa, ściganie pr zestępstwa określonego w  § 1 następuje na jej 
wniosek.  
Art. 178. § 1. Skazując sprawcę, który popełnił przestępstwo określone w  art. 173, art.  174 lub art.  177 znajdując się 
w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z  miejsca zd arzenia, sąd orzeka karę pozbawi e-
nia wolności przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w  wysokości od dolnej granicy ustawowego zagrożenia 
zwiększonego o  połowę, a  w wypadku przestępstwa określonego w  art. 177 § 2 w wysokości nie niższej niż 2  lata, do 
górnej granicy tego zagrożenia zwiększonego o  połowę.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 178a.  § 1. Kto, znajdując się w  stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd 
mechaniczny w  ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mech a-
nicznego w  stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka  odurzającego albo za przestępstwo określone w  art. 173, 174, 
177 lub art.  355 § 2 popełnione w  stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo dopuścił się czynu 
określonego w  § 1 w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicz nych orzeczonego w  związku ze 
skazaniem za przestępstwo,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 178b.  Kto, pomimo wydania przez osobę uprawnioną do kontroli ruchu drogowego, poruszającą się pojazdem 
lub znajdującą się na statku wodnym albo powietrznym, przy użyciu sygnałów dźwiękowych i  świetlnych, polecenia z a-
trzymania pojazdu mechanicznego nie zatrzymuje niezwłocznie pojazdu i  kontynuuje jazdę,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
  
Dziennik  Ustaw  – 41 – Poz. 1444  
 
 Art. 179. Kto wbrew szcze gólnemu obowiązkowi dopuszcza do ruchu pojazd mechaniczny albo inny pojazd w  stanie  
bezpośrednio zagrażającym bezpieczeństwu w  ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym lub dopuszcza do prowadzenia 
pojazdu mechanicznego albo innego pojazdu na drodze publicznej , w strefie zamieszkania lub w  strefie ruchu przez osobę 
znajdującą się w  stanie nietrzeźwości, będącą pod wpływem środka odurzającego lub osobę nieposiadającą wymaganych 
uprawnień,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do  lat 2.  
Art. 180. Kto, znajdując się w  stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, pełni czynności związ a-
ne bezpośrednio z  zapewnieniem bezpieczeństwa ruchu pojazdów mechanicznych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 180a.  Kto na drodze publicznej, w  strefie zamieszkania lub w  strefie ruchu, prowadzi pojazd mechaniczny, nie 
stosując się do decyzji właściwego organu o  cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo po zbawienia wolności do lat 2.  
Rozdział XXII  
Przestępstwa przeciwko środowisku  
Art. 181. § 1. Kto powoduje zniszczenie w  świecie roślinnym lub zwierzęcym w  znacznych rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Kto, wbrew przep isom obowiązującym na terenie objętym ochroną, niszczy albo uszkadza rośliny lub zwierzęta 
powodując istotną szkodę,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Karze określonej w  § 2 podlega także ten, kto niezal eżnie od miejsca czynu niszczy albo uszkadza rośliny lub 
zwierzęta pozostające pod ochroną gatunkową powodując istotną szkodę.  
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wo lności do lat 2.  
§ 5. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 2 lub 3  działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
Art. 182. § 1. Kto zanieczyszcza wodę, powietrze lub powierzchnię ziemi substancją albo promieniowaniem joniz u-
jącym w  takiej ilości lub w  takiej postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obn i-
żenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w  świecie roślinnym lub zwierzęcym w  znacznych 
rozmiarach,  
podlega karze pozb awienia wolności od 3  miesięcy do lat  5. 
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Jeżeli czyn określony w  § 1 został popełniony w  związku z eksploatacją instalacji działającej w  ramach zakładu, 
w zakresie korzystania ze środowiska, na które wymagane jest pozwolenie, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat  8. 
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 3 działa nieumyśln ie, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 183. § 1. Kto wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, zbiera, dokonuje odzysku, unieszkodliwia albo 
transportuje odpady lub substancje w  takich warunkach lub w  taki sposób, że może to zagrozić życi u lub zdrowiu czł o-
wieka lub spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w  świecie roślinnym lub 
zwierzęcym,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew przepisom przywozi z  zagranicy substancje zagrażające środowisku.  
§ 3. Karze określonej w  § 1 podlega, kto wbrew obowiązkowi dopuszcza do popełnienia czynu określonego w  § 1, 2 i  4. 
  
Dziennik  Ustaw  – 42 – Poz. 1444  
 
 § 4. Karze określonej w  § 1 podlega, kto wbrew przepisom przywozi odpady z  zagranicy  lub wywozi odpady za  
granicę.  
§ 5. Kto bez wymaganego zgłoszenia lub zezwolenia, albo wbrew jego warunkom przywozi z  zagranicy lub wywozi 
za granicę odpady niebezpieczne,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 6. Jeżeli sprawca czyn u określonego w  § 1–5 działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 184. § 1. Kto wyrabia, przetwarza, transportuje, przywozi z  zagranicy, wywozi za granicę, gromadzi, składuje, 
przechowuje, posi ada, wykorzystuje, posługuje się, usuwa, porzuca lub pozostawia bez właściwego zabezpieczenia mat e-
riał jądrowy albo inne źródło promieniowania jonizującego, w  takich warunkach lub w  taki sposób, że może to zagrozić 
życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodowa ć istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub znis z-
czenie w  świecie roślinnym lub zwierzęcym w  znacznych rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi dopu szcza do popełnienia czynu określonego w  § 1. 
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 lub 2  działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 185. § 1. Jeżeli następstwem czynu określonego w  art. 182 § 1 lub 3, art.  183 § 1 lub 3 lub w  art. 184 § 1 lub 2  
jest zniszczenie w  świecie roślinnym lub zwierzęcym w  znacznych rozmiarach lub istotne obniżenie jakości wody, powi e-
trza lub powierzchni ziemi, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat  8. 
§ 2. Jeżeli następstwem czynu określonego w  art. 182 § 1 lub 3, art.  183 § 1 lub 3 lub w  art. 184 § 1 lub 2  jest ciężki 
uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  art. 182 § 1 lub 3, art.  183 § 1 lub 3 lub w  art. 184 § 1 lub 2  jest śmierć 
człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
Art. 186. § 1. Kto wbrew obowiązkowi nie utrzy muje w  należytym stanie lub nie używa urządzeń zabezpieczających 
wodę, powietrze lub powierzchnię ziemi przed zanieczyszczeniem lub urządzeń zabezpieczających przed skażeniem pr o-
mienio twórczym lub promieniowaniem jonizującym,  
podlega grzywnie, karze ogran iczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto oddaje lub wbrew obowiązkowi dopuszcza do użytkowania obiekt budowlany lub 
zespół obiektów niemających wymaganych prawem urządzeń określonych w  § 1. 
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 lub 2  działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
Art. 187. § 1. Kto niszczy, poważnie uszkadza lub istotnie zmniejsza wartość przyrodniczą prawnie chronionego 
terenu lub obiektu, powodując istotną szkodę,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
Art. 188. Kto, na terenie objętym ochroną ze względów przyrodniczych lub krajobraz owych albo w  otulinie takiego 
terenu, wbrew przepisom, wznosi nowy lub powiększa istniejący obiekt budowlany albo prowadzi działalność gospoda r-
czą zagrażającą środowisku,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
  
Dziennik  Ustaw  – 43 – Poz. 1444  
 
 Rozdział XXIII  
Przestępstwa przeciwko wolności  
Art. 189. § 1. Kto pozbawia człowieka wolności,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli pozbawienie wolności trwało dłużej niż 7  dni, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od r oku do lat 10.  
§ 2a. Jeżeli pozbawienie wolności, o  którym mowa w  § 2, dotyczy osoby nieporadnej ze względu na jej wiek, stan 
psychiczny lub fizyczny, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 3. Jeżeli pozbawienie wolności, o  którym mow a w § 1–2a, łączyło się ze szczególnym udręczeniem, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
Art. 189a.  § 1. Kto dopuszcza się handlu ludźmi,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 190. § 1. Kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli 
groźba wzbudza w  zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 190a.14) § 1. Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione 
okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub i stotnie narusza jej prywatność,  
podlega karze pozbawienia w olności od 6 miesięcy do lat 8.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek, inne jej dane os o-
bowe lub inne dane, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej s zkody majątkowej 
lub osobistej.  
§ 3. Jeżeli n astępstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywd zonego na własne życie, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 d o 12.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 191. § 1. Kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w  celu zmuszenia innej osoby do określon e-
go działania, zaniechania lub znoszenia,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 1a. Tej samej karze podlega, kto w  celu określonym w  § 1 stosuje przemoc innego rodzaju uporczywie lub w spo-
sób istotnie utrudniający innej osobie korzystanie z  zajmowanego lokalu mieszkalnego.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa w  sposób określony w  § 1 w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1a następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 191a.  § 1. Kto utrwala wizerunek nagiej osoby lub osoby w  trakcie czynności seksualnej, używając w  tym celu 
wobec niej przemocy, groźby bezprawnej lub po dstępu, albo wizerunek nagiej osoby lub osoby w  trakcie czynności 
seksualnej bez jej zgody rozpowszechnia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
                                                           
14) W brzmieniu ustalonym przez art. 13 pkt 2 usta wy, o której mowa w odnośniku 13. 
  
Dziennik  Ustaw  – 44 – Poz. 1444  
 
 Art. 192. § 1. Kto wykonuje zabieg lecz niczy bez zgody pacjenta,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 193. Kto wdziera się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu albo wbrew  
żądaniu osoby uprawnionej miejsca takiego nie opuszcza,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Rozdział XXIV  
Przestępstwa przeciwko wolności sumienia i  wyznania  
Art. 194. Kto ogranicza człowieka w  przysługujących mu prawach ze względu na jego przynależność wyznaniową 
albo bezwyznaniowość,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 195. § 1. Kto złośliwie przeszkadza publicznemu wykonywaniu aktu religijneg o kościoła lub innego związku 
wyznaniowego o  uregulowanej sytuacji prawnej,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto złośliwie przeszkadza pogrzebowi, uroczystościom lub obrzędom ża łobnym.  
Art. 196. Kto obraża uczucia religijne innych osób, znieważając publicznie przedmiot czci religijnej lub miejsce 
przeznaczone do publicznego wykonywania obrzędów religijnych,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności d o lat 2.  
Rozdział XXV  
Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i  obyczajności  
Art. 197. § 1. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną osobę do obcowania płciowego,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 2. Jeżeli sprawca , w sposób określony w  § 1, doprowadza inną osobę do poddania się innej czynności seksualnej  
albo wykonania takiej czynności, podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia:  
1) wspólnie z  inną osobą , 
2) wobec małoletniego poniżej lat 15,  
3) wobec wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1–3 działa ze szczegó lnym okrucieństwem, podlega karze pozbawienia 
wolności na czas nie krótszy od lat 5.  
Art. 198. Kto, wykorzystując bezradność innej osoby lub wynikający z  upośledzenia umysłowego lub choroby psychicz -
nej brak zdolności tej osoby do rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swoim postępowaniem, do prowadza ją do 
obcowania płciowego lub do poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 199. § 1. Kto, przez nadużycie stosunku zależności lub wykorzystanie krytycznego położenia, doprowadza inną 
osobę do obcowania płciowego lub do poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności,  
podlega karz e pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 został popełniony na szkodę małoletniego, sprawca podlega karze pozbawienia wo l-
ności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Karze określonej w  § 2 podlega, kto obcuje płciowo z  małoletnim lub dopuszcz a się wobec takiej osoby innej 
czynności seksualnej albo doprowadza ją do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania, nadużywając zauf a-
nia lub udzielając w  zamian korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy.  
  
Dziennik  Ustaw  – 45 – Poz. 1444  
 
 Art. 200. § 1. Kto obcuje płc iowo z  małoletnim poniżej lat 15 lub dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności 
seksualnej lub doprowadza ją do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Kto małoletn iemu poniżej lat 15  prezentuje treści pornograficzne lub udostępnia mu przedmioty mające taki ch a-
rakter albo rozpowszechnia treści pornograficzne w  sposób umożliwiający takiemu małoletniemu zapoznanie się z  nimi, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3 . 
§ 4. Karze określonej w  § 3 podlega, kto w  celu swojego zaspokojenia seksualnego lub zaspokojenia seksualnego 
innej osoby prezentuje małoletniemu poniżej lat 15  wykonanie czynności seksualnej.  
§ 5. Karze określonej w  § 3 podlega, kto prowadzi reklamę lub  promocję działalności polegającej na rozpowszec h-
nianiu treści pornograficznych w  sposób umożliwiający zapoznanie się z  nimi małoletniemu poniżej lat 15.  
Art. 200a.  § 1. Kto w  celu popełnienia przestępstwa określonego w  art. 197 § 3 pkt 2 lub art.  200, jak  również pr o-
dukowania lub utrwalania treści pornograficznych, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomun i-
kacyjnej nawiązuje kontakt z  małoletnim poniżej lat 15, zmierzając, za pomocą wprowadzenia go w  błąd, wyzyskania 
błędu lub niezdo lności do należytego pojmowania sytuacji albo przy użyciu groźby bezprawnej, do spotkania z  nim, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Kto za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej małoletniemu poniżej lat 15  
składa propozycję obcowania płciowego, poddania się lub wykonania innej czynności seksualnej lub udziału w  produ ko-
waniu lub utrwalaniu treści pornograficznych, i  zmierza do jej realizacji,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolno ści do lat 2.  
Art. 200b.  Kto publicznie propaguje lub pochwala zachowania o  charakterze pedofilskim,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 201. Kto dopuszcza się obcowania płciowego w  stosunku do wstępnego, zstępnego, przysposobionego, prz y-
sposabiającego, brata lub siostry,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 202. § 1. Kto publicznie prezentuje treści pornograficzne w  taki sposób, że może to narzucić ich odbiór osobie, 
która tego s obie nie życzy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Kto w  celu rozpowszechniania produkuje, utrwala lub sprowadza, przechowuje lub posiada albo rozpowszec h-
nia lub prezentuje treści pornograficzne z  udziałem małoletniego albo treści pornograficzne związane z  prezentowaniem 
przemocy lub posługiwaniem się zwierzęciem, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 4. Kto utrwala treści pornograficzne z  udziałem małoletniego, podle ga karze pozbawienia wolności od r oku do lat  10. 
§ 4a. Kto przechowuje, posiada lub uzyskuje dostęp do treści pornograficznych z  udziałem małoletniego, podlega 
karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 4b. Kto produkuje, rozpowszechnia, prezentu je, przechowuje lub posiada treści pornograficzne przedstawiające 
wytworzony albo przetworzony wizerunek małoletniego uczestniczącego w  czynności seksualnej  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4c. Karze okreś lonej w  § 4b podlega, kto w  celu zaspokojenia seksualnego uczestniczy w  prezentacji treści porn o-
graficznych z  udziałem małoletniego.  
§ 5. Sąd może orzec przepadek narzędzi lub innych przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełni e-
nia przestęps tw określonych w  § 1–4b, chociażby nie stanowiły własności sprawcy.  
Art. 203. Kto, przemocą, groźbą bezprawną, podstępem lub wykorzystując stosunek zależności lub krytyczne poł o-
żenie, doprowadza inną osobę do uprawiania prostytucji,  
podlega karze pozbawien ia wolności od roku do lat 10.  
Art. 204. § 1. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej, nakłania inną osobę do uprawiania prostytucji lub jej to 
ułatwia, podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Karze określonej w  § 1 podlega, kto  czerpie korzyści majątkowe z  uprawiania prostytucji przez inną osobę.  
  
Dziennik  Ustaw  – 46 – Poz. 1444  
 
 § 3. Jeżeli osoba określona w  § 1 lub 2  jest małoletnim, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. (uchylony)  
Art. 205. (uchylony)  
Rozdział XXVI  
Przestępstwa pr zeciwko rodzinie i  opiece  
Art. 206. Kto zawiera małżeństwo, pomimo że pozostaje w  związku małżeńskim,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 207. § 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliż szą lub nad inną osobą pozostającą w  stałym 
lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 1a. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą nieporadną ze względu na jej wiek, stan psychic zny lub  
fizyczny,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 lub 1a połączony jest ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 1–2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
Art. 208. Kto rozpija małoletniego, dostarczając mu napoju alkoholowego, ułatwiając jego spożycie lub nakła niając 
go do spożycia takiego napoju,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 209. § 1. Kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem 
sądowym, ugodą zawartą prze d sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek 
tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3  świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia 
innego niż okresowe wynosi co najmniej 3  miesiące,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 1a. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych 
potrzeb życiowych,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności alb o pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub 1a następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy sp o-
łecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.  
§ 3. Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpow iednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane 
w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub 1a odbywa się z  urzędu.  
§ 4. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w  § 1, który nie p óźniej niż przed upływem 30  dni od dnia 
pierwszego przesłuchania w  charakterze podejrzanego uiścił w  całości zaległe alimenty.  
§ 5. Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli nie później niż przed upływem 30  dni od dnia pierwszego przesł u-
chania w  charakterz e podejrzanego sprawca przestępstwa określonego w  § 1a uiścił w  całości zaległe alimenty, chyba że 
wina i  społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary.  
Art. 210. § 1. Kto wbrew obowiązkowi troszczenia się o  małoletniego  poniżej lat 15 albo o  osobę nieporadną ze 
względu na jej stan psychiczny lub fizyczny osobę tę porzuca,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli następstwem czynu jest śmierć osoby określonej w  § 1, sprawca  
podlega karze pozb awienia wolności od lat 2  do 12.  
  
Dziennik  Ustaw  – 47 – Poz. 1444  
 
 Art. 211. Kto, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej 
lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.  
Art. 211a.  § 1.15) Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zajmuje się organizowaniem adopcji dzieci wbrew 
przepisom ustawy,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2.16) Tej samej karze podlega, kto, będąc o sobą, której przysługuje władza rodzicielska nad dzieckiem, wyraża 
zgodę na adopcję tego dziecka przez inną osobę:  
1) w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, zatajając ten cel przed sądem orzekającym w  postępowaniu 
w sprawie o przysposobienie, a  w przypadku wyrażenia przez rodzica zgo dy na przysposobienie dziecka w przyszłości  
bez wskazania osoby przysposabiającego – przed sądem przyjmującym oświadczenie o wyrażeniu tej zgody,  
2) z pominięciem postępowania w  sprawie o  przyspos obienie.  
§ 3.16) Tej samej karze  podlega, kto wyraża zgodę na adopcję dziecka przez siebie w  warunkach, o  których mowa 
w § 2. 
Rozdział XXVII  
Przestępstwa przeciwk o czci i  nietykalności cielesnej  
Art. 212. § 1. Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą 
osobowości prawnej o  takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w  opinii publicznej lub narazi ć na 
utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności,  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w  § 1 za pomocą środków masowego komunikowania,  
podlega grzywnie , karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. W razie skazania za przestępstwo określone w  § 1 lub 2  sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, 
Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzone go. 
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub 2  odbywa się z  oskarżenia prywatnego.  
Art. 213. § 1. Nie ma przestępstwa określonego w  art. 212 § 1, jeżeli zarzut uczyniony niepublicznie jest prawdziwy.  
§ 2. Nie popełnia przestępstwa określonego w  art. 212 § 1 lub 2, kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut:  
1) dotyczący postępowan ia osoby pełniącej funkcję publiczną lub  
2) służący obronie społecz nie uzasadnionego interesu.  
Jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego, dowód prawd y może być przeprowadzony tylko wtedy, gdy z a-
rzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego.  
Art. 214. Brak przestępstwa wynikający z  przyczyn określonych w  art. 213 nie wyłącza odpowiedzialności sprawcy 
za zniewagę ze względu na formę podniesienia lub rozgłoszenia zarzutu.  
Art. 215. Na wniosek pokrzywdzonego sąd orzeka podanie wyroku skazującego do publicznej wiadomości.  
Art. 216. § 1. Kto znieważa inną osobę w  jej obecności albo choćby pod jej nie obecnoś ć, lecz publicznie lub w zami a-
rze, aby zniewaga do osoby tej dotarła,  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
§ 2. Kto znieważa inną osobę za pomocą środków masowego komunikowania,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia w olności do roku.  
                                                           
15) Oznaczenie § 1 nadane przez art. 1 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 12. 
16) Dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 12. 
  
Dziennik  Ustaw  – 48 – Poz. 1444  
 
 § 3. Jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony odpowi e-
dział naruszeniem nietykalności cielesnej lub zniewagą wzajemną, sąd może odstąpić od wymierzenia kary.  
§ 4. W razie skazania za przestępstwo określone w  § 2 sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polski e-
go Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.  
§ 5. Ściganie odbywa się z  oskarżenia prywatnego.  
Art. 217. § 1. Kto uderza człowieka lub w  inny sposób narusza jego nietykalność cielesną,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 2. Jeżeli naruszenie nietykalności wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdz o-
ny odpowiedział na ruszeniem nietykalności, sąd może odstąpić od wymierzenia kary.  
§ 3. Ściganie odbywa się z  oskarżenia prywatnego.  
Art. 217a.  Kto uderza człowieka lub w  inny sposób narusza jego nietykalność cielesną w  związku z  podjętą przez 
niego interwencją na rzecz ochr ony bezpieczeństwa ludzi lub ochrony bezpieczeństwa lub porządku publicznego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Rozdział XXVIII  
Przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową  
Art. 218. § 1. (utracił moc)17) 
§ 1a. Kto, wykonując czynności w  sprawach z  zakresu prawa pracy i  ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub upor -
czywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wo lności albo pozbawienia wolności do lat  2. 
§ 2. Osoba określona w  § 1a, odmawiająca ponownego przyjęcia do pracy, o  której przywróceniu orzekł właściwy organ,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Osoba okreś lona w  § 1a, która będąc zobowiązana orzeczeniem sądu do wypłaty wynagrodzenia za pracę lub 
innego świadczenia ze stosunku pracy, obowiązku tego nie wykonuje,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat  3. 
Art. 218a.  Kto, złośliwie lub uporczywie:  
1) wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z  handlem w  niedziele i  święta, powierza wyk o-
nywanie pracy w  handlu lub wykonywanie czynności związanych z  handlem pracownikowi lub zatrudnionemu,  
2) wbrew zakazowi h andlu oraz wykonywania czynności związanych z  handlem po godzinie 1400 w dniu 24  grudnia lub 
w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy, powierza wykonywanie pracy w  handlu lub 
wykonywanie czynności związanych z  handlem pracownikowi l ub zatrudnionemu,  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
Art. 219. Kto narusza przepisy prawa o  ubezpieczeniach społecznych, nie zgłaszając, nawet za zgodą zainteresow a-
nego, wymaganych danych albo zgłaszając nieprawdziwe dane mające wpływ na pr awo do świadczeń albo ich wysokość,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 220. § 1. Kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i  higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku 
i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Nie podlega karze sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.  
                                                           
17) Z dniem 31  maja 2012  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 18  listopada 2010  r. sygn. akt P 29/09  (Dz. U. 
poz. 1474).  
  
Dziennik  Ustaw  – 49 – Poz. 1444  
 
 Art. 221. Kto wbrew obowiązkowi nie zawiadamia w  terminie właściwego organu o  wypadku przy pracy lub chor o-
bie zawodowej albo nie sporządza lub nie przedstawia wymaga nej dokumentacji,  
podlega grzywnie do 180  stawek dziennych albo karze ograniczenia wolności.  
Rozdział XXIX  
Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego  
Art. 222. § 1. Kto narusza nietykalność cielesną funkcjonari usza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej 
podczas lub w  związku z  pełnieniem obowiązków służbowych,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 wywołało niewłaściwe zachowanie się funkcjonariusza lub osoby do pomocy mu 
przybranej, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
Art. 223. § 1. Kto, działając wspólnie i  w porozumieniu z  inną osobą lub używając broni palnej, noża lub innego p o-
dobnie niebezpiecznego przedmiotu albo środka obezwładniającego, dopuszcza się czynnej napaści na funkcjonariusza 
publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną podczas lub w  związku z  pełnieniem obowiązków służbowych,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli w  wyniku czynnej napaści nastąpił skutek w  postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu funkcjonariusza 
publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
Art. 224. § 1. Kto prze mocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności urzędowe organu administracji 
rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto stosuje przemoc lub groźbę b ezprawną w  celu zmuszenia funkcjonariusza public z-
nego albo osoby do pomocy mu przybranej do przedsięwzięcia lub zaniechania prawnej czynności służbowej.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 2 jest skutek określony w  art. 156 § 1 lub w  art. 157 § 1, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 224a.  Kto wiedząc, że zagrożenie nie istnieje, zawiadamia o  zdarzeniu, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu 
osób lub mieniu w  znacznych rozmiarach lub stwarza sytuację, mającą wywoł ać przekonanie o  istnieniu takiego zagroż e-
nia, czym wywołuje czynność instytucji użyteczności publicznej lub organu ochrony bezpieczeństwa, porządku public z-
nego lub zdrowia mającą na celu uchylenie zagrożenia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesię cy do lat 8.  
Art. 224b.  W razie skazania za przestępstwo określone w  art. 224a sąd orzeka:  
1) nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w  wysokości co najmniej 10  000 zł oraz  
2) świadczenie pieniężne wymienione w  art. 39 pkt 7 w wysokości co najmniej 10  000 zł. 
Art. 225. § 1. Kto osobie uprawnionej do przeprowadzania kontroli w  zakresie ochrony środowiska lub osobie prz y-
branej jej do pomocy udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służbowej,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega , kto osobie uprawnionej do kontroli w  zakresie inspekcji pracy lub osobie przybranej 
jej do pomocy udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służbowej.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Tej samej karze podlega, kto osobie upoważnionej do przeprowadzania czynności w  zakresie nadzoru i  kontroli 
w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej lub w  placówkach zapewniających całodobową opiekę osobom ni e-
pełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w  podeszłym wieku udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności słu ż-
bowych.  
Art. 226. § 1. Kto znieważa funkcjonariusza publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną, podczas i  w związku 
z pełnieniem obowiązków służbowych,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
  
Dziennik  Ustaw  – 50 – Poz. 1444  
 
 § 2. Przepis art.  222 § 2 stosuje  się odpowiednio.  
§ 3. Kto publicznie znieważa lub poniża konstytucyjny organ Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 227. Kto, podając się za funkcjonariusza publicznego albo wyzysk ując błędne przeświadczenie o  tym innej osoby,  
wykonuje czynność związaną z  jego funkcją,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 228. § 1. Kto, w  związku z  pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej 
obietnicę,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Kto, w  związku z  pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę za 
zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat  10. 
§ 4. Karze określonej w  § 3 podlega także ten, kto, w  związku z  pełni eniem funkcji publicznej, uzależnia wykonanie 
czynności służbowej od otrzymania korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy lub takiej korzyści żąda.  
§ 5. Kto, w  związku z  pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową znacznej wartośc i albo jej obie t-
nicę,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12. 
§ 6. Karom określonym w  § 1–5 podlega odpowiednio także ten, kto, w  związku z  pełnieniem funkcji publicznej 
w państwie obcym lub w  organizacji międzynarodowej, przyjmuje korzyść mająt kową lub osobistą albo jej obietnicę lub 
takiej korzyści żąda, albo uzależnia wykonanie czynności służbowej od jej otrzymania.  
Art. 229. § 1. Kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną  
w związku z pełnieniem tej funkcji,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa , aby skłonić osobę pełniącą funkcję publiczną do naruszenia 
przepisów prawa lub udziela albo obiecuje udzielić takiej osobie korzyści majątkowej lub osobistej za naruszenie przep i-
sów prawa,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat  10. 
§ 4. Kto os obie pełniącej funkcję publiczną, w  związku z  pełnieniem tej funkcji, udziela albo obiecuje udzielić korzyści  
majątkowej znacznej wartości,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 5. Karom określonym w  § 1–4 podlega odpowiednio także ten, kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści mają t-
kowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną w  państwie obcym lub w  organizacji międzynarodowej, w  związku 
z pełnieniem tej funkcji.  
§ 6. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w  § 1–5, jeż eli korzyść majątkowa lub osobista albo ich 
obietnica zostały przyjęte przez osobę pełniącą funkcję publiczną, a  sprawca zawiadomił o  tym fakcie organ powołany do 
ścigania przestępstw i  ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o  nim się dowiedział.  
Art. 230. § 1. Kto, powołując się na wpływy w  instytucji państwowej, samorządowej, organizacji międzynarodowej 
albo krajowej lub w  zagranicznej jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi albo wywołując przek o-
nanie innej  osoby lub utwierdzając ją w  przekonaniu o  istnieniu takich wpływó w, podejmuje się pośrednictwa w załatwi e-
niu sprawy w  zamian za korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
  
Dziennik  Ustaw  – 51 – Poz. 1444  
 
 § 2. W wypadku mn iejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 230a.  § 1. Kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobi stej w  zamian za pośrednictwo w za-
łatwieniu  sprawy w  instytucji państwowej, samorządowej, organizacji międzynarodowej albo krajowej lub w  zagranicz nej 
jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, polegające na bezprawnym wywarciu wpływu na decyzję, 
działanie lub zaniechanie osoby pe łniącej funkcję publiczną, w  związku z  pełnieniem tej funkcji,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Nie podl ega karze sprawca przestępstwa określonego w  § 1 albo w  § 2, jeżeli korzyść majątkowa lub osobista  
albo ich obietnica zostały przyjęte, a  sprawca zawiadomił o  tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw i  ujawnił 
wszystkie istotne okoliczności przes tępstwa, zanim organ ten o  nim się dowiedział.  
Art. 231. § 1. Funkcjonariusz publiczny, który, przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, 
działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3 . 
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w  § 1 w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa nieumyślnie i  wyrządza istotną szkodę , 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4. Przepisu §  2 nie stosuje się, jeżeli czyn wyczerpuje znamiona czynu zabronionego określonego w  art. 228. 
Art. 231a.  Z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy  publicznych podczas lub w  związku z  pełnieniem 
obowiązków służbowych funkcjonariusz publiczny korzysta również wtedy, jeżeli bezprawny zamach na jego osobę z o-
stał podjęty z  powodu wykonywanego przez niego zawodu lub zajmowanego stanowiska.  
Art. 231b.  § 1. Osoba, która w  obronie koniecznej odpiera zamach na jakiekolwiek cudze dobro chronione prawem, 
chroniąc bezpieczeństwo lub porządek publiczny, korzysta z  ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy public z-
nych.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się, jeż eli czyn sprawcy zamachu skierowany przeciwko osobie odpierającej zamach 
godzi wyłącznie w  cześć lub godność tej osoby.  
Rozdział XXX  
Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości  
Art. 232. § 1. Kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynnośc i urzędowe sądu,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega sprawca przestępstwa określonego w  § 1, popełnionego na szkodę międzynarodowego tr y-
bunału karnego lub jego organu działającego na podstawie umowy międzynarodowej, której Rzeczpospolita Polska jest str o-
ną, albo powołanego przez organizację międzynarodową ukonstytuowaną umową ratyfikowaną przez Rzeczpospolitą Polską.  
Art. 233. § 1. Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w  postępowaniu sądowym lub w  innym postępow a-
niu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 1a. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę z  obawy przed odpowie dzialn o-
ścią karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Warunkiem odpowiedzialności jest, aby przyjmujący zeznanie, działając w  zakresie swoich uprawnień, uprz e-
dził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 52 – Poz. 1444  
 
 § 3. Nie podlega karze za czyn określony w  § 1a, kto składa fałszywe zeznanie, nie wiedząc o  prawie odmowy z e-
znania lub odpowiedzi na pytania.  
§ 4. Kto, jako biegły, rzeczo znawca lub tłumacz, przedstawia fałszywą opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie mające 
służyć za dowód w  postępowaniu określonym w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4a. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 4 działa nieumyślnie, naraż ając na istotną szkodę interes publiczny,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 5. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli:  
1) fałszywe zeznanie, opinia, ekspertyza lub tłumaczenie dotyczy oko liczności niemogących mieć wpływu na rozstrzyg -
nięcie  sprawy,  
2) sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie, opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie, zanim nastąpi, chociażby nie -
prawomocne , rozstrzygnięcie sprawy.  
§ 6. Przepisy §  1–3 oraz 5  stosuje się o dpowiednio do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis 
ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.  
Art. 234. Kto, przed organem powołanym do ścigania lub orzekania w  sprawach o  przestępstwo, w  tym i przestę p-
stwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dyscyplinarne, fałszywie oskarża inną osobę o  popeł -
nienie  tych czynów zabronionych lub przewinienia dyscyplinarnego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawie nia wolności do lat 2.  
Art. 235. Kto, przez tworzenie fałszywych dowodów lub inne podstępne zabiegi, kieruje przeciwko określonej os o-
bie ściganie o  przestępstwo, w  tym i  przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dy s-
cyplinarn e albo w  toku postępowania zabiegi takie przedsiębierze,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 236. § 1. Kto zataja dowody niewinności osoby podejrzanej o  popełnienie przestępstwa, w  tym i  przestępstwa 
skarbowego, wykroczenia, wykroczenia skarb owego lub przewinienia dyscyplinarnego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Nie podlega karze, kto zataja dowody niewinności z  obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu 
samemu lub jego najbliższym.  
Art. 237. Przepis art.  233 § 5 pkt 2 stosuje się odpowiednio do przestępstw określonych w  art. 234, art.  235 oraz 
w art. 236 § 1. 
Art. 238. Kto zawiadamia o  przestępstwie, lub o  przestępstwie skarbowym organ powołany do ścigania wiedząc, że 
przestępstwa n ie popełniono,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 239. § 1. Kto utrudnia lub udaremnia postępowanie karne, pomagając sprawcy przestępstwa, w  tym i  przestę p-
stwa skarbowego uniknąć odpowiedzialności karnej,  w szczególności kto sprawcę ukrywa, zaciera ślady przestępstwa, 
w tym i  przestępstwa skarbowego albo odbywa za skazanego karę,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Nie podlega karze sprawca, który ukrywa osobę najbliższą.  
§ 3. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli sprawca 
udzielił pomocy osobie najbliższej albo działał z  obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego 
najbliższym.  
Art. 240. § 1. Kto, mając  wiarygodną wiadomość o  karalnym przygotowaniu albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu 
zabronionego określonego w  art. 118, art.  118a, art.  120–124, art.  127, art.  128, art.  130, art.  134, art.  140, art.  148, art.  156, 
art. 163, art.  166, art.  189, art.  197 § 3 lub 4, art.  198, art.  200, art.  252 lub przestępstwa o  charakterze terrorystycznym, 
nie zawiadamia niezwłocznie organu powołanego do ścigania przestępstw,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
  
Dziennik  Ustaw  – 53 – Poz. 1444  
 
 § 2. Nie popełnia przestępstwa określonego w  § 1, kto zaniechał zawiadomienia, mając dostateczną podstawę do 
przypuszczenia, że wymieniony w  § 1 organ wie o  przygotowywanym, usiłowanym lub dokonanym czynie zabronionym; 
nie popełnia przestępstwa również ten, kto zapobiegł popełnieniu przygotowywanego lub usiło wanego czynu zabronion e-
go określonego w  § 1. 
§ 2a. Nie podlega karze pokrzywdzony czynem wymienionym w  § 1, który zaniechał zawiadomienia o  tym czynie.  
§ 3. Nie podlega karze, kto zaniechał zawiadomienia z  obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu 
lub jego najbliższym.  
Art. 241. § 1. Kto bez zezwolenia rozpowszechnia publicznie wiadomości z  postępowania przygotowawczego, z a-
nim zostały ujawnione w  postępowaniu sądowym,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia publicznie wiadomości z  rozprawy sądowej prowadzonej z  wyłą-
czeniem jawności.  
Art. 242. § 1. Kto uwalnia się sam, będąc pozbawionym wolności na podstawie orzeczenia sądu lub prawnego nak a-
zu wydanego pr zez inny organ państwowy,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Kto, korzystając z  zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego bez dozoru albo 
zakładu psychiatrycznego dysponujące go warunkami podstawowego zabezpieczenia, bez usprawiedliwionej przyczyny 
nie powróci najpóźniej w  ciągu 3  dni po upływie wyznaczonego terminu,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Karze określonej w  § 2 podlega, kto, korzystając z  przerwy w  odbywaniu kary pozbawienia wolności, bez uspra -
wiedliwionej przyczyny nie powróci do zakładu karnego najpóźniej w  ciągu 3  dni po upływie wyznaczonego terminu.  
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa w porozumieniu z  innymi osobami, używa przemocy lub grozi jej 
użyciem albo uszkadza miejsce zamknięcia,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 243. Kto osobę pozbawioną wolności na podstawie orzeczenia sądu lub prawnego nakazu wydanego przez inny 
organ państwowy uwalnia lub ułatwia jej ucieczkę,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 244. Kto nie stosuje się do orzeczonego przez sąd zakazu zajmowania stanowiska, wykonywania zawodu, pr o-
wadzenia działalności, wykonywania czynności wym agających zezwolenia, które są związane z  wykorzystywaniem zwi e-
rząt lub oddziaływaniem na nie, prowadzenia pojazdów, wstępu do ośrodków gier i  uczestnictwa w  grach hazardowych, 
wstępu na imprezę masową, przebywania w  określonych środowiskach lub miejscach,  nakazu okresowego opuszczenia 
lokalu zajmowanego wspólnie z  pokrzywdzonym, zakazu kontaktowania się z  określonymi osobami, zakazu zbliżania się 
do określonych osób lub zakazu opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, zakazu posiadania wszelki ch 
zwierząt albo określonej kategorii zwierząt albo nie wykonuje zarządzenia sądu o  ogłoszeniu orzeczenia w  sposób w  nim 
przewidziany,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 244a.  § 1. Kto nie stosuje się do orzeczonego w  związku z  zakazem wstępu na imprezę masową obowiązku 
przebywania w  miejscu stałego pobytu lub obowiązku stawiennictwa w  jednostce organizacyjnej Policji lub w  miejscu 
określonym przez właściwego, ze względu na miejsce zamieszkania osoby skazanej albo ukaranej, kome ndanta powiat o-
wego, rejonowego lub miejskiego Policji, w  czasie trwania imprezy masowej,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto udaremnia lub utrudnia kontrolowanie, w  systemie do zoru elektronicznego, orz e-
czonego wobec niego obowiązku, o  którym mowa w  § 1. 
Art. 244b.  § 1. Kto nie stosuje się do określonych w  ustawie obowiązków związanych z  orzeczonym wobec niego 
środkiem zabezpieczającym,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolnoś ci albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bezprawnie udaremnia wykonywanie orzeczonego wobec innej osoby środka z a-
bezpieczającego w  postaci elektronicznej kontroli miejsca pobytu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 54 – Poz. 1444  
 
 Art. 245. Kto używa przemocy lub groźby bezpr awnej w  celu wywarcia wpływu na świadka, biegłego, tłumacza, 
oskarżyciela albo oskarżonego lub w  związku z  tym narusza jego nietykalność cielesną,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 246. Funkcjonariusz publiczny lub ten, który działając na jego polecenie w  celu uzyskania określonych zeznań, 
wyjaśnień, informacji lub oświadczenia stosuje przemoc, groźbę bezprawną lub w  inny sposób znęca się fizycznie lub 
psychicznie nad inną osobą,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do la t 10. 
Art. 247. § 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą prawnie pozbawioną wolności,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem,  
podlega karze pozbawienia  wolności od ro ku do lat 10.  
§ 3. Funkcjonariusz publiczny, który wbrew obowiązkowi dopuszcza do popełnienia czynu określonego w  § 1 lub 2,  
podlega karze określonej w  tych przepisach.  
Art. 247a.  Przepisy art.  233–237 oraz art.  239, 245 i  246 stosuje się odpowiednio do czynu popełnionego w  związku 
z postępowaniem przed międzynarodowym trybunałem karnym lub jego organem działającym na podstawie umowy między - 
narodowej, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, albo powołanym przez organizację międzynarodową ukonstytuowaną 
umową ratyfikowaną przez Rzeczpospolitą Polską.  
Rozdział XXXI  
Przestępstwa przeciwko wyborom i  referendum  
Art. 248. Kto w  związku z  wyborami do Sejmu, do Senatu, wyborem Prezydenta  Rzeczypospolitej Polskiej, wyb o-
rami do Parlamentu Europejskiego, wyborami organów samorządu terytorialnego lub referendum:  
1) sporządza listę kandydujących lub głosujących, z  pominięciem uprawnionych lub  wpisaniem nieuprawnionych,  
2) używa podstępu celem nieprawidłowego sporządzenia listy kandydujących lub głosujących, protokołów lub innych 
dokumentów wyborczych albo referendalnych,  
3) niszczy, uszkadza, ukrywa, przerabia lub podrabia protokoły lub inne dokumenty wyborcze albo referendalne,  
4) dopuszcza si ę nadużycia lub dopuszcza do nadużycia przy przyjmowaniu lub  obliczaniu głosów,  
5) odstępuje innej osobie przed zakończeniem głosowania niewykorzystaną kartę do  głosowania lub pozyskuje od innej 
osoby w  celu wykorzystania w  głosowaniu niewykorzystaną kartę  do głosowania,  
6) dopuszcza się nadużycia w  sporządzaniu list z  podpisami obywateli zgłaszających kandydatów w  wyborach lub 
inicjujących referendum  
– podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 249. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem przes zkadza:  
1) odbyciu zgromadzenia poprzedzającego głosowanie,  
2) swobodnemu wykonywaniu prawa do kandydowania lub głosowania,  
3) głosowaniu lub obliczaniu głosów,  
4) sporządzaniu protokołów lub innych dokumentów wyborczych albo referendalnych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 250. Kto, przemocą, groźbą bezprawną lub przez nadużycie stosunku zależności, wywiera wpływ na sposób 
głosowania osoby uprawnionej albo zmusza ją do głosowania lub powstrzymuje od głosowania,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 250a.  § 1. Kto, będąc uprawniony do głosowania, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo takiej korz y-
ści żąda za głosowanie w  określony sposób,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5 . 
  
Dziennik  Ustaw  – 55 – Poz. 1444  
 
 § 2. Tej samej karze podlega, kto udziela korzyści majątkowej lub osobistej osobie uprawnionej do głosowania, aby 
skłonić ją do głosowania w  określony sposób lub za głosowanie w  określony sposób.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w § 1 lub 2  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w  § 1 albo w  § 3 w związku z  § 1 zawiadomił organ powołany do śc i-
gania o  fakcie przestępstwa i  okolicznościach jego p opełnienia, zanim organ ten o  nich się dowiedział, sąd stosuje na d-
zwyczajne złagodzenie kary, a  nawet może odstąpić od jej wymierzenia.  
Art. 251. Kto, naruszając przepisy o  tajności głosowania, wbrew woli głosującego zapoznaje się z  treścią jego głosu,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Rozdział XXXII  
Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu  
Art. 252. § 1. Kto bierze lub przetrzymuje zakładnika w  celu zmuszenia organu państwowego lub samorządowego, 
instytu cji, organizacji, osoby fizycznej lub prawnej albo grupy osób do określonego zachowania się,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 łączył się ze szczególnym udręczeniem zakładnika, sprawca  
podlega  karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 4. Nie podlega karze za przestępstwo określone w  § 1, kto odstąpił od zamiaru wymuszenia i  zwolnił zakładnika.  
§ 5. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary wobec sprawcy czynu określonego w  § 2, który odstąpił 
od zamiaru wymuszenia i  zwolnił zakładnika, a  stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary,  jeżeli odstąpienie od zamiaru 
wymuszenia i  zwolnienie zakładnika nastąpiło dobrowolnie.  
Art. 253. (uchylony)  
Art. 254. § 1. Kto bierze czynny udział w  zbiegowisku wiedząc, że jego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają 
się gwałtownego zamachu na osobę lu b mienie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli następstwem gwałtownego zamachu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu, uczestnik 
zbiegowiska określony w  § 1, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 254a.  Kto zabiera, niszczy, uszkadza lub czyni niezdatnym do użytku element wchodzący w  skład sieci wod o-
ciągowej, kanalizacyjnej, ciepłowniczej, elektroenergetycznej, gazowej, telekomunikacyjnej albo linii kolejowej, tramw a-
jowej, trolejbusowej lub linii metra, powodując przez to zakłócenie działania całości lub części sieci albo linii,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 255. § 1. Kto publicznie nawołuje do popełnienia występku lub przestępstwa skarbowego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Kto publicznie nawołuje do popełnienia zbrodni,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Kto publicznie pochwala popełnienie przestępstwa,  
podlega grzywnie do 180  stawek dziennyc h, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
  
Dziennik  Ustaw  – 56 – Poz. 1444  
 
 Art. 255a.  § 1. Kto rozpowszechnia lub publicznie prezentuje treści mogące ułatwić popełnienie przestępstwa o  cha-
rakterze terrorystycznym w  zamiarze, aby przestępstwo takie zostało popełnion e, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w  celu popełnienia przestępstwa o  charakterze terrorystycznym uczestniczy w  szko-
leniu  mogącym umożliwić popełnienie takiego przestępstwa.  
Art. 256. § 1. Kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści 
na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozba wienia wolności do lat 2.  
§ 2.18) Tej samej karze podlega, kto w  celu rozpowszechniania produkuje, utrwala lub sprowadza, nabywa, przech o-
wuje, posiada, prezentuje, przewozi lub przesyła druk, nagranie lub inny przedmiot, zawierające treść określoną w  § 1 
albo będące nośnikiem symboliki faszystowskiej, komunistycznej lub innej totalitarnej.  
§ 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego określonego w  § 2, jeżeli dopuścił się tego czynu 
w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerski ej lub naukowej.  
§ 4. W razie skazania za przestępstwo określone w  § 2 sąd orzeka przepadek przedmiotów, o  których mowa w  § 2, 
chociażby nie stanowiły własności sprawcy.  
Art. 257. Kto publicznie znieważa grupę ludności albo poszczególną osobę z  powodu jej przynależności narodowej, 
etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z  powodu jej bezwyznaniowości lub z  takich powodów narusza nietykalność cielesną  
innej osoby,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 258. § 1. Kto bierze udział w  zorganizowanej grup ie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa 
lub przestępstwa skarbowego,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli grupa albo związek określone w  § 1 mają charakter zbrojny albo mają na celu popełnienie przestępst wa 
o charakterze terrorystycznym, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat  8. 
§ 3. Kto grupę albo związek określone w  § 1 w tym mające charakter zbrojny zakłada lub taką grupą albo związkiem 
kieruje,  
podlega karze pozbawienia wolnoś ci od roku do lat 10.  
§ 4. Kto grupę albo związek mające na celu popełnienie przestępstwa o  charakterze terrorystycznym zakłada lub taką 
grupą lub związkiem kieruje,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
Art. 259. Nie podlega kar ze za przestępstwo określone w  art. 258, kto dobrowolnie odstąpił od udziału w  grupie albo 
związku i  ujawnił przed organem powołanym do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu 
lub zapobiegł popełnieniu zamierzonego przestępst wa, w  tym i  przestępstwa skarbowego.  
Art. 259a.  Kto przekracza granicę Rzeczypospolitej Polskiej w  celu popełnienia na terytorium innego państwa prz e-
stępstwa o  charakterze terrorystycznym lub przestępstwa określonego w  art. 255a lub art.  258 § 2 lub 4,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 259b.  Na wniosek prokuratora sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet może warunkowo zawiesić 
jej wykonanie w  stosunku do sprawcy przestępstwa określonego w  art. 259a, który dobrowol nie odstąpił od:  
1) popełnienia na terytorium innego państwa przestępstwa o  charakterze terrorystycznym lub przestępstwa określonego 
w art. 255a lub art.  258 § 2 lub 4 i  ujawnił przed organem powołanym do ścigania przestępstw wszystkie istotne ok o-
liczności  popełnienia czynu lub zapobiegł popełnieniu zamierzonego przestępstwa;  
                                                           
18) Utracił moc z  dniem 3  sierpnia 2011  r., w  części obejmującej wyrazy: „albo będące nośnikiem symboliki faszystowskiej, komun i-
stycznej lub innej totalitarnej”, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 19  lipca 2011  r. sygn. akt K 11/10  (Dz. U. 
poz. 964).  
  
Dziennik  Ustaw  – 57 – Poz. 1444  
 
 2) pomocnictwa innym osobom w  popełnieniu przestępstwa określonego w  art. 259a i  ujawnił przed organem powo -
łanym do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnienia czy nu, w  szczególności informacje o  oso-
bach, które popełniły przestępstwa określone w  art. 259a.  
Art. 260. Kto przemocą lub groźbą bezprawną udaremnia przeprowadzenie odbywanego zgodnie z  prawem zebr a-
nia, zgromadzenia lub pochodu albo takie zebranie, zgromadz enie lub pochód rozprasza,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 261. Kto znieważa pomnik lub inne miejsce publiczne urządzone w  celu upamiętnienia zdarzenia historycznego 
lub uczczenia osoby,  
podlega grzywn ie albo karze ograniczenia wolności.  
Art. 262. § 1. Kto znieważa zwłoki, prochy ludzkie lub miejsce spoczynku zmarłego,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Kto ograbia zwłoki, grób lub inne miejsce spoczyn ku zmarłego,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 263. § 1. Kto bez wymaganego zezwolenia wyrabia broń palną albo amunicję lub nią handluje,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Kto bez wymaganego zezwolenia  posiada broń palną lub amunicję,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Kto, mając zezwolenie na posiadanie broni palnej lub amunicji, udostępnia lub przekazuje ją osobie nieupra w-
nionej,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolnoś ci albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4. Kto nieumyślnie powoduje utratę broni palnej lub amunicji, która zgodnie z  prawem pozostaje w  jego dyspozycji,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 264. § 1. (uchy lony)  
§ 2. Kto wbrew przepisom przekracza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, używając przemocy, groźby, podstępu lub 
we współdziałaniu z  innymi osobami,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Kto organizuje innym osobom przekraczanie wbrew przepisom granicy Rzeczypospolitej Polskiej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 264a.  § 1. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, umożliwia lub ułatwia innej osobie pobyt 
na terytorium Rzeczypospolitej Polsk iej wbrew przepisom,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy sprawca nie osiągnął korzyści majątkowej, sąd może zastosować nadzwycza j-
ne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
Rozdział XXX III 
Przestępstwa przeciwko ochronie informacji  
Art. 265. § 1. Kto ujawnia lub wbrew przepisom ustawy wykorzystuje informacje niejawne o  klauzuli „tajne” lub 
„ściśle tajne”,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli informację o kreśloną w  § 1 ujawniono osobie działającej w  imieniu lub na rzecz podmiotu zagranicznego, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Kto nieumyślnie ujawnia informację określoną w  § 1, z którą zapoznał się w  związku z  pełnieni em funkcji pub - 
licznej lub otrzymanym upoważnieniem,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
  
Dziennik  Ustaw  – 58 – Poz. 1444  
 
 Art. 266. § 1. Kto, wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie zobowiązaniu, ujawnia lub wykorzystuje 
informację, z  którą zapoznał się w  związku z  pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, 
gospodarczą lub naukową,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Funkcjonariusz publiczny, który ujawnia o sobie nieuprawnionej informację niejawną o  klauzuli „zastrzeżone” 
lub „poufne” lub informację, którą uzyskał w  związku z  wykonywaniem czynności służbowych, a  której ujawnienie może 
narazić na szkodę prawnie chroniony interes,  
podlega karze pozbawienia woln ości do lat 3.  
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 267. § 1. Kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do informacji dla niego nieprzeznaczonej, otwierając zamknięte 
pismo, podłączając się do sieci telekomunikacyjnej lub przełamując albo omijając elektroniczne, magnetyczne, inform a-
tyczne lub inne szczególne jej zabezpieczenie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bez upraw nienia uzyskuje dostęp do całości lub części systemu informatycznego.  
§ 3. Tej samej karze podlega, kto w  celu uzyskania informacji, do której nie jest upraw niony, zakłada lub posługuje 
się urządzeniem pod słuchowym, wizualnym albo innym urzą dzeniem lub oprogramowaniem.  
§ 4. Tej samej karze podlega, kto informację uzyskaną w  sposób określony w  § 1–3 ujawnia innej osobie.  
§ 5. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1–4 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 268. § 1. Kto, nie będąc do tego uprawnionym, n iszczy, uszkadza, usuwa lub zmienia zapis istotnej informacji 
albo w  inny sposób udaremnia lub znacznie utrudnia osobie uprawnionej zapoznanie się z  nią, 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Jeżeli czyn okr eślony w  § 1 dotyczy zapisu na infor matycznym nośniku danych, sprawca podlega karze po -
zbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Kto, dopuszczając się czynu określonego w  § 1 lub 2, wyrządza znaczną szkodę majątkową,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesię cy do lat 5.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1–3 następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 268a.  § 1. Kto, nie będąc do tego uprawnionym, niszczy, uszkadza, usuwa, zmienia lub utrudnia dostęp do 
danych informatycznych albo w  istotnym stopniu zak łóca lub uniemożliwia automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub 
przekazywanie takich danych,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Kto, dopuszczając się czynu określonego w  § 1, wyrządza znaczną szkodę majątkową,  
podlega karze pozbawienia wol ności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub 2  następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 269. § 1. Kto niszczy, uszkadza, usuwa lub zmienia dane informatyczne o  szczególnym znaczeniu dla obronn o-
ści kraju, bezpieczeństwa w  komunikacji, funkcjonowania administracji rządowej, innego organu państwowego lub inst y-
tucji państwowej albo samorządu terytorialnego albo zakłóca lub uniemożliwia automatyczne przetwarzanie, gromadzenie 
lub przekazywanie takich danych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto dopuszcza się czynu określonego w  § 1, niszcząc albo wymieniając informatyczny 
nośnik danych lub niszcząc albo uszkadzając urządzenie służące do automatycznego przetwarzania, gromadzenia lub 
przekazywania danych informatycznych.  
Art. 269a.  Kto, nie będąc do tego uprawnionym, przez transmisję, zniszczenie, usunięcie, uszkodzenie, utrudnienie 
dostępu lub zmianę danych informatycznych, w  istotnym stopniu zakłóca pracę systemu info rmatycznego, systemu tele -
informatycznego lub sieci teleinformatycznej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
  
Dziennik  Ustaw  – 59 – Poz. 1444  
 
 Art. 269b.  § 1. Kto wytwarza, pozyskuje, zbywa lub udostępnia innym osobom urządzenia lub programy komput e-
rowe przystosowane do popełnienia przestępstwa określonego w  art. 165 § 1 pkt 4, art.  267 § 3, art.  268a §  1 albo §  2 
w związku z  § 1, art.  269 § 1 lub 2 albo art.  269a, a  także hasła komputerowe, kody dostępu lub inne dane umożliwiające 
nieuprawniony dostęp do informacji pr zechowywanych w  systemie informatycznym, systemie teleinformatycznym lub 
sieci teleinformatycznej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 1a. Nie popełnia przestępstwa określonego w  § 1, kto działa wyłącznie w  celu zabezpieczenia syst emu inform a-
tycznego, systemu teleinformatycznego lub sieci teleinformatycznej przed popełnieniem przestępstwa wymienionego 
w tym przepisie albo opracowania metody takiego zabezpieczenia.  
§ 2. W razie skazania za przestępstwo określone w  § 1, sąd orzeka prz epadek określonych w  nim przedmiotów, 
a może orzec ich przepadek, jeżeli nie stanowiły własności sprawcy.  
Art. 269c.  Nie podlega karze za przestępstwo określone w  art. 267 § 2 lub art.  269a, kto działa wyłącznie w  celu 
zabezpieczenia systemu informatyczneg o, systemu teleinformatycznego lub sieci teleinformatycznej albo opracowania 
metody takiego zabezpieczenia i  niezwłocznie powiadomił dysponenta tego systemu lub sieci o  ujawnionych zagro że-
niach, a  jego działanie nie naruszyło interesu publicznego lub pry watnego i  nie wyrządziło szkody.  
Rozdział XXXIV  
Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów  
Art. 270. § 1. Kto, w  celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako aute n-
tycznego używa,  
podlega grzywnie, karze ograni czenia wolności albo pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wypełnia blankiet, opatrzony cudzym podpisem, niezgodnie z  wolą podpisanego 
i na jego szkodę albo takiego dokumentu używa.  
§ 2a. W wypadku mniejszej wagi, s prawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  § 1, 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 270a.  § 1. Kto, w celu użycia za autentyczną, podrabia lub przerabia fakturę w  zakresie okoliczności faktyc z-
nych mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości należności publicznoprawnej lub jej zwrotu albo zwrotu innej 
należności o  charakterze podatkowym lub takiej fa ktury jako autentycznej używa,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w  § 1 wobec faktury lub faktur, zawierających kwotę należ -
ności ogółem, której wartość lub łączna wartość jest wię ksza niż pięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej war -
tości, albo z  popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określon ego w  § 1 lub 2  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 271. § 1. Funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza 
w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znacze nie prawne,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
§ 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w  § 1 w celu osiągnięcia korzyści majątkowe j lub osobistej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
  
Dziennik  Ustaw  – 60 – Poz. 1444  
 
 Art. 271a.  § 1. Kto wystawia fakturę lub faktury, zawierające kwotę należności ogółem, której wartość lub łączna 
wartość jest znaczna, poświadczając nieprawdę co do okoliczności fa ktycznych mogących mieć znaczenie dla określenia 
wysokości należności publicznoprawnej lub jej zwrotu albo zwrotu innej należności o  charakterze podatkowym lub takiej 
faktury lub faktur używa,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w  § 1 wobec faktury lub faktur, zawierających kwotę należ -
ności ogółem, której wartość lub łączna wartość jest większa niż pięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej war -
tości, albo z  popełnienia przes tępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w  § 1 lub 2  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 272. Kto wyłudza poświadczen ie nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w  błąd funkcjonariusza publiczn e-
go lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 273. Kto używa dokumentu określonego w  art. 271 lub 272,  
podlega grzywnie,  karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 274. Kto zbywa własny lub cudzy dokument stwierdzający tożsamość,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 275. § 1. Kto posługuje się dokumentem stwierdzającym tożsamość innej osoby albo jej prawa majątkowe lub 
dokument taki kradnie lub go przywłaszcza,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bezprawnie przewozi,  przenosi lub przesyła za granicę dokument stwierdzający 
tożsamość innej osoby albo jej prawa majątkowe.  
Art. 276. Kto niszczy, uszkadza, czyni bezużytecznym, ukrywa lub usuwa dokument, którym nie ma prawa wyłąc z-
nie rozporządzać,  
podlega grzywnie, karze og raniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 277. Kto znaki graniczne niszczy, uszkadza, usuwa, przesuwa lub czyni niewidocznymi albo fałszywie wystawia , 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 277a.  § 1. Kto dopuszcza się przestępstwa określonego w  art. 270a §  1 albo art.  271a §  1 wobec faktury lub fa k-
tur, zawierających kwotę należności ogółem, której wartość lub łączna wartość jest większa niż dziesięciokrotność kwoty 
określającej mienie wielk iej wartości,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w  § 1 
podlega karze pozbawienia wolności do lat 5.  
Art. 277b.  W razie skazania za  przestępstwo określone w  art. 270a §  1 lub 2, art.  271a §  1 lub 2 albo art.  277a §  1, 
grzywnę orzeczoną obok kary pozbawienia wolności można wymierzyć w  wysokości do 3000  stawek dziennych.  
Art. 277c.  § 1. Sąd na wniosek prokuratora stosuje nadzwyczajne zł agodzenie kary wobec sprawcy przestępstwa 
określonego w  art. 270a §  1 lub 2 lub art.  271a §  1 lub 2, który zawiadomił o  nim organ powołany do ścigania przestępstw 
i ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, a  także wskazał czyny pozostające w  związku z  popełnionym przez 
niego przestępstwem i  ich sprawców, zanim organ ten o  nich się dowiedział.  
§ 2. Sąd na wniosek prokuratora może odstąpić od wymierzenia kary wobec sprawcy przestępstwa określonego 
w art. 270a §  1, 2 lub 3, art.  271a §  1, 2 lub 3 l ub art.  277a §  2, który, oprócz spełnienia warunków określonych w  § 1, 
zwrócił korzyść majątkową osiągniętą z  popełnienia tego przestępstwa w  całości albo w  istotnej części.  
  
Dziennik  Ustaw  – 61 – Poz. 1444  
 
 § 3. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary wobec sprawcy przestępstwa określonego w  art. 277a §  1, 
który, oprócz spełnienia warunków określonych w  § 1, zwrócił korzyść majątkową osiągniętą z  popełnienia tego przestę p-
stwa w  całości albo w  istotnej części.  
Art. 277d.  Przepisy art.  277c §  1 i 3 stosuje się odpowiednio do sprawc y, który po wszczęciu postępowania ujawnił 
wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie jemu znane, a  nieznane dotychczas temu organowi istotne 
okoliczności przestępstwa, a  także wskazał czyny pozostające w  związku z  popełnionym przez niego pr zestępstwem i  ich 
sprawców.  
Rozdział XXXV  
Przestępstwa przeciwko mieniu  
Art. 278. § 1. Kto zabiera w  celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bez zgody osoby upra wnionej uzyskuje cudzy program komputerowy w  celu osiąg -
nięcia korzyści majątkowej.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 4. Jeżeli kradzież popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
§ 5. Przepisy §  1, 3 i  4 stosuje się odpowiednio do kradzieży energii lub karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy 
z automatu bankowego.  
Art. 278a.19) § 1. Kto dopuszcza się kradzieży szczególnie z uchwałej, podlega karze pozbawienia wolności od 
6 miesięcy do lat 8.  
§ 2. Jeżeli kradzież szczególnie zuchwałą popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek 
pokrzywdzonego.  
Art. 279. § 1. Kto kradnie z  włamaniem,  
podlega karze pozba wienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Jeżeli kradzież z  włamaniem popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzy w-
dzonego.  
Art. 280. § 1. Kto kradnie, używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo dopro-
wadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności,  
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
§ 2. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub 
środkiem obezwładniającym albo działa w  inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z  inną osobą, która 
posługuje się taką bronią, przedmiotem, środkiem lub sposobem,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.  
Art. 281. Kto, w  celu utrzymania się w  posiadaniu zabranej rzeczy, bezpośrednio po dokonaniu kradzieży, używa 
przemocy wobec osoby lub grozi natychmiastowym jej użyciem albo doprowadza człowieka do stanu nieprzytomności lub  
bezbronności,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
Art. 282. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przemocą, groźbą zamachu na życie lub zdrowie albo gwa ł-
townego zamachu na mienie, doprowadza inną osobę do rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym albo do zaprzest a-
nia działalności gospodarczej,  
podleg a karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
                                                           
19) Dodany przez art. 38 pkt 9 ustawy, o której mowa w odnośniku 1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 62 – Poz. 1444  
 
 Art. 283. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w  art. 279 § 1, art.  280 § 1 lub w  art. 281 lub 282,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 284. § 1. Kto przywłaszcza so bie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Kto przywłaszcza sobie powierzoną mu rzecz ruchomą,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi lub przywłaszczenia rzeczy znalezionej, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 4. Jeżeli przywłaszczenie nastąpiło na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 285. § 1. Kto, włączając się do urządzenia telekomunikacyjnego, uruchamia na cudzy rachunek impulsy tele -
foniczne,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzy w-
dzonego.  
Art. 286. § 1. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządz e-
nia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w  błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do nal e-
żytego pojmowania przedsiębranego działa nia, 
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto żąda korzyści majątkowej w  zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności al bo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4. Jeżeli czyn określony w  § 1–3 popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzy w-
dzonego.  
Art. 287. § 1. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody, bez u poważnienia, 
wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych lub zmienia, usuwa 
albo wprowadza nowy zapis danych informatycznych,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wypadku mniejszej  wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Jeżeli oszustwo popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 288. § 1. Kto cudzą rzecz niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Karze określonej w  § 1 podlega także ten, kto  przerywa lub uszkadza kabel podmorski albo narusza przepisy obo -
wiązujące przy zakładaniu lub naprawie takiego kabla.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub 2  następuje na wniosek pokrzywdzonego.  
Art. 289. § 1. Kto zabiera w  celu krótkotrwałego użycia cudzy pojazd mechaniczny,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 pokonuje zabezpieczenie pojazdu przed jego użyciem przez osobę nie -
upoważnioną, pojazd stanowi mienie znacznej wartości albo sprawca następnie porzuca pojazd w  stanie uszkodzonym lub 
w takich okolicznościach, że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia pojazdu albo jego części lub zawartości,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
  
Dziennik  Ustaw  – 63 – Poz. 1444  
 
 § 3. Jeżeli czyn określony w  § 1 popełniono używając przemocy lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo 
doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. W wypadkach określonych w  § 1–3 sąd może wymierzyć grzywnę obok kary pozbawienia wolności.  
§ 5. Jeżeli czyn określony w  § 1–3 popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzy w-
dzonego.  
Art. 290. § 1. Kto w  celu przywłaszczenia dopuszcza się wyrębu drzewa w  lesie,  
podlega odpowiedzialności jak za kradzież.  
§ 2. W razie skazania za wyrąb drzewa albo za kradzież drzewa wyrąbanego lub powalonego, sąd orzeka na rzecz 
pokrzywdzonego nawiązkę w  wysokości podwójnej wartości drzewa.  
Art. 291. § 1. Kto rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz 
przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 292. § 1. Kto rzecz, o  której na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i  może przypuszczać, że z o-
stała uzyskana za pomocą czynu zabronionego, nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomag a do 
jej ukrycia,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. W wypadku znacznej wartości rzeczy, o  której mowa w  § 1, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 293. § 1. Przepisy art . 291 i  292 stosuje się odpowiednio do programu komputerowego.  
§ 2. Sąd może orzec przepadek rzeczy określonej w  § 1 oraz w  art. 291 i  292, chociażby nie stanowiła ona własności 
sprawcy.  
Art. 294. § 1.20) Kto dopuszcza się przestępstwa określonego w  art. 278 § 1, 2 lub 5, art.  278a §  1, art.  284 § 1 lub 2, 
art. 285 § 1, art.  286 § 1 lub 2, art.  287 § 1, art.  288 § 1 lub 3, art.  290 § 1 lub w  art. 291 § 1, w stosunku do mienia znac z-
nej wartości,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 2. Tej s amej karze podlega sprawca, który dopuszcza się przestępstwa wymienionego w  § 1 w stosunku do dobra 
o szczególnym znaczeniu dla kultury.  
Art. 295. § 1. Wobec sprawcy przestępstwa określonego w  art. 278, 284 –289, 291, 292 lub 294, który dobrowolnie 
naprawił  szkodę w  całości albo zwrócił pojazd lub rzecz mającą szczególne znaczenie dla kultury w  stanie nieuszkodz o-
nym, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
§ 2. Wobec sprawcy przestępstwa wymienionego w  § 1, któ ry dobrowolnie naprawił szkodę w  znacznej części, sąd 
może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Rozdział XXXVI  
Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu i  interesom majątkowym w  obrocie cywilnoprawnym  
Art. 296. § 1. Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do za j-
mowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacy j-
nej niemającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawni eń lub niedopełnienie ciążącego na nim 
obowiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
                                                           
20) W brzmieniu ustalonym przez art. 38 pkt 10 ustawy, o której mowa w odnośniku 1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 64 – Poz. 1444  
 
 § 1a. Jeżeli sprawca, o  którym mowa w  § 1, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążą ce-
go na nim obowiązku, sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody majątkowej,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w  § 1 lub 1a działa w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w  § 1 lub 2  wyrządza szkodę majątkową w  wielkich rozmiarach,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. Jeżeli sprawca przestępstwa określ onego w  § 1 lub 3  działa nieumyślnie,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 4a. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w  § 1a następuje na wniosek 
pokrzywdzonego.  
§ 5. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem  postępowania karnego dobrowolnie naprawił w  całości wyrządzoną 
szkodę.  
Art. 296a.  § 1. Kto, pełniąc funkcję kierowniczą w  jednostce orga nizacyjnej wykonującej działalność gospodarczą 
lub pozostając z  nią w  stosunku pracy, umowy zlecenia lub umowy o  dzieł o, żąda lub przyjmuje korzyść majątkową lub 
osobistą albo jej obietnicę, w  zamian za nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim ob o-
wiązku mogące wyrządzić tej jednostce szkodę majątkową albo stanowiące czyn nieuczciwej konkurenc ji lub niedopus z-
czalną czynność preferencyjną na rzecz nabywcy lub odbiorcy towaru, usługi lub świadczenia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w  wypadkach określonych w  § 1 udziela albo obiecuje udz ielić korzyści majątk o-
wej lub osobistej.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w  § 1 lub 2  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 wyrządza znaczną szk odę majątkową,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 5. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w  § 2 albo w  § 3 w związku z  § 2, jeżeli korzyść majątk o-
wa lub osobista albo ich obietnica zostały przyjęte, a  sprawca zawiado mił o  tym fakcie organ powołany do ścigania prz e-
stępstw i  ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o  nim się dowiedział.  
Art. 296b.  (uchylony)  
Art. 297. § 1. Kto, w  celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej 
podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publiczn y-
mi – kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia p rzez bank z o-
bowiązania wynikającego z  poręczenia lub z  gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gosp o-
darczy, instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający ni e-
prawdę albo nierz etelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o  istotnym znaczeniu 
dla uzys kania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew ciążącemu obowiązkowi, nie p owiadamia właściwego podmiotu o powst a-
niu sytuacji mogącej mieć wpływ na wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielonego wsparcia finansowego, okreś -
lonego w  § 1, lub zamówienia publicznego al bo na możliwość dalszego korzystania z  instrumentu płatniczego.  
§ 3. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia 
finansowego lub instrumentu płatniczego, określonych w  § 1, zrezygnował z  dotacji  lub zamówienia publicznego albo 
zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego.  
Art. 298. § 1. Kto, w  celu uzyskania odszkodowania z  tytułu umowy ubezpieczenia, powoduje zdarzenie będące 
podstawą do wypłaty takiego odszkodowania,  
podlega karze pozbawienia wolności o d 3 miesięcy do lat 5.  
§ 2. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wypłacie odszkodowania.  
  
Dziennik  Ustaw  – 65 – Poz. 1444  
 
 Art. 299. § 1. Kto środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, prawa mają t-
kowe lub i nne mienie ruchome lub nieruchomości, pochodzące z  korzyści związanych z  popełnieniem czynu zabronion e-
go, przyjmuje, posiada, używa, przekazuje lub wywozi za granicę, ukrywa, dokonuje ich transferu lub konwersji, pomaga 
do przenoszenia ich własności lub po siadania albo podejmuje inne czynności, które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić 
stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia, ich wykrycie, zajęcie albo orzeczenie przepadku,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8. 
§ 2. Karze określonej w  § 1 podlega, kto będąc pracownikiem lub działając w  imieniu lub na rzecz banku, instytucji 
finansowej lub kredytowej lub innego podmiotu, na którym na podstawie przepisów prawa ciąży obowiązek rejestracji 
transakcji i  osób dokonu jących transakcji, przyjmuje, wbrew przepisom, środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery 
wartościowe, wartości dewizowe, dokonuje ich transferu lub konwersji, lub przyjmuje je w  innych okolicznościach wzb u-
dzających uzasadnione podejrzenie, że stanow ią one przedmiot czynu określonego w  § 1, lub świadczy inne usługi mające 
ukryć ich przestępne pochodzenie lub usługi w  zabezpieczeniu przed zajęciem.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. (uchylony) 
§ 5. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w  § 1 lub 2, działają c w porozumieniu z  innymi osobami,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 6. Karze określonej w  § 5 podlega sprawca, jeżeli dopuszczając się czynu określonego w  § 1 lub 2, osiąga znaczną 
korzyść majątkową.  
§ 6a. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w  § 1 lub 2,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 7. W razie skazania za przestępstwo określone w  § 1 lub 2, sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących be z-
pośrednio albo pośrednio z  przestępstwa, a  także korzyści z  tego przestępstwa lub ich równowartość, chociażby nie st a-
nowiły one własności sprawcy. Przepadku nie orzeka się w  całości lub w  części, jeżeli przedmiot, korzyść lub jej równ o-
wartość podlega zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi.  
§ 8. Nie podlega karz e za przestępstwo określone w  § 1 lub 2, kto dobrowolnie ujawnił wobec organu powołanego 
do ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w  popełnieniu przestępstwa oraz okoliczności jego 
popełnienia, jeżeli zapobiegło to popełnieniu inneg o przestępstwa; jeżeli sprawca czynił starania zmierzające do ujaw -
nienia tych informacji i  okoliczności, sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 300. § 1. Kto, w  razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojeni e swo-
jego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza 
składniki swojego majątku,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Kto, w  celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla 
zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie o b-
ciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa zn aki zajęcia,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Jeżeli czyn określony w  § 1 wyrządził szkodę wielu wierzycielom, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 4. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w  § 1 następuje na wniosek 
pokrzywdzonego.  
Art. 301. § 1. Kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli udaremnia lub ogranicza zaspokojenie ich należności przez to, 
że tworzy w  oparciu o  przepisy prawa nową jednostkę go spodarczą i  przenosi na nią składniki swojego majątku,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli doprowadza do swojej upadłości lub niewypł a-
calności.  
§ 3. Kto będąc dłużn ikiem kilku wierzycieli w  sposób lekkomyślny doprowadza do swojej upadłości lub niewypł a-
calności, w  szczególności przez trwonienie części składowych majątku, zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji 
oczywiście sprzecznych z  zasadami gospodarowania,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
  
Dziennik  Ustaw  – 66 – Poz. 1444  
 
 Art. 302. § 1. Kto, w  razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, nie mogąc zaspokoić wszystkich wierzycieli,  
spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych, czym działa na sz kodę pozostałych,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Kto wierzycielowi udziela lub obiecuje udzielić korzyści majątkowej za działanie na szkodę innych wierzycieli 
w związku z  postępowaniem upadłościowym l ub zmierzającym do zapobiegnięcia upadłości,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 3. Tej samej karze podlega wierzyciel, który w  związku z  określonym w  § 2 postępowaniem przyjmuje korzyść za 
działanie na szkodę innych wierzycieli albo takiej korz yści żąda.  
Art. 303. § 1. Kto wyrządza szkodę majątkową osobie fizycznej, prawnej albo jednostce organizacyjnej niemającej 
osobowości prawnej, przez nieprowadzenie dokumentacji działalności gospodarczej albo prowadzenie jej w  sposób nie -
rzetelny lub niezgo dny z  prawdą, w  szczególności niszcząc, usuwając, ukrywając, przerabiając lub podrabiając dokume n-
ty dotyczące tej działalności,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w  § 1 wyrządza znaczną szkodę majątkow ą, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca przestępstwa określonego w  § 1 
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 4. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Pa ństwa, ściganie przestępstwa określonego w  § 1–3 następuje na wniosek 
pokrzywdzonego.  
Art. 304. § 1.21) Kto, wyzyskując przymusowe położenie innej osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacy j-
nej niemającej osobowości prawnej, zawiera z  nią umowę, nak ładając na nią obowiązek świadczenia niewspółmiernego ze 
świadczeniem wzajemnym,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2.22) Kto, w  zamian za udzielone osobie fizycznej świadczenie pieniężne wynikające z  umowy pożyczki, kredytu 
lub innej umowy, której przedmiotem jest udzielenie takiego świadczenia z  obowiązkiem jego zwrotu, niezwiązanej be z-
pośrednio z  działalnością gospodarczą lub zawodową tej osoby, żąda od niej zapłaty kosztów innych niż odsetki w  kwocie 
co najmniej dwukrotnie przekraczającej maksymalną wysokość tych kosztów określoną w  ustawie,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3.22) Tej samej karze podlega, kto, w  związku z udzieleniem osobie fizycznej świadczenia pieniężnego wynikając e-
go z umowy pożyczki, kredytu lub innej umowy, której przedmiotem jest udzielenie świad czenia pieniężnego z obowią z-
kiem jego zwrotu, niezwiązanej bezpośrednio z  działalnością gospodarczą lub z awodową tej osoby, żąda od niej zapłaty 
odsetek w  wysokości co najmniej dwukrotnie przekraczającej stopę odsetek maksymalnych lub odsetek maksymalnych za 
opóźnienie, określonych w  ustawie.  
Art. 305. § 1. Kto, w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej, udaremn ia lub utrudnia przetarg publiczny albo wchodzi 
w porozumienie z  inną osobą działając na szkodę właściciela mienia albo osoby lub instytucji, na rzecz której przetarg jest 
dokonywany,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podleg a, kto w  związku z  publicznym przetargiem rozpowszechnia informacje lub przemilcza 
istotne okoliczności mające znaczenie dla zawarcia umowy będącej przedmiotem przetargu albo wchodzi w  porozumienie 
z inną osobą, działając na szkodę właściciela mienia albo osoby lub instytucji, na rzecz której przetarg jest dokonywany.  
§ 3. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub 2  następuje na 
wniosek pokrzywdzonego.  
                                                           
21) Oznaczenie § 1 nadane przez art. 8 ustawy z dnia 14  maja 2020  r. o zmianie niektórych  ustaw w  zakresie działań osłonowych 
w związku z  rozprzestrzenianiem się wirusa  SARS -CoV -2 (Dz.  U. poz.  875), która weszła w życie z dniem 16 maja 2020 r.; wszedł 
w życie z dniem 30 maja 2020 r.  
22) Dodany przez art. 8 ustawy, o której mowa w odnośniku 21; wszedł w ży cie z dniem 30 maja 2020 r.  
  
Dziennik  Ustaw  – 67 – Poz. 1444  
 
 Art. 306. Kto usuwa, podrabia lub przerabia znaki identyfik acyjne, datę produkcji lub datę przydatności towaru lub 
urządzenia,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 306a.  § 1. Kto zmienia wskazanie drogomierza pojazdu mechanicznego lub ingeruje w  prawidłowość jego p o-
miaru,  
podlega karze pozbawienia wol ności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto zleca innej osobie wykonanie czynu, o  którym mowa w  § 1. 
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w  § 1 lub 2,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wo lności do lat  2. 
Art. 307. § 1. Wobec sprawcy przestępstwa określonego w  art. 296 lub 299 –305, który dobrowolnie naprawił szkodę 
w całości, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierzenia.  
§ 2. Wobec sprawcy przestęps twa wymienionego w  § 1, który dobrowolnie naprawił szkodę w  znacznej części, sąd 
może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 308. Za przestępstwa określone w  tym rozdziale odpowiada jak dłużnik lub wierzyciel, kto, na podstawie prz e-
pisu prawnego, d ecyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania, zajmuje się sprawami majątkowymi 
innej osoby prawnej, fizycznej, grupy osób lub podmiotu niemającego osobowości prawnej.  
Art. 309. W razie skazania za przestępstwo określone w  art. 296 § 3, art.  297 § 1 lub art.  299, grzywnę orzeczoną 
obok kary pozbawienia wolności można wymierzyć w  wysokości do 3000  stawek dziennych.  
Rozdział XXXVII  
Przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i  papierami wartościowymi  
Art. 310. § 1. Kto podrabia albo przerabia pol ski albo obcy pieniądz, polski albo obcy znak pieniężny, który został 
ustalony jako prawny środek płatniczy, jednak nie został jeszcze wprowadzony do obiegu, inny środek płatniczy albo 
dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający ob owiązek wypłaty kapitału, odsetek, udziału 
w zyskach albo stwierdzenie uczestnictwa w  spółce lub z  pieniędzy, innego środka płatniczego albo z  takiego dokumentu 
usuwa oznakę umorzenia,  
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25  lat pozbawienia wolności.  
§ 2. Kto pieniądz, inny środek płatniczy lub znak pieniężny albo dokument określone w  § 1 puszcza w  obieg albo go 
w takim celu przyjmuje, przechowuje, przewozi, przenosi, przesyła albo pomaga do jego zbycia lub ukrycia,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. W wypadku mniejszej wagi sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
§ 4. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w  § 1 lub 2,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 311. Kto, w  dokumentacji związanej z  obrotem papierami wartościowymi, rozpowszechnia nieprawdziwe i n-
formacje lub przemilcza informacje o  stanie majątkowym oferenta, mające istotne znaczenie dla nabycia, zbycia papierów 
wartościowych , podwyższenia albo obniżenia wkładu,  
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.  
Art. 312. Kto puszcza w  obieg podrobiony albo przerobiony pieniądz, inny środek płatniczy albo dokument określ o-
ny w  art. 310 § 1, który sam otrzymał jako prawdziwy,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.  
Art. 313. § 1. Kto, w  celu użycia lub puszczenia w  obieg, podrabia albo przerabia urzędowy znak wartościowy albo 
ze znaku takiego usuwa oznakę umorzenia,  
podlega karze pozbawienia wol ności do lat 3.  
§ 2. Tej samej karze podlega, kto urzędowy znak wartościowy podrobiony, przerobiony albo z  usuniętą oznaką um o-
rzenia puszcza w  obieg, nabywa lub go używa albo przechowuje w  celu puszczenia w  obieg.  
  
Dziennik  Ustaw  – 68 – Poz. 1444  
 
 Art. 314. Kto, w  celu użycia w  obrocie gos podarczym, podrabia albo przerabia znak urzędowy, mający stwierdzić 
upoważnienie lub wynik badania albo w  obrocie publicznym używa przedmiotów opatrzonych takimi podrobionymi albo 
przerobionymi znakami,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo po zbawienia wolności do lat 2.  
Art. 315. § 1. Kto, w  celu użycia w  obrocie gospodarczym, podrabia lub przerabia zalegalizowane narzędzie pomi a-
rowe lub probiercze,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Tej same j karze podlega, kto podrobionego albo przerobionego narzędzia pomiarowego lub probierczego w  obrocie 
gospodarczym używa albo takie narzędzie w  celu użycia w  obrocie gospodarczym przechowuje.  
Art. 316. § 1. Pieniądze, dokumenty i  znaki wartościowe podrobio ne, przerobione albo z  usuniętą oznaką umorzenia 
oraz podrobione lub przerobione narzędzia pomiarowe, jak również przedmioty służące do popełnienia przestępstw okreś -
lonych w  tym rozdziale ulegają przepadkowi, chociażby nie stanowiły własności sprawcy.  
§ 2. Podrobione albo przerobione znaki urzędowe określone w  art. 314 należy usunąć, chociażby to miało być poł ą-
czone ze zniszczeniem przedmiotu.  
CZĘŚĆ WOJSKOWA  
Rozdział XXXVIII  
Przepisy ogólne dotyczące żołnierzy  
Art. 317. § 1. Przepisy części ogólnej i szczególnej tego kodeksu stosuje się do żołnierzy, jeżeli część wojskowa nie 
zawiera przepisów odmiennych.  
§ 2. Przepisy art.  356–363 oraz, w  wypadku popełnienia określonego w  nich przestępstwa, przepisy ogólne dotycz ą-
ce żołnierzy stosuje się odpowiednio  także do pracowników wojska.  
§ 3. Przepisy części wojskowej stosuje się odpowiednio także do innych osób, jeżeli ustawa tak stanowi.  
Art. 318. Nie popełnia przestępstwa żołnierz, który dopuszcza się czynu zabronionego będącego wykonaniem ro z-
kazu, chyba że  wykonując rozkaz umyślnie popełnia przestępstwo.  
Art. 319. § 1. Nie popełnia przestępstwa żołnierz, gdy w  wypadku nieposłuszeństwa lub oporu stosuje środki ni e-
zbędne w  celu wymuszenia posłuchu dla rozkazu, do którego wydania był uprawniony, jeżeli okolicz ności wymagają 
natychmiastowego przeciwdziałania, a  posłuchu dla rozkazu nie można osiągnąć w  inny sposób.  
§ 2. W razie przekroczenia granic ostatecznej potrzeby sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 320. W stosunku do sprawcy przestępstw a określonego w  części wojskowej, który w  chwili czynu był niezdo l-
ny do pełnienia służby wojskowej, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a  nawet odstąpić od jej wymierz e-
nia. 
Art. 321. W wypadku przewidzianym w  art. 10 § 4 sąd może zamiast orz ekania środków wychowawczych lub p o-
prawczych, o  których mowa w  tym przepisie, przekazać sprawcę właściwemu dowódcy w  celu wymierzenia kary przew i-
dzianej w  wojskowych przepisach dyscyplinarnych.  
Art. 322. § 1. Karą stosowaną wobec żołnierzy jest także aresz t wojskowy; do kary aresztu wojskowego stosuje się 
odpowiednio przepisy o  karze pozbawienia wolności.  
§ 2. Kara aresztu wojskowego trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 2  lata; wymierza się ją w  miesiącach i  latach.  
§ 3. Karę aresztu wojskowego odbywa się w  przeznaczonym do tego zakładzie karnym; w  czasie odbywania kary 
skazany podlega także szkoleniu wojskowemu.  
Art. 323. § 1. Do żołnierzy nie stosuje się przepisów art.  34 § 1a pkt  1. 
§ 2. W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany:  
1) nie może być mianowany na wyższy stopień wojskowy ani wyznaczony na wyższe stanowisko służbowe;  
2) nie może brać udziału w  uroczystościach i  paradach organizowanych w  jednostce wojskowej lub z  udziałem jednostki.  
  
Dziennik  Ustaw  – 69 – Poz. 1444  
 
 § 3. Żołnierze innej służby niż zasadnicza odbywają karę  ograniczenia wolności, pozostając w  określonym miejscu 
w dyspozycji przełożonego w  czasie od zakończenia zajęć służbowych przez 4  godziny 2  dni w  tygodniu. Sąd może ró w-
nież orzec potrącenie od 5  do 15% miesięcznego zasadniczego uposażenia na wskazany cel społeczny.  
§ 4. Żołnierze zasadniczej służby wojskowej odbywają karę ograniczenia wolności w  wydzielonej jednostce wo j-
skowej według zasad określonych w  Kodeksie karnym wykonawczym.  
§ 5. Jeżeli skazany na karę ograniczenia wolności, według zasad określonych  w § 1–4, w chwili przystąpienia do jej 
wykonania w  całości lub w  części, przestał być żołnierzem lub, w  wypadku przewidzianym w  art. 317 § 2, pracownikiem 
wojska, sąd zamienia tę karę na karę ograniczenia wolności orzekaną według zasad ogólnych.  
Art. 324. § 1. Środkami karnymi stosowanymi wobec żołnierzy są także:  
1) (uchylony)  
2) wydalenie z  zawodowej służby wojskowej;  
3) degradacja.  
§ 2. Wobec żołnierzy służby zasadniczej nie orzeka się środka karnego wymienionego w  art. 39 pkt 7. 
Art. 325. (uchylony)  
Art. 326. § 1. Wydalenie z  zawodowej służby wojskowej obejmuje bezzwłoczne usunięcie ze służby oraz utratę o d-
znak i  zaszczytnych wyróżnień nadanych przez właściwego dowódcę.  
§ 2. Sąd może orzec wydalenie z  zawodowej służby wojskowej, jeżeli sprawca przy po pełnieniu przestępstwa 
umyślnego rażąco nadużył swoich uprawnień albo okazał, że dalsze pełnienie tej służby zagraża istotnym dobrom chr o-
nionym prawem.  
Art. 327. § 1. Degradacja obejmuje utratę posiadanego stopnia wojskowego i  powrót do stopnia szeregowego . 
§ 2. Sąd może orzec degradację w  razie skazania za przestępstwo umyślne, jeżeli rodzaj czynu, sposób i  okoliczności 
jego popełnienia pozwalają przyjąć, że sprawca utracił właściwości wymagane do posiadania stopnia wojskowego, 
a zwłaszcza w  wypadku działa nia w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej.  
Art. 328. Sąd może orzec degradację tylko wobec osoby, która w  chwili popełnienia czynu zabronionego była żo ł-
nierzem, chociażby przestała nim być w  chwili orzekania.  
Art. 329. Jeżeli przestępstwo zagrożone jest k arą pozbawienia wolności nie przekraczającą 5  lat, a  wymierzona kara 
nie byłaby surowsza niż 2  lata pozbawienia wolności, sąd może w  stosunku do żołnierza orzec karę aresztu wojskowego.  
Art. 330. Jeżeli wymierzona za przestępstwo kara aresztu wojskowego ni e byłaby surowsza od roku, sąd może 
w stosunku do żołnierza orzec karę ograniczenia wolności.  
Art. 331. Odstępując od wymierzenia kary, sąd może zwrócić się do właściwego dowódcy o  wymierzenie kary dy s-
cyplinarnej przewidzianej w  wojskowych przepisach dyscy plinarnych.  
Art. 332. § 1. W  razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa pozbawienia praw publicznych i  degradacji lub w y-
dalenia z  zawodowej służby wojskowej sąd orzeka tylko pozbawienie praw publicznych.  
§ 2. W razie orzeczenia za zbiegające się przes tępstwa degradacji oraz wydalenia z  zawodowej służby wojskowej 
sąd orzeka tylko degradację.  
Art. 333. § 1. Stosując warunkowe umorzenie postępowania karnego wobec żołnierza, sąd może także zwrócić się 
do właściwego dowódcy o  wymierzenie kary przewidzianej w wojskowych przepisach dyscyplinarnych.  
§ 2. Sąd może podjąć postępowanie karne także wtedy, gdy sprawca rażąco narusza zasady dyscypliny wojskowej.  
Art. 334. § 1. Nakładając na żołnierza obowiązki lub stosując środki przewidziane w  art. 67 lub 72, uwzglę dnia się 
warunki służby wojskowej.  
§ 2. Orzekając dozór wobec żołnierza, sąd może powierzyć wykonywanie czynności dozoru kuratorowi wojskow e-
mu, przełożonemu lub żołnierzowi wskazanemu przez przełożonego.  
Art. 335. Zawieszając wykonanie kary wobec żołnierza , sąd może orzec także środki przewidziane w  art. 323 § 2. 
  
Dziennik  Ustaw  – 70 – Poz. 1444  
 
 Art. 336. § 1. Sąd może odroczyć żołnierzowi służby zasadniczej wykonanie kary pozbawienia wolności nie prz e-
kraczającej 6  miesięcy do czasu ukończenia służby.  
§ 2. Sąd może zarządzić wykonanie odro czonej kary, jeżeli skazany w  okresie odroczenia rażąco narusza porządek 
prawny lub zasady dyscypliny wojskowej.  
§ 3. Sąd po zapoznaniu się z  opinią dowódcy jednostki może zwolnić od kary pozbawienia wolności nie przekracz a-
jącej 6  miesięcy, jeżeli okres od roczenia trwał co najmniej 6  miesięcy, a  żołnierz w  tym okresie wyróżnił się w  wykon y-
waniu obowiązków służbowych albo wykazał się odwagą.  
§ 4. Sąd może zwolnić od kary określonej w  § 3, nawet gdy okres odroczenia trwał krócej, jeżeli przemawiają za tym 
szczególnie ważne powody.  
§ 5. Zwolnienie od kary w  myśl §  3 lub 4  pociąga za sobą zatarcie skazania z  mocy prawa; jeżeli wobec skazanego 
orzeczono grzywnę lub środek karny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed wykonaniem tej kary lub środka karnego.  
§ 6. Przepisy §  1–5 stosuje się odpowiednio do osoby powołanej do służby wojskowej.  
Art. 337. Wobec żołnierza służby zasadniczej, który został skazany, za przestępstwo określone w  części wojskowej 
popełnione w  czasie tej służby, na grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności nie przekraczającą 
roku, sąd może zarządzić zatarcie skazania po przeniesieniu go do rezerwy, jeżeli kara lub orzeczony środek karny zostały 
wykonane.  
Rozdział XXXIX  
Przestępstwa przeciwko obowiązkowi pełnienia służby woj skowej  
Art. 338. § 1. Żołnierz, który co najmniej dwukrotnie w  okresie nie dłuższym niż 3  miesiące samowolnie opuszcza 
swoją jednostkę lub wyznaczone miejsce przebywania albo samowolnie poza nimi pozostaje w  wymiarze nieprzekracz a-
jącym jednorazowo 48 godzin,  
podlega karze ograniczenia wolności.  
§ 2. Żołnierz, który samowolnie opuszcza swoją jednostkę lub wyznaczone miejsce przebywania albo samowolnie 
poza nimi pozostaje przez okres powyżej 48  godzin, nie dłużej jednak niż przez okres 7  dni, 
podlega karze ograniczenia wolności, karze aresztu wojskowego do roku albo pozbawienia wolności do roku.  
§ 3. Żołnierz, który samowolnie opuszcza swoją jednostkę lub wyznaczone miejsce przebywania albo samowolnie 
poza nimi pozostaje przez okres powyżej 7  dni, 
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 i 2 następuje na wniosek dowódcy jednostki wojskowej.  
Art. 339. § 1. Żołnierz, który w  celu trwałego uchylenia się od służby wojskowej opuszcza sw oją jednostkę lub w y-
znaczone miejsce przebywania lub w  takim celu poza nimi pozostaje,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się dezercji wspólnie z  innymi żołnierzami lub zabierając broń,  
podlega karze po zbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Żołnierz, który w  czasie dezercji ucieka za granicę albo przebywając za granicą uchyla się od powrotu do kraju,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. Żołnierz, który czyni przygotowania d o przestępstwa określonego w  § 1–3, 
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 340. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w  art. 339 dobrowolnie powrócił, a  nieobecność jego trwała nie 
dłużej niż 14  dni, sąd może zastosować  nadzwyczajne złagodzenie kary.  
Art. 341. § 1. Żołnierz, który odmawia pełnienia służby wojskowej albo wykonywania obowiązku wynikającego 
z tej służby,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
  
Dziennik  Ustaw  – 71 – Poz. 1444  
 
 § 2. Tej samej karze podlega żołnie rz innej służby niż zasadnicza, który uporczywie nie wykonuje obowiązku z  niej 
wynikającego.  
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w  § 2 następuje na wniosek dowódcy jednostki.  
Art. 342. § 1. Żołnierz, który w  celu zupełnego albo częściowego uchylenia się  od służby wojskowej albo od wyk o-
nania obowiązku wynikającego z  tej służby:  
1) powoduje u  siebie lub dopuszcza, by kto inny spowodował u  niego skutek określony w  art. 156 § 1 lub art.  157 § 1, 
2) używa podstępu dla wprowadzenia w  błąd organu wojskowego,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego do roku albo pozbawienia wolności do roku.  
Rozdział XL  
Przestępstwa przeciwko zasadom dyscypliny wojskowej  
Art. 343. § 1. Żołnierz, który nie wykonuje lub odmawia wykonania rozkazu albo wykonuje rozkaz niezgodnie z  jego 
treścią,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 działa wspólnie z  innymi żołnierzami lub w  obecności zebranych żo ł-
nierzy albo następstwem czynu określonego w  § 1 jest znaczna szkoda majątkowa lub inna poważna szkoda, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Żołnierz, który  wchodzi w  porozumienie z  innymi żołnierzami w  celu popełnienia czynu zabronionego określ o-
nego w  § 1 lub 2,  
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 lub 3  nastę puje na wniosek dowódcy jednostki.  
Art. 344. § 1. Nie popełnia przestępstwa określonego w  art. 343 żołnierz, który odmawia wykonania rozkazu polec a-
jącego popełnienie przestępstwa albo nie wykonuje go.  
§ 2. W razie wykonania rozkazu, o  którym mowa w  § 1, ni ezgodnie z  jego treścią w  celu istotnego zmniejszenia 
szkodliwości czynu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpić od jej wymierzenia.  
Art. 345. § 1. Żołnierz, który dopuszcza się czynnej napaści na przełożonego,  
podlega karze aresztu  wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynnej napaści w  związku z  pełnieniem przez przełożonego obowiązków służb o-
wych albo wspólnie z  innymi żołnierzami lub w  obecności zebranych żołnierzy,  
podlega karze pozbawie nia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 lub 2  używa broni, noża lub innego podobnie niebezpiecznego prze d-
miotu,  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 4. Karze przewidzianej w  § 3 podlega sprawca cz ynu określonego w  § 1 lub 2, jeżeli jego następstwem jest skutek 
określony w  art. 156 lub 157  § 1. 
Art. 346. § 1. Żołnierz, który stosuje przemoc lub groźbę bezprawną w  celu przeszkodzenia przełożonemu w  czyn-
ności służbowej albo w  celu zmuszenia przełożone go do przedsięwzięcia albo zaniechania czynności służbowej,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli sprawca działa wspólnie z  innymi żołnierzami lub w  obecności zebranych żołnierzy,  
podlega karze pozbawienia wolnośc i od 3  miesięcy do lat 5.  
  
Dziennik  Ustaw  – 72 – Poz. 1444  
 
 Art. 347. § 1. Żołnierz, który znieważa przełożonego,  
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego lub dowódcy jednostki.  
Art. 348. Przepisy art.  345–347 stosuje się odpowiednio do żołnierza, który dopuszcza się czynu określonego w  tych 
przepisach względem żołnierza niebędącego jego przełożonym w  związku z  pełnieniem przez niego obowiązków służb o-
wych.  
Art. 349. Przepisy tego rozdziału  stosuje się odpowiednio, jeżeli czyn zabroniony popełniono względem żołnierza 
państwa sprzymierzonego, a  państwo to zapewnia wzajemność.  
Rozdział XLI  
Przestępstwa przeciwko zasadom postępowania z  podwładnymi  
Art. 350. § 1. Żołnierz, który poniża lub zniew aża podwładnego,  
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego lub dowódcy jednostki.  
Art. 351. Żołnierz, który uderza podwładnego lub w  inny sposób narusza jeg o nietykalność cielesną,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
Art. 352. § 1. Żołnierz, który znęca się fizycznie lub psychicznie nad podwładnym,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. Jeżeli czyn określony w  § 1 połączony jest ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 1 lub 2  jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca  
podlega  karze pozbawienia wolności od lat 2  do 12.  
Art. 353. Przepisy art.  350–352 stosuje się odpowiednio do żołnierza, który dopuszcza się czynu określonego w  tych 
przepisach względem żołnierza młodszego stopniem albo równego stopniem o  krótszym okresie pełnien ia służby wojskowej.  
Rozdział XLII  
Przestępstwa przeciwko zasadom obchodzenia się z  uzbrojeniem i  uzbrojonym sprzętem wojskowym  
Art. 354. § 1. Żołnierz, który nieostrożnie obchodzi się z  bronią wojskową, amunicją, materiałem wybuchowym lub 
innym środkiem walki albo ich nieostrożnie używa i  przez to nieumyślnie powoduje naruszenie czynności narządu ciała 
lub rozstrój zdrowia innej osoby,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli następstwem czynu określonego w  § 1 jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 355. § 1. Żołnierz, który prowadząc uzbrojony pojazd mechaniczny, narusza chociażby nieumyślnie zasady 
bezpieczeństwa w  ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym i  powoduje nieumyślnie wypadek, w  którym inna osoba 
odniosła obrażenia ciała określone w  art. 157 § 1 lub wyrządzona została znaczna szkoda w  mieniu,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Jeżeli następstwem wypadku określonego w  § 1 jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, 
sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
§ 3. Przepisy art.  42 i 178 stosuje się odpowiednio.  
Rozdział XLIII  
Przestępstwa p rzeciwko zasadom pełnienia służby  
Art. 356. § 1. Żołnierz, który, po wyznaczeniu go do służby lub będąc w  służbie, narusza obowiązek wynikający 
z przepisu lub zarządzenia regulującego tok tej służby, przez co stwarza bezpośrednie niebezpieczeństwo powstani a szk o-
dy, której wyznaczona służba miała zapobiec,  
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
  
Dziennik  Ustaw  – 73 – Poz. 1444  
 
 § 2. Jeżeli następstwem czynu jest szkoda, o  której mowa w  § 1, sprawca  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w  § 1 następuje na wniosek dowódcy jednostki.  
Art. 357. § 1. Żołnierz, który, po wyznaczeniu do służby lub będąc w  służbie, wprawia się w  stan nietrzeźwości lub 
odurzenia innym środkiem,  
podlega karz e ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek dowódcy jednostki.  
Rozdział XLIV  
Przestępstwa przeciwko mieniu wojskowemu  
Art. 358. § 1. Żołnierz, który samowolnie dysponuje bronią, amunicją, materiałem wybuchowym lub innym śro d-
kiem walki,  
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.  
§ 2. Żołnierz, który samowolnie zabiera broń, amunicję, materiał wybuchowy lub inny środek walki,  
podlega karze pozbawienia wolno ści od roku do lat 10.  
Art. 359. Żołnierz, który, nie dopełniając obowiązku lub przekraczając uprawnienia w  zakresie ochrony lub nadzoru 
nad bronią, amunicją, materiałem wybuchowym lub innym środkiem walki, powoduje choćby nieumyślnie ich utratę,  
podlega k arze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
Art. 360. § 1. Żołnierz, który broń, amunicję, materiał wybuchowy lub inny środek walki niszczy, uszkadza lub czyni  
niezdatnym do użytku,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolnośc i, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w  § 1 powoduje przez to znaczną szkodę w  mieniu,  
podlega karze pozbawienia wolności od 6  miesięcy do lat 8.  
Art. 361. § 1. Żołnierz, który samowolnie używa wojs kowego statku powietrznego lub wodnego dla celu niemającego  
związku ze służbą,  
podlega karze pozbawienia wolności od 3  miesięcy do lat 5.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawie nia wolności do roku.  
Art. 362. § 1. Żołnierz, który samowolnie używa wojskowego pojazdu mechanicznego z  uszczerbkiem dla interesów 
służby lub w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo po zbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca  
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.  
Art. 363. § 1. Żołnierz, który samowolnie rozporządza przedmiotem swojego wyposażenia, w  szczególności prze d-
miot taki zbywa, zastawia lub  go użycza innej osobie,  
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.  
§ 2. Ściganie następuje na wniosek dowódcy jednostki.