DZIENNIK USTAW  
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ  
Warszawa, dnia  4 października 2021  r. 
Poz. 1805  
 
OBWIESZCZENIE  
MARSZAŁKA SEJMU RZEC ZYPOSPOLITEJ POLSKIE J 
z dnia  17 września 2021  r. 
w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks postępowania cywilnego  
1. Na podstawie art.  16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z  dnia 20  lipca 2000  r. o ogłaszaniu aktów normatywnych 
i niektórych innych aktów prawnych (Dz.  U. z 2019 r. poz. 1461 ) ogłasza się w  załączniku do niniejszego obwieszczenia 
jednolity tekst ustawy z  dnia 17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.  U. z 2020  r. poz.  1575), 
z uwzględnieniem zmian wprowadzonych:  
1) ustawą z dnia 26  stycznia 2018  r. o zmianie ustawy o  Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw 
(Dz. U. poz.  398 i 650 , z 2019 r. poz. 55 i 1214 , z 2020 r. poz. 288  i 1747 oraz z  2021  r. poz.  187 i 1080 ), 
2) ustawą z dnia 6  grudnia 2018  r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (Dz.  U. z 2019  r. poz.  55, z 2020 r. poz. 1747  
oraz z 2021 r. poz. 1 080), 
3) ustawą z dnia 19  lipca 2019  r. o zmianie ustaw y – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.  U. 
poz. 1655 , z 2020 r. poz. 288  oraz z 2021  r. poz.  187), 
4) ustawą z dnia 30  sierpnia 2019  r. o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw 
(Dz. U. poz.  1798 , z 202 0 r. poz. 288, 875 i 1086  oraz z 2021 r. poz.  187 i 1090 ), 
5) ustawą  z dnia 14  sierpnia 2020  r. o zmianie ustawy o  działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach 
represjonowanych z  powodów politycznych oraz niektórych innych ustaw  (Dz. U. poz. 1578 ), 
6) ustawą z dnia 18  listopada 2020  r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. poz. 2320  oraz z  2021  r. poz.  1135 ), 
7) ustawą  z dnia 10  grudnia 2020  r. o zmianie niektórych ustaw wspierających rozwój mieszkalnictwa  (Dz. U. z 2021 r. 
poz. 11), 
8) ustawą z dn ia 20  maja 2021  r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego 
oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym  (Dz. U. poz. 1177 ), 
9) ustawą z dnia 28  maja 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych  ustaw  
(Dz. U. poz. 1 090), 
10) ustawą  z dnia 11  sierpnia 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw  
(Dz. U. poz. 1 655), 
11) ustawą  z dnia 11  sierpnia 2021  r. o kasach zapomogowo -pożyczkowych  (Dz. U. poz. 16 66) 
oraz zmian wynikających z  przepisów ogłoszonych przed dniem  16 września  2021 r. 
2. Podany w  załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje:  
1) odnośnika nr 1 oraz art. 55 ustawy z dnia 26  stycznia 2018  r. o zmianie ustawy o  Krajowym Rejestrze Sądowym oraz 
niektórych innych ustaw (Dz.  U. poz.  398 i 650 , z 2019 r. poz. 55 i 1214, z 2020 r. poz. 288 i  1747 oraz z  2021  r. 
poz. 187 i  1080),  które stanowi ą: 
„1) Niniejsza ustawa wdraża dyrektywę Parlamentu Europejskiego i  Rady (UE) 201 7/1132 z  dnia 14  czerwca 
2017  r. w sprawie niektórych aspektów prawa spółek (Dz.  Urz. UE  L 169 z  30.06.2017, str.  46–127).”  
  
Dziennik  Ustaw  – 2 – Poz. 1805  
 
 „Art.  55. Ustawa wchodzi w  życie z  dniem 15  marca 2018  r., z wyjątkiem:  
1) art. 7  pkt 2–4, art.  30, art.  44 oraz art.  54, które wcho dzą w  życie z  dniem 9  kwietnia 2018  r.; 
2) art. 1  pkt 13 w  zakresie dodawanego art.  19e ust.  5, art.  1 pkt 14 lit. b w zakresie dodawanego ust.  1g, art.  8, 
art. 9, art.  10 pkt 1–5, art.  16, art.  17 pkt 2, art.  31, art.  50 oraz art.  51, które wchodzą w  życie z dniem 
1 października 2018  r.; 
3) art. 1  pkt 16 i 17, które wchodzą w  życie z  dniem 1  lutego 2019  r.; 
4) art. 1  pkt 2, pkt  5 lit. a w zakresie zmienianego pkt  3, pkt  7, 9, 11 i  pkt 13 w  zakresie dodawanego art.  19d oraz 
art. 19e ust.  4, art.  3 pkt 12, p kt 13 lit. c i e, pkt  14 w  zakresie dodawanego art.  6943a, pkt  15 lit. c i d oraz 
pkt 18, art.  7 pkt 1, art.  17 pkt 7 i 8, art.  40 oraz  art. 43, które wchodzą w  życie z  dniem 1  lipca 2021  r.; 
5) (uchylony)  
6) art. 1  pkt 18 w  zakresie dodawanego art.  21c, pkt 23, pkt  30 w  zakresie uchylenia art.  55 i art. 57, art.  3 pkt  19, 
art. 5, art.  6, art.  19, art.  20, art.  21 pkt 6, art.  25 oraz art.  45–45b, które wchodzą w  życie z  dniem 1  grudnia 
2021  r.”; 
2) odnośnika nr 1 oraz art. 36 ustawy z dnia 6  grudnia 2018  r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (Dz.  U. z 2019  r. 
poz. 55, z 2020 r. poz. 1747 oraz z 2021 r. poz. 1080), które stanowią:  
„1) Niniejsza ustawa służy stosowaniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i  Rady (UE)  2015/848 z  dnia 
20 maja 2015  r. w sprawie  postępowania upadłościowego  (Dz. Urz. UE  L 141 z  05.06.2015, str.  19).”  
„Art. 36. Ustawa wchodzi w  życie z  dniem 1  grudnia 2021  r., z wyjątkiem:  
1) art. 16  pkt 2 lit. a, c i  d w zakresie dodawanego ust.  7a oraz art.  25 pkt 7 i 10 oraz art.  33, które wchod zą 
w życie z  dniem następującym po dniu ogłoszenia;  
2) art. 16  pkt 1, art.  19 pkt 1, pkt  10 lit. b i pkt 15, art.  24 pkt 38 lit. a i pkt 40 lit. c oraz art.  29, które wchodzą 
w życie po upływie 30  dni od dnia ogłoszenia;  
3) art. 25  pkt 2, 4, 6, 8, 9 i  11–13, które wchodzą w  życie z  dniem 1  lutego 2019  r.; 
4) art. 16  pkt 2 lit. b i d w zakresie dodawanego ust.  7b, które wchodzą w  życie z  dniem 1  kwietnia 2019  r.”; 
3) art. 36 ustawy z dnia 19  lipca 2019  r. o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niek tórych innych ustaw 
(Dz. U. poz.  1655, z 2020 r. poz. 288 oraz z 2021 r. poz. 187), który stanowi:  
„Art.  36. Ustawa wchodzi w  życie z  dniem 1  lipca 2021  r., z wyjątkiem art.  1 pkt 9, 10, 12, 13, 17 –27, art.  15, 
art. 28 i art. 35, które wchodzą w  życie z  dniem 1  marca 2020  r.”; 
4) art. 23 ustawy z dnia 30  sierpnia 2019  r. o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych 
ustaw (Dz.  U. poz.  1798, z 2020 r. poz. 288, 875 i 1086 oraz z 2021 r. poz. 187 i 1090), który stanowi:  
„Art.  23. Ustawa w chodzi w  życie z  dniem 1  marca 2021  r., z wyjątkiem:  
1) art. 1  pkt 1 i 25, art.  6, art.  16–19, art.  21 oraz art.  22, które wchodzą w  życie z  dniem 1  stycznia 2020  r.; 
1a) art. 1  pkt 2–4 i 47 oraz art.  21a, które wchodzą w  życie z  dniem 1  lipca 2021  r.; 
2) (uchylony)  
3) art. 3  pkt 2 lit. b, który wchodzi w  życie z  dniem 30  lipca 2020  r.; 
4) (uchylony)  
5) art. 20a, który wchodzi w  życie z  dniem 30  września 2020  r.”; 
5) art. 6 ustawy  z dnia 14  sierpnia 2020  r. o zmianie ustawy o  działaczach opozycji antykomuni stycznej oraz osobach 
represjonowanych z  powodów politycznych oraz niektórych innych ustaw  (Dz. U. poz. 1578 ), który stanowi:  
„Art. 6. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 30  dni od dnia ogłoszenia. ”; 
6) odnośnika nr 1 oraz art. 155 –158 i art. 166 ustawy z dnia 18  listopada 2020  r. o doręczenia ch elektronicznych (Dz. U. 
poz. 2320  oraz z  2021  r. poz.  1135 ), które stanowią:  
„1) Niniejsza ustawa została notyfikowana Komisji Europejskiej w  dniu 29  października 2019  r. pod numerem 
2019/533/PL, zgodnie z  § 4 rozpo rządzenia Rady Ministrów z  dnia 23  grudnia 2002  r. w sprawie sposobu fun k-
cjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i  aktów prawnych (Dz.  U. poz.  2039 oraz z  2004  r. poz.  597), 
które wdraża dyrektywę (UE) 2015/1535  Parlamentu Europejskiego i  Rady z  dnia 9 września 2015  r. ustanawi a-
jącą procedurę udzielania informacji w  dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społ e-
czeństwa informacyjnego (Dz.  Urz. UE  L 241 z  17.09.2015, str.  1).” 
  
Dziennik  Ustaw  – 3 – Poz. 1805  
 
 „Art.  155. 1. Organy administracji rządowej oraz jedn ostki budżetowe obsługujące te organy są obowiązane 
stosować przepisy ustawy w  zakresie doręczania korespondencji z  wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego 
doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej od dnia 5 lipca 2022  r. 
2. Organ y władzy publicznej inne niż wymienione w  ust. 1, w tym organy kontroli państwowej i  ochrony prawa,  
oraz jednostki budżetowe obsługujące te organy są obowiązane stosować przepisy ustawy w  zakresie doręczania 
korespondencji z  wykorzystaniem publicznej usług i rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi 
hybrydowej od dnia 5 lipca 2022  r. 
3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i  zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia 
Społecznego i  fundusze zarządzane przez Prezesa Kasy  Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego są obowiązane st o-
sować przepisy ustawy w  zakresie doręczania korespondencji z  wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego 
doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej od dnia 5 lipca 2022  r. 
4. Narod owy Fundusz Zdrowia jest obowiązany stosować przepisy ustawy w  zakresie doręczania koresponde n-
cji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej 
od dnia 5 lipca 2022  r. 
5. Agencje wykonawcze, i nstytucje gospodarki budżetowej, państwowe fundusze celowe, samodzielne public z-
ne zakłady opieki zdrowotnej, uczelnie publiczne, Polska Akademia Nauk i  tworzone przez nią jednostki organiz a-
cyjne, państwowe i  samorządowe instytucje kultury, inne państwowe l ub samorządowe osoby prawne utworzone na 
podstawie odrębnych ustaw w  celu wykonywania zadań publicznych są obowiązane stosować przepisy ustawy 
w zakresie doręczania korespondencji z  wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektroniczn e-
go lub publicznej usługi hybrydowej od dnia 1  stycznia 2023  r. 
6. Jednostki samorządu terytorialnego i  ich związki oraz związki metropolitalne oraz samorządowe zakłady budże -
towe są obowiązane stosować przepisy ustawy w  zakresie doręczania korespondencji z  wykorzystaniem publicznej 
usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego od dnia 1  stycznia 2024  r., a w zakresie doręczania korespondencji 
z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej od dnia 1  października 2029  r. 
7. Sądy i  trybunały, komornicy, prokur atura, organy ścigania i  Służba Więzienna są obowiązane stosować prz e-
pisy ustawy w  zakresie doręczania korespondencji z  wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia 
elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej od dnia 1  października 2029  r. 
8. Minister Sprawiedliwości, mając na uwadze warunki techniczne i  organizacyjne oraz konieczność zapewni e-
nia sprawnego toku postępowania, może określić, w  drodze rozporządzenia, terminy, od których w  postępowaniach 
w sprawach z  poszczególnych zakresów a lbo w  poszczególnych sądach pismo procesowe będzie można wnosić także 
na adres do doręczeń elektronicznych sądu, a  organy procesowe będą mogły dokonywać doręczeń na adresy do dor ę-
czeń elektronicznych wpisane do bazy adresów elektronicznych lub na adresy po wiązane z  kwalifikowaną usługą 
rejestrowanego doręczenia elektronicznego, za pomocą której wniesiono pismo, jeżeli adres do doręczeń elektronic z-
nych strony albo uczestnika postępowania nie został wpisany do bazy adresów elektronicznych, albo za pokwitow a-
niem przez operatora wyznaczonego w  ramach publicznej usługi hybrydowej.  
9. Podmioty publiczne inne niż wymienione w  ust. 1–7 są obowiązane stosować przepisy ustawy w  zakresie d o-
ręczania korespondencji z  wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręcz enia elektronicznego lub public z-
nej usługi hybrydowej od dnia 1  stycznia 2025  r. 
Art. 156. Do podmiotów publicznych w  rozumieniu ustawy zmienianej w  art. 105, udostępniających elektr o-
niczną skrzynkę podawczą w  systemie innym niż ePUAP w  okresie od dnia wej ścia w  życie niniejszej ustawy do 
dnia poprzedzającego dzień zaistnienia obowiązku jej stosowania, o  którym mowa w  art. 155, stosuje się art.  157 
i art. 158. 
Art. 157. 1. W  przypadku odebrania dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą  pod-
miotu publicznego, o  którym mowa w  art. 156, dokument uznaje się za doręczony do tego podmiotu po wystawieniu 
urzędowego poświadczenia odbioru, które jest automatycznie tworzone i  udostępniane nadawcy tego dokumentu 
przez system teleinformatyczny służą cy do obsługi doręczeń.  
2. Za udostępnienie nadawcy urzędowego poświadczenia odbioru uważa się w  szczególności jego przekazanie 
do pozostającej w  dyspozycji odbiorcy poświadczenia skrytki w  ramach systemu teleinformatycznego służącego do 
obsługi doręczeń.  
  
Dziennik  Ustaw  – 4 – Poz. 1805  
 
 3. Jeżeli nie jest możliwe udostępnienie automatycznie wytworzonego urzędowego poświadczenia odbioru 
w sposób, o  którym mowa w  ust. 1, poświadczenie to wysyłane jest na adres elektroniczny wskazany przez nadawcę, 
w szczegól ności na:  
1) adres poczty elektr onicznej albo  
2) inny adres elektroniczny, pod warunkiem że jest obsługiwany przez system teleinformatyczny służący do obsł u-
gi doręczeń.  
Art. 158. 1. W  okresie od dnia wejścia w  życie niniejszej ustawy do dnia poprzedzającego dzień zaistnienia obo -
wiązku  jej stosowania, o  którym mowa w  art. 155, do doręczania przez podmioty publiczne w  rozumieniu ustawy 
zmienianej w  art. 105 do podmiotów niebędących podmiotami publicznymi w  rozumieniu tej ustawy, dokonywanego 
w systemie teleinformatycznym organu administrac ji publicznej, stosuje się art.  39, art.  391, art.  40 § 4 oraz art.  46 
§ 4–9 ustawy zmienianej w  art. 61 w  brzmieniu dotychczasowym oraz art.  144a i  art. 152a ustawy zmienianej w  art. 84 
w brzmieniu dotychczasowym.  
2. Przepisu ust.  1 nie stosuje się, jeżel i podmiot publiczny posiada adres do doręczeń elektronicznych. ” 
„Art.  166. Ustawa wchodzi w  życie z  dniem 5 października 2021  r., z wyjątkiem:  
1) art. 145 i  art. 146, które wchodzą w  życie z  dniem następującym po dniu ogłoszenia;  
2) art. 80, art.  115, art.  144 i  art. 161, które wchodzą w  życie po upływie 7  dni od dnia ogłoszenia;  
3) art. 96  pkt 18, art.  130, art.  134, art.  149 ust. 1 oraz art.  150, które wchodzą w  życie po upływie 14  dni od dnia 
ogłoszenia;  
4) art. 38  ust. 6, art.  50, art.  52 ust. 5–7, art.  54 ust. 1–5 oraz art.  57 ust. 4, które wchodzą w  życie po upływie 
30 dni od dnia ogłoszenia;  
5) art. 9  ust. 1 pkt 1–8, art.  11 pkt 2, art.  16 ust. 1, art.  18 ust. 2, art.  28 pkt 2 lit. b i c, art.  31, art.  83 oraz art.  141, 
które wchodzą w  życie z  dniem 5  lipca 2022  r.; 
6) art. 122, który wchodzi w  życie z  dniem 1  stycznia 2022  r., z wyjątkiem pkt  5, który wchodzi w  życie z  dniem 
1 stycznia 2026  r.; 
7) art. 58  ust. 1 pkt 4 i art. 63, które wchodzą w  życie z  dniem 1  października 2022  r.; 
8) art. 126  pkt 8, który wchodzi w  życie z  dniem 1  stycznia 2023  r.; 
9) art. 9  ust. 1 pkt 9, który wchodzi w  życie z  dniem 1  października 2026  r.; 
10) art. 82  pkt 2, w  zakresie dodawanego art.  100b, i  art. 159, które wchodzą w  życie z  dniem 1  października 
2028  r.; 
11) art. 8 2 pkt 1, 2, w  zakresie dodawanego art.  100a, i  pkt 3–21, art.  93, art.  96 pkt 1–17 i 19, art.  105 oraz art.  162, 
które wchodzą w  życie z  dniem 1  października 2029  r.”; 
7) art. 51 ustawy z dnia 10  grudnia 2020  r. o zmianie niektórych ustaw wspierających rozwój mieszkalnictwa (Dz. U. 
z 2021  r. poz. 11) , który stanowi:  
„Art. 51. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 14  dni od dnia ogłoszenia, z  wyjątkiem:  
1) art. 6  pkt 1 i 3, pkt  4 lit. e i f, pkt  14 lit. b i c, pkt  15 lit. a, pkt  17 i 21, art.  11 pkt 4 lit. c i pkt 7 lit. b w zakresie 
dodawanego ust.  1e oraz pkt  8, art.  16, art.  20 pkt 5, art.  24, art.  48 i art. 49, które wchodzą w  życie z  dniem n a-
stępującym po dniu ogłoszenia;  
2) art. 6  pkt 4 lit. a i d, pkt  5–7, pkt  9 lit. c i d, pkt  13, pkt  14 lit. a i d, pkt  15 lit. b i c, pkt  16, 18, 22 i  23 oraz 
art. 25, które wchodzą w  życie po upływie 30  dni od dnia ogłoszenia;  
3) art. 14  pkt 1–3, pkt  4 lit. a i b, pkt  6, 7, 9 –13 i 15–22 oraz art.  41–44, które wchodzą w  życie po upływie 
2 miesięcy od dnia ogłoszenia;  
4) art. 6  pkt 2, 8, pkt  9 lit. a i b, pkt  10–12, 19 i  20, art.  7 pkt 13, art.  11 pkt 1–3, pkt  4 lit. a i b, pkt  5, 6 
i pkt 7 lit. a, lit.  b w zakresie dodawanych ust.  1b–1d oraz lit.  c–h, pkt  9–11, art.  12 oraz art.  14 pkt 14, które 
wchodzą w  życie z  dniem 1  lipca 2021  r.; 
5) art. 7  pkt 17, art.  26 ust. 1 i art. 29, które wchodzą w  życie z  dniem 1  stycznia 2022  r.; 
6) art. 8  pkt 2 w zakresie dotyczącym art.  3e ust.  2 i 3 oraz art.  35, k tóre wchodzą w  życie z  dniem 1  stycznia 2023  r.”; 
  
Dziennik  Ustaw  – 5 – Poz. 1805  
 
 8) art. 81 ustawy z dnia 20  maja 2021  r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego 
oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym (Dz. U. poz. 1177) , który stanowi:  
„Art. 81. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 12  miesięcy od dnia ogłoszenia, z  wyjątkiem:  
1) art. 46, art.  47, art.  48 ust. 6 i art. 72 pkt 1, które wchodzą w  życie po upływie 30  dni od dnia ogłoszenia;  
2) art. 68 i  art. 73, które wchodzą w  życie z  dniem następującym po dni u ogłoszenia.” ; 
9) art. 5–7 ustawy z dnia 28  maja 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych  
ustaw (Dz. U. poz. 1090) , które stanowi ą: 
„Art. 5. W okresie roku od dnia wejścia w  życie niniejszej ustawy dokonanie wyboru s przedaży nieruchomości 
w drodze licytacji elektronicznej jest dopuszczalne, jeżeli ze względów technicznych, leżących po stronie komornika 
sądowego, jest to możliwe.  
Art. 6. 1. Przepisy ustawy zmienianej w  art. 4 stosuje się również do postępowań rozpoznaw anych według 
przepisów ustawy z  dnia 17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego wszczętych i  niezakończonych 
przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy oraz zgromadzeń ogólnych sądów lub trybunałów zwołanych 
i niezamknię tych przed dniem wejśc ia w życie niniejszej ustawy.  
2. Sprawy, które przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy sąd rozpoznawał w  składzie innym niż jednego 
sędziego, w  dalszym ciągu prowadzone są przez tego sędziego, któremu sprawa została przydzielona jako referent o-
wi, do zakończenia sprawy w  danej instancji.  
3. Obowiązek, o  którym mowa w  art. 15zzs9 ust. 1 ustawy zmienianej w  art. 4, stosuje się do pism procesowych 
wnoszonych w  sprawie po dniu wejścia w  życie niniejszego przepisu. Niewykonanie tego obowiązku stanowi brak 
formalny pisma.  
Art. 7. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 14  dni od dnia ogłoszenia, z  wyjątkiem:  
1) art. 1  pkt 3 oraz art.  5, które wchodzą w  życie po upływie 3  miesięcy od dnia ogłoszenia;  
2) art. 2, który wchodzi w  życie z  dniem następującym po dniu ogł oszenia;  
3) art. 3, który wchodzi w  życie z  dniem 1  lipca 2021  r.”; 
10) art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 11  sierpnia 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych 
innych ustaw (Dz.  U. poz. 1655) , które stanowią:  
„Art.  8. 1. W  sprawa ch wszczętych i  niezakończonych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy, 
w których przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy został wydany nakaz zapłaty, stosuje się art. 4802 § 1 
i 2 ustawy zmienianej w  art. 1 oraz art. 19  ust. 4  ustawy zmienian ej w art. 6, w  brzmieniu dotychczasowym.  
2. W sprawach wszczętych i  niezakończonych przed dniem wejścia w  życie nin iejszej ustawy stosuje się 
art. 16 ust. 1 zdanie drugie ustawy zmienianej w  art. 5, w  brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.  
3. Do weksli wystaw ionych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.  
Art. 9. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 14  dni od dnia ogłoszenia.” ; 
11) art. 68 ustawy z dnia 11  sierpnia 2021  r. o kasach zapomogowo -pożyczkowych (Dz.  U. poz. 166 6), który stanowi : 
„Art.  68. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 30  dni od dnia ogłoszenia.”.  
Marszałek Sejmu: E. Witek  
 
 
  
Dziennik  Ustaw  – 6 – Poz. 1805  
 
 Załącznik do obwieszczenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej 
Polskiej z  dnia 17 września 2021  r. (poz. 1805 ) 
USTAWA  
z dnia 17  listopada 1964  r. 
Kodeks postępowania cywilnego  
TYTUŁ WSTĘPNY  
Przepisy ogólne  
Art. 1.1) 2) Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w  sprawach ze stosunków z  zakresu pr a-
wa cywilnego, rodzinnego i  opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w  sprawach z  zakresu ubezpieczeń społecznych 
oraz w  innych spr awach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z  mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne).  
Art. 2. § 1. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o  ile spra wy te nie należą do właś -
ciwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy.  
§ 1a. (uchylony)  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Nie są rozpoznawane w  postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepi sy szczególne przekazują je do 
właściwości innych organów.  
Art. 3. Strony i  uczestnicy postępowania obowiązani są dokonywać czynności procesowych  zgodnie z  dobrymi ob y-
czajami, dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z  prawdą i  bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać 
dowody.  
Art. 4. (uchylony)  
Art. 41. Z uprawnienia przewidzianego w  przepisach postępowania stronom i  uczestnikom post ępowania nie wolno 
czynić użytku niezgodnego z  celem, dla którego je ustanowiono (nadużycie prawa procesowego).  
Art. 5. W razie uzasadnionej potrzeby sąd może udzielić stronom i  uczestnikom postępowania występującym 
w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej 
Polskiej  niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych.  
Art. 6. § 1. Sąd powinien przeciwdziałać przewlekaniu postępowania i  dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie nastąpiło 
na pierwszy m posiedzeniu, jeżeli jest to możliwe bez szkody dla wyjaśnienia sprawy.  
§ 2. Strony i  uczestnicy postępowania obowiązani są przytaczać wszystkie fakty i dowody bez zwłoki, aby postęp o-
wanie mogło być przeprowadzone sprawnie i  szybko.  
Art. 7. Prokurator moż e żądać wszczęcia postępowania w  każdej sprawie, jak również wziąć udział w  każdym to-
czącym się już postępowaniu, jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu 
społecznego. W  sprawach niemajątkowych z  zakresu praw a rodzinnego prokurator może wytaczać powództwa tylko 
w wypadkach wskazanych w  ustawie.  
Art. 8. Organizacje pozarządowe, których zadanie statutowe nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, 
mogą dla ochrony praw obywateli, w  wypadkach przewidzian ych w  ustawie, wszcząć postępowanie oraz wziąć udział 
w toczącym się postępowaniu.  
                                                           
1) Utracił moc z  dniem 17  lipca 2000  r., rozumiany w  ten sposób, iż w  zakresie pojęcia „sprawy cywilnej” nie mogą się mieścić ros z-
czenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi decyzja administracyjna, na podstawie wyroku Trybunału Ko n-
stytucyjnego z  dnia 10  lipca 2000  r. sygn. akt SK. 12/99  (Dz. U. poz.  665).  
2) Utracił moc z dniem 11 września 2017 r.:  
– w zakresie, w jaki m dotyczy zagadnienia oceny prawidłowości procedury wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego;  
– w zakresie, w jakim dotyczy zagadnienia oceny prawidłowości procedury przedstawienia kandydatów na stanowisko Prezesa 
oraz Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjneg o przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego i powołania 
ich przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej  
na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2017 r. sygn. akt K 10/17 (Dz. U. poz. 1727).  
  
Dziennik  Ustaw  – 7 – Poz. 1805  
 
 Art. 9. § 1. Rozpoznawanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szcze gólny stanowi inaczej. Strony i uczes t-
nicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i  otrzymy wać odpisy, kopie lub wyciągi z  tych akt. Treść protok o-
łów i  pism może być także udostępniana w  postaci elektronicznej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsł u-
gującego postępowanie sądowe (system teleinformatyczny) albo innego systemu teleinforma tycznego służącego udostę p-
nianiu tych protokołów lub pism.  
§ 2. Strony i  uczestnicy postępowania mają prawo do otrzymania z  akt sprawy zapisu dźwięku albo obrazu i  dźwięku , 
chyba że protokół został sporządzony wyłącznie pisemnie. Przewodniczący wydaje z  akt sprawy zapis dźwięku, jeżeli 
wydaniu zapisu obrazu i  dźwięku sprzeciwia się ważny interes publiczny lub prywatny.  
§ 3. Jeżeli posiedzenie odbyło się przy drzwiach zamkniętych strony i  uczestnicy postępowania mają prawo do 
otrzymania z  akt sprawy jedynie zapisu dźwięku.  
Art. 91. § 1. Nie jest wymagane zezwolenie sądu na utrwalanie przez strony lub uczestników postępowania przebi e-
gu posiedzeń i  innych czynności sądowych, przy których są obecni, za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk.  
§ 2. Strony i uczestnicy postępowania uprzedzają sąd o  zamiarze utrwalenia przebiegu posiedzenia lub innej czyn -
ności sądowej za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk.  
§ 3. Sąd zakazuje stronie lub uczestnikowi postępowania utrwalenia przebiegu posiedzenia lub innej  czynności s ą-
dowej za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk, jeżeli posiedzenie lub jego część odbywa się przy drzwiach zamkni ę-
tych lub sprzeciwia się temu wzgląd na prawidłowość postępowania.  
Art. 10. W sprawach, w  których zawarcie ugody jest dopuszczal ne, sąd dąży w  każdym stanie postępowania do ich 
ugodowego załatwienia, w  szczególności przez nakłanianie stron do mediacji.  
Art. 11. Ustalenia wydanego w  postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia prz e-
stępstwa wiążą sąd w  postęp owaniu cywilnym. Jednakże osoba, która nie była oskarżona, może powoływać się w postę-
powaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność cywilną.  
Art. 12. Roszczenia majątkowe wynikające z  przestępstwa mogą być dochodzone w  postępowaniu cywilnym albo 
w wypadkach w  ustawie przewidzianych w  postępowaniu karnym.  
Art. 13. § 1. Sąd rozpoznaje sprawy w  procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej. W  wypadkach przewidzianych 
w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów  o postępowaniach odrębnych.  
§ 2. Przepisy o  procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w  niniejszym 
kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.  
Art. 14. (uchylony)  
CZĘŚĆ PIERWSZA  
POSTĘPOWANIE ROZPOZN AWCZE  
KSIĘ GA PIERWSZA  
PROCES  
TYTUŁ I  
Sąd 
DZIAŁ I  
Właściwość sądu  
Przepis wstępny  
Art. 15. § 1. Sąd właściwy w  chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania, choćby 
podstawy właściwości zmieniły się w  toku sprawy.  
§ 2. Sąd nie może uznać, ż e jest niewłaściwy, jeżeli w  toku postępowania stał się właściwy.  
  
Dziennik  Ustaw  – 8 – Poz. 1805  
 
 Rozdział 1  
Właściwość rzeczowa  
Oddział 1  
Podstawy właściwości  
Art. 16. Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z  wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość 
sądów okręgowych.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 17. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy:  
1) o prawa niemajątkowe i  łącznie z  nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o  ustalenie lub zaprzeczenie 
pochodzenia dziecka, o  ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa ora z o rozwiązanie przysposobienia;  
2) (uchylony)  
3) o roszczenia wynikające z  Prawa prasowego;  
4) o prawa majątkowe, w  których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, oprócz 
spraw o  alimenty, o  naruszenie posiadania, o  ustano wienie rozdzielności majątkowej międz y małżonkami, o uzgo d-
nienie treści księgi wieczystej z  rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw rozpoznawanych w  elektronicznym p o-
stępowaniu upominawczym;  
41) o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o  podziale spółdzie lni; 
42) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o  ustalenie istnienia lub nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub 
jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną;  
43) (uchylony)  
44) o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z  prawem ; 
45) o roszczenia wynikające z  naruszenia praw przysługujących na mocy przepisów o  ochronie danych osobowych.  
5) (uchylony)  
6) (uchylony)  
Art. 18. § 1. Jeżeli przy rozpo znawaniu sprawy w  sądzie rejonowym powstanie zagadnienie prawne budzące powa ż-
ne wątpliwości, sąd ten może przekazać sprawę do rozpoznania sądowi okręgowemu. Postanowienie o  przekazaniu sprawy  
wymaga uzasadnienia.  
§ 2. Przed pierwszym posiedzeniem wyznaczon ym na rozprawę sąd okręgowy może odmówić przyjęcia sprawy do 
rozpoznania i  zwrócić ją sądowi rejonowemu, jeżeli uzna, że poważne wątpliwości nie zachodzą. Postanowienie zapada 
w składzie trzech sędziów i  wymaga uzasadnienia. Ponowne przekazanie tej samej s prawy przez sąd rejonowy nie jest 
dopuszczalne.  
Oddział 2  
Wartość przedmiotu sporu  
Art. 19. § 1. W sprawach o  roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w  zamian innego przed miotu, podana kwota 
pieniężna stanowi wartość przedmiotu sporu.  
§ 2. W innych sprawach majątkowych powód obowiązany jest oznaczyć w  pozwie kwotą pieniężną wartość prze d-
miotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w  artykułach poniższych.  
Art. 20. Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożytków i  kosztów, żądanych o bok roszczenia głó w-
nego.  
Art. 21. Jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość.  
Art. 22. W sprawach o  prawo do świadczeń powtarzających się wartość przedmiotu sporu stanowi suma świadczeń 
za jeden rok, a  jeżeli świadczenia trwają kró cej niż rok – za cały czas ich trwania.  
  
Dziennik  Ustaw  – 9 – Poz. 1805  
 
 Art. 23. W sprawach o  istnienie, unieważnienie albo rozwiązanie umowy najmu lub dzierżawy, o  wydanie albo od e-
branie przedmiotu najmu lub dzierżawy, wartość przedmiotu sporu stanowi przy umowach zawartych na czas ozna czony – 
suma czynszu za czas sporny, lecz nie więcej niż za rok; przy umowach zawartych na czas nieoznaczony – suma czynszu 
za okres trzech miesięcy.  
Art. 231. W sprawach o  roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy 
wartość przedmiotu sporu stanowi, przy umowach na czas określony – suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, 
lecz nie więcej niż za rok, a  przy umowach na czas nieokreślony – za okres jednego roku.  
Art. 232. W sprawach o  wydanie nieruchomości posi adanej bez tytułu prawnego lub na podstawie tytułu innego niż 
najem lub dzierżawa wartość przedmiotu sporu oblicza się przyjmując, stosownie do rodzaju nieruchomości i  sposobu 
korzystania z  niej, podaną przez powoda sumę odpowiadającą trzymiesięcznemu czyn szowi najmu lub dzierżawy należ -
nemu od danego rodzaju nieruchomości.  
Art. 24. W sprawach o  zabezpieczenie, zastaw lub hipotekę wartość przedmiotu sporu stanowi suma wierzytelności. 
Jeżeli jednak przedmiot zabezpieczenia lub zastawu ma mniejszą wartość niż  wierzytelność, rozstrzyga wartość mniejsza.  
Art. 25. § 1. Sąd może sprawdzić wartość przedmiotu sporu oznaczoną przez powoda i  zarządzić w  tym celu doch o-
dzenie.  
§ 2. Po doręczeniu pozwu sprawdzenie nastąpić może jedynie na zarzut pozwanego, zgłoszony prze d wdaniem się 
w spór co do istoty sprawy.  
§ 3. Jeżeli sąd w  wyniku sprawdzenia wartości przedmiotu sporu uzna się za niewłaściwy, przekaże sprawę sądowi 
właściwemu; jeżeli jest kilka sądów właściwych – przekaże temu z  nich, który wskaże powód.  
Art. 26. Po ustaleniu w  myśl artykułu poprzedzającego, wartość przedmiotu sporu nie podlega ponownemu badaniu 
w dalszym toku postępowania.  
Rozdział 2  
Właściwość miejscowa  
Oddział 1  
Właściwość ogólna  
Art. 27. § 1. Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w  którego okręgu pozwany ma miejsce zamies z-
kania.  
§ 2. Miejsce zamieszkania określa się według przepisów kodeksu cywilnego.  
Art. 28. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w  Polsce, ogólną właściwość oznacza się według miejsca jego 
pobytu w  Polsce, a  gdy nie jest ono znane lub nie leży w  Polsce – według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego 
w Polsce.  
Art. 29. Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwowej jednostki organizacy j-
nej, z  której działalnością wiąże się dochodzon e roszczenie.  
Art. 30. Powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi niebędącemu osobą fizyczną wytacza się 
według miejsca ich siedziby.  
Oddział 2  
Właściwość przemienna  
Art. 31. § 1. Powództwo w  sprawach objętych przepisami oddziału niniejszego wytoczyć można bądź według prz e-
pisów o  właściwości ogólnej, bądź przed sąd oznaczony w  przepisach poniższych.  
§ 2. Przepisów niniejszego oddziału nie stosuje się w  sprawach przeciwko konsumentom.  
Art. 32. Powództwo o  roszczenie alimentacyjne oraz o  ustalen ie pochodzenia dziecka i  związane z  tym roszczenia 
wytoczyć można według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej.  
Art. 33. Powództwo o  roszczenie majątkowe przeciwko przedsiębiorcy można wytoczyć przed sąd, w  którego okręgu 
znajduje się zakład główny lub od dział, jeżeli roszczenie pozostaje w  związku z  działalnością tego zakładu lub oddziału.  
Art. 34. § 1. Powództwo o  zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o  zmianę umowy oraz o  ustalenie istnienia umowy, 
o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, a  także  o odszkodowanie z  powodu niewykonania lub nienależytego 
wykonania umowy można wytoczyć przed sąd miejsca jej wykonania.  
  
Dziennik  Ustaw  – 10 – Poz. 1805  
 
 § 2. Za miejsce wykonania umowy uważa się miejsce spełnienia świadczenia charakterystycznego dla umów danego 
rodzaju, w  szczególności w  przypadku:  
1) sprzedaży rzeczy ruchomych – miejsce, do którego rzeczy te zgodnie z  umową zostały lub miały zostać dostarczone;  
2) świadczenia usług – miejsce, w  którym usługi zgodnie z  umową były lub miały być świadczone.  
§ 3. W przypadku wątpliwości miej sce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem.  
Art. 35. Powództwo o  roszczenie z  czynu niedozwolonego wytoczyć można przed sąd, w  którego okręgu nastąpiło 
zdarzenie wywołujące szkodę.  
Art. 351. Powództwo o  ochronę dóbr osobistych naruszonych przy wykorzystaniu środków masowego przekazu można 
wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda.  
Art. 36. Powództwo o  zapłatę należności za prowadzenie sprawy wytoczyć można prze d sąd miejsca, gdzie pełn o-
mocnik procesowy sprawę prowadził.  
Art. 37. Powództwo o  roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości wytoczyć można przed sąd mie j-
sca położenia nieruchomości.  
Art. 371. § 1. Powództwo przeciwko zobowiązanemu z  weksla l ub czeku można wytoczyć przed sąd miejsca płatności.  
§ 2. Kilku zobowiązanych z  weksla lub czeku można łącznie pozwać przed sąd miejsca płatności lub sąd właściwości  
ogólnej dla akceptanta albo wystawcy weksla własnego lub czeku.  
Art. 372. § 1. Powództwo o roszczenie wynikające z  czynności bankowej przeciwko bankowi, innej jednostce 
organizacyjnej uprawnionej do wykonywania czynności bankowych lub ich następcom prawnym można wytoczyć przed 
sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się także do powództwa przeciwko bankowi hipotecznemu lub jego następcy prawnemu 
o roszczenie wynikające z  czynności banku hipotecznego.  
Oddział 3  
Właściwość wyłączna  
Art. 38. § 1. Powództwo o:  
1) własność lub inne prawa rzeczowe na nieru chomości,  
2) posiadanie nieruchomości,  
3) roszczenia wynikające z  art. 231 Kodeksu cywilnego,  
4) roszczenia wynikające z  art. 224–228 i  art. 230 Kodeksu cywilnego, o  ile są związane z  nieruchomością  
– wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca położenia nieru chomości, przy czym jeżeli przedmiotem sporu jest służebność 
gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej.  
§ 2. Właściwość powyższa rozciąga się na roszczenia osobiste związane z  prawami rzeczowymi i  dochodzone łąc z-
nie z  nimi przeciwko temu samemu pozwanemu.  
§ 3. Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli przem a-
wiają za tym względy celowości.  
Art. 39. Powództwo z  tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z  tytułu zapisu, pol ecenia oraz innych rozrządzeń 
testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a  jeżeli miejsca jego 
zwykłego pobytu w  Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w  którym znajduje się majątek spadkowy lub je go część.  
Art. 40. Powództwo ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub stowarzyszenia wytacza się wyłącznie według 
miejsca ich siedziby.  
Art. 41. Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w  którego okręgu małżonkowie mieli 
ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z  nich w  okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu . 
Z braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a  jeżeli i  tej podstawy nie ma – 
sąd miejsca zamieszkania powoda.  
Art. 42. Powództwo ze stosunku między rodzicami a  dziećmi oraz między przysposabiającym a  przysposobionym 
wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania powoda, jeżeli brak jest podstaw do wytoczenia powództwa według  
przepisów o  właściwości ogólnej.  
  
Dziennik  Ustaw  – 11 – Poz. 1805  
 
 Oddział 4  
Przepisy szczególne  
Art. 43. § 1. Jeżeli uzasadniona jest właściwość kilku sądów albo jeżeli powództwo wytacza się przeciwko kilku 
osobom, dla których według przepisów o  właściwości ogólnej właściwe są różne sądy, wybór między tymi sądami należy 
do powoda.  
§ 2. To samo dotyczy wypadku, gdy nieruchomość, której położenie jest podstawą oznaczenia właściwości sądu, jest 
położona w  kilku okręgach sądowych.  
Art. 44. § 1. Jeżeli sąd właściwy nie może z  powodu przesz kody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności, sąd 
nad nim przełożony wyznaczy inny sąd równorzędny.  
§ 2. O wyznaczenie innego sądu równorzędnego występuje sąd właściwy.  
Art. 441. § 1. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi rów norzędnemu z  sądem w y-
stępującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w  szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu 
jako organu bezstronnego.  
§ 2. O przekazanie sprawy może wystąpić sąd właściwy.  
Art. 442. Jeżeli stroną jest Skarb Pańs twa, a  państwową jednostką organizacyjną, z  której działalnością wiąże się d o-
chodzone roszczenie, jest sąd:  
1) właściwy do rozpoznania sprawy – sąd ten z  urzędu przedstawia akta sprawy sądowi nad nim przełożonemu, który 
przekazuje sprawę innemu sądowi równ orzędnemu z  sądem przedstawiającym;  
2) przełożony nad sądem właściwym do rozpoznania sprawy – sąd właściwy do rozpoznania sprawy z  urzędu prze d-
stawia akta sprawy temu sądowi przełożonemu, który przekazuje sprawę innemu sądowi równorzędnemu z  sądem 
przedstawiającym , mającemu siedzibę poza obszarem właściwości sądu przekazującego.  
Art. 45. § 1. Jeżeli na podstawie przepisów kodeksu nie można w  świetle okoliczności sprawy ustalić właściwości 
miejscowej, Sąd Najwyższy oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć po wództwo.  
§ 2. O oznaczenie sądu, przed który należy wytoczyć powództwo, występuje sąd, do którego wpłynął pozew.  
Art. 46. § 1. Strony mogą umówić się na piśmie o  poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest 
miejscowo właściwy, sporu ju ż wynikłego lub sporów mogących w  przyszłości wyniknąć z  oznaczonego stosunku pra w-
nego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej lub jeżeli powód nie złożył p o-
zwu w  elektronicznym postępowaniu upominawczym. Strony mo gą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru 
powoda pomiędzy kilku sądami właściwymi dla takich sporów.  
§ 2. Strony nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej.  
DZIAŁ II  
Skład sądu  
Art. 47. § 1. W pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w  składzie  jednego sędziego, chy ba że przepis szczególny 
stanowi inaczej.  
§ 2. W pierwszej instancji sąd w  składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i  dwóch ławników rozpoznaje 
sprawy:  
1) z zakresu prawa pracy o:  
a) ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o  uznanie bezskuteczności wypowiedzenia st o-
sunku pracy, o  przywrócenie do pracy i  przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie 
z nimi dochodzone roszczenia i  o odszkodowanie w  przypadku nieuzasadnionego lub nar uszającego przepisy 
wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy,  
b) naruszenia zasady równego traktowania w  zatrudnieniu i  o roszczenia z  tym związane,  
c) odszkodowanie lub zadośćuczynienie w  wyniku stosowania mobbingu;  
2) ze stosunków rodzinnych o:  
a) rozwód,  
  
Dziennik  Ustaw  – 12 – Poz. 1805  
 
 b) separację,  
c) ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa,  
d) rozwiązanie przysposobienia.  
§ 3. Postanowienia poza rozprawą wydaje sąd w  składzie jednego sędziego.  
§ 31. Zarządzenia wydaje przewodniczący.  
§ 32. W sprawach rozpoznawanych w  składzie  jednego sędziego sędzia ten ma prawa i  obowiązki przewodniczącego.  
§ 4. Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w  składzie trzech sędziów, jeżeli uzna to za wskazane ze względu  
na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.  
Art. 471. Referendarz sądowy może wykonywać czynności w  postępowaniu cywilnym w  przypadkach wskazanych 
w ustawie. W  zakresie powierzonych mu czynności referendarz sądowy ma, zależnie od rodzaju podejmowanej czyn -
ności, prawa i  obowiązki sądu albo przewodniczącego.  
Art. 472. § 1. W  zakresie czynności przewodniczącego zarządzenia może również wydawać asystent sędziego, 
z wyjątkiem zarządzenia o  zwrocie pisma procesowego, w  tym pozwu. W  każdym przypadku przewodniczący może uch y-
lić lub zmienić zarządzenie asystenta.  
§ 2. W terminie tygodnia od dnia doręczenia stronie zarządzenia asystenta sędziego o  wezwaniu do uiszczenia opł a-
ty, z pouczeniem o  terminie i  sposobie wniesienia zastrzeżenia, strona może wnieść zastrzeżenie do zarządzenia asystenta 
sędziego o  wezwaniu do uis zczenia opłaty. Zastrzeżenie powinno zawierać wskazanie zaskarżonego zarządzenia. Zastrz e-
żenie nie wymaga uzasadnienia.  
§ 3. W razie wniesienia zastrzeżenia zarządzenie asystenta sędziego o  wezwaniu do uiszczenia opłaty traci moc. Z a-
strzeżenie wniesione po  upływie terminu lub niespełniające warunków formalnych pisma procesowego nie wywołuje 
skutków i  pozostawia się je bez rozpoznania, bez wzywania do jego poprawienia lub uzupełnienia. W  takim przypadku 
przewodniczący z  urzędu bada prawidłowość zarządzenia a systenta sędziego.  
DZIAŁ III  
Wyłączenie sędziego  
Art. 48. § 1. Sędzia jest wyłączony z  mocy samej ustawy:  
1) w sprawach, w  których jest stroną lub pozostaje z  jedną ze stron w  takim stosunku prawnym, że wynik sprawy o d-
działywa na jego prawa lub obowiązki;  
2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w  linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia 
i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;  
3) w sprawach osób związanych z  nim z  tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;  
4) w sprawach, w  których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron;  
5)3) w sprawach, w  których w  instancji niższej brał udział w  wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w  sprawach 
o ważność aktu prawnego z  jego udziałem sporządzonego lub  przez niego rozpoznanego oraz w  sprawach, w  których 
występował jako prokurator;  
6) w sprawach o  odszkodowanie z  tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego 
z prawem, jeżeli brał udział w  wydaniu tego orzeczenia.  
§ 2. Powody  wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.  
§ 3. Sędzia, który brał udział w  wydaniu orzeczenia objętego skargą o  wznowienie lub skargą nadzwyczajną, nie może  
orzekać co do tej skargi.  
Art. 481. W przypadku wyłączenia sędziego na podstawie art.  48 § 1 pkt 1–4 sąd występuje do sądu nad nim przeł o-
żonego o  wyznaczenie innego sądu do rozpoznania sprawy, a  sąd przełożony wyznacza inny równorzędny sąd.  
                                                           
3) Utracił moc z  dniem 3 0 lipca 2004  r. w związku z  art. 401 pkt  1 i art. 379 pkt  4, w zakresie, w  jakim ogranicza wyłączenie sędziego 
z mocy samej ustawy tylko do spraw, w  których rozstrzyganiu brał udział w  instancji bezpośrednio niższej, na podstawie wyroku 
Trybunału Konstytuc yjnego z  dnia 20  lipca 2004  r. sygn. akt SK 19/02  (Dz. U. poz.  1783).  
  
Dziennik  Ustaw  – 13 – Poz. 1805  
 
 Art. 49. § 1.4) Niezależnie od przyczyn wymieniony ch w  art. 48, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wni o-
sek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności 
sędziego w  danej sprawie.  
§ 2. Za okoliczność, o  której mowa w  § 1, nie uważa się wyrażenia przez sędziego poglądu co do prawa i faktów 
przy wyjaśnianiu stronom czynności sądu lub nakłanianiu do ugody.  
Art. 50. § 1. Wniosek o  wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w  sądzie, w  którym 
sprawa się toczy, up rawdopodabniając przyczyny wyłączenia.  
§ 2. Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero 
później powstała lub stała się jej znana.  
§ 3. Do czasu rozstrzygnięcia wniosku o  wyłączenie sędziego:  
1) sędzia, którego dotyczy wniosek, może podejmować dalsze czynności;  
2) nie może zostać wydane orzeczenie lub zarządzenie kończące postępowanie w  sprawie.  
Art. 51. Sędzia zawiadamia sąd o  zachodzącej podstawie swojego wyłączenia.  
Art. 52. § 1. O wyłączeniu sęd ziego rozstrzyga sąd, w  którym sprawa się toczy, a  gdyby sąd ten nie mógł wydać p o-
stanowienia z  powodu braku dostatecznej liczby sędziów – sąd nad nim przełożony.  
§ 2. Postanowienie wydaje się po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. W przypadku 
niezłożenia wyjaśnienia w  terminie dwóch tygodni od dnia wpływu wniosku do sądu właściwego, a  jeśli był dotknięty 
brakami – od dnia ich usunięcia, wniosek podlega rozpoznaniu bez wyjaśnienia, chyba że sąd uzna złożenie wyjaśnienia 
za konieczne.  
§ 3. Uwzględniając wniosek o  wyłączenie sędziego, sąd znosi postępowanie w  zakresie obejmującym udział tego 
sędziego w  sprawie po złożeniu wniosku, chyba że czynności przez niego podejmowane były czynnościami niecierpią -
cymi zwłoki.  
Art. 53. (utracił moc)5) 
Art. 531. § 1. Niedopuszczalny jest wniosek o  wyłączenie sędziego:  
1) oparty wyłącznie na okolicznościach związanych z  rozstrzygnięciem przez sąd o  dowodach;  
2) złożony po raz kolejny co do tego samego sędziego z  powołaniem tych samych okoliczn ości. 
§ 2. Wniosek, o  którym mowa w  § 1, pozostawia się w  aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności. To samo d o-
tyczy pism związanych z  jego wniesieniem. O  pozostawieniu wniosku i  pism związanych z  jego wniesieniem zawiadamia 
się stronę wnoszącą tylko ra z – przy złożeniu pierwszego pisma.  
§ 3. W przypadku złożenia ustnie wniosku, o  którym mowa w  § 1, przewodniczący zawiadamia stronę o  jego be z-
skuteczności.  
Art. 54. Przepisy niniejszego działu, z  wyłączeniem przepisu art.  481, stosuje się odpowiednio do wy łączenia ref e-
rendarza sądowego, ławnika, jak również innych organów sądowych oraz prokuratora. Wniosek o  wyłączenie referend a-
rza sądowego oraz ławnika sąd rozstrzyga zgodnie z  przepisami niniejszego działu, a  w pozostałych przypadkach przek a-
zuje odpowiedni emu organowi nadrzędnemu.  
TYTUŁ II  
Prokurator  
Art. 55. Prokurator, wytaczając powództwo na rzecz oznaczonej osoby, powinien ją wskazać w  pozwie. Nie dotyczy 
to spraw niemajątkowych z  zakresu prawa rodzinnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.  
Art. 56. § 1. Osobę, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, sąd zawiadamia o  tym, doręczając jej odpis  
pozwu. Osoba ta może wstąpić do sprawy w  każdym jej stanie w  charakterze powoda; w  tym wypadku do udziału prokurat o-
ra w sprawie stosuje się odpowiednio przepisy o  współuczestnictwie jednolitym.  
§ 2. Prokurator nie może samodzielnie rozporządzać przedmiotem sporu.  
                                                           
4) Utracił moc z dniem 9 czerwca 2020 r. w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu pod -
niesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądo w-
nictwa , na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2020 r. sygn. akt P 13/19 (Dz. U. poz. 1017).  
5) Z dniem 18  grudnia 2002  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjn ego z  dnia 11  grudnia 2002  r. sygn. akt SK. 27/01 (Dz.  U. 
poz. 1849).  
  
Dziennik  Ustaw  – 14 – Poz. 1805  
 
 Art. 57. Jeżeli prokurator, wytaczając powództwo, nie działa na rzecz oznaczonej osoby, wnosi on pozew przeci wko 
wszystkim osobom będącym stronami stosunku prawnego, którego dotyczy powództwo.  
Art. 58. Wyrok prawomocny zapadły w  sprawie wytoczonej przez prokuratora ma powagę rzeczy osądzonej po -
między stroną, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, a  stron ą przeciwną. Jednakże w  sprawach o  roszczenia 
majątkowe prawomocne rozstrzygnięcie sprawy nie pozbawia strony zainteresowanej, która nie brała udziału w  sporze, 
możności dochodzenia swoich roszczeń w  całości lub w  tej części, w  której nie zostały zasądzone . 
Art. 59. Sąd zawiadamia prokuratora o  każdej sprawie, w  której udział jego uważa za potrzebny.  
Art. 60. § 1. Prokurator może wstąpić do postępowania w  każdym jego stadium. Prokurator nie jest związany 
z żadną ze stron. Może on składać oświadczenia i  zgłaszać wnioski, jakie uzna za celowe, oraz przytaczać fakty i  dowody 
na ich potwierdzenie. Od chwili, kiedy prokurator zgłosił udział w  postępowaniu, należy mu doręczać pisma procesowe, 
zawiadomienia o  terminach i  posiedzeniach oraz orzeczenia sądowe.  
§ 2. Prokurator może zaskarżyć każde orzeczenie sądowe, od którego służy środek odwoławczy. Terminy do zaska r-
żenia orzeczeń sądowych, ustanowione dla stron, wiążą również prokuratora.  
TYTUŁ III  
Organizacje pozarządowe  
Art. 61. § 1. Organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych mogą, za zgodą osoby fizycznej wyr a-
żoną na piśmie, wytaczać powództwa na jej rzecz w  sprawach o:  
1) alimenty;  
2) ochronę środowiska;  
3) ochronę konsumentów;  
4) ochronę praw własności przemysłowej;  
5) ochronę równości ora z niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie praw 
i obowiązków obywateli.  
§ 2. W sprawach wymienionych w  § 1 organizacje pozarządowe w  zakresie swoich zadań statutowych mogą, za zgodą  
osoby fizycznej wyrażoną na piśmie, pr zystąpić do niej w  toczącym się postępowaniu.  
§ 3. Za zgodą przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, wyrażoną na piśmie, organizacja pozarządowa, której jest on 
członkiem, może na jego rzecz wytoczyć powództwo lub przystąpić do niego w  toczącym się postępow aniu w  sporze 
z innym przedsiębiorcą o  roszczenia wynikające z  prowadzonej działalności gospodarczej.  
§ 4. Do pozwu lub pisma obejmującego przystąpienie organizacja pozarządowa dołącza wyrażoną na piśmie zgodę 
osoby fizycznej.  
Art. 62. § 1. Do organizacji pozarządowych wytaczających powództwa na rzecz osób fizycznych stosuje się odp o-
wiednio przepisy o  prokuratorze wytaczającym powództwo na rzecz oznaczonej osoby, z  wyjątkiem art.  58 zdanie drugie.  
§ 2. Do przystąpienia organizacji pozarządowych do strony w  toczącym się postępowaniu stosuje się odpowiednio prz e-
pisy o  interwencji ubocznej, do której nie mają odpowiedniego zastosowania przepisy o  współuczestnictwie jednolitym.  
Art. 63. Organizacje pozarządowe wymienione w  artykułach poprzedzających, które nie u czestniczą w  sprawie, 
mogą przedstawiać sądowi istotny dla sprawy pogląd wyrażony w  uchwale lub w  oświadczeniu ich należycie umoco -
wanych organów.  
TYTUŁ III a 
Państwowa Inspekcja Pracy  
Art. 631. W sprawach o  ustalenie istnienia stosunku pracy inspektorzy pr acy mogą wytaczać powództwa na rzecz 
obywateli, a  także wstępować, za zgodą powoda, do postępowania w  tych sprawach w  każdym jego stadium.  
Art. 632. W sprawach wymienionych w  artykule poprzedzającym do inspektorów pracy stosuje się odpowiednio 
przepisy o  prokuratorze.  
  
Dziennik  Ustaw  – 15 – Poz. 1805  
 
 TYTUŁ III b 
Powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów  
Art. 633. W sprawach o  ochronę konsumentów powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów może wytaczać powództw a 
na rzecz konsumentów, a  także wstępować, za ich zgodą, do postępowań w  tych sprawach w  każdym ich stadium.  
Art. 634. W sprawach, o  których mowa w  art. 633, do powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów stosuje się 
odpowiednio przepisy o  prokuratorze.  
TYTUŁ III c 
Podmioty uprawnione do udziału w  postępowaniu na podstawie odrębny ch przepisów  
Art. 635. § 1. Jeżeli przepisy odrębne przyznają określonym podmiotom, które nie uczestniczą w  sprawie, uprawni e-
nie do przedstawiania sądowi istotnego dla sprawy poglądu, do podmiotów tych stosuje się odpowiednio przepis art.  63. 
Jednak na wniosek podmiotu uprawnionego sąd może zezwolić, aby pogląd został przedstawiony także ustnie na rozprawie.  
§ 2. Na wniosek podmiotu uprawnionego sąd udostępnia akta sprawy w  zakresie niezbędnym do przedstawienia  
poglądu.  
TYTUŁ IV  
Strony  
DZIAŁ I  
Zdolność sądowa i  procesowa  
Art. 64. § 1. Każda osoba fizyczna i  prawna ma zdolność występowania w  procesie jako strona (zdolność sądowa).  
§ 11. Zdolność sądową mają także jednostki organizacyjne niebędące osobami praw nymi, którym ustawa przyznaje 
zdolność prawną.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 65. § 1. Zdolność do czynności procesowych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną 
zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne, o  których mowa w  art. 64 § 11. 
§ 2. Osoba fizyczna ograni czona w  zdolności do czynności prawnych ma zdolność procesową w  sprawach wynikaj ą-
cych z  czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie.  
Art. 66. Osoba fizyczna niemająca zdolności procesowej może podejmować czynności procesowe tylko przez swego 
przedstawiciela ustawowego.  
Art. 67. § 1. Osoby prawne oraz jednostki organizacyjne, o  których mowa w  art. 64 § 11, dokonują czynności proc e-
sowych przez swoje organy albo przez osoby uprawnione do działania w  ich imieniu.  
§ 11. W zakresie określonym odrębną ustawą za inne niż Skarb Państwa państwowe osoby prawne, osoby  z udziałem 
Skarbu Państwa i osoby prawne z udziałem państwowych osób prawnych czynności procesowe może podejmować  Prok u-
ratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 2. Za Skarb Państwa podejmu je czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z  której działa l-
nością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej. W  zakresie określonym odrębną ustawą za Skarb 
Państwa czynności procesowe podejmuje  Prokuratoria Gener alna Rzeczypospolitej Polskiej . 
§ 3. (uchylony)  
Art. 68. § 1.6) Przedstawiciel ustawowy, organy oraz osoby wymienione w  art. 67 mają obowiązek wykazać swoje 
umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności procesowej.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się, gdy stwierdzenie umocowania przez sąd jest możliwe na podstawie wykazu lub 
innego rejestru, do którego sąd ma dostęp drogą elektroniczną, a  także gdy czynność procesowa jest dokonywana za 
pośrednictwem systemu teleinforma tycznego, w  przypadku gdy przepis szczególny przewiduje, że czynności można 
dokonać wyłącznie za pośrednictwem tego systemu. Przedstawiciel ustawowy, organy oraz osoby wymienione w  art. 67 
mają jednak obowiązek wskazać podstawę swojego umocowania.  
                                                           
6) Utracił moc z dniem 11 września 2017 r. w związku z art. 67 w zakresie, w jaki m dopuszcza ocenę prawidłowości procedury 
przedstawienia kandydatów na stanowisko Prezesa oraz Wiceprezes a Trybunału Konstytucyjnego przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów  
Trybunału Konstytucyjnego i powołania ich przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, który  prowadzi do wystawienia 
dokumentu, o którym stanowi ten przepis , na podstawie w yroku Trybunału Konstyt ucyjnego , o którym mowa w odnośniku 2. 
  
Dziennik  Ustaw  – 16 – Poz. 1805  
 
 Art. 69. § 1. Sąd orzekający, na wniosek strony przeciwnej, ustanawia kuratora dla strony niemającej zdolności pr o-
cesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, dla strony będącej osobą prawną, gdy w  jej organie zachodzą braki 
uniemożliwiające jej reprezentację , albo dla strony będącej jednostką organizacyjną, o  której mowa w  art. 64 § 11, gdy 
brak jest osób uprawnionych do jej reprezentowania. W  toku postępowania sąd orzekający w  uzasadnionych przypadkach 
może z  urzędu ustanowić kuratora dla osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, o  której mowa w  art. 64 § 11. 
§ 2. Sąd niezwłocznie zawiadamia właściwy sąd rejestrowy o  ustanowieniu kuratora dla strony wpisanej do Krajowego  
Rejestru Sądowego.  
§ 3. Kurator ustanowiony na podstawie §  1 jest umocowany do dokonyw ania wszystkich czynności łączących się ze 
sprawą.  
§ 4. Po otrzymaniu zawiadomienia, o  którym mowa w  art. 603 § 5, sąd orzekający odwołuje kuratora ustanowionego 
na podstawie §  1. W  miejsce odwołanego kuratora wstępuje kurator ustanowiony na podstawie art.  42 § 1 Kodeksu cywi l-
nego. Czynności odwołanego kuratora pozostają w  mocy.  
§ 5. Czynności, o  których mowa w  § 1 i 4, mogą być wykonywane przez referendarza sądowego.  
Art. 70. § 1. Jeżeli braki w  zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w  składzie wła ściwych organów dają się 
uzupełnić, sąd wyznaczy w  tym celu odpowiedni termin. W  wypadkach, w  których ustanowienie przedstawiciela ustaw o-
wego powinno nastąpić z  urzędu, sąd zwraca się o  to do właściwego sądu opiekuńczego.  
§ 2. Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę niemającą zdolności sądowej lub procesowej albo osobę 
niemającą należytego ustawowego umocowania, z  zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki będą 
uzupełnione, a  czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę.  
Art. 71. Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w  wyznaczonym terminie uzupełnione, 
sąd zniesie postępowanie w  zakresie, w  jakim jest ono dotknięte brakami, i  w miarę potrzeby wyda odpowiednie post a-
nowienie.  
DZIAŁ II  
Współuczestnictw o w sporze  
Art. 72. § 1. Kilka osób może w  jednej sprawie występować w  roli powodów lub pozwanych, jeżeli przedmiot sporu 
stanowią:  
1) prawa lub obowiązki im wspólne lub oparte na tej samej podstawie faktycznej i  prawnej (współuczestnictwo mat e-
rialne);  
2) roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej i  prawnej, jeżeli ponadto 
właściwość sądu jest uzasadniona dla każdego z  roszczeń lub zobowiązań z  osobna, jako też dla wszystkich wspólnie 
(współuczestnictwo formalne).  
§ 2. Jeżeli przeciwko kilku osobom sprawa może toczyć się tylko łącznie (współuczestnictwo konieczne), przepis par a-
grafu  poprzedzającego stosuje się także do osób, których udział w  sprawie uzasadniałby jej rozpoznanie w  postępowaniu 
odrębnym.  
§ 3. Przepis  § 2 stosuje się odpowiednio w  wypadku współuczestnictwa materialnego, innego niż współuczestnictwo 
konieczne.  
Art. 73. § 1. Każdy współuczestnik działa w  imieniu własnym.  
§ 2. W wypadku jednak, gdy z  istoty spornego stosunku prawnego lub z  przepisu ustawy  wynika, że wyrok dotyczyć 
ma niepodzielnie wszystkich współuczestników (współuczestnictwo jednolite), czynności procesowe współuczestników 
działających są skuteczne wobec niedziałających. Do zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa  
potrzeba zgody wszystkich współuczestników.  
Art. 74. Każdy ze współuczestników sporu ma prawo samodzielnie popierać sprawę. Na posiedzenie sądowe wzywa się  
wszystkich tych współuczestników, co do których sprawa nie jest zakończona.  
  
Dziennik  Ustaw  – 17 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ III  
Interwencja główna i  uboczna  
Art. 75. Kto występuje z  roszczeniem o  rzecz lub prawo, o  które sprawa toczy się pomiędzy innymi osobami, może 
aż do zamknięcia rozprawy w  pierwszej instancji wytoczyć powództwo o  tę rzecz lub prawo przeciwko obu stronom 
przed sąd, w  który m toczy się sprawa (interwencja główna).  
Art. 76. Kto ma interes prawny w  tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść jednej ze stron, może w  każdym 
stanie sprawy aż do zamknięcia rozprawy w  drugiej instancji przystąpić do tej strony (interwencja ubo czna).  
Art. 77. § 1. Interwenient uboczny składa oświadczenie o  wstąpieniu do sprawy w  piśmie procesowym, w  którym 
wskazuje, jaki ma interes prawny we wstąpieniu i  do której ze stron przystępuje. Pismo to doręcza się stronom.  
§ 11. Do pisma procesowego nie spełniającego wymogów, o  których mowa w  § 1, przepis art.  130 stosuje się 
odpowiednio.  
§ 2. Interwenient uboczny może ze wstąpieniem do sprawy połączyć dokonanie innej czynności procesowej.  
Art. 78. § 1. Każda ze stron może zgłosić opozycję przeciwko wstąp ieniu interwenienta ubocznego w  terminie 
dwóch tygodni od dnia doręczenia jej pisma zawierającego oświadczenie o  wstąpieniu, jednak nie później niż przy roz -
poczęciu najbliższego posiedzenia z  jej udziałem.  
§ 2. Sąd oddali opozycję, jeżeli interwenient ubo czny uprawdopodobni, że ma interes prawny we wstąpieniu do sprawy.  
§ 3. Mimo wniesienia opozycji interwenient uboczny bierze udział w  sprawie, dopóki orzeczenie uwzględniające 
opozycję nie stanie się prawomocne. W  razie prawomocnego uwzględnienia opozycji czynności interwenienta ubocznego 
uważane będą za niebyłe.  
Art. 79. Interwenient uboczny jest uprawniony do wszelkich czynności procesowych dopuszczalnych według stanu 
sprawy. Nie mogą one jednak pozostawać w  sprzeczności z  czynnościami i  oświadczeniami st rony, do której przystąpił.  
Art. 80. Interwenientowi ubocznemu należy od chwili jego wstąpienia do sprawy doręczać, tak jak stronie, zawi a-
domienia o  terminach i  posiedzeniach sądowych, jako też orzeczenia sądu.  
Art. 81. Jeżeli z  istoty spornego stosunku pr awnego lub z  przepisu ustawy wynika, że wyrok w  sprawie ma odnieść 
bezpośredni skutek prawny w  stosunku między interwenientem a  przeciwnikiem strony, do której interwenient przystąpił, 
do stanowiska interwenienta w  procesie stosuje się odpowiednio przepisy  o współuczestnictwie jednolitym.  
Art. 82. Interwenient uboczny nie może w  stosunku do strony, do której przystąpił, podnieść zarzutu, że sprawa  
została rozstrzygnięta błędnie albo że strona ta prowadziła proces wadliwie, chyba że stan sprawy w  chwili prz ystąpienia 
interwenienta uniemożliwił mu korzystanie ze środków obrony albo że strona umyślnie lub przez niedbalstwo nie skorzys -
tała ze środków, które nie były interwenientowi znane.  
Art. 83. Za zgodą stron interwenient uboczny może wejść na miejsce strony, do której przystąpił.  
DZIAŁ IV  
Przypozwanie  
Art. 84. § 1. Strona, której w  razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia przysługiwałoby roszczenie względem 
osoby trzeciej albo przeciwko której osoba trzecia mogłaby wystąpić z  roszczeniem, może zaw iadomić taką osobę 
o toczącym się procesie i  wezwać ją do wzięcia w  nim udziału.  
§ 2. W tym celu strona wnosi do sądu pismo procesowe wskazujące przyczynę wezwania i  stan sprawy. Pismo to 
doręcza się niezwłocznie osobie trzeciej, która może zgłosić swe prz ystąpienie do strony jako interwenient uboczny.  
Art. 85. Skutki związane z  interwencją uboczną określone w  art. 82 powstają w  stosunku do wezwanego, który nie 
zgłosił przystąpienia, z  chwilą, w  której przystąpienie było możliwe.  
DZIAŁ V  
Pełnomocnicy proces owi 
Art. 86. Strony i  ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomo c-
ników.  
  
Dziennik  Ustaw  – 18 – Poz. 1805  
 
 Art. 87. § 1. Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, w  sprawach własności intelektualnej także 
rzecznik patentowy, a w sprawach restrukturyzacji i  upadłości także osoba posiadająca licencję doradcy restrukturyzacy j-
nego, a  ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze  stroną w  stałym 
stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w  zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również małżonek, 
rodzeństwo, zstępni lub wstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.  
§ 2. Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w  tym nieposiadającego oso bowości prawnej, może być 
również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Osoba prawna prowadząca, na podstawie odrębnych prz e-
pisów, obsługę prawną przedsiębiorcy, osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej może udzielić pełnomocnictwa 
procesowego – w imieniu podmiotu, którego obsługę prawną prowadzi – adwokatowi lub radcy prawnemu, jeżeli została 
do tego upoważniona przez ten podmiot.  
§ 3. W sprawach o  ustalenie i  zaprzeczenie pochodzenia dziecka i  o roszczenia alimentacyjne pełnomocniki em może 
być również przedstawiciel właściwego w  sprawach z  zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytoria l-
nego oraz organizacji społecznej, mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie.  
§ 4. W sprawach związanych z  prowadzeniem gospodarstwa r olnego pełnomocnikiem rolnika może być również 
przedstawiciel organizacji zrzeszającej rolników indywidualnych, której rolnik jest członkiem.  
§ 5. W sprawach związanych z  ochroną praw konsumentów pełnomocnikiem może być przedstawiciel organizacji, 
do które j zadań statutowych należy ochrona konsumentów.  
§ 6. (uchylony)  
Art. 871. § 1. W postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców 
prawnych, a  w sprawach własności intelektualnej także przez rzeczników patentowych. Zastępstwo to dotyczy także 
czyn ności procesowych związanych z  postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej i n-
stancji.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się w  postępowaniu o  zwolnienie od kosztów sądowych oraz o  ustanowienie adwokata , 
radcy prawnego lub rzecznika patentowego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełno -
mocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a  także gdy stroną, jej 
organem lub jej prze dstawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Rzeczy -
pospolitej Polskiej, a  w sprawach własności intelektualnej rzecznik patentowy.  
§ 3. Przepisu §  1 nie stosuje się także wtedy, gdy zastępstwo procesowe Skarbu Państwa  albo państwowej osoby 
prawnej jest wykonywane przez  Prokuratori ę Generalną  Rzeczypospolitej Polskiej . 
Art. 872. § 1. W  postępowaniu w  sprawach własności intelektualnej obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów, 
radców prawnych lub rzeczników patentowych . Przepisy art.  871 § 2 i 3 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się w  postępowaniu, w  którym wartość przedmiotu sporu nie przekracza dwudziestu 
tysięcy złotych.  
§ 3. Sąd może zwolnić stronę, na wniosek lub z  urzędu, z  obowiązkowego zastę pstwa przez adwokata, radcę praw -
nego lub rzecznika patentowego, jeżeli okoliczności, w  tym stopień zawiłości sprawy, nie uzasadniają obowiązkowego 
zastępstwa. Zwolnienie może nastąpić w  każdym stanie sprawy, w  tym także na wniosek strony złożony w  piśmie proce-
sowym.  
§ 4. W sprawach związanych z  ochroną praw własności przemysłowej pełnomocnikiem twórcy projektu wynalaz -
czego może być również przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należą sprawy popierania własności 
przemysłowej i  udzielania pomocy twórcom projektów wynalazczych.  
Art. 88. Pełnomocnictwo może być albo procesowe – bądź to ogólne, bądź do prowadzenia poszczególnych spraw – 
albo do niektórych tylko czynności procesowych.  
Art. 89. § 1. Pełnomocnik jest obowiązany przy pierwszej czy nności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomo c-
nictwo z  podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa wraz z  odpisem dla strony przeciwnej. Adwokat, 
radca prawny, rzecznik patentowy, a  także radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polski ej mogą sami uwierz y-
telnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Złożenie 
dokumentu wykazującego umocowanie lub jego uwierzytelnionego odpisu nie jest wymagane, jeżeli stwierdzenie przez 
sąd umocowan ia jest możliwe na podstawie wykazu lub innego rejestru, do którego sąd ma dostęp drogą elektroniczną.  
  
Dziennik  Ustaw  – 19 – Poz. 1805  
 
 § 11. Przepisu §  1 nie stosuje się do czynności procesowej dokonanej za pośrednictwem systemu teleinformatyczn e-
go, w  przypadku gdy przepis szczególny prz ewiduje, że czynności można dokonać wyłącznie za pośrednictwem tego 
systemu. W  takim przypadku pełnomocnik powołuje się na pełnomocnictwo, wskazując jego zakres oraz okoliczności 
wymienione w  art. 87. 
§ 2. W toku sprawy pełnomocnictwo może być udzielone us tnie na posiedzeniu sądu przez oświadczenie złożone 
przez stronę i  wciągnięte do protokołu.  
§ 3. (uchylony)  
Art. 90. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pełnomocnictwo  osoba przez nią upoważniona, z wymi e-
nieniem przyczyny, dla której strona s ama się nie podpisała.  
Art. 91. Pełnomocnictwo procesowe obejmuje z  samego prawa umocowanie do:  
1) wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, nie wyłączając powództwa wzajemnego, skargi 
o wznowienie postępowania i  postępowania wywołanego ich  wniesieniem, jako też wniesieniem interwencji głównej 
przeciwko mocodawcy;  
2) wszelkich czynności dotyczących zabezpieczenia i  egzekucji;  
3) udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu;  
4) zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa, jeżeli czynności te nie zostały wyłączone w  danym  
pełnomocnictwie;  
5) odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej.  
Art. 92. Zakres, czas trwania i  skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo procesowe, jak również umo co-
wanie do poszczególnych czynności procesowych, ocenia się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywi l-
nego.  
Art. 93. Mocodawca stawający jednocześnie z  pełnomocnikiem może niezwłocznie prostować lub odwoływać 
oświadczenia pełnomocnika . 
Art. 94. § 1. Wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi skutek prawny w  stosunku do 
sądu z  chwilą zawiadomienia go o  tym, w  stosunku zaś do przeciwnika i  innych uczestników – z chwilą doręczenia im 
tego zawiadomienia przez sąd.  
§ 2. Adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, obowiązany jest działać za stronę jeszcze 
przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku. Każdy inny pełnomocnik powinien, mimo w y-
powiedzenia, działać za mocodawcę przez ten sam czas,  jeżeli jest to konieczne do uchronienia mocodawcy od nie -
korzystnych skutków prawnych.  
Art. 95. Przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do adwokata lub radcy prawnego ustanowionego 
przez sąd w  przypadku zwolnienia go od obowiązku zastępow ania strony w  procesie.  
Art. 96. W razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa. Jednakże pełn o-
mocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania.  
Art. 97. § 1. Po wniesieniu pozwu sąd może dopuścić tymczasow o do podjęcia naglącej czynności procesowej osobę 
niemogącą na razie przedstawić pełnomocnictwa. Zarządzenie to sąd może uzależnić od zabezpieczenia kosztów.  
§ 2. Sąd wyznaczy równocześnie termin, w  ciągu którego osoba działająca bez pełnomocnictwa powinna  je złożyć  
albo przedstawić zatwierdzenie swej czynności przez stronę. Jeżeli termin upłynął bezskutecznie, sąd pominie czynności 
procesowe tej osoby. W  tym wypadku przeciwnik może żądać od działającego bez umocowania zwrotu kosztów spow o-
dowanych jego tym czasowym dopuszczeniem.  
TYTUŁ V  
Koszty procesu  
DZIAŁ I  
Zwrot kosztów procesu  
Art. 98. § 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne 
do celowego dochodzenia praw i  celowej obrony (koszty procesu).  
  
Dziennik  Ustaw  – 20 – Poz. 1805  
 
 § 11. Od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w  wysokości odsetek ustawowych za 
opóźnienie w  spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, 
do dnia zapłaty. Jeżeli orzec zenie to jest prawomocne z  chwilą wydania, odsetki należą się za czas po upływie tygodnia od 
dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a  jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z  urzędu – za czas po upływie tygodnia 
od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.  
§ 12. W szczególnie uzasadnionym przypadku, na wniosek strony, która w  toku procesu poniosła szczególnie wysoki 
wydatek podlegający zwrotowi, sąd może przyznać jej odsetki przewidziane w  § 11 od kwoty równej temu wydatkowi za 
czas od dnia jeg o poniesienia przez stronę do dnia zapłaty.  
§ 2. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest 
adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przeja z-
dów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w  sądzie. Suma 
kosztów przejazdów i  równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wyk o-
nującego zawód w  siedzibie sądu procesowego.  
§ 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie 
wyższe niż stawki opłat określone w  odrębnych przepisach i  wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nak a-
zanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.  
§ 4. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony  
w sądzie, a  także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i  rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.  
Art. 981. § 1. Do niezbędnych kosztów procesu zalicza się koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez 
sąd. Przysługujące mediatorowi wy nagrodzenie i  zwrot wydatków związane z  prowadzeniem mediacji nie mogą być wyższe  
niż określone w  przepisach wydanych na podstawie §  4. 
§ 2. Jeżeli postępowanie cywilne zostało wszczęte w  ciągu trzech miesięcy od dnia zakończenia mediacji, która nie 
został a zakończona ugodą albo w  ciągu trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o  odmowie zatwie r-
dzenia ugody przez sąd, do niezbędnych kosztów procesu zalicza się także koszty mediacji w  wysokości nieprzekraczaj ą-
cej czwartej części opłaty.  
§ 3. Do określenia kosztów mediacji stosuje się odpowiednio art.  98 § 2 i 3. 
§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia mediatora, w  tym stałego 
mediatora, za prowadzenie postępowania mediacyjnego wszczętego na podstawie skierowania sądu i  wydatki mediatora, 
w tym stałego mediatora, podlegające zwrotowi, biorąc pod uwagę rodzaj sprawy i  wartość przedmiotu sporu oraz spra w-
ny przebieg postępowania mediacyjnego, a  także niezbędne wydatki związane z  prowadzeniem medi acji. 
Art. 99. Stronom reprezentowanym przez radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną  
Rzeczypospolitej Polskiej  zwraca się koszty w  wysokości należnej według przepisów o  wynagrodzeniu adwokata.  
Art. 100. W razie częściowego tylko uw zględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo ro z-
dzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ 
tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należne j mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku 
lub oceny sądu.  
Art. 101. Zwrot kosztów należy się pozwanemu pomimo uwzględnienia powództwa, jeżeli nie dał powodu do wyt o-
czenia sprawy i  uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu.  
Art. 102. W wypad kach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kos z-
tów albo nie obciążać jej w  ogóle kosztami.  
Art. 103. § 1. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może włożyć na stronę lub interwenienta obowiązek zwrotu kos z-
tów, wywołany ch ich niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem.  
§ 2. Przepis §  1 dotyczy zwłaszcza kosztów powstałych wskutek uchylenia się od wyjaśnień lub złożenia wyjaśnień 
niezgodnych z  prawdą, zatajenia lub opóźnionego powołania dowodów, a  także oczywi ście nieuzasadnionej odmowy 
poddania się mediacji.  
§ 3. Jeżeli strona:  
1) pomimo wezwania do osobistego stawiennictwa nie stawiła się w  celu udziału w  czynności sądu i  nie usprawied -
liwiła  swego niestawiennictwa,  
2) w toku postępowania bez usprawiedliwieni a nie stawiła się na posiedzenie mediacyjne pomimo wcześniejszego w y-
rażenia zgody na mediację  
– sąd może, niezależnie od wyniku sprawy, włożyć na tę stronę obowiązek zwrotu kosztów w  części wyższej, niż nak a-
zywałby to wynik sprawy, a  nawet zwrotu kosztów w  całości.  
  
Dziennik  Ustaw  – 21 – Poz. 1805  
 
 § 4. O możliwości tej sąd poucza strony przy wezwaniu do osobistego stawiennictwa lub przy skierowaniu stron do 
mediacji.  
Art. 104. Koszty procesu, w  którym zawarto ugodę, znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.  
Art. 1041. Koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd i  zakończonej ugodą znosi się wzajemnie, 
jeżeli strony nie postanowiły inaczej.  
Art. 105. § 1. Współuczestnicy sporu zwracają koszty procesu w  częściach równych. Sąd mo że jednak nakazać 
zwrot kosztó w odpowiednio do udziału każdego ze współuczestników w  sprawie, jeżeli pod tym względem zachodzą 
znaczne różnice.  
§ 2. Na współuczestników sporu odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy sąd włoży solidarny obowiązek 
zwrotu kosztów. Za koszty wynikłe z czynności procesowych, podjętych przez poszczególnych współuczestników w y-
łącznie we własnym interesie, inni współuczestnicy nie odpowiadają.  
Art. 106. Udział prokuratora w  sprawie nie uzasadnia zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz Skarbu Państwa ani od 
Skarbu Państwa.  
Art. 107. Interwenient uboczny, do którego nie mają zastosowania przepisy o  współuczestnictwie jednolitym, nie 
zwraca kosztów przeciwnikowi strony, do której przystąpił. Sąd może jednak przyznać od interwenienta na rzecz wygr y-
wającego sprawę p rzeciwnika strony, do której interwenient przystąpił, zwrot kosztów wywołanych samoistnymi czyn -
nościami procesowymi interwenienta. Sąd może także przyznać interwenientowi koszty interwencji od przeciwnika ob o-
wiązanego do zwrotu kosztów.  
Art. 108. § 1. Sąd  rozstrzyga o  kosztach w  każdym orzeczeniu kończącym sprawę w  instancji. Sąd może jednak ro z-
strzygnąć jedynie o  zasadach poniesienia przez strony kosztów procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie referend a-
rzowi sądowemu; w  tej sytuacji, po uprawomocnie niu się orzeczenia kończącego postępowanie w  sprawie, referendarz 
sądowy w  sądzie pierwszej instancji wydaje postanowienie, w  którym dokonuje szczegółowego wyliczenia kosztów o b-
ciążających strony.  
§ 2. Sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie  i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do ro z-
poznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o  kosztach instancji odwoławczej.  
Art. 1081. Jeżeli w  toku postępowania sąd nie orzekł o  obowiązku poniesienia kosztów sądowych lub orzeczeniem 
nie obją ł całej kwoty należnej z  tego tytułu, postanowienie w  tym przedmiocie wydaje sąd, przed którym sprawa toczyła się  
w pierwszej instancji.  
Art. 109. § 1. Roszczenie o  zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośre d-
nio poprz edzającej wydanie orzeczenia nie złoży sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi wniosku o  przyznanie kosztów 
według norm przepisanych. Jednakże o  kosztach należnych stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzeczn i-
ka patentowego sąd orzeka z  urzędu.  
§ 2. Orzekając o  wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod uwagę celowość poniesionych 
kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z  uwagi na charakter sprawy. Przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych 
przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd 
bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w  sprawie, w  tym czynności 
podjęte w  celu polubownego rozwiązania sporu, również pr zed wniesieniem pozwu, a  także charakter sprawy i  wkład 
pełnomoc nika w  przyczynienie się do jej wyjaśnienia i  rozstrzygnięcia.  
Art. 110. Sąd może zasądzić od świadka, biegłego, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego – po ich wysł u-
chaniu – zwrot koszt ów wywołanych ich rażącą winą.  
DZIAŁ II  
Pomoc prawna z  urzędu  
Art. 111. (uchylony)  
Art. 112. (uchylony)  
Art. 113. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 22 – Poz. 1805  
 
 Art. 114. (uchylony)  
Art. 115. (uchylony)  
Art. 116. (uchylony)  
Art. 117. § 1. Strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w  całości lub części, może domagać się ustanowi e-
nia adwokata lub radcy prawnego.  
§ 2. Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub 
radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z  którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adw o-
kata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i  rodziny.  
§ 3. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, niezwolniona przez 
sąd od kosztów są dowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dost a-
tecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.  
§ 4. Wniosek o  ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o  zwolnienie od kos z-
tów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w  sądzie, w  którym sprawa ma być wytoczona lub już się 
toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w  siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o  ustanow ienie 
adwokata lub radcy prawnego w  sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który ni e-
zwłocznie przesyła ten wniosek sądowi właściwemu.  
§ 5. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w  sprawie uzna za potr zebny.  Podstawą o d-
dalenia wniosku nie może być skorzystanie przez osobę fizyczną z  nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego p o-
radnictwa obywatelskiego, o  których mowa w  ustawie z  dnia 5  sierpnia 2015  r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieo d-
płatnym pora dnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz.  U. z 2021  r. poz. 945). 
§ 6. Wniosek o  ustanowienie adwokata lub radcy prawnego zgłoszony po raz pierwszy w  postępowaniu kasacyjnym 
lub postępowaniu ze skargi o  stwierdzenie niezgodności z  prawem prawomocneg o orzeczenia sąd przekazuje do rozp o-
znania sądowi pierwszej instancji, chyba że uzna wniosek za oczywiście uzasadniony.  
Art. 1171. § 1. Osoba fizyczna dołącza do wniosku o  ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oświadczenie 
obejmujące szczegółowe dane o  swoim stanie rodzinnym, majątku, dochodach i  źródłach utrzymania. Oświadczenie sp o-
rządza się według ustalonego wzoru. Jeżeli wniosek o  ustanowienie adwokata lub radcy prawnego składany jest łącznie 
z wnioskiem o  zwolnienie od kosztów sądowych, osoba fizycz na dołącza tylko jedno oświadczenie.  
§ 2. Sąd może odebrać od osoby fizycznej przyrzeczenie o  treści: „Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzia l-
ności przed prawem zapewniam, że złożone przeze mnie oświadczenie o  stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach 
utrzymania jest prawdziwe i  rzetelne”. Przed odebraniem przyrzeczenia poucza się stronę ubiegającą się o  ustanowienie 
adwokata lub radcy prawnego o  treści art.  120 § 4. 
§ 3. Wniosek o  ustanowienie adwokata lub radcy prawnego złożony przez stronę  reprezentowaną przez adwokata lub 
radcę prawnego bez dołączenia oświadczenia, o  którym mowa w  § 1, przewodniczący zwraca bez wzywania do uzupe ł-
nienia braków.  
§ 4. W razie złożenia wniosku ustnie do protokołu, oświadczenie, o  którym mowa w  § 1, może być zł ożone także do 
protokołu.  
§ 5. Przepisów §  1–4 nie stosuje się, jeżeli wniosek składa strona, o  której mowa w  art. 117 § 1. 
§ 6. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, wzór oświadczenia o  stanie rodzinnym, majątku, 
dochodach i  źródłach utrzymania, o  którym mowa w  § 1, a także sposób udostępniania osobom fizycznym wzoru druków 
tych oświadczeń, mając na względzie umożliwienie stronie złożenia jednego oświadczenia w  razie składania wniosku 
o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wraz z  wnioskiem o  zwolnienie od kosztów sądowych i  komunikatywność 
niezbędnych pouczeń dla stron co do sposobu wypełnienia, skutków niezłożenia oraz złożenia nieprawdziwego oświad -
czenia.  
Art. 1172. § 1. W  razie oddalenia wniosku o  ustanowienie adwokata lub radcy  prawnego strona nie może ponownie 
domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, powołując się na te same okoliczności, które stanowiły uzasadni e-
nie oddalonego wniosku.  
§ 2. Ponowny wniosek, o  którym mowa w  § 1, jest niedopuszczalny i  pozostawia się go w  aktach sprawy bez ża d-
nych dalszych czynności. To samo dotyczy pism związanych z  jego wniesieniem. O  pozostawieniu wniosku i  pism zwi ą-
zanych z  jego wniesieniem zawiadamia się stronę wnoszącą tylko raz – przy złożeniu pierwszego pisma.  
  
Dziennik  Ustaw  – 23 – Poz. 1805  
 
 Art. 1173. § 1. O wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwoka c-
kiej lub rady okręgowej izby radców prawnych.  
§ 2. Właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, wyznacza adwokata lub radcę 
prawnego  niezwłocznie, nie później jednak niż w  terminie dwóch tygodni, zawiadamiając o  tym sąd. W  zawiadomieniu 
właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wskazuje imię i  nazwisko wyznaczonego 
adwokata lub radcy prawnego oraz jego ad res do doręczeń.  
§ 3. Jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata lub radcę prawnego, właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada 
okręgowej izby radców prawnych, w  miarę możliwości i  w porozumieniu ze wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, 
wyznaczy adwokata l ub radcę prawnego wskazanego przez stronę.  
Art. 118. § 1. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z  udzieleniem pełnomocni c-
twa procesowego.  
§ 2. Adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd jest obowiązany zastępować stronę d o prawomocnego zako ń-
czenia postępowania, chyba że z  postanowienia sądu wynika, iż obowiązek zastępowania strony ustaje wcześniej.  
§ 3. Z ważnych przyczyn adwokat lub radca prawny może wnosić o  zwolnienie od obowiązku zastępowania strony 
w procesie. Sąd, zw alniając adwokata lub radcę prawnego, zwraca się jednocześnie do właściwej okręgowej rady adw o-
kackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o  wyznaczenie innego adwokata lub radcy prawnego. Przepis 
art. 1173 § 2 stosuje się odpowiednio.  
§ 4. Jeżeli adwok at lub radca prawny ustanowiony przez sąd ma podjąć czynności poza siedzibą sądu orzekającego, 
sąd, na uzasadniony wniosek ustanowionego adwokata lub radcy prawnego, zwróci się w  razie potrzeby do właściwej 
okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izb y radców prawnych o  wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego 
z innej miejscowości. Przepis art.  1173 § 2 stosuje się odpowiednio.  
§ 5. Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w  związku z  postępowaniem kasacyjnym lub postępowaniem ze 
skargi o  stwierdzeni e niezgodności z  prawem prawomocnego orzeczenia, nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi, jest 
obowiązany niezwłocznie zawiadomić na piśmie o  tym stronę oraz sąd, nie później niż w  terminie dwóch tygodni od dnia 
zawiadomienia go o  wyznaczeniu. Do zawiad omienia adwokat lub radca prawny dołącza sporządzoną przez siebie opinię 
o braku podstaw do wniesienia skargi. Opinia nie jest załączana do akt sprawy i  nie jest doręczana stronie przeciwnej.  
§ 6. Jeżeli opinia, o  której mowa w  § 5, nie została sporządzona  z zachowaniem zasad należytej staranności, sąd z a-
wiadamia o  tym właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy adwokat lub radca prawny. W  takim prz y-
padku właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wyznaczy innego adw okata lub 
radcę prawnego. Przepis art.  1173 § 2 stosuje się odpowiednio.  
Art. 119. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała. Jednakże na z a-
sadzie tego ustanowienia adwokat lub radca prawny strony podejmuje czynn ości niecierpiące zwłoki.  
Art. 1191. Sąd może zarządzić stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy lub oświadczeń str o-
ny przeciwnej powziął wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony domagającej się ustanowienia lub 
zastępo wanej przez ustanowionego adwokata lub radcę prawnego.  
Art. 120. § 1. Sąd cofnie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli okaże się, że okoliczności, na których 
podstawie je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.  
§ 2. W wypadkach, o  których  mowa w  § 1, strona obowiązana jest uiścić wynagrodzenie adwokata lub radcy praw -
nego dla niej ustanowionego.  
§ 3. Ponadto, w  wypadku gdy okoliczności, na podstawie których przyznano ustanowienie adwokata lub radcy 
prawnego, przestały istnieć, sąd może obc iążyć stronę tym obowiązkiem tylko częściowo, stosownie do zmiany, jaka 
nastąpiła w  jej stosunkach.  
§ 4. Stronę, która uzyskała ustanowienie adwokata lub radcy prawnego na podstawie podania świadomie niepra w-
dziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę, nieza leżnie od jej obowiązku uiszczenia wynagrodzenia adwokata lub radcy 
prawnego.  
Art. 121. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 24 – Poz. 1805  
 
 Art. 122. § 1. Adwokat lub radca prawny ustanowiony zgodnie z  przepisami niniejszego działu ma prawo – z wyłą-
czeniem strony – ściągnąć sumę należną mu tytułe m wynagrodzenia i  zwrotu wydatków z  kosztów zasądzonych na rzecz 
tej strony od przeciwnika. Przeciwnik nie może czynić żadnych potrąceń, z  wyjątkiem kosztów nawzajem mu przyzn a-
nych od strony korzystającej z  pomocy prawnej z  urzędu.  
§ 2. Na kosztach, przypa dających od przeciwnika strony korzystającej z  pomocy prawnej z  urzędu, należności adw o-
kata lub radcy prawnego ustanowionego według przepisów poprzedzających przysługuje pierwszeństwo przed roszcze -
niami osób trzecich.  
Art. 123. § 1. Postanowienia, o których mowa w  niniejszym dziale, doręcza się tylko stronie, która złożyła wniosek  
o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego.  
§ 2. Postanowienie o  ustanowieniu albo odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego może wydać także 
referendarz sądowy.  
Art. 124. § 1. Zgłoszenie wniosku o  ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jak również wniesienie środka o d-
woławczego od odmowy ich ustanowienia nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, chyba że chodzi o ustan o-
wienie adwokata lub radcy p rawnego dla powoda na skutek wniosku zgłoszonego w  pozwie lub przed wytoczeniem p o-
wództwa. Sąd może jednak wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku i  w związku 
z tym nie wyznaczać rozprawy, a  wyznaczoną rozprawę odwołać lub o droczyć.  
§ 2. W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem terminu do wniesi e-
nia zażalenia, dla którego sporządzenia ustawa wymaga zastępstwa prawnego przez adwokata lub radcę prawnego, sąd 
doręcza ustanowionemu adwok atowi lub radcy prawnemu odpis postanowienia z  urzędu, a  termin do wniesienia zażalenia 
na postanowienie biegnie od dnia jego doręczenia pełnomocnikowi. Jeżeli strona prawidłowo zażądała doręczenia post a-
nowienia z  uzasadnieniem, odpis postanowienia doręcza  się pełnomocnikowi z  uzasadnieniem.  
§ 3. W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem terminu do wniesi e-
nia skargi kasacyjnej przez stronę, która prawidłowo zażądała doręczenia orzeczenia z  uzasadnieniem, sąd doręcza  usta-
nowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu orzeczenie z  uzasadnieniem z  urzędu, a  termin do wniesienia skargi kas a-
cyjnej biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi orzeczenia z  uzasadnieniem.  
§ 4. W razie oddalenia wniosku o  ustanowienie adwokata lub radc y prawnego, zgłoszonego w  przypadkach, 
o których mowa w  § 2 lub §  3, termin do wniesienia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, 
a jeżeli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym – od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jed nak strona wniosła 
zażalenie w  przepisanym terminie, termin do złożenia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie postanowi e-
nia oddalającego zażalenie, a  jeżeli postanowienie sądu drugiej instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym – od dnia  
jego ogłoszenia.  
§ 5. Ponowny wniosek o  ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, oparty na tych samych okolicznościach, nie 
ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia.  
TYTUŁ VI  
Postępowanie  
DZIAŁ I  
Przepisy ogólne o  czynnościach procesowy ch 
Rozdział 1  
Pisma procesowe  
Art. 125. § 1. Pisma procesowe obejmują wnioski i  oświadczenia stron składane poza rozprawą.  
§ 2. Jeżeli przepis szczególny tak stanowi, pisma procesowe wnosi się na urzędowych formularzach.  
§ 21. Jeżeli przepis szczególny tak  stanowi albo dokonano wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem 
systemu teleinformatycznego, pisma procesowe w  tej sprawie wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinfo r-
matycznego. Pisma niewniesione za pośrednictwem systemu teleinformaty cznego nie wywołują skutków prawnych, jakie 
ustawa wiąże z  wniesieniem pisma do sądu, o  czym sąd poucza wnoszącego pismo.  
§ 21a. Dokonanie wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego oraz dalsze 
wnoszenie tych pism za poś rednictwem tego systemu jest dopuszczalne, jeżeli z  przyczyn technicznych, leżących po str o-
nie sądu, jest to możliwe.  
  
Dziennik  Ustaw  – 25 – Poz. 1805  
 
 § 22. W przypadku niewniesienia pisma za pośrednictwem systemu teleinformatycznego przewodniczący zawiadamia  
wnoszącego pismo o  bezskutecz ności czynności.  
§ 23. Jeżeli z  przyczyn technicznych leżących po stronie sądu nie jest możliwe wniesienie pisma za pośrednictwem 
systemu teleinformatycznego w  wymaganym terminie, stosuje się przepisy art.  168–172. 
§ 24. Oświadczenie o  wyborze lub rezygnac ji z wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu tele -
informatycznego  składa się za pośrednictwem tego systemu. Oświadczenie to jest wiążące tylko w  stosunku do osoby, 
która je złożyła.  
§ 3. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporz ądzenia, wzory i  sposób udostępniania stronom urzędowych 
formularzy, o  których mowa w  § 2, odpowiadających wymaganiom przewidzianym dla pism procesowych, szczególnym 
wymaganiom postępowania, w  którym mają być stosowane, oraz zawierających niezbędne pouczen ia dla stron, co do 
sposobu ich wypełniania, wnoszenia i  skutków niedostosowania pisma do tych wymagań, uwzględniając, że urzędowe 
formularze powinny być udostępniane w  siedzibach sądów oraz bezpłatnie w  sieci Internet w  formie pozwalającej na 
dogodną edyc ję treści formularza.  
§ 31. Minister Sprawiedliwości w  porozumieniu z  ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w  drodze 
rozporządzenia, sposób wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, mając na wzgl ę-
dzie skuteczno ść wnoszenia pism, szczególne wymagania postępowań obsługiwanych przez ten system oraz ochronę praw 
osób wnoszących pisma.  
§ 4. (uchylony)  
§ 5.7) Jeżeli warunki techniczne i  organizacyjne sądu to umożliwiają, pisma procesowe można wnosić także na 
adres do doręczeń elektronicznych sądu, o  którym mowa w  art. 2 pkt 1 ustawy z  dnia 18  listopada 2020  r. o dor ę-
czeniach elektronicznych (Dz.  U. poz.  2320  oraz z 2021 r. poz. 72, 802, 1135, 1163 i 1598 ). 
§ 6.7) Minister Sprawiedliwości w  porozumieniu z  ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w  drodze  
rozporządzenia, warunki techniczne i  organizacyjne oraz sposób wnoszenia pism procesowy ch, o  których mowa 
w § 5, mając na względzie skuteczność wnoszenia pism, ochronę praw osób wnoszących pisma oraz konieczność 
zapewnienia sprawnego toku postępowania.  
Art. 126. § 1. Każde pismo procesowe powinno zawierać:  
1) oznaczenie sądu, do którego jest  skierowane;  
2) imiona i  nazwiska lub nazwy stron, ich przedstawicieli ustawowych i  pełnomocników;  
3) oznaczenie rodzaju pisma;  
4) osnowę wniosku lub oświadczenia;  
5) w przypadku gdy jest to konieczne do rozstrzygnięcia co do wniosku lub oświadczenia – wskazanie faktów, na których  
strona opiera swój wniosek lub oświadczenie, oraz wskazanie dowodu na wykazanie każdego z  tych faktów;  
6) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;  
7) wymienienie załączników.  
§ 11. Do pisma procesowego d ołącza się załączniki wymienione w  tym piśmie.  
§ 2. Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w  sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie przedmiotu sporu  
oraz:  
1) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i  adresy stron albo, w  przypadku gdy strona jest przedsiębiorcą wpis a-
nym do Centralnej Ewidencji i  Informacji o  Działalności Gospodarczej – adres do korespondencji wpisany do Ce n-
tralnej Ewidencji i  Informacji o  Działalności Gospodarczej;  
11) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i  adresy przedstawicieli u stawowych i  pełnomocników stron;  
2) numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej 
(NIP) powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go nie mając 
takiego obowiązku lub  
                                                           
7) Dodany przez art.  63 pkt  1 ustawy z dnia 18  listopada 2020  r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. poz. 2320 oraz z  2021  r. 
poz. 1135) , która we jdzie  w życie z  dniem 5 października  2021  r.; wejdzie w  życie z  dniem 1 października 202 2 r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 26 – Poz. 1805  
 
 3) numer w  Krajowym Rejestrze Sądowym, a  w przypadku jego braku – numer w  innym właściwym rejestrze, ewide n-
cji lub NIP powoda niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewide n-
cji, jeż eli jest on obowiązany do jego posiadania.  
§ 21. Dalsze pisma procesowe, poza elementami określonymi w  § 1, powinny zawierać sygnaturę akt.  
§ 3. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo albo uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa, jeżeli pismo wnosi pełno -
mocnik, który wcześniej nie złożył pełnomocnictwa. Jeżeli pełnomocnik dokonał wyboru wnoszenia pism za pośrednictw em 
systemu teleinformatycznego, uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa wnosi się za pośrednictwem tego systemu.  
§ 31. Przepisu §  3 nie stosuje się do pism wnoszonych w  elektronicznym postępowaniu upominawczym.  
§ 4. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z  wymienieniem przy -
czyny, dla której strona sama się nie podpisała.  
§ 5. Pismo procesowe wniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego opatruje się kwalifikowanym po d-
pisem elektronicznym , podpisem zaufanym albo podpisem osobistym . 
§ 6.8) Minister Sprawiedliwości w  porozumieniu z  ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w  drodze 
rozporz ądzenia, tryb zakładania i  udostępniania konta w  systemie teleinformatycznym, za pomocą którego można wnosić 
pisma procesowe, z  uwzględnieniem sprawności postępowania, ochrony praw stron postępowania oraz możliwości skł a-
dania jednorazowo wielu pism.  
§ 6. (uchylony)9) 
Art. 1261. § 1. W  każdym piśmie należy podać wartość przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli 
od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wysokość opłaty lub dopuszczalność środka odwoławczego, 
a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna.  
§ 2. Pisma dotyczące części przedmiotu sporu lub zaskarżenia podlegają opłacie tylko w  stosunku do wartości tej 
części.  
§ 3. Wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia podaje się w  złotych, zaokrąglając w  górę do pełnego złotego.  
Art. 1262. § 1. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata.  
§ 2. Nie żąda się opłaty od pisma, jeżeli już z  jego treści wynika, że podlega ono odrzuceniu.  
Art. 127. § 1. W  piśmie procesowym m ającym na celu przygotowanie sprawy do rozstrzygnięcia (pismo przygot o-
wawcze) strona powinna zwięźle podać stan sprawy, wyszczególnić, które fakty przyznaje, a  którym zaprzecza, oraz w y-
powiedzieć się co do twierdzeń i  dowodów zgłoszonych przez stronę przec iwną.  
§ 2. W piśmie przygotowawczym strona może także wskazać podstawy prawne swoich żądań lub wniosków.  
Art. 128. § 1. Do pisma procesowego należy dołączyć jego odpisy i  odpisy załączników dla doręczenia ich uczestn i-
czącym w  sprawie osobom, a  ponadto, jeż eli w  sądzie nie złożono załączników w  oryginale, po jednym odpisie każdego 
załącznika do akt sądowych.  
§ 2. Do pisma procesowego wnoszonego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego dołącza się poświadczone 
elektronicznie odpisy załączników.  
Art. 129. § 1. Strona powołująca się w  piśmie na dokument obowiązana jest na żądanie przeciwnika złożyć oryginał 
dokumentu w  sądzie jeszcze przed rozprawą.  
§ 2. Zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z  oryginałem została  
poświadczona przez notariusza albo przez występującego w  sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą 
prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą  Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej . 
§ 21. Elektroniczne poświadczenie odpisu dokumentu przez występującego w  sprawie pełnomocnika strony będącego  
adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej  nastę-
puje z  chwilą wprowadzenia przez tego pełnomocnika dokumentu do systemu teleinforma tycznego.  
                                                           
8) W tym brzmieniu obowiązuje do dnia, o którym mowa w odnośniku  9.  
9) Z dniem 1 grudnia 2021  r. na podstawie ar t. 36 ustawy z dnia 6  grudnia 2018  r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (Dz.  U. z 2019  r. 
poz. 55, z 202 0 r. poz.  1747 oraz z 2021 r. poz.  1080 ). 
  
Dziennik  Ustaw  – 27 – Poz. 1805  
 
 § 3. Zawarte w  odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z  oryginałem przez występującego w  sprawie pełn o-
mocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczy -
pospolitej  Polskiej  ma char akter dokumentu urzędowego.  
§ 4. Jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd, na wniosek strony albo z  urzędu, zażąda od strony skł a-
dającej odpis dokumentu, o  którym mowa w  § 2, przedłożenia oryginału tego dokumentu.  
§ 5. Minister Sprawiedliwośc i określi, w  drodze rozporządzenia, formaty, w  jakich odpisy pism, dokumentów i pełno-
mocnictw  mogą być poświadczane elektronicznie, mając na względzie minimalne wymagania dla rejestrów publicznych 
i wymiany informacji w  postaci elektronicznej.  
Art. 130. § 1. Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków 
formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia 
pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia  go w  terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego 
lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i  rozpoznania go w  trybie właśc i-
wym.  
§ 11. Jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą , która nie ma w  kraju przedstawiciela, 
przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma albo uiszczenia opłaty nie krótszy niż miesiąc, 
przy czym gdyby doręczenie wezwania miało mieć miejsce poza terytorium Unii Europejskiej, oznacza s ię termin nie krótszy  
niż trzy miesiące.  
§ 2. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje ża d-
nych skutków, jakie ustawa wiąże z  wniesieniem pisma procesowego do sądu.  
§ 3. Pismo poprawione lub uzupełnio ne w  terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia.  
§ 4. Zarządzenie przewodniczącego o  zwrocie pozwu doręcza się tylko powodowi.  
§ 5. Pisma procesowe sporządzone z  naruszeniem art.  871 podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia braków, 
chyba że ustawa stanowi inaczej.  
§ 6. Jeżeli przepis szczególny przewiduje, że pismo może być wniesione wyłącznie za pośrednictwem systemu tele -
informatycznego, pismo wnosi się wraz z  opłatą. Pismo wniesione bez opłaty nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże 
z wniesieniem pisma do sądu, o  czym sąd poucza wnoszącego pismo. W  razie jednoczesnego wniesienia za pośredni c-
twem systemu teleinformatycznego więcej niż jednego pisma podlegającego opłacie żadne z  tych pism nie wywołuje 
skutków, jakie ustawa wiąże z  wniesienie m pisma do sądu, jeżeli nie uiszczono opłaty w  wysokości sumy opłat należnych 
od wszystkich pism.  
§ 7. W przypadku wniesienia pisma podlegającego opłacie z  naruszeniem §  6 przewodniczący zawiadamia wnoszą -
cego pismo o  bezskuteczności czynności.  
§ 8. Przepisów §  6 i 7 nie stosuje się, jeżeli wnoszący pismo jest zwolniony z  mocy prawa od kosztów sądowych 
w zakresie opłaty sądowej należnej od tego pisma, a  także w  razie zwolnienia od tych kosztów przyznanego przez sąd lub 
w razie zgłoszenia wniosku o takie zwolnienie.  
Art. 1301. § 1. (utracił moc)10) 
§ 11. Jeżeli pismo procesowe, które powinno być wniesione na urzędowym formularzu, nie zostało wniesione na 
takim formularzu lub nie może otrzymać prawidłowego biegu na skutek niezachowania innych warunkó w formalnych, 
przewodniczący wzywa stronę do jego poprawienia lub uzupełnienia w  terminie tygodniowym, przesyłając złożone 
pismo. Wezwanie powinno wskazywać wszystkie braki pisma oraz zawierać pouczenie o  treści §  2. 
§ 2. W razie bezskutecznego upływu term inu lub ponownego złożenia pisma dotkniętego brakami przewodniczący 
zarządza zwrot pisma. Sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty oraz sprzeciw od nakazu zapłaty sąd 
odrzuca.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. (uchylony)  
Art. 1301a. § 1. Jeżeli pismo pro cesowe wniesione przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Pr o-
kuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków 
formalnych, przewodniczący zwraca pismo stronie bez wezwania do jego poprawienia lub uzupełnienia. Mylne oznacz e-
nie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i  rozpoznania 
go w  trybie właściwym.  
§ 2. W zarządzeniu o  zwrocie pisma wskazuje się braki, które stanowi ą podstawę zwrotu.  
                                                           
10) Z dniem 25  marca 2002  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 12  marca 2002  r. sygn. akt P. 9/01 (Dz.  U. poz.  265).  
  
Dziennik  Ustaw  – 28 – Poz. 1805  
 
 § 3. W terminie tygodnia od dnia doręczenia zarządzenia o  zwrocie pisma strona może je wnieść ponownie. Jeżeli pismo  
to nie jest dotknięte brakami, wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek ten nie następuje w przypadku 
kolejnego zwrotu pisma, chyba że zwrot nastąpił na skutek braków uprzednio niewskazanych.  
§ 4. Zarządzenie o  zwrocie pisma może wydać także referendarz sądowy.  
Art. 1302. § 1. Pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, które nie zostało nal e-
życie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o  uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w  wysokości 
stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu.  
§ 2. W terminie tygodniowym od dnia doręczen ia zarządzenia o  zwrocie pisma z  przyczyn określonych w  § 1 strona 
może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata została wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty 
pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w  razie kolejnego zwrot u pisma z  tej samej przyczyny.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. (uchylony)  
§ 5. Przepisu §  1 nie stosuje się, gdy obowiązek uiszczenia opłaty stosunkowej powstał na skutek sprawdzenia przez 
sąd wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia.  
Art. 1303. § 1. Przepisy art.  1261, art.  1262, art.  130 § 1 i § 11, art.  1302 stosuje się odpowiednio, gdy przed wysł a-
niem odpisu pisma innym stronom, a  w braku takich stron – przed wysłaniem zawiadomienia o  terminie posiedzenia, 
powstał obowiązek uiszczenia lub u zupełnienia opłaty na skutek ustalenia przez sąd wyższej wartości przedmiotu sporu, 
cofnięcia zwolnienia od kosztów sądowych albo uchylenia kurateli.  
§ 2. Jeżeli obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstał z  innych przyczyn niż wymienione w  § 1 albo po 
wysłaniu odpisu pisma innym stronom, a  w przypadku braku takich stron – po wysłaniu zawiadomienia o  terminie posi e-
dzenia, przewodniczący wzywa zobowiązanego do uiszczenia należnej opłaty w  terminie tygodnia. W  przypadku bezsk u-
tecznego upływu terminu sąd prowadzi sprawę bez wstrzymywania biegu postępowania, a  o obowiązku uiszczenia opłaty 
orzeka w  orzeczeniu kończącym sprawę w  instancji, stosując odpowiednio zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów 
procesu.  
§ 3. Jeżeli zobowiązany mieszka lub ma siedzi bę za granicą i  nie ma w  kraju przedstawiciela, termin, o  którym mowa 
w § 2, wynosi miesiąc, przy czym gdyby doręczenie wezwania miało mieć miejsce poza terytorium Unii Europejskiej, 
oznacza się termin nie krótszy niż trzy miesiące.  
Art. 1304. § 1. Strona,  która wnosi o  podjęcie czynności połączonej z  wydatkami, obowiązana jest uiścić zaliczkę na 
ich pokrycie w  wysokości i  terminie oznaczonym przez sąd. Jeżeli więcej niż jedna strona wnosi o  podjęcie czynności, sąd 
zobowiązuje każdą stronę, która z  czynnośc i wywodzi skutki prawne, do uiszczenia zaliczki w  równych częściach lub 
w innym stosunku według swego uznania.  
§ 2. Przewodniczący wzywa stronę zobowiązaną do wniesienia zaliczki, aby w  wyznaczonym terminie nie dłuższym 
niż dwa tygodnie zapłaciła oznaczoną  kwotę. Jeżeli strona zobowiązana mieszka lub ma siedzibę za granicą i  nie ma 
w kraju przedstawiciela, termin, o  którym mowa w  § 1, wynosi miesiąc, przy czym gdyby doręczenie wezwania miało 
mieć miejsce poza terytorium Unii Europejskiej, oznacza się termin  nie krótszy niż trzy miesiące.  
§ 3. Jeżeli okazuje się, że przewidywane lub rzeczywiste wydatki są większe od wniesionej zaliczki, przewodniczący 
wzywa o  jej uzupełnienie w  trybie określonym w  § 2. 
§ 4. Sąd podejmie czynność połączoną z  wydatkami, jeżeli zaliczka zostanie uiszczona w  oznaczonej wysokości.  
§ 5. W razie nieuiszczenia zaliczki sąd pominie czynność połączoną z  wydatkami.  
Art. 1305. W przypadkach, o  których mowa w  art. 125 oraz art.  130–1304, czynności przewodniczącego może w y-
konywać referendar z sądowy.  
Rozdział 2  
Doręczenia  
Art. 131. § 1. Sąd dokonuje doręczeń przez operatora pocztowego w  rozumieniu ustawy z  dnia 23  listopada 2012  r. – 
Prawo pocztowe (Dz. U. z 2020 r. poz.  1041  i 2320 ), osoby zatrudnione w  sądzie, lub sądową służbę doręczeniową . Sąd 
może również dokonywać doręczeń za pośrednictwem  komornika w  sposób określony w ustawie z  dnia 22  marca 2018  r. 
o komornikach sądowych (Dz.  U. z 202 1 r. poz. 850 i 1090 ). 
§ 11. W wypadkach wskazanych w  ustawie sąd może dokonać doręczeń przez Policję lub Żandarmerię Wojskową.  
  
Dziennik  Ustaw  – 29 – Poz. 1805  
 
 § 2. Minister Sprawiedliwości w  porozumieniu z  ministrem właściwym do spraw łączności określi, w  drodze roz -
porządzenia, szczegółowy tryb i  sposób doręczania pism sądowych przez podmioty, o  których mowa w  § 1 zdanie pierwsze , 
mają c na uwadze konieczność zapewnienia sprawnego toku postępowania, a  także realizacji gwarancji procesowych jego 
uczestników, ochronę praw osób, którym pisma są doręczane, oraz ochronę ich danych osobowych.  
§ 3. Minister Sprawiedliwości, na uzasadniony wnios ek prezesa sądu, w  drodze zarządzenia, tworzy i  znosi w  tym 
sądzie sądową służbę doręczeniową.  
§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, warunki organizacji oraz strukturę sądowej służby 
doręczeniowej, mając na względzie wielkość sądu , koszty oraz zapewnienie skuteczności doręczeń i  zachowanie wym o-
gów postępowania sądowego.  
Art. 1311. § 1. Sąd dokonuje doręczeń za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (doręczenie elektroniczne), 
jeżeli adresat wniósł pismo za pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo dokonał wyboru wnoszenia pism za 
pośrednictwem systemu teleinformatycznego.  
§ 2. W przypadku doręczenia elektronicznego pismo uznaje się za doręczone w  chwili wskazanej w  elektronicznym 
potwierdzeniu odbioru korespondencji. Przepis u art.  134 § 1 nie stosuje się. W  przypadku braku takiego potwierdzenia 
doręczenie elektroniczne uznaje się za skuteczne po upływie 14  dni od daty umieszczenia pisma w  systemie teleinform a-
tycznym.  
§ 21. Adresat, który dokonał wyboru wnoszenia pism za pośre dnictwem systemu teleinformatycznego, może zrezyg -
nować z  doręczenia elektronicznego.  
§ 3. Minister Sprawiedliwości w  porozumieniu z  ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w  drodze 
rozporządzenia, tryb i  sposób dokonywania doręczeń elektronic znych, mając na względzie zapewnienie skuteczności 
doręczeń oraz ochronę praw osób, którym pisma są doręczane.  
Art. 1312.11) § 1. Jeżeli warunki techniczne i  organizacyjne sądu to umożliwiają, doręczeń dokonuje się na adres 
do doręczeń elektronicznych, o  którym mowa w  art. 2 pkt 1 ustawy z  dnia 18  listopada 2020  r. o doręczeniach ele k-
tronicznych, wpisany do bazy adresów elektronicznych, o  której mowa w  art. 25 tej ustawy, a  w przypadku braku 
takiego adresu – na adres do doręczeń elektronicznych powiązany z  kwalifikowaną usługą rejestrowanego dor ę-
czenia elektronicznego, z  którego adresat wniósł pismo.  
§ 2. Doręczenia, o  którym mowa w  § 1, można dokonać wobec strony będącej osobą fizyczną tylko wtedy, gdy 
wniosła ona pismo z  adresu do doręczeń elektronicznych a lbo wskazała ten adres jako adres do doręczeń. Nie dotyczy  
to doręczeń dla przedsiębiorców wpisanych do Centralnej Ewidencji i  Informacji o  Działalności Gospodarczej.  
§ 3. Minister Sprawiedliwości w  porozumieniu z  ministrem właściwym do spraw informatyzacj i określi, 
w drodze rozporządzenia, warunki techniczne i  organizacyjne oraz szczegółowy tryb i  sposób dokonywania dor ę-
czeń, o  których mowa w  § 1, mając na względzie zapewnienie skuteczności doręczeń, ochronę praw osób, którym 
pisma są doręczane, oraz konie czność zapewnienia sprawnego toku postępowania.  
Art. 132. § 1. W toku sprawy adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy oraz Prokuratoria Generalna Rzeczy -
pospolitej Polskiej doręczają sobie nawzajem bezpośrednio odpisy pism procesowych z  załącznikami. W  treści pisma 
procesowego wniesionego do sądu zamieszcza się oświadczenie o  doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o  jego 
nadaniu przesyłką poleconą. Pismo niezawierające powyższego oświadczenia podlega zwrotowi bez wzywania do 
usunięcia tego braku.  
§ 11. Przepis §  1 nie dotyczy wniesienia pozwu wzajemnego, apelacji, skargi kasacyjnej, zażalenia, sprzeciwu od w y-
roku zaocznego, sprzeciwu od nakazu zapłaty, zarzutów od nakazu zapłaty, wniosku o  zabezpieczenie powództwa, skargi 
o wznowienie postępowania, sk argi o  stwierdzenie niezgodności z  prawem prawomocnego orzeczenia i  skargi na orz e-
czenia referendarza sądowego, które należy złożyć w  sądzie z  odpisami dla strony przeciwnej.  
§ 12. Przepis §  1 nie dotyczy pism wnoszonych za pośrednictwem systemu teleinform atycznego, podlegających dor ę-
czeniu adwokatowi, radcy prawnemu, rzecznikowi patentowemu lub Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, 
którzy dokonali wyboru wnoszenia pism za pośrednictwem systemu teleinformatycznego i  nie zrezygnowali z  doręczeni a 
elektronicznego.  
§ 13. Pisma procesowe z  załącznikami, z  wyłączeniem pism wymienionych w  § 11, adwokat, radca prawny, rzecznik 
patentowy oraz Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej doręczają sobie nawzajem bezpośrednio wyłącznie 
w postaci elekt ronicznej, jeżeli złożą sądowi zgodne ośw iadczenia odpowiedniej treści i podadzą do wiadomości sądu 
                                                           
11) Dodany przez art.  63 pkt 2 ustawy, o  której mowa w  odnośniku 7; wejdzie w  życie z  dniem 1 października 2022  r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 30 – Poz. 1805  
 
 używane do tego dane kontaktowe, w  szczególności adres poczty elektronicznej lub numer faksu. Oświadczenia nie po d-
legają odwołaniu, a  zastrzeżenia warunku lub terminu uważa się za nieistniejące. Na zgodny wniosek stron lub w  innych 
uzasadnionych przypadkach sąd zarządza odstąpienie od takiego sposobu doręczania.  
§ 2. Doręczenie adresatowi może nastąpić także przez wręczenie mu pisma bezpośrednio w  sekretaria cie sądu.  
Art. 133. § 1. Jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a  gdy nie ma ona zdolności 
procesowej – jej przedstawicielowi ustawowemu.  
§ 2. Pisma procesowe lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak również dla organizacji,  która nie ma osobowości pra w-
nej, doręcza się organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do 
odbioru pism.  
§ 21. Pisma procesowe lub orzeczenia dla przedsiębiorcy wpisanego do Centralnej Ewidencji i  Informac ji o Działal -
ności Gospodarczej doręcza się na adres do doręczeń udostępniony w  tej ewidencji, chyba że przedsiębiorca wskazał inny 
adres do doręczeń.  
§ 22. Pisma procesowe lub orzeczenia dla przedsiębiorcy wpisanego do rejestru sądowego doręcza się na adr es ud o-
stępniony w  tym rejestrze, chyba że przedsiębiorca wskazał inny adres do doręczeń. Jeżeli ostatni udostępniony adres 
został wykreślony jako niezgodny z  rzeczywistym stanem rzeczy i  nie zgłoszono wniosku o  wpis nowego adresu, który 
podlegałby udostępn ieniu, adres wykreślony jest uważany za adres udostępniony w rejestrze.  
§ 2a. (uchylony)  
§ 2b. (uchylony)  
§ 23. Pisma procesowe lub orzeczenia dla osób reprezentujących podmiot wpisany do Krajowego Rejestru Sądow e-
go, likwidatorów, prokurentów, członków org anów lub osób uprawnionych do powołania zarządu doręcza się na adres do 
doręczeń wskazany zgodnie z  przepisami art.  19a ust.  5–5b i 5d ustawy z  dnia 20  sierpnia 1997  r. o Krajowym Rejestrze 
Sądowym (Dz.  U. z 2021 r. poz. 112, z 2020 r. poz. 2320 oraz z 202 1 r. poz. 1598  i 1641 ). 
§ 3. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, pisma 
sądowe doręcza się tym osobom. Pismo wzywające stronę do osobistego stawiennictwa doręcza się tylko bezpośrednio tej 
stronie, z  wyjątkiem strony, o  której mowa w  art. 11355 § 1. 
Art. 134. § 1. W  dni ustawowo uznane za wolne od pracy, jako też w  porze nocnej doręczać można tylko w wyją t-
kowych wypadkach za uprzednim zarządzeniem prezesa sądu.  
§ 2. Za porę nocną uważa się czas od godzi ny dwudziestej pierwszej do godziny siódmej.  
Art. 135. § 1. Doręczenia dokonuje się w  mieszkaniu, w  miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie.  
§ 2. Na wniosek strony doręczenie może być dokonane na wskazany przez nią adres skrytki pocztowej. W  tym wypadku 
pismo sądowe przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w  rozumieniu ustawy z  dnia 23  listopada 2012  r. – Prawo 
pocztowe składa się w  placówce pocztowej tego operatora, umieszczając zawiadomienie o  tym w  skrytce pocztowej adresata.  
Art. 136. § 1. Strony i  ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o  każdej zmianie swego zamieszkania.  
§ 2. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo sądowe pozostawia się w  aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, 
chyba że nowy adres jest sądowi znany. O  powy ższym obowiązku i  skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć 
stronę przy pierwszym doręczeniu.  
§ 3. Przepisu §  2 nie stosuje się do doręczenia skargi o  wznowienie postępowania lub skargi o  stwierdzenie niezgo d-
ności z  prawem prawomocnego orzeczenia.  
§ 4. Strona, która zgłosiła wniosek o  dokonywanie doręczeń na adres oznaczonej skrytki pocztowej, ma obowiązek 
zawiadamiać sąd o  każdej zmianie tego adresu. Przepisy §  2 i 3 stosuje się odpowiednio.  
Art. 137. § 1. Doręczenia żołnierzom zasadniczej służby w ojskowej, funkcjonariuszom Policji i  Służby Więziennej 
dokonuje się przez ich organy bezpośrednio przełożone.  
§ 2. Doręczenia osobom pozbawionym wolności dokonuje się przez zarząd odpowiedniego zakładu.  
Art. 138. § 1. Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w  mieszkaniu, może doręczyć pismo sądowe dorosłemu domo w-
nikowi , a gdyby go nie było – administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli osoby te nie są przeciwnikami adr e-
sata w  sprawie i  podjęły się oddania mu pisma.  
§ 2. Dla adresata, któreg o doręczający nie zastanie w  miejscu pracy, można doręczyć pismo osobie upoważnionej do 
odbioru pism.  
  
Dziennik  Ustaw  – 31 – Poz. 1805  
 
 Art. 139. § 1. W  razie niemożności doręczenia w  sposób przewidziany w  artykułach poprzedzających, pismo prz e-
słane za pośrednictwem operatora pocztowego w  rozumieniu ustawy z  dnia 23  listopada 2012  r. – Prawo pocztowe należy 
złożyć w  placówce pocztowej tego operatora, a  doręczane w  inny sposób – w urzędzie właściwej gminy, umieszczając 
zawiadomienie o  tym w  drzwiach mieszkania adresata lub w  oddawczej skrzyn ce pocztowej ze wskazaniem gdzie i  kiedy 
pismo pozostawiono, oraz z  pouczeniem, że należy je odebrać w  terminie siedmiu dni od dnia umieszczenia zawiadomi e-
nia. W  przypadku bezskutecznego upływu tego terminu, czynność zawiadomienia należy powtórzyć.  
§ 11. Pismo złożone w  placówce pocztowej w  rozumieniu ustawy z  dnia 23  listopada 2012  r. – Prawo pocztowe może  
zostać odebrane także przez osobę upoważnioną na podstawie pełnomocnictwa pocztowego do odbioru przesyłek poczt o-
wych, w  rozumieniu tej ustawy.  
§ 2. Jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane. W  takim przypadku doręczający 
zwraca pismo do sądu z  adnotacją o  odmowie jego przyjęcia.  
§ 3. Jeżeli stronie podlegającej wpisowi do rejestru sądowego nie można doręczyć pisma w  sposób p rzewidziany 
w artykułach poprzedzających ze względu na nieujawnienie w  tym rejestrze zmiany adresu, pismo to pozostawia się 
w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany.  
§ 31. Pisma dla osób reprezentujących podmiot wpisany  do Krajowego Rejestru Sądowego, likwidatorów, prokure n-
tów, członków organów lub osób uprawnionych do powołania zarządu, w  razie niemożności doręczenia ich w  sposób 
przewidziany w  artykułach poprzedzających z  uwagi na niezgłoszenie oświadczenia o  zmianie a dresu do doręczeń, poz o-
stawia się w  aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że inny adres do doręczeń lub miejsce zamieszkania i  adres są 
sądowi znane.  
§ 4. Sąd rejestrowy przy ogłoszeniu lub doręczeniu postanowienia o  pierwszym wpisie poucza wnioskoda wcę 
o skutkach zaniedbania ujawnienia w  rejestrze zmian określonych w  § 3. 
§ 41. Sąd rejestrowy przy doręczeniu postanowienia w  przedmiocie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego osób 
reprezentujących podmiot, likwidatorów, prokurentów, członków organów lub osób uprawnionych do powołania zarządu 
poucza podmiot wpisany do rejestru o  określonych w  § 31 skutkach zaniedbania zgłoszenia oświadczenia o  zmianie adresu 
do doręczeń. Pouczenie podmiotu wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego jest jednoznaczne z  poucze niem osób, 
o których mowa w  zdaniu pierwszym.  
§ 5. Na wniosek strony wydaje się zaświadczenie, że wyrok zaoczny albo nakaz zapłaty został uznany za doręczony 
na oznaczony adres w  sposób przewidziany w  § 1. W  zaświadczeniu stwierdza się z  urzędu fakt uchyle nia zarządzenia 
o uznaniu wyroku albo nakazu za doręczony.  
Art. 1391. § 1. Jeżeli pozwany, pomimo powtórzenia zawiadomienia zgodnie z  art. 139 § 1 zdanie drugie, nie od e-
brał pozwu lub innego pisma procesowego wywołującego potrzebę podjęcia obrony jego praw , a w sprawie nie doręczono 
mu wcześniej żadnego pisma w  sposób przewidziany w  artykułach poprzedzających i  nie ma zastosowania art.  139 § 2–31 
lub inny przepis szczególny przewidujący skutek doręczenia, przewodniczący zawiadamia o  tym powoda, przesyłając mu 
przy tym odpis pisma dla pozwanego i  zobowiązując do doręczenia tego pisma pozwanemu za pośrednictwem komornika.  
§ 2. Powód w  terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia mu zobowiązania, o  którym mowa w  § 1, składa do akt 
potwierdzenie doręczenia pisma p ozwanemu za pośrednictwem komornika albo zwraca pismo i  wskazuje aktualny adres 
pozwanego lub dowód, że pozwany przebywa pod adresem wskazanym w  pozwie. Po bezskutecznym upływie terminu 
stosuje się przepis art.  177 § 1 pkt 6. 
Art. 140. § 1. Pisma i  orzecze nia doręcza się w  odpisach.  
§ 2. Zamiast odpisu pisma lub orzeczenia może być doręczony dokument uzyskany z  systemu teleinformatycznego, 
o ile ma on cechy umożliwiające weryfikację istnienia i  treści pisma lub orzeczenia w  tym systemie.  
§ 3. W przypadku do ręczenia elektronicznego pisma i  orzeczenia mają postać dokumentów zawierających dane 
z systemu teleinformatycznego.  
Art. 141. § 1. Pełnomocnikowi procesowemu kilku osób doręcza się jeden egzemplarz pisma i  załączników.  
§ 2. Uprawnionemu przez kilku współu czestników sporu do odbioru pism sądowych doręcza się po jednym egze m-
plarzu dla każdego współuczestnika.  
§ 3. Jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z  nich.  
Art. 142. § 1. Doręczenie pisma jest potwierdzane pisemnie przez odbiorcę albo za pośrednictwem systemu tele -
informatycznego operatora pocztowego, o  którym mowa w  art. 131 § 1, albo dokumentem uzyskanym z  systemu tele -
informatycznego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 32 – Poz. 1805  
 
 § 2. W przypadku potwierdzenia pisemnego odbiorca potwierdza odbiór i  jego datę własnoręcznym podpisem. Jeżeli 
tego nie może lub nie chce uczynić, doręczający sam oznacza datę doręczenia oraz przyczyny braku podpisu.  
§ 3. Doręczający stwierdza na potwierdzeniu odbioru sposób doręczenia, a  na doręczonym piśmie zaznacza dzień d o-
ręczenia  i opatruje to stwierdzenie swoim podpisem.  
Art. 143. Jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe 
wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela 
lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający.  
Art. 144. § 1. Przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony 
nie jest znane. W  sprawach o  roszczenia alimentacyjne, jak również w  sprawach o  ustalenie pochodzenia dziecka 
i o związane z  tym roszczenia, przewodniczący przed ustanowieniem kuratora przeprowadzi stosowne dochodzenie w  celu 
ustalenia miejsca zamieszkania lub poby tu pozwanego.  
§ 2. O ustanowieniu kuratora przewodniczący ogłosi publicznie w  budynku sądowym i  lokalu wójta (burmistrza, 
prezydenta miasta), w  sprawach zaś większej wagi, gdy uzna to za potrzebne, także w  prasie.  
§ 3. Z chwilą doręczenia pisma kuratorowi doręczenie staje się skuteczne. Sąd może jednak uzależnić skuteczność 
doręczenia od upływu oznaczonego terminu od chwili wywieszenia obwieszczenia w  budynku sądowym.  
§ 4. Czynności określone w  § 1–3 może wykonywać także referendarz sądowy.  
Art. 145. W wypa dkach, w  których ustanowienie kuratora według przepisów poprzedzających nie jest wymagane, 
pismo doręcza się stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, przez wywieszenie w  budynku sądowym. Doręczenie takie 
staje się skuteczne z  upływem miesiąca od dnia  wywieszenia.  
Art. 146. Do kuratora ustanowionego zgodnie z  art. 143 i  art. 144 stosuje się odpowiednio przepis art.  69 § 3. 
Art. 147. Gdy okaże się, że żądanie ustanowienia kuratora lub wywieszenia pisma nie było uzasadnione, sąd zarz ą-
dzi doręczenie pisma  w sposób właściwy, a  w miarę potrzeby zniesie na wniosek strony zainteresowanej postępowanie 
przeprowadzone z  udziałem kuratora lub po wywieszeniu pisma w  budynku sądowym.  
Rozdział 3  
Posiedzenia sądowe  
Art. 148. § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a  sąd orzekający rozpo znaje 
sprawy na rozprawie.  
§ 2. Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i  wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega 
rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.  
§ 3. Sąd może wydać pos tanowienie na posiedzeniu niejawnym.  
Art. 1481. § 1. Sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po 
złożeniu przez strony pism procesowych i  dokumentów, w  tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakaz u 
zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń 
i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu nieja wnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w  pierwszym piśmie proc e-
sowym złożyła wniosek o  przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo.  
Art. 149. § 1. Posiedzenia sądowe wyznacza przewodniczący z  urzędu, ilekroć wymaga tego stan sprawy.  
§ 2. O posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony i  osoby zainteresowane przez wezwanie lub ogłoszenie podczas 
posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć wezwanie na następne posiedzenie. 
Wezwanie powinno być doręczone co najmn iej na tydzień przed posiedzeniem. W  wypadkach pilnych termin ten może 
być skrócony do trzech dni.  
Art. 1491. Sąd może wzywać strony, świadków, biegłych lub inne osoby w  sposób, który uzna za najbardziej cel o-
wy, z  pominięciem sposobów doręczeń przewidzianych w  rozdziale 2, jeżeli uzna to za niezbędne do przyspieszenia ro z-
poznania sprawy. Wezwanie dokonane w  ten sposób wywołuje skutki przewidziane w  niniejszym kodeksie, jeżeli jest 
niewątpliwe, że doszło ono do wiadomości adresata w  terminach okr eślonych w  art. 149 § 2. 
Art. 150. W wezwaniu na posiedzenie oznacza się:  
1) imię, nazwisko i  miejsce zamieszkania wezwanego;  
  
Dziennik  Ustaw  – 33 – Poz. 1805  
 
 2) sąd oraz miejsce i  czas posiedzenia;  
3) strony i  przedmiot sprawy;  
4) cel posiedzenia;  
5) skutki niestawiennictwa.  
Art. 151. § 1. Posiedzenia sądowe odbywają się w  budynku sądowym, a  poza tym budynkiem tylko wówczas, gdy 
czynności sądowe muszą być wykonane w  innym miejscu albo gdy odbycie posiedzenia poza budynkiem sądowym 
ułatwia przeprowadzenie sprawy lub przyczynia się znacznie  do zaoszczędzenia kosztów.  
§ 2. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia jawnego przy użyciu urządzeń technicznych 
umożliwiających jego przeprowadzenie na odległość. W  takim przypadku uczestnicy postępowania mogą brać udział 
w posiedzeniu  sądowym, gdy przebywają w  budynku innego sądu, i  dokonywać tam czynności procesowych, a  przebieg 
czynności procesowych transmituje się z  sali sądowej sądu prowadzącego postępowanie do miejsca pobytu uczestników 
postępowania oraz z  miejsca pobytu uczestnik ów postępowania do sali sądowej sądu prowadzącego postępowanie.  
Art. 152. § 1. Na posiedzenia jawne wstęp na salę sądową mają tylko osoby nieuzbrojone i  pełnoletnie. Wymóg pełno -
letności nie dotyczy stron, interwenientów ubocznych, ich przedstawicieli ustawowych i  pełnomocników oraz osób w e-
zwanych.  
§ 2. Przewodniczący może zezwolić na obecność na posiedzeniu jawnym osobom małoletnim oraz osobom obowi ą-
zanym do noszenia broni.  
§ 3. Na posiedzenia niejawne mają wstęp tylko osoby wezwane.  
§ 4. Przy czynnośc iach sądu nie mogą być obecne osoby w  stanie nielicującym z  powagą sądu.  
Art. 153. § 1. Sąd z  urzędu zarządza odbycie całego posiedzenia lub jego części przy drzwiach zamkniętych, jeżeli 
publiczne rozpoznanie sprawy zagraża porządkowi publicznemu lub moral ności lub jeżeli mogą być ujawnione okolicz -
ności objęte ochroną informacji niejawnych.  
§ 11. Sąd na wniosek strony zarządza odbycie posiedzenia lub jego części przy drzwiach zamkniętych, gdy mogą być 
ujawnione okoliczności stanowiące tajemnicę jej przedsi ębiorstwa.  
§ 2. Sąd może ponadto zarządzić odbycie posiedzenia lub jego części przy drzwiach zamkniętych na wniosek strony, 
jeżeli podane przez nią przyczyny uzna za uzasadnione lub jeżeli roztrząsane być mają szczegóły życia rodzinnego. Post ę-
powanie dotyc zące tego wniosku odbywa się przy drzwiach zamkniętych. Postanowienie w  tym przedmiocie sąd ogłasza 
publicznie.  
Art. 154. § 1. Podczas posiedzenia odbywającego się przy drzwiach zamkniętych mogą być obecni na sali: strony, 
interwenienci uboczni, ich przeds tawiciele ustawowi i  pełnomocnicy, prokurator oraz osoby zaufania po dwie z  każdej strony.  
§ 2. Ogłoszenie orzeczenia kończącego postępowanie w  sprawie odbywa się publicznie.  
Art. 155. § 1. Przewodniczący otwiera, prowadzi i  zamyka posiedzenia, udziela głosu, zadaje pytania, upoważnia do 
zadawania pytań i  ogłasza orzeczenia.  
§ 2. Przewodniczący może odebrać głos, gdy przemawiający go nadużywa, jak również uchylić pytanie, jeżeli uzna 
je za niewłaściwe lub zbyteczne.  
Art. 156. Sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z  ważnej przyczyny.  
Art. 1561. W miarę potrzeby na posiedzeniu przewodniczący może pouczyć strony o  prawdopodobnym wyniku sprawy  
w świetle zgłoszonych do tej chwili twierdzeń i  dowodów.  
Art. 1562. Jeżeli w  toku posiedz enia okaże się, że o  żądaniu lub wniosku strony można rozstrzygnąć na innej po d-
stawie prawnej, niż przez nią wskazana, uprzedza się o  tym strony obecne na posiedzeniu.  
Art. 157. § 1. Z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant sporządza protokół. Protokół sporządza się, utrwalając 
przebieg posiedzenia za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i  dźwięk oraz pisemnie, pod kierunkiem 
przewodniczącego, zgodnie z  art. 158 § 1. 
§ 11. Jeżeli ze względów technicznych utrwalenie przebiegu posiedzenia za pomocą urządzenia rejestrującego 
dźwięk albo obraz i  dźwięk nie jest możliwe, protokół jest sporządzany wyłącznie pisemnie, pod kierunkiem przewodn i-
czącego, zgodnie z  art. 158 § 2. 
  
Dziennik  Ustaw  – 34 – Poz. 1805  
 
 § 2. Przy wydawaniu wyroków zaocznych wystarcza zaznaczenie w  aktach, że po zwany nie stawił się na posiedz e-
nie, nie żądał przeprowadzenia rozprawy w  swej nieobecności i  nie złożył żadnych wyjaśnień, oraz wzmianka co do ogł o-
szenia wyroku.  
§ 3. Z posiedzenia niejawnego sporządza się notatkę urzędową, jeżeli nie wydano orzeczenia.  
Art. 158. § 1. Protokół sporządzony pisemnie zawiera oznaczenie sądu, miejsca i  daty posiedzenia, nazwiska  
sędziów, protokolanta, prokuratora, stron, interwenientów, jak również obecnych na posiedzeniu przedstawicieli ustaw o-
wych i  pełnomocników oraz oznacz enie sprawy i  wzmianki co do jawności. Ponadto protokół sporządzony pisemnie z a-
wiera wymienienie zarządzeń i  orzeczeń wydanych na posiedzeniu oraz stwierdzenie, czy zostały ogłoszone, streszczenie 
wyników postępowania dowodowego, a  także czynności stron wp ływające na rozstrzygnięcie sądu (ugoda, zrzeczenie się 
roszczenia, uznanie powództwa, cofnięcie, zmiana, rozszerzenie lub ograniczenie żądania pozwu) oraz inne czynności 
stron, które według szczególnych przepisów ustawy powinny być wciągnięte, wpisane, pr zyjęte, złożone, zgłoszone lub 
wniesione do protokołu. Jeżeli sporządzenie odrębnej sentencji orzeczenia nie jest wymagane, wystarcza zamieszczenie 
w protokole treści samego rozstrzygnięcia. Czynności wymagające podpisu strony mogą być zamieszczane w  odręb nym 
dokumencie stanowiącym część protokołu.  
§ 11. Protokół, o  którym mowa w  § 1, może zawierać wnioski i  twierdzenia stron oraz inne okoliczności istotne dla 
przebiegu posiedzenia; zamiast wniosków i  twierdzeń można w  protokole powołać się na pisma przygotowawcze.  
§ 2. Jeżeli przebiegu posiedzenia nie utrwala się za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i  dźwięk, 
protokół sporządzony pisemnie zawiera, oprócz danych i  okoliczności określonych w  § 1, wnioski oraz twierdzenia stron, 
udzielo ne pouczenia, a  także wyniki postępowania dowodowego oraz inne okoliczności istotne dla przebiegu posiedzenia; 
zamiast wniosków i  twierdzeń można w  protokole powołać się na pisma przygotowawcze.  
§ 3. Protokół sporządzony za pomocą urządzenia rejestrującego  dźwięk albo obraz i  dźwięk protokolant podpisuje 
podpisem elektronicznym gwarantującym identyfikację osoby protokolanta oraz rozpoznawalność jakiejkolwiek późnie j-
szej zmiany protokołu. Protokół sporządzony pisemnie podpisują przewodniczący i  protokolant.  
§ 4. Jeżeli jest to niezbędne dla zapewnienia prawidłowego orzekania w  sprawie, przewodniczący może zarządzić 
sporządzenie transkrypcji odpowiedniej części protokołu sporządzonego za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo 
obraz i  dźwięk.  
§ 5. Ministe r Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, rodzaje urządzeń i  środków technicznych służących 
do utrwalania dźwięku albo obrazu i  dźwięku, sposób sporządzania zapisów dźwięku albo obrazu i  dźwięku oraz sposób 
identyfikacji osób je sporządzających, jak również sposób udostępniania oraz przechowywania takich zapisów, mając na 
uwadze:  
1) konieczność właściwego zabezpieczenia zapisu dźwięku albo obrazu i  dźwięku przed ich utratą, zniekształceniem, 
nieuprawnionym dostępem, usunięciem lub inną nieuprawnio ną zmianą, a  także rozpoznawalność dokonania upra w-
nionej zmiany lub usunięcia i  identyfikacji osoby dokonującej tych czynności;  
2) minimalne wymagania dla systemów teleinformatycznych używanych do realizacji zadań publicznych, określone 
w odrębnych przepis ach; 
3) konieczność zmiany formatu zapisu dźwięku albo obrazu i  dźwięku lub przeniesienia na inny informatyczny nośnik 
danych w  celu ponownego odtworzenia zapisu;  
4) konieczność zapewnienia możliwości zapoznania się z  zapisem dźwięku albo obrazu i  dźwięku oraz uzyskania z  akt 
sprawy zapisu dźwięku albo obrazu i  dźwięku.  
Art. 159. (uchylony)  
Art. 160. § 1. Strony mogą żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu, nie później jednak jak na następnym 
posiedzeniu, a  jeśli idzie o  protokół rozprawy, po której zamknięciu nastąpiło wydanie wyroku – dopóki akta sprawy 
znajdują się w  sądzie. Od zarządzenia przewodniczącego strony mogą odwołać się do  sądu w  terminie tygodniowym 
od doręczenia im zarządzenia.  
§ 2. Zapis dźwięku albo obrazu i  dźwięku nie podlega sprost owaniu.  
Art. 161. W toku posiedzenia wnioski, oświadczenia, uzupełnienia i  sprostowania wniosków i  oświadczeń można 
zamieścić w  załączniku do protokołu. Jeżeli stronę zastępuje adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy lub  Prokuratoria  
Generalna Rzeczyposp olitej Polskiej , przewodniczący może zażądać złożenia takiego załącznika w  wyznaczonym terminie.  
Art. 162. § 1. Strona powinna zwrócić uwagę sądu na uchybienie przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie z a-
strzeżenia do protokołu. Zastrzeżenie można zgłosić  najpóźniej na kolejnym posiedzeniu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 35 – Poz. 1805  
 
 § 2. Stronie zastępowanej przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzecz y-
pospolitej  Polskiej, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na to uchybien ie w dalszym 
toku postępowania. Skutku tego nie niweczy wypowiedzenie lub cofnięcie pełnomocnictwa.  
§ 3. Przepisu §  2 nie stosuje się, gdy chodzi o  przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod 
rozwagę z  urzędu lub gdy strona uprawdopodo bni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.  
Art. 1621. (uchylony)  
Art. 163. § 1. Jeżeli kodeks przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości, grzywnę wymierza się w  kwocie do 
trzech tysięcy złotych. Grzywny ściąga się w  drodze egzekucji sądowej na r zecz Skarbu Państwa.  
§ 2. Ilekroć kodeks dopuszcza zarządzenie przymusowego sprowadzenia lub aresztowania, stosuje się odpowiednio 
przepisy kodeksu postępowania karnego.  
§ 3. O przymusowe sprowadzenie żołnierza w czynnej służbie wojskowej, z wyjątkiem tery torialnej służby wojskowej  
pełnionej dyspozycyjnie, sąd zwraca się do dowódcy jednostki wojskowej, w której pełni on służbę, lub do  Żandarmerii 
Wojskowej, a o przymusowe sprowadzenie funkcjonariusza Policji, Służby Ochrony Państwa , Agencji Bezpieczeństwa  
Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego,  Centralnego 
Biura Antykorupcyjnego lub Stra ży Granicznej – do jego przełożonego.  
§ 4. O ukaranie żołnierza w czynnej służbie wojskowej, z wyjątkiem terytorialnej służ by wojskowej pełnionej  
dyspozycyjnie, sąd występuje do dowódcy jednostki wojskowej, w której pełni on służbę, a o ukaranie funkcjonariusza  
Policji, Służby Ochrony Państwa , Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu  
Wojskowego , Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego , Straży Marszałkowskiej  lub Straży 
Granicznej – do jego  przełożonego.  
Rozdział 4  
Terminy  
Art. 164. Bieg terminu wyznaczonego przez sąd lub przewodniczącego (termin sądowy) rozpoczyna się od ogłosze-
nia w  tym przedmiocie postanowienia lub zarządzenia, a  gdy kodeks przewiduje doręczenie z  urzędu – od jego doręczenia.  
Art. 165. § 1. Terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego.  
§ 2.12) Oddanie pisma procesowego w  polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w  rozumieniu ustawy 
z dnia 23  listopada 2012  r. – Prawo pocztowe lub w  placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi p o-
wszechne w  innym państwie członkowskim Unii Europejskiej jest równoznaczne z  wniesieniem go do sądu.  
§ 2.13) Oddanie pisma procesowego w  formie przesyłki poleconej w  polskiej placówce pocztowej operatora 
pocztowego w  rozumieniu ustawy z  dnia 23  listopada 2012  r. – Prawo pocztowe lub w  placówce podmiotu zajmuj ą-
cego się doręczaniem korespondencji na terenie U nii Europejskiej jest równoznaczne z  wniesieniem go do sądu.  
§ 3. To samo dotyczy złożenia pisma przez żołnierza w  dowództwie jednostki wojskowej albo przez osobę pozb a-
wioną wolności w  administracji zakładu karnego oraz przez członka załogi polskiego statk u morskiego u  kapitana statku.  
§ 4. Wprowadzenie pisma do systemu teleinformatycznego jest równoznaczne z  wniesieniem pisma do sądu.  
Art. 166. Przewodniczący może z  ważnej przyczyny przedłużyć lub skrócić termin sądowy na wniosek zgłoszony 
przed upływem te rminu, nawet bez wysłuchania strony przeciwnej.  
Rozdział 5  
Uchybienie i  przywrócenie terminu  
Art. 167. Czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna.  
Art. 168. § 1. Jeżeli strona nie dokonała w  terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek p o-
stanowi przywrócenie terminu.  
                                                           
12) W tym brzmieniu obowiązuje do wejścia w życie zmiany, o której mowa w odnośniku 13. 
13) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt 1 ustawy  z dnia 11  sierpnia 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego 
oraz niektórych innych ustaw  (Dz. U. poz. 1 655), która wejdzie w  życie z  dniem 24  września  2021 r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 36 – Poz. 1805  
 
 § 2. Przywrócenie nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie pociąga za sobą ujemnych dla strony skutków 
procesowych.  
Art. 169. § 1. Pismo z  wnioskiem o  przywrócenie terminu wnos i się do sądu, w  którym czynność miała być dokon a-
na, w  ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.  
§ 2. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek.  
§ 3. Równocześnie z  wnioskiem strona powinna dokonać czynności  procesowej.  
§ 4. Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w  wypadkach wyjątkowych.  
§ 5. (uchylony)  
Art. 170. Niedopuszczalne jest przywrócenie terminu do złożenia środka odwoławczego od wyroku orzekającego 
unieważn ienie małżeństwa lub rozwód albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron zawarła po 
uprawomocnieniu się wyroku nowy związek małżeński.  
Art. 171. Spóźniony lub z  mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o  przywrócenie terminu sąd odrzuca.  
Art. 172. Zgłoszenie wniosku o  przywrócenie terminu nie wstrzymuje postępowania w  sprawie ani wykonania orz e-
czenia. Sąd może jednak, stosownie do okoliczności, wstrzymać postępowanie lub  wykonanie orzeczenia. W przypadku 
uwzględnienia wniosku sąd może natychmiast przystąpić do rozpoznania sprawy.  
Rozdział 6  
Zawieszenie postępowania  
Art. 173. Postępowanie ulega zawieszeniu z  mocy prawa w  razie zaprzestania czynności przez sąd wskutek siły wyższej.  
Art. 174. § 1. Sąd zawiesza postępowanie z  urzędu:  
1) w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez str o-
nę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela;  
2) jeżeli w  składzie organów jednostk i organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie, 
chyba że ustanowiono kuratora na podstawie art.  69 § 1 lub art.  42 § 1 Kodeksu cywilnego;  
3) jeżeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znajduje się w  miejscowości pozbawionej wskutek nadzwyczajnych 
wydarzeń komunikacji z  siedzibą sądu;  
4) jeżeli postępowanie dotyczy masy upadłości, masy układowej lub masy sanacyjnej i  ogłoszono upadłość lub wszcz ę-
to wtórne postępowanie upadłościowe albo ustanowiono zarządcę w  postęp owaniu restrukturyzacyjnym;  
5) jeżeli ustanowiono zarządcę przymusowego w  postępowaniu w  przedmiocie ogłoszenia upadłości lub zarządcę ty m-
czasowego w  postępowaniu o  otwarcie postępowania sanacyjnego, a  postępowanie dotyczy majątku objętego zabe z-
pieczeniem ; 
6) jeżeli zarządca  sukcesyjny przestał pełnić tę funkcję albo zarząd sukcesyjny wygasł, w  przypadku gdy postępowanie 
toczyło się z  udziałem zarządcy sukcesyjnego.  
§ 2. W przypadkach wymienionych w  § 1 pkt 1, 4 i  6 zawieszenie ma skutek od chwili zdarzeń, które je spowodo -
wały. Zawieszając postępowanie, sąd z  urzędu uchyla orzeczenia wydane po nastąpieniu tych zdarzeń, chyba że nastąpiły 
one po zamknięciu rozprawy.  
§ 3. W przypadkach, o  których mowa w  § 1 pkt  4 i 5, sąd wezwie syndyka, zarządcę przymusowego , zarządcę ty m-
czasowego albo zarządcę do udziału w  sprawie.  
Art. 175. W razie śmierci pełnomocnika procesowego postępowanie może toczyć się dalej dopiero po wezwaniu strony 
niestawającej. Wezwanie doręcza się stronie w  miejscu jej rzeczywistego zamieszkani a, zawiadamiając ją równocześnie 
o śmierci pełnomocnika procesowego. W  wypadku tym nie stosuje się art.  136 § 2. 
Art. 1751. Jeżeli zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych jest obowiązkowe, w  razie śmierci adwokata  
lub radcy prawnego, skreśleni a z listy adwokatów lub radców prawnych, utraty możliwości wykonywania zawodu albo 
utraty zdolności procesowej, sąd zawiesza postępowanie z  urzędu, wyznaczając odpowiedni termin do wskazania innego 
adwokata lub radcy prawnego, i  po upływie tego terminu pod ejmuje postępowanie. Przepis art.  175 stosuje się odpowiednio.  
  
Dziennik  Ustaw  – 37 – Poz. 1805  
 
 Art. 176. § 1. Sąd zawiesi postępowanie na wniosek spadkobiercy, jeżeli powód dochodzi przeciwko niemu wyk o-
nania obowiązku, należącego do długów spadkowych, a  spadkobierca nie złożył jeszcze oś wiadczenia o  przyjęciu spadku 
i termin do złożenia takiego oświadczenia jeszcze nie upłynął.  
§ 2. Sąd zawiesi na wniosek Bankowego Funduszu Gwarancyjnego p ostępowanie, w  którym podmiot w restruktur y-
zacji, o  którym mowa w  art. 2 pkt  44 ustawy z  dnia 10  czerwca 2016  r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie 
gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz.  U. z 2020 r. poz. 842 oraz z 2021 r. poz.  680, 1177 , 
1535, 1598  i 1666 ), jest st roną.  
Art. 177. § 1. Sąd może zawiesić postępowanie z  urzędu:  
1) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego;  
2) jeżeli osoba trzecia wystąpiła przeciwko obu stronom z  interwencją główną;  
3) jeżeli rozstrzygni ęcie sprawy zależy od uprzedniej decyzji organu administracji publicznej;  
31) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym albo 
Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej;  
4) jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w  drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzyg -
nięcie sprawy cywilnej;  
5) w razie niestawiennictwa obu stron na rozprawie, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, oraz w  razie niestawiennictwa 
powoda, gdy powód nie  żądał rozpoznania sprawy w  jego nieobecności, a  pozwan y nie zgłosił wniosku o rozpozn a-
nie sprawy;  
6) jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu powoda albo niewskazania przez powoda w  wyznaczonym term i-
nie adresu pozwanego lub danych pozwalających s ądowi na ustalenie numerów, o  których mowa w  art. 2081, lub nie -
wykonania przez powoda innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu.  
§ 2. Jeżeli postępowanie karne, dyscyplinarne lub administracyjne nie jest jeszcze rozpoczęte, a  jego rozpoczęcie z a-
leży od wniosku strony, sąd wyznaczy termin do wszczęcia postępowania, w  innych wypadkach może zwrócić się do 
właściwego organu.  
Art. 178. Sąd może również zawiesić postępowanie na zgodny wniosek stron.  
Art. 1781. W postanowieniu o  zawieszen iu postępowania wskazuje się przepis stanowiący podstawę prawną ro z-
strzygnięcia.  
Art. 179. § 1. W  wypadku zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron albo wskutek ich niestawiennictwa 
lub niemożności nadania sprawie dalszego biegu, zawieszenie wstrzym uje tylko bieg terminów sądowych, które biegną 
dalej dopiero z  chwilą podjęcia postępowania.  
§ 2. We wszystkich innych wypadkach zawieszenia żadne terminy nie biegną i  zaczynają biec dopiero od początku 
z chwilą podjęcia postępowania. Terminy sądowe należy  w miarę potrzeby wyznaczać na nowo.  
§ 3. Podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z  wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie post ę-
powania albo zabezpieczenie powództwa lub dowodu. Czynności podejmowane przez strony, a  niedotyczące tych p rzed-
miotów, wywołują skutki dopiero z  chwilą podjęcia postępowania.  
Art. 180. § 1. Sąd postanowi podjąć postępowanie z  urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w  szczególności:  
1) w razie śmierci strony – z chwilą zgłoszenia się lub wskazania następców p rawnych zmarłego albo z  chwilą ustan o-
wienia we właściwej drodze kuratora spadku;  
2) w razie utraty zdolności sądowej – z chwilą ustalenia ogólnego następcy prawnego;  
3) w razie braku przedstawiciela ustawowego – z chwilą jego ustanowienia;  
31) w razie braku w  składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną – z chwilą wyboru albo powołania tego 
organu, a  w przypadku gdy dla strony ustanowiono kuratora umocowanego do podejmowania czynności za stronę – 
z chwilą jego ustanowienia;  
4) gdy rozstrzygn ięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania – z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia ko ń-
czącego to postępowanie; sąd może jednak i  przedtem, stosownie do okoliczności, podjąć dalsze postępowanie;  
  
Dziennik  Ustaw  – 38 – Poz. 1805  
 
 5) w przypadku:  
a) ustanowienia zarządcy przymusowego  w postępowaniu w  przedmiocie ogłoszenia upadłości – z chwilą ustalenia 
osoby pełniącej funkcję zarządcy przymusowego,  
b) ogłoszenia upadłości strony lub wszczęcia wtórnego postępowania upadłościowego, z  wyjątkiem określonym 
w art. 145 ust.  1 ustawy z  dnia 28 lutego 2003  r. – Prawo upadłościowe (Dz.  U. z 2020  r. poz. 1228  i 2320  oraz 
z 2021 r. poz.  1080 , 1177  i 1598 ) – z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka,  
c) ustanowienia zarządcy tymczasowego w  postępowaniu o  otwarcie postępowania sanacyjnego  – z chwilą ustal e-
nia osoby pełniącej funkcję zarządcy tymczasowego,  
d) ustanowienia zarządcy w  postępowaniu restrukturyzacyjnym – z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję zarządcy ; 
6) jeżeli zarządca sukcesyjny, z  którego udziałem toczyło się postępowan ie, przestał pełnić tę funkcję – z dniem zgł o-
szenia się lub wskazania kolejnego zarządcy sukcesyjnego;  
7) w przypadku wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego – z dniem zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego.  
§ 2. Jeżeli w  ciągu roku od dnia post anowienia o  zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani 
następcy prawni zmarłego, a  postępowanie nie zostanie podjęte z  udziałem zarządcy sukcesyjnego, sąd może z  urzędu 
zwrócić się do sądu spadku o  ustanowienie kuratora spadku, chyba  że kurator taki już wcześniej został ustanowiony.  
Art. 181. § 1. Sąd postanowi podjąć postępowanie na wniosek którejkolwiek ze stron:  
1) gdy postępowanie zostało zawieszone na wniosek spadkobiercy – po złożeniu oświadczenia o  przyjęciu lub odrzuc e-
niu spadku albo po upływie terminu do złożenia takiego oświadczenia;  
2) w wypadku zawieszenia na wniosek obu stron albo wskutek niestawiennictwa – nie wcześniej niż po upływie trzech 
miesięcy od zawieszenia, jeżeli strony we wniosku o  zawieszenie nie oznaczyły  dłuższego terminu.  
§ 2. Sąd, na wniosek Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, podejmie postępowanie, o  którym mowa w  art. 176 § 2. 
Art. 1811. Na wniosek zarządcy sukcesyjnego lub drugiej strony sąd postanowi podjąć postępowanie z  udziałem z a-
rządcy sukcesyjneg o, jeżeli postępowanie dotyczy spraw wynikających z  prowadzenia przedsiębiorstwa zmarłej strony 
objętego zarządem sukcesyjnym.  
Art. 182. § 1. Sąd umarza postępowanie:  
1) zawieszone z  przyczyn wskazanych w  art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o  podjęcie postępowania nie został zgł o-
szony w  ciągu trzech miesięcy od daty postanowienia o  zawieszeniu postępowania;  
2) zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jeżeli wniosek o  podjęcie postępowania nie 
został zgłoszony w  ciągu sześciu miesi ęcy od daty postanowienia o  zawieszeniu postępowania;  
3) w przypadku stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a  w każdym razie po 
upływie roku od daty postanowienia o  zawieszeniu postępowania z  tej przyczyny;  
4) zawieszo ne z przyczyny wskazanej w  art. 174 § 1 pkt 2 po upływie dwóch lat od daty postanowienia o  zawieszeniu 
postępowania z  tej przyczyny;  
5) zawieszone z  powodu śmierci strony po upływie pięciu lat od daty postanowienia o  zawieszeniu postępowania z  tej 
przyczyn y. 
§ 2. Umorzenie postępowania zawieszonego w  pierwszej instancji nie pozbawia powoda prawa ponownego wyto -
czenia powództwa, jednakże poprzedni pozew nie wywołuje żadnych skutków, które ustawa wiąże z  wytoczeniem 
powództwa. Skutki te wywołuje jednak pozew wniesiony w  sprawie, w  której postępowanie umorzono na podstawie 
§ 1 pkt 4. 
§ 3. Umorzenie zawieszonego postępowania przez sąd wyższej instancji powoduje uprawomocnienie się zaskarżo -
nego orzeczenia, z  wyjątkiem spraw o  unieważnienie małżeństwa lub o  rozwó d oraz o  ustalenie nieistnienia małżeństwa, 
w których postępowanie umarza się wówczas w  całości.  
§ 4. Z umorzeniem postępowania umarzają się nawzajem także koszty stron w  danej instancji.  
Art. 1821. (uchylony)  
Art. 183.  (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 39 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ II  
Postępowanie prz ed sądami pierwszej instancji  
Rozdział 1  
Mediacja i  postępowanie pojednawcze  
Oddział 1  
Mediacja  
Art. 1831. § 1. Mediacja jest dobrowolna.  
§ 2. Mediację prowadzi się na podstawie umowy o  mediację albo postanowienia sądu kierującego strony do medi a-
cji. Umowa  może być zawarta także przez wyrażenie przez stronę zgody na mediację, gdy druga strona złożyła wniosek, 
o którym mowa w  art. 1836 § 1. 
§ 3. W umowie o  mediację strony określają w  szczególności przedmiot mediacji, osobę mediatora albo sposób wyboru  
mediat ora. 
§ 4. Mediację prowadzi się przed wszczęciem postępowania, a  za zgodą stron także w  toku sprawy.  
Art. 1832. § 1. Mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, korzystająca 
w pełni z  praw publicznych.  
§ 2. Mediatorem ni e może być sędzia. Nie dotyczy to sędziów w  stanie spoczynku.  
§ 3. Organizacje pozarządowe w  zakresie swoich zadań statutowych oraz uczelnie mogą prowadzić listy mediatorów 
oraz tworzyć ośrodki mediacyjne. Wpis na listę wymaga wyrażonej na piśmie zgody med iatora. Informację o  listach 
mediatorów oraz ośrodkach mediacyjnych przekazuje się prezesowi sądu okręgowego.  
§ 31. Ilekroć w  dalszych przepisach niniejszego kodeksu jest mowa o  mediatorze, należy przez to rozumieć także st a-
łego mediatora, chyba że przepis y niniejszego kodeksu stanowią inaczej.  
§ 4. Stały mediator może odmówić prowadzenia mediacji tylko z  ważnych powodów, o  których jest obowiązany ni e-
zwłocznie powiadomić strony, a  jeżeli strony do mediacji skierował sąd – również sąd.  
Art. 1833. § 1. Mediat or powinien zachować bezstronność przy prowadzeniu mediacji.  
§ 2. Mediator niezwłocznie ujawnia stronom okoliczności, które mogłyby wzbudzić wątpliwości co do jego be z-
stronności.  
Art. 1833a. Mediator prowadzi mediację, wykorzystując różne metody zmierzając e do polubownego rozwiązania sporu , 
w tym poprzez wspieranie stron w  formułowaniu przez nie propozycji ugodowych, lub na zgodny wniosek stron może 
wskazać sposoby rozwiązania sporu, które nie są dla stron wiążące.  
Art. 1834. § 1. Postępowanie mediacyjne ni e jest jawne.  
§ 2. Mediator, strony i  inne osoby biorące udział w  postępowaniu media cyjnym są obowiązane zachować w tajemn i-
cy fakty, o  których dowiedziały się w  związku z  prowadzeniem mediacji. Strony mogą zwolnić mediatora i  inne osoby 
biorące udział w  postępowaniu mediacyjnym z  tego obowiązku.  
§ 3. Bezskuteczne jest powoływanie się w  toku postępowania przed sądem lub sądem polubownym na propozycje 
ugodowe, propozycje wzajemnych ustępstw lub inne oświadczenia składane w  postępowaniu mediacyjnym.  
Art. 1835. § 1. Mediator ma prawo do wynagrodzenia i  zwrotu wydatków związanych z  przeprowadzeniem mediacji, 
chyba że wyraził zgodę na prowadzenie mediacji bez wynagrodzenia. Wynagrodzenie i  zwrot wydatków obciążają strony.  
§ 2. Należności, o  których mowa w  § 1, med iator pobiera bezpośrednio od stron. Sąd ustala je i  przyznaje media -
torowi tylko wówczas, gdy przynajmniej jedna ze stron skierowanych do mediacji przez sąd była zwolniona od kosztów 
sądowych w  zakresie obejmującym należności mediatora, a  pozostałe strony  nie wypłaciły mediatorowi tych należności 
w całości.  
Art. 1836. § 1. Wszczęcie mediacji przez stronę następuje z  chwilą d oręczenia mediatorowi wniosku o przeprow a-
dzenie mediacji, z  dołączonym dowodem doręczenia jego odpisu drugiej stronie.  
§ 2. Mimo doręczenia wniosku, o  którym mowa w  § 1, mediacja nie zostaje wszczęta, jeżeli:  
1) stały mediator, w  terminie tygodnia od dnia doręczenia mu wniosku o  przeprowadzenie mediacji, odmówił przepr o-
wadzenia mediacji;  
  
Dziennik  Ustaw  – 40 – Poz. 1805  
 
 2) strony zawarły umowę o  mediację, w  której wskazano jako mediatora osobę niebędącą stałym mediatorem, a  osoba 
ta, w terminie tygodnia od dnia doręczenia jej wniosku o  przeprowadzenie mediacji, odmówiła przeprowadzenia 
mediacji;  
3) strony zawarły umowę o  mediację bez wskazania mediatora i  osoba, do której strona zwróciła się o  przeprowadzenie 
mediacji, w  terminie tygodnia od dnia doręczenia jej wniosku o  przeprowadzenie mediacji, nie wyraziła zgody na 
przeprowadzenie mediacji albo druga strona w  terminie tygodnia nie wyraziła zgody na osobę mediatora ; 
4) strony nie zawarły umowy o  mediację, a  druga strona nie wyraziła zgody na mediację.  
§ 3. Jeżeli w  przypadkach, o  których mowa w  § 2 pkt  1–3, strona wytoczy powództwo o  roszczenie, które było obj ę-
te wnioskiem o  przeprowadzenie mediacji, w  terminie trze ch miesięcy od dnia:  
1) w którym mediator lub druga strona złożyli oświadczenie powodujące, że mediacja nie została wszczęta albo  
2) następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia wniosku o  przeprowadzenie mediacji, gdy mediator lub druga 
strona nie zło żyli oświadczenia, o  którym mowa w  pkt 1 
– w odniesieniu do tego roszczenia zostają zachowane skutki przewidziane dla wszczęcia mediacji.  
Art. 1837. Wniosek o  przeprowadzenie mediacji zawiera oznaczenie stron, dokładnie określone żądanie, przytocz e-
nie okol iczności uzasadniających żądanie, podpis strony oraz wymienienie załączników. Jeżeli strony zawarły umowę 
o mediację na piśmie, do wniosku dołącza się odpis tej umowy.  
Art. 1838. § 1. Sąd może skierować strony do mediacji na każdym etapie postępowania.  
§ 2. Mediacji nie prowadzi się, jeżeli strona w  terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia 
kierującego strony do mediacji nie wyraziła zgody na mediację.  
§ 3. Przepisu §  1 nie stosuje się w  sprawach rozpoznawanych w  postępowaniach u pominawczym oraz nakazowym, 
chyba że doszło do skutecznego wniesienia zarzutów.  
§ 4. Przewodniczący może wezwać strony do udziału w  spotkaniu informacyjnym dotyczącym polubownych metod 
rozwiązywania sporów, w  szczególności mediacji. Spotkanie informacyjne może prowadzić sędzia, referendarz sądowy, 
urzędnik sądowy, asystent sędziego lub stały mediator.  
§ 5. Przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę przewodniczący dokonuje oceny, czy skierować strony  
do mediacji. W  tym celu przewodniczący, jeżeli z achodzi potrzeba wysłuchania stron, może wezwać je do osobistego 
stawiennictwa na posiedzeniu niejawnym.  
§ 6. Jeżeli strona bez uzasadnienia nie stawi się na spotkanie informacyjne lub posiedzenie niejawne, sąd może o b-
ciążyć ją kosztami nakazanego stawienn ictwa poniesionymi przez stronę przeciwną.  
Art. 1839. § 1. Jeżeli strony nie dokonały wyboru osoby mediatora, sąd, kierując strony do mediacji, wyznacza 
mediatora mającego odpowiednią wiedzę i  umiejętności w  zakresie prowadzenia mediacji w  sprawach danego rodzaju, 
biorąc pod uwagę w  pierwszej kolejności stałych mediatorów.  
§ 2. Mediator ma prawo do zapoznania się z  aktami sprawy, chyba że strona w  terminie tygodnia od dnia ogłoszenia 
lub doręczenia postanowienia kierującego strony do mediacji nie wyrazi zgo dy na zapoznanie się mediatora z  aktami.  
§ 3. Po skierowaniu stron do mediacji, przewodniczący niezwłocznie przekazuje mediatorowi dane kontaktowe stron 
oraz ich pełnomocników, w  szczególności numery telefonów i  adresy poczty elektronicznej, o  ile je posiadają.  
Art. 18310. § 1. Kierując strony do mediacji, sąd wyznacza czas jej trwania na okres do trzech miesięcy. Na zgodny 
wniosek stron lub z  innych ważnych powodów termin na przeprowadzenie mediacji może zostać przedłużony, jeżeli będzie to 
sprzyjać u godowemu załatwieniu sprawy. Czasu trwania mediacji nie wlicza się do czasu trwania postępowania sądowego.  
§ 2. Przewodniczący wyznacza rozprawę po upływie terminu, o  którym mowa w  § 1, a przed jego upływem, jeżeli 
choć jedna ze stron oświadczy, że nie wyr aża zgody na mediację.  
Art. 18311. Mediator niezwłocznie ustala termin i  miejsce posiedzenia mediacyjnego. Wyznaczenie posiedzenia 
mediacyjnego nie jest wymagane, jeżeli strony zgodzą się na przeprowadzenie mediacji bez posiedzenia mediacyjnego.  
Art. 18312. § 1. Z przebiegu mediacji sporządza się protokół, w  którym oznacza się miejsce i  czas przeprowadzenia 
mediacji, a  także imię, nazwisko (nazwę) i  adresy stron, imię i  nazwisko oraz adres mediatora, a  ponadto wynik mediacji. 
Protokół podpisuje mediator.  
  
Dziennik  Ustaw  – 41 – Poz. 1805  
 
 § 2. Jeżeli strony zawarły ugodę przed mediatorem, ugodę zamieszcza się w  protokole albo załącza się do niego. Strony  
podpisują ugodę. Niemożność podpisania ugody mediator stwierdza w  protokole.  
§ 21. Przez podpisanie ugody strony wyrażają zgodę na wystąpien ie do sądu z  wnioskiem o  jej zatwierdzenie, o  czym 
mediator informuje strony.  
§ 3. Mediator doręcza stronom odpis protokołu.  
Art. 18313. § 1. W  przypadku gdy strona, po zawarciu ugody, w  ramach mediacji prowadzonej na podstawie umowy 
o mediację, wystąpi do  sądu z  wnioskiem o  zatwierdzenie ugody mediator składa protokół w  sądzie, który byłby właś ciwy 
do rozpoznania sprawy według właściwości ogólnej lub wyłącznej.  
§ 2. W razie skierowania przez sąd sprawy do mediacji mediator składa protokół w  sądzie rozpozn ającym sprawę.  
Art. 18314. § 1. Jeżeli zawarto ugodę przed mediatorem, sąd, o  którym mowa w  art. 18313, na wniosek strony ni e-
zwłocznie przeprowadza postępowanie co do zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem.  
§ 2. Jeżeli ugoda podlega wykonaniu w  drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie jej klauzuli wykonal ności; 
w przeciwnym przypadku sąd zatwierdza ugodę postanowieniem.  
§ 3. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności albo zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem, w  całości 
lub części, j eżeli ugoda jest sprzeczna z  prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, 
a także gdy jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności.  
Art. 18315. § 1. Ugoda zawarta przed mediatorem, po jej zatwierdzeniu przez sąd, ma moc prawną ugody zawartej 
przed sądem. Ugoda zawarta przed mediatorem, którą zatwierdzono przez nadanie jej klauzuli wykonalności, jest tytułem 
wykonawczym.  
§ 2. Przepis §  1 nie uchybia przepisom o  szczególnej formie czynności prawnej.  
Oddział 2  
Postępowanie pojednaw cze 
Art. 184. Sprawy cywilne, których charakter na to zezwala, mogą być uregulowane drogą ugody zawartej przed 
wniesieniem pozwu. Sąd uzna ugodę za niedopuszczalną, jeżeli jej treść jest niezgodna z  prawem lub zasadami współ -
życia społecznego albo zmierza do obejścia prawa.  
Art. 185. § 1. O zawezwanie do próby ugodowej – bez względu na właściwość rzeczową – można zwrócić się do sądu  
rejonowego ogólnie właściwego dla przeciwnika, a  w braku podstaw do ustalenia tej właściwości – do sądu rejonowego 
właściwego dla miejsca zamieszkania albo siedziby wzywającego.  
§ 11. W wezwaniu należy zwięźle oznaczyć sprawę i  przedstawić propozycje ugodowe. Do wezwania niespełniają -
cego tych wymogów przepis art.  130 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Postępowanie pojednawcze przepro wadza sąd w  składzie jednego sędziego.  
§ 3. Z posiedzenia sporządza się protokół. Jeżeli doszło do ugody, jej osnowę wciąga się do protokołu albo zamies z-
cza się w  odrębnym dokumencie stanowiącym załącznik do protokołu i  stwierdza podpisami stron. Niemożnoś ć podpis a-
nia ugody stwierdza się w  protokole.  
Art. 186. § 1. Jeżeli wzywający nie stawi się na posiedzenie, sąd na żądanie przeciwnika włoży na niego obowiązek 
zwrotu kosztów wywołanych próbą ugodową.  
§ 2. Jeżeli przeciwnik bez usprawiedliwienia nie stawi się na posiedzenie, sąd na żądanie wzywającego, który wniósł 
następnie w  tej sprawie pozew, odpowiedź na pozew, sprzeciw lub zarzuty od nakazu zapłaty, uwzględni koszty wywoł a-
ne próbą ugodową w  orzeczeniu kończącym postępowanie w  sprawie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 42 – Poz. 1805  
 
 Rozdział 2  
Pozew  
Art. 1861. Pismo, które zostało wniesione jako pozew, a  z którego nie wynika żądanie rozstrzygnięcia sporu 
o charakterze sprawy cywilnej, przewodniczący zwraca wnoszącemu bez żadnych dalszych czynności, chyba że wyjątk o-
we okoliczności uzasadniają nadanie mu biegu.  
Art. 187. § 1. Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a  nadto zawierać:  
1) dokładnie określone żądanie, a  w sprawach o  prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba 
że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna;  
11) oznaczenie daty wymagalności roszczenia w  sprawach o  zasądzenie roszczenia;  
2) wskazanie faktów, na których powód opiera swoje żądanie, a  w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość 
sądu;  
3) informację, czy strony podjęły próbę media cji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a  w przypadku 
gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia.  
§ 2. Pozew może zawierać wnioski o  zabezpieczenie powództwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wyk o-
nalności i  przeprowadzenie rozprawy w  nieobecności powoda oraz wnioski służące do przygotowania rozprawy, 
a w szczególności wnioski o:  
1) wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i  biegłych;  
2) dokonanie oględzin;  
3) polecenie pozwanemu dostarczenia na rozpr awę dokumentu będącego w  jego posiadaniu, a  potrzebnego do prz e-
prowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin;  
4) zażądanie dowodów znajdujących się w  sądach, urzędach lub u  osób trzecich, wraz z uprawdopodobnieniem, że strona  
sama nie może ich uzyskać.  
Art. 1871. (uchylony)  
Art. 1872. (uchylony)  
Art. 188. (uchylony)  
Art. 189. Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma 
w tym interes prawny.  
Art. 1891. Uprawnienie, o którym mowa w art. 189, przysługuje również, w toku prowadzonego postępowania,  or-
ganowi podatkowemu, jeżeli ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jest niezbędne dla  oceny 
skutków podatkowych.  
Art. 190. Można dochodzić przyszłych powtarzających się świadczeń, jeżeli  nie sprzeciwia się temu treść łączącego 
strony stosunku prawnego.  
Art. 191. Powód może dochodzić jednym pozwem kilku roszczeń przeciwko temu samemu pozwanemu, jeżeli nad a-
ją się one do tego samego trybu postępowania oraz jeżeli sąd jest właściwy ze względu  na ogólną wartość roszczeń, 
a ponadto – gdy roszczenia są różnego rodzaju – o tyle tylko, o  ile dla któregokolwiek z  tych roszczeń nie jest przewi -
dziane postępowanie odrębne ani też nie zachodzi niewłaściwość sądu według przepisów o  właściwości bez wzglę du na 
wartość przedmiotu sporu.  
Art. 1911. § 1. Jeżeli z  treści pozwu i  załączników oraz okoliczności dotyczących sprawy, a  także faktów, o  których 
mowa w  art. 228, wynika oczywista bezzasadność powództwa, stosuje się przepisy §  2–4. 
§ 2. Gdyby czynności, które ustawa nakazuje podjąć w  następstwie wniesienia pozwu, miały być oczywiście niecelowe,  
można je pominąć. W  szczególności można nie wzywać powoda do usunięcia braków, uiszczenia opłaty, nie sprawdzać 
wartości przedmiotu sporu ani nie przekazywać spraw y. 
§ 3. Sąd może oddalić powództwo na posiedzeniu niejawnym, nie doręczając pozwu osobie wskazanej jako pozwany 
ani nie rozpoznając wniosków złożonych wraz z  pozwem.  
  
Dziennik  Ustaw  – 43 – Poz. 1805  
 
 § 4. Uzasadnienie wyroku sporządza się na piśmie z  urzędu. Powinno ono zawierać jedynie wy jaśnienie, dlaczego 
powództwo zostało uznane za oczywiście bezzasadne. Wyrok z  uzasadnieniem sąd z  urzędu doręcza tylko powodowi 
z pouczeniem o  sposobie i  terminie wniesienia środka zaskarżenia.  
Art. 192. Z chwilą doręczenia pozwu:  
1) nie można w  toku spra wy wszcząć pomiędzy tymi samymi stronami nowego postępowania o  to samo roszczenie;  
2) pozwany może wytoczyć przeciw powodowi powództwo wzajemne;  
3) zbycie w  toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy; nabywca może 
jednak wejść na miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej.  
Art. 193. § 1. Zmiana powództwa jest dopuszczalna, jeżeli nie wpływa na właściwość sądu.  
§ 2. Jeżeli w  myśl przepisu poprzedzającego zmiana nie jest dopuszczalna, a  powód zmienia powództwo w  ten spo-
sób, że występuje z  nowym roszczeniem obok pierwotnego, sąd rozpoznaje nowe roszczenie jako sprawę oddzielną, jeżeli 
jest dla niej rzeczowo i  miejscowo właściwy, w  przeciwnym zaś razie przekazuje sprawę sądowi właściwemu. Gdy jednak 
zmiana taka następ uje w  sądzie rejonowym, należy przekazać całe zmienione powództwo sądowi okręgowemu, który dla 
zmienionego powództwa jest rzeczowo i  miejscowo właściwy.  
§ 21. Z wyjątkiem spraw o  roszczenia alimentacyjne zmiana powództwa może być dokonana jedynie w  piśmie proce-
sowym. Przepis art.  187 stosuje się odpowiednio.  
§ 3. Jeżeli powód występuje z  nowym roszczeniem zamiast lub obok roszczenia pierwotnego, skutki przewidziane 
w artykule poprzedzającym rozpoczynają się z  chwilą, w  której roszczenie to powód zgłosił na rozprawie w  obecności 
pozwanego, w  innych zaś wypadkach – z chwilą doręczenia pozwanemu pisma zawierającego zmianę i  odpowiadającego 
wymaganiom pozwu.  
§ 4. (uchylony)  
Art. 194. § 1. Jeżeli okaże się, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko osobie, któ ra powinna być w  sprawie 
stroną pozwaną, sąd na wniosek powoda lub pozwanego wezwie tę osobę do wzięcia udziału w  sprawie. Osoba wezwana 
do udziału w  sprawie na wniosek pozwanego może domagać się zwrotu kosztów wyłącznie od pozwanego, jeżeli okaże się,  
że wniosek był bezzasadny.  
§ 2. Osoba wezwana do wzięcia udziału w  sprawie w  charakterze pozwanego może za zgodą obu stron wstąpić 
w miejsce pozwanego, który wówczas będzie zwolniony od udziału w  sprawie. W  razie wyrażenia zgody na zmianę str o-
ny pozwanej, poz wany może w  terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o  przyznanie kosztów od strony pow o-
dowej, niezależnie od późniejszego wyniku sprawy.  
§ 3. Jeżeli okaże się, że powództwo o  to samo roszczenie może być wytoczone przeciwko innym jeszcze osobom, 
które  nie występują w  sprawie w  charakterze pozwanych, sąd na wniosek powoda może wezwać te osoby do wzięcia 
udziału w  sprawie.  
§ 4. (uchylony)  
Art. 195. § 1. Jeżeli okaże się, że nie występują w  charakterze powodów lub pozwanych wszystkie osoby, których 
łączny  udział w  sprawie jest konieczny, sąd wezwie stronę powodową, aby oznaczyła w  wyznaczonym terminie osoby 
niebiorące udziału w  taki sposób, by ich wezwanie lub zawiadomienie było możliwe, a  w razie potrzeby, aby wystąpiła 
z wnioskiem o  ustanowienie kuratora . 
§ 2. Sąd wezwie osoby niezapozwane do wzięcia udziału w  sprawie w  charakterze pozwanych. Osoby, których 
udział w  sprawie w  charakterze powodów jest konieczny, sąd zawiadomi o  toczącym się procesie. Osoby te mogą w  ciągu 
dwóch tygodni od doręczenia zawiad omienia przystąpić do sprawy w  charakterze powodów.  
Art. 196. § 1. Jeżeli okaże się, że powództwo zostało wniesione nie przez osobę, która powinna występować 
w sprawie w  charakterze powoda, sąd na wniosek powoda zawiadomi o  toczącym się procesie osobę prze z niego wska -
zaną. Osoba ta może w  ciągu dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia wstąpić do sprawy w  charakterze powoda.  
§ 2. Osoba zawiadomiona, która zgłosiła przystąpienie do sprawy w  charakterze powoda, może za zgodą obu stron 
wstąpić na miejsce stro ny powodowej, która wówczas będzie od udziału w  sprawie zwolniona. W  razie wyrażenia zgody 
na zmianę strony powodowej pozwany może w  terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o  przyznanie dotyc h-
czasowych kosztów od osoby, która poprzednio występowała j ako powód.  
Art. 197. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 44 – Poz. 1805  
 
 Art. 198. § 1. Wezwanie do wzięcia udziału w  sprawie w  charakterze pozwaneg o, dokonane przez sąd zgodnie z artyk u-
łami poprzedzającymi, zastępuje pozwanie. Osobom wezwanym sąd doręczy odpisy pism procesowych i  załączników.  
§ 2. Skutki prawne, jakie ustawa wiąże z  wytoczeniem powództwa, w  stosunku do osób zawiadomionych w  myśl art y-
kułów  poprzedzających następują z  chwilą przystąpienia tych osób do sprawy w  charakterze powodów.  
§ 3. Osoby wezwane do wzięcia udziału w  sprawie, a także osoby zawiadomione w  myśl artykułów poprzedzających 
o toczącym się procesie, które w  terminie zgłosiły swe przystąpienie do sprawy w  charakterze powodów, mogą przy 
pierwszej czynności procesowej żądać powtórzenia dotychczasowego postępowania w  całości lub w  części, stosownie do 
okoliczności sprawy.  
§ 4. W stosunku do osób wezwanych do wzięcia udziału w  sprawie i  osób zawiadomionych, które zgłosiły przyst ą-
pienie do sprawy, stosuje się odpowiednio przepisy o  współuczestnictwie.  
Art. 199. § 1. Sąd odrz uci pozew:  
1) jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna;  
2) jeżeli o  to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w  toku albo została już prawomocnie os ą-
dzona;  
3) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli powód nie ma zdolno ści procesowej, a  nie działa za niego 
przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w  składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem zachodzą braki 
uniemożliwiające jej działanie.  
4) (uchylony)  
§ 2. Z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zd olności procesowej powoda i  niedziałania przedstaw i-
ciela ustawowego lub braku w  składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem, uniemożliwiającego jej 
działanie, sąd odrzuci pozew dopiero wówczas, gdy brak nie będzie uzupełniony zgodnie z  przepi sami kodeksu.  
§ 3. (uchylony)  
Art. 1991. Sąd nie może odrzucić pozwu z  tego powodu, że do rozpoznania sprawy właściwy jest organ administracji 
publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli organ administracji publicznej lub sąd administracyjny uznały się w  tej sprawie 
za niewłaściwe.  
Art. 200. § 1. (uchylony)  
§ 11. Swoją właściwość sąd bierze pod rozwagę z  urzędu w  każdym stanie sprawy.  
§ 12. Niewłaściwość dającą się usunąć za pomocą umowy stron sąd bierze pod rozwagę z  urzędu tylko do czasu d o-
ręczenia pozwu. Po doręczeniu pozwu sąd bierze tę niewłaściwość pod rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony 
i należycie uzasadniony przed wdaniem się w  spór co do istoty sprawy.  
§ 13. Przepisy §  11 i 12 nie uchybiają przepisowi art.  15. 
§ 14. Sąd, który stwierdzi swą  niewłaściwość, przekaże sprawę sądowi właściwemu.  
§ 2. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem o  przekazaniu sprawy. Nie dotyczy to 
wypadku przekazania sprawy sądowi wyższego rzędu. Sąd ten w  razie stwierdzenia swej niewłaściw ości przekaże sprawę 
innemu sądowi, który uzna za właściwy, nie wyłączając sądu przekazującego.  
§ 3. Czynności dokonane w  sądzie niewłaściwym pozostają w  mocy.  
Art. 201. § 1. Przewodniczący bada, w  jakim trybie sprawa powinna być rozpoznana oraz czy podleg a rozpoznaniu 
według przepisów o  postępowaniu odrębnym, i  wydaje odpowiednie zarządzenia. W  wypadkach przewidzianych w  ustawie 
przewodniczący wyznacza posiedzenie niejawne w  celu wydania nakazu zapłaty w  postępowaniu upominawczym.  
§ 2. Jeżeli sprawę wszczę to lub prowadzono w  trybie niewłaściwym, sąd rozpozna ją w  trybie właściwym lub prze-
każe właściwemu sądowi do rozpoznania w  takim trybie. W  wypadku przekazania stosuje s ię odpowiednio przepisy §  2 i 3 
artykułu poprzedzającego. Każda jednak strona może żądać powtórzenia czynności sądu dokonanych bez jej udziału.  
Art. 202. Okoliczności, które uzasadniają odrzucenie pozwu, jak również niewłaściwy tryb postępowania, brak nal e-
żytego umocowania pełnomocnika, brak zdolności procesowej pozwanego, brak w  składzi e jego organów lub niedziałanie 
jego przedstawiciela ustawowego sąd bierze pod rozwagę z  urzędu w  każdym stanie sprawy.  
Art. 2021. Jeżeli strony przed wszczęciem postępowania sądowego zawarły umowę o  mediację, sąd kieruje strony do 
mediacji na zarzut pozwa nego zgłoszony przed wdaniem się w  spór co do istoty sprawy.  
  
Dziennik  Ustaw  – 45 – Poz. 1805  
 
 Art. 203. § 1. Pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a  jeżel i z cofni ę-
ciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku.  
§ 2. Pozew cofnięty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z  wytoczeniem powództwa. Na żądanie p o-
zwanego powód zwraca mu koszty, jeżeli sąd już przedtem nie orzekł prawomocnie o  obowiązku ich uiszczenia przez 
pozwanego.  
§ 3. W razie cofnięcia pozwu poza roz prawą przewodniczący odwołuje wyznaczoną rozprawę i  o cofnięciu zawi a-
damia pozwanego, który może w  terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o  przyznanie kosztów. Gdy skutec z-
ność cofnięcia pozwu zależy od zgody pozwanego, niezłożenie przez niego o świad czenia w  tym przedmiocie w powy ż-
szym terminie uważa się za wyrażenie zgody.  
§ 4. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, 
gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzecz ne z prawem lub zasadami współżycia społeczn e-
go albo zmierzają do obejścia prawa.  
Art. 2031. § 1. Podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z  tego samego stosunku pra w-
nego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzyte lność pozwanego jest niesporna lub uprawdopodo b-
niona dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego.  
§ 2. Pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w  spór co do istoty sprawy albo 
w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego w ierzytelność stała się wymagalna.  
§ 3. Zarzut potrącenia może zostać podniesiony tylko w  piśmie procesowym. Do pisma tego stosuje się odpowiednio 
przepisy dotyczące pozwu, z  wyjątkiem przepisów dotyczących opłat.  
Art. 204. § 1. Powództwo wzajemne jest dopu szczalne, jeżeli roszczenie wzajemne jest w  związku z  roszczeniem 
powoda lub nadaje się do potrącenia. Powództwo wzajemne można wytoczyć nie później niż w  odpowiedzi na pozew, 
a jeżeli jej nie złożono – w sprzeciwie od wyroku zaocznego albo przy rozpoczęci u pierwszego posiedzenia, o  którym 
zawiadomiono albo na które wezwano pozwanego.  
§ 2. Pozew wzajemny wnosi się do sądu pozwu głównego. Jeżeli jednak pozew wzajemny podlega rozpoznaniu 
przez sąd okręgowy, a  sprawa wszczęta była w  sądzie rejonowym, sąd ten p rzekazuje całą sprawę sądowi właściwemu do 
rozpoznania powództwa wzajemnego.  
§ 3. Przepisy dotyczące pozwu stosuje się odpowiednio do pozwu wzajemnego.  
Art. 205. Sąd rejonowy może na wniosek pozwanego, złożony aż do zamknięcia rozprawy, przekazać sprawę są dowi 
okręgowemu, jeżeli pozwany wytoczył przeciwko powodowi przed tym sądem powództwo wpływające na roszczenie 
powoda bądź dlatego, że ma z  nim związek, bądź dlatego, że roszczenia stron nadają się do potrącenia.  
Rozdział 2a  
Organizacja postępowania  
Art. 2051. § 1. Przewodniczący zarządza doręczenie pozwu pozwanemu i  wzywa go do złożenia odpowiedzi na p o-
zew w  wyznaczonym terminie nie krótszym niż dwa tygodnie. O  zarządzeniu doręczenia pozwu zawiadamia się powoda.  
§ 2. Przewodniczący zarządza zwrot odpowiedz i na pozew złożonej z  uchybieniem terminu.  
Art. 2052. § 1. Równocześnie z  doręczeniem pism, o  których mowa w  art. 2051 § 1, poucza się strony o:  
1) możliwości rozwiązania sporu w  drodze ugody zawartej przed sądem lub mediatorem;  
2) obowiązku udziału w  posiedzeniu przygotowawczym i  przedstawienia wszystkich twierdzeń i  dowodów na tym 
posiedzeniu;  
3) skutkach niedopełnienia obowiązków, o  których mowa w  pkt 2, w  szczególności możliwości wydania przez sąd 
wyroku zaocznego na posiedzeniu niejawnym i  warunkach je go wykonalności, obciążenia kosztami postępowania, 
a także możliwości umorzenia postępowania oraz pominięcia spóźnionych twierdzeń i  dowodów;  
4) możliwości ustanowienia pełnomocnika procesowego oraz o  tym, że zastępstwo adwokata, radcy prawnego lub 
rzeczni ka patentowego nie jest obowiązkowe;  
5) obowiązku złożenia pisma przygotowawczego na zarządzenie przewodniczącego, wymogach co do jego treści 
i skutkach ich niedochowania;  
6) zwrocie pisma przygotowawczego złożonego bez zarządzenia przewodniczącego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 46 – Poz. 1805  
 
 § 2. Pozwanego poucza się także o  czynnościach procesowych, które może lub powinien podjąć, jeśli nie uznaje ż ą-
dania pozwu w  całości lub części, w  szczególności obowiązku złożenia odpowiedzi na pozew, w  tym obowiązujących 
w tym zakresie wymaganiach co do termi nu i formy.  
§ 3. Pouczenia, o  których mowa w  § 1 i 2, doręcza się bezpośrednio stronie, z  wyjątkiem strony, o  której mowa 
w art. 11355 § 1. Nie doręcza się ich Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej ani pełnomocnikowi, który jest 
adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym.  
Art. 2053. § 1. W  uzasadnionych przypadkach, w  szczególności w  sprawach zawiłych lub obrachunkowych, prz e-
wodniczący może zarządzić wymianę przez strony pism przygotowawczych, oznaczając porządek składania pism, ter mi-
ny, w  których pisma należy złożyć, i  okoliczności, które mają być wyjaśnione.  
§ 2. Przewodniczący może zobowiązać stronę, by w  piśmie przygotowawczym podała wszystkie twierdzenia 
i dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy pod rygorem utraty prawa do ich  powoływania w  toku dalszego postępow a-
nia. W  takim przypadku twierdzenia i  dowody zgłoszone z  naruszeniem tego obowiązku podlegają pominięciu, chyba że 
strona uprawdopodobni, iż ich powołanie w  piśmie przygotowawczym nie było możliwe albo że potrzeba ich p owołania 
wynikła później.  
§ 3. Późniejsze wyznaczenie posiedzenia przygotowawczego nie powoduje otwarcia terminu do zgłaszania nowych 
twierdzeń i  dowodów.  
§ 4. Stronę zastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Genera lną Rzeczy -
pospolitej  Polskiej przewodniczący może zobowiązać do wskazania w  piśmie przygotowawczym także podstaw prawnych 
jej żądań i  wniosków, w  miarę potrzeby ograniczając zakres tego wskazania.  
§ 5. Przewodniczący zarządza zwrot pisma przygotowawczego złożonego z  uchybieniem terminu albo bez zarządzenia.  
Art. 2054. § 1. Po złożeniu odpowiedzi na pozew, a  także gdy odpowiedź na pozew nie została złożona, ale wyrok 
zaoczny nie został wydany, przewodniczący wyznacza posiedzenie przygotowawcze i  wzywa na ni e strony.  
§ 2. Przewodniczący i  sąd są obowiązani podejmować czynności tak, by termin pierwszego posiedzenia przygot o-
wawczego przypadł nie później niż dwa miesiące po dniu złożenia odpowiedzi na pozew albo ostatniego pisma przygot o-
wawczego złożonego w  wyko naniu zarządzenia przewodniczącego, a  jeżeli odpowiedź na pozew albo pismo przygot o-
wawcze nie zostaną złożone – nie później niż dwa miesiące po upływie terminu do złożenia tych pism.  
§ 3. Jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że przeprowadzenie posiedzenia przygotowawczego nie przyczyni się do 
sprawniejszego rozpoznania sprawy, przewodniczący może jej nadać inny właściwy bieg, w  szczególności skierować ją 
do rozpoznania, także na rozprawie.  
Art. 2055. § 1. Posiedzenie przygotowawcze służy rozwiązaniu sporu b ez potrzeby prowadzenia dalszych posiedzeń, 
zwłaszcza rozprawy. Jeżeli nie uda się rozwiązać sporu, na posiedzeniu przygotowawczym sporządza się z  udziałem stron 
plan rozprawy.  
§ 2. Posiedzenie przygotowawcze odbywa się według przepisów o  posiedzeniu nieja wnym. W  toku posiedzenia 
przygotowawczego zachowanie szczegółowych przepisów postępowania nie jest konieczne, jeżeli przyczyni się to do 
osiągnięcia celów tego posiedzenia.  
§ 3. Do udziału w  posiedzeniu przygotowawczym są obowiązani strony i  ich pełnomocni cy. Przewodniczący może 
zwolnić stronę od obowiązku stawienia się na posiedzenie przygotowawcze, jeżeli z  okoliczności sprawy wynika, że 
udział pełnomocnika będzie wystarczający.  
§ 4. Przed rozpoczęciem posiedzenia przygotowawczego powód może wnieść o  jego przeprowadzenie bez swego 
udziału. Wniosek nie podlega cofnięciu, a  zastrzeżenie warunku lub terminu uważa się za nieistniejące. W  takim przy -
padku niestawiennictwo powoda lub jego pełnomocnika na posiedzeniu przygotowawczym nie prowadzi do umorzenia 
postępowania, plan rozprawy sporządza się bez udziału powoda, a  ustalenia zawarte w  planie rozprawy wiążą powoda 
w dalszym toku postępowania.  
§ 5. Jeżeli powód bez usprawiedliwienia nie stawi się na posiedzenie przygotowawcze, sąd umarza postępowanie, 
rozstrzy gając o  kosztach jak przy cofnięciu pozwu, chyba że sprzeciwi się temu obecny na tym posiedzeniu pozwany. Jeżeli  
powód w  terminie tygodnia od dnia doręczenia mu postanowienia o  umorzeniu postępowania usprawied liwi swe nie -
stawiennictwo, sąd uchyli to post anowienie i  nada sprawie właściwy bieg. Przepisu tego nie stosuje się w  przypadku k o-
lejnego nieusprawiedliwionego niestawiennictwa.  
§ 6. Jeżeli pozwany nie stawi się na posiedzenie przygotowawcze, plan rozprawy sporządza się bez jego udziału.  
Ustalenia zaw arte w  planie rozprawy wiążą pozwanego w  dalszym toku postępowania. W  przypadku nieusprawied -
liwionego niestawiennictwa przepis art.  103 § 3 stosuje się.  
  
Dziennik  Ustaw  – 47 – Poz. 1805  
 
 § 7. Jeżeli strona, która stawiła się na posiedzenie przygotowawcze, nie bierze w  nim udziału, plan ro zprawy sporządza  
się bez jej udziału. Ustalenia zawarte w  planie rozprawy wiążą tę stronę w  dalszym toku postępowania. Przepis art.  103 
§ 3 stosuje się odpowiednio.  
Art. 2056. § 1. Na posiedzeniu przygotowawczym przewodniczący ustal a ze stronami przedmiot sporu i wyjaś nia 
stanowiska stron, także w  zakresie prawnych aspektów sporu.  
§ 2. Przewodniczący powinien skłaniać strony do pojednania oraz dążyć do ugodowego rozwiązania sporu, w  szcze -
gólności w  drodze mediacji. W  tym celu przewodniczący może poszukiwać ze stronami ugodowych sposobów rozwiąz a-
nia sporu, wspierać je w  formułowaniu propozycji ugodowych oraz wskazywać sposoby i  skutki rozwiązania sporu, 
w tym skutki finansowe.  
Art. 2057. § 1. Jeżeli na posiedzeniu przygotowawczym sąd skierował stro ny do mediacji, posiedzenie odracza się do 
czasu zakończenia mediacji.  
§ 2. W razie potrzeby, zwłaszcza gdy istnieją widoki ugodowego rozwiązania sporu lub gdy zajdzie potrzeba wyjaś -
nienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy albo w  przypadku  usprawiedliwionego niestawiennictwa strony, 
a także na zgodny wniosek stron, posiedzenie przygotowawcze można odroczyć na czas oznaczony, nie dłuższy niż trzy 
miesiące.  
§ 3. Na zgodny wniosek stron posiedzenie przygotowawcze można odroczyć po raz drugi – na czas oznaczony, nie 
dłuższy niż trzy miesiące.  
§ 4. Poza przypadkami, o  których mowa w  § 1–3, odraczanie posiedzenia przygotowawczego jest niedopuszczalne.  
Art. 2058. § 1. Z przebiegu posiedzenia przygotowawczego protokół sporządza się pisemnie. W  proto kole tym nie 
zamieszcza się oświadczeń stron złożonych w  ramach prób ugodowego rozwiązania sporu; przepis art.  1834 § 3 stosuje się 
odpowiednio. Przewodniczący może również odstąpić od zamieszczenia innych wzmianek, jeżeli może to ułatwić rozwi ą-
zanie sporu  bez rozprawy. Przebieg posiedzenia przygotowawczego w  części obejmującej próbę ugodowego rozwiązania 
sporu nie podlega utrwaleniu w  sposób przewidziany w  art. 91. 
§ 2. Jeżeli zawarto ugodę, jej osnowę wciąga się do protokołu albo zamieszcza w  odrębnym dok umencie, podpis a-
nym przez strony, stanowiącym załącznik do protokołu.  
Art. 2059. § 1. Plan rozprawy zawiera rozstrzygnięcia co do wniosków dowodowych stron, zastępując w  tym zakr e-
sie postanowienie dowodowe. Przepisy art.  236 i  art. 2432 stosuje się odpowie dnio.  
§ 2. W miarę potrzeby plan rozprawy może zawierać:  
1) dokładne określenie przedmiotów żądań stron, w  tym rozmiar dochodzonych świadczeń wraz z  należnościami 
ubocznymi;  
2) dokładnie określone zarzuty, w  tym formalne;  
3) ustalenie, które fakty i  oceny prawne pozostają między stronami sporne;  
4) terminy posiedzeń i  innych czynności w  sprawie;  
5) kolejność i  termin przeprowadzenia dowodów oraz roztrząsania wyników postępowania dowodowego;  
6) termin zamknięcia rozprawy lub ogłoszenia wyroku;  
7) rozstrzygni ęcia innych zagadnień, o  ile są niezbędne do prowadzenia postępowania.  
§ 3. W planie rozprawy można się odwoływać do pism procesowych stron.  
§ 4. Przepisy art.  206 i  art. 2061 stosuje się odpowiednio.  
Art. 20510. § 1. Spory co do poszczególnych zagadnień o bjętych planem rozprawy rozstrzyga przewodniczący.  
§ 2. Plan rozprawy podpisują strony. Odmowę złożenia podpisu przez stronę odnotowuje się w  planie.  
§ 3. Przewodniczący zatwierdza plan rozprawy.  
§ 4. Plan rozprawy stanowi załącznik do protokołu posiedzeni a przygotowawczego. Do planu rozprawy stosuje się 
odpowiednio przepisy o  zarządzeniu.  
§ 5. Plan rozprawy z  urzędu doręcza się stronom. Doręczenie stronie planu rozprawy zastępuje zawiadomienie jej 
o terminach posiedzeń i  innych czynności objętych planem. J eżeli plan obejmuje obowiązki, które strona musi wykonać 
osobiście, w  szczególności stawienie się w  celu udziału w  czynnościach wymagających jej osobistego stawiennictwa, 
doręcza się go także bezpośrednio stronie, z  wyjątkiem strony, o  której mowa w  art. 11355 § 1. W  takim przypadku dor ę-
czenie planu zastępuje także wezwanie strony do wykonania tych obowiązków. O  skutkach tych należy stronę pouczyć.  
  
Dziennik  Ustaw  – 48 – Poz. 1805  
 
 Art. 20511. § 1. Jeżeli plan rozprawy stał się nieaktualny, sąd może w  drodze postanowienia dokonać w  nim zmia ny. 
Przed wydaniem postanowienia sąd wysłucha stron, informując je jednocześnie o  zakresie zamierzonej zmiany.  
§ 2. Jeżeli choć jedna ze stron sprzeciwi się zamierzonej przez sąd zmianie, przeprowadza się kolejne posiedzenie 
przygotowawcze. Nie dotyczy to przypadku, w  którym zmiana planu rozprawy obejmuje jedynie wyznaczenie dodatk o-
wych terminów przesłuchania objętych planem świadków, biegłych lub stron.  
§ 3. W razie istotnej potrzeby można sporządzić nowy plan rozprawy. W  takim przypadku przeprowadzenie ko lejne-
go posiedzenia przygotowawczego jest obowiązkowe. Pierwotny plan rozprawy traci moc w  części, w  której nowy plan 
jest odmienny.  
§ 4. Zmiana planu rozprawy lub wyznaczenie kolejnego posiedzenia przygotowawczego nie powoduje otwarcia te r-
minu do zgłaszania nowych twierdzeń i  dowodów.  
Art. 20512. § 1. Jeżeli wyznaczono posiedzenie przygotowawcze, strona może przytaczać twierdzenia i  dowody na 
uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków i  twierdzeń strony przeciwnej do chwili zatwierdzeni a planu 
rozprawy. Twierdzenia i  dowody zgłoszone po zatwierdzeniu planu rozprawy podlegają pominięciu, chyba że strona 
uprawdopodobni, że ich powołanie nie było możliwe albo potrzeba ich powołania wynikła później.  
§ 2. Jeżeli nie zarządzono przeprowadzenia  posiedzenia przygotowawczego, strona może przytaczać twierdzenia 
i dowody na uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków i  twierdzeń strony przeciwnej aż do zamknięcia 
rozprawy, z  zastrzeżeniem niekorzystnych skutków, które według przepisów kodeksu mogą dla niej wyniknąć z  działania 
na zwłokę lub niezastosowania się do zarządzeń przewodniczącego i  postanowień sądu.  
Rozdział 3  
Rozprawa  
Art. 206. § 1. Przewodniczący i  sąd podejmują czynności w  sprawie tak, aby przebiegła zgodnie z  planem rozpra wy, 
a jeżeli planu nie sporządzono – w najwcześniejszych możliwych terminach.  
§ 2. Przewodniczący wyznacza terminy posiedzeń w  sprawie zgodnie z  planem rozprawy, a  jeżeli planu nie sporz ą-
dzono – najwcześniejsze możliwe terminy.  
Art. 2061. Rozprawę należy p rzygotować tak, aby nie było przeszkód do rozstrzygnięcia sprawy na pierwszym p o-
siedzeniu na nią wyznaczonym. Więcej posiedzeń niż jedno wyznacza się tylko w  razie konieczności, zwłaszcza gdy 
przeprowadzenie wszystkich dowodów na jednym posiedzeniu nie jes t możliwe. W  takim przypadku posiedzenia powinny 
odbywać się w  kolejnych dniach, a  jeżeli nie jest to możliwe – tak, aby upływ czasu pomiędzy kolejnymi posiedzeniami 
nie był nadmierny.  
Art. 207. (uchylony)  
Art. 208. § 1. Na podstawie planu rozprawy przewod niczący wydaje zarządzenia mające na celu przygotowanie ro z-
prawy. Przewodniczący może w  szczególności:  
1) wezwać strony do stawienia się na rozprawę osobiście lub przez pełnomocnika;  
2) zażądać od państwowej jednostki organizacyjnej lub jednostki organizac yjnej samorządu terytorialnego znajdujących 
się u niej dowodów, jeżeli strona sama dowodów tych otrzymać nie może;  
3) wezwać na rozprawę wskazanych przez strony świadków lub biegłych;  
4)  zarządzić przedstawienie przedmiotów oględzin lub dokumentów, w  szczególności ksiąg i  planów.  
5) (uchylony)  
§ 2. Przewodniczący może ponadto zarządzić oględziny jeszcze przed rozprawą.  
§ 3. Jeżeli planu rozprawy nie sporządzono, zarządzenia mające na celu przygotowanie rozprawy wydaje się na po d-
stawie pozwu i  innych pism p rocesowych.  
Art. 2081. Sąd z  urzędu ustala numer PESEL pozwanego będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego 
posiadania lub posiada go nie mając takiego obowiązku, lub numer w  Krajowym Rejestrze Sądowym, a  w przypadku jego 
braku – numer w  innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP pozwanego niebędącego osobą fizyczną, który nie ma 
obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania.  
Art. 209. Każda ze stron może w  piśmie procesowym żądać przeprowadzenia rozprawy w  jej nieobecności.  
  
Dziennik  Ustaw  – 49 – Poz. 1805  
 
 Art. 210. § 1. Rozprawa odbywa się w  ten sposób, że po wywołaniu sprawy strony – najpierw powód, a  potem p o-
zwany – zgłaszają ustnie swe żądania i  wnioski oraz przedstawiają twierdzenia i  dowody na ich poparcie. Strony mogą 
ponadto wskazywać podstawy prawne swych żądań i  wniosków. Na żądanie prokuratora sąd udziela mu głosu w  każdym 
stanie rozprawy; art.  62 nie stosuje się.  
§ 2. Każda ze stron jest obowiązana do złożenia oświadczenia co do twierdzeń strony przeciw nej dotyczących fa k-
tów. Strona jest przy tym obowiązana wyszczególnić fakty, którym zaprzecza.  
§ 21. Sąd poucza stronę niezastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię 
Generalną Rzeczypospolitej Polskiej o  treści art. 162 § 1, art.  20512 § 2, art.  229 i  art. 230. 
§ 22. Sąd poucza strony o  możliwości ugodowego załatwienia sporu, w  szczególności w  drodze mediacji.  
§ 3. Ponadto rozprawa obejmuje, stosownie do okoliczności, postępowanie dowodowe i  roztrząsanie jego wyn ików.  
Art. 211. W razie nieobecności strony na rozprawie przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawo -
zdawca przedstawia jej wnioski, twierdzenia i  dowody znajdujące się w  aktach sprawy.  
Art. 212. § 1. Na rozprawie prowadzonej bez planu rozprawy  sąd przez zadawanie pytań stronom dąży do tego, aby 
strony przytoczyły lub uzupełniły twierdzenia lub dowody na ich poparcie oraz udzieliły wyjaśnień koniecznych do zgo d-
nego z  prawdą ustalenia podstawy faktycznej dochodzonych przez nie praw lub roszczeń. W ten sam sposób sąd dąży do 
wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, które są sporne.  
§ 2. W razie uzasadnionej potrzeby przewodniczący może udzielić stronom niezbędnych pouczeń, a  stosownie do 
okoliczności zwraca uwagę na celowość ustanowienia pełnomoc nika procesowego.  
Art. 213. § 1. (uchylony)  
§ 2. Sąd jest związany uznaniem powództwa, chyba że uznanie jest sprzeczne z  prawem lub zasadami współżycia 
społecznego albo zmierza do obejścia prawa.  
Art. 214. § 1. Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierd zi nieprawidłowość w  doręczeniu wezwania albo jeżeli 
nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można 
przezwyciężyć.  
§ 2. Sąd może skazać na grzywnę stronę, jeżeli powołała się w  złej wierze na n ieprawdziwe okoliczności, które sku t-
kowały odroczeniem rozprawy.  
§ 3. Jeżeli nieprawdziwe okoliczności, które skutkowały odroczeniem rozprawy, zostały powołane w  złej wierze 
przez pełnomocnika strony, sąd może go skazać na grzywnę.  
Art. 2141. § 1. Usprawie dliwienie niestawiennictwa z  powodu choroby stron, ich przedstawicieli ustawowych, pełn o-
mocników , świadków i  innych uczestników postępowania, wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego ni e-
możność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie sądu, wystawionego przez lekarza sądowego.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się do osób pozbawionych wolności, których usprawiedliwianie niestawiennictwa 
z powodu choroby regulują odrębne przepisy.  
Art. 215. Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi wezwać do  wzięcia udziału w  sprawie lub zawiadomić 
o toczącym się procesie osoby, które dotychczas w  postępowaniu nie występowały w  charakterze powodów lub pozwanych.  
Art. 216. Sąd może w  celu dokładniejszego wyjaśnienia stanu sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z  nich 
osobiście albo przez pełnomocnika.  
Art. 2161. § 1. Sąd w  sprawach dotyczących osoby małoletniego dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, 
stan zdrowia i  stopień dojrzałości na to pozwala. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedze ń sądowych.  
§ 2. Sąd stosownie do okoliczności, rozwoju umysłowego, stanu zdrowia i  stopnia dojrzałości dziecka uwzględni 
jego zdanie i  rozsądne życzenia.  
Art. 217.  (uchylony)  
Art. 218. Sąd może zarządzić oddzielną rozprawę co do pozwu głównego i  wzajemneg o, jako też co do jednego 
z kilku roszczeń połączonych w  jednym pozwie, bądź to głównym, bądź wzajemnym, albo w  stosunku do poszczególnych 
współuczestników.  
Art. 219. Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w  celu ich łącznego ro z-
poznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli są one ze sobą w  związku lub mogły być objęte jednym pozwem.  
Art. 220. Sąd może ograniczyć rozprawę do poszczególnych zarzutów lub zagadnień wstępnych.  
Art. 221. Pozwany nie może odmówić wdania się w  spór co do istoty sprawy, chociaż wniósł zarzuty formalne.  
  
Dziennik  Ustaw  – 50 – Poz. 1805  
 
 Art. 222. Oddalając zarzuty, których uwzględnienie uzasadniałoby odrzucenie pozwu, sąd wyda oddzielne postan o-
wienie i  może wstrzymać dalsze rozpoznanie sprawy, aż do uprawomocnienia się tego postanowienia. Oddalenie innych 
zarzutów formalnych sąd stwierdza w  uzasadnieniu orzeczenia kończącego postępowanie, przytaczając powody rozstrzyg -
nięcia.  
Art. 223. § 1. Przewodniczący powinien we właściwej chwili skłaniać strony do pojednania, zwłaszcza n a pier w-
szym posiedzeniu, po wstępnym wyjaśnieniu stanowiska stron. Osnowę ugody zawartej przed sądem wciąga się do prot o-
kołu rozprawy albo zamieszcza w  odrębnym dokumencie stanowiącym część protokołu i  stwierdza podpisami stron. Ni e-
możność podpisania ugody  sąd stwierdza w  protokole.  
§ 2. Przepis art.  203 § 4 stosuje się odpowiednio.  
Art. 224. § 1. Przewodniczący zamyka rozprawę po przeprowadzeniu dowodów i  udzieleniu głosu stronom.  
§ 2. Można zamknąć rozprawę również w  przypadku, gdy ma jeszcze zostać przep rowadzony dowód przez sędziego 
wyznaczonego lub przez sąd wezwany, dowód z  dokumentu sporządzonego przez organ administracji publicznej lub 
znajdującego się w  jego aktach albo dowód z  dokumentu znajdującego się w  aktach sądowych lub komorniczych, 
a rozpraw ę co do tych dowodów sąd uzna za zbyteczną.  
Art. 225. Sąd może zamkniętą rozprawę otworzyć na nowo.  
Art. 226. Od zarządzeń przewodniczącego wydanych w  toku rozprawy strony mogą odwołać się do sądu.  
Art. 2261. Ilekroć ustawa przewiduje wysłuchanie stron lub  innych osób, stosownie do okoliczności może się to o d-
być przez wezwanie stron do złożenia odpowiednich oświadczeń na posiedzeniu albo wyznaczenie terminu do zajęcia 
stanowiska w  piśmie procesowym lub za pomocą środków porozumiewania się na odległość, o  ile dają one pewność co do 
osoby składającej oświadczenie.  
Art. 2262. § 1. Ilekroć zachowanie strony w  świetle okoliczności sprawy wskazuje na nadużycie przez nią prawa 
procesowego, sąd poucza ją o  możliwości zastosowania wobec niej środków, o  których mowa w  § 2. 
§ 2. W przypadku gdy sąd stwierdzi nadużycie przez stronę prawa procesowego, może w  orzeczeniu kończącym p o-
stępowanie w  sprawie:  
1) stronę nadużywającą skazać na grzywnę;  
2) niezależnie od wyniku sprawy, odpowiednio do spowodowanej tym nadużyciem pra wa procesowego zwłoki w  jej 
rozpoznaniu, włożyć na stronę nadużywającą obowiązek zwrotu kosztów w  części większej, niż wskazywałby wynik 
sprawy, a  nawet zwrotu kosztów w  całości;  
3) na wniosek strony przeciwnej:  
a) przyznać od strony nadużywającej koszty p rocesu podwyższone odpowiednio do spowodowanego tym naduż y-
ciem zwiększenia nakładu pracy strony przeciwnej na prowadzenie sprawy, nie więcej jednak niż dwukrotnie,  
b) podwyższyć stopę odsetek zasądzonych od strony, której nadużycie spowodowało zwłokę w  rozpoznaniu spr a-
wy, za czas odpowiadający tej zwłoce, z  tym że stopa może zostać podwyższona nie więcej niż dwukrotnie; 
przepisów o  maksymalnej dopuszczalnej wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie nie stosuje się.  
DZIAŁ III  
Dowody  
Rozdział 1  
Przedmiot i ocena dowodów  
Art. 227. Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.  
Art. 228. § 1. Fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu. Sąd bierze je pod rozwagę nawet bez powołania się  na 
nie przez strony.  
§ 2. Nie wymagają dowodu również fakty, o  których informacja jest powszechnie dostępna oraz fakty znane sądowi 
z urzędu, jednakże sąd powinien zwrócić na nie uwagę stron.  
Art. 229. Nie wymagają również dowodu fakty przyznane w  toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżel i przy-
znanie nie budzi wątpliwości.  
Art. 230. Gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o  faktach, sąd, mając na uwadze wyniki 
całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane.  
  
Dziennik  Ustaw  – 51 – Poz. 1805  
 
 Art. 231. Sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne zn aczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki 
można wyprowadzić z  innych ustalonych faktów (domniemanie faktyczne).  
Art. 232. Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z  których wywodzą skutki prawne. 
Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę.  
Art. 233. § 1. Sąd ocenia wiarogodność i  moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstron -
nego rozważenia zebranego materiału.  
§ 2. Sąd oceni na tej samej podstawie, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia pr zez stronę dowodu lub prz e-
szkodom stawianym przez nią w  jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu.  
Art. 234. Domniemania ustanowione przez prawo (domniemania prawne) wiążą sąd; mogą być jednak obalone, il e-
kroć ustawa tego nie wyłącza.  
Rozdział 2  
Postęp owanie dowodowe  
Oddział 1  
Przepisy ogólne  
Art. 235. § 1. Postępowanie dowodowe odbywa się przed sądem orzekającym, chyba że sprzeciwia się temu chara k-
ter dowodu albo wzgląd na poważne niedogodności lub niewspółmierność kosztów w  stosunku do przedmiotu spor u. 
W takich wypadkach sąd orzekający zleci przeprowadzenie dowodu jednemu ze swych członków (sędzia wyznaczony) 
albo innemu sądowi (sąd wezwany).  
§ 2. Jeżeli charakter dowodu się temu nie sprzeciwia, sąd orzekający może postanowić, że jego przeprowadzenie 
nastąpi przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających dokonanie tej czynności na odległość.  
§ 3. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, rodzaje urządzeń i  środków technicznych umoż -
liwiających przeprowadzenie dowodu na odległość, sp osób korzystania z  tego rodzaju urządzeń i  środków, jak również 
sposób przechowywania, odtwarzania i  kopiowania zapisów dokonanych podczas jego przeprowadzenia, mając na wzgl ę-
dzie konieczność właściwego zabezpieczenia utrwalonego obrazu lub dźwięku przed u tratą dowodu, jego zniekształc e-
niem lub nieuprawnionym ujawnieniem.  
Art. 2351. We wniosku o  przeprowadzenie dowodu strona jest obowiązana oznaczyć dowód w  sposób umoż -
liwiający przeprowadzenie go oraz  wyszczególnić fakty, które mają zostać wykazane tym dow odem.  
Art. 2352. § 1. Sąd może w  szczególności pominąć dowód:  
1) którego przeprowadzenie wyłącza przepis kodeksu;  
2) mający wykazać fakt bezsporny, nieistotny dla rozstrzygnięcia s prawy lub udowodniony zgodnie z twierdzeniem 
wnioskodawcy;  
3) nieprzydatny d o wykazania danego faktu;  
4) niemożliwy do przeprowadzenia;  
5) zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania;  
6) gdy wniosek strony nie odpowiada wymogom art.  2351, a strona mimo wezwania nie usunęła tego braku.  
§ 2. Pomijając dowód, sąd wydaje postanow ienie, w  którym wskazuje podstawę prawną tego rozstrzygnięcia.  
Art. 236. § 1. W  postanowieniu o  dopuszczeniu dowodu sąd oznaczy środek dowodowy i  fakty, które mają nim 
zostać wykazane, a  w miarę potrzeby i  możliwości – także termin i  miejsce przeprowadzeni a dowodu.  
§ 2. Jeżeli o  wydanie postanowienia w  przedmiocie dopuszczenia dowodu wnosiła strona, w  postanowieniu wysta r-
czy powołać się na treść jej wniosku.  
§ 3. Zlecając przeprowadzenie dowodu sędziemu wyznaczonemu albo sądowi wezwanemu, sąd oznaczy tego s ędziego  
albo ten sąd. Jeżeli nie oznaczono terminu lub miejsca przeprowadzenia dowodu, oznaczy je sędzia wyznaczony albo sąd 
wezwany.  
Art. 237. Niestawiennictwo stron na termin nie wstrzymuje przeprowadzenia dowodu, chyba że obecność stron lub 
jednej z  nich okaże się konieczna.  
  
Dziennik  Ustaw  – 52 – Poz. 1805  
 
 Art. 238. § 1. Protokół sporządzony zgodnie z  art. 157 § 11, zawierający przebieg postępowania dowodowego przed 
sędzią wyznaczonym lub przed sądem wezwanym, podpisują, oprócz sędziego i  protokolanta, także osoby przesłuchane 
oraz str ony, jeżeli są obecne.  
§ 2. Odmowę lub niemożność podpisania stwierdza się w  protokole.  
Art. 239. Sędzia wyznaczony i  sąd wezwany mają w  zakresie zleconego im postępowania dowodowego prawa 
przewodniczącego i  prawa sądu orzekającego. Na ich uchybienia stron y mogą zwrócić uwagę sądu nie później niż na 
najbliższej rozprawie.  
Art. 240. § 1. Sąd nie jest związany swym postanowieniem dowodowym i  może je stosownie do okoliczności uch y-
lić lub zmienić.  
§ 2. Sędzia wyznaczony i  sąd wezwany mogą uzupełnić na wniosek strony postanowienie sądu orzekającego przez 
przesłuchanie nowych świadków na fakty wskazane w  tym postanowieniu.  
Art. 241. Sąd orzekający może zarządzić powtórzenie lub uzupełnienie postępowania dowodowego.  
Art. 242. Jeżeli postępowanie dowodowe napotyka przeszkody o  nieokreślonym czasie trwania, sąd może oznaczyć 
termin, po którego upływie dowód może być przeprowadzony tylko wówczas , gdy nie spowoduje to zwłoki w postępowaniu.  
Art. 2421. Strona, która wnosiła o  wezwa nie na rozprawę świadka, biegłego lub innej osoby, powinna dołożyć st a-
rań, by osoba ta stawiła się w  wyznaczonym czasie i  miejscu, w  szczególności zawiadomić ją o  obowiązku, czasie 
i miejscu stawiennictwa.  
Art. 2422. § 1. Ilekroć ustawa przewiduje odebrani e przyrzeczenia od osoby stawającej przed sądem, może je od e-
brać tylko sąd lub sędzia wyznaczony.  
§ 2. Osobie, która w  danej sprawie składała już przyrzeczenie, przypomina się je przy czynności z  jej udziałem, 
chyba że będzie potrzebne ponowne odebranie pr zyrzeczenia.  
Art. 243. Zachowanie szczegółowych przepisów o  postępowaniu dowodowym nie jest konieczne, ilekroć ustawa 
przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu.  
Oddział 2  
Dokumenty  
Art. 2431. Przepisy niniejszego oddziału stosuje się do dokumentów zawie rających tekst, umożliwiających ustalenie 
ich wystawców.  
Art. 2432. Dokumenty znajdujące się w  aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania o d-
rębnego postanowienia. Pomijając dowód z  takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie.  
Art. 244. § 1. Dokumenty urzędowe, sporządzone w  przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy public z-
nej i inne organy państwowe w  zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w  nich urzędowo zaświadczone.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się odpowiednio do dokumentów urzędowych sporządzonych przez podmioty, inne niż w y-
mienione w  § 1, w zakresie zleconych im przez ustawę zadań z  dziedziny administracji publicznej.  
Art. 245. Dokument prywatny sporządzony w  formie pisemnej albo elektronicznej sta nowi dowód tego, że osoba, 
która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w  dokumencie.  
Art. 246. Jeżeli ustawa lub umowa stron wymaga dla czynności prawnej zachowania formy pisemnej, dowód ze 
świadków lub z  przesłuchania stron w  sprawie między uczestnik ami tej czynności na fakt jej dokonania jest dopuszczalny 
w wypadku, gdy dokument obejmujący czynność został zagubiony, zniszczony lub zabrany przez osobę trzecią, a  jeżeli 
forma pisemna była zastrzeżona tylko dla celów dowodowych, także w  wypadkach określ onych w  kodeksie cywilnym.  
Art. 247. Dowód ze świadków lub z  przesłuchania stron przeciwko osnowie lub ponad osnowę dokumentu obejm u-
jącego czynność prawną może być dopuszczony między uczestnikami tej czynności tylko w  wypadkach, gdy nie dopr o-
wadzi to do ob ejścia przepisów o  formie zastrzeżonej pod rygorem nieważności i  gdy ze względu na szczególne okolic z-
ności sprawy sąd uzna to za konieczne.  
  
Dziennik  Ustaw  – 53 – Poz. 1805  
 
 Art. 248. § 1. Każdy obowiązany jest przedstawić na zarządzenie sądu w  oznaczonym terminie i  miejscu dokument 
znajdu jący się w  jego posiadaniu i  stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że dokument 
zawiera informacje niejawne.  
§ 2. Od powyższego obowiązku może uchylić się ten, kto co do okoliczności objętych treścią dokumentu mógłby 
jako świade k odmówić zeznania albo kto posiada dokument w  imieniu osoby trzeciej, która mogłaby z  takich samych 
przyczyn sprzeciwić się przedstawieniu dokumentu. Jednakże i  wówczas nie można odmówić przedstawienia dokumentu, 
gdy jego posiadacz lub osoba trzecia obowi ązani są do tego względem chociażby jednej ze stron albo gdy dokument 
wystawiony jest w  interesie strony, która żąda przeprowadzenia dowodu. Strona nie może ponadto odmówić przed -
stawienia dokumentu, jeżeli szkoda, na którą byłaby przez to narażona, polega  na przegraniu procesu.  
Art. 249. § 1. W  sprawach dotyczących przedsiębiorstwa handlowego lub przemysłowego, w  razie powołania się 
jednej ze stron na księgi i  dokumenty przedsiębiorstwa, należy je przedstawić sądowi, jeżeli sąd uzna wyciąg za niew y-
starczaj ący. 
§ 2. Gdy zachodzi istotna trudność w  dostarczeniu ksiąg do sądu, sąd może przejrzeć je na miejscu lub zlecić sędziemu  
wyznaczonemu ich przejrzenie i  sporządzenie niezbędnych wyciągów.  
Art. 250. § 1. Jeżeli dokument znajduje się w  aktach organów lub po dmiotów, o  których mowa w  art. 244 § 1 i 2, 
wystarczy przedstawić urzędowo poświadczony przez ten organ lub podmiot odpis lub wyciąg z  dokumentu. Sąd zażąda 
wydania odpisu lub wyciągu, jeżeli strona sama nie może go uzyskać.  
§ 2. Gdy sąd uzna za konieczne przejrzenie oryginału dokumentu, może zarządzić, by go dostarczono na rozprawę, 
albo przejrzeć go na miejscu przez sędziego wyznaczonego lub przez cały skład sądu.  
Art. 251. Za nieuzasadnioną odmowę przedstawienia dokumentu przez osobę trzecią sąd, po wysł uchaniu jej oraz 
stron co do zasadności odmowy, skaże osobę trzecią na grzywnę. Osoba trzecia ma prawo żądać zwrotu wydatków poł ą-
czonych z  przedstawieniem dokumentu.  
Art. 252. Strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawa rte w  nim oświadcz e-
nia organu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z  prawdą, powinna okoliczności te udowodnić.  
Art. 253. Jeżeli strona zaprzecza prawdziwości dokumentu prywatnego albo twierdzi, że zawarte w  nim oświadcz e-
nie osoby, która je podp isała, od niej nie pochodzi, obowiązana jest okoliczności te udowodnić. Jeżeli jednak spór dotyczy 
dokumentu prywatnego pochodzącego od innej osoby niż strona zaprzeczająca, prawdziwość dokumentu powinna ud o-
wodnić strona, która chce z  niego skorzystać.  
Art. 254. § 1. Badania prawdziwości dokumentu można dokonać z  udziałem biegłego.  
§ 11. Badanie prawdziwości pisma może nastąpić przez porównanie pisma na zakwestionowanym dokumencie 
z pismem tej samej osoby na innych dokumentach niewątpliwie prawdziwych. Sąd w razie potrzeby może wezwać osobę, 
od której pismo pochodzi, w  celu napisania podyktowanych jej wyrazów.  
§ 2. Od obowiązku złożenia próby pisma zwolniony jest ten, kto na zapytanie, czy pismo na dokumencie jest pra w-
dziwe, mógłby jako świadek odmówić zezna nia. 
§ 21. Sąd w  razie potrzeby może wezwać wystawcę dokumentu sporządzonego w  postaci elektronicznej do udostę p-
nienia informatycznego nośnika danych, na którym ten dokument został zapisany.  
§ 22. Od obowiązku udostępnienia informatycznego nośnika danych z wolniony jest ten, kto na pytanie, czy dok u-
ment sporządzono na tym informatycznym nośniku danych lub czy pochodzi on od niego, mógłby jako świadek odmówić 
zeznań.  
§ 3. Sąd może zastosować do osoby trzeciej, która nie wykonała zarządzeń sądu wydanych w  myśl  paragrafów p o-
przedzających, takie same środki przymusowe, jak wobec świadków.  
§ 4. Osoba trzecia może na równi ze świadkiem żądać zwrotu wydatków koniecznych związanych ze stawienni c-
twem do sądu lub udostępnieniem informatycznego nośnika danych, a  ponadto  wynagrodzenia za utratę zarobku.  
Art. 255. Strona, która w  złej wierze lub lekkomyślnie zgłosiła zarzuty przewidziane w  art. 252 i  253, podlega karze 
grzywny.  
Art. 256. Sąd może zażądać, aby dokument w  języku obcym był przełożony przez tłumacza przysięgłe go. 
Art. 257. Sąd oceni na podstawie okoliczności poszczególnego wypadku, czy i  o ile dokument zachowuje moc 
dowodową pomimo przekreśleń, podskrobań lub innych uszkodzeń.  
  
Dziennik  Ustaw  – 54 – Poz. 1805  
 
 Oddział 3  
Zeznania świadków  
Art. 258. (uchylony)  
Art. 259. Świadkami nie mogą być:  
1) osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń;  
2) wojskowi i urzędnicy niezwolnieni od zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli „zastrzeżone”  lub 
„poufne” oraz osoby zobowiązane do zachowania tajemnicy Prokuratorii Ge neralnej Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli  
ich zeznanie miałoby być połączone z jej naruszeniem;  
3) przedstawiciele ustawowi stron oraz osoby, które mogą być przesłuchane w  charakterze strony jako organy osoby 
prawnej lub innej organizacji mającej zdolność  sądową;  
4) współuczestnicy jednolici.  
Art. 2591. Mediator nie może być świadkiem co do faktów, o  których dowiedział się w  związku z  prowadzeniem 
mediacji, chyba że strony zwolnią go z  obowiązku zachowania tajemnicy mediacji.  
Art. 260. Współuczestnik sporu, niebędący współuczestnikiem jednolitym, może być świadkiem co do faktów dot y-
czących wyłącznie innego współuczestnika.  
Art. 261. § 1. Nikt nie ma prawa odmówić zeznań w  charakterze świadka, z  wyjątkiem małżonków stron, ich wstę p-
nych, zstępnych i  rodzeństwa oraz powinowatych w  tej samej linii lub stopniu, jak również osób pozostających ze stron a-
mi w  stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu małżeństwa lub rozwiązaniu stosunku przyspos o-
bienia. Jednakże odmowa zeznań nie jest dopuszcz alna w  sprawach o  prawa stanu, z  wyjątkiem spraw o  rozwód.  
§ 2. Świadek może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego lub jego bliskich , 
wymienionych w  paragrafie poprzedzającym, na odpowiedzialność karną, hańbę lub dot kliwą i  bezpośrednią szkodę 
majątkową albo jeżeli zeznanie miałoby być połączone z  pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Duchowny może 
odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi.  
Art. 262. Sąd, wzywając świadka, wymieni w  wezwaniu imię, nazwisko i  zamieszkanie wezwanego, miejsce i  czas 
przesłuchania, nazwiska stron i  przedmiot sprawy oraz zwięzłą osnowę przepisów o  karach za pogwałcenie obowiązków 
świadka, a  ponadto o  zwrocie wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu, ora z o wynagrodzeniu za 
utratę zarobku.  
Art. 263. Świadka, który nie może się stawić na wezwanie z  powodu choroby, niepełnosprawności lub innej niedaj ą-
cej się usunąć przeszkody, przesłuchuje się w  miejscu jego pobytu.  
Art. 264. Kolejność przesłuchania świadkó w oznacza przewodniczący. Świadkowie, którzy nie złożyli jeszcze z e-
znań, nie mogą być obecni przy przesłuchaniu innych świadków.  
Art. 265. § 1. Do przesłuchania świadka niewładającego dostatecznie językiem polskim sąd może przybrać tłumacza.  
§ 2. Do tłumac zy stosuje się odpowiednio przepisy o  biegłych. Pracownik organów wymiaru sprawiedliwości może 
pełnić obowiązki tłumacza bez składania przyrzeczenia, lecz z  powołaniem się na ślubowanie służbowe.  
Art. 266. § 1. Przed przesłuchaniem świadka uprzedza się go o prawie odmowy zeznań i  odpowiedzialności karnej 
za złożenie fałszywych zeznań.  
§ 2. Przesłuchanie rozpoczyna się od zadania świadkowi pytań dotyczących jego osoby oraz stosunku do stron.  
§ 3. Jeżeli świadek ma składać zeznania, odbiera się od niego przyr zeczenie, po pouczeniu go o  znaczeniu tego aktu.  
Art. 267. Nie składają przyrzeczenia świadkowie małoletni, którzy nie ukończyli lat siedemnastu, oraz osoby skaz a-
ne wyrokiem prawomocnym za fałszywe zeznania. Inni świadkowie mogą być za zgodą stron zwolnien i przez sąd od 
złożenia przyrzeczenia.  
Art. 268. Brzmienie przyrzeczenia jest następujące: „Świadomy znaczenia mych słów i  odpowiedzialności przed 
prawem przyrzekam uroczyście, że będę mówił szczerą prawdę, niczego nie ukrywając z  tego, co mi jest wiadome” . 
Art. 269. § 1. Świadek składa przyrzeczenie, powtarzając za sędzią lub odczytując na głos tekst przyrzeczenia, przy 
czym wszyscy – z wyjątkiem sędziów – stoją.  
§ 2. Niemi i  głusi składają przyrzeczenie przez podpisanie jego tekstu lub przy pomocy biegłeg o. 
Art. 270.  (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 55 – Poz. 1805  
 
 Art. 271. § 1. Świadek składa zeznanie ustnie, zaczynając od odpowiedzi na p ytania przewodniczącego, co i  z jakie-
go źródła wiadomo mu w  sprawie, po czym sędziowie i  strony mogą w  tymże przedmiocie zadawać mu pytania.  
§ 2. Niemi i  głusi składają zeznania na piśmie lub przy pomocy biegłego.  
Art. 2711. Świadek składa zeznanie na piśmie, jeżeli sąd tak postanowi. W  takim przypadku świadek składa przyrz e-
czenie przez podpisanie tekstu przyrzeczenia. Świadek jest obowiązany złożyć tekst zez nania w  sądzie w  terminie wyzn a-
czonym przez sąd. Przepisy art.  165 § 2, art.  274 § 1 i art. 276 stosuje się odpowiednio.  
Art. 272. Świadkowie, których zeznania przeczą sobie wzajemnie, mogą być konfrontowani.  
Art. 2721. Jeżeli sąd poweźmie wątpliwość co do  zdolności spostrzegania lub komunikowania spostrzeżeń przez 
świadka, może zarządzić przesłuchanie go z  udziałem biegłego lekarza lub psychologa, a  świadek nie może się temu 
sprzeciwić.  
Art. 273. § 1. Zeznanie świadka, po zapisaniu do protokołu, sporządzonego zgodnie z  art. 157 § 11, będzie mu o d-
czytane i  stosownie do okoliczności na podstawie jego uwag uzupełnione i  sprostowane.  
§ 2. Świadek może oddalić się z  sądu nie wcześniej niż po uzyskaniu na to zezwolenia przewodniczącego.  
Art. 274. § 1. Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo sąd skaże świadka na grzywnę, po czym wezwie go p o-
wtórnie, a  w razie ponownego niestawiennictwa skaże go na ponowną grzywnę i  może zarządzić jego przymusowe sprow a-
dzenie.  
§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuj e się odpowiednio do świadka, który oddalił się bez zezwolenia prz e-
wodniczącego.  
Art. 275. Świadek w  ciągu tygodnia od dnia doręczenia mu postanowienia skazującego go na grzywnę lub na pierw-
szym posiedzeniu, na które zostanie wezwany, może usprawiedliwić s we niestawiennictwo. W  przypadku usprawiedli wienia  
niestawiennictwa sąd zwolni świadka od grzywny i  przymusowego sprowadzenia.  
Art. 276. § 1. Za nieuzasadnioną odmowę zeznań lub przyrzeczenia sąd, po wysłuchaniu obecnych stron co do z a-
sadności odmowy, ska że świadka na grzywnę.  
§ 2. Niezależnie od powyższej grzywny sąd może nakazać aresztowanie świadka na czas nieprzekraczający tygodnia. 
Sąd uchyli areszt, jeżeli świadek złoży zeznanie lub przyrzeczenie albo jeżeli sprawę ukończono w  instancji, w  której 
dowód z tego świadka został dopuszczony.  
Art. 2761. W razie uchybienia przez żołnierza w czynnej służbie wojskowej, z wyjątkiem terytorialnej służby  woj-
skowej pełnionej dyspozycyjnie, obowiązkom, o których mowa w art. 274 i art. 276, sąd, zamiast skazać żołni erza na 
grzywnę, występuje do dowódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz ten pełni służbę, z wnioskiem o pociągnięcie  go 
do odpowiedzialno ści dyscyplinarnej.  
Art. 277. Świadek ma prawo żądać zwrotu wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu, 
a ponadto wynagrodzenia za utratę zarobku. Przewodniczący może przyznać świadkowi zaliczkę na koszty podróży i  na 
utrzymanie w  miejscu przesłuchania.  
Oddział 4  
Opinia biegłych  
Art. 278. § 1. W wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysł uchaniu wniosków stron co do liczby  
biegłych i  ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w  celu zasięgnięcia ich opinii.  
§ 2. Sąd orzekający może pozostawić prawo wyboru biegłego sędziemu wyznaczonemu lub sądowi wezwanemu.  
§ 3. Sąd oznaczy, czy opi nia ma być przedstawiona ustnie, czy na piśmie.  
Art. 2781. Sąd może dopuścić dowód z  opinii sporządzonej na zlecenie organu władzy publicznej w  innym postęp o-
waniu przewidzianym przez ustawę.  
Art. 279.  (uchylony)  
Art. 280. Osoba wyznaczona na biegłego może nie przyjąć włożonego na nią obowiązku z  przyczyn, jakie uprawni a-
ją świadka do odmowy zeznań, a  ponadto z  powodu przeszkody, która uniemożliwia jej wydanie opinii.  
Art. 281. § 1. Aż do ukończenia czynności biegłego strona może żądać jego wyłączenia z  przyc zyn, z  jakich można 
żądać wyłączenia sędziego. Gdy strona zgłasza wniosek o  wyłączenie biegłego po rozpoczęciu przez niego czynności, 
obowiązana jest uprawdopodobnić, że przyczyna wyłączenia powstała później lub że przedtem nie była jej znana.  
  
Dziennik  Ustaw  – 56 – Poz. 1805  
 
 § 2. O wyłąc zeniu biegłego rozstrzyga sąd prowadzący sprawę po wysłuchaniu stron i  biegłego. Od wysłuchania 
stron lub biegłego można odstąpić, gdyby miało to doprowadzić do nadmiernej zwłoki w  postępowaniu.  
Art. 282. § 1. Biegły składa przed rozpoczęciem czynności prz yrzeczenie w  następującym brzmieniu: „Świadomy 
znaczenia mych słów i  odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że powierzone mi obowiązki biegłego 
wykonam z  całą sumiennością i  bezstronnością”.  
§ 11. Biegły, któremu zlecono sporządzenie opinii na piśmie, może złożyć przyrzeczenie przez podpisanie tekstu 
przyrzeczenia, który załącza do opinii.  
§ 12. Od biegłego wpisanego na listę biegłych sądowych nie odbiera się przyrzeczenia. Biegły taki powołuje się na 
przyrzeczenie złożone przy ustanowieniu g o w tym charakterze.  
§ 2. Poza tym do przyrzeczenia biegłych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przyrzeczenia świadków.  
Art. 283.  (uchylony)  
Art. 284. Sąd może zarządzić przedstawienie biegłemu w  niezbędnym zakresie akt sprawy lub przedmiotu oględzin 
oraz zarządzić, by był obecny lub brał udział w  przeprowadzeniu dowodu.  
Art. 285. § 1. Opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie.  
§ 2. Biegli mogą złożyć opinię łączną.  
§ 3. Jeżeli biegły nie może na razie udzielić wyczerpującej opinii, sąd wy znaczy termin dodatkowy do jej przedst a-
wienia.  
Art. 286. Sąd może zażądać ustnego lub pisemnego uzupełnienia opinii lub jej wyjaśnienia, a  także dodatkowej op i-
nii od tych samych lub innych biegłych.  
Art. 287. Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo, za nie uzasadnioną odmowę złożenia przyrzeczenia lub opinii  
albo za nieusprawiedliwione opóźnienie złożenia opinii sąd skaże biegłego na grzywnę.  
Art. 288. § 1. Biegły ma prawo żądać wynagrodzenia za stawiennictwo w  sądzie i  wykonaną pracę oraz zwrotu w y-
datków.  
§ 2. Przewodniczący może przyznać biegłemu zaliczkę na poczet wydatków.  
§ 3. Jeżeli opinia jest niepełna lub niejasna, o  przyznaniu wynagrodzenia i  zwrotu wydatków rozstrzyga się po jej 
uzupełnieniu lub wyjaśnieniu.  
Art. 289. Do wezwania i  przesłuchania biegłych stosuje się ponadto odpowiednio przepisy o  świadkach, z  wyjątkiem 
przepisów o  przymusowym sprowadzeniu.  
Art. 290. § 1. Sąd może zażądać opinii odpowiedniego instytutu naukowego lub naukowo -badawczego. Sąd może 
zażądać od instytutu dodatkowych wy jaśnień bądź pisemnych, bądź ustnych przez wyznaczoną do tego osobę, może też 
zarządzić złożenie dodatkowej opinii przez ten sam lub inny instytut.  
§ 2. W opinii instytutu należy wskazać osoby, które przeprowadziły badanie i  wydały opinię.  
§ 3. Sąd może za żądać ustnego lub pisemnego uzupełnienia opinii lub jej wyjaśnienia, a  także dodatkowej opinii od 
tego samego lub innego instytutu naukowego lub naukowo -badawczego.  
§ 4. Jeżeli opinia została sporządzona przez instytut naukowy lub naukowo -badawczy, ustne  jej uzupełnienie lub w y-
jaśnienie albo dodatkową opinię składa osoba wyznaczona do tego przez ten instytut. Sąd może jednak zarządzić stawi e-
nie się na rozprawie i  złożenie ustnego uzupełnienia lub wyjaśnienia opinii albo dodatkowej opinii także przez osoby , 
które sporządziły opinię w  imieniu tego instytutu.  
§ 5. Strona może żądać wyłączenia osoby wyznaczonej do sporządzenia opinii przez instytut naukowy lub naukowo -
-badawczy. Przepis art.  281 stosuje się odpowiednio.  
Art. 2901. W sprawach rodzinnych i  opiek uńczych sąd może zażądać opinii opiniodawczego zespołu sądowych sp e-
cjalistów. Do opinii zespołu stosuje się odpowiednio przepisy o  opinii instytutu naukowego lub naukowo -badaw czego.  
Art. 291. Instytut naukowy lub naukowo -badawczy może żądać wynagrodzeni a za wykonaną pracę i  za stawienni c-
two swoich przedstawicieli.  
  
Dziennik  Ustaw  – 57 – Poz. 1805  
 
 Oddział 5  
Oględziny  
Art. 292. Sąd może zarządzić oględziny bez udziału lub z  udziałem biegłych, a  stosownie do okoliczności – również 
w połączeniu z  przesłuchaniem świadków.  
Art. 293. Przepisy o obowiązku przedstawienia dokumentu stosuje się odpowiednio do przedstawienia przedmiotu 
oględzin. Jeżeli rodzaj przedmiotu na to pozwala i  nie jest to połączone ze znacznymi kosztami, należy przedmiot ogl ę-
dzin dostarczyć do sądu.  
Art. 294. Jeżeli przedmi ot oględzin jest w  posiadaniu osoby trzeciej, a  oględziny mają być dokonane w  miejscu, 
gdzie przedmiot znajduje się, osoba ta powinna być wezwana na termin oględzin i  obowiązana jest ułatwić dostęp do 
przedmiotu.  
Art. 295. § 1. Osoba trzecia w  ciągu dni trzech od doręczenia jej wezwania może z  ważnych przyczyn żądać od sądu 
wzywającego zaniechania oględzin.  
§ 2. Przed rozpoznaniem żądania osoby trzeciej sąd nie przystąpi do oględzin.  
Art. 296. Osobę trzecią, która bez uzasadnionych przyczyn nie zastosował a się do zarządzeń w  przedmiocie ogl ę-
dzin, sąd skaże na grzywnę.  
Art. 297. Osoba trzecia wezwana na termin oględzin ma prawo żądać zwrotu wydatków koniecznych, związanych ze 
stawiennictwem do sądu, oraz wynagrodzenia za utratę zarobku na równi ze świadkiem , a ponadto zwrotu wydatków 
połączonych z  dostarczeniem przedmiotu oględzin.  
Art. 298. Oględziny osoby mogą odbyć się tylko za jej zgodą.  
Oddział 6  
Przesłuchanie stron  
Art. 299. Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w  ich braku pozostały niewyjaśnio ne fakty istotne dla 
rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z  przesłuchania stron.  
Art. 300. § 1. Za osobę prawną sąd przesłuchuje osoby wchodzące w  skład organu uprawnionego do jej reprezent o-
wania, przy czym sąd decydu je, czy przesłuchać wszystkie te osoby, czy też tylko niektóre z  nich.  
§ 2. Za Skarb Państwa sąd może przesłuchać w  charakterze strony osoby powołane do reprezentowania państwowej 
jednostki organizacyjnej, z  której działalnością wiąże się dochodzone roszcz enie, lub inne wskazane osoby.  
Art. 301. Jeżeli powództwo jest wytoczone przez prokuratora lub organizację pozarządową na rzecz oznaczonej osoby,  
przesłuchuje się w  charakterze strony powodowej tę osobę, chociażby nie przystąpiła ona do sprawy.  
Art. 302. § 1. Gdy z  przyczyn natury faktycznej lub prawnej przesłuchać można co do okoliczności spornych jedną 
tylko stronę, sąd oceni, czy mimo to należy przesłuchać tę stronę, czy też dowód ten pominąć w  zupełności. Sąd postąpi 
tak samo, gdy druga strona lub niekt órzy ze współuczestników nie stawili się na przesłuchanie stron lub odmówili zeznań.  
§ 2. W sprawach osób znajdujących się pod władzą rodzicielską, opieką lub kuratelą od uznania sądu zależy przesł u-
chanie bądź samej strony, bądź jej przedstawiciela ustawow ego, bądź też obojga.  
Art. 303. Sąd przesłucha najpierw strony bez odbierania przyrzeczenia. Jeżeli przesłuchanie to nie wyświetli dost a-
tecznie faktów, sąd może przesłuchać według swego wyboru jedną ze stron ponownie, po uprzednim odebraniu od niej 
przyrze czenia. Przesłuchanie jednej ze stron co do pewnego faktu z  odebraniem od niej przyrzeczenia nie wyłącza takiego 
przesłuchania drugiej strony co do innego faktu.  
Art. 304. Przed przystąpieniem do przesłuchania sąd uprzedza strony, że obowiązane są zeznawać  prawdę i  że st o-
sownie do okoliczności mogą być przesłuchane ponownie po odebraniu od nich przyrzeczenia. Przed odebraniem prz y-
rzeczenia sąd uprzedza stronę o  odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań. Poza tym do przesłuchania 
stron i  składan ia przyrzeczenia stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące świadków, z  wyjątkiem przepisów o  środkach 
przymusowych.  
Oddział 7  
Inne środki dowodowe  
Art. 305. Sąd może dopuścić dowód z  grupowego badania krwi.  
Art. 306. Pobranie krwi w  celu jej badania może nastąpić tylko za zgodą osoby, której krew ma być pobrana, a  jeżeli 
osoba ta nie ukończyła trzynastu lat lub jest ubezwłasnowolniona całkowicie – za zgodą jej przedstawiciela ustawowego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 58 – Poz. 1805  
 
 Art. 307. § 1. W  celu przeprowadzenia dowodu z  grupowego badania krwi  sąd zwraca się do biegłego o  pobranie 
krwi, zbadanie jej i  złożenie sprawozdania o  wynikach badania łącznie z  końcową opinią.  
§ 2. Sprawozdanie z  grupowego badania krwi powinno zawierać stwierdzenie, czy sprawdzono należycie tożsamość 
osób, których krew p obrano, oraz wskazanie sposobu przeprowadzenia badania. Sprawozdanie powinno być podpisane 
przez osobę, która przeprowadziła badanie, a  jeżeli krew została pobrana przez inną osobę, pobranie krwi powinno być 
stwierdzone jej podpisem.  
§ 3. Pobranie krwi i  przesłanie jej do instytutu, o  jakim mowa w  art. 290, można zlecić biegłemu miejsca zamieszk a-
nia stron lub siedziby sądu.  
Art. 308. Dowody z  innych dokumentów niż wymienione w  art. 2431, w szczególności zawierających zapis obrazu, 
dźwięku albo obrazu i  dźwi ęku, sąd przeprowadza, stosując odpowiednio przepi sy o dowodzie z  oględzin oraz o dowo-
dzie z  dokumentów.  
Art. 309. Sposób przeprowadzenia dowodu innymi środkami dowodowymi niż wymienione w  artykułach poprz e-
dzających określi sąd zgodnie z  ich charakterem, stosując odpowiednio przepisy o  dowodach.  
Rozdział 3  
Zabezpieczenie dowodów  
Art. 310. Przed wszczęciem postępowania na wniosek, a  w toku postępowania również z  urzędu, można zabezpi e-
czyć dowód, gdy zachodzi obawa, że jego przeprowadzenie stanie się niewyko nalne lub zbyt utrudnione, albo gdy 
z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy.  
Art. 311. Wniosek o  zabezpieczenie dowodu składa się w  sądzie właściwym do rozpoznania sprawy, a  w wypadkach 
niecierpiących zwłoki lub gdy postę powanie nie zostało jeszcze wszczęte, w  sądzie rejonowym, w  którego okręgu dowód 
ma być przeprowadzony.  
Art. 312. Wniosek powinien zawierać:  
1) oznaczenie wnioskodawcy i  przeciwnika oraz innych osób zainteresowanych, jeżeli są znane;  
2) wskazanie faktów or az dowodów;  
3) przyczyny uzasadniające potrzebę zabezpieczenia dowodu.  
Art. 313. Zabezpieczenie dowodu może być dopuszczone bez wezwania przeciwnika tylko w  wypadkach niecierpi ą-
cych zwłoki albo gdy przeciwnik nie może być wskazany lub gdy miejsce jego poby tu nie jest znane.  
Art. 314. Sąd wzywa zainteresowanych na termin wyznaczony do przeprowadzenia dowodu; jednakże w  wypadkach 
niecierpiących zwłoki przeprowadzenie dowodu może być rozpoczęte nawet przed doręczeniem wezwania przeciwnikowi.  
Art. 315. § 1. Str ony mają prawo wskazywać przed sądem orzekającym uchybienia popełnione przy zabezpieczeniu 
dowodu.  
§ 2. (uchylony)  
DZIAŁ IV  
Orzeczenia  
Rozdział 1  
Wyroki  
Oddział 1  
Wydanie wyroku  
Art. 316. § 1. Po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę sta n rzeczy istniejący w  chwili  
zamknięcia rozprawy; w  szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono w y-
magalne w  toku sprawy.  
§ 2. Rozprawa powinna być otwarta na nowo, jeżeli istotne okoliczności ujawniły się dopiero po jej zamknięciu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 59 – Poz. 1805  
 
 Art. 317. § 1. Sąd może wydać wyrok częściowy, jeżeli nadaje się do rozstrzygnięcia tylko część żądania lub niektóre  
z żądań pozwu; to samo dotyczy powództwa wzajemnego.  
§ 2. Na tej samej podstawie sąd może wydać wyrok częściowy,  rozstrzygając o  całości żądania powództwa główn e-
go lub wzajemnego.  
Art. 318. § 1. Sąd, uznając roszczenie za usprawiedliwione w  zasadzie, może wydać wyrok wstępny tylko co do s a-
mej zasady, co do spornej zaś wysokości żądania – zarządzić bądź dalszą rozpra wę, bądź jej odroczenie.  
§ 2. W razie zarządzenia dalszej rozprawy, wyrok co do wysokości żądania, jak również rozstrzygnięcie co do kos z-
tów może zapaść dopiero po uprawomocnieniu się wyroku wstępnego.  
Art. 319. Jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z  określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich 
wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu 
prawo do powołania się w  toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialn ości. 
Art. 3191. Jeżeli z  czynności prawnej, ustawy albo orzeczenia sądowego będącego źródłem zobowiązania wynika, że 
świadczenie pieniężne może być spełnione wyłącznie w  walucie obcej, sąd, uwzględniając powództwo, zastrzega, że spełnie -
nie tego świadczen ia nastąpi wyłącznie w  walucie obcej.  
Art. 320. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w  wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie, 
a w sprawach o  wydanie nieruchomości lub o  opróżnienie pomieszczenia – wyznaczyć odpowiedni termin do spełnienia  
tego świadczenia.  
Art. 321. § 1. Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 322. Jeżeli w  sprawie o  naprawienie szkody, o  dochody, o  zwrot b ezpodstawnego wzbogacenia lub o świadczenie  
z umowy o  dożywocie sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe, nader utrudnione lub ocz y-
wiście niecelowe, może w  wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny opartej na rozważeniu wszystkich 
okoliczności sprawy.  
Art. 323. Wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bez -
pośrednio wydanie wyroku.  
Art. 324. § 1. Sąd wydaje wyrok po niejawnej naradzie sędziów. Narada obejmuje dyskusję, głosowanie nad maj ą-
cym zapaść orzec zeniem i  zasadniczymi powodami rozstrzygnięcia albo uzasadnieniem, jeżeli ma być wygłoszone, oraz 
spisanie sentencji wyroku.  
§ 2. Przewodniczący zbiera głosy sędziów według ich starszeństwa służbowego, a  ławników według ich wieku, p o-
czynając od najmłodszeg o, sam zaś głosuje ostatni. Sprawozdawca, jeżeli jest wyznaczony, głosuje pierwszy. Wyrok 
zapada większością głosów. Sędzia, który przy głosowaniu nie zgodził się z  większością, może przy podpisywaniu se n-
tencji zgłosić zdanie odrębne i  obowiązany jest uzas adnić je na piśmie przed podpisaniem uzasadnienia. W  razie zgłosz e-
nia zdania odrębnego nie wygłasza się uzasadnienia.  
§ 3. Sentencję wyroku podpisuje cały skład sądu.  
§ 4. W postępowaniu wszczętym za pośrednictwem systemu teleinformatycznego wyrok może być  utrwalony 
w systemie teleinformatycznym i  opatrzony kwalifikowanym podpisem elektronicznym.  
Art. 325.14) Sentencja wyroku powinna zawierać wymienienie sądu, sędziów, protokolanta oraz prokuratora, jeżeli 
brał udział w  sprawie, datę i  miejsce rozpoznania sp rawy i  wydania wyroku, wymienienie stron i  oznaczenie przedmiotu 
sprawy oraz rozstrzygnięcie sądu o  żądaniach stron.  
Art. 326. § 1. Ogłoszenie wyroku powinno nastąpić na posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę. Postanowi e-
niem wydanym niezwłocznie po zamk nięciu rozprawy sąd może odroczyć ogłoszenie wyroku na oznaczony termin prz y-
padający nie później niż dwa tygodnie po dniu zamknięcia rozprawy. Jeżeli sprawa jest szczególnie zawiła, materiał spr a-
wy jest szczególnie obszerny lub sąd jest znacznie obciążony czynnościami w  innych sprawach, termin ten wyjątkowo 
może wynosić miesiąc po dniu zamknięcia rozprawy.  
                                                           
14) Utracił moc  z dniem 11 września 2017 r.  w związku z art. 1 : 
– w zakresie, w jakim dopuszcza rozstrzygnięcie o prawidłowości procedury wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego ; 
– w zakresie, w jakim dopuszcza rozstrzygnięcie o prawidłowości procedu ry przedstawienia kandydatów na stanowisko Prezesa 
oraz Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego przez  Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego i powołania 
ich przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej  
na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjne go, o którym mowa w odnośniku 2. 
  
Dziennik  Ustaw  – 60 – Poz. 1805  
 
 § 2. Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym i  może go dokonać sam przewodniczący lub sędzia sprawo -
zdawca . Nieobecność stron nie wstrzymuje og łoszenia wyroku.  
§ 3. Ogłoszenia wyroku dokonuje się przez odczytanie sentencji. Po ogłoszeniu wyroku przewodniczący lub sędzia 
sprawozdawca podaje ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia albo wygłasza uzasadnienie, może jednak tego 
zaniechać, jeżeli spra wa była rozpoznawana przy drzwiach zamkniętych.  
§ 4. Jeżeli na ogłoszenie wyroku nikt się nie stawił, włączając publiczność, przewodniczący lub sędzia sprawo -
zdawca może zarządzić odstąpienie od odczytania sentencji i  podania zasadniczych powodów rozstrzyg nięcia. W  takim 
przypadku wyrok uważa się za ogłoszony z  chwilą zakończenia posiedzenia. Sentencję należy jednak odczytać, jeżeli 
będzie wygłaszane uzasadnienie wyroku.  
Art. 327. § 1. Stronę niezastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię 
Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, obecną przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący pouczy o  sposobie i  terminie zgło -
szenia wniosku o  doręczenie wyroku z  uzasadnieniem oraz warunkach, sposobie i  terminie wniesienia środka zaska rżenia.  
§ 2. Sąd z  urzędu doręcza wyrok stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patento -
wego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku.  
§ 3. Sąd z  urzędu doręcza stronom wyrok wydany na posiedz eniu niejawnym.  
§ 4. Stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną 
Rzeczypospolitej Polskiej wraz z  wyrokiem, który podlega doręczeniu z  urzędu, doręcza się pouczenie o sposobie 
i terminie zgłoszen ia wniosku o  doręczenie wyroku z  uzasadnieniem oraz warunkach, sposobie i  terminie wniesienia środk a 
zaskarżenia.  
§ 5. Jeżeli zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych jest obowiązkowe, należy także pouczyć stronę 
o treści przepisów o obowiązkowym zastępstwie oraz skutkach niezastosowania się do tych przepisów.  
Art. 3271. § 1. Uzasadnienie wyroku powinno zawierać:  
1) wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dow o-
dów, n a których się oparł, i  przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i  mocy dowodowej;  
2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z  przytoczeniem przepisów prawa.  
§ 2. Uzasadnienie wyroku sporządza się w  sposób zwięzły.  
Art. 328. § 1. Pisemne uzasa dnienie wyroku sporządza się na wnios ek strony o  doręczenie wyroku z uzasadnieniem 
zgłoszony w  terminie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku.  
§ 2. W przypadkach  gdy wyrok doręcza się z  urzędu, termin, o  którym mowa w  § 1, liczy się od dnia doręczenia 
wyroku.  
§ 3. We wniosku należy wskazać, czy pisemne uzasadnienie ma dotyczyć całości wyroku czy jego części, w  szcze -
gólności poszczególnych objętych nim rozstrzygnięć.  
§ 4. Sąd odrzuca wniosek niedopuszczalny, spóźniony, nieopłacony lub dotknięty brakami, któryc h nie usunięto mimo  
wezwania.  
Art. 329. § 1. Pisemne uzasadnienie wyroku sporządza się w  zakresie wynikającym z  wniosku o  doręczenie wyroku 
z uzasadnieniem.  
§ 2. Pisemne uzasadnienie wyroku sporządza się w  terminie dwóch tygodni od dnia wpływu do właściweg o sądu 
wniosku o  doręczenie wyroku z  uzasadnieniem, a  jeżeli wniosek był dotknięty brakami – od dnia usunięcia tych braków.  
§ 3. W przypadkach  gdy pisemne uzasadnienie wyroku sporządza się z  urzędu, termin, o  którym mowa w  § 2, 
biegnie od dnia ogłoszenia w yroku.  
§ 4. W przypadku niemożności sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku w  terminie prezes sądu może przedł u-
żyć ten termin na czas oznaczony.  
Art. 330. § 1. W sprawach rozstrzyganych w  składzie trzech sędziów uzasadnienie wyroku podpisują sędziowie, któ-
rzy brali udział w  jego wydaniu. Jeżeli którykolwiek z  sędziów nie może podpisać uzasadnienia, przewodniczący lub 
najstarszy służbą sędzia zaznacza na uzasadnieniu przyczynę braku podpisu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 61 – Poz. 1805  
 
 § 2. Uzasadnienie wyroku w  sprawie rozpoznawanej z  udziałem ławn ików podpisuje tylko przewodniczący. W  razie 
złożenia zdania odrębnego uzasadnienie wyroku podpisuje przewodniczący wraz z  ławnikami.  
Art. 331. § 1. Wyrok z  pisemnym uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, kt óra zgłosiła wniosek o doręczenie 
wyroku z  uzasadnieniem.  
§ 2. Sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku z  urzędu nie zwalnia strony od obowiązku zgłoszenia wniosku  
o doręczenie wyroku z  uzasadnieniem.  
§ 3. Stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokurato rię Generalną 
Rzeczypospolitej Polskiej wraz z  pisemnym uzasadnieniem wyroku doręcza się pouczenie o  sposobie i  terminie wniesi e-
nia środka zaskarżenia. Przepis art.  327 § 5 stosuje się.  
§ 4. Jeżeli sporządzenie uzasadnienia okaże się niemożliwe, prezes sądu zawiadamia o  tym stronę. W  takim przy -
padku termin do wniesienia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia tego zawiadomienia, o  czym należy pouczyć 
stronę. Stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokurat orię Generalną Rzeczy -
pospolitej Polskiej wraz z  tym pouczeniem doręcza się pouczenie przewidziane w  § 3. Przepis art.  327 § 5 stosuje się.  
Art. 3311. § 1. Jeżeli przebieg posiedzenia jest utrwalany w  sposób przewidziany w  art. 157 § 1, uzasadnienie może 
być wygłoszone po ogłoszeniu wyroku i  utrwalone za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i  dźwięk, 
o czym przewodniczący uprzedza przed wygłoszeniem uzasadnienia.  
§ 2. W przypadku, o  którym mowa w  § 1, nie podaje się odrębnie zasadniczych powo dów rozstrzygnięcia, a  zamiast 
pisemnego uzasadnienia wyroku sporządza się transkrypcję wygłoszonego uzasadnienia.  
§ 3. Do transkrypcji wygłoszonego uzasadnienia odpowiednio stosuje się przepisy o  pisemnym uzasadnieniu wyroku.  
Art. 332. § 1. Sąd jest związ any wydanym wyrokiem od chwili jego ogłoszenia. Wyrok wydany na posiedzeniu ni e-
jawnym wiąże sąd od chwili podpisania sentencji.  
§ 2. W przypadku cofnięcia pozwu przed uprawomocnieniem się wyroku albo przedstawieniem akt z  apelacją sąd o-
wi drugiej instancji,  z jednoczesnym zrzeczeniem się dochodzonego roszczenia, a  za zgodą pozwanego również bez tego 
zrzeczenia, sąd pierwszej instancji postanowieniem uchyli swój wyrok i  umorzy postępowanie, jeżeli uzna takie cofnięcie 
za dopuszczalne.  
Oddział 2  
Natychmiastowa  wykonalność wyroków  
Art. 333. § 1. Sąd z  urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli:  
1) zasądza alimenty – co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a  co do rat płatnych przed wniesieniem 
powództwa za okres ni e dłuższy niż za trzy miesiące;  
2) zasądza roszczenie uznane przez pozwanego;  
3) wyrok uwzględniający powództwo jest zaoczny.  
§ 2. Sąd może nadać wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli zasądza należność 
z wekslu, czeku, warra ntu, rewersu, dokumentu urzędowego lub dokumentu prywatnego, którego prawdziwość nie została 
zaprzeczona, oraz jeżeli uwzględnia powództwo o  naruszenie posiadania.  
§ 3. Sąd może również na wniosek nadać wyrokowi nadającemu się do wykonania w  drodze egzekuc ji rygor natych -
miastowej wykonalności, gdyby opóźnienie uniemożliwiało lub znacznie utrudniało wykonanie wyroku albo narażało 
powoda na szkodę.  
Art. 334. § 1. Sąd może uzależnić natychmiastową wykonalność wyroku od złożenia przez powoda stosownego z a-
bezpi eczenia.  
§ 2. Zabezpieczenie może polegać również na wstrzymaniu wydania powodowi rzeczy odebranych pozwanemu lub 
sum pieniężnych po ich wyegzekwowaniu albo na wstrzymaniu sprzedaży zajętego majątku ruchomego.  
§ 3. Sprzedaż lub przejęcie na własność zajęte j nieruchomości wstrzymuje się z  urzędu do czasu uprawomocnienia się  
wyroku.  
§ 4. Zabezpieczenie nie może być zarządzone co do należności alimentacyjnych w  granicach, w  jakich sąd nadaje 
wyrokowi zasądzającemu te należności rygor natychmiastowej wykonalnoś ci z urzędu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 62 – Poz. 1805  
 
 Art. 335. § 1. Natychmiastowa wykonalność nie będzie orzeczona nawet za zabezpieczeniem, jeżeli wskutek wyk o-
nania wyroku mogłaby wyniknąć dla pozwanego niepowetowana szkoda. Przepisu tego nie stosuje się do wyroków za -
sądzających alimenty w  granicach, w  jakich sąd nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności z  urzędu.  
§ 2. Natychmiastowa wykonalność nie będzie również orzeczona nawet za zabezpieczeniem w  sprawach przeciwko 
Skarbowi Państwa.  
Art. 336. Rygor natychmiastowej wykonalności obowiązuje od chwili ogłoszenia wyroku lub postanowienia, którym 
go nadano, a  gdy ogłoszenia nie było – od chwili podpisania sentencji orzeczenia.  
Art. 337. Natychmiastowa wykonalność wyroku wygasa z  chwilą ogłoszenia, a  jeżeli nie było ogłoszenia, z  chwil ą 
podpisania sentencji orzeczenia zmieniającego albo uchylającego wyrok lub postanowienie o  natychmiastowej wykonal -
ności wyroku – w takim zakresie, w  jakim nastąpiła zmiana lub uchylenie.  
Art. 338. § 1. Uchylając lub zmieniając wyrok, któremu nadany zosta ł rygor natychmiastowej wykonalności, sąd na 
wniosek pozwanego orzeka w  orzeczeniu kończącym postępowanie o  zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świa d-
czenia lub o  przywróceniu poprzedniego stanu.  
§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego nie wyłącza możliw ości dochodzenia w  osobnym procesie naprawienia szkody  
poniesionej wskutek wykonania wyroku.  
Oddział 3  
Wyroki zaoczne  
Art. 339. § 1. Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w  wyznaczonym terminie 
nie złożył odpowiedzi na pozew.  
§ 2. W przypadku, o  którym mowa w  § 1, przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powoda o  faktach zawarte 
w pozwie lub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed posiedzeniem, chyba że budzą one uzasadnione wątp -
liwości  albo zostały przytoczone w  celu ob ejścia prawa.  
Art. 340. § 1. Sąd wyda wyrok zaoczny, jeżeli mimo niezłożenia odpowiedzi na pozew skierowano sprawę do roz -
poznania na rozprawie, a  pozwany nie stawił się na tę rozprawę, albo mimo stawienia się nie bierze w  niej udziału. Przepis 
art. 339 § 2 stosuje się.  
§ 2. Wyrok wydany w  nieobecności pozwanego nie będzie zaoczny, jeżeli pozwany żądał przeprowadzenia rozprawy 
w swej nieobecności lub składał już w  sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie.  
Art. 341. W razie nienadejścia dowodu doręczenia na dzień rozprawy sąd może w  ciągu następnych dwóch tygodni 
wydać na posiedzeniu niejawnym wyrok zaoczny, jeżeli w  tym czasie otrzyma dowód doręczenia. Wyrok taki wiąże sąd 
od chwili podpisania sentencji.  
Art. 342. Wyrok zaoczny sąd uzasadnia, gdy powództwo z ostało oddalone w  całości lub części, a  powód zażądał 
uzasadnienia w  terminie tygodnia od dnia doręczenia mu wyroku.  
Art. 343. § 1. Wyrok zaoczny doręcza się stronom z  urzędu. Stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę praw -
nego, rzecznika patentowego l ub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej doręcza się go z  pouczeniem 
o przysługujących jej środkach zaskarżenia, a  pozwanemu – także z  pouczeni em o  obowiązku przedstawienia w sprzec i-
wie wszystkich twierdzeń i  dowodów oraz skutku niedopełnienia t ego obowiązku w  postaci możliwości pominięcia spó ź-
nionych twierdzeń i  dowodów.  
§ 2. Jeżeli wyrok, zgodnie z  art. 342, nie podlegał uzasadnieniu, termin do wniesienia przez powoda apelacji biegnie 
od dnia jego doręczenia.  
Art. 3431. Jeżeli po wydaniu wyroku  zaocznego okaże się, że pozwany w  chwili wniesienia pozwu nie miał zdol -
ności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a  braki te nie zostały usunięte 
w wyznaczonym terminie zgodnie z  przepisami kodeksu, sąd z  urzędu uchyla wyrok zaoczny i  wydaje odpowiednie post a-
nowienie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 63 – Poz. 1805  
 
 Art. 344. § 1. Pozwany, przeciwko któremu zapadł wyrok zaoczny, może złożyć sprzeciw w  ciągu dwóch tygodni od 
doręczenia mu wyroku.  
§ 2. W piśmie zawierającym sprzeciw pozwany powinien przytoczyć zar zuty, które pod rygorem ich utraty należy 
zgłosić przed wdaniem się w  spór co do istoty sprawy, oraz twierdzenia i  dowody. Przepis art.  20512 § 1 zdanie drugie 
stosuje się odpowiednio.  
§ 3. Sąd odrzuca sprzeciw niedopuszczalny, spóźniony, nieopłacony lub dotknięty brakami, których nie usunięto 
pomimo wezwania.  
Art. 345. W przypadku wniesienia sprzeciwu przewodniczący zarządza doręczenie go powodowi i  nadaje sprawie 
bieg, w  razie potrzeby podejmując czynności przewidziane w  przepisach o  organizacji postępow ania.  
Art. 346. § 1. Na wniosek pozwanego sąd zawiesi rygor natychmiastowej wykonalności nadany wyrokowi zaoc z-
nemu, jeżeli wyrok ten został wydany z  naruszeniem przepisów o  dopuszczalności jego wydania albo jeżeli pozwany 
uprawdopodobni, że jego niestawien nictwo było niezawinione, a  przedstawione w  sprzeciwie okoliczności wywołują 
wątpliwości co do zasadności wyroku zaocznego. Zawieszając wykonalność wyroku, sąd może zarządzić środki zabezpi e-
czenia w  myśl oddziału poprzedzającego.  
§ 11. Sąd może uchylić ryg or natychmiastowej wykonalności nadany wyrokowi zaocznemu, jeżeli pozwany wykaże, 
że odpis pozwu doręczono w  trybie przewidzianym w  art. 139 § 1 na inny adres aniżeli aktualne w  dacie doręczenia mie j-
sce zamieszkania pozwanego.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 347. Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd wydaje wyrok, którym wyrok zaoczny w  całości lub części utrz y-
muje w  mocy albo uchyla go i  orzeka o  żądaniu pozwu, bądź też pozew odrzuca lub postęp owanie umarza. Przepis 
art. 332 §  2 stosuje się odpowiednio.  
Art. 348. Koszty  rozprawy zaocznej i  sprzeciwu ponosi pozwany, choćby następnie wyrok zaoczny został uchylony, 
chyba że niestawiennictwo pozwanego było niezawinione lub że nie dołączono do akt nadesłanych do sądu przed rozpr a-
wą wyjaśnień pozwanego.  
Art. 349. § 1. W  razie cofnięcia sprzeciwu sąd, jeżeli uzna, że cofnięcie jest dopuszczalne, umarza postępowanie 
wywołane wniesieniem sprzeciwu i  orzeka o  kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Wyrok zaoczny staje się wówczas prawo -
mocny . 
§ 2. Przepis art.  203 § 4 stosuje się odpowi ednio.  
Oddział 4  
Sprostowanie, uzupełnienie i  wykładnia wyroków  
Art. 350. § 1. Sąd może z  urzędu sprostować w  wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne 
oczywiste omyłki.  
§ 2. O sprostowaniu umieszcza się wzmiankę na oryginale wyroku, a na żądanie stron także na udzielonych im wy -
pisach. Dalsze odpisy i  wypisy powinny być zredagowane w  brzmieniu uwzględniającym postanowienie o sprostowaniu.  
§ 3. Jeżeli sprawa toczy się przed sądem drugiej instancji, sąd ten może z  urzędu sprostować wyro k pierwszej instancji.  
Art. 3501. § 1. Niedopuszczalny jest wniosek o  sprostowanie wyro ku złożony jedynie dla zwłoki w postępowaniu.  
§ 2. Za wniosek złożony jedynie dla zwłoki w  postępowaniu uważa się drugi i  dalszy wniosek złożony przez tę samą 
stronę co do tego samego wyroku, chyba że okoliczności sprawy wykluczają tę ocenę.  
§ 3. Wniosek, o  którym mowa w  § 1, pozostawia się w  aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności. To samo d o-
tyczy pism związanych z  jego złożeniem. O  pozostawieniu wniosku i  pism zwią zanych z  jego złożeniem zawiadamia się 
stronę wnoszącą tylko raz – przy złożeniu pierwszego pisma.  
§ 4. Przepisy §  1–3 stosuje się odpowiednio do wniosku o  uzupełnienie i  o wykładnię wyroku.  
Art. 351. § 1. Strona może w  ciągu dwóch tygodni od ogłoszenia wy roku, a  gdy doręczenie wyroku następuje 
z urzędu – od jego doręczenia, zgłosić wniosek o  uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o  całości żądania, o natyc h-
miastowej wykonalności albo nie zamieścił w  wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów  ustawy powinien 
był zamieścić z  urzędu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 64 – Poz. 1805  
 
 § 2. (uchylony)  
§ 3. Orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w  postaci wyroku, chyba że uzupełnienie dotyczy wyłącznie kosztów 
lub natychmiastowej wykonalności.  
Art. 352. Sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści.  
Art. 353. Wniosek o  sprostowanie, uzupełnienie lub wykładnię wyroku nie ma wpływu na bieg terminu do wniesi e-
nia środka zaskarżenia.  
Rozdział 1a  
Nakazy zapłaty  
Art. 3531. § 1. Jeżeli przepis szczególny tak stano wi, sąd rozstrzyga sprawę, wydając nakaz zapłaty.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 3532. Do nakazów zapłaty stosuje się odpowiednio przepisy o  wyrokach, jeżeli kodeks nie stanowi inaczej.  
Rozdział 2  
Postanowienia sądu  
Art. 354. Jeżeli kodeks nie przewiduje wydania wyr oku lub nakazu zapłaty, sąd wydaje postanowienie.  
Art. 355. Sąd umorzy postępowanie, jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę lub 
została zatwierdzona ugoda zawarta  przed mediatorem albo z  innych przyczyn wydanie wyroku stało się  zbędne lub nie -
dopuszczalne.  
Art. 356. Rozstrzygnięcia zawarte w  postanowieniach niekończących postępowania w  sprawie, wydanych na posi e-
dzeniach jawnych, wpisuje się do protokołu bez spisywania odrębnej sentencji, jeżeli nie przysługuje na nie zażalenie.  
Art. 357. § 1. Postanowienia ogłoszone na posiedzeniu jawnym sąd uzasadnia tylko wtedy, gdy podlegają one z a-
skarżeniu, i  tylko na żądanie strony zgłoszone w  terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia postanowienia. Postanowienia 
te doręcza się tylko tej stron ie, która zażądała sporządzenia uzasadnienia i  doręczenia postanowienia z  uzasadnieniem.  
§ 2. Postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z  urzędu stronom, chyba że przepis szczególny 
stanowi inaczej. Doręczając postanowienie stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patent o-
wego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolite j Polskiej, należy ją pouczyć o dopuszczal ności, warunkach, terminie 
i sposobie złożenia wniosku o  doręczenie uzasadnienia tego postanowie nia i wniesienia środka zaskarżenia albo o  tym, że 
postanowienie nie podlega uzasadnieniu lub zaskarżeniu.  
§ 21. Postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym sąd uzasadnia tylko wtedy, gdy podlega ono zaskarżeniu, 
i tylko na żądanie strony zgłoszone w  terminie  tygodnia od dnia doręczenia  postanowienia. Postanowienie z uzasadni e-
niem doręcza się tylko tej stronie, która zażądała sporządzenia uzasadnienia i  doręczenia postanowienia z  uzasadnieniem.  
§ 3. Uzasadnienie postanowienia sporządza się w  terminie tygodnia od dnia wpływu do właściwego sądu wniosku 
o doręczenie postanowienia z  uzasadnieniem, a  jeżeli wniosek był dotknięty brakami – od dnia usunięcia tych braków.  
§ 4. Postanowień, które odnoszą się wyłącznie do innych osób (świadka, biegłego, osoby trzeciej), nie doręcza się 
stronom; osobom, których te postanowienia dotyczą, doręcza się je tylko wówczas, gdy nie były one obecne na posiedz e-
niu, na którym postanowienia te zostały wydane.  
§ 5. Wydając postanowienie, nawet niepodlegające zaskarżeniu, sąd może przy nim zwięźle wskazać zasadnicze po-
wody rozstrzygnięcia, jeżeli mając na względzie okoliczności sprawy uzna, że pozwoli to na usprawnienie postępowania . 
§ 6. Wydając postanowienie podlegające zaskarżeniu sąd może, według swej oceny opartej na rozważeniu wszy st-
kich okoliczności sprawy, postanowić  o odstąpieniu od jego uzasadnienia, jeżeli w  całości uwzględnia zawarty w  piśmie 
procesowym wniosek strony i  podziela argumenty strony przytoczone na jego poparcie. W  postanowieniu należy powołać 
to pismo. Jeżeli pism o to zostanie doręczone później niż postanowienie, termin do złożenia zażalenia biegnie od dnia 
doręczenia tego pisma.  
Art. 358. Postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże sąd od chwili, w  której zostało podpisane wraz 
z uzasadnieniem, jeżeli zaś sąd postanowienia nie uzasadnia, od chwili podpisania sentencji.  
Art. 359. § 1. Postanowienia niekończące postępowania w  sprawie mogą być uchylane i  zmieniane wskutek zmiany 
okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a  nawet prawomocne.  
  
Dziennik  Ustaw  – 65 – Poz. 1805  
 
 § 2. Postanowi enia, o  których mowa w  § 1, mogą być zmieniane lub uchylane także wówczas, gdy zostały wydane 
na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z  Konstytucją, ratyfikowaną 
umową międzynarodową lub z  ustawą.  
Art. 360. Postano wienia stają się skuteczne w  takim zakresie i  w taki sposób, jaki wynika z  ich treści, z  chwilą ogł o-
szenia, a  jeżeli ogłoszenia nie było – z chwilą podpisania sentencji.  
Art. 361. Do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o  wyrokach, jeżeli kodeks nie stanowi inaczej.  
Art. 362. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio do zarządzeń przewodniczącego.  
Art. 3621. Do postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy o  postanowieniach sądu.  
Rozdział 3  
Prawomocność orzeczeń  
Art. 363. § 1. Orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny 
środek zaskarżenia.  
§ 2. Mimo niedopuszczalności odrębnego zaskarżenia nie stają się prawomocne postanowienia podlegające rozp o-
znaniu przez są d drugiej instancji, gdy sąd ten rozpoznaje sprawę, w  której je wydano.  
§ 3. Jeżeli zaskarżono tylko część orzeczenia, staje się ono prawomocne w  części pozostałej z  upływem terminu do 
zaskarżenia, chyba że sąd drugiej instancji może z  urzędu rozpoznać spr awę także w  tej części.  
Art. 364. § 1. Prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony sąd pierwszej instancji, a  dopóki akta sprawy 
znajdują się w  sądzie drugiej instancji – ten sąd.  
§ 2. Postanowienia w  sprawie, o  której mowa w  § 1, może wydać także referendarz sądowy.  
Art. 365. § 1. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i  sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne 
organy państwowe i  organy administracji publicznej, a  w wypadkach w  ustawie przewidzianych także inne osoby.  
§ 2. Kodeks  postępowania karnego określa, w  jakim zakresie orzeczenia sądu cywilnego nie wiążą sądu w postęp o-
waniu karnym.  
Art. 366. Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w  związku z  podstawą sporu st a-
nowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a  ponadto tylko między tymi samymi stronami.  
DZIAŁ V  
Środki odwoławcze  
Rozdział 1  
Apelacja  
Art. 367. § 1. Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do sądu drugiej instancji.  
§ 2. Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a  od wy roku sądu okręgowego jako pierwszej 
instancji – sąd apelacyjny.  
§ 3. Sąd rozpoznaje sprawę w  składzie trzech sędziów. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w  składzie jednego 
sędziego, z  wyjątkiem wydania wyroku.  
§ 31. Sąd może zlecić przeprowadzenie dowodu sędziemu wyznaczonemu, także gdy przyczyni się to do przyspi e-
szenia postępowania.  
§ 4. (uchylony)  
Art. 368. § 1. Apelacja powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a  ponadto z a-
wierać:  
1) oznaczenie wyroku, od którego jest wniesi ona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w  całości czy w  części;  
2) zwięzłe przedstawienie zarzutów;  
3) uzasadnienie zarzutów;  
  
Dziennik  Ustaw  – 66 – Poz. 1805  
 
 4)  powołanie, w  razie potrzeby, nowych faktów lub dowodów;  
5) wniosek o  zmianę lub o  uchylenie wyroku z  zaznaczeniem zakresu ż ądanej zmiany lub uchylenia.  
§ 11. W zarzutach co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia należy wskazać fakty ustalone przez sąd pierwszej 
instancji niezgodnie z  rzeczywistym stanem rzeczy lub istotne dla rozstrzygnięcia fakty nieustalone przez sąd pierwsz ej 
instancji.  
§ 12. Powołując nowe fakty lub dowody, należy uprawdopodobnić, że ich powołanie w  postępowaniu przed sądem 
pierwszej instancji nie było możliwe albo potrzeba ich powołania wynikła później.  
§ 13. Powołując fakt wykazany dowodem utrwalonym za p omocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz 
i dźwięk, należy oznaczyć część zapisu dotyczącą tego faktu.  
§ 2. W sprawach o  prawa majątkowe należy oznaczyć wartość przedmiotu zaskarżenia. Wartość ta może być ozn a-
czona na kwotę wyższą od wartości przed miotu sporu wskazanej w  pozwie jedynie wtedy, gdy powód rozszerzył powód z-
two lub sąd orzekł ponad żądanie. Przepisy art.  19–24 i 25 § 1 stosuje się odpowiednio.  
Art. 369. § 1. Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w  terminie dwutygodnio wym od doręcz e-
nia stronie skarżącej wyroku z  uzasadnieniem.  
§ 11. W przypadku przedłużenia terminu do sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku termin, o  którym mowa  
w § 1, wynosi trzy tygodnie. O  terminie tym sąd zawiadamia stronę doręczając jej wyrok z  uzasadnieniem. Jeżeli w za-
wiadomieniu termin ten wskazano błędnie, a  strona się do niego zastosowała, apelację uważa się za wniesioną w  terminie.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Termin, o  którym mowa w  § 1, uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem s trona wniosła 
apelację do sądu drugiej instancji. W  takim przypadku sąd ten zawiadamia sąd pierwszej instancji o  wniesieniu apelacji 
i żąda przedstawienia akt sprawy.  
Art. 370. (uchylony)  
Art. 3701. (utracił moc)15) 
Art. 371. Sąd pierwszej instancji przedstawia niezwłocznie akta sprawy sądowi drugiej instancji.  
Art. 372.  (uchylony)  
Art. 373. § 1. Sąd drugiej instancji odrzuca apelację spóźnioną, nieopłaconą lub z  innych przyczyn niedopuszczalną, 
jak również apelację, której braków strona nie usunęła w  wyznaczonym terminie.  
§ 2. Czynności związane z  nadaniem biegu apelacji może wykonywać referendarz sądowy.  
Art. 3731. Przewodniczący zarządza doręczenie odpisów apelacji pozostałym stronom, pouczając je o  treści art.  374. 
Pozostałe strony mogą wnieść odpowiedź na apelację w  terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia odpisu apelacji.  
Art. 374. Sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy 
nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawn ym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w  apelacji lub o d-
powiedzi na apelację złożyła wniosek o  przeprowadzenie rozprawy, chyba że cofnięto pozew lub apelację albo zachodzi 
nieważność postępowania.  
Art. 375. Poza przypadkami określonymi w  art. 3911, art. 373 i art. 374 przewodniczący wyznacza rozprawę.  
Art. 376. Rozprawa przed sądem drugiej instancji odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej lub obu stron. 
Wydany wyrok nie jest zaoczny.  
Art. 377. Po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawoz dania sędziego, który zwięźle przedstawia stan 
sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów i  wniosków apelacyjnych. Sąd może zrezygnować ze sprawozdania za 
zgodą obecnych stron albo w  przypadku ich niestawiennictwa, chyba że rozprawa odbywa się z  udziałe m publiczności.  
Art. 378. § 1. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w  granicach apelacji; w  granicach zaskarżenia bierze jednak 
z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.  
                                                           
15) Z dniem 5  czerwca 2008  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 20  maja 2008  r. sygn. akt P 18/07  (Dz. U. poz. 619).  
  
Dziennik  Ustaw  – 67 – Poz. 1805  
 
 § 2. W granicach zaskarżenia sąd drugiej instancji może z  urzędu rozpoznać sprawę  także na rzecz współuczestn i-
ków, którzy wyroku nie zaskarżyli, gdy będące przedmiotem zaskarżenia prawa lub obowiązki są dla nich wspólne. 
Współ uczestników tych należy zawiadomić o  rozprawie; mogą oni składać pisma przygotowawcze.  
Art. 379. Nieważność po stępowania zachodzi:  
1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;  
2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedst a-
wiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany;  
3) jeżeli o  to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa 
taka została już prawomocnie osądzona;  
4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z  przepisami prawa albo jeżeli w  rozpoznaniu sprawy br ał udział sędzia 
wyłączony z  mocy ustawy;  
5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw;  
6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w  sprawie, w  której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu.  
Art. 380. Sąd drugiej instancji,  na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu pierwszej instancji, 
które nie podlegały zaskarżeniu w  drodze zażalenia, a  miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.  
Art. 381. Sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i  dowody, jeżeli strona m ogła je powołać w  postępowaniu 
przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później.  
Art. 382. Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w  postępowaniu w  pierwszej instancji oraz 
w postępowaniu apelacy jnym.  
Art. 383. W postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z  nowymi roszcze -
niami. Jednakże w  razie zmiany okoliczności można żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub inn e-
go przedmiotu, a  w sprawach o  świadczenie powtarzające się można nadto rozszerzyć żądanie pozwu o  świadczenia za 
dalsze okresy.  
Art. 384. Sąd nie może uchylić lub zmienić wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację, chyba że strona prz e-
ciwna również wniosła apelację.  
Art. 385. Sąd dr ugiej instancji oddala apelację, jeżeli jest ona bezzasadna.  
Art. 386. § 1. W  razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji zmienia zaskarżony wyrok i  orzeka co do istoty 
sprawy.  
§ 2. W razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji  uchyla zaskarżony wyrok, znosi postęp o-
wanie w  zakresie dotkniętym nieważnością i  przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.  
§ 3. Jeżeli pozew ulega odrzuceniu albo zachodzi podstawa do umorzenia postępowania, sąd drugiej instan cji uchyla 
wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie.  
§ 4. Poza wypadkami określonymi w  § 2 i 3 sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i  przekazać sprawę 
do ponownego rozpoznania tylko w  razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancj i istoty sprawy albo gdy wydanie 
wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w  całości.  
§ 5. W przypadku uchylenia wyroku i  przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sąd rozpoznaje ją w  tym 
samym składzie, chyba że nie jest to możliwe lub powod owałoby nadmierną zwłokę w  postępowaniu.  
§ 6. Ocena prawna wyrażona w  uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiąże zarówno sąd, któremu sprawa z o-
stała przekazana, jak i  sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak przy padku, gdy 
nastąpiła zmiana stanu prawnego lub faktycznego, albo po wydaniu wyroku sądu drugiej instancji Sąd Najwyższy 
w uchwale rozstrzygającej zagadnienie prawne wyraził odmienną ocenę prawną.  
Art. 387. § 1. Sąd drugiej instancji uzasadnia z  urzędu wyro k oraz postanowienie kończące postępowanie w  sprawie. 
W sprawach, w  których apelację oddalono lub zmieniono zaskarżony wyrok, pisemne uzasadnienie sporządza się tylko 
wówczas, gdy strona zgłosiła wniosek o  doręczenie wyroku z  uzasadnieniem.  
  
Dziennik  Ustaw  – 68 – Poz. 1805  
 
 § 2. Pisemne uz asadnienie albo transkrypcję wygłoszonego uzasadnienia sporządza się w  terminie dwóch  
tygodni od dnia ogłoszenia orzeczenia. Jeżeli ogłoszenia nie było, termin ten liczy się od dnia wydania orzeczenia. Jeżeli 
apelację oddalono lub zmieniono zaskarżony wyr ok, pisemne uzasadnienie albo transkrypcję wygłoszonego uzasadnienia 
sporządza się w  terminie dwóch tygodni od dnia zgłoszeni a wniosku o  doręczenie wyroku z uzasadnieniem.  
§ 21. W uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji:  
1) wskazanie podstawy faktycznej  rozstrzygnięcia może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął 
za własne ustalenia sądu pierwszej instancji, chyba że sąd drugiej instancji zmienił lub uzupełnił te ustalenia; jeżeli 
sąd drugiej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe lub odmiennie ocenił dowody przeprowadzone przed 
sądem pierwszej instancji, uzasadnienie powinno także zawierać ustalenie faktów, które sąd drugiej instancji uznał 
za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i  przyczyn, dla których innym dowodo m odmówił wiarygodności 
i mocy dowodowej;  
2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z  przytoczeniem przepisów prawa powinno objąć ocenę poszczególnych 
zarzutów apelacyjnych, a  poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za w łasne oc e-
ny sądu pierwszej instancji.  
§ 3. Orzeczenie z  uzasadnieniem doręcza się tej stronie, która w  terminie tygodnia od dnia ogłoszenia orzeczenia 
zgłosiła wniosek o  doręczenie orzeczenia z  uzasadnieniem. Przepis art.  327 § 2 stosuje się odpowiednio. J eżeli ogłoszenia nie 
było, orzeczenie z  uzasadnieniem doręcza się stronom z  urzędu w  terminie tygodnia od dnia sporządzenia uzasadnienia.  
§ 4. Jeżeli nie sporządzono pisemnego uzasadnienia wyroku ani transkrypcji wygłoszonego uzasadnienia, 
a w sprawie zost ała wniesiona skarga kasacyjna lub skarga o  stwierdzenie niezgodności z  prawem prawomocnego orz e-
czenia, sporządza się je w  terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia skargi, a  jeżeli skarga była dotknięta brakami – od 
dnia usunięcia tych braków. Uzasadnieni e można ograniczyć do zakresu, którego dotyczy skarga.  
Art. 3871. W razie wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia, od którego przysługuje skarga kasacyjna, strony 
i ich przedstawiciele mają obowiązek, do czasu upływu terminu do wniesienia skargi kas acyjnej, zawiadamiać sąd drugiej 
instancji o  każdej zmianie miejsca zamieszkania.  
Art. 388. § 1. Jeżeli na skutek wykonania orzeczenia stronie może być wyrządzona niepowetowana szkoda, sąd dru -
giej instancji na wniosek strony może wstrzymać wykonanie swego  orzeczenia do czasu ukończenia postępowania kasa -
cyjnego. Jeżeli apelację oddalono, sąd drugiej instancji może wstrzymać wykonanie także orzeczenia sądu pierwszej 
instancji.  
§ 11. W przypadku, o  którym mowa w  § 1, sąd drugiej instancji na wniosek strony m oże także uzależnić wykonanie 
orzeczenia od złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia.  
§ 2. Zabezpieczenie może również polegać na wstrzymaniu wydania powodowi sum pieniężnych po ich wyegz e-
kwowaniu od pozwanego lub na wstrzymaniu sprzedaży zajętego m ajątku.  
§ 3. Do czasu upływu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wstrzymuje się z  urzędu sprzedaż nieruchomości.  
§ 4. Przepis §  1 stosuje się odpowiednio do wstrzymania skuteczności zaskarżonego orzeczenia niepodlegającego 
wykonaniu.  
Art. 389. Po bezsk utecznym upływie terminu do zaskarżenia wydanego wyroku sąd drugiej instancji zwraca akta 
sądowi pierwszej instancji.  
Art. 390. § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd 
może przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając rozpoznanie sprawy. Sąd Najwyższy  
władny jest przejąć sprawę do rozpoznania albo przekazać zagadnienie do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego 
Sądu.  
§ 2. Uchwała Sądu Najwyższego rozstrzy gająca zagadnienie prawne wiąże w  danej sprawie.  
Art. 391. § 1. Jeżeli nie ma szczególnych przepisów o  postępowaniu przed sądem drugiej instancji, do postępowania 
tego stosuje się odpowiednio przepisy o  postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Przepis y art.  194–196 i  198 nie 
mają zastosowania.  
§ 2. W razie cofnięcia apelacji sąd drugiej instancji umarza postępowanie apelacyjne i  orzeka o  kosztach jak przy 
cofnięciu pozwu. Gdy cofnięcie apelacji nastąpiło przed sądem pierwszej instancji, postępowanie um arza sąd pierwszej 
instancji.  
  
Dziennik  Ustaw  – 69 – Poz. 1805  
 
 Art. 3911. § 1. W  przypadku wniesienia apelacji od wyroku wydanego na podstawie art.  1911 można pominąć czy n-
ności, które ustawa nakazuje podjąć na skutek wniesienia apelacji, w  szczególności nie wzywać powoda do usunięcia jej 
braków ani uiszczenia opłaty. Sąd drugiej instancji może rozpoznać apelację na posiedzeniu niejawnym, nie doręczając 
apelacji osobie wskazanej jako pozwany ani nie rozpoznając wniosków złożonych wraz z  tą apelacją.  
§ 2. W przypadku wątpliwości apelację uwa ża się za wniesioną co do całości wyroku z  wnioskiem o  jego uchylenie 
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.  
§ 3. W przypadku stwierdzenia, że powództwo nie jest oczywiście bezzasadne, sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony  
wyrok i  przekazuje spra wę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W  pozostałych przypadkach sąd dr u-
giej instancji oddala apelację.  
§ 4. Uzasadnienie wyroku oddalającego apelację sąd drugiej instancji może ograniczyć do odwołania się do ustaleń 
i wyjaśnienia podstawy  prawnej wyroku zawartych w  uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji.  
§ 5. Wyrok z  pisemnym uzasadnieniem, o  ile je sporządzono, i  wymaganymi przez ustawę pouczeniami z  urzędu 
doręcza się tylko powodowi.  
§ 6. Przepisu art.  3941 § 11 nie stosuje się.  
§ 7. W przypadku uchylenia wyroku wydanego na podstawie art.  1911 w toku ponownego rozpoznania:  
1) ilekroć ustawa przewiduje zwrot pozwu, sąd umarza postępowanie;  
2) wraz z  odpisem pozwu doręcza się pozwanemu odpisy apelacji ora z wyroków sądów obu instancji z uzasadnieniami.  
Rozdział 11 
(zawierający art.  392–39320 – uchylony)  
Rozdział 2  
Zażalenie  
Art. 394. § 1. Zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące 
postępowanie w  sprawi e, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej instancji i  zarządzenia przewodniczącego, których 
przedmiotem jest:  
1) zwrot pisma wniesionego jako pozew, z  którego nie wynika żądanie rozpoznania sprawy;  
2) zwrot pozwu;  
3) odmowa odrzucenia pozwu;  
4) przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu albo podjęcie postępowania w  innym trybie;  
5) zawieszenie postępowania i  odmowa podjęcia zawieszonego postępowania;  
6) zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, zwrot opłat y lub obciążenie kosztami 
sądowymi – jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy.  
§ 2. Termin do wniesienia zażalenia wynosi tydzień od dnia doręczenia postanowienia z  uzasadnieniem. Jeżeli przy 
wydaniu postanowienia sąd odstąpił od jeg o uzasadnienia, termin liczy się od dnia ogłoszenia postanowienia, a  jeżeli 
podlegało ono doręczeniu – od dnia jego doręczenia.  
§ 3. Zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego oraz zawierać wskazanie 
zaskarżonego postanowi enia i  wniosek o  jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia ze wsk a-
zaniem w  miarę potrzeby nowych faktów i  dowodów.  
Art. 3941. § 1. Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające 
skargę kasacyjną oraz na postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę o  stwierdzenie niezgodności  
z prawem prawomocnego orzeczenia.  
§ 11. Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w  razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wy roku sądu 
pierwszej instancji i  przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Do postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio art.  394 § 2 
i 3, art. 395, art.  397 § 1, art.  3986 § 3, art.  39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze, art.  39816, art. 39817 i art. 39821. 
  
Dziennik  Ustaw  – 70 – Poz. 1805  
 
 Art. 3941a. § 1. Zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji przysługuje na postanowienia tego sądu, których 
przedmiotem jest:  
1) odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub  cofnięcie takiego zwolnienia oraz odmowa ustanowienia adwokata 
lub radcy prawnego lub ich odwołanie;  
2) oddalenie opozycji przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego oraz niedopuszczenie interwenienta do udziału 
w sprawie wskutek uwzględnienia opozycji;  
3) rygor natychmiastowej wykonalności;  
4) wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia do czasu rozstrzygnięcia skargi o  wznowienie postępowania;  
5) stwierdzenie prawomocności orzeczenia;  
6) skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby  trzeciej na grzywnę, zarządzenie przymusowego 
sprowadzenia i  aresztowania świadka oraz odmowa zwolnienia świadka i  biegłego od grzywny i  świadka od przy -
musowego sprowadzenia;  
7) odmowa uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia;  
8) sprostowanie lub wyk ładnia orzeczenia albo ich odmowa;  
9) zwrot zaliczki, zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z  urzędu oraz wynagrodzenie biegłego, 
mediatora i  należności świadka, a  także koszty przyznane w  nakazie zapłaty, jeżeli nie wniesiono środka zaskarż enia 
od nakazu;  
10) oddalenie wniosku o  wyłączenie sędziego;  
11) zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem;  
12) odrzucenie zażalenia;  
13) odrzucenie skargi na o rzeczenie referendarza sądowego;  
14)  zatwierdzenie ugody w  sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów;  
15)  wstrzymanie wykonania decyzji, w  przypadku zawieszenia postępowania, na zgodny wniosek stron zamierzających 
zawrzeć ugodę w  sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów.  
§ 2. W postępowaniu toczącym si ę na skutek zażalenia, o  którym mowa w  § 1, przepisy art.  394 § 2 i 3 oraz art.  395–397 
stosuje się odpowiednio.  
§ 3. Jeżeli w  sądzie pierwszej instancji nie można utworzyć składu do rozpoznania zażalenia, zażalenie rozpoznaje 
sąd drugiej instancji.  
Art. 3941b. Jeżeli zaskarżono postanowienie, o  którym mowa w  art. 394 § 1 i zarazem w  art. 3941a § 1, zażalenie 
rozpoznaje sąd drugiej instancji.  
Art. 3942. § 1. Zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienie tego sądu o odrzuc e-
niu apelacji.  
§ 11. Zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji przysługuje także na postanowienia tego sądu, których 
przedmiotem jest:  
1) odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie,  
2) oddalenie wniosku o  wyłączenie sędziego,  
3) zwrot kosztów procesu, o  ile nie wniesiono skargi kasacyjnej,  
4) zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z  urzędu,  
5) skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę,  
6) zarządzenie przymusowego sprowadzeni a i aresztowania świadka,  
7) odmowa zwolnienia świadka i  biegłego od grzywny i  świadka od przymusowego sprowadzenia  
– z wyjątkiem postanowień wydanych w  wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.  
§ 2. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia, o  którym mowa w  § 1 i 11, przepisy art.  394 § 2 i 3 oraz 
art. 395–397 stosuje się odpowiednio.  
  
Dziennik  Ustaw  – 71 – Poz. 1805  
 
 Art. 3943. § 1. Niedopuszczalne jest zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki w  postępowaniu.  
§ 2. Za zażalenie wniesione jedynie dla zwło ki w postępowaniu uważa się:  
1) drugie i  dalsze zażalenie wniesione przez tę samą stronę na to samo postanowienie,  
2) zażalenie na postanowienie wydane w  wyniku czynności wywołanych wniesieniem przez tę samą stronę wcześ -
niejszego zażalenia  
– chyba że okol iczności sprawy wykluczają tę ocenę.  
§ 3. Zażalenie, o  którym mowa w  § 1, pozostawia się w  aktach sprawy be z żadnych dalszych czynności, w szczegó l-
ności nie przedstawia się go do rozpoznania sądowi właściwemu. To samo dotyczy pism związanych z  jego wniesie niem.  
§ 4. O pozostawieniu zażalenia i  pism związanych z  jego wniesieniem zawiadamia się stronę wnoszącą tylko raz – 
przy wniesieniu zażalenia.  
§ 5. Przepis art.  380 stosuje się odpowiednio.  
Art. 395. § 1. W przypadku wniesienia zażalenia sąd pierwszej instancji niezwłocznie przedstawia je wraz z  aktami 
sądowi właściwemu do jego rozpoznania. Strona przeciwna może wnieść odpowiedź na zażalenie w  terminie tygodnia od 
dnia doręczenia zażalenia, a  w przypadkach gdy ustawa przewiduje doręczenie zaskarżonego p ostanowienia tylko jednej 
ze stron oraz w  przypadkach wskazanych w  art. 3941a § 1 pkt 6 – od dnia wniesienia zażalenia.  
§ 2. Jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, sąd, który wydał zaskarżone 
postanowienie, może n a posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt sądowi drugiej instancji, uchylić zaskarżone post a-
nowienie i  w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki o d-
woławcze na zasadach ogólnych.  
Art. 396. Sąd może w strzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia.  
Art. 397. § 1. Sąd rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym w  składzie trzech sędziów.  
§ 2. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia sąd uzasadnia z  urzędu postan owienie kończące to postęp o-
wanie. W  sprawach, w  których zażalenie oddalono lub zmieniono zaskarżone postanowienie, pisemne uzasadnienie sp o-
rządza się tylko wówczas, gdy strona zgłosiła wniosek o  doręczenie postanowienia z  uzasadnieniem.  
§ 3. Do postępowani a toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o  postępowaniu apelacyjnym.  
Art. 3971. (uchylony)  
Art. 398. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego.  
DZIAŁ V a 
Skarga kasacyjna  
Art. 3981. § 1. Od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w  przedmiocie 
odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w  sprawie strona, Prokurator Generalny, Rzec z-
nik Praw Obywatelskich lub Rzeczni k Praw Dziecka może wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, chyba że 
przepis szczególny stanowi inaczej.  
§ 2. Wniesienie skargi kasacyjnej przez stronę wyłącza – w zaskarżonym zakresie – wniesienie skargi kasacyjnej 
przez Prokuratora Generalnego, Rzec znika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka.  
Art. 3982. § 1. Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w  sprawach o  prawa majątkowe, w  których wartość przedmiotu 
zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a  w sprawach z  zakresu prawa pra cy i ubezpieczeń społecznych – 
niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w  sprawach z  zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysług u-
je nie zależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w  sprawach o  przyznanie i  o wstrzym anie emerytury lub ren ty oraz 
o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia skarga kasacyjna 
przysługuje także w  sprawach o  odszkodowanie z  tytułu wyrządzenia szkody przez wydanie prawomocnego orzeczenia 
niezgodnego z  prawem.  
§ 2. Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna także w  sprawach:  
1) o rozwód, o  separację, o  alimenty, o  czynsz najmu lub dzierżawy oraz o  naruszenie posiadania;  
2) dotyczących kar porządkowych, świadectwa pracy i  roszczeń z  tym związanych oraz o  deputaty lub ic h ekwiwalent;  
3) rozpoznanych w  postępowaniu uproszczonym.  
  
Dziennik  Ustaw  – 72 – Poz. 1805  
 
 § 3. Niedopuszczalna jest skarga kasacyjna od wyroku ustalającego nieistnienie małżeństwa lub orzekającego uni e-
ważnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron po uprawomocnieniu się wyroku zawarła związek małżeński.  
§ 4. Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w  sprawach, w  których powództwo oddalono na podstawie art.  1911. 
Skargę kasacyjną wniesioną w  takich sprawach pozostawia się w  aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności. To 
samo dotyc zy pism związanych z  jej wniesieniem. O  pozostawieniu skargi kasacyjnej i  pism związanych z  jej wniesi e-
niem zawiadamia się powoda tylko raz – przy wniesieniu pierwszego pisma.  
§ 5. Przepisu §  4 nie stosuje się:  
1) gdy w  wyniku uchylenia przez sąd drugiej i nstancji wyroku wydanego na podstawie art.  1911 i przekazania sprawy 
sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania została ona rozpoznana na zasadach ogólnych;  
2) do skargi kasacyjnej wniesionej przez podmiot, o  którym mowa w  art. 3981 § 1, inny niż powód.  
Art. 3983. § 1. Skargę kasacyjną strona może oprzeć na następujących podstawach:  
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;  
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny  wpływ na wynik sprawy.  
§ 2. Prokurator Generalny może oprzeć skargę kasacyjną na podstawach określonych w  § 1, jeżeli przez wydanie 
orzeczenia doszło do naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego, Rzecznik Praw Obywatelskich – jeżeli przez 
wydanie or zeczenia doszło do naruszenia konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i  obywatela, a  Rzecznik Praw 
Dziecka – jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia praw dziecka.  
§ 3. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia fa któw lub oceny dowodów.  
Art. 3984. § 1. Skarga kasacyjna powinna zawierać:  
1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w  całości czy w  części;  
2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i  ich uzasadnienie;  
3) wniosek o  uchylenie lub uchylenie i  zmianę orzeczenia z  oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i  zmiany.  
§ 2. Oprócz wymagań przewidzianych w  § 1, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o  przyjęcie do rozpozn a-
nia i jego uzasadnienie.  
§ 3. Ponadto skarga  kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, 
a w sprawach o  prawa majątkowe powinna zawierać również oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia. Do skargi 
kasacyjnej dołącza się także dwa jej odpisy przeznaczone do akt S ądu Najwyższego oraz dla Prokuratora Generalnego, 
chyba że sam wniósł skargę.  
Art. 3985. § 1. Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w  terminie dwóch miesięcy 
od dnia doręczenia orzeczenia z  uzasadnieniem stronie skarżącej.  
§ 2. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich 
i Rzecz nika Praw Dziecka wynosi sześć miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a  jeżeli strona zażądała dor ę-
czenia orzeczenia z  uzasadnieniem – od chwili doręczenia orzeczenia stronie.  
Art. 3986. § 1. Jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w  art. 3984 § 2 lub 3, przewodniczący 
w sądzie drugiej instancji wzywa skarżącego do usunięcia braków w  terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi.  
§ 2. Sąd drugiej instancji odrzuca skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań 
określonych w  art. 3984 § 1, nieopłaconą oraz skargę, której braków nie usunięto w  terminie lub z  innych przyczyn nie -
dopuszc zalną.  
§ 3.16) Sąd Najwyższy odrzuca skargę kasacyjną, która podlegała odrzuceniu przez sąd drugiej instancji, albo zwraca 
ją temu sądowi w  celu usunięcia dostrzeżonych braków.  
§ 4. O odrzuceniu skargi kasacyjnej niespełniającej wymagań określonych w  art. 3984 § 1 sąd drugiej instancji albo 
Sąd Najwyższy zawiadamia właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy pełnomocnik.  
                                                           
16) Utracił moc z dniem 8 lipca 2008  r. w związku z art. 3984 § 1 pkt 3 w zakresie, w jakim przewiduje odrzucenie – bez wezwania do 
usunięcia braków – skargi kasacyjnej niespełniającej wymagań okr eślonych w art.  3984 § 1 pkt 3, na podstawie wyrok u Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2008  r. sygn. akt SK 40/07  (Dz. U. poz.  779). 
  
Dziennik  Ustaw  – 73 – Poz. 1805  
 
 Art. 3987. § 1. Strona przeciwna może wnieść do sądu drugiej instancji odpowiedź na skargę kasacyjną w  terminie 
dwutygodniowym o d doręczenia jej skargi. W  razie wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika  
Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka odpowiedź na skargę mogą wnieść obydwie strony.  
§ 2. Po upływie terminu do wniesienia odpowiedzi lub po zar ządzeniu doręczenia odpowiedzi skarżącemu, sąd dr u-
giej instancji niezwłocznie przedstawia skargę kasacyjną i  odpowiedź wraz z  aktami sprawy Sądowi Najwyższemu. Do akt  
sprawy dołącza się dwa odpisy zaskarżonego orzeczenia z  uzasadnieniem.  
Art. 3988. § 1. W  każdej sprawie Sąd Najwyższy może zwrócić się do Prokuratora Generalnego o  zajęcie na piśmie 
stanowiska co do skargi kasacyjnej wniesionej przez stronę i  odpowiedzi na skargę. Prokurator Generalny lub wyznacz o-
ny przez niego prokurator przedstawia stanowisk o w terminie trzydziestu dni, a  jeżeli uzna, że wymaga tego ochrona 
praworządności, praw obywatelskich lub interesu publicznego, bierze udział w  postępowaniu kasacyjnym.  
§ 2. Odpis pisma, o  którym mowa w  § 1, doręcza się stronom, które mogą się do niego us tosunkować w  terminie 
czternastu dni, nie później jednak niż na rozprawie kasacyjnej.  
Art. 3989. § 1. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli:  
1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne;  
2) istnieje potrzeba wykładni przepisó w prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności 
w orzecznictwie sądów;  
3) zachodzi nieważność postępowania lub  
4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.  
§ 2. O przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania S ąd Najwyższy orzeka na posiedzeniu ni e-
jawnym. Postanowienie nie wymaga pisemnego uzasadnienia.17) 
Art. 39810. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w  składzie trzech sędziów. W  pozostałych wypadkach Sąd 
Najwyższy orzeka w  składzie jednego sędziego.  
Art. 39811. § 1. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, chyba że w  sprawie wystę -
puje istotne zagadnienie prawne, a  skarżący złożył w  skardze kasacyjnej wniosek o  jej rozpoznanie na rozprawie. Sąd 
Najwyższy może także rozpoznać skargę kasacyjną na rozprawie, jeżeli przemawiają za tym inne względy.  
§ 2. Sędzia sprawozdawca przedstawia na rozprawie zwięźle stan sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem podstaw 
i wniosków kasacyjnych.  
§ 3. Udzielając głosu stronom, przewodniczący może o graniczyć czas wystąpienia, stosownie do wagi i  zawiłości 
sprawy.  
§ 4. Jeżeli w  rozprawie bierze udział Prokurator Generalny lub upoważniony przez niego prokurator, przewodnicz ą-
cy udziela mu głosu po wysłuchaniu stron.  
Art. 39812. Z wyjątkiem wypadków okre ślonych w  art. 173–1751, postępowanie przed Sądem Najwyższym ulega 
zawieszeniu jedynie na zgodny wniosek stron.  
Art. 39813. § 1. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w  granicach zaskarżenia oraz w  granicach podstaw; 
w granicach zaskarżenia bierze jedn ak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.  
§ 2. W postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i  dowodów, a  Sąd Najwyższy jest 
związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.  
§ 3. Skarżący może  przytoczyć nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.  
Art. 39814. Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma uzasadnionych podstaw albo jeżeli zaskarżone 
orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.  
Art. 39815. § 1. Sąd Najwyższy w  razie u względnienia skargi kasacyjnej uchyla zaskarżone orzeczenie w  całości lub 
w części i  przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, lub innemu sądowi równorzędn e-
mu; Sąd Najwyższy może uchylić także w  całości lub w  części orzecze nie sądu pierwszej instancji i  przekazać sprawę do 
pono wnego rozpoznania sądowi temu samemu lub równorzędnemu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przepis 
art. 415 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. W razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpozn aje ją w  innym składzie.  
                                                           
17) Zdanie drugie utraciło moc z  dniem 15  czerwca 2007  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 30  maja 2007  r. 
sygn. akt SK 68/06  (Dz. U. poz.  731).  
  
Dziennik  Ustaw  – 74 – Poz. 1805  
 
 Art. 39816. Jeżeli podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona, a  skargi kasacyjnej nie oparto  
także na podstawie naruszenia przepisów postępowania lub podstawa ta okazała się nieuzasadniona, Sąd Najwyższy mo że 
na wniosek skarżącego uchylić zaskarżony wyrok i  orzec co do istoty sprawy. Przepis art.  415 stosuje się odpowiednio.  
Art. 39817. § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątp -
liwości, Sąd Najwyższy może odroczyć wydanie orzeczenia i  przekazać to zagadnienie do rozstrzygnięcia powiększon e-
mu składowi tego Sądu.  
§ 2. Uchwała powiększonego składu Sądu Najwyższego jest w  danej sprawie wiążąca.  
§ 3. Sąd Najwyższy w  powiększonym składzie może przejąć sprawę  do swego rozpoznania.  
Art. 39818. W razie wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich lub 
Rzecznika Praw Dziecka koszty procesu w  postępowaniu kasacyjnym podlegają wzajemnemu zniesieniu.  
Art. 39819. Jeżeli poze w ulegał odrzuceniu albo istniała podstawa do umorzenia postępowania, Sąd Najwyższy uch y-
la wydane w  sprawie wyroki oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie. Przepis art.  415 stosuje się odpowiednio.  
Art. 39820. Sąd, któremu sprawa została przekazana, zwi ązany jest wykładnią prawa dokonaną w  tej sprawie przez 
Sąd Najwyższy. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na 
podstawach sprzecznych z  wykładnią prawa dokonaną w  tej sprawie przez Sąd Najwyższy.  
Art. 39821. Jeżeli nie ma szczególnych przepisów o  postępowaniu przed Sądem Najwyższym, do postępowania tego 
stosuje się odpowiednio przepisy o  apelacji, z  tym że skargę kasacyjną cofnąć może również sama strona, a  termin na 
sporządzenie uzasadnienia orzeczenia pr zez Sąd Najwyższy wynosi miesiąc.  
DZIAŁ V b 
Skarga na orzeczenie referendarza sądowego  
Art. 39822. § 1. Na orzeczenie referendarza sądowego służy skarga w  przypadkach, w  których na postanowienie sądu 
służyłoby zażalenie.  
§ 2. Skargę wnosi się do sądu, w którym referendarz sądowy wydał zaskarżone orzeczenie, w  terminie tygodnia od 
dnia jego doręczenia, a  jeżeli zażądano uzasadnienia tego orzeczenia – od dnia jego doręczenia z  uzasadnieniem.  
§ 3. W przypadku wniesienia skargi orzeczenie referendarza sądow ego traci moc.  
§ 4. Jeżeli skarga jest oczywiście uzasadniona, referendarz sądowy, który  wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie 
tygodnia od dnia wniesienia skargi może postanowieniem stwierdzić zasadność skargi i  w miarę potrzeby wydać ponowne 
orzeczenie.  Na ponowne orzeczenie służy skarga na zasadach ogólnych, jednak w  przypadku jego zaskarżenia przepisu 
paragrafu niniejszego nie stosuje się.  
§ 5. Po utracie mocy orzeczenia referendarza sądowego sąd rozpoznaje sprawę jako sąd pierwszej instancji. Jeżeli 
zaskarżenie postanowienia do sądu wyższego rzędu nie jest możliwe ze względu na brak takiego sądu, środek zaskarżenia 
rozpoznaje ten sam sąd w  innym składzie.  
§ 6. Jeżeli referendarz sądowy uzna, że skarga podlega odrzuceniu, przedstawia sprawę sądowi. W  przypadku uzn a-
nia, że brak jest podstaw do odrzucenia skargi, sąd może od razu rozpoznać sprawę, o  ile stan sprawy na to pozwala.  
§ 7. Przepisy §  1–6 stosuje się odpowiednio do postępowania ze skargi na zarządzenie referendarza sądowego.  
Art. 39823. § 1. Wni esienie skargi na postanowienie referendarza sądowego w  przedmiocie kosztów sądowych lub 
kosztów procesu oraz na postanowienie o  odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego wstrzymuje wykonalność 
tego postanowienia.  
§ 2. Jeżeli wniesiono skargę na pos tanowienie referendarza sądowego wydane na podstawie art.  395 § 2, ponowne 
wydanie postanowienia na tej podstawie przez referendarza sądowego nie jest dopuszczalne.  
§ 3. Sąd rozpoznaje skargę w  składzie jednego sędziego jako sąd drugiej instancji. Po rozpo znaniu skargi sąd utrz y-
muje w  mocy lub zmienia zaskarżone postanowienie, stosując odpowiednio przepisy o  zażaleniu.  
Art. 39824. W zakresie nieuregulowanym do postępowania ze skargi na orzeczenie referendarza sądowego stosuje się  
odpowiednio przepisy o  zażaleniu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 75 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ VI  
Wznowienie postępowania  
Art. 399. § 1. W wypadkach przewidzianych w  dziale niniejszym można żądać wznowienia postępowania, które 
zostało zakończone prawomocnym wyrokiem.  
§ 2. Na podstawie określonej w  art. 4011 postępowanie może być wznowione również w  razie zakończenia go post a-
nowieniem.  
Art. 400. Niedopuszczalna jest skarga o  wznowienie od wyroku orzekającego unieważnienie małżeństwa lub rozwód 
albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron zawarła po jego u prawomocnieniu się nowy zwi ą-
zek małżeński.  
Art. 401. Można żądać wznowienia postępowania z  powodu nieważności:  
1) jeżeli w  składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z  mocy ustawy, 
a strona przed uprawomocnieniem s ię wyroku nie mogła domagać się wyłączenia;  
2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana bądź jeżeli wskutek 
naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowie nia, jeżeli przed 
uprawomocnieniem się wyroku niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w  drodze zarzutu 
albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.  
Art. 4011. Można żądać wznowienia postępowania również w  wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o nie-
zgodności aktu normatywnego z  Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z  ustawą, na podstawie którego 
zostało wydane orzeczenie.  
Art. 402. (uchylony)  
Art. 403. § 1. Można żądać wznowienia na tej podstawie, że:  
1) wyrok został oparty na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie 
uchylonym;  
2) wyrok został uzyskany za pomocą przestępstwa.  
§ 2. Można również żądać wznowienia w  razie późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku, d otyczącego tego 
samego stosunku prawnego, albo wykrycia takich faktów  lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na 
wynik sprawy, a  z których strona nie mogła skorzystać w  poprzednim postępowaniu.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Można żądać wznowienia, jeżeli na treść wyroku miało wpływ postanowienie niekończące postępowania 
w sprawie, wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybun ał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją,  
ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, uchylone lub zmienione zgodnie z  art. 4161. 
Art. 404. Z powodu przestępstwa można żądać wznowienia jedynie wówczas, gdy czyn został ustalony prawomo c-
nym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być wszczęte lub że zostało umorzon e z innych prz y-
czyn niż brak dowodów.  
Art. 405. Do wznowienia postępowania z  przyczyn nieważności oraz na podstawie przewidzianej w  art. 4011 właś-
ciwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a  jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów różnych instancji, wła ściwy jest 
sąd instancji wyższej. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał co do 
istoty sprawy.  
Art. 406. Do postępowania ze skargi o  wznowienie stosuje się odpowiednio przepisy o  postępowaniu przed sądem 
pierwszej instancji, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej.  
Art. 407. § 1. Skargę o  wznowienie wnosi się w  terminie trzymiesięcznym; termin ten liczy się od dnia, w  którym 
strona dowiedziała się o  podstawie wznowienia, a  gdy podstawą jest pozbawienie m ożności działania lub brak należytej 
reprezentacji – od dnia, w  którym o  wyroku dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.  
§ 2. W sytuacji określonej w  art. 4011 skargę o  wznowienie wnosi się w  terminie trzech miesięcy od dnia wejśc ia 
w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w  chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzecz e-
nie, o  którym mowa w  art. 4011, nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został 
następnie odrzucony, ter min biegnie od dnia doręczenia postanowienia o  odrzuceniu, a  w wypadku wydania go na posi e-
dzeniu jawnym – od dnia ogłoszenia tego postanowienia.  
  
Dziennik  Ustaw  – 76 – Poz. 1805  
 
 Art. 408.  Po upływie lat dziesięciu od dnia uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia,  z wyj ątkiem 
przypadku, gdy strona by ła pozbawiona mo żności dzia łania lub nie by ła nale życie reprezentowana.  
Art. 409. Skarga o  wznowienie powinna czynić zadość warunkom pozwu oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego 
orzeczenia, podstawę wznowienia i  jej uzasadnienie, oko liczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi 
oraz wniosek o  uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia.  
Art. 410. § 1. Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub nieopartą na 
ustawowej podstawie.  
§ 2. Na żądanie sądu skarżący uprawdopodobni okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność 
wznowienia.  
Art. 411. (uchylony)  
Art. 412. § 1. Sąd rozpoznaje sprawę na nowo w  granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia.  
§ 2. Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd stosownie do okoliczności bądź oddala skargę o  wznowienie, bądź 
uwzględniając ją zmienia zaskarżone orzeczenie albo je uchyla i  w razie potrzeby pozew odrzuca lub postępowanie umarza.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Jeżeli do r ozstrzygnięcia o  wznowieniu postępowania zakończonego wyrokiem właściwy jest Sąd Najwyższy, 
sąd ten orzeka tylko o  dopuszczalności wznowienia, a  rozpoznanie sprawy przekazuje sądowi drugiej instancji.  
Art. 413. Sędzia, którego udziału lub zachowania się w  procesie poprzednim dotyczy skarga, wyłączony jest od 
orzekania w  postępowaniu ze skargi o  wznowienie.  
Art. 414. Wniesienie skargi o  wznowienie nie tamuje wykonania zaskarżonego wyroku. W  przypadku uprawdo -
podobnienia, że skarżącemu grozi niepowetowana szk oda, sąd może na wniosek strony wstrzymać wykonanie wyroku, 
chyba że strona przeciwna złoży odpowiednie zabezpieczenie.  
Art. 415. Uchylając lub zmieniając wyrok, sąd na wniosek skarżącego w  orzeczeniu kończącym postępowanie 
w sprawie orzeka o  zwrocie spełn ionego lub wyegzekwowanego świadczenia lub o  przywróceniu stanu poprzedniego. Nie 
wyłącza to możliwości dochodzenia w  osobnym procesie, także od Skarbu Państwa, naprawienia szkody poniesionej 
wskutek wydania lub wykonania wyroku.  
Art. 416. § 1. Niedopuszcz alne jest dalsze wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem 
wydanym na skutek skargi o  wznowienie.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się, jeżeli skarga o  wznowienie postępowania została oparta na podstawie wznowienia 
określonej w  art. 4011. 
Art. 4161. W sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem mogą być uchylone postanowienia niekończące post ę-
powania w  sprawie, jeżeli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za 
niezgodny z  Konstytucją, ratyfikowaną umo wą międzynarodową lub z  ustawą. Przepisy o  wznowieniu postępowania sto -
suje się odpowiednio.  
DZIAŁ VII  
(zawierający art.  417–424 – uchylony)  
DZIAŁ VIII  
Skarga o  stwierdzenie niezgodności z  prawem prawomocnego orzeczenia  
Art. 4241. § 1. Można żądać stwierdz enia niezgodności z  prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji 
kończącego postępowanie w  sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a  zmiana lub uchyl e-
nie tego wyroku w  drodze przysługujących stronie środków prawnych nie b yło i nie jest możliwe.  
§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z  prawem wynika z  naruszenia podstawowych zasad porządku 
prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i  obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności 
z prawem prawo mocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w  sprawie, jeżeli strona 
nie skorzystała z  przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w  drodze 
innych przysługujących stronie środków p rawnych.  
Art. 4241a. § 1. Od wyroków sądu drugiej instancji, od których wniesiono skargę kasacyjną, oraz od orzeczeń Sądu 
Najwyższego skarga nie przysługuje.  
  
Dziennik  Ustaw  – 77 – Poz. 1805  
 
 § 2. Orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi kasacyjnej traktuje się jak or zeczenie wyd a-
ne w  postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi.  
Art. 4241b. W wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje, odszkodowania z  tytułu szkody 
wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z  prawem można domagać się bez uprzedniego 
stwierdzenia niezgodności orzeczenia z  prawem w  postępowaniu ze skargi, ch yba że strona nie skorzystała z przysługuj ą-
cych jej środków prawnych.  
Art. 4242. W wypadkach określonych w  art. 4241 skargę może wnieść także Prokurator Generalny , jeżeli niezgo d-
ność wyroku z  prawem wynika z  naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego, Rzecznik Praw Obywatelskich – 
jeżeli niezgodność wyroku z  prawem wynika z  naruszenia konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i  obywatela, 
albo Rzecznik Praw  Dziecka – jeżeli niezgodność wyroku z  prawem wynika z  naruszenia praw dziecka.  
Art. 4243. Od tego samego wyroku strona może wnieść tylko jedną skargę.  
Art. 4244. Skargę można oprzeć na podstawie naruszeń prawa materialnego lub przepisów postępowania, któr e spo-
wodowały niezgodność wyroku z  prawem, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda. Podstawą skargi 
nie mogą być jednak zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.  
Art. 4245. § 1. Skarga powinna zawierać:  
1) oznaczenie wyroku, od  którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w  całości lub w  części;  
2) przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie;  
3) wskazanie przepisu prawa, z  którym zaskarżony wyrok jest niezgodny;  
4) uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowo dowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy;  
5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w  drodze innych środków prawnych nie było i  nie jest możliwe, 
a ponadto – gdy skargę wniesiono, stosując art.  4241 § 2 – że występuje wyjątkowy wypadek uz asadniający wniesi e-
nie skargi;  
6) wniosek o  stwierdzenie niezgodności wyroku z  prawem.  
§ 2. Ponadto skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego. Do skargi – 
oprócz jej odpisów dla doręczenia ich uczestniczącym w  sprawie osob om – dołącza się dwa odpisy przeznaczone do akt 
Sądu Najwyższego.  
Art. 4246. § 1. Skargę wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w  terminie dwóch lat od dnia jego upr a-
womocnienia się.  
§ 2. W razie stwierdzenia niezachowania warunków formalnych okr eślonych w  art. 4245 § 2, przewodniczący wzywa 
o poprawienie lub uzupełnienie skargi.  
§ 3. Sąd odrzuca skargę wniesioną z  naruszeniem art.  871 § 1, spóźnioną, nieopłaconą lub z  innych przyczyn nie -
dopuszczalną, jak również skargę, której braków strona nie usunęła w  wyznaczonym terminie.  
Art. 4247. Po doręczeniu skargi stronie przeciwnej, a  gdy skargę wniósł Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obyw a-
telskich lub Rzecznik Praw Dziecka – obydwu stronom, sąd przedstawia niezwłocznie akta sprawy Sądowi Najwyższem u. 
Art. 4248. § 1. Sąd Najwyższy odrzuca skargę, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd niższej instancji, skargę ni e-
spełniającą wymagań określonych w  art. 4245 § 1, jak również skargę z  innych przyczyn niedopuszczalną.  
§ 2. Skarga podlega także odrzuceni u, jeżeli zmiana zaskarżonego wyroku w  drodze innych środków prawnych była 
lub jest możliwa albo jeżeli nie zachodzi wyjątek, o  którym mowa w  art. 4241 § 2. 
Art. 4249. Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest oczywiście bezzasadna . 
Art. 42410. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w  granicach zaskarżenia oraz w  granicach podstaw. Skarga podlega 
rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, chyba że ważne względy przemawiają za wyznaczeniem rozprawy.  
Art. 42411. § 1. Sąd Najwyższy oddala skargę w  razie braku podstawy do stwierdzenia, że zaskarżony wyrok jest 
niezgodny z  prawem.  
§ 2. Uwzględniając skargę, Sąd Najwyższy stwierdza, że wyrok jest w  zaskarżonym zakresie niezgodny z  prawem.  
§ 3. Jeżeli w  chwili orzekania sprawa ze względu na osobę nie podlegała orzecznictwu sądów polskich albo 
w sprawie droga sądowa była niedopuszczalna, Sąd Najwyższy – stwierdzając niezgodność wyroku z  prawem – uchyla 
zaskarżony wyrok oraz wyrok sądu pierwszej instancji i  odrzuca pozew albo umarza postępowanie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 78 – Poz. 1805  
 
 Art. 42412. W wypadkach nieuregulowanych przepisami niniejszego działu do postępowania wywołanego wniesi e-
niem skargi stosuje się odpowiednio przepisy o  skardze kasacyjnej.  
TYTUŁ VII  
Postępowania odrębne  
DZIAŁ I  
Postępowanie w  sprawach małżeńskich  
Rozdział 1  
Przep isy ogólne  
Art. 425. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w  sprawach o  unieważnienie małżeństwa, o  ustalenie istnienia 
lub nieistnienia małżeństwa i  o rozwód oraz o  separację na żądanie jednego z  małżonków.  
Art. 426. Do reprezentowania strony koniecz ne jest pełnomocnictwo udzielone do prowadzenia danej sprawy.  
Art. 427. Posiedzenia odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że obie strony żądają publicznego rozpozn a-
nia sprawy, a  sąd uzna, że jawność nie zagraża moralności.  
Art. 428. § 1. Rozprawa o dbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Jednakże w  razie nieusprawied -
liwionego  niestawiennictwa powoda na pierwsze posiedzenie sądowe wyznaczone w  celu przeprowadzenia rozprawy,  
postępowanie ulega zawieszeniu, chyba że prokurator popie ra żądanie unieważnienia albo ustalenia istnienia lub nieis t-
nienia małżeństwa.  
§ 2. Podjęcie postępowania następuje na wniosek powoda, nie wcześniej jednak niż po upływie trzech miesięcy od 
dnia zawieszenia postępowania. W  razie niezgłoszenia takiego wnios ku w  ciągu roku po zawieszeniu, sąd umorzy post ę-
powanie. Umorzenie wywołuje takie same skutki, jak umorzenie postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron 
lub z  powodu ich niestawiennictwa.  
Art. 429. Jeżeli strona wezwana do osobistego stawiennictwa ni e stawi się bez usprawiedliwionych powodów na p o-
siedzenie, sąd może skazać ją na grzywnę według przepisów o  karach za niestawiennictwo świadka, nie może jednak 
nakazać przymusowego sprowadzenia jej do sądu.  
Art. 430. Małoletni, którzy nie ukończyli lat trzynastu, a  zstępni stron, którzy nie ukończyli lat siedemnastu, nie mogą  
być przesłuchiwani w  charakterze świadków.  
Art. 431. W sprawach przewidzianych w  rozdziale niniejszym nie można oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uzn a-
niu powództwa lub przyznaniu okoliczności faktycznych. W  sprawach tych nie stosuje się art.  339 § 2. 
Art. 432. W każdej sprawie o  rozwód lub o  separację sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z  przesłuchania stron. 
W innych sprawach sąd nie może odmówić dopuszczenia takiego dowodu, jeżel i strona go powołała. Art. 302  § 1 stosuje się  
odpowiednio.  
Art. 433. Protokół rozprawy powinien zawierać oświadczenie małżonków co do liczby, wieku i  płci dzieci żyjących, 
stosunków majątkowych i  zarobkowych obu małżonków, szczególnych obowiązków utrzyman ia osób niebędących ich 
wspólnymi dziećmi oraz co do treści umowy majątkowej, jeżeli małżonkowie umowę taką zawarli.  
Art. 434. Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez wyznaczoną osobę wywiadu środowiskowego w  celu ustalenia 
warunków, w  których żyją i  wych owują się dzieci stron.  
Art. 4341. (uchylony)  
Art. 435. § 1. Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich.  
§ 2. Nie dotyczy to części orzekającej o  prawach i  roszczeniach majątkowych poszukiwanych łącznie z  prawami 
niemajątkowymi.  
Rozdział 2  
Sprawy o rozwód i  o separację  
Art. 436. § 1. Jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować strony do mediacji. Skierowanie 
to jest możliwe także wtedy, gdy postępowanie zostało zawieszone.  
§ 2. Przepisy o  mediacji stosuje się odpowiednio, z  tym że przedmiotem mediacji może być także pojednanie małżo n-
ków.  
  
Dziennik  Ustaw  – 79 – Poz. 1805  
 
 § 3. (uchylony)  
§ 4. Jeżeli strony nie uzgodniły osoby mediatora, sąd kieruje je do stałego mediatora posiadającego wiedzę teoretyczną, 
w szczególności posiadającego wykształcenie z  zakresu p sychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa oraz umiejęt ności 
praktyczne w  zakresie prowadzenia mediacji w  sprawach rodzinnych.  
Art. 437. (uchylony)  
Art. 438. (uchylony)  
Art. 439. § 1. Powództwo wzajemne o  rozwód lub o  separację jest niedopuszczalne.  
§ 2. W czasie trwania procesu o  rozwód lub o  separację nie może być wszczęta odrębna sprawa o  rozwód albo 
o separację.  
§ 3. Strona pozwana w  sprawie o  rozwód może jednak również żądać rozwodu albo separacji. Strona pozwana 
w sprawie o  separację może również ż ądać separacji albo rozwodu.  
Art. 440. § 1. Jeżeli sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na utrzymanie pożycia małżeńskiego, zawiesza p o-
stępowanie. Zawieszenie takie może nastąpić tylko raz w  toku postępowania.  
§ 2. Podjęcie postępowania następuje n a wniosek jednej ze stron; poza tym stosuje się odpowiednio art.  428 § 2. 
Art. 441. Postępowanie dowodowe ma przede wszystkim na celu ustalenie okoliczności dotyczących rozkładu poż y-
cia, jak również okoliczności dotyczących dzieci stron i  ich sytuacji, a  w razie uznania powództwa – także przyczyn, które 
skłoniły do tego stronę pozwaną.  
Art. 442. Jeżeli pozwany uznaje żądanie pozwu a  małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może 
ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron.  
Art. 443. (uchylony)  
Art. 444. Małżonek może dochodzić roszczeń alimentacyjnych od drugiego małżonka na wypadek orzeczenia roz -
wodu, jak również na wypadek orzeczenia separacji. Dochodzenie następuje przez zg łoszenie wniosku na rozprawie 
w obecności drugiego małżon ka albo w  piśmie, które należy doręczyć drugiemu małżonkowi.  
Art. 445. § 1. W  czasie trwania procesu o  rozwód lub o  separację nie moż e być wszczęta odrębna sprawa o zaspok o-
jenie potrzeb rodziny i  o alimenty pomiędzy małżonkami albo pomiędzy nimi a  ich wspó lnymi małoletnimi dziećmi co do 
świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o  rozwód lub o  separację. Pozew lub wniosek o zabezpieczenie w  takiej 
sprawie sąd przekaże sądowi, w  którym toczy się sprawa o  rozwód lub o  separację, w  celu rozstrzygnięcia według przep i-
sów o  postępowaniu zabezpieczającym.  
§ 2. Postępowanie w  sprawie o  zaspokojenie potrzeb rodziny lub o  alimenty, wszczęte przed wytoczeniem powód z-
twa o  rozwód lub o  separację, ulega z  urzędu zawieszeniu z  chwilą wytoczenia powództwa o  rozwód lub o  separację co do  
świadczeń za okres od jego wytoczenia. Z  chwilą wydania w  sprawie o  rozwód lub o  separację postanowienia 
o udzieleniu zabezpieczenia wykonania obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny lub o  alimenty wstrzymuje się także 
z mocy prawa wykonanie ni eprawomocnych orzeczeń o  obowiązku tych świadczeń, wydanych w  poprzednio wszczętej 
sprawie, za okres od wytoczenia powództwa o  rozwód lub o  separację.  
§ 3. Po prawomocnym zakończeniu sprawy o  rozwód lub o  separację zawieszone postępowanie podejmuje się 
z mocy prawa, orzeczenia zaś, których wykonanie było wstrzymane, podlegają wykonaniu , jednak tylko co do okresu, 
za który w  sprawie o  rozwód lub o  separację nie orzeczono o  roszczeniach objętych zawieszonym postępowaniem. 
W pozostałym zakresie postępowanie ul ega z  mocy prawa umorzeniu.  
Art. 4451. § 1. Jeżeli sprawa o  rozwód lub o  separację jest w  toku, nie może być wszczęte odrębne postępowanie d o-
tyczące władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron lub o  ustalenie kontaktów z  nimi. W  razie pot rzeby  
orzeczenia o  władzy rodzicielskiej lub o  kontaktach stosuje się przepisy o  postępowaniu zabezpieczającym.  
§ 2. Postępowanie w  sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej lub kontaktów wszczęte przed wytoczeniem powód z-
twa o  rozwód lub o  separację ulega z urzędu zawieszeniu, a  o władzy rodzicielskiej lub kontaktach przez cały czas trwania 
sprawy o  rozwód lub o  separację sąd orzeka w  postępowaniu zabezpieczającym. Sąd postanowi podjąć postępowanie 
dotyczące władzy rodzicielskiej lub kontaktów, jeżeli w  prawomocnym orzeczeniu kończącym postępowanie w  sprawie 
o rozwód lub o  separację nie orzeczono o  władzy rodzicielskiej lub kontaktach. W  przeciwnym wypadku postępowanie 
ulega umorzeniu.  
Art. 4452. W każdym stanie sprawy o  rozwód lub separację sąd może skierow ać strony do mediacji w  celu ugodo -
wego załatwienia spornych kwestii dotyczących zaspokojenia potrzeb rodziny, alimentów, sposobu sprawowania władzy 
rodzicielskiej, kontaktów z  dziećmi oraz spraw majątkowych podlegających rozstrzygnięciu w  wyroku orzekając ym ro z-
wód lub separację. Przepis art.  436 § 4 stosuje się odpowiednio.  
  
Dziennik  Ustaw  – 80 – Poz. 1805  
 
 Art. 4453. Na wniosek strony stosuje się przepisy art.  5821 § 2 lub 3.  
Art. 446. W razie śmierci jednego z  małżonków postępowanie umarza się.  
Rozdział 3  
Inne sprawy  
Art. 447. § 1. Na wn iosek osoby, która po śmierci jednego z  małżonków zamierza wytoczyć powództwo o  unie-
ważnienie małżeństwa, sąd rejonowy miejsca zamieszkania zmarłego ustanawia kuratora. Jeżeli zmarli obydwoje małżo n-
kowie, ustanawia się dwóch kuratorów.  
§ 2. Przepis paragr afu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do powództwa o  ustalenie istnienia lub nieistnienia 
małżeństwa.  
Art. 448. § 1. Jeżeli powództwo o  unieważnienie małżeństwa wytacza prokurator, pozywa on oboje małżonków, 
a w wypadku śmierci jednego z  nich – kurat ora ustanowionego na miejsce zmarłego małżonka.  
§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do powództwa prokuratora o  ustalenie istnienia lub 
nieistnienia małżeństwa.  
Art. 449. § 1. W  sprawach o  unieważnienie albo o  ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa odpis pozwu doręcza  
się prokuratorowi i  zawiadamia się go o  terminach rozprawy.  
§ 2. Jeżeli sprawa taka została wytoczona lub jest popierana przez prokuratora, nie stosuje się przepisów 
o zawieszeniu postępowania na zgodny wnios ek stron lub z  powodu niestawiennictwa obu stron.  
Art. 450. § 1. Postępowanie o  unieważnienie małżeństwa w  razie śmierci jednego z  małżonków zawiesza się.  
§ 2. Postępowanie umarza się, jeżeli zstępni małżonka, który wytoczył powództwo, nie zgłoszą w  ciągu sześciu mi e-
sięcy po wydaniu postanowienia o  zawieszeniu wniosku o  podjęcie postępowania.  
§ 3. W przypadku śmierci pozwanego małżonka, a  jeżeli pozwanymi byli oboje małżonkowie – w przypadku śmierci 
jednego z  nich, sąd orzekający ustanowi kuratora, który ws tępuje w  miejsce zmarłego małżonka, po czym podejmie z a-
wieszone postępowanie.  
Art. 451. Przepisy art.  444, 445 i  4451 stosuje się odpowiednio w  sprawach o  unieważnienie małżeństwa.  
Art. 452. W sprawach o  ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonk ami stosuje się odpowiednio przepisy  
art. 426, 431, 432, 435  § 1, 441 i  446. 
DZIAŁ II  
Postępowanie w  sprawach ze stosunków między rodzicami a  dziećmi  
Art. 453. Przepisy niniejszego działu stosuje się w  sprawach o  ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dzie cka, 
o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o  rozwiązanie przysposobienia.  
Art. 4531. W sprawach o  ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka oraz o  ustalenie bezskuteczności uznania 
ojcostwa matka i  ojciec dziecka mają zdolność procesową ta kże wtedy, gdy są ograniczeni w  zdolności do czynności 
prawnych, jeżeli ukończyli lat szesnaście.  
Art. 454. § 1. W  sprawach o  ustalenie macierzyństwa albo ojcostwa prokurator wytaczając powództwo wskazuje 
w pozwie dziecko, na którego rzecz wytacza powództw o, oraz pozywa odpowiednio matkę dziecka albo domniemanego 
ojca, a  jeżeli osoby te nie żyją – kuratora ustanowionego na ich miejsce.  
§ 11. W sprawach o  zaprzeczenie macierzyństwa prokurator, wytaczając powództwo, pozywa kobietę wpisaną jako 
matka w  akcie urodzenia dziecka, mężczyznę, którego ojcostwo zostało ustalone z  uwzględnieniem jej macierzyństwa, 
oraz dziecko, a  jeżeli osoby te nie żyją – kuratora ustanowionego na ich miejsce.  
§ 2. W sprawach o  zaprzeczenie ojcostwa prokurator, wytaczając powództwo, pozywa męża matki dziecka, a  jeżeli 
ten nie żyje – kuratora ustanowionego na jego miejsce, matkę dziecka, jeżeli ta żyje, oraz dziecko, a  jeżeli dziecko nie żyje – 
kuratora ustanowionego na jego miejsce.  
§ 3. W sprawach o  ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa prokurator, wytaczając powództwo, pozywa dziecko, 
a jeżeli dziecko nie żyje – kuratora ustanowionego na jego miejsce oraz mężczyznę, który uznał ojcostwo, a  jeżeli ten nie 
żyje – kuratora ustanowionego na jego miejsce, a  także matkę dziecka, jeżel i ta żyje.  
§ 4. W sprawach o  rozwiązanie przysposobienia prokurator wytaczając powództwo pozywa przysposabiającego oraz 
przysposobionego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 81 – Poz. 1805  
 
 Art. 4541. § 1. Powództwo wzajemne o  ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa, o  ustalenie lub zaprzeczenie ojc o-
stwa, a także o  ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa nie jest dopuszczalne.  
§ 2. W czasie trwania procesu o  ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa, o  ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa 
albo o  ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa nie może być wszcz ęta odrębna sprawa o  ustalenie lub zaprzeczenie 
macierzyństwa, o  ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa albo o  ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa.  
§ 3. Strona pozwana może jednak również żądać ustalenia lub zaprzeczenia macierzyństwa, ustalenia lub za przecz e-
nia ojcostwa albo ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa.  
Art. 455. Rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron.  
Art. 456. § 1. Postępowanie umarza się w  razie śmierci jednej ze stron, a  jeżeli w  charakterze tej samej str ony w y-
stępuje kilka osób, w  razie śmierci wszystkich tych osób, z  zastrzeżeniem §  2 i 3. 
§ 2. W sprawie wytoczonej przez dziecko o  ustalenie albo zaprzeczenie macierzyństwa, o  zaprzeczenie ojcostwa albo 
ustalenie bezskuteczności uznania, jak również w  sprawie wytoczonej przez dziecko albo jego matkę o  ustalenie ojcostwa, 
postępowanie zawiesza się w  razie śmierci pozwanych do czasu ustanowienia przez sąd orzekający kuratora, który wstę -
puje do sprawy na miejsce zmarłego. Przepis ten stosuje się w  sprawie o  rozwiązanie przysposobienia w  razie śmierci 
przysposabiającego.  
§ 3. W sprawie o  ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa, ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa oraz ustalenie be z-
skuteczności uznania ojcostwa postępowanie zawiesza się w  razie śmierci  dziecka,  które było pozwanym w  sprawie, do 
czasu ustanowienia przez sąd orzekający kuratora, który wstępuje do sprawy na miejsce zmarłego dziecka. W  razie śmie r-
ci dziecka, które było powodem w  sprawie, postępowanie zawiesza się, a  jeżeli zstępni dziecka w  ciągu sz eściu miesięcy 
od dnia wydania postanowienia o  zawieszeniu postępowania nie zgłoszą wniosku o  jego podjęcie, sąd postępowanie umorzy.  
Art. 4561. § 1. W  sprawach o  ustalenie macierzyństwa przewodniczący zawiadamia o  toczącym się procesie mężczyznę, 
którego dotyczy domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki, doręczając mu odpis pozwu.  
§ 2. W sprawach o  zaprzeczenie macierzyństwa przewodniczący zawiadamia o  toczącym się procesie mężczyznę, 
którego ojcostwa dotyczy wynik postępowania, doręczając mu odpis poz wu. 
Art. 457. W sprawach o  zaprzeczenie pochodzenia dziecka lub o  ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa, albo 
o rozwiązanie przysposobienia odpis pozwu doręcza się prokuratorowi i  zawiadamia się go o  terminach rozprawy.  
Art. 458. § 1. W  sprawach objęt ych przepisami działu niniejszego stosuje się odpowiednio przepisy art.  426, 429, 
431, 434 i  435. 
§ 2. Jeżeli jednocześnie z  ustaleniem ojcostwa dochodzi się związanych z  tym roszczeń majątkowych, do części p o-
stępowania dotyczących tych roszczeń nie stosuj e się przepisów art.  429 i  456. W  razie śmierci pozwanego postępowanie 
w części dotyczącej roszczeń majątkowych zawiesza się do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o  ustalenie ojc o-
stwa, po czym może ono być podjęte z  udziałem następców prawnych zmarł ego lub kuratora spadku.  
DZIAŁ II a 
Postępowanie w  sprawach gospodarczych  
Art. 4581. § 1. Przepisy niniejszego działu stosuje się w  sprawach gospodarcz ych podlegających rozpoznaniu w pro-
cesie.  
§ 2. W sprawach gospodarczych rozpoznawanych według przepisów ni niejszego działu przepisy o  innych postęp o-
waniach odrębnych stosuje się w  zakresie, w  którym nie są sprzeczne z  przepisami niniejszego działu. Nie dotyczy to 
spraw gospodarczych rozpoznawanych w  europejskim postępowaniu nakazowym, europejskim postępowaniu w sprawie 
drobnych roszczeń oraz elektronicznym postępowaniu upominawczym.  
Art. 4582. § 1. Sprawami gospodarczymi są sprawy:  
1) ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w  zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej;  
2) określone w pkt 1, choćby którakolwiek ze stron zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej;  
3) ze stosunku spółki oraz dotyczące roszczeń, o  których mowa w  art. 291–300 i art. 479–490 ustawy z  dnia 15 wrześ -
nia 2000  r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.  U. z 2020 r. poz.  1526 i 2320 ); 
  
Dziennik  Ustaw  – 82 – Poz. 1805  
 
 4) przeciwko przedsiębiorcom o  zaniechanie naruszania środowiska i  przywróce nie do stanu poprzedniego lub o naprawi e-
nie szkody z  tym związanej oraz o  zakazanie albo ograniczenie działalności zagrażającej środowisku;  
5) z umów o roboty budowlane oraz ze związanych z  procesem budowlanym umów służących wykonaniu robót budo w-
lanych;  
6) z umów leasingu;  
7) przeciwko osobom odpowiadającym za dług przedsiębiorcy, także posiłkowo lub solidarnie, z  mocy prawa lub czy n-
ności prawnej;  
8) między organami przedsiębiorstwa państwowego;  
9) między przedsiębiorstwem państwowym lub jego organami a  jego organem założycielskim lub organem sprawuj ą-
cym nadzór;  
10) z zakresu prawa upadłościowego i  restrukturyzacyjnego;  
11) o nadanie klauzuli wykonalnośc i tytułowi egzekucyjnemu, którym jest orzeczenie sądu gospodarczego prawomocne 
lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu albo ugoda zawarta przed tym sądem;  
12) o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego opartego na prawomocnym lub podlegającym natych -
miastowemu wykonaniu orzeczeniu sądu gospodarczego albo ugodzie zawartej przed tym sądem.  
§ 2. Nie są sprawami gospodarczymi sprawy o:  
1) podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej po jej ustaniu;  
2) wierzytelność nabytą od osoby niebędącej prze dsiębiorcą, chyba że wierzytelność ta powstała ze stosunku prawnego 
w zakresie działalności gospodarczej prowadzonej przez wszystkie jego strony.  
Art. 4583. § 1. Pozew powinien zawierać również wskazanie adresu poczty elektronicznej powoda albo oświad -
czenie powoda, że nie posiada takiego adresu.  
§ 2. Pierwsze pismo procesowe pozwanego wniesione po doręczeniu odpisu pozwu powinno zawierać również 
wskazanie adresu poczty elektronicznej albo oświadczenie pozwanego, że nie posiada takiego adresu, o  czym poucza  się 
go doręczając odpis pozwu.  
§ 3. Niespełnienie wymogów, o  których mowa w  § 1 lub 2, uznaje się za brak formalny pisma uniemożliwiający n a-
danie mu prawidłowego biegu.  
Art. 4584. § 1. Stronę niezastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patent owego lub Prokuratorię 
Generalną Rzeczypospolitej Polskiej sąd poucza o  treści art.  4585 § 1 i 4, art.  4586, art. 45810 oraz art.  45811. 
§ 2. Pouczeń, o  których mowa w  § 1, udziela się stronie niezwłocznie po złożeniu pierwszego pisma procesowego, 
a jeżeli  było ono dotknięte brakami – po ich usunięciu. Doręczenie pouczeń następuje na piśmie oraz na wskazany przez 
stronę adres poczty elektronicznej. Pouczenia doręcza się także pełnomocnikowi, chyba że pełnomocnikiem tym jest 
adwokat, radca prawny lub rzeczni k patentowy lub za stronę działa Prokuratoria Generalna Rzeczy pospolitej Polskiej.  
§ 3. Stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną 
Rzeczypospolitej Polskiej, która nie jest przedsiębiorcą lub j est przedsiębiorcą będącym osobą fizyczną, udziela się po -
uczeń, o  których mowa w  § 1, także przy pierwszej czynności sądu, na którą strona się stawiła.  
§ 4. Stronę, której nie udzielono pouczeń, o  których mowa w  § 1, w sposób przewidziany w  § 2, uważa się  za po-
zbawioną możności obrony swych praw, chyba że nieudzielenie pouczeń nie miało wpływu na zachowanie tej strony 
w toku postępowania.  
Art. 4585. § 1. Powód jest obowiązany powołać wszystkie twierdzenia i  dowody w  pozwie, a  pozwany – w odpowiedz i 
na poze w. 
§ 2. Doręczając pouczenia, o  których mowa w  art. 4584 § 1, przewodniczący wzywa stronę, by w  wyznaczonym te r-
minie, nie krótszym niż tydzień, powołała wszystkie twierdzenia i  dowody.  
§ 3. Stosownie do okoliczności sprawy przewodniczący może określić inny  termin do powołania przez stronę twie r-
dzeń i  dowodów.  
§ 4. Twierdzenia i  dowody powołane z  naruszeniem §  1–3 podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, 
że ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. W  takim przypadku dalsze twierdz e-
nia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w  terminie dwóch tygodni od dnia, w  którym ich powołanie stało się 
możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania.  
  
Dziennik  Ustaw  – 83 – Poz. 1805  
 
 Art. 4586. § 1. Na wniosek strony, która nie jest przedsiębiorcą lub j est przedsiębiorcą będącym osobą fizyczną, sąd 
rozpoznaje sprawę z  pominięciem przepisów niniejszego działu.  
§ 2. Wniosek, o  którym mowa w  § 1, strona może złożyć w  terminie tygodnia od dnia doręczenia jej na piśmie 
pouczeń, o  których mowa w  art. 4584 § 1, a jeżeli doręczenie pouczeń nie było wymagane – w pozwie albo pierwszym 
piśmie procesowym pozwanego.  
Art. 4587. § 1. Sąd gospodarczy, który stwierdzi, że sprawa nie jest sprawą gospodarczą, może z  tego powodu prz e-
kazać ją sądowi właściwemu w  terminie mies iąca od dnia wdania się w  spór co do istoty sprawy przez pozwanego.  
§ 2. Przekazanie sprawy gospodarczej może nastąpić w  terminie miesiąca od dnia wdania się w  spór co do istoty 
sprawy przez  pozwanego. Sprawę gospodarczą, której nie przekazano sądowi gospo darczemu ze względu na upływ tego 
terminu, rozpoznaje się z  pominięciem przepisów niniejszego działu.  
Art. 4588. § 1. W  toku postępowania nie można występować z  nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotych -
czasowych. Jednakże w  przypadku zmiany okoliczności  powód może żądać, zamiast pierwotnego przedmiotu sporu, jego 
równowartości lub innego przedmiotu, a  w sprawach o  świadczenie powtarzające się może nadto rozszerzyć powództwo 
o świadczenia za kolejne okresy.  
§ 2. Przepisów art.  177 § 1 pkt 5, art.  194–196, art. 198 oraz art.  205 nie stosuje się.  
§ 3. Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne.  
§ 4. Przewodniczący i  sąd są obowiązani podejmować czynności tak, by rozstrzygnięcie w  sprawie zapadło nie pó ź-
niej niż sześć miesięcy od dnia złożenia odpowiedzi na poze w. Jeżeli odpowiedź ta była dotknięta brakami, termin ten 
biegnie od dnia usunięcia tych braków, a  jeżeli jej nie złożono – od dnia upływu terminu do jej złożenia.  
Art. 4589. § 1. Strony mogą się umówić o  wyłączenie określonych dow odów w  postępowaniu w  sprawie z określo -
nego stosunku prawnego powstałego na podstawie umowy (umowa dowodowa).  
§ 2. Umowę dowodową zawiera się na piśmie pod rygorem nieważności albo ustnie przed sądem. W  przypadku wątp -
liwości  uważa się, że umowa późniejsza utrzymuje w  mocy te pos tanowienia umowy wcześniejszej, które da się z  nią 
pogodzić.  
§ 3. Umowa dowodowa zawarta pod warunkiem lub z  zastrzeżeniem terminu jest nieważna.  
§ 4. Zarzut nieważności lub bezskuteczności umowy dowodowej można podnieść najpóźniej na posiedzeniu, na który m 
powołano się na tę umowę, a  jeśli uczyniono to w  piśmie procesowym – najpóźniej w  następnym piśmie procesowym albo 
na najbliższym posiedzeniu.  
§ 5. Objęcie umową dowodową dowodu przeprowadzonego przed sądem przed jej zawarciem nie pozbawia go mocy 
dowodo wej. 
§ 6. Sąd nie dopuści z  urzędu dowodu wyłączonego umową dowodową.  
§ 7. Fakty, które miałyby zostać wykazane dowodami wyłączonymi przez umowę dowodową, sąd może ustalić na 
podstawie twierdzeń stron, biorąc pod rozwagę całokształt okoliczności sprawy. Je żeli ustalenia wymaga rozmiar należ -
nego świadczenia, przepis art.  322 stosuje się odpowiednio.  
Art. 45810. Dowód z  zeznań świadków sąd może dopuścić jedynie wtedy, gdy po wyczerpaniu innych środków d o-
wodowych lub w  ich braku pozostały niewyjaśnione fakty  istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.  
Art. 45811. Czynność strony, w  szczególności oświadczenie woli lub wiedzy, z  którą prawo łączy nabycie, utratę lub 
zmianę uprawnienia strony w  zakresie danego stosunku prawnego, może być wykazana tylko dokumentem, o  którym mowa  
w art. 773 Kodeksu cywilnego, chyba że strona wykaże, że nie może przedstawić dokumentu z  przyczyn od niej niezależnych.  
Art. 45812. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może obciążyć kosztami procesu w  całości lub części stronę, która 
przed wytoczeni em powództwa zaniechała próby dobrowolnego rozwiązania sporu, uchyliła się od udziału w  niej lub 
uczestniczyła w  niej w  złej wierze i  przez to przyczyniła się do zbędnego wytoczenia powództwa lub wadliwego określ e-
nia przedmiotu sprawy.  
Art. 45813. Do wyrok u sądu pierwszej instancji zasądzającego świadczenie w  pieniądzu lub rzeczach zamiennych 
przepisy art.  492 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio.  
  
Dziennik  Ustaw  – 84 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ III  
Postępowanie w  sprawach z  zakresu prawa pracy i  ubezpieczeń społecznych  
Rozdział 1  
Przepisy ogólne  
Art. 459. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w  sprawach z  zakresu prawa pracy, a  także w  sprawach 
z zakresu ubezpieczeń społecznych.  
Art. 460. § 1. Zdolność sądową i  procesową ma także pracodawca, chociażby nie posiadał osobowości prawnej, 
a w sprawach z  zakresu ubezpieczeń społecznych zdolność tę ma organ rentowy i  wojewódzki zespół do spraw orzekania 
o niepełnosprawności.  
§ 2. W razie potrzeby ustanowienia dla strony kuratora, postanowienie, o  którym mowa w  art. 69, może zapaść ró w-
nież z  urzędu.  
Art. 461. § 1. Powództwo w  sprawie z  zakresu prawa pracy można wytoczyć bądź przed sąd ogólnie właściwy dla 
pozwanego, bądź przed sąd, w  którego obszarze właściwości praca jest, była lub miała być wykonywana.  
§ 11. Do właściwości sądów rejonowych, bez wzglę du na wartość przedmiotu sporu, należą sprawy z  zakresu prawa 
pracy o  ustalenie istnienia stosunku pracy, o  uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o  przywrócenie do 
pracy i  przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z  nimi dochodzone roszczenia i  o odszkodow a-
nie w  przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy, a  także 
sprawy dotyczące kar porządkowych i  świadectwa pracy oraz roszczenia z  tym związane.  
§ 2. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy jest sąd, w  którego obszarze właściwości ma miejsce 
zamieszkania albo siedzibę strona odwołująca się od decyzji wydanej przez organ rentowy lub orzeczenia wydanego przez 
wojewódzki zespół do spraw orzekania o  niepełnosprawności, jak również występująca z  żądaniem w  pozostałych spr a-
wach z  zakresu ubezpieczeń społecznych wymienionych w  art. 476 § 3. Jeżeli na tej podstawie nie można ustalić sądu 
właściwego, właściwy jest sąd, w  którego obszarze właściwości ma siedzib ę organ rentowy, a  w sprawie, w  której wyst ę-
puje wymieniony w  art. 476 § 3 organ inny niż rentowy – ten organ.  
§ 21. W sprawach z  zakresu ubezpieczeń społecznych, w  których wniesiono odwołanie od decyzji organu emerytal -
nego określonego przez ministra właś ciwego do spraw wewnętrznych, wojskowego organu emerytalnego albo organu 
emerytalnego właściwego w  stosunku do funkcjonariuszy Służby Więziennej, właściwy jest sąd, w  którego obszarze właś-
ciwości ma siedzibę ten organ. Przepisu art.  44 nie stosuje się, ch yba że miałoby to prowadzić do nieważności postępowania.  
§ 22. (uchylony)  
§ 3. Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równo rzędnemu, 
rozpoznającemu sprawy z  zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych, jeżeli przemawiają za tym względy celowości.  
Art. 462. W sprawach z  zakresu prawa pracy i  ubezpieczeń społecznych organizacje pozarządowe w  zakresie swoich 
zadań statutowych, za zgodą pracownika lub ubezpieczonego wyrażoną na piśmie, mogą wytaczać powództw a na rzecz 
pracownika lub wnosić odwołania od decyzji organów rentowych, a  także, za zgodą pracownika lub ubezpieczonego 
wyrażoną na piśmie, przystępować do nich w  toczącym się postępowaniu.  
Art. 463. (uchylony)  
Art. 464. § 1. Odrzucenie pozwu nie może nas tąpić z  powodu niedopuszczalności drogi sądowej, gdy do rozpozn a-
nia sprawy właściwy jest inny organ. W  tym przypadku sąd przekaże sprawę temu organowi. Jeżeli jednak organ ten 
uprzednio uznał się za niewłaściwy, sąd rozpozna sprawę.  
§ 2. Wniesienie do sądu  pozwu, przekazanego następnie stosownie do paragrafu poprzedzającego, wywołuje skutki, 
jakie ustawa wiąże z  wytoczeniem powództwa.  
Art. 465. § 1. Pełnomocnikiem pracownika lub ubezpieczonego może być również przedstawiciel związku zawod o-
wego lub inspektor  pracy albo pracownik zakładu pracy, w  którym mocodawca jest lub był zatrudniony, a  ubezpieczonego – 
także przedstawiciel organizacji zrzeszającej emerytów i  rencistów.  
§ 11. Pełnomocnikiem pracodawcy niebędącego osobą prawną lub przedsiębiorcą albo organu  rentowego może być 
również jego pracownik. Pełnomocnikiem wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o  niepełnosprawności może być 
jego członek.  
§ 2. Do odbioru należności zasądzonych na rzecz pracownika lub ubezpieczonego jest wymagane pełnomocnictwo 
szcze gólne, udzielone po powstaniu tytułu egzekucyjnego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 85 – Poz. 1805  
 
 Art. 466. Pracownik lub ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić w  sądzie właśc i-
wym ustnie do protokołu powództwo oraz treść środków odwoławczych i  innych pism procesowych.  
Art. 467. § 1. (uchylony)  
§ 2. (uchylony) 
§ 3. (uchylony) 
§ 31. Stronę wnoszącą pismo wszczynające postępowanie wzywa się do usunięcia jego braków, tylko gdy braki te 
uniemożliwiają przeprowadzenie posiedzenia przygotowawczego z  udziałem strony wnoszącej pismo.  
§ 32. Posiedzenie przygotowawcze służy także usunięciu braków pisma wszczynającego postępowanie w  zakresie 
niezbędnym do nadania sprawie prawidłowego biegu oraz, w  razie potrzeby, ustaleniu przez sąd dowodów do przeprow a-
dzenia z  urzędu, a  także wyja śnieniu innych okoliczności istotnych dla prawidłowego i  szybkiego rozpoznania sprawy.  
§ 4. Jeżeli w  sprawie z  zakresu ubezpieczeń społecznych okaże się, że występują istotne braki w materiale, a  jego 
uzupełnienie w  postępowaniu sądowym byłoby połączone ze  znacznymi trudnościami, przewodniczący może zwrócić 
organowi rentowemu akta sprawy w  celu uzupełnienia materiału sprawy. To samo dotyczy przypadku, w  którym decyzja 
organu rentowego nie zawiera:  
1) podstawy prawnej i  faktycznej;  
2) wskazania sposobu wyliczenia świadczenia.  
Art. 468. (uchylony)  
Art. 469. Sąd uzna zawarcie ugody, cofnięcie pozwu, sprzeciwu lub środka odwoławczego oraz zrzeczenie się lub 
ograniczenie roszczenia za niedopuszczalne także wówczas, gdyby czynność ta naruszała słuszny interes  pracownika lub 
ubezpieczonego.  
Art. 470. Pozwany ma obowiązek zapewnić, by osoba reprezentująca go przy czynnościach sądu była obeznana ze 
stanem faktycznym sprawy i  umocowana do zawarcia ugody.  
Art. 471. Przewodniczący i  sąd są obowiązani podejmować czyn ności tak, by termin posiedzenia, na którym sprawa 
ma zostać rozpoznana, przypadł nie później niż miesiąc od dnia zakończenia posiedzenia przygotowawczego, a  jeżeli go 
nie przeprowadzono – nie później niż sześć miesięcy od dnia złożenia odpowiedzi na pozew . Jeżeli odpowiedź ta była 
dotknięta brakami, termin ten biegnie od dnia usunięcia tych braków, a  jeżeli odpowiedzi nie złożono – od dnia upływu 
terminu do jej złożenia.  
Art. 472. Sąd żąda przedstawienia niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy akt osobowych i innych dokumentów, 
stosując odpowiednio przepis art.  1491. 
Art. 473. § 1. W  sprawach przewidzianych w  niniejszym dziale nie stosuje się przepisów ograniczających dopus z-
czalność dowodu ze świadków i  z przesłuchania stron.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 474. (uchylo ny) 
Art. 475. Jeżeli strona bez usprawiedliwionych powodów nie wykona w  toku postępowania postanowień lub zarz ą-
dzeń, sąd może skazać ją na grzywnę według przepisów o  karach za niestawiennictwo świadka i  odmówić przyznania 
kosztów lub zastosować jeden z  tych środków; nie może jednak nakazać przymusowego sprowadzenia jej do sądu. Gdy 
stroną tą jest jednostka organizacyjna, grzywnie podlega pracownik odpowiedzialny za wykonanie postanowień lub z a-
rządzeń, a  w razie niewyznaczenia takiego pracownika lub niemożno ści jego ustalenia – kierownik tej jednostki.  
Art. 4751. Przepisów art.  466, art.  467, art.  470 i  art. 471 nie stosuje się do skargi kasacyjnej i  postępowania przed 
Sądem Najwyższym wywołanego jej wniesieniem.  
Art. 476. § 1. Przez sprawy z  zakresu prawa pr acy rozumie się sprawy:  
1) o roszczenia ze stosunku pracy lub z  nim związane;  
11) o ustalenie istnienia stosunku pracy, jeżeli łączący strony stosunek prawny, wbrew zawartej między nimi umowie, 
ma cechy stosunku pracy;  
2) o roszczenia z  innych stosunków prawnych, do których z  mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy;  
3) o odszkodowania dochodzone od pracodawcy  na podstawie przepisów o  świadczeniach z  tytułu wypadków przy 
pracy i  chorób zawodowych.  
  
Dziennik  Ustaw  – 86 – Poz. 1805  
 
 § 2. Przez sprawy z  zakresu ubezpieczeń s połecznych rozumie się sprawy, w  których wniesiono odwołanie od dec y-
zji organów rentowych, dotyczących:  
1) ubezpieczeń społecznych;  
2) emerytur i  rent; 
3) (uchylony)  
4) innych świadczeń w  sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;  
5) świadczeń odszkodowawczych przysługujących w  razie wypadku lub choroby pozostających w  związku ze służbą 
wojskową albo służbą w  Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Celno -Skarbowej, Państwowej 
Straży Pożarnej, Biurze Ochrony Rząd u, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa 
Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Cen -
tralnym Biurze Antykorupcyjnym.  
§ 3. Przez sprawy z  zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez 
organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a  także sprawy, w  których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewód z-
kiego zespołu do spraw orzekania o  niepełnosprawności, sprawy o  roszczenia ze stos unków prawnych między członkami 
otwartych funduszy emerytalnych a  tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub 
osobami uposażonymi w  rozumieniu przepisów o  emeryturach kapitałowych a  Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.  
§ 4. Przez organy rentowe rozumie się:  
1) jednostki organizacyjne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określone w  przepisach o  systemie ubezpieczeń społec z-
nych, właściwe do wydawania decyzji w  sprawach świadczeń,  
2) (uchylony)  
3) wojskowe organy emerytalne oraz org any emerytalne resortów spraw wewnętrznych i  sprawiedliwości, a  także inne 
organy wojskowe i  organy resortów spraw wewnętrznych i  sprawiedliwości  
– właściwe do wydawania decyzji w  sprawach, o  których mowa w  § 2, a także Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczeni a 
Społecznego.  
§ 5. Przez użyte w  niniejszym dziale określenie  
1) pracownik – rozumie się również:  
a) członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, osobę świadczącą pracę na podstawie umowy o  pracę nakładczą oraz 
członków rodziny i  spadkobierców pracownika, członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej i  osoby świadczącej 
pracę na podstawie umowy o  pracę nakładczą, a  także inne osoby, którym z  mocy odrębnych przepisów prz y-
sługują roszczenia z  zakresu prawa pracy,  
b) osobę dochodzącą od pracodawcy  odszkodowania l ub ustalenia uprawnień do świadczeń na podstawie przep i-
sów o  świadczeniach z  tytułu wypadków przy pracy i  chorób zawodowych;  
2) ubezpieczony – rozumie się osobę ubiegającą się o:  
a) świadczenie z  ubezpieczeń społecznych albo o  emeryturę lub rentę,  
b) ustal enie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu lub wymiaru składki z  tego tytułu,  
c) świadczenia w  sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,  
d) świadczenie odszkodowawcze przysługujące w  razie wypadku lub c horoby pozostające w  związku ze służbą 
wojskową albo służbą w  Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Celno -Skarbowej, Pa ń-
stwo wej Straży Pożarnej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Agencji Be z-
pieczeńst wa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wo j-
skowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym.  
Rozdział 2  
Postępowanie w  sprawach z  zakresu prawa pracy  
Art. 477. W postępowaniu wszczętym z  powództwa pracownika wezwania do udziału w  sprawie, o  którym mowa 
w art. 194 § 1 i § 3, sąd może dokonać również z  urzędu. Przewodniczący poucza pracownika o  roszczeniach wynikaj ą-
cych z  przytoczonych przez niego faktów.  
  
Dziennik  Ustaw  – 87 – Poz. 1805  
 
 Art. 4771. Jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z  przysługujących mu alternatywnie roszczeń, a  zgłoszone 
roszczenie okaże się nieuzasadnione, sąd może z  urzędu uwzględnić inne roszczenie alternatywne.  
Art. 4771a. W przypadku wystąpienia z  żądaniem zobowiązania pracodawcy do wydania świadectwa pracy, o  którym 
mowa w  art. 971 § 1 ustawy z  dnia 26  czerwca 1974  r. – Kodeks pra cy (Dz.  U. z 2020 r. poz. 1 320 oraz z 2021 r. poz.  1162 ), 
jeżeli okaże się, że pracodawca nie istnieje albo z  innych przyczyn wytoczenie przeciwko niemu powództwa jest niemo ż-
liwe, sąd rozpozna żądanie w  postępowaniu nieprocesowym jako żądanie ustalenia uprawnienia do otrzymania świade c-
twa pracy.  
Art. 4771b. § 1. W  wyroku uwzględniającym żądanie zobowiązania pracodawcy do wydania świadectwa pracy, 
o którym mowa w  art. 971 § 1 ustawy z  dnia 26  czerwca 1974  r. – Kodeks pracy, sąd określa treść świadectwa pracy 
zgodnie z  art. 97 § 2 ustawy z  dnia 26  czerwca 1974  r. – Kodeks pracy i  przepisami wydanymi na podstawie art.  97 § 4 tej 
ustawy. Jeżeli określenie wszystkich faktów wymienionych w  tych przepisach jest niemożliwe, w  wyroku określa się co 
najmniej okres i  rodzaj wykonywanej pracy, wymiar czasu pracy, zajmowane stanowiska oraz tryb rozwiązania albo ok o-
liczności wygaśnięcia stosunku pracy, a  w sytuacji gdy określenie trybu rozwiązania albo  okoliczności wygaśnięcia st o-
sunku pracy również jest niemożliwe – wskazuje się, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło za wypowiedzeniem dok o-
nanym przez pracodawcę.  
§ 2. Prawomocny wyrok zobowiązujący pracodawcę do wydania świadectwa pracy zastępuje to ś wiadectwo.  
§ 3. Przepisy §  1 i 2 stosuje się odpowiednio do żądania sprostowania świadectwa pracy.  
Art. 4772. § 1. Zasądzając należność pracownika w  sprawach z  zakresu prawa pracy, sąd z  urzędu nada wyrokowi 
przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonaln ości w  części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wyn a-
grodzenia pracownika. Przepis art.  334 § 4 i art. 335 § 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio; nie stosuje się przepisu 
art. 335 § 2. 
§ 2. Uznając wypowiedzenie umowy o  pracę za bezskuteczne albo przywracając pracownika do pracy, sąd na 
wniosek pracownika może w  wyroku nałożyć na pracodawcę obowiązek dalszego zatrudnienia pracownika do czasu 
prawomocnego zakończenia postępowania.  
Art. 4773. (uchylony)  
Art. 4774. (uchylony)  
Art. 4775. (uchylony ) 
Art. 4776. § 1. Wyrok sądu pierwszej instancji zasądzający świadczenia na rzecz pracownika lub członków jego 
rodziny, w  stosunku do którego sąd drugiej instancji oddalił apelację  pracodawcy , podlega natychmiastowemu wykonaniu 
także w  części, w  której sąd  nie nadał mu rygoru natychmiastowej wykonalności na podstawie art.  4772. 
§ 2. Przepis §  1 stosuje się również do wyroków sądu drugiej instancji zasądzających świadczenia na rzecz pracow -
nika lub członków jego rodziny.  
§ 3. Sąd drugiej instancji nadaje z  urzędu wyrokowi, o  którym mowa w  § 1 i 2, klauzulę wykonalności w  dniu ogł o-
szenia wyroku i  wyrok zaopatrzony klauzulą wydaje uprawnionemu.  
Art. 4777. Przepisów art.  464, art.  467 § 31 i art. 470–473 nie stosuje się w  sprawach, w  których pracownik jest str o-
ną pozwaną.  
Art. 4777a. Przepisu art.  176 § 2 nie stosuje się w  postępowaniach z  zakresu prawa pracy, w  sprawach, w  których 
podmiot w  restrukturyzacji, o  którym mowa w  art. 2 pkt  44 ustawy z  dnia 10  czerwca 2016  r. o Bankowym Funduszu 
Gwarancyjnym, systemi e gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji, jest pozwanym.  
Rozdział 3  
Postępowanie w  sprawach z  zakresu ubezpieczeń społecznych  
Art. 4778. § 1. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z  zakresu ubezpieczeń społecznych, z  wyjątkiem 
spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych.  
§ 2. Do właściwości sądów rejonowych należą sprawy:  
1) o zasiłek chorobowy, wyrównawczy, opiekuńczy, macierzyński oraz pogrzebowy;  
2) o świadczenie rehabilitacyjne;  
  
Dziennik  Ustaw  – 88 – Poz. 1805  
 
 3) o odszkodowanie z  tytułu wypadku przy pracy rolniczej, wypadku w  drodze do pracy lub z  pracy, wypadku przy 
pracy lub choroby zawodowej, wypadku lub choroby zawodowej pozostającej w  związku z  czynną służbą wojskową 
albo służbą w  Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agenc ji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojsk o-
wego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Straży Marsza ł-
kowskiej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Państwowej Straży Poża rnej 
i Służbie C elno-Skarbowej;  
4) o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.  
5) (uchylony)  
6) (uchylony)  
Art. 4779. § 1. Odwołania od decyzji organów rentowych lub orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania 
o niepełnosprawności wnosi się na pi śmie do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu 
sporządzonego przez ten organ lub zespół, w  terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji lub orzeczenia.  
§ 2. Organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o  niepełno sprawności przekazuje niezwłocznie o d-
wołanie wraz z  aktami sprawy do sądu. Organ ten lub zespół, jeżeli uzna odwołanie w  całości za słuszne, może zmienić 
lub uchylić zaskarżoną decyzję lub orzeczenie. W  tym przypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu . 
§ 21. Jeżeli w  odwołaniu od decyzji organu rentowego wskazano nowe okoliczności dotyczące niezdolności do pracy 
lub niezdolności do samodzielnej egzystencji albo stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, które powstały po 
dniu wydania orzeczenia p rzez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od którego nie wniesiono sprzec i-
wu, lub orzeczenia komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, organ rentowy nie przekazuje odwołania do 
sądu, lecz kieruje do lekarza orzecznika Zakładu Ubezp ieczeń Społecznych do ponownego rozpatrzenia. Organ rentowy 
uchyla decyzję, rozpatruje nowe okoliczności i  wydaje decyzję, od której przysługuje odwołanie do sądu. Przepis ten 
stosuje się także wówczas, gdy nie można ustalić daty powstania wskazanych w  odwołaniu nowych okoliczności.  
§ 3. Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne 
i nastąpiło z  przyczyn niezależnych od odwołującego się.  
§ 31. Sąd odrzuci odwołanie w  sprawie o  świadczenie z  ubezpiecze ń społecznych, do którego prawo jest uzależnione 
od stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji albo stwierdzenia stałego lub dług o-
trwałego uszczerbku na zdrowiu, jeżeli podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie lek arza orzecznika Zakładu 
Ubezpieczeń Społecznych, a  osoba zainteresowana nie wniosła sprzeciwu od tego orzeczenia do komisji lekarskiej Zakł a-
du Ubezpieczeń Społecznych i  odwołanie jest oparte wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia. Jeżeli odwoł a-
nie opiera się także na zarzucie nierozpatrzenia wniesionego po terminie sprzeciwu od tego orzeczenia, a  wniesienie 
sprzeciwu po terminie nastąpiło z  przyczyn niezależnych od osoby zainteresowanej, sąd uchyla decyzję, przekazuje spr a-
wę do ponownego rozpozn ania organowi rentowemu i  umarza postępowanie. W  takim przypadku organ rentowy kieruje 
sprzeciw do rozpatrzenia do komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.  
§ 32. (uchylony)  
§ 33. Przepis §  31 stosuje się odpowiednio w  sprawach o  świadczenia z  ubezpieczenia społecznego rolników.  
§ 4. Jeżeli organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o  niepełnosprawności nie wydał decyzji lub 
orzeczenia w  terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w  sposób przepisany, odwołanie można wnieść 
w każdym czasie po upływie tego terminu.  
§ 5. Ubezpieczony lub osoba odwołująca się od orzeczenia wojewódzkie go zespołu do spraw orzekania o niepełn o-
sprawności może również wnieść odwołanie – z wyłączeniem odwołania, o  którym mowa w  § 4 – do protokołu w  sądzie 
właściwym do rozpoznania sprawy albo w  sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania ubezpieczonego lub osoby odw o-
łującej się od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o  niepełnosprawności.  
§ 6. Sąd, do którego wniesiono odwołanie, niezwłoczni e przekazuje protokół organowi lub zespołowi, który wydał 
zaskarżoną decyzję lub orzeczenie, chyba że sąd ten jest właściwy do jego rozpoznania. W  takim przypadku przewodni -
czący niezwłocznie zażąda akt sprawy i  nada bieg odwołaniu, przesyłając odpis proto kołu organowi lub zespołowi, który 
wydał zaskarżoną decyzję lub orzeczenie.  
Art. 47710. § 1. Odwołanie powinno zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji lub orzeczenia, zwięzłe przytoczenie 
zarzutów oraz wniosków i  ich uzasadnienie oraz podpis ubezpieczonego  albo osoby odwołującej się od orzeczenia woj e-
wódzkiego zespołu do spraw orzekania o  niepełnosprawności, albo przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika ube z-
pieczonego albo osoby odwołującej się od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o  niepełnosprawności.  
  
Dziennik  Ustaw  – 89 – Poz. 1805  
 
 § 2. Jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie, dotychczas nierozpoznane przez organ rentowy, sąd przyjmuje to ż ą-
danie do protokołu i  przekazuje go do rozpoznania organowi rentowemu.  
Art. 47711. § 1. Stronami są ubezpieczony, osoba odwołująca się od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw 
orzekania o  niepełnosprawności, inna osoba, której praw i  obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, organ rentowy, w o-
jewódzki zespół do spraw orzekania o  niepełnosprawności i  zainteresowany.  
§ 2. Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli zainteresowany 
nie bierze udziału w  sprawie, sąd zawiadomi go o  toczącym się postępowaniu. Zainteresowany może przystąpić do spr a-
wy w  ciągu dwóch tygodni od dnia dorę czenia zawiadomienia. Do zainteresowanego przepisu art.  174 § 1 nie stosuje się.  
§ 3. (uchylony)  
Art. 47712. Nie jest dopuszczalne zawarcie ugody, ani poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego.  
Art. 47713. § 1. Zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji lub wojewód zki zespół do spraw orzekania o nie-
pełnosprawności zaskarżonego orzeczenia przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd – przez wydanie decyzji lub orzecz e-
nia uwzględniającego w  całości lub w  części żądanie strony – powoduje umorz enie postępowania w  całości lub w  części. 
Poza tym zmiana lub wykonanie decyzji lub orzeczenia nie ma wpływu na bieg sprawy.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 47714. § 1. Sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.  
§ 2. W przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w  całości lub w  części zaskarżoną decyzję organu rentow e-
go lub zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o  niepełnosprawności i  orzeka co do istoty 
sprawy.  
§ 21. Jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowi ązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniża -
jąca świadczenie, została wydana z  rażącym naruszeniem przepisów o  postępowaniu przed organem rentowym, sąd uchyla  
tę decyzję i  przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.  
§ 3. Jeżel i odwołanie wniesiono w  związku z  niewydaniem decyzji przez organ rentowy lub niewydaniem orzeczenia 
przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o  niepełnosprawności, sąd w  razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje 
organ lub zespół do wydania decyzji lub or zeczenia w  określonym terminie, zawiadamiając o  tym organ nadrzędny, albo 
orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie sąd stwierdza, czy niewydanie decyzji przez organ rentowy nastąpiło z  rażącym 
naruszeniem prawa.  
§ 4. W sprawie o  świadczenie z  ubezpieczeń s połecznych, do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia ni e-
zdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji albo stwierdzenia stałego lub długotrwałego uszczerbku 
na zdrowiu, jeżeli podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie lekarz a orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 
lub orzeczenie komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i  odwołanie od decyzji opiera się wyłącznie na zarz u-
tach dotyczących tego orzeczenia, sąd nie orzeka co do istoty sprawy na podstawie nowych okol iczności dotyczących 
stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji albo stwierdzenia stałego lub długotrw a-
łego uszczerbku na zdrowiu, które powstały po dniu złożenia odwołania od tej decyzji. W  tym przypadku sąd uchyla dec yzję, 
przekazuje sprawę do rozpoznania organowi rentowemu i  umarza postępowanie.  
§ 5. Przepis §  4 stosuje się odpowiednio w  sprawach o  świadczenia z  ubezpieczenia społecznego rolników.  
§ 6. W sprawie, w  której wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkie go zespołu do spraw orzekania o niepe ł-
nosprawności, sąd nie orzeka co do istoty sprawy na podstawie nowych okoliczności dotyczących niepełnosprawności, 
które powstały po dniu wniesienia odwołania od tego orzeczenia. W  tym przypadku sąd uchyla orzeczenie, p rzekazuje 
sprawę do rozpoznania wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o  niepełnosprawności i  umarza postępowanie.  
Art. 47714a. Sąd drugiej instancji uchylając wyrok i  poprzedzającą go decyzję organu rentowego może sprawę prz e-
kazać do ponownego rozpozn ania bezpośrednio organowi rentowemu.  
Art. 47715. (uchylony)  
Art. 47716. (uchylony)  
DZIAŁ IV  
Postępowanie w  sprawach o  naruszenie posiadania  
Art. 478. W sprawach o  naruszenie posiadania sąd bada jedynie ostatni stan posiada nia i  fakt jego naruszenia, 
nie rozpoznając samego prawa ani dobrej wiary pozwanego.  
Art. 479. W sprawach o  naruszenie posiadania powództwo wzajemne nie jest dopuszczalne.  
  
Dziennik  Ustaw  – 90 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ IV a 
Postępowanie w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów oraz  w sprawie praktyk 
nieuczciwie  wykorzystuj ących przewagę kontraktową  
Rozdział 1  
(zawierający art.  4791–47927 – uchylony)  
(Rozdział 2  – uchylony)  
Art. 47928. § 1. Sąd Okręgowy w  Warszawie – sąd ochrony konkurencji i  konsumentów jest właściwy w  sprawach:  
1) odwołań od decyzji Prezesa Urzę du Ochrony Konkurencji i  Konsumentów, zwanego w  przepisach niniejszego ro z-
działu „Prezesem Urzędu”;  
2) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w  postępowaniach prowadzonych na podstawie przep i-
sów o  ochronie konkurencji i  konsumentów lub prze pisów odrębnych;  
2a) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w  sprawie rozpatrzenia sprzeciwu, o  którym mowa 
w art. 59 ustawy z  dnia 6  marca 2018  r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.  U. z 2021 r. poz.  162); 
3) zażaleń na postanowienia wydawane pr zez Prezesa Urzędu w  postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym na 
podstawie przepisów ustawy o  ochronie konkurencji i  konsumentów;  
4) zażaleń na postanowienia wydawane w  postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w  celu wykonania obowiązków 
wynikających z  decyz ji i postanowień wydawanych przez Prezesa Urzędu;  
5) zażaleń, o  których mowa w  art. 105m i  w art. 105p ustawy z  dnia 16  lutego 2 007 r. o ochronie konkurencji i kon-
sumentów (Dz.  U. z 2021 r. poz.  275); 
6) zażaleń, o których mowa w art. 22 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzyst y-
waniu  przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spo żywczymi (Dz. U. z 2020 r. poz. 1213 ). 
§ 2. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego pośrednictwem do sądu ochrony konkurencji i kon-
sumentów w  terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.  
§ 3. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma procesow e-
go oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji, przytoczenie zarzut ów, zwięzłe ich uzasadnienie, wskazanie dowodów, 
a także zawierać wniosek o  uchylenie lub zmianę decyzji w  całości lub w  części.  
Art. 47929. § 1. Stroną postępowania przed sądem ochrony konkurencji i  konsumentów jest Prezes Urzędu oraz 
podmiot będący stroną w  postępowaniu przed Prezesem Urzędu, a  także wnoszący zażalenie.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu Ochrony Konkurencji i  Konsumentów.  
Art. 47929a. (uchylony)  
Art. 47930. § 1. W przypadku wniesienia odwołan ia od decyzji Prezesa Ur zędu, sąd ochrony konkurencji i  kon-
sumen tów może na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia 
sprawy.  
§ 2. W przypadku zawieszenia postępowania, o  którym mowa w  art. 47930b, sąd ochrony konkurencji i konsumentów 
wstrzymuje wykonanie decyzji do czasu wydania przez Prezesa Urzędu decyzji albo wykonania lub podjęcia innej czynności 
stosownie do okoliczności sprawy na podstawie zatwierdzonej przez sąd ugody w  sprawie odwołania do sąd u ochrony 
konkurencji i  konsumentów albo uprawomocnienia się postanowienia o  odmowie zatwierdzenia ugody w  sprawie odw o-
łania do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów albo podjęcia postępowania na wniosek strony.  
Art. 47930a. § 1. W  sprawach, o  których mowa w  art. 47928 § 1 pkt 1, strony mogą zawrzeć ugodę w przedmiocie przyj ę-
cia ustaleń co do sposobu jej załatwienia (ugoda w  sprawie odwołani a do sądu ochrony konkurencji i konsumentów).  
§ 2. Ugoda w  sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i  konsume ntów zawiera:  
1) czas i  miejsce jej sporządzenia;  
2) imię i  nazwisko (nazwę) lub oznaczenie stron, a  także ich adresy;  
  
Dziennik  Ustaw  – 91 – Poz. 1805  
 
 3) dokonane przez strony ustalenia co do sposobu załatwienia sprawy;  
4) podpisy stron.  
§ 3. W razie ustalenia w  ugodzie w  sprawie odwołan ia do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów zasadności 
uwzględnienia odwołania od decyzji stwierdzającej naruszenie zakazów określonych w  art. 6 ust. 1 pkt 1–6 ustawy z  dnia 
16 lutego 2007  r. o ochronie konkurencji i  konsumentów lub w  art. 101 ust. 1 lit. a–e Traktatu o funkcjonowaniu Unii 
Europejskiej, poprzez jej uchylenie w  części dotyczącej przedsiębiorcy albo zmianę w  taki sposób, że na przedsiębiorcę 
nie jest nakładana kara pieniężna, Prezes Urzędu z  urzędu uchyla tę decyzję również w  części dotycząc ej osoby zarządz a-
jącej, o  której mowa w  art. 6a tej ustawy, która dopuściła do naruszenia zakazów przez tego przedsiębiorcę.  
Art. 47930b. § 1. Sąd ochrony konkurencji i  konsumentów zawiesza postępowanie, na zgodny wniosek stron 
zamierzających zawrzeć ugodę  w sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów, na okres do trzech 
miesięcy. Na zgodny wniosek stron lub z  innych ważnych powodów okres zawieszenia może zostać przedłużony, jeżeli 
będzie to sprzyjać załatwieniu sprawy w  drodze ugody w  spraw ie odwołani a do sądu ochrony konkurencji i konsumen tów. 
§ 2. Jeżeli mimo upływu okresu, na który zawieszono postępowanie, nie zawarto ugody w  sprawie odwołania do 
sądu ochrony konkurencji i  konsumentów, sąd ochrony konkurencji i  konsumentów postanowi podj ąć postępowanie 
z urzędu. Przed upływem okresu, na który zawieszono postępowanie, sąd ochrony konkurencji i  konsumentów postanowi 
podjąć postępowanie:  
1) jeżeli zawarto ugodę w  sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów albo  
2) na wniosek strony.  
Art. 47930c. § 1. Jeżeli zawarto ugodę w  sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów strona ni e-
zwłocznie przekazuje ją do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów, który niezwłocznie przeprowadza postępowanie 
w przedmiocie jej zatwier dzenia.  
§ 2. Na podstawie zatwierdzonej ugody w  sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów Prezes 
Urzędu uchyla lub zmienia zaskarżoną decyzję albo wykonuje lub podejmuje inną czynność stosownie do okoliczności 
sprawy w  zakresie swojej wła ściwości i  kompetencji.  
§ 3. Sąd ochrony konkurencji i  konsumentów odmawia zatwierdzenia ugody w  sprawie odwołania do sądu ochrony 
konkurencji i  konsumentów, w  całości albo w  części, jeżeli jest ona sprzeczna z  prawem lub zasadami współżycia sp o-
łecznego al bo zmierza do obejścia prawa, a  także gdy jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności.  
§ 4. Do decyzji Prezesa Urzędu lub do innej czynności stosownej do  okoliczności sprawy w  zakresie, w  jakim stanow i 
ona realizację zatwierdzonej ugody w  sprawie odwołania  do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów, stosuje się od -
powiednio przepisy o  prawomocnej decyzji.  
Art. 47930d. § 1. Jeżeli ugoda w  sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów została zatwier -
dzona, sąd ochrony konkurencji i  konsumentów umarza postępowanie w  zakresie objętym ugodą.  
§ 2. Jeżeli zatwierdzona ugoda w  sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów dotyczy części z a-
skarżonej decyzji, sąd ochrony konkurencji i  konsumentów w  pozostałym zakresie stosuje przepis art.  47931a. 
Art. 47930e. § 1. Koszty postępowania, w  którym zatwierdzono ugodę w  sprawie odwołania do sądu ochrony konk u-
rencji i  konsumentów, znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.  
§ 2. Jeżeli zatwierdzona ugoda przed sądem ochrony konkure ncji i  konsumentów dotyczy części zaskarżonej decyzji, 
o kosztach postępowania w  pozostałym zakresie rozstrzyga się na podstawie przepisów tytułu V działu I.  
Art. 47930f. W postępowaniu apelacyjnym przepisy art.  47930 § 2 i art. 47930a–47930e stosuje się o dpowiednio.  
Art. 47931. (utracił moc)18) 
Art. 47931a. § 1. Sąd ochrony konkurencji i  konsumentów oddala odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu, jeżeli nie ma 
podstaw do jego uwzględnienia.  
                                                           
18) Z dniem 30  listopada 2003  r. na podstawie pkt  I 1 a oraz pkt  II wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 12  czerwca 2002  r. 
sygn.  akt P. 13/01 (Dz.  U. poz.  764).  
  
Dziennik  Ustaw  – 92 – Poz. 1805  
 
 § 2. Sąd ochrony konkurencji i  konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po upływie terminu do jego wniesienia, 
niedopuszczalne z  innych przyczyn, a  także wtedy, gdy nie uzupełniono w  wyznaczonym terminie braków odwołania.  
§ 3. W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i  konsumentów zaskarżoną decyzję albo uchyla , 
albo zmienia w  całości lub w  części i  orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie sąd stwierdza, czy zaskarżona decyzja 
została wydana bez podstawy prawnej albo z  rażącym naruszeniem prawa. 
§ 4. W razie uwzględnienia odwołania od decyzji stwierdzającej naru szenie zakazów określonych w  art. 6 ust.  1 
pkt 1–6 ustawy z  dnia 16  lutego 2007  r. o ochronie konkurencji i  konsumentów lub w  art. 101 ust.  1 lit.  a–e Traktatu 
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, poprzez jej uchylenie w  części dotyczącej przedsiębiorcy alb o zmianę w  taki sposób, 
że na przedsiębiorcę nie jest nakładana kara pieniężna, sąd ochrony konkurencji i  konsumentów z  urzędu uchyla tę dec y-
zję również w  części dotyczącej osoby zarządzającej, o  której mowa w  art. 6a tej ustawy, która dopuściła do narusze nia 
zakazów przez tego przedsiębiorcę.  
§ 5. W postępowaniu apelacyjnym i  kasacyjnym przepis §  4 stosuje się odpowiednio.  
Art. 47932. § 1. Zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu wnosi się do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów 
w terminie tygodnia od d nia doręczenia tego postanowienia.  
§ 2. Przepisy art.  47928 § 2 i § 3 oraz art.  47930 i art. 47931a stosuje się odpowiednio do zażaleń na postanowienia Pr e-
zesa Urzędu.  
Art. 47933. § 1. W  postępowaniu przed sądem ochrony konkurencji i  konsumentów chroni się  tajemnicę przedsi ę-
biorstwa oraz inne tajemnice podlegające ochronie na podstawie odrębnych przepisów.  
§ 2. Sąd ochrony konkurencji i  konsumentów może, w  drodze postanowienia, ujawnić stronie postępowania sądowego 
informacje chronione w  postępowaniu przed Prezesem Urzędu jako tajemnica przedsiębiorstwa drugiej strony tylko wtedy, 
gdy: 
1) zmieniły się istotnie okoliczności będące podstawą wydania przez Prezesa Urzędu postanowienia ograniczającego 
prawo wglądu do materiału dowodowego załączonego przez strony do akt sprawy;  
2) strona, której tajemnica przedsiębiorstwa jest chroniona, wyraziła zgodę.  
§ 2a. Dokumenty, o  których mowa w  art. 70 ust.  4 ustawy z  dnia 16  lutego 2 007 r. o ochronie konkurencji i kon-
sumentów, mogą być kopiowane przez strony i  innych uczestników postępowania jedynie, w  przypadku gdy przedsiębiorca  
lub osoba zarządzająca, o  których mowa w  tym przepisie, wyrażą na to pisemną zgodę. Bez pisemnej zgody przedsiębio r-
cy lub osoby zarządzającej można sporządzać jedynie odręczne notatki z  tych dokumentów, po uprzednim zobowiązaniu się,  
że informacje uzyskane w  ten sposób będą wykorzystywane jedynie na potrzeby postępowania toczącego się w  sprawie.  
§ 2b. Kopie dokumentów, o  których mowa w  art. 70 ust.  4 ustawy z  dnia 16  lutego 2007  r. o ochronie konkurencji 
i konsumentów, sporządzone bez pisemnej zgody przedsiębiorcy lub osoby zarządzającej lub informacje uzyskane dzięki 
dostępowi do tych dokumentów nie mogą być wykorzystane jako dowód w  postępowaniu prowadzonym przed sądem 
w innej sprawie.  
§ 3. Sąd na wniosek strony lub z  urzędu może, w  drodze postanowienia, w  niezbędnym zakresie ograniczyć pozost a-
łym stronom prawo wglądu do materiału dowodowego załączonego przez strony do akt sprawy w  toku postępowania  
sądowego, jeżeli udostępnienie tego materia łu groziłoby ujawnieniem tajemnicy przedsiębiorstwa lub innych tajemnic 
podlegających ochronie na podstawie odrębnych przepisów.  
§ 4. Ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowego, o  którym mowa w  § 3, nie dotyczy Prezesa Urzędu.  
§ 5. Na postanowienie,  o którym mowa w  § 2 i 3, nie przysługuje zażalenie.  
§ 6. W przypadku wystąpienia przez inny sąd cywilny do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów, w  związku 
z prowadzonym postępowaniem, o  udostępnienie dokumentów, o  których mowa w  art. 70 ust.  4 ustawy z  dnia 16  lutego 
2007  r. o ochronie konkurencji i  konsumentów, dokumenty te są udostępniane jedynie za pisemną zgodą przedsiębiorcy 
lub osoby zarządzającej, o  których mowa w  tym przepisie.  
Art. 47934. (utracił moc)19) 
Art. 47935. § 1. (uchylony)  
§ 2. Skarga k asacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.  
                                                           
19) Z dniem 25  czerwca 2002  r. na podstawie pkt  I 2 b wyroku Trybunału Konstytucyjnego, o  którym  mowa w  odnośniku 18. 
  
Dziennik  Ustaw  – 93 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ IV b 
(zawierający art.  47936–47944 – uchylony)  
Art. 47945.20) § 1. Odpis prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo sąd przesyła Prezesowi Urz ędu 
Ochrony Konkurencji i  Konsumentów.  
§ 2. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i  Konsumentów prowadzi, na podstawie wyroków, o  których mowa w  § 1, 
rejestr postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone.  
§ 3. Rejestr, o  którym mowa w  § 2, jest jawny.  
§ 4. Rada Ministrów określi, w  drodze rozporządzenia, wzór rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za 
niedozwolone.  
Art. 47945. (uchylony)21) 
DZIAŁ IV c 
Postępowanie w  sprawach z  zakresu regulacji energetyki  
Art. 47946. Sąd Okręgowy w  Warszawie – sąd ochron y konkurencji i  konsumentów jest właściwy w  sprawach:  
1) odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, zwanego w  przepisach niniejszego rozdziału „Prezesem 
Urzędu”;  
2) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w  postępowaniach prowadzonych na podstawie przep i-
sów ustawy z  dnia 10  kwietnia 1997  r. – Prawo energetyczne (Dz.  U. z 2021 r. poz. 716, 868 , 1093 , 1505  i 1642 ) lub 
przepisów odrębnych.  
Art. 47947. § 1. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego pośrednictwem do sądu ochrony konkure n-
cji i konsumentów w  terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji.  
§ 2. Sąd ochrony konkurencji i  konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po upływie terminu do jego wniesienia, 
niedopuszczalne z  innych przyczyn, a  także wtedy, gdy  nie uzupełniono w  wyznaczonym terminie braków odwołania.  
Art. 47948. § 1. Prezes Urzędu przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z  aktami sprawy do sądu.  
§ 2. Jeżeli Prezes Urzędu uzna odwołanie za słuszne, może – nie przekazując akt sądowi – uchylić albo z mienić swoją  
decyzję w  całości lub w  części, o  czym bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając jej nową decyzję, od której stronie 
służy odwołanie.  
Art. 47949. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma pr o-
cesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji i  wartości przedmiotu sporu, przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich 
uzasadnienie, wskazanie dowodów, a  także zawierać wniosek o  uchylenie albo zmianę decyzji w  całości lub w  części.  
Art. 47950. § 1. W  sprawa ch z zakresu regulacji energetyki stronami są także Prezes Urzędu i  zainteresowany.  
§ 2. Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia procesu. Jeżeli zainteresowany 
nie został wezwany do udziału w  sprawie, sąd ochrony konku rencji i  konsumentów wezwie go na wniosek strony albo 
z urzędu.  
Art. 47951. Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu Regulacji Energetyki.  
Art. 47952. W przypadku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony konkurencji i kons umentów 
może na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy.  
Art. 47952a. § 1. W  sprawach, o  których mowa w  art. 47946 pkt 1, strony mogą zawrzeć ugodę w  sprawie odwołania 
do sądu ochrony konkurencji  i konsumentów.  
§ 2. W sprawach, o  których mowa w  art. 47946 pkt 1, stosuje się odpowiednio przepisy art.  47930 § 2 i art. 47930a–47930f. 
                                                           
20) W tym brzmieniu obowiązuje do dnia, o którym mowa w odnośniku  21. 
21) Z dniem 18 kwietnia 2026 r. na podstawie art. 12 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i k on-
sumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1634).  
  
Dziennik  Ustaw  – 94 – Poz. 1805  
 
 Art. 47953. § 1. Sąd ochrony konkurencji i  konsumentów oddala odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu, jeżeli nie ma 
podstaw do jego uwzględnienia.  
§ 2. W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i  konsumentów zaskarżoną decyzję albo uchyla, 
albo zmienia w  całości lub w  części i  orzeka co do istoty sprawy.  
Art. 47954. (uchylony)  
Art. 47955. Przepisy art.  47932 § 1 i art. 47947–47954 stosuje się odpowiednio do zażaleń na postanowienia Prezesa 
Urzędu.  
Art. 47956. § 1. (uchylony)  
§ 2. Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.  
DZIAŁ IV d 
Postępowanie w  sprawach z  zakresu regulacji telekomunikacji i  poczty  
Art. 47957. Sąd Okręgowy w  Warszawie – sąd ochrony konkurencji i  konsumentów jest właściwy w  sprawach:  
1) odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, zwanego w  przepisac h niniejszego rozdziału „Pr e-
zesem Urzędu”;  
2) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w  postępowaniach prowadzonych na podstawie przep i-
sów ustawy z  dnia 16  lipca 2004  r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz.  U. z  2021 r. poz. 576), ustawy z  dnia 
23 listopada 2012  r. – Prawo pocztowe lub przepisów odrębnych.  
Art. 47958. § 1. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego pośrednictwem do sądu ochrony konkure n-
cji i konsumentów w  terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji.  
§ 2. Sąd ochro ny konkurencji i  konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po upływie terminu do jego wniesienia, 
niedopuszczalne z  innych przyczyn, a  także wtedy, gdy nie uzupełniono w  wyznaczonym terminie braków odwołania.  
Art. 47959. § 1. Prezes Urzędu przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z  aktami sprawy do sądu.  
§ 2. Jeżeli Prezes Urzędu uzna odwołanie za słuszne, może – nie przekazując akt sądowi – uchylić albo zmienić swoją  
decyzję w  całości lub w  części, o  czym bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając jej nową decyzję, od której stronie 
służy odwołanie.  
Art. 47960. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma pr o-
cesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji i  wartości przedmiotu sporu, przytoczenie zarzu tów, zwięzłe ich 
uzasadnienie, wskazanie dowodów, a  także zawierać wniosek o  uchylenie albo zmianę decyzji w  całości lub w  części.  
Art. 47961. § 1. W  sprawach z  zakresu regulacji telekomunikacji i  poczty stronami są także Prezes Urzędu i zainter e-
sowany.  
§ 2. Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia procesu oraz ten, kto uczestn i-
czył w  postępowaniu przed Prezesem Urzędu na prawach strony. Jeżeli zainteresowany nie został wezwany do udziału 
w sprawie, sąd ochrony konkurenc ji i konsumentów wezwie go na wniosek strony albo z  urzędu.  
Art. 47962. Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu Komunikacji Elektronicznej.  
Art. 47963. W przypadku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony konkurencji i ko nsumentów 
może na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać do czasu rozstrzygnięcia sprawy wykonanie decyzji, jeżeli 
zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.  
Art. 47963a. § 1. W  spraw ach, o  których mowa w  art. 47957 pkt 1, strony mogą zawrzeć ugodę w  sprawie odwołania 
do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów.  
§ 2. W sprawach, o  których mowa w  art. 47957 pkt 1, stosuje się odpowiednio przepisy art.  47930 § 2 i art. 47930a–47930f. 
Art. 47964. § 1. Sąd ochrony konkurencji i  konsumentów oddala odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu, jeżeli nie ma 
podstaw do jego uwzględnienia.  
§ 2. W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i  konsumentów zaskarżoną decyzję albo uchyla, 
albo zmienia w  całości lub w  części i  orzeka co do istoty sprawy.  
Art. 47965. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 95 – Poz. 1805  
 
 Art. 47966. Przepisy art.  47932 § 1 i art. 47958–47965 stosuje się odpowiednio do zażaleń na postanowienia Prezesa 
Urzędu.  
Art. 47966a. W postępowaniu w  sprawach z  zakresu  regulacji telekomunikacji i  poczty przepisy art.  47933 stosuje się 
odpowiednio.  
Art. 47967. § 1. (uchylony)  
§ 2. Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.  
DZIAŁ IV e 
Postępowanie w sprawach z  zakresu regulacji transportu kolejowego  
Art. 47968. Sąd Okręgowy w  Warszawie – sąd ochrony konkurencji i  konsumentów jest właściwy w  sprawach:  
1) odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, zwanego w  przepisach niniejszego rozdzia łu „Prezesem 
Urzędu”;  
2) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w  postępowaniach prowadzonych na podstawie przep i-
sów ustawy z  dnia 27  czerwca 1997  r. o transporcie kolejowym (Dz.  U. poz.  591, z  późn. zm.22))23) lub przepisów odrę b-
nych.  
Art. 47969. § 1. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego pośrednictwem do sądu ochrony konkure n-
cji i konsumentów w  terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji.  
§ 2. Sąd ochrony konkurencji i  konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po u pływie terminu do jego wniesienia, 
niedopuszczalne z  innych przyczyn, a  także wtedy, gdy nie uzupełniono w  wyznaczonym terminie braków odwołania.  
Art. 47970. § 1. Prezes Urzędu przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z  aktami sprawy do sądu.  
§ 2. Jeżeli Pre zes Urzędu uzna odwołanie za słuszne, może – nie przekazując akt sądowi – uchylić albo zmienić swoją  
decyzję w  całości lub w  części, o  czym bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając jej nową decyzję, od której stronie 
służy odwołanie.  
Art. 47971. Odwołan ie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma pr o-
cesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji i  wartości przedmiotu sporu, przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich 
uzasadnienie, wskazanie dowodów, a  także zawierać w niosek o  uchylenie albo zmianę decyzji w  całości lub w  części.  
Art. 47972. § 1. W  sprawach z  zakresu regulacji transportu kolejowego st ronami są także Prezes Urzędu i zainter e-
sowany.  
§ 2. Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstr zygnięcia procesu. Jeżeli zainteresowany 
nie został wezwany do udziału w  sprawie, sąd ochrony konkurencji i  konsumentów wezwie go na wniosek strony albo 
z urzędu.  
Art. 47973. Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu Transportu Kolejowego.  
Art. 47974. W przypadku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony konkurencji i konsumentów 
może na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy.  
Art. 47974a. § 1. W  sprawach, o  któryc h mowa w  art. 47968 pkt 1, strony mogą zawrzeć ugodę w  sprawie odwołania 
do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów.  
§ 2. W sprawach, o  których mowa w  art. 47968 pkt 1, stosuje się odpowiednio przepisy art.  47930 § 2 i art. 47930a–47930e. 
Art. 47975. § 1. Sąd ochrony konkurencji i  konsumentów oddala odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu, jeżeli nie ma 
podstaw do jego uwzględnienia.  
§ 2. W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i  konsumentów zaskarżoną decyzję albo uchyla, 
albo zmienia w  całośc i lub w  części i  orzeka co do istoty sprawy.  
Art. 47976. (uchylony)  
                                                           
22) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone  w Dz. U. z 1998  r. poz.  668, z  1999  r. poz.  934, z  2000  r. poz.  948, 1268 i  1314 oraz  
z 2001  r. poz.  1800.  
23) Ustawa utraciła moc z  dniem 1  czerwca 2003  r. na podstawie art.  76 ust.  1 ustawy z  dnia 28  marca 2003  r. o transporcie kolejowym 
(Dz. U. poz.  789), która weszła w  życie z  dniem 1 czerwca  2003 r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 96 – Poz. 1805  
 
 Art. 47977. Przepisy art.  47932 § 1 i art. 47969–47975 stosuje się odpowiednio do zażaleń na postanowienia Prezesa 
Urzędu.  
Art. 47977a. W postępowaniach w sprawach z zakresu regulacji tran sportu kolejowego stosuje się przepisy art.  47933 
§ 1, 2 oraz 3 –5. 
Art. 47978. § 1. (uchylony)  
§ 2. Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.  
DZIAŁ IV f 
Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji rynku wodno -kanalizacyjnego  
Art. 47979. Sąd Okręgowy w Warszawie – sąd ochrony konkurencji i konsumentów jest właściwy w sprawach:  
1) odwołań od decyzji, o których mowa w art. 27e ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 200 1 r. o zbiorowym zaopatr zeniu 
w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2020 r. poz. 2 028), organu  regulacyjnego, o którym mowa 
w art. 27a ust. 1 tej ustawy, zwanego w przepisach niniejszego działu „organem regulacyjnym”;  
2) zażaleń na postanowienia organu regulacyjnego,  o których mowa w art. 27e ust. 3 ustawy, o której mowa w  pkt 1.  
Art. 47980. § 1. Odwołanie od decyzji organu regulacyjnego wnosi się, za jego pośrednictwem, do sądu ochrony  
konkurencji i konsumentów w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.  
§ 2. Sąd o chrony konkurencji i konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po upływie terminu do jego wniesienia,  
niedopuszczalne z innych przyczyn, a także wtedy, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków odwołania.  
Art. 47981. § 1. Organ regulacyjny niezwłoczn ie przekazuje odwołanie wraz z aktami sprawy do sądu.  
§ 2. Jeżeli organ regulacyjny uwzględni odwołanie w całości, może – nie przekazując akt sądowi – wydać nową  
decyzję, w której uchyla lub zmienia swoją decyzję, o czym bezzwłocznie powiadamia stronę, prz esyłając jej nową  
decyzję, od której stronie służy odwołanie.  
Art. 47982. Odwołanie od decyzji organu regulacyjnego powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla  
pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji i wartości przedmiotu sporu,  przytoczenie zarzutów,  
zwięzłe ich uzasadnienie, wskazanie dowodów, a także wniosek o uchylenie albo zmianę decyzji w całości lub  w części.  
Art. 47983. W sprawach z zakresu regulacji rynku wodno -kanalizacyjnego stronami są także organ regulacyjny  oraz 
podmioty będące stroną w postępowaniu przed tym organem.  
Art. 47984. Pełnomocnikiem organu regulacyjnego może być pracownik Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej  
Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie lub pracownik regionalnego zarządu gospodarki wodn ej Państw o-
wego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.  
Art. 47985. W razie wniesienia odwołania od decyzji organu regulacyjnego sąd ochrony konkurencji i konsumentów  
może na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozstrzyg nięcia  sprawy. Post a-
nowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.  
Art. 47985a. § 1. W  sprawach, o  których mowa w  art. 47979 pkt 1, strony mogą zawrzeć ugodę w  sprawie odwołania 
do sądu ochrony konkurencji i  konsumentów.  
§ 2. W sprawach, o  których mowa  w art. 47979 pkt 1, stosuje się odpowiednio przepisy art.  47930 § 2 i art. 47930a–47930f. 
Art. 47986. § 1. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów oddala odwołanie od decyzji organu regulacyjnego,  jeżeli 
nie ma podstaw do jego uwzględnienia.  
§ 2. W razie uwzględnienia odwołania sąd ochrony konkurencji i konsumentów uchyla albo zmienia w całości  lub 
w części zaskarżoną decyzję i orzeka co do istoty sprawy.  
Art. 47987. § 1. Zażalenie na postanowienie organu regulacyjnego wnosi się do sądu ochrony konkurencji  i kon-
sumentów w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego postanowienia.  
§ 2. Przepisy art. 47931a § 4 i 5 i art. 47980–47986 stosuje się odpowiednio do zażaleń na postanowienia organu  regu-
lacyjnego.  
Art. 47988. Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej i nstancji przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu 
zaskarżenia.  
  
Dziennik  Ustaw  – 97 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ IV g 
Postępowanie w  sprawach własności intelektualnej  
Rozdział 1  
Przepisy ogólne  
Art. 47989. § 1. Przepisy niniejszego działu stosuje się w  sprawach o  ochronę praw autorskich i pokrewnych, 
o ochronę praw własności przemysłowej oraz o  ochronę innych praw na  dobrach niematerialnych (sprawy własności int e-
lektualnej).  
§ 2. Sprawami własności intelektualnej w  rozumieniu niniejszego działu są także sprawy o:  
1) zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji;  
2) ochronę dóbr osobistych w  zakresie, w  jakim dotyczy ona wykorzystania dobra osobistego w  celu indywidualizacji, 
reklamy lub promocji przedsiębiorcy, towarów lub usług;  
3) ochronę dóbr osobistych w  związku z  działaln ością naukową lub wynalazczą.  
Art. 47990. § 1. Sprawy własności intelektualnej należą do właściwości sądów okręgowych.  
§ 2. Sąd Okręgowy w  Warszawie jest wyłącznie właściwy w  sprawach własności intelektualnej dotyczących pr o-
gramów komputerowych, wynalazków , wzorów użytkowych, topografii układów scalonych, odmian roślin oraz tajemnic 
przedsiębiorstwa o  charakterze technicznym.  
Art. 47991. W sprawach rozpoznawanych według przepisów niniejszego działu przepisy o  innych postępowaniach 
odrębnych stosuje się w  zakresie, w  którym nie są one sprzeczne z  przepisami niniejszego działu.  
Art. 47992. § 1. Sąd właściwy w  sprawie własności intelektualnej nie jest związany postanowieniem o przekazaniu 
sprawy. Sąd ten w  razie stwierdzenia swojej niewłaściwości przekaże spraw ę innemu sądowi, nie wyłączając sądu przek a-
zującego.  
§ 2. Postanowienie o  przekazaniu sprawy może zapaść nie później niż w  terminie dwóch tygodni od dnia wpływu 
przekazanej sprawy do sądu właściwego w  sprawie własności intelektualnej.  
§ 3. Sąd, któremu spr awa zostanie przekazana, jest związany postanowieniem sądu właściwego w  sprawie włas ności 
intelektualnej.  
Art. 47993. Jeżeli w  sprawie o  naruszenie sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe, 
nader utrudnione lub oczywiście niecelo we, może w  wyroku zasądzić odpowiednią sumę  według swojej oceny opartej 
na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.  
Art. 47994. Ilekroć w  przepisach niniejszego działu jest mowa o  naruszeniu, należy przez to rozumieć także zagroż e-
nie tym naruszeniem.  
Art. 47995. Stosując środki przewidziane w  art. 47997, art.  479109 lub art.  479113 § 1, sąd uwzględni interesy stron 
w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a  obowiązanego lub pozwanego nie obciążać 
ponad potrzebę, mając na uwadz e obciążenia obowiązanego lub pozwanego, jakie wynikałyby z zastosowanych środków, 
oraz ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa.  
Rozdział 2  
Zabezpieczenie środka dowodowego  
Art. 47996. Przepisy dotyczące obowiązanego stosuje się do osoby, w  tym również pozwaneg o, w której władaniu 
znajduje się środek dowodowy lub która może umożliwić jego zabezpieczenie.  
Art. 47997. § 1. Sąd może udzielić zabezpieczenia środka dowodowego przed wszczęciem postępowania lub w  jego 
toku aż do zamknięcia rozprawy w  pierwszej instancji.  
§ 2. Wniosek o  zabezpieczenie środka dowodowego sąd rozpoznaje bezzwłocznie, nie później jednak niż w terminie 
tygodnia od dnia jego wpływu.  
Art. 47998. § 1. Sąd udziela zabezpieczenia środka dowodowego na wniosek uprawnionego, który uprawdopodo bnił 
roszczenie, jak również interes prawny w  zabezpieczeniu.  
§ 2. Interes prawny w  zabezpieczeniu środka dowodowego istnieje, gdy brak żądanego zabezpieczenia uniemożliwia 
lub poważnie utrudnia przytoczenie lub udowodnienie istotnych faktów, jak również, gdy zachodzi ryzyko zniszczenia 
środka dowodowego lub opóźnienie w  uzyskaniu środka dowodowego może uniemożliwić lub poważnie utrudnić osiąg -
nięcie celu postępowania dowodowego, lub gdy z  innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rz eczy.  
  
Dziennik  Ustaw  – 98 – Poz. 1805  
 
 Art. 47999. Wniosek o  zabezpieczenie środka dowodowego powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma  
procesowego, a  ponadto zawierać:  
1) określenie środka dowodowego i  sposobu jego zabezpieczenia;  
2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek;  
3) zwięzłe przedstawienie przedmiotu sprawy, gdy wniosek jest składany przed złożeniem pozwu.  
Art. 479100. § 1. Sąd wydaje postanowienie w  przedmiocie zabezpieczenia środka dowodowego na posiedzeniu ni e-
jawnym.  
§ 2. W postanowieniu o zabezpieczeniu środka dowodowego sąd określa zakres wglądu uprawnionego do zabezpi e-
czonego środka dowodowego oraz szczegółowe zasady korzystania i  zapoznawania się z  nim. Sąd może ograniczyć lub 
wyłączyć kopiowanie środka dowodowego lub jego utrwalanie w  inny sposób. Uprawniony uzyskuje dostęp do środka 
dowodowego wraz z  uprawomocnieniem się postanowienia.  
§ 3. Postanowienie o  zabezpieczeniu środka dowodowego sąd doręcza uprawnionemu. Podmiot wykonujący post a-
nowienie równocześnie z  przystąpieniem do wykon ania postanowienia dokonuje jego doręczenia obowiązanemu oraz 
pozwanemu. Sąd poucza obowiązanego, pozwanego oraz biegłego o  ochronie tajemnicy przedsiębiorstwa.  
§ 4. Na postanowienie w  przedmiocie zabezpieczenia środka dowodowego przysługuje zażalenie do s ądu drugiej 
instancji.  
§ 5. Zażalenie w  przedmiocie zabezpieczenia środka dowodowego sąd rozpoznaje bezzwłocznie, nie później jednak 
niż w  terminie miesiąca od dnia jego wpływu.  
§ 6. Zażalenie obowiązanego lub pozwanego w  zakresie, w  jakim powołuje się na ochronę tajemnicy przedsiębio r-
stwa, sąd rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym. Od uznania sądu zależy, czy na posiedzeniu wysłucha uprawnionego lub 
obowiązanego.  
§ 7. Uwzględniając zażalenie obowiązanego lub pozwanego powołującego się na ochronę tajemnicy pr zedsiębio r-
stwa, sąd określa odrębne względem oznaczonych na podstawie §  2 zasady korzystania z  zabezpieczonego środka dow o-
dowego i  zapoznawania się z  nim przez uprawnionego oraz może wprowadzić dodatkowe ograniczenia.  
§ 8. W przypadku prawomocnego oddaleni a wniosku o  zabezpieczenie środka dowodowego zabezpieczenie upada. 
Sąd, na wniosek obowiązanego, wydaje postanowienie stwierdzające upadek zabezpieczenia, na podstawie którego ob o-
wiązany odbiera środki dowodowe złożone w  sądzie.  
Art. 479101. § 1. Sąd orzek a taki sposób zabezpieczenia środka dowodowego, jaki stosownie do okoliczności danej 
sprawy uzna za odpowiedni. Sposobami zabezpieczenia są w  szczególności odebranie towarów, materiałów, narzędzi 
użytych do produkcji lub dystrybucji, dokumentów, jak równie ż sporządzenie szczegółowego opisu tych przedmiotów 
połączone, w  razie konieczności, z  pobraniem ich próbek.  
§ 2. W przypadku orzeczenia sposobu zabezpieczenia środka dowodowego w  postaci sporządzenia szczegółowego 
opisu komornik sporządza protokół.  
§ 3. Na wniosek uprawnionego, obowiązanego lub pozwanego sąd może wezwać biegł ego, aby wziął udział w wy-
konaniu postanowienia o  zabezpieczeniu środka dowodowego.  
§ 4. Komornik odbiera przedmioty oraz sporządza protokół bez udziału uprawnionego. Przepis art.  814 stosuje się 
odpowiednio. Odebrane przedmioty oraz protokół komornik składa w  sądzie. Nie podlegają one włączeniu do akt do dnia 
uprawomocnienia się postanowienia o  zabezpieczeniu środka dowodowego.  
Art. 479102. Udzielając zabezpieczenia środka dowodowego p rzed wszczęciem postępowania, sąd wyznacza termin, 
w którym pozew powinien być wniesiony pod rygorem upadku zabezpieczenia. Termin ten nie może być krótszy niż dwa 
tygodnie i  dłuższy niż miesiąc od dnia uprawomocnienia się postanowienia o  zabezpieczeniu śr odka dowodowego.  
Art. 479103. Postanowienie o  zabezpieczeniu środka dowodowego podlega wykonaniu z  chwilą jego wydania. Prz e-
pis art.  743 stosuje się odpowiednio.  
Art. 479104. Wykonanie postanowienia o  zabezpieczeniu środka dowodowego sąd może uzależnić od złożenia przez 
uprawnionego kaucji na zabezpieczenie roszczeń obowiązanego lub pozwanego powstałych w  wyniku wykonania  tego 
postanowienia. Z  kaucji tej przysługuje obowiązanemu lub pozwanemu pierwszeństwo zaspokojenia przed innymi nale ż-
nościami zaraz po ko sztach egzekucyjnych. Przepis art.  739 § 2 stosuje się odpowiednio.  
  
Dziennik  Ustaw  – 99 – Poz. 1805  
 
 Art. 479105. W zakresie nieuregulowanym w  niniejszym rozdziale do zabezpieczenia środka dowodowego przepisy 
art. 738, art.  742 § 1 zdanie pierwsze, §  2 i 3 oraz art.  744–746 stosuje się odpowiednio. Z  żądaniem, o  którym mowa 
w art. 742, może wystąpić również pozwany.  
Rozdział 3  
Wyjawienie lub wydanie środka dowodowego  
Art. 479106. W sprawie o  naruszenie prawa własności intelektualnej powód, który uprawdopodobnił roszczenie, 
może żądać, ab y pozwany wyjawił lub wydał środek dowodowy, którym dysponuje, w  szczególności dokumenty 
bankowe, finansowe lub handlowe, służące ujawnieniu i  udowodnieniu faktów.  
Art. 479107. Wniosek o  wyjawienie lub wydanie środka dowodowego powinien odpowiadać wymagani om przepis a-
nym dla pisma procesowego, a  ponadto zawierać:  
1) określenie środka dowodowego, którego wyjawienia lub wydania żąda powód;  
2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek, w  tym okoliczności, z  których wynika, że pozwany 
dysponuje śro dkiem dowodowym objętym żądaniem.  
Art. 479108. Przed wyznaczeniem posiedzenia przewodniczący zarządza wniesienie przez pozwanego odpowiedzi na 
zgłoszone żądanie w  terminie nie krótszym niż dwa tygodnie, pouczając go o  ochronie tajemnicy przedsiębiorstwa.  
Art. 479109. § 1. Uwzględniając żądanie, sąd określa termin wyjawienia lub wydania środka dowodowego, zasady 
korzystania z  niego i  zapoznawania się z  nim, a  także poucza strony o  ochronie tajemnicy przedsiębiorstwa. Jeżeli 
pozwany powo łuje się na ochronę t ajemnicy przedsiębiorstwa, sąd może określić szczególne zasady korzystania ze środka 
dowo dowego i  zapoznawania się z  nim oraz może wprowadzić dodatkowe ograniczenia.  
§ 2. Postanowienie nakazujące wyjawienie lub wydanie środka dowodowego podlega wykonaniu  z chwilą jego w y-
dania. Przepis art.  743 stosuje się odpowiednio.  
§ 3. Jeżeli pozwany uchyla się od wykonania postanowienia nakazującego wyjawienie lub wydanie środka dowod o-
wego lub dopuszcza się zniszczenia takiego środka w  celu udaremnienia jego wyjawien ia lub wydania, sąd może:  
1) uznać za ustalone fakty, które mają zostać stwierdzone za pomocą tego środka, chyba że pozwany, który uchyla się 
od wykonania postanowienia nakazującego wyjawienie lub wydanie środka dowodowego lub dopuszcza się znis z-
czenia tak iego środka, wykaże co innego;  
2) obciążyć pozwanego obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania, w  całości lub części, niezależnie od wyniku sprawy.  
Art. 479110. § 1. Na postanowienie w  przedmiocie wyjawienia lub wydania środka dowodowego służy zażalenie do 
sądu drugiej instancji.  
§ 2. Zażalenie pozwanego w  zakresie, w  jakim powołuje się na ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa, sąd rozpoznaje 
na posiedzeniu niejawnym. Od uznania sądu zależy, czy na posiedzeniu wysłucha jedną czy więcej niż jedną stronę.  
Art. 479111. Gdy wyjawienie lub wydanie środka dowodowego dotyczy dokumentów bankowych, handlowych lub 
finansowych, przepis art.  249 § 2 stosuje się odpowiednio.  
Rozdział 4  
Wezwanie do udzielenia informacji  
Art. 479112. Przepisy dotyczące obowiązanego stosuje się do osoby, w  tym również pozwanego, która posiada i n-
formacje, o  których mowa w  art. 479113, lub dostęp do nich.  
Art. 479113. § 1. Na wniosek uprawnionego, jeżeli wykaże on w  sposób wiarygodny okoliczności wskazujące na n a-
ruszenie, sąd może przed wszczęciem postępowania w  sprawie o  naruszenie lub w  jego toku aż do zamknięcia rozprawy 
w pierwszej instancji wezwać naruszającego do udzielenia informacji o  pochodzeniu i  sieciach dystrybucji towarów lub 
usług, jeżeli jest to niezbędne dla dochodzenia roszczenia.  
§ 2. Jeżeli sąd wezwał do udzielenia informacji przed wszczęciem postępowania w  sprawie o  naruszenie, postęp o-
wanie to powinno być wszczęte nie później niż w  terminie miesiąca od dnia wykonania postanowienia o udzieleniu inform a-
cji. 
  
Dziennik  Ustaw  – 100 – Poz. 1805  
 
 § 3. Obowiązanemu przysłu guje roszczenie o  naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem obowiązku udzielenia 
informacji, jeżeli uprawniony nie wniósł pisma wszczynającego postępowanie przeciwko naruszającemu w terminie w y-
znaczonym przez sąd albo pismo wszczynające postępowanie został o cofnięte, jak również gdy pismo wszczynające p o-
stępowanie zostało zwrócone lub odrzucone albo powództwo bądź wniosek oddalono lub postępowanie umorzono.  
§ 4. Roszczenie, o  którym mowa w  § 3, wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w  ciągu roku od dnia jego powstania. 
Przepisy art.  746 § 11–3 stosuje się odpowiednio.  
§ 5. Obowiązanemu przysługuje roszczenie o  naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem obowiązku udzielenia 
informacji w  przypadku wykorzystania przez uprawnionego informacji, o  której mowa w  ust. 1, dla celów innych niż 
dochodzenie przez uprawnionego roszczenia.  
§ 6. Do wniosku, o  którym mowa w  § 1, przepisy art.  739, art.  742 oraz art.  745 stosuje się odpowiednio.  
Art. 479114. Przepis art.  479113 stosuje się odpowiednio do innego niż naruszający o bowiązanego, który:  
1) posiada w  ilości świadczącej o  faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej towary, przy których zaprojekto -
waniu, wytworzeniu lub wprowadzeniu do obrotu nastąpiło naruszenie prawa własności intelektualnej lub których 
cechy estet yczne lub funkcjonalne naruszają te prawa lub  
2) dostarcza, w  rozmiarze świadczącym o  faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, usługi osobie, która narusza  
prawa własności intelektualnej, lub  
3) wykonuje w  rozmiarze świadczącym o  faktycznym prowad zeniu działalności gospodarczej usługi z naruszeniem 
prawa własności intelektualnej, lub  
4) został przez osobę, o  której mowa w  pkt 1, 2 lub 3, wskazany jako wytwórca lub uczestnik procesu wprowadzenia do 
obrotu takich towarów, odbiorca takich usług lub po dmiot, który je świadczy.  
Art. 479115. § 1. Wezwanie do udzielenia informacji, o  których mowa w  art. 479113, dotyczy wyłącznie:  
1) informacji o  firmie, miejscu zamieszkania lub siedzibie i  adresie producentów, wytwórców, dystrybutorów, dosta w-
ców oraz innyc h poprzednich posiadaczy, od których lub na rzecz których nastąpiło nabycie lub zbycie towarów, k o-
rzystanie z  usług lub ich świadczenie, jak również przewidywanych hurtowników i  detalistów tych towarów lub 
usług;  
2) informacji o  ilości wyprodukowanych, wyt worzonych, wysłanych, otrzymanych lub zamówionych towarów lub 
świadczonych usług, jak również cenach otrzymanych w  zamian za towary lub usługi;  
3) w szczególnie uzasadnionych okolicznościach innych informacji, które są niezbędne do wykazania wysokości ros z-
czenia.  
§ 2. Wezwanie banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo -kredytowej do udzielenia informacji niezbędnych dla 
dochodzenia roszczenia, o  którym mowa w  art. 479113, dotyczy informacji obejmujących wyłącznie imię i  nazwisko lub 
firmę, miejsce zamies zkania lub siedzibę posiadacza rachunku bankowego lub członka spółdzielczej kasy oszczędnościowo -
-kredytowej oraz kwotę i  termin realizacji rozliczenia pieniężnego na rachunku dokonanego w  związku z  czynnościami 
naruszającymi prawa własności intelektualnej . 
Art. 479116. Wniosek o  udzielenie informacji powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma proces o-
wego, a  ponadto zawierać:  
1) wykazanie w  sposób wiarygodny okoliczności wskazujących na naruszenie prawa własności intelektualnej;  
2) określenie info rmacji, które są przedmiotem wezwania;  
3) określenie obowiązanego oraz wskazanie okoliczności, z  których może wynikać, że dysponuje on informacjami 
objętymi wnioskiem;  
4) wykazanie, że informacje są konieczne do określenia źródła lub zakresu naruszenia pra wa. 
Art. 479117. § 1. Przed wyznaczeniem posiedzenia przewodniczący zarządza doręczenie odpisu wniosku o udzielenie 
informacji obowiązanemu i  równocześnie zobowiązuje go do złożenia odpowiedzi na wezwanie w wyznaczonym terminie 
nie krótszym niż dwa tygodni e. 
§ 2. W przypadku, o  którym mowa w  § 1, przewodniczący poucza o  ochronie tajemnicy przedsiębiorstwa oraz pr a-
wie odmowy udzielenia informacji. Przepis art.  261 stosuje się odpowiednio.  
§ 3. Obowiązany nie może jednak odmówić udzielenia informacji, z  tego powodu, że ich udzielenie mogłoby narazić 
jego lub jego bliskich, o  których mowa w  art. 261 § 1, na dotkliwą i  bezpośrednią szkodę majątkową.  
  
Dziennik  Ustaw  – 101 – Poz. 1805  
 
 Art. 479118. § 1. Sąd, uwzględniając wniosek, określa termin udzielenia informacji, ich rodzaj i  zakres, a  także z asa-
dy zapoznania się z  nimi przez uprawnionego. Informacji udziela się pod rygorem odpowiedzialności karnej.  
§ 2. Doręczając postanowienie nakazujące udzielenie informacji, sąd uprzedza obowiązanego o odpowiedzialności 
karnej za złożenie fałszywego oświadc zenia.  
§ 3. Postanowienie nakazujące udzielenie informacji podlega wykonaniu z  chwilą jego wydania. Przepis art.  743 st o-
suje się odpowiednio.  
§ 4. Obowiązek udzielenia informacji podlega wykonaniu w  formie pisemnej albo postaci elektronicznej.  
Art. 479119. § 1. Na postanowienie w  przedmiocie udzielenia informacji służy zażalenie do sądu drugiej instancji.  
§ 2. Zażalenie obowiązanego w  zakresie, w  jakim powołuje się na prawo odmowy udzielenia informacji lub ochronę 
tajemnicy przedsiębiorstwa, sąd rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym. Od uznania sądu zależy, czy na posiedzeniu wysłucha  
uprawnionego lub obowiązanego.  
§ 3. Jeżeli obowiązany powołuje się na ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa, sąd może określić szczególne zasady 
korzystania i  zapoznawania się z  udzielonymi informacjami oraz może wprowadzić dodatkowe ograniczenia.  
Art. 479120. Przewodniczący, na wniosek uprawnionego, wyznacza posiedzenie niejawne w  celu ustnego wyjaś -
nienia udzielonych informacji.  
Art. 479121. Na żądanie obowiązanego lub pozwanego up rawniony jest obowiązany zwrócić koszty i  wydatki celowe 
poniesione w  związku z  udzieleniem informacji. Przepis art.  277 stosuje się odpowiednio.  
Rozdział 5  
Powództwa szczególne  
Art. 479122. § 1. Powództwo wzajemne w  sprawach o  naruszenie prawa do znaku towarowego lub wzoru przem y-
słowego jest dopuszczalne, jeżeli obejmuje żądanie unieważnienia lub stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na 
znak towarowy lub obejmuje żądanie unieważnienia prawa z  rejestracji wzoru przemysłowego. Przepis art.  204 stosuje się 
odpowiednio.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się odpowiednio do żądania unieważnienia lub stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego 
na wspólny znak towarowy, wspólnego prawa ochronnego na znak towarowy, prawa ochronnego na znak towarowy gw a-
rancyjny, uznania n a terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ochrony międzynarodowego znaku towarowego, a  także do 
żądania unieważnienia uznania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ochrony międzynarodowego wzoru przemysłowego.  
Art. 479123. § 1. Poza wymogami określonymi w  art. 187 pozew wzajemny powinien zawierać numer wpisu we właś -
ciwym  rejestrze związany z  danym prawem ochronnym lub prawem z  rejestracji.  
§ 2. Do pozwu wzajemnego należy dołączyć wyciąg z  właściwego rejestru, określający numer wpisu oraz informacje 
o stanie  prawnym udzielonego prawa, chyba że został on załączony do pozwu głównego.  
Art. 479124. Sąd jest związany podstawą prawną unieważnienia lub stwierdzenia wygaśnięcia prawa wskazaną przez 
powoda wzajemnego.  
Art. 479125. W sprawach rozpoznawanych według prze pisów niniejszego rozdziału przepisy ustawy z  dnia 30  czerwc a 
2000  r. – Prawo własności przemysło wej (Dz.  U. z 2021 r. poz.  324) o unieważnieniu lub stwierdzeniu wygaśnięcia pr a-
wa, stosuje się w  zakresie, w  jakim nie są one sprzeczne z  przepisami niniejsze go rozdziału.  
Art. 479126. § 1. W  przypadku wytoczenia powództwa, o  którym mowa w  art. 479122, sąd zwraca się do Prezesa 
Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z  żądaniem udzielenia informacji, czy przed Urzędem Patentowym Rzeczy -
pospolitej  Polskiej toczy się już sprawa o  unieważnienie lub stwierdzenie wygaśnięcia prawa.  
§ 2. Prezes Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej niezwłocznie udziela informacji, o  których mowa w  § 1, 
w formie pisemnej albo postaci elektronicznej.  
§ 3. Jeżeli przed Urzęde m Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej toczy się sprawa o  unieważnienie lub stwierdzenie 
wygaśnięcia prawa, sąd zawiesza postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed Urzędem P a-
tentowym Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 4. Sąd odrzuca pozew wzajemny o  stwierdzenie wygaśnięcia lub unieważnienie prawa, jeżeli decyzja wydana 
przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, dotycząca tego samego przedmiotu sprawy, w  tym podstawy powód z-
twa wzajemnego, stała się prawomocna.  
  
Dziennik  Ustaw  – 102 – Poz. 1805  
 
 Art. 479127. Sąd zawiesza postępowanie z  urzędu, jeżeli toczy się inne postępowanie cywilne obejmujące żądanie, 
którego dotyczy wytaczane powództwo wzajemne.  
Art. 479128. § 1. Odpis prawomocnego wyroku unieważniającego prawo lub stwierdzającego wygaśnięcie prawa, od 
którego nie przysługuje skarga kasacyjna, sąd niezwłocznie przesyła Urzędowi Patentowemu Rzeczypospolitej Polskiej 
w celu dokonania wpisu do właściwego rejestru oraz przekazania powiadomienia do Biura Międzynarodowego 
w rozumieniu art.  3 ust. 1 pkt 7 ustaw y z dnia 30  czerwca 2000  r. – Prawo własności przemysłowej.  
§ 2. Wyrok, o  którym mowa w  § 1, jest skuteczny także względem osób trzecich.  
Art. 479129. § 1. Powód może wystąpić z  powództwem o  ustalenie, że podjęte lub zamierzone przez niego czyn ności 
nie s tanowią naruszenia patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z  rejestracji. Przepis 
art. 189 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Interes prawny istnieje, gdy pozwany:  
1) czynności, których dotyczy powództwo uznał za naruszenie patentu, do datkowego prawa ochronnego, prawa 
ochronnego lub prawa z  rejestracji;  
2) nie potwierdził w  należycie wyznaczonym przez powoda terminie, że czynności, których dotyczy powództwo, nie 
stanowią naruszenia patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego  lub prawa z  rejestracji.  
§ 3. Termin, o  którym mowa w  § 2 pkt 2, został należycie wyznaczony, jeżeli:  
1) jego wyznaczenie nastąpiło w  formie pisemnej;  
2) nie był krótszy niż dwa miesiące od dnia doręczenia uprawnionemu pisma;  
3) w treści pisma powód dokła dnie oznaczył czynności, które zamierza podjąć i  które mogą stanowić naruszenie pate n-
tu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z  rejestracji, wskazując, w  jakim zakresie może 
nastąpić naruszenie, i  wezwał uprawnionego do wyraźnego potwie rdzenia, że nie stanowią one naruszenia.  
DZIAŁ V  
Postępowanie nakazowe i  upominawcze  
Rozdział 1  
Przepisy ogólne  
Art. 480. (uchylony)  
Art. 4801. § 1. Sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych 
rzeczy zamie nnych, a  w innych przypadkach – jeżeli przepis szczególny tak stanowi.  
§ 2. Po utracie mocy lub uchyleniu nakazu zapłaty albo w  przypadku braku podstaw do jego wydania sąd rozpoznaje 
sprawę według przepisów ogólnych lub w  postępowaniu odrębnym właściwym dl a danej sprawy, chyba że przepis szcz e-
gólny przewiduje inny skutek, w  szczególności umorzenie postępowania.  
Art. 4802. § 1.24) W nakazie zapłaty sąd nakazuje pozwanemu, by w  terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu  
zaspokoił roszczenie w  całości wra z z kosztami albo wniósł środek zaskarżenia.  
§ 1.25) W nakazie zapłaty sąd nakazuje pozwanemu, aby w  terminie oznaczonym w  nakazie zaspokoił roszcz e-
nie w  całości wraz z  kosztami albo wniósł środek zaskarżenia.  
§ 2.24) Jeżeli pozwany mieszka lub ma siedzibę za granicą, a  nie ma przedstawiciela w  kraju, termin, o  którym mowa 
w § 1, wynosi miesiąc, przy czym gdyby doręczenie nakazu zapłaty miało mieć miejsce poza terytorium Unii Europe j-
skiej, oznacza się termin nie krótszy niż trzy miesiące.  
§ 2.25) Termin, o  którym mowa w  § 1, wynosi:  
1) dwa tygodnie od dnia doręczen ia nakazu w  przypadku nakazu zapłaty wydanego w  postępowaniu upomina w-
czym, gdy doręczenie nakazu pozwanemu ma mieć miejsce w  kraju;  
                                                           
24) W tym brzmieniu obowiązuje do wejścia w życie zmiany, o której mowa w odnośniku 25. 
25) W brzmieniu ustalonym pr zez art.  1 pkt 2 lit. a ustawy, o  której mowa w  odnośniku 13. 
  
Dziennik  Ustaw  – 103 – Poz. 1805  
 
 2) miesiąc od dnia doręczenia nakazu w  przypadku nakazu zapłaty wydanego w  postępowaniu upominawczym, 
gdy doręczenie nakazu pozwanemu ma mieć miejsce poza granicami kraju na terytorium Unii Europejskiej;  
3) miesiąc od dnia doręczenia nakazu w  przypadku nakazu zapłaty wydanego w  postępowaniu nakazowym, gdy 
doręczenie nakazu pozwanemu ma mieć miejsce na terytorium Unii Europejski ej; 
4) trzy miesiące od dnia doręczenia nakazu, w  przypadku gdy doręczenie nakazu ma mieć miejsce poza teryt o-
rium Unii Europejskiej.  
§ 21.26) Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że doręczenie nakazu zapłaty ma nastąpić w  miejscu, które 
zgodnie z  § 2 uzasadnia oznaczenie innego terminu, niż termin oznaczony w  wydanym nakazie, sąd z  urzędu wyd a-
je postanowienie, którym zmienia nakaz w  stosownym zakresie.  
§ 22.26) O zmianie nakazu zapłaty na podstawie § 21 umieszcza się wzmiankę na oryginale nakazu, a  na żądanie 
stron także na wydanych im wypisach. Dalsze odpisy i  wypisy powinny być zredagowane w  brzmieniu uwzględni a-
jącym postanowienie o  zmianie nakazu.  
§ 3. Naka z zapłaty doręcza się stronom. Pozwanemu nakaz zapłaty doręcza się z  odpisem pozwu, z  odpisami załąc z-
ników do pozwu oraz pouczeniem o  terminie i  sposobie zaskarżenia nakazu oraz skutkach jego niezaskarżenia.  
§ 4. Nakaz zapłaty, od którego nie wniesiono śro dka zaskarżenia, ma skutki prawomocnego wyroku.  
§ 5. Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że pozwany w  chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, 
zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a  braki te nie zostały us unięte w  wyznaczonym 
terminie zgodnie z  przepisami kodeksu, sąd z  urzędu uchyla nakaz zapłaty i  wydaje odpowiednie postanowienie.  
Art. 4803. § 1. Środek zaskarżenia od nakazu zapłaty wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty.  
§ 2. W piśmie zawierającym środek zaskarżenia od nakazu zapłaty pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz 
w całości czy w  części oraz przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w  spór co 
do istoty sprawy.  
§ 3. Sąd odrzuca środek zaskarżenia  niedopuszczalny, spóźniony, nieopłacony lub dotknięty brakami, których nie 
usunięto pomimo wezwania.  
Art. 4804. § 1. Nakaz zapłaty sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym.  
§ 2. Czynności w  sprawie, z  wyłączeniem prowadzenia rozprawy i  wydania wyroku, może wyk onywać referendarz 
sądowy.  
Art. 481. (uchylony)  
Art. 482. (uchylony)  
Art. 483. (uchylony)  
Art. 484. (uchylony)  
Rozdział 2  
Postępowanie nakazowe  
Art. 4841. Nakaz zapłaty w  postępowaniu nakazowym wydaje się na wniosek powoda zgłoszony w  pozwie.  
Art. 485. § 1. Sąd wydaje nakaz zapłaty w  postępowaniu nakazowym, jeżeli fakty uzasadniające dochodzone 
roszczenie są udowodnione dołączonym do pozwu:  
1) dokumentem urzędowym;  
2) zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem;  
3) wezwaniem dłużnika do zapłaty i  pisemnym oświadc zeniem dłużnika o  uznaniu długu.  
4) (uchylony)  
                                                           
26) Dodany przez art. 1 pkt 2 lit. b ustawy, o  której mowa w  odnośniku 13. 
  
Dziennik  Ustaw  – 104 – Poz. 1805  
 
 § 2.27) Sąd wydaje również nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z  weksla lub czeku należycie wypełnionego, 
których prawdziwość i  treść nie nasuwają wątpliwości. W  przypadku przejścia na powoda praw z  weksla lub czeku, do 
wydania nakazu niezbędne jest przedstawienie dokumentów uzasadniających roszczenia, o  ile przejście tych praw na 
powoda nie wynika bezpośrednio z  weksla lub czeku.  
§ 2.28) Sąd wydaje również nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z  weksla lub czeku należycie wypełnio -
nego, których prawdziwość i  treść nie nasuwają wątpliwości. W  przypadku przejścia na powoda praw z  weksla lub 
czeku, do wydania nakazu niezbędne jest również przedstawienie dokumentów uzasadniających roszczenie, o  ile 
przejście  tych praw na powoda nie wynika bezpośrednio z  weksla lub czeku. Jeżeli dłużnikiem jest konsument, 
niezbędne jest przedstawienie wraz z  pozwem umowy, z  której wynika roszczenie zabezpieczone wekslem, wraz 
z deklaracją wekslową i  załącznikami. W  treści pozw u skierowanego przeciwko osobie fizycznej zamieszcza się 
oświadczenie o  tym, czy roszczenie dochodzone pozwem powstało w  związku z  umową zawartą z  konsumentem.  
§ 21. Sąd wydaje nakaz zapłaty na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia wzajemn ego świa d-
czenia niepieniężnego, dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty 
świadczenia pieniężnego w  rozumieniu art.  4 pkt 1a ustawy z  dnia 8  marca 2013  r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opó ź-
nieniom w  transak cjach handlow ych (Dz.  U. z 2021 r. poz.  424), odsetek w transakcjach  handlowych określonych w  tej 
ustawie lub rekompensaty, o  której mowa w  art. 10 ust. 1 tej ustawy, oraz na podstawie dokumentów potwierdzających 
poniesienie kosztów odzyskiwania należności, jeżeli powód dochodzi również zwrotu kosztów, o  których mowa 
w art. 10 ust. 2 tej ustawy.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4.29) Jeżeli nie dołączono oryginału weksla lub czeku, przewodniczący wzywa powoda do ich złożenia do akt pod 
rygorem zwrotu pozwu na pod stawie art.  130. 
§ 4.30) Jeżeli nie dołączono oryginału weksla lub czeku lub w  treści pozwu nie zamieszczono oświadczenia, 
o którym mowa w  § 2 zdanie czwarte, przewodniczący wzywa powoda do ich złożenia pod rygorem zwrotu pozwu 
na podstawie art. 130.  
§ 5.31) Sąd może skazać na grzywnę powoda, jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, który w  złej 
wierze lub wskutek niezachowania należytej staranności złożył niezgodne z  prawdą oświadczenie, o  którym mowa 
w § 2 zdanie czwarte, że roszczenie dochodzone p ozwem nie powstało w  związku z  umową zawartą z  konsumentem.  
Art. 486. § 1. (uchylony)  
§ 2. W sprawach, o  których mowa w  art. 485 § 21, przewodniczący i  sąd są obowiązani podejmować czynności tak, 
by pierwsze posiedzenie wyznaczone w  celu wydania nakazu zap łaty, rozpoznania sprawy lub nadania jej innego biegu od -
było się nie później niż dwa miesiące od dnia wniesienia pozwu, a  jeżeli pozew był dotknięty brakami – od dnia ich us u-
nięcia.  
Art. 487. (uchylony)  
Art. 488. (uchylony)  
Art. 489. (uchylony)  
Art. 490. (uchylony)  
Art. 491. (uchylony)  
Art. 492. § 1. Nakaz zapłaty z  chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli 
wykonalności. Kwota zasądzona nakazem wraz z  wymagalnymi odsetkami stanowi sumę, której złożenie przez dłużnika  
na rachunek depozytowy Ministra Finansów w  rozumieniu przepisów o  finansach publicznych, zwany dalej „rachunkiem 
depozytowym Ministra Finansów”, wystarczy do zabezpieczenia. Jeżeli nakaz zobowiązuje do wydania rzeczy zamie n-
nych, do zabezpieczenia wystarcz y złożenie sumy równej wartości przedmiotu sporu.  
                                                           
27) W tym brzmieniu obowiązuje do wejścia w życie zmiany, o której mowa w odnośniku 28. 
28) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt  3 lit. a ustawy, o  której mowa w  odnośniku 13. 
29) W tym br zmieniu obowiązuje do wejścia w życie zmiany, o której mowa w odnośniku  30. 
30) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt 3 lit. b ustawy, o  której mowa w  odnośniku 13. 
31) Dodany przez art.  1 pkt 3 lit. c ustawy, o  której mowa w  odnośniku 13. 
  
Dziennik  Ustaw  – 105 – Poz. 1805  
 
 § 2. Powód wnosząc o  dokonanie zabezpieczenia jest obowiązany wskazać sposób zabezpieczenia. Sąd na wniosek 
pozwanego może ograniczyć zabezpieczenie według swego uznania. Przepis art.  742 oraz przepisy o  ograniczeniu zabe z-
pieczenia przeciwko Skarbowi Państwa stosuje się odpowiednio.  
§ 3. Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla lub czeku staje się natychmiast wykonalny po upływie terminu do 
zaspokojenia roszczenia. W  razie wniesienia zarzutów sąd może na wni osek pozwanego wstrzymać wykonanie nakazu. 
Przepisy o  ograniczeniu wykonalności w  sprawach przeciwko Skarbowi Państwa stosuje się odpowiednio.  
Art. 4921. (uchylony)  
Art. 493. § 1. Od nakazu zapłaty pozwany może wnieść zarzuty.  
§ 2. W piśmie zawierającym zarzuty pozwany powinien, poza elementami wskazanymi w  art. 4803 § 2, wymienić fakty,  
z których wywodzi żądania, i  dowody na wykazanie każdego z  nich.  
§ 3. W postępowaniu po wniesieniu zarzutów:  
1) nie stosuje się przepisów art.  194–196 i  art. 198; 
2) powó dztwo wzajemne jest niedopuszczalne;  
3) nie można występować z  nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych; jednakże w  przypadku zmiany 
okoliczności powód może żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego równowartości lub innego przedmiotu, 
a w sprawach o  świadczenie powtarzające się może nadto rozszerzyć powództwo o  świadczenia za kolejne okresy.  
§ 4. Jeżeli zachodzą podstawy do odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania, sąd z  urzędu postanowieniem uchyla  
nakaz zapłaty i  wydaje odpowiednie r ozstrzygnięcie. W  innym przypadku sąd wydaje wyrok, którym w  całości lub części 
utrzymuje nakaz zapłaty w  mocy albo go uchyla i  orzeka o  żądaniu pozwu.  
Art. 494. (uchylon y) 
Art. 495. (uchylon y) 
Art. 496. (uchylon y) 
Art. 497. § 1. W  przypadku cofnięcia zarzutów sąd stwierdza postanowieniem, że nakaz zapłaty pozostaje w  mocy 
i orzeka o  kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Przepis art.  203 § 3 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. W przypadku, o  którym mowa w  art. 203 § 4, sąd może uznać cofnięcie zarzutów za niedop uszczalne.  
Rozdział 3  
Postępowanie upominawcze  
Art. 4971. (uchylony)  
Art. 498. (uchylony) 
Art. 499. Sąd wydaje nakaz zapłaty w  postępowaniu upominawczym w  sprawach określonych w  art. 4801 § 1, chyba 
że według treści pozwu:  
1) roszczenie jest oczywiście bez zasadne;  
2)  twierdzenia co do faktów budzą wątpliwość;  
3) zaspokojenie roszczenia z ależy od świadczenia wzajemnego.  
4) (uchylony)  
§ 2. (uchylony)  
Art. 500. (uchylony)  
Art. 501. (uchylony)  
Art. 502 . (uchylon y) 
Art. 5021. (uchylon y) 
Art. 503. (uchylon y) 
Art. 504. (uchylon y) 
  
Dziennik  Ustaw  – 106 – Poz. 1805  
 
 Art. 505. § 1. Od nakazu zapłaty pozwany może wnieść sprzeciw.  
§ 2. Nakaz zapłaty traci moc w  części zaskarżonej sprzeciwem. Sprzeciw jednego tylko ze współpozwanych o  to 
samo roszczenie oraz co do jednego lub niektórych uwzględnionych  roszczeń powoduje utratę mocy nakazu jedynie co do 
nich.  
§ 3. Na wniosek strony sąd wydaje postanowienie stwierdzające utratę mocy nakazu zapłaty w  całości lub części.  
DZIAŁ VI  
Postępowanie uproszczone  
Art. 5051. § 1. W  postępowaniu uproszczonym rozpoznaj e się sprawy o  świadczenie, jeżeli wartość przedmiotu sp o-
ru nie przekracza dwudziestu tysięcy złotych, a  w sprawach o  roszczenia z  rękojmi lub gwarancji – jeżeli wartość prze d-
miotu umowy nie przekracza tej kwoty.  
§ 2. Spośród spraw wymienionych w  § 1 nie rozpoznaje się w  postępowaniu uproszczonym spraw:  
1) należących do właściwości sądów okręgowych;  
2) małżeńskich i  z zakresu stosunków między rodzicami a  dziećmi;  
3) z zakresu prawa pracy rozpoznawanych z  udziałem ławników;  
4) z zakresu ubezpieczeń społeczny ch, z  wyjątkiem spraw wymienionych w  art. 4778 § 2 i spraw o  rentę.  
§ 3. Sąd może rozpoznać sprawę z  pominięciem przepisów o  postępowaniu uproszczonym, jeżeli może to przyczynić 
się do sprawniejszego rozwiązania sporu.  
Art. 5052. W sprawach rozpoznawanych według przepisów niniejszego działu posiedzenia przygotowawczego nie 
przeprowadza się, chyba że z  okoliczności sprawy wynika, że przeprowadzenie posiedzenia przygotowawczego może 
przyczynić się do sprawniejszego rozpoznania sprawy.  
Art. 5053. § 1. Jednym p ozwem można dochodzić tylko jednego roszczenia.  
§ 2. Połączenie kilku roszczeń w  jednym pozwie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wynikają z  tego samego sto -
sunku prawnego lub kilku stosunków prawnych tego samego rodzaju. W  przypadku niedopuszczalnego połączenia 
w jednym pozwie kilku roszczeń przewodniczący zarządza zwrot pozwu bez wezwania do usunięcia tego braku. Jeżeli 
w terminie tygodnia od dnia doręczenia zarządzenia o  zwrocie powód cofnie pozew w  zakresie żądań niepodlegających 
łączeniu, pozew w  pozostałej części wywołuje skutek od daty jego pierwotnego wniesienia.  
§ 3. Jeżeli powód dochodzi części roszczenia, sprawa podlega rozpoznaniu  w postępowaniu przewidzianym w ninie j-
szym  rozdziale tylko wtedy, gdy postępowanie to byłoby właściwe dla całego roszczenia wynikającego z  faktów przyt o-
czonych przez powoda. W  przeciwnym wypadku sprawa rozpoznawana jest z  pominięciem przepisów niniejszego rozdziału.  
Art. 5054. § 1. Zmiana powództw a jest niedopuszczalna. Przepisów art.  75–85 oraz art.  194–196 i  art. 198 nie stosuje się.  
§ 2. Powództwo wzajemne oraz zarzut potrącenia są dopuszczalne, jeżeli roszczenia nadają się do rozpoznania 
w postępowaniu uproszczonym.  
Art. 5055. (uchylony)  
Art. 5056. § 1. (uchylony)  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Jeżeli sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, może 
w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.  
Art. 5057. § 1. Ilekroć ustalenie zasadności lub wysokości świadczenia powinno nastąpić przy zastosowaniu wiad o-
mości specjalnych, od uznania sądu zależy powzięcie samodzielnej oceny opartej na rozważeniu wszystkich okolicz ności 
sprawy albo zasięgnięcie opinii biegłego.  
§ 2. Opinii biegłego nie zasięga się, jeżeli jej przewidywany koszt miałby przekroczyć wartość przedmiotu sporu, 
chyba że uzasadniają to wyjątkowe okoliczności.  
§ 3. Złożenie zeznań przez świadka nie stoi na przeszkodzie zasięgnięciu jego opinii jako biegłego, także co do fa k-
tów, o  których zeznał jako świadek, nawet jeżeli uprzednio sporządził opinię na zlecenie podmiotu innego niż sąd.  
Art. 5058. § 1. (uchylony)  
§ 2. (uchylony) 
  
Dziennik  Ustaw  – 107 – Poz. 1805  
 
 § 3. Strona obecna na posiedzeniu, na którym ogłoszono wyrok, może po  jego ogłoszeniu w  oświadczeniu złożonym 
do protokołu zrzec się prawa do wniesienia apelacji. W  razie zrzeczenia się prawa do wniesienia apelacji przez wszystkich 
uprawnionych wyrok staje się prawomocny.  
§ 4. W sprawach, w  których wartość przedmiotu sporu nie przekracza tysiąca złotych, uzasadnienie wyroku ogran i-
cza się do wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z  przytoczeniem przepisów prawa. Od uznania sądu opartego na rozw a-
żeniu wszystkich okoliczności sprawy zależy rozszerzenie tego uzasadnienia o  pozostał ą treść określoną w  art. 3271 § 1. 
Art. 5059. § 1. (uchylony)  
§ 11. Apelację można oprzeć na zarzutach:  
1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;  
2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć w pływ na wynik sprawy.  
§ 2. Po upływie terminu do wniesienia apelacji przytaczanie dalszych zarzutów jest niedopuszczalne.  
Art. 50510. § 1. Sąd rozpoznaje apelację w  składzie jednego sędziego.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (utracił moc)32) 
Art. 50511. (uchylony)  
Art. 50512. § 1. Jeżeli sąd drugiej instancji stwierdzi, że zachodzi naruszenie prawa materialnego, a  zgromadzone 
dowody nie dają wystarczających podstaw do zmiany wyroku, uchyla zaskarżony wyrok i  przekazuje sprawę do pono w-
nego rozpoznania.  
§ 11. W sprawa ch określonych w  art. 5058 § 4 przepisu §  1 nie stosuje się, a  zaskarżony wyrok może zostać uchylony 
tylko w  przypadkach określonych w  art. 386 § 2 i 3. 
§ 2. Uchylając zaskarżony wyrok sąd drugiej instancji może przekazać sprawę do rozpoznania z  wyłączenie m prz e-
pisów o  postępowaniu uproszczonym także wówczas, gdy sprawa stosownie do art.  5051 podlega rozpoznaniu w  tym 
postępowaniu.  
§ 3. Sąd drugiej instancji oddala apelację również wtedy, gdy mimo naruszenia prawa materialnego lub przepisów 
postępowania alb o błędnego uzasadnienia zaskarżony wyrok odpowiada prawu.  
Art. 50513. § 1. (uchylony)  
§ 2. Jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawi e-
rać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.  
§ 3. (uchylony)   
Art. 50513a. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia sąd drugiej instancji uzasadnia z  urzędu jedynie p o-
stanowienia uchylające zaskarżone postanowienie albo zarządzenie.  
Art. 50514. § 1. W postępowa niu uproszczonym w  sprawach z  zakresu prawa pracy przepisów art.  466, art.  477 
i art. 4771 nie stosuje się.  
§ 2. (uchylony)  
DZIAŁ VII  
Europejskie postępowania w  sprawach transgranicznych  
Rozdział 1  
Europejskie postępowanie nakazowe  
Art. 50515. § 1. Sąd rozpoznaje sprawę w  europejskim postępowaniu nakazowym, jeżeli są spełnione warunki okreś -
lone w  przepisach rozporządzenia (WE) nr  1896/2006  Parlamentu Europejskiego i  Rady z  dnia 12  grudnia 2006  r. ust a-
nawiającego postępowanie w  sprawie europejskiego naka zu zapłaty (Dz.  Urz. UE  L 399 z  30.12.2006, str.  1, z późn. zm.), 
zwanego dalej „rozporządzeniem nr  1896/2006”.  
                                                           
32) Z dniem 13  października 2006  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 2  października 2006  r. sygn. akt SK 34/06  
(Dz. U. poz.  1379).  
  
Dziennik  Ustaw  – 108 – Poz. 1805  
 
 § 2. W sprawie rozpoznawanej według przepisów niniejszego rozdziału nie stosuje się przepisów o  innych postęp o-
waniach odrębnych.  
Art. 50516. § 1. Europejskie postępowanie nakazowe należy do właściwości sądów rejonowych i  okręgowych.  
§ 2. Europejski nakaz zapłaty może wydać także referendarz sądowy.  
§ 3. Referendarz sądowy może wydawać zarządzenia.  
Art. 50517. Rozpoznanie sprawy następuje na posied zeniu niejawnym.  
Art. 50518. § 1. Jeżeli europejski nakaz zapłaty, zgodnie z  przepisami rozporządzenia nr  1896/2006, może zostać 
wydany tylko co do części roszczenia i  powód wyraża na to zgodę, sprawę co do pozostałej części roszczenia sąd roz -
poznaje we w łaściwym trybie. W  przypadkach wskazanych w  ustawie sąd rozpo znaje sprawę według przepisów o postęp o-
waniach  odrębnych, z  wyłączeniem przepisów o  postępowaniu nakazowym i  upominawczym.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 50519. § 1. W  razie wniesienia sprzeciwu zgodnie z  przepisami rozporządzenia nr  1896/2006, europejski nakaz z a-
płaty traci moc, a  sąd rozpoznaje sprawę we właściwym trybie. W  przypadkach wskazanych w  ustawie sąd rozpoznaje sprawę 
według przepisów o  postępowaniach odrębnych, z  wyłączeniem przep isów o  postępo waniu nakazowym i upominawczym.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Jeżeli powód zgodnie z  przepisami rozporządzenia nr  1896/2006  zażądał zakończenia postępowania na wypadek 
wniesienia sprzeciwu, sąd umarza postępowanie, orzekając o  kosztach jak przy cofnięciu pozwu.  
Art. 50519a. Sąd odrzuca sprzeciw wniesiony po upływie przypisanego terminu lub z  innych przyczyn niedopuszczalny,  
jak również sprzeciw którego braków pozwany nie usunął w  terminie.  
Art. 50520. § 1. W razie stwierdzenia, że istnieje określ ona w  przepisach rozporządzenia nr  1896/2006  podstawa do 
uchylenia europejskiego nakazu zapłaty, na wniosek pozwanego sąd, który go wydał, a  w przypadku nakazu wydanego 
przez referendarza sądowego – sąd, przed którym wytoczono powództwo, uchyla nakaz zapła ty. 
§ 2. Wniosek powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego i  wskazywać okoliczności uzasadniające uch y-
lenie europejskiego nakazu zapłaty.  
§ 3. Przed uchyleniem europejskiego nakazu zapłaty sąd wysłucha powoda na posiedzeniu lub zażąda od niego 
oświ adczenia na piśmie.  
§ 4. Na postanowienie sądu w  przedmiocie uchylenia europejskiego nakazu zapłaty przysługuje zażalenie.  
Rozdział 2  
Europejskie postępowanie w  sprawie drobnych roszczeń  
Art. 50521. § 1. Sąd rozpoznaje sprawę w  europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń, jeżeli są spełnione  
warunki określone w  przepisach rozporządzenia (WE) nr  861/2007  Parlamentu Europejskiego i  Rady z  dnia 11 lipca 
2007  r. ustanawiającego europejskie postępowanie w  sprawie drobnych roszczeń (Dz.  Urz. UE  L 199 z 31.07.2007 , str.  1, 
z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem nr  861/2007”.  
§ 2. W sprawie rozpoznawanej według przepisów niniejszego rozdziału nie stosuje się przepisów o  innych postęp o-
waniach odrębnych.  
Art. 50522. § 1. Europejskie postępowanie w  sprawie drobnych roszczeń należy do właściwości sądów rejonowych 
i okręgowych.  
§ 2. Referendarz sądowy może wydawać zarządzenia.  
Art. 50523. Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym . Sąd może wyznaczyć rozprawę w przypa d-
kach wskazanych w  przepis ach rozporządzenia nr  861/2007.  
  
Dziennik  Ustaw  – 109 – Poz. 1805  
 
 Art. 50524. Jeżeli przepisy rozporządzenia nr  861/2007  stanowią, że pozew powinien zostać zwrócony, sąd wydaje 
postanowienie.  
Art. 50525. § 1. (uchylony)  
§ 2. Przesłuchanie strony następuje na piśmie, jeżeli sąd tak postanow i. Przepisu art.  303 nie stosuje się.  
Art. 50526. Wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym wiąże sąd od chwili podpisania sentencji. Sąd z  urzędu dor ę-
cza wyrok obu stronom z  pouczeniem o  przysługujących im środkach zaskarżenia.  
Art. 50527. § 1. Przepisy art.  5059–50511, art. 50512 § 1 i 3 oraz art.  50513 stosuje się.  
§ 2. Uchylając zaskarżony wyrok, sąd drugiej instancji przekazuje sprawę do rozpoznania z  wyłączeniem przepisów 
o postępowaniach odrębnych.  
Art. 50527a. § 1. W razie stwierdzenia, że istnieje określona w  przepisach rozporządzenia nr  861/2007  podstawa do 
uchylenia wyroku, na wniosek pozwanego sąd, który go wydał, uchyla wyrok.  
§ 2. Wniosek powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego i  wskazywać okoliczności uzasadniające uch y-
lenie wyroku.  
§ 3. Sąd może rozpoznać wniosek na posiedzeniu niejawnym. Przed uchyleniem wyroku sąd wysłucha powoda na 
posiedzeniu lub zażąda od niego oświadczenia na piśmie.  
§ 4. Na postanowienie sądu w  przedmiocie uchylenia wyroku przysługuje zażalenie.  
DZIAŁ VIII  
Postępowania elektroniczne  
Rozdział 1  
Elektroniczne postępowanie upominawcze  
Art. 50528. § 1. W postępowaniu określonym w  niniejszym rozdziale stosuje się przepisy o  postępowaniu upom i-
nawczym z  odrębnościami wynikającymi z  niniejszego rozdziału.  
§ 2. Nakaz  zapłaty nie może być wydany, jeżeli:  
1) powód dochodzi roszczenia innego niż pieniężne;  
2) doręczenie pozwanemu nakazu miałoby nastąpić poza granicami kraju.  
Art. 50529. § 1. W  elektronicznym postępowaniu upominawczym nie stosuje się przepisów o  postępowa niach odrę b-
nych innych niż wymienione w  art. 50528 § 1 oraz przepisów art.  1301a, art. 139 § 5 i art. 1391. 
§ 2. Postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym, które podlegają zaskarżeniu, uzasadnia się z  urzędu. Termin 
do wniesienia zażalenia wynosi tydzi eń od dnia doręczenia postanowienia z  uzasadnieniem.  
§ 3. Przepis §  2 stosuje się odpowiednio do zarządzeń przewodniczącego.  
§ 4. Postanowienia wydane na podstawie art.  50533 i art. 50534 doręcza się z  urzędu tylko powodowi.  
Art. 50529a. W elektronicznym p ostępowaniu upominawczym mogą być dochodzone roszczenia, które stały się w y-
magalne w  okresie trzech lat przed dniem wniesienia pozwu.  
Art. 50530. § 1. (uchylony)  
§ 2. Czynności sądu, referendarza i  przewodniczącego utrwalane są wyłącznie w  systemie teleinf ormatycznym, 
a wytworzone w  ich wyniku dane w  postaci elektronicznej opatrywane są kwalifikowanym podpisem elektronicznym.  
Art. 50531. § 1. Powód wnosi pisma wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.  
§ 2. Jeżeli pozwany dokona wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, 
dalsze pisma w  sprawie wnosi wyłącznie za pośrednictwem tego systemu.  
§ 21. Pisma wniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego nie wymagają opatrzenia ich podpisem, 
o którym  mowa w  art. 126 § 5. 
§ 3. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 110 – Poz. 1805  
 
 § 4. O skutkach wniesienia pisma za pośrednictwem systemu teleinformatycznego sąd poucza pozwanego przy 
pierwszym doręczeniu.  
§ 5. (uchylony)  
§ 6. (uchylony)  
Art. 50532. § 1. W  pozwie powód powinien wskazać dowody na p oparcie swoich twierdzeń. Dowodów nie dołącza się  
do pozwu. Przepisu art.  128 nie stosuje się.  
§ 2. Pozew powinien zawierać również:  
1) numer PESEL lub NIP pozwanego będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posi a-
da go nie mając takiego obowiązku lub  
2) numer w  Krajowym Rejestrze Sądowym, a  w przypadku jego braku – numer w  innym właściwym rejestrze, ewide n-
cji lub NIP pozwanego niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ew i-
dencji, jeże li jest o n obowiązany do jego posiadania.  
3) (uchylony)  
§ 3. Sąd może skazać na grzywnę powoda, jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, który w  złej wierze 
lub wskutek niezachowania należytej staranności oznaczył nieprawidłowo dane, o  których mow a w § 2 pkt  1 lub 2 oraz 
art. 126 § 2 pkt  1. 
§ 4. (uchylony)  
Art. 50533. W przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty sąd umarza postępowanie.  
Art. 50534. § 1. Jeżeli pozwany, pomimo powtórzenia zawiadomienia zgodnie z  art. 139 § 1 zdanie drugie, ni e 
odebrał nakazu zapłaty, a  w sprawie nie doręczono mu wcześniej żadnego pisma w  sposób przewidziany w  art. 131–138 
i nie ma zastosowania art.  139 § 2 i 3 lub inny przepis szczególny przewidujący skutek doręczenia, nakaz zapłaty uznaje się  
za doręczony, o  ile adres, pod którym pozostawiono zawiadomienia, jest zgodny z  adresem ujawnionym w  rejestrze 
PESEL. W  przeciwnym przypadku stosuje się przepis §  2. 
§ 2. Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że nie można go doręczyć pozwanemu w  kraju, sąd z  urzędu uchyla 
nakaz zapłaty i  umarza postępowanie, chyba że powód w  wyznaczonym terminie, nie dłuższym niż miesiąc, usunie prz e-
szkodę w  doręczeniu nakazu zapłaty. Wezwanie do usunięcia przeszkody nie podlega powtórzeniu.  
Art. 50535. Do sprzeciwu od nakazu zapłaty  nie dołącza się dowodów.  
Art. 50536. W przypadku wniesienia sprzeciwu sąd umarza postępowanie w  zakresie, w  którym nakaz zapłaty utracił 
moc.  
Art. 50537. § 1. W  przypadku umorzenia postępowania każda ze stron ponosi koszty procesu związane ze swym 
udziałe m w sprawie.  
§ 2. Jeżeli w  terminie trzech miesięcy od dnia wydania postanowienia o  umorzeniu elektronicznego postępowania 
upominawczego powód wniesie pozew przeciwko pozwanemu o  to samo roszczenie w  postępowaniu innym niż elektr o-
niczne postępowanie upomin awcze, skutki prawne, które ustawa wiąże z  wytoczeniem powództwa, następują z  dniem 
wniesienia pozwu w  elektronicznym postępowaniu upominawczym. Na żądanie stron sąd, rozpoznając sprawę, uwzględni 
koszty poniesione przez strony w  elektronicznym postępowani u upominawczym.  
Art. 50538. Rozpoznanie zażalenia na postanowienie wydane w  elektronicznym postępowaniu upominawczym, jak 
również na postanowienie wydane w  postępowaniu o  nadanie klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu wydanemu 
w tym postępowaniu, nast ępuje w  składzie jednego sędziego. W  postępowaniu toczącym się na skutek wniesienia zażal e-
nia przepisy art.  50530 § 2 i art. 50531 stosuje się odpowiednio.  
Art. 50539. W razie wniesienia skargi o  wznowienie postępowania sąd przekazuje sprawę do sądu według  właściwości  
ogólnej. Do wznowienia postępowania właściwy jest sąd według właściwości ogólnej.  
  
Dziennik  Ustaw  – 111 – Poz. 1805  
 
 KSIĘGA DRUGA  
POSTĘPOWANIE NIEPROC ESOWE  
TYTUŁ I  
Przepisy ogólne  
Art. 506. Sąd wszczyna postępowanie nieprocesowe na wniosek; w  wypadkach wskazanych w  ustawie sąd może 
wszcząć postępowanie także z  urzędu.  
Art. 507. Sprawy należące do postępowania nieprocesowego rozpoznają sądy rejonowe, z  wyjątkiem spraw, dla których  
zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych.  
Art. 508. § 1. Jeżeli właściwość miejscowa nie jest oz naczona w  przepisie szczególnym, wyłącznie właściwy jest sąd 
miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a  w braku miejsca zamieszkania – sąd miejsca jego pobytu. Do postępowania 
z urzędu właściwy jest sąd miejsca, w  którego okręgu nastąpiło zdarzenie będące podsta wą wszczęcia postępowania. 
W braku wskazanych wyżej podstaw właściwy będzie sąd dla m.st. Warszawy.  
§ 2. W wypadku gdy sąd właściwy nie może z  powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności 
albo gdy wymagają tego względy celowości, sąd nad n im przełożony wyznaczy na posiedzeniu niejawnym inny sąd do 
rozpoznania sprawy w  całości lub w  części.  
§ 3. Wyznaczenie następuje z  urzędu albo na przedstawienie sądu właściwego, albo też na wniosek właściwego 
organu lub osoby zainteresowanej, po wysłuchaniu w  razie potrzeby innych osób zainteresowanych.  
§ 4. Przepisu art.  481 nie stosuje się w  sprawach rozpoznawanych w  postępowaniu wieczystoksięgowym i postę po-
waniu rejestrowym, a  także w  sprawach z  zakresu prawa spadkowego, z  wyjątkiem spraw o stwierdzenie nabycia spadku  
i przedmiotu zapisu windykacyjnego oraz o  dział spadku.  
Art. 509. Sprawy o  przysposobienie w  pierwszej instancji sąd rozpoznaje w  składzie jednego sędziego i  dwóch ła w-
ników.  
Art. 5091. § 1. Czynności w  postępowaniu wieczystoks ięgowym może wykonywać referendarz sądowy.  
§ 2. Czynności w  postępowaniach dotyczących rejestrów i  ewidencji prowadzonych przez sądy może wykonywać r e-
ferendarz sądowy, z  wyjątkiem przygotowania i  prowadzenia rozprawy, odmowy wpisu partii politycznej do ewi dencji, 
wykreślenia wpisu partii politycznej z  ewidencji oraz zawieszenia wydawania dziennika lub czasopisma.  
§ 3. Czynności w  sprawach z  zakresu prawa spadkowego może wykonywać referendarz sądowy, z  wyłączeniem 
prowadzenia rozprawy, zabezpieczenia spadku oraz przesłuchania świadków testamentu ustnego.  
§ 4. Czynności w  sprawach depozytowych może wykonywać referendar z sądowy, z  wyłączeniem spraw o stwie r-
dzenie likwidacji niepodjętego depozytu.  
Art. 510. § 1. Zainteresowanym w  sprawie jest każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania, może on wziąć 
udział w  każdym stanie sprawy aż do zakończenia postępowania w  drugiej instancji. Jeżeli weźmie udział, staje się 
uczestnikiem. Na odmowę dopuszczenia do wzięcia udziału w  sprawie przysługuje zażalenie.  
§ 2. Jeżeli  okaże się, że zainteresowany nie jest uczestnikiem, sąd wezwie go do udziału w  sprawie. Przez wezwanie 
do wzięcia udziału w  sprawie wezwany staje się uczestnikiem. W  razie potrzeby wyznaczenia kuratora do zastępowania 
zainteresowanego, którego miejsce pob ytu jest nieznane, jego wyznaczenie następuje z  urzędu.  
Art. 511. § 1. Wniosek o  wszczęcie postępowania powinien czynić zadość przepisom o  pozwie, z  tą zmianą, że z a-
miast pozwanego należy wymienić zainteresowanych w  sprawie.  
§ 2. Do wniosków prokuratora o  wszczęcie postępowania nie stosuje się przepisów art.  55 i 56. 
Art. 5111. § 1. W  postępowaniu wieczystoksięgowym oraz w  postępowaniach rejestrowych wniosek podlegający 
opłacie stałej, który nie został należycie opłacony, przewodniczący zwraca bez wezw ania o uiszczenie tej opłaty. W za-
rządzeniu o  zwrocie pisma należy wskazać wysokość należnej opłaty stałej.  
§ 2. W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o  zwrocie pis ma z  przyczyn określonych w  § 1 wniosko -
dawca  może uiścić brakującą opłatę. Jeżel i opłata została wniesiona we właściwej wysoko ści, wniosek wywołuje skutek 
od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w  razie kolejnego zwrotu wniosku z  tej samej przyczyny.  
Art. 5112. § 1. Wniesienie odpowiedzi na wniosek o  wszczęcie postęp owania jest obowiązkowe, tylko gdy przewo d-
niczący tak zarządzi.  
§ 2. Posiedzenie przygotowawcze można wyznaczyć niezależnie od wniesienia odpowiedzi na wniosek.  
  
Dziennik  Ustaw  – 112 – Poz. 1805  
 
 Art. 512. § 1. Po rozpoczęciu posiedzenia albo po złożeniu przez któregokolwiek z  uczestników o świadczenia na  
piśmie cofnięcie wniosku jest skuteczne tylko wtedy, gdy inni uczestnicy nie sprzeciwili się temu w  terminie wyznaczonym.  
§ 2. Cofnięcie wniosku o  wszczęcie postępowania jest bezskuteczne w  sprawie, której wszczęcie mogło nastąpić 
z urzędu.  
Art. 513. Niestawiennictwo uczestników nie tamuje rozpoznania sprawy. Przepisów o  wyroku zaocznym nie stosuje się.  
Art. 514. § 1. Rozprawa odbywa się w  wypadkach wskazanych w  ustawie. W  innych wypadkach wyznaczenie ro z-
prawy zależy od uznania sądu. Mimo ni ewyznaczenia rozprawy sąd przed rozstrzygnięciem sprawy może wysłuchać 
uczestników na posiedzeniu sądowym lub zażądać od nich oświadczeń na piśmie.  
§ 2. Jednakże nawet w  wypadkach, gdy ustawa wymaga przeprowadzenia rozprawy, sąd może, bez wzywania zaint e-
resowanych do udziału w  sprawie, oddalić wniosek na posiedzeniu niejawnym, jeżeli z  treści wniosku wynika oczywisty 
brak uprawnienia wnioskodawcy.  
Art. 515. Sąd może, stosownie do okoliczności, przesłuchać świadków i  biegły ch bez przyrzeczenia oraz w nieobe c-
ności uczestników, może również zażądać od osób, które nie są uczestnikami, złożenia wyjaśnień na piśmie.  
Art. 516. Orzeczenia sądu w  postępowaniu nieprocesowym zapadają w  formie postanowień, chyba że przepis szcz e-
gólny stanowi inaczej.  
Art. 517. (uchylony ) 
Art. 518. Od postanowień sądu pierwszej instancji orzekających co do istoty sprawy przysługuje apelacja. Na inne 
postanowienia sądu pierwszej instancji, w  wypadkach wskazanych w  ustawie, przysługuje zażalenie.  
Art. 5181. § 1. (uchylony)  
§ 11. Na orzeczen ie referendarza sądowego służy skarga także w  przypadkach, w  których na postanowienie sądu służy -
łaby apelacja.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. W razie wniesienia skargi na wpis w  księdze wieczystej wpis nie traci mocy. Rozpoznając sprawę, sąd zmienia 
zaskarżony wpis  przez jego wykreślenie i  dokonanie nowego wpisu lub wydaje postanowienie, którym zaskarżony wpis 
utrzymuje w  mocy albo uchyla go w  całości lub w  części i  w tym zakresie wniosek oddala bądź odrzuca, względnie post ę-
powanie umarza.  
§ 3a. W postępowaniu rejes trowym o  wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz rejestru zastawów w  razie wni e-
sienia skargi na orzeczenie referendarza sądowego zarządzające wpis, pozostaje ono w  mocy do chwili rozpatrzenia skargi 
przez sąd rejonowy rozpoznający sprawę jako sąd pierwsze j instancji. Rozpoznając sprawę, sąd wydaje postanowienie, 
w którym zaskarżone orzeczenie i  dokonany na jego podstawie wpis zmienia albo utrzymuje w  mocy, albo uchyla 
w całości lub w  części i  w tym zakresie wniosek oddala bądź odrzuca, względnie postępowan ie umarza.  
§ 4. Skargę wnosi się do sądu w  terminie tygodniowym:  
1) od dnia czynności, gdy uczestnik był przy niej obecny lub był o  jej terminie zawiadomiony;  
2) w innych wypadkach niż wymienione w  pkt 1 – od dnia doręczenia zawiadomienia uczestnika o  doko naniu czynności;  
3) w przypadku braku zawiadomienia – od dnia dowiedzenia się o  dokonaniu czynności, z  tym że w  postępowaniu 
o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego dla uczestników postępowania, którym postanowienia co do istoty sprawy 
nie doręcza się, termi n do wniesienia skargi biegnie od daty wpisu w  Rejestrze.  
§ 5. (uchylony)  
§ 6. (uchylony)  
Art. 5182. § 1. Sądem drugiej instancji w  sprawach o  odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub poz o-
stającej pod opieką prowadzonych na podstawie Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za 
granicę, sporządzonej w  Hadze dnia 25  października 1980  r. (Dz.  U. z 1995  r. poz. 528 oraz z  1999  r. poz.  1085), zwanej 
dalej „konwencją haską z  1980  r.”, jest Sąd Apelacyjny w  Warszawie.  
§ 2. Sąd Apelacyjny w  Warszawie orzeka w  sprawach określonych w  § 1 w  terminie sześciu tygodni od dnia prze d-
stawienia przez sąd pierwszej instancji akt sprawy wraz z  apelacją.  
Art. 519. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 113 – Poz. 1805  
 
 Art. 5191. § 1. Od wydanego przez sąd drugiej instancji postano wienia co do istoty sprawy oraz od postanowienia 
w przedmiocie odrzucenia wniosku i  umorzenia postępowania kończących postępowanie w  sprawie – w sprawach 
z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i  spadkowego – przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego,  chyba że 
przepis szczególny stanowi inaczej.  
§ 2. W sprawach z  zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i  kurateli skarga kasacyjna przysługuje tylko w  sprawach  
o przysposobienie oraz o  podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżo nkami, chyba że 
wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych.  
§ 21. Skarga kasacyjna przysługuje także w  sprawach o  odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub p o-
zostającej pod opieką prowadzonych na podstawie konwencji haskiej z  1980  r. 
§ 22. Skargę kasacyjną w  sprawach, o  których mowa w  § 21, mogą wnieść Prokurator Generalny, Rzecznik Praw 
Dziecka lub Rzecznik Praw Obywatelskich w  terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia.  
§ 3. W postępowaniu rejestrowym skarga kasacyjna przysługuje jedynie od postanowień sądu drugiej instancji 
w przedmiocie wpisu lub wykreślenia z  rejestru podmiotu podlegającego rejestracji.  
§ 4. Skarga kasacyjna nie przysługuje w  sprawach dotyczących:  
1) przepadku r zeczy;  
2) zarządu związanego ze współwłasnością lub użytkowaniem;  
3) zabezpieczenia spadku i  spisu inwentarza, wyjawienia przedmiotów spadkowych, zarządu spadku nieobjętego oraz 
zwolnienia wykonawcy testamentu;  
4) zniesienia współwłasności i  działu spadku,  jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt 
tysięcy złotych;  
5) likwidacji niepodjętych depozytów.  
Art. 5192. § 1. Można żądać stwierdzenia niezgodności z  prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy 
sądu drugiej instan cji kończącego postępowanie w  sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, 
a zmiana lub uchylenie tego postanowienia w  drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i  nie jest możliwe.  
§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy n iezgodność z  prawem wynika z  naruszenia podstawowych zasad porządku 
prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i  obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności 
z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu pierwszej lu b drugiej instancji kończącego postępow a-
nie w  sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z  przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub 
uchylenie postanowienia w  drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.  
Art. 520. § 1. Każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w  sprawie.  
§ 2. Jeżeli jednak uczestnicy są w  różnym stopniu zainteresowani w  wyniku postępowania lub interesy ich są 
sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub  włożyć go na jednego z  uczestników 
w całości. To samo dotyczy zwrotu kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników.  
§ 3. Jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub 
odrzucone, obowiązek  zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Przepis powyższy stosuje się 
odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie.  
Art. 521. § 1. Jeżeli przepis szczególny inaczej nie stanowi, postanowienie o rzekające co do istoty sprawy staje się 
skuteczne, a  jeżeli wymaga wykonania – także wykonalne, po uprawomocnieniu się.  
§ 2. Jeżeli postanowienie takie ulega z  mocy ustawy wykonaniu przed uprawomocnieniem się, sąd, który wydał p o-
stanowienie, może stosownie  do okoliczności wstrzymać jego wykonanie.  
Art. 522. Postanowienia wydane w  sprawie, która może być wszczęta z  urzędu, podlegają wykonaniu z  urzędu.  
Art. 523. Prawomocne postanowienie orzekające co do istoty sprawy nie może być zmienione ani uchylone, chyb a 
że przepis szczególny stanowi inaczej. Jednakże prawomocne postanowienie oddalające wniosek sąd może zmienić 
w razie zmiany okoliczności sprawy.  
Art. 524. § 1. Uczestnik postępowania może żądać wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym post a-
nowien iem orzekającym co do istoty sprawy, jednakże wznowienie postępowania nie jest dopuszczalne, jeżeli postan o-
wienie kończące postępowanie może być zmienione lub uchylone.  
  
Dziennik  Ustaw  – 114 – Poz. 1805  
 
 § 2. Zainteresowany, który nie był uczestnikiem postępowania zakończonego prawomocnym p ostanowieniem orz e-
kającym co do istoty sprawy, może żądać wznowienia postępowania, jeżeli postanowienie to narusza jego prawa. W  takim 
wypadku stosuje się przepisy o  wznowieniu postępowania z  powodu pozbawienia możności działania.  
Art. 525. Akta sprawy dos tępne są dla uczestników postępowania oraz za zezwoleniem przewodniczącego dla każdego,  
kto potrzebę przejrzenia dostatecznie usprawiedliwi. Na tych samych zasadach dopuszczalne jest:  
1) sporządzanie i  otrzymywanie odpisów i  wyciągów z  akt sprawy;  
2) otrzymywanie zapisu dźwięku albo obrazu i  dźwięku z  akt sprawy.  
TYTUŁ II  
Przepisy dla poszczególnych rodzajów spraw  
DZIAŁ I  
Sprawy z  zakresu prawa osobowego  
Rozdział 1  
Uznanie za zmarłego i  stwierdzenie zgonu  
Oddział 1  
Postępowanie o  uznanie za zmarłego  
Art. 526. § 1. W sprawach o  uznanie za zmarłego właściwy jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania zaginionego, 
a w braku tej podstawy – sąd wskazany w  art. 508 § 1. 
§ 2. Jeżeli wskutek tego samego zdarzenia zaginęła większa liczba osób, Sąd Najwyższy na wnio sek Ministra Spra -
wiedliwości może wyznaczyć jeden sąd jako wyłącznie właściwy do rozpoznania spraw będących w  związku z  tym 
zdarze niem. Postanowienie Sądu Najwyższego podlega ogłoszeniu w  Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej 
„Monitor Polski”.  
Art. 527. Do zgłoszenia wniosku o  uznanie za zmarłego uprawniony jest każdy zainteresowany.  
Art. 528. Wniosek o  uznanie za zmarłego można zgłosić nie wcześniej niż na rok przed końcem terminu, po upływie 
którego zaginiony może być uznany za zmarłego. Gdy j ednak uznanie za zmarłego może nastąpić po upływie roku lub 
krótszego niż rok terminu od zdarzenia, które uzasadnia prawdopodobieństwo śmierci zaginionego, wniosek o  uznanie za 
zmarłego zgłosić można dopiero po upływie tego terminu.  
Art. 529. § 1. Wniosek o uznanie za zmarłego, oprócz danych koniecznych dla wniosku o  wszczęcie postępowania, 
powinien zawierać:  
1) imię, nazwisko i  wiek zaginionego, imiona jego rodziców oraz nazwisko rodowe matki;  
2) ostatnie znane miejsce zamieszkania i  pobytu zaginionego.  
§ 2. Okoliczności uzasadniające wniosek należy uprawdopodobnić.  
Art. 530. § 1. Jeżeli według treści wniosku istnieją przesłanki do uznania zaginionego za zmarłego, sąd zarządzi 
ogłoszenie o  wszczęciu postępowania.  
§ 2. Ogłoszenie o  wszczęciu postępowania pow inno zawierać:  
1) imię i  nazwisko oraz adres wnioskodawcy;  
2) dane dotyczące osoby zaginionego oraz istotne okoliczności znane z  akt sprawy, które mogą przyczynić się do w y-
krycia zaginionego;  
3) wezwanie skierowane do zaginionego, aby w  oznaczonym terminie , nie krótszym niż trzy, a  nie dłuższym niż sześć 
miesięcy, zgłosił się, gdyż w  przeciwnym razie może być uznany za zmarłego;  
4) wezwanie skierowane do wszystkich osób, które mogą udzielić wiadomości o  zaginionym, aby w  powyższym term i-
nie przekazały je sąd owi. 
  
Dziennik  Ustaw  – 115 – Poz. 1805  
 
 Art. 531. § 1. Ogłoszenie o  wszczęciu postępowania umieszcza się w  piśmie poczytnym na całym obszarze Państwa 
i podaje publicznie do wiadomości w  miejscu ostatniego zamieszkania zaginionego w  sposób na tym obszarze przyjęty.  
§ 2. Sąd może zarządzić za mieszczenie ogłoszenia w  innych jeszcze pismach oraz podać je do publicznej wiado -
mości również w  inny sposób, jaki uzna za odpowiedni.  
Art. 532. Dalsze postępowanie może toczyć się przed upływem terminu podanego w  ogłoszeniu, nie może jednak 
być zakończon e wcześniej niż po upływie:  
1) terminów przewidzianych w  kodeksie cywilnym;  
2) trzech miesięcy od ukazania się ogłoszenia;  
3) miesiąca od końca terminu wyznaczonego w  ogłoszeniu.  
Art. 533. Przed wydaniem postanowienia uznającego zaginionego za zmarłego sąd  powinien wysłuchać w  miarę 
możności osoby bliskie zaginionego.  
Art. 534. Jeżeli w  toku postępowania o  uznanie za zmarłego okaże się, że śmierć zaginionego jest niewątpliwa, sąd 
przeprowadzi dalsze postępowanie z  urzędu według przepisów oddziału następnego . 
Oddział 2  
Postępowanie o  stwierdzenie zgonu  
Art. 535. Do postępowania o  stwierdzenie zgonu osoby, której śmierć mimo niesporządzenia aktu zgonu jest niewątp -
liwa, stosuje się odpowiednio przepisy oddziału poprzedzającego ze zmianami przewidzianymi w oddziale niniejszym.  
Art. 536. Wniosek o  stwierdzenie zgonu może być zgłoszony w  każdym czasie.  
Art. 537. § 1. Zarządzenie ogłoszenia o  wszczęciu postępowania nie jest obowiązkowe.  
§ 2. Sąd może jednak, jeżeli uzna to za celowe, zarządzić dokonanie ogłos zenia w  określony przez siebie sposób. Do 
ogłoszenia stosuje się wówczas odpowiednio przepis art.  530 § 2; termin wyznaczony w  ogłoszeniu nie może być krótszy 
niż miesiąc ani dłuższy niż trzy miesiące.  
§ 3. W wypadku przewidzianym w  paragrafie poprzedzając ym postępowanie nie może być zakończone wcześniej niż 
po upływie miesiąca od ukazania się ogłoszenia i  dwóch tygodni od końca terminu wyznaczonego w  ogłoszeniu.  
Art. 538. § 1. W  postanowieniu stwierdzającym zgon należy chwilę śmierci ściśle oznaczyć, stoso wnie do wyników 
postępowania.  
§ 2. Jeżeli dokładne ustalenie chwili śmierci nie jest możliwe, przyjmuje się chwilę najbardziej prawdopodobną.  
Oddział 3  
Uchylenie postanowień orzekających uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu  
Art. 539. Dowód, że osoba uznana za zmarłą albo której zgon został stwierdzony pozostaje przy życiu lub że śmierć 
jej nastąpiła w  innej chwili niż chwila oznaczona w  orzeczeniu, może być przeprowadzony tylko w  postępowaniu uno r-
mowanym w  niniejszym oddziale.  
Art. 540. Właściwy jest  sąd, który w  pierwszej instancji orzekł uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu.  
Art. 541. § 1. Wniosek o  uchylenie postanowienia orzekającego uznanie za zmarłego albo stwierdzającego zgon może  
zgłosić każdy zainteresowany. Sąd może także uchylić je z  urzędu.  
§ 2. Sąd wzywa do udziału w  sprawie uczestników postępowania, w  którym zapadło postanowienie o  uznaniu za 
zmarłego lub o  stwierdzeniu zgonu.  
Art. 542. W razie przeprowadzenia dowodu, że osoba uznana za zmarłą albo której zgon został stwierdzony poz osta-
je przy życiu, sąd postanowienie uchyli. W  wypadku udowodnienia innej chwili śmierci niż oznaczona w  postanowieniu 
o uznaniu za zmarłego, sąd uchyla postanowienie o  uznaniu za zmarłego tylko wówczas, gdy równocześnie stwierdza 
zgon.  
  
Dziennik  Ustaw  – 116 – Poz. 1805  
 
 Art. 543. Jeżeli os oba, którą uznano za zmarłą lub której zgon stwierdzono, zjawi się osobiście w  sądzie i  wykaże 
swoją tożsamość, sąd niezwłocznie i  bez dalszego postępowania uchyli postanowienie orzekające uznanie za zmarłego lub 
stwierdzenie zgonu.  
Rozdział 2  
Ubezwłasnowo lnienie  
Oddział 1  
Przepisy ogólne  
Art. 544. § 1. Sprawy o  ubezwłasnowolnienie należą do właściwości sądów okręgowych, które rozpoznają je 
w składzie trzech sędziów.  
§ 2. W sprawach tych właściwy jest sąd miejsca zamieszkania osoby,  której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolni e-
nie, a  w braku miejsca zamieszkania – sąd miejsca jej pobytu.  
Art. 545. § 1. Wniosek o  ubezwłasnowolnienie może zgłosić:  
1) małżonek osoby, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie;  
2) jej krewni w  linii prostej  oraz rodzeństwo;  
3) jej przedstawiciel ustawowy.  
§ 2. Krewni osoby, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie, nie mogą zgłaszać tego wniosku, jeżeli osoba ta 
ma przedstawiciela ustawowego.  
§ 3. Wniosek o  ubezwłasnowolnienie częściowe można zgłosić już  na rok przed dojściem do pełnoletności osoby, 
której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie.  
§ 4. Kto zgłosił wniosek o  ubezwłasnowolnienie w  złej wierze lub lekkomyślnie, podlega karze grzywny.  
Art. 546. § 1. Uczestnikami postępowania o  ubezwłasnowolnieni e są z  mocy samego prawa prócz wnioskodawcy:  
1) osoba, której dotyczy wniosek;  
2) jej przedstawiciel ustawowy;  
3) małżonek osoby, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie.  
§ 2. Postępowanie toczy się z  udziałem prokuratora.  
§ 3. Organizacje pozarządowe , do których zadań statutowych należy ochrona praw osób niepełnosprawnych, udzi e-
lanie pomocy takim osobom lub ochrona praw człowieka, mogą wstąpić do postępowania w  każdym jego stadium.  
Art. 547. § 1. Osobę, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie, na leży wysłuchać niezwłocznie po wszczęciu 
postępowania; wysłuchanie powinno odbyć się w  obecności biegłego psychologa oraz – w zależności od stanu zdrowia 
osoby, która ma być wysłuchana – biegłego lekarza psychiatry lub neurologa.  
§ 2. W celu wysłuchania os oby, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie, sąd może zarządzić przymusowe 
sprowadzenie tej osoby na rozprawę albo wysłuchać ją przez sędziego wyznac zonego. Na postanowienie sądu o przym u-
sowym sprowadzeniu osoby na rozprawę przysługuje zażalenie.  
§ 3. Niemożność porozumienia się z  osobą, której dotyczy wniosek o  ubezw łasnowolnienie, stwierdza się w protok o-
le po wysłuchaniu biegłego lekarza i  psychologa uczestniczących w  posiedzeniu.  
Oddział 2  
Doradca tymczasowy  
Art. 548. § 1. Jeżeli wniosek o ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby pełnoletniej, sąd może na wniosek uczestnika 
postępowania lub z  urzędu, przy wszczęciu lub w  toku postępowania, ustanowić dla niej doradcę tymczasowego, gdy uzna 
to za konieczne dla ochrony jej osoby lub mienia.  
§ 2. Przed ustanowieniem doradcy tymczasowego należy wysłuchać osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowo l-
nienie. 
§ 3. Doradcą tymczasowym należy ustanowić przede wszystkim małżonka, krewnego lub inną osobę bliską, jeżeli 
nie stoi temu na przeszkodzie wzgląd na  dobro osoby, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 117 – Poz. 1805  
 
 § 4. Sąd może zwrócić się do organizacji pozarządowej wymienionej w  art. 546 § 3 o wskazanie osoby, która mogłaby  
być ustanowiona doradcą tymczasowym.  
§ 5. Postanowienie o  ustanowieniu doradcy tym czasowego staje się skuteczne z  chwilą doręczenia go osobie, której 
dotyczy wniosek. W  wypadkach określonych w  art. 556 postanowienie staje się skuteczne z  chwilą wydania.  
Art. 549. § 1. Osoba, dla której ustanowiono doradcę tymczasowego, ma ograniczoną zd olność do czynności pra w-
nych na równi z  osobą ubezwłasnowolnioną częściowo.  
§ 2. Do doradcy tymczasowego stosuje się przepisy o  kuratorze osoby częściowo ubezwłasnowolnionej.  
Art. 550. § 1. Postanowienie o  ustanowieniu doradcy tymczasowego traci moc z  chwi lą, gdy:  
1) wniosek o  ubezwłasnowolnienie został prawomocnie oddalony lub odrzucony albo postępowanie umorzono;  
2) na skutek orzeczenia o  ubezwłasnowolnieniu ustanowiony został opiekun lub kurator.  
§ 2. Sąd odwołuje doradcę tymczasowego, jeżeli ustała potr zeba dalszej ochrony osoby, której dotyczy wniosek 
o ubezwłasnowolnienie, lub jej mienia.  
Art. 551. § 1. O ustanowieniu lub odwołaniu doradcy tymczasowego należy z  urzędu zawiadomić sąd opiekuńczy.  
§ 2. Na postanowienie w  przedmiocie ustanowienia lub odwoł ania doradcy tymczasowego przysługuje zażalenie.  
Oddział 3  
Postępowanie  
Art. 552. § 1. Jeżeli według wniosku ubezwłasnowolnienie ma być orzeczone z  powodu choroby psychicznej lub 
niedorozwoju umysłowego, sąd przed zarządzeniem doręczenia wniosku zażąda, w  wyznaczonym terminie, przedstawi e-
nia świadectwa lekarskiego wydanego przez lekarza psychiatrę o  stanie psychicznym osoby, której dotyczy wniosek 
o ubezwłasnowolnienie, lub opinii psychologa o  stopniu niepełnosprawności umysłowej tej osoby. Jeżeli ubezwłasn o-
wolnienie ma nastąpić z  powodu pijaństwa, sąd żąda także przedstawienia zaświadczenia poradni przeciwalkoholowej, 
a jeżeli  ubezwłasnowolnienie ma nastąpić z  powodu narkomanii – zaświadczenia z  poradni leczenia uzależnień.  
§ 2. Sąd odrzuca wniosek o  ubezw łasnowolnienie, jeżeli treść wniosku lub dołączone do wniosku dokumenty nie 
uprawdopodobniają istnienia choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub występowania innego rodzaju zaburzeń 
psychicznych osoby, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie a lbo w  razie niezłożenia żądanego świadectwa, op i-
nii lub zaświadczenia, chyba że złożenie takich dokumentów nie jest możliwe.  
Art. 553. § 1. Osoba, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie, musi być zbadana przez biegłego lekarza 
psychiatrę lub neurolog a, a także psychologa.  
§ 2. Opinia biegłego oprócz oceny stanu zdrowia psychicznego lub zaburzeń psychicznych albo rozwoju umysłow e-
go osoby, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie, powinna zawierać umotywowaną ocenę zakresu jej zdolności 
do samodziel nego kierowania swoim postępowaniem i  prowadzenia swoich spraw, uwzględniającą postęp owanie i za-
chowanie się tej osoby.  
Art. 554. § 1. Sąd może, jeżeli na podstawie opinii dwóch biegłych lekarzy uzna to za niezbędne, zarządzić oddanie 
osoby, której dotyczy  wniosek o  ubezwłasnowolnienie, pod obserwację w  zakładzie leczniczym na czas nie dłuższy niż 
sześć tygodni. W  wyjątkowych wypadkach sąd może termin ten przedłużyć do trzech miesięcy.  
§ 2. Przed wydaniem postanowienia sąd wysłucha uczestników postępowania.  
§ 3. Na postanowienie zarządzające oddanie do zakładu przysługuje zażalenie.  
Art. 5541. § 1. Postępowanie dowodowe powinno ustalić przede wszystkim stan zdrowia, sytuację osobistą, zaw o-
dową i  majątkową osoby, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie, rodzaj spraw wymagających prowadzenia przez 
tę osobę oraz sposób zaspokajania jej potrzeb życiowych.  
§ 2. Sąd może zobowiązać osoby pozostające we wspólnocie domowej z  osobą, której dotyczy wniosek o ubez-
własnowolnienie , do złożenia wykazu majątku należąc ego do tej osoby oraz do złożenia przyrzecze nia. Przepisy art.  913, 
915–917 stosuje się odpowiednio.  
Art. 555. Orzeczenie w  przedmiocie ubezwłasnowolnienia może zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy.  
Art. 556. § 1. Sąd może zaniechać doręczenia pism sądowych, wezwania lub wysłuchania osoby, której dotyczy 
wniosek o  ubezwłasnowolnienie, jeżeli uzna to za niecelowe ze względu na stan zdrowia tej osoby, określony w  opiniach 
biegłego lekarza psychiatry lub neurologa oraz psychologa wydanych po przeprowadz eniu badania. Nie dotyczy to wysł u-
chania, o  którym mowa w  art. 547. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 118 – Poz. 1805  
 
 § 2. W wypadkach wskazanych w  § 1 sąd orzekający, w  celu ochrony w  toku postępowania praw osoby, której doty-
czy wniosek o  ubezwłasnowolnienie, ustanowi kuratora, chyba że ma ona przedstawiciela ustawowego, który nie jest wnios -
kodawcą . Przepisy art.  548 § 3 i 4 stosuje się odpowiednio. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
Art. 557. W postanowieniu o  ubezwłasnowolnieniu sąd orzeka, czy ub ezwłasnowolnienie jest całkowite, czy też 
częściowe i  z jakiego powodu zostaje orzeczone.  
Art. 558. § 1. Sąd, który orzekł ubezwłasnowolnienie, zarządza z  urzędu przesłanie sądowi opiekuńczemu odpisu 
prawomocnego postanowienia, którym orzekł ubezwłasnowol nienie.  
§ 2. W razie oddalenia wniosku o  ubezwłasnowolnienie sąd zawiadamia sąd opiekuńczy o  potrzebie ustanowienia 
kuratora dla osoby niepełnosprawnej.  
Art. 559. § 1. Sąd uchyli ubezwłasnowolnienie, gdy ustaną przyczyny, dla których je orzeczono; uchyleni e może 
nastąpić także z  urzędu.  
§ 2. Sąd może w  razie poprawy stanu psychicznego ubezwłasnowolnionego zmienić ubezwłasnowolnienie całkowite 
na częściowe, a  w razie pogorszenia się tego stanu – zmienić ubezwłasnowolnienie częściowe na całkowite.  
§ 3. Z wnio skiem o  uchylenie albo zmianę ubezwłasnowolnienia może wystąpić także ubezwłasnowolniony.  
Art. 560. § 1. Do zaskarżania postanowień uprawniony jest sam ubezwłasnowolniony nawet wówczas, gdy ustan o-
wiony został doradca tymczasowy albo kurator.  
§ 2. Do środkó w odwoławczych wnoszonych przez osobę, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie, nie stos u-
je się art.  368. Środka odwoławczego wniesionego przez osobę, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie, nie o d-
rzuca się z  powodu nieusunięcia braków formalnyc h. 
Art. 5601. W sprawach o  ubezwłasnowolnienie, o  uchylenie oraz zmianę ubezwłasnowolnienia sąd może ustanowić 
dla osoby, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie lub dla osoby ubezwłasnowolnionej, adwokata lub radcę pra w-
nego z  urzędu, nawet bez jej wn iosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolna do złożenia 
wniosku, a  sąd uzna udział adwokata lub radcy prawnego w  sprawie za potrzebny.  
DZIAŁ I a 
Sprawy o  zobowiązanie osoby stosującej przemoc w  rodzinie do opuszczenia wspó lnie zajmowanego mieszkania 
i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazanie zbliżania się do mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia  
Art. 5602. Przepisy zawarte w  niniejszym dziale stosuje się w  sprawach, o  których mowa w  art. 11a ustawy z  dnia 
29 lipca 2 005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w  rodzinie (Dz.  U. z 2021 r. poz.  1249). 
Art. 5603. § 1. Wniosek o  zobowiązanie osoby stosującej przemoc w  rodzinie do opuszczenia wspólnie zajmo -
wanego mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia lub zakazanie zbliżania s ię do mieszkania i  jego bezpośredniego 
otoczenia może być złożony na urzędowym formularzu.  
§ 2. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, wzór i  sposób udostępniania urzędowego formul a-
rza wniosku, o  którym mowa w  § 1, mając na względzie ustawowe wymagania przewidziane dla tego pisma, potrzebę 
zamieszczenia niezbędnych pouczeń co do sposobu wypełniania formularza, wnoszenia pisma i  skutków niedostosowania 
go do ustawowych wymagań, a  także konieczność bezpłatnego udostępniania formularzy w siedzibach sądów oraz sieci 
Internet w  formie pozwalającej na dogodną edycję treści formularza.  
Art. 5604. § 1. Sąd orzeka po przeprowadzeniu rozprawy.  
§ 2. W wypadku gdy do wniosku lub innych pism nie dołączono odpisów, sąd sporządza i  doręcza ich odpisy.  Odpis 
wniosku lub innych pism sąd doręcza również prokuratorowi i  zawiadamia go o  terminach rozprawy.  
Art. 5605. Sąd orzeka w  terminie jednego miesiąca od dnia wniesienia wniosku.  
Art. 5606. § 1. Jeżeli jest to niezbędne dla zapewnienia szybkości postępow ania, sąd może dokonywać doręczeń 
przez Policję lub Żandarmerię Wojskową.  
§ 2. Doręczeń, o  których mowa w  § 1, Policja lub Żandarmeria Wojskowa dokonuje nie później niż w  terminie 7  dni 
od dnia otrzymania zlecenia, za potwierdzeniem odbioru i  oznaczeniem d aty, na formularzu określonym w  przepisach 
wydanych na podstawie art.  131 § 2. 
  
Dziennik  Ustaw  – 119 – Poz. 1805  
 
 § 3. Jeżeli adresata nie zastano przy próbie doręczenia, Policja lub Żandarmeria Wojskowa ustala, czy adresat 
zamieszkuje pod wskazanym adresem. Z  dokonanych ustaleń Policja lu b Żandarmeria Wojskowa sporządza notatkę, którą 
przekazuje sądowi zlecającemu doręczenie.  
§ 4. Jeżeli próba doręczenia okaże się bezskuteczna, a  zgodnie z  ustaleniami Policji lub Żandarmerii Wojskowej adresat  
zamieszkuje pod wskazanym adresem, w  oddawczej skrzynce pocztowej adresata umieszcza się zawiadomienie o  podjętej 
próbie doręczenia wraz z  informacją o  możliwości odbioru pisma lub odpisu postanowienia sądu w  budynku sądu zlecaj ą-
cego doręczenie, do którego Policja lub Żandarmeria Wojskowa je zwraca. Do  zawiadomienia Policja lub Żandarmeria 
Wojskowa dołącza pouczenie, że pismo lub odpis postanowienia należy odebrać z  sądu w  terminie 7  dni od dnia umies z-
czenia zawiadomienia. Jeżeli pod wskazanym adresem zastano dorosłego domownika niebędącego osobą dotkni ętą prz e-
mocą w  rodzinie, o  możliwości odbioru poucza się dodatkowo tego domownika. W  przypadku bezskutecznego upływu 
terminu do odbioru pisma lub odpisu postanowienia doręczenie uważa się za dokonane w  ostatnim dniu tego terminu.  
§ 5. Jeżeli próba doręczen ia okaże się bezskuteczna, a  zgodnie z  ustaleniami Policji lub Żandarmerii Wojskowej adresa t 
nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, Policja lub Żandarmeria Wojskowa zwraca pisma lub odpisy postanowień 
sądowi, informując go o  dokonanych ustaleniach. To samo  dotyczy przypadku, gdy Policji lub Żandarmerii Wojskowej 
mimo podjęcia wymaganych czynności nie udało się ustalić, czy adresat zamieszkuje pod wskazanym adresem.  
§ 6. Policja lub Żandarmeria Wojskowa w  toku postępowania udzielają sądowi innej pomocy niezb ędnej do jego 
szybkiego zakończenia.  
Art. 5607. § 1. Sąd w  postanowieniu o  zobowiązaniu osoby stosującej przemoc w  rodzinie do opuszczenia wspólnie 
zajmowanego mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia lub zakazaniu zbliżania się do mieszkania i  jego bezp ośred -
niego otoczenia wskazuje obszar lub odległość od wspólnie zajmowanego mieszkania, którą osoba stosująca przemoc 
w rodzinie jest obowiązana zachować.  
§ 2. Postanowienie o  zobowiązaniu osoby stosującej przemoc w  rodzinie do opuszczenia wspólnie zajmowa nego 
mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia lub zakazaniu zbliżania się do mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia 
jest skuteczne i  wykonalne z  chwilą ogłoszenia. Sąd może je zmienić lub uchylić w  razie zmiany okoliczności, nawet gdy 
jest prawomocne . 
Art. 5608. Sąd w  postanowieniu w  przedmiocie zobowiązania osoby stosującej przemoc w  rodzinie do opuszczenia 
wspólnie zajmowanego mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia lub zakazania zbliżania się do mieszkania i  jego be z-
pośredniego otoczenia rozstrz yga również o  zabezpieczeniu, jeżeli było udzielone.  
Art. 5609. § 1. Sąd z  urzędu doręcza odpis postanowienia uczestnikom postępowania, prokuratorowi, Policji lub 
Żandarmerii Wojskowej oraz zawiadamia właściwy miejscowo zespół interdyscyplinarny, o  którym mowa w  przepisach 
ustawy z  dnia 29  lipca 2005  r. o przeciwdziałaniu przemocy w  rodzinie, a  gdy w  mieszkaniu zamieszkują osoby mało -
letnie – także właściwy miejscowo sąd opiekuńczy.  
§ 2. Termin do złożenia wniosku o  uzasadnienie biegnie od dnia ogłoszenia p ostanowienia.  
Art. 56010. Jeżeli do apelacji nie dołączono jej odpisów, sąd sporządza i  doręcza odpis apelacji.  
Art. 56011. Termin do wniesienia odpowiedzi na apelację jest tygodniowy.  
Art. 56012. Sąd drugiej instancji orzeka w  terminie jednego miesiąca od  przedstawienia akt sprawy przez sąd pier w-
szej instancji wraz z  apelacją.  
DZIAŁ II  
Sprawy z  zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i  kurateli  
Rozdział 1  
Sprawy małżeńskie  
Art. 561. § 1. Zezwolenia na zawarcie małżeństwa kobiecie niemającej ukończonych lat osiemnastu udziela sąd 
opiekuńczy na jej wniosek. Postanowienie o  udzieleniu zezwolenia staje się skuteczne z  chwilą uprawomocnienia się i  nie 
może być zmienione ani uchylone.  
§ 2. Zezwolenia na zawarcie małżeństwa osobie dotkniętej chorobą psychiczną albo  niedorozwojem umysłowym 
oraz osobom powinowatym w  linii prostej udziela sąd na wniosek tych osób.  
§ 3. W postanowieniu o  udzieleniu zezwolenia wymienia się osobę, z  którą małżeństwo ma być zawarte. Przed 
wydaniem postanowienia rozstrzygającego taki wniose k sąd wysłucha wnioskodawcę, osobę, z  którą małżeństwo ma być 
zawarte, oraz w  razie potrzeby osoby bliskie przyszłych małżonków. Gdy chodzi o  udzielenie zezwolenia osobie 
dotkniętej chorobą psychiczną lub niedorozwojem umysłowym, sąd zasięgnie opinii biegł ego lekarza, w  miarę możności 
psychiatry.  
  
Dziennik  Ustaw  – 120 – Poz. 1805  
 
 Art. 5611. W sprawach, o  których mowa w  art. 561, sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego 
wywiadu środowiskowego w  celu ustalenia warunków, w  jakich żyją osoby ubiegające się o  udzielenie zezwole nia. 
Art. 562. Zwolnienia od obowiązku złożenia urzędowi stanu cywilnego dokumentu potrzebnego do zawarcia ma ł-
żeństwa udziela sąd na wniosek osoby obowiązanej do złożenia dokumentu.  
Art. 563. Do zgłoszenia wniosku o  zezwolenie na złożenie przez pełnomocn ika oświadczenia o  wstąpieniu w zwią-
zek małżeński uprawniona jest osoba, która zamierza udzielić pełnomocnictwa.  
Art. 564. Postanowienie rozstrzygające o  tym, czy okoliczność przedstawiona przez kierownika urzędu stanu cywi l-
nego wyłącza zawarcie małżeństwa, a także o  tym, czy okoliczności przedstawione przez kierownika urzędu stanu cywi l-
nego uzasadniają odmowę:  
1) przyjęcia oświadczeń o  wstąpieniu w  związek małżeński,  
2) wydania zaświadczenia o  braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, o  których m owa w  art. 41 Kodeksu  
rodzinnego i  opiekuńczego,  
3) wydania zezwolenia na zawarcie małżeństwa przed upływem terminu, o  którym mowa w  art. 4 Kodeksu rodzinnego 
i opiekuńczego,  
4) sporządzenia aktu małżeństwa zawartego zgodnie z  art. 1 § 2 Kodeksu rodzinnego  i opiekuńczego,  
5) wydania zaświadczenia stwierdzającego, że zgodnie z  prawem polskim można zawrzeć małżeństwo,  
sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy.  
Art. 565. § 1. Rozstrzygnięcie o  istotnych sprawach rodziny w  braku porozumienia małżonków, jak również  udzie-
lenie zezwolenia na dokonanie czynności, do której jest potrzebna zgoda drugiego małżonka lub której drugi małżonek 
sprzeciwił się, może nastąpić dopiero po umożliwieniu złożenia wyjaśnień małżonkowi wnioskodawcy, chyba że jego 
wysłuchanie nie jest m ożliwe lub celowe.  
§ 2. To samo dotyczy nakazu sądu, aby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające jednemu małżo n-
kowi były w  całości lub w  części wypłacane do rąk drugiego małżonka.  
§ 3. Przepis §  1 stosuje się także do rozstrzygnięcia o  wyłączeniu odpowiedzialności małżonka za zobowiązania z a-
ciągnięte przez drugiego z  małżonków w  sprawach wynikających z  zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny, jak również 
do uchylenia postanowienia w  tym przedmiocie.  
Art. 5651. W sprawach, o  których mowa w  art. 565, sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego 
wywiadu środowiskowego w  celu ustalenia warunków, w  jakich żyją małżonkowie.  
Art. 566. W sprawie o  podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami właściwy 
jest sąd miejsca położenia majątku, a  jeżeli wspólność ustała przez śmierć jednego z  małżonków – sąd spadku.  
Art. 567. § 1. W  postępowaniu o  podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami 
sąd rozstrzyga także o  żądaniu ustalenia ni erównych udziałów małżonków w  majątku wspólnym oraz o  tym, jakie wydatki , 
nakłady i  inne świadczenia z  majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi.  
§ 2. W razie sporu co do ustalenia nierównych udziałów w  majątku wspólnym  sąd może w  tym przedmiocie orzec 
postanowieniem wstępnym.  
§ 3. Do postępowania o  podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, a  zwłaszcza  
do odrębnego postępowania w  sprawach wymienionych w  paragrafie pierwszym stosuje się odpowiednio przepisy 
o dziale spadku.  
Art. 5671. W sprawach o  separację na zgodny wniosek małżonków, a  także w  sprawach o  zniesienie separacji właś -
ciwe rzeczowo są sądy okręgowe. W  sprawach tych miejscowo właściwym jest sąd, w  którego okręgu małżonkowie mają 
wspólne zamieszkanie, a  w braku takiej podstawy – sąd miejsca ich wspólnego pobytu. Jeżeli małżonkowie nie mają 
wspólnego miejsca zamieszkania ani pobytu, wniosek nal eży zgłosić w  sądzie właściwym dla jednego z  małżonków, 
zgodnie z  art. 508  § 1–3. 
Art. 5672. § 1. W  sprawie o  separację na zgodny wniosek małżonków oraz w  sprawie o  zniesienie separacji w  razie 
cofnięcia wniosku albo wyrażenia w  inny sposób braku zgody na orzeczenie separacji lub na zniesienie separacji przez 
któregokolwiek z  małżonków postępowanie umarza się. Przepisu art.  512 § 1 nie stosuje się.  
§ 2. W razie śmierci jednego z  małżonków postępowanie umarza się.  
  
Dziennik  Ustaw  – 121 – Poz. 1805  
 
 Art. 5673. § 1. Postanowienie o  separacji są d wydaje po przeprowadzeniu rozprawy.  
§ 2. W toku postępowania sąd nakłania małżonków do pojednania. Jeżeli pojednanie nie nastąpi, a  odroczenie ro z-
prawy nie byłoby celowe, sąd przystępuje do rozpoznania sprawy.  
Art. 5674. Postanowienie o  zniesieniu separa cji sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy.  
Art. 5675. Z chwilą wszczęcia postępowania o  zniesienie separacji zawiesza się z  urzędu postępowanie w  sprawie 
o eksmisję jednego z  małżonków pozostających w  separacji ze wspólnego mieszkania, jak równ ież postępo wanie w spra-
wie o  korzystanie przez małżonków pozostających w  separacji ze wspólnego mieszkania. Z  chwilą uprawomocnienia się 
orzeczenia o  zniesieniu separacji postępowanie umarza się z  urzędu.  
Rozdział 2  
Inne sprawy rodzinne oraz sprawy opiekuńcze  
Oddział  1 
Przepisy ogólne  
Art. 568. Sądem opiekuńczym jest sąd rodzinny.  
Art. 569. § 1. Właściwy wyłącznie jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dot y-
czyć, a  w braku miejsca zamieszkania – sąd opiekuńczy miejsca jej pobytu. Jeżeli brak i  tej podstawy – właściwy jest sąd 
rejonowy dla m.st. Warszawy.  
§ 2. W wypadkach nagłych sąd opiekuńczy wydaje z  urzędu wszelkie potrzebne zarządzenia nawet w  stosunku do 
osób, które nie podlegają jego właściwości miejscowej, zawiadamiając o  tym sąd o piekuńczy miejscowo właściwy.  
Art. 5691. § 1. Do właściwości sądu okręgowego z  siedzibą w  miejscowości będącej siedzibą sądu apelacyjnego n a-
leżą sprawy o  odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką prowadzone na podstawie  
konwencji haskiej z  1980  r., jeżeli na tym obszarze osoba podlegająca władzy rodzicielskiej lub pozostająca pod opieką 
ma miejsce zamieszkania lub pobytu.  
§ 2. Sąd okręgowy orzeka w  terminie sześciu tygodni od dnia wniesienia wniosku w  sprawach, o  których  mowa w  § 1. 
§ 3. Dla spraw, o  których mowa w  § 1, z  obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w  Warszawie właściwy jest Sąd 
Okręgowy w  Warszawie.  
§ 4. Jeżeli wniosek w  sprawach, o  których mowa w  § 1, wniesiony został bez pośrednictwa polskiego organu ce n-
tralnego, o  którym mowa w  art. 3  ust. 1  ustawy z  dnia 26  stycznia 2018  r. o wykonywaniu niektórych czynności organu 
centralnego w  sprawach rodzinnych z  zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i  umów między -
narodowych (Dz.  U. poz. 416), sąd okręgowy zawiadamia niezwłocznie sąd, o  którym mowa w  art. 569  § 1, o wniesieniu 
wniosku oraz o  zakończeniu postępowania w  tej sprawie.  
Art. 570. Sąd opiekuńczy może wszcząć postępowanie z  urzędu.  
Art. 5701. § 1. Sąd opiekuńczy może zarządzić przeprowadzen ie przez kuratora są dowego wywiadu środowisko -
wego w  celu zebrania informacji dotyczących małoletniego i jego środowiska, a w szczególności jego zachowania się, 
warunków wychowawczych i życiowych, w tym sytuacji bytowej rodziny, przebiegu nauki małoletnieg o i sposobu sp ę-
dzania czasu wolnego, jego kontaktów środowiskowych, stosunku do niego rodziców lub opiekunów, podejmowanych 
oddziaływań wychowawczych, stanu zdrowia i znanych w środowisku uzależnień małoletniego.  
§ 11. Przepis § 1 stosuje się także wtedy, gdy sąd opiekuńczy powziął wiadomość o zdarzeniu uzasadniającym 
wszczęcie postępowania z urzędu, oraz w toku postępowania wykonawczego.  
§ 2. W przypadku gdy z  rodziną małoletniego asystent rodziny prowadzi pracę określoną w  przepisach o  wspieraniu 
rodziny i systemie pieczy zastępczej, sąd opiekuńczy zwraca się o  informacje, o  których mowa w  § 1, do właściwej je d-
nostki organizacyjnej wspierania rodziny i  systemu pieczy zastępczej.  
§ 3. O informacje, o których mowa w § 1, a także informację mającą na celu wsk azanie osób właściwych do zape w-
nienia dziecku rodzinnej pieczy zastępczej, sąd opiekuńczy może zwrócić się do właściwej jednostki organizacyjnej 
wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej.  
Art. 5701a. Sąd opiekuńczy może zarządzić przeprowadzenie przez  kuratora sądowego wywiadu środowis kowego 
w toku postępowania prowadzonego w sprawach dotyczących ustanowienia opieki lub kurateli i prowadzonego w tych 
sprawach postępowania wykonawczego w celu ustalenia możliwości lub sposobu sprawowania opieki lub kura teli oraz 
warunków życiowych osoby, której postępowanie dotyczy.  
  
Dziennik  Ustaw  – 122 – Poz. 1805  
 
 Art. 5702. W sprawie, w  której zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd może skierować uczestników do mediacji. 
Przedmiotem mediacji może być także określenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej. Jeżeli uczestnicy post ę-
powania nie uzgodnili osoby mediatora, sąd kieruje ich do mediacji prowadzonej przez stałego mediatora, o  którym mowa 
w art. 436 § 4. 
Art. 571. (uchylony)  
Art. 572. § 1. Każdy, komu znane jest zdarzenie uzasadniające wszczęcie postępowania z  urzędu, obowiązany jest 
zawiadomić o  nim sąd opiekuńczy.  
§ 2. Obowiązek wymieniony w  § 1 ciąży przede wszystkim na urzędach stanu cywilnego, sądach, prokuratorach, not a-
riuszach , komornikach, organach samorządu i  administracji rządo wej, organach Policji, placówkach oświatowych, opi e-
kunach społecznych oraz organizacjach i  zakładach zajmujących się opieką nad dziećmi lub osobami psychicznie chorymi.  
Art. 573. § 1. Osoba pozostająca pod władzą rodzicielską, opieką albo kuratelą ma zdoln ość do podejmowania czy n-
ności w  postępowaniu dotyczącym jej osoby, chyba że nie ma zdolności do czynności prawnych.  
§ 2. Sąd może ograniczyć lub wyłączyć osobisty udział małoletniego w  postępowaniu, jeżeli przemawiają za tym 
względy wychowawcze.  
Art. 574. § 1. Sąd opiekuńczy może nakazać osobiste stawiennictwo osoby pozostającej pod władzą rodzicielską lub 
opieką, jak również zarządzić przymusowe sprowadzenie takiej osoby.  
§ 2. Jeżeli osoba pozostająca pod władzą rodzicielską lub opieką nie ma zdolności do podejmowania czynności 
w postępowaniu, sąd opiekuńczy może nakazać jej sprowadzenie do sądu pod rygorem grzywny każdemu, u  kogo osoba 
taka przebywa.  
Art. 575. Do osobistego stawiennictwa innych uczestników postępowania stosuje się w  sprawach, które mogą by ć 
wszczęte z  urzędu, przepisy o  skutkach niestawiennictwa świadków, a  w innych sprawach – przepis art.  429. 
Art. 5751. W sprawach opiekuńczych osób małoletnich sąd z  urzędu zarządza odbycie całego posiedzenia lub jego 
części przy drzwiach zamkniętych, jeże li przeciwko publicznemu rozpoznaniu sprawy przemawia dobro małoletniego.  
Art. 576. § 1. Przed wydaniem orzeczenia co do istoty sprawy sąd opiekuńczy wysłucha przedstawiciela ustawo -
wego osoby, której postępowanie dotyczy. W  wypadkach ważniejszych powinien  ponadto w  miarę możności wysłuchać 
osoby bliskie tej osoby.  
§ 2. Sąd w  sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdro wia 
i stopień dojrzałości na to pozwala, uwzględniając w  miarę możliwości jego rozsądn e życzenia. Wysłuchanie odbywa się  
poza salą posiedzeń sądowych.  
Art. 577. Sąd opiekuńczy może zmienić swe postanowienie nawet prawomocne, jeżeli wymaga tego dobro osoby, 
której postępowanie dotyczy.  
Art. 578. § 1. Postanowienia sądu opiekuńczego są skutec zne i  wykonalne z  chwilą ich ogłoszenia, a  gdy ogłoszenia 
nie było, z  chwilą ich wydania.  
§ 2. Sąd w  terminie 7  dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia o  pozbawieniu władzy rodzicielskiej przesyła 
to postanowienie do właściwego ośrodka adopcyjnego, p rowadzącego wojewódzki bank danych o  dzieciach oczekujących 
na przysposobienie.  
Art. 5781. § 1. Podstawą wszczęcia postępowania wykonawczego jest orzeczenie sądu albo ugoda zawarta przed 
sądem, których wykonalność została stwierdzona przez sąd, albo ugoda zawarta przed mediatorem, po jej zatwierdzeniu 
przez sąd.  
§ 2. Do stwierdzenia wykonalności, o  którym mowa w  § 1, art.  364 stosuje się odpowiednio.  
§ 3. Wykonalność orzeczenia sąd stwierdza z  urzędu.  
Art. 5782. § 1. W  postępowaniu w  sprawach o  odebranie os oby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej 
pod opieką prowadzonych na podstawie konwencji haskiej z  1980  r. obowiązuje zastępstwo uczestników postępowania 
przez adwokatów lub radców prawnych.  
§ 2. Przepisu § 1  nie stosuje się do wniosku o  wszc zęcie postępowania w  sprawach o  odebranie osoby podlegającej 
władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką prowadzonych na podstawie  konwencji haskiej z  1980  r., w postępow a-
niu o  zwolnienie od kosztów sądowych oraz o  ustanowienie adwokata lub radcy pra wnego, a  także gdy uczestnikiem 
postępowania, jego organem, jego przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest:  
1) sędzia;  
  
Dziennik  Ustaw  – 123 – Poz. 1805  
 
 2) prokurator;  
3) notariusz;  
4) profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych;  
5) adwokat;  
6) radca prawny;  
7) radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.  
Oddział 2  
Sprawy z  zakresu stosunków między rodzicami a  dziećmi  
Art. 579. Postanowienia w  sprawach o  powierzenie wykonywania, ogranicze nie, zawieszenie, pozbawienie i przy-
wrócenie władzy rodzicielskiej, us talenie, ograniczenie albo zakazanie kontaktów z  dzieckiem mogą być wydane tylko po 
przeprowadzeniu rozprawy. Dotyczy to także zmiany rozstrzygnięć w  tym przedmiocie, zawartych w  wyroku orzekaj ą-
cym rozwód, separację, unieważnienie małżeństwa albo ustalając ym pochodzenie dziecka. Postanowienia takie stają się 
skuteczne i  wykonalne po uprawomocnieniu się.  
Art. 5791. § 1. Po powzięciu wiadomości o  umieszczeniu dziecka w  pieczy zastępczej bez orzeczenia sądu opieku ń-
czego, sąd ten niezwłocznie wszczyna postępowa nie opiekuńcze.  
§ 2. Jeżeli umieszczenie dziecka w  pieczy zastępczej nastąpiło w  trybie art.  12a ustawy z  dnia 29  lipca 2005  r. 
o przec iwdziałaniu przemocy w  rodzinie  sąd niezwłocznie, po wysłuchaniu pracownika socjalnego, który odebrał dziecko 
z rodziny, nie później jednak niż w  ciągu 24  godzin, wydaje orzeczenie o  umieszczeniu dziecka w  pieczy zastępczej, albo 
orzeczenie o  powrocie dziecka do rodziny.  
§ 3. Sąd opiekuńczy okresowo, nie rzadziej niż raz na sześć miesięcy, dokonuje oceny sytuacji dziecka umi eszcz o-
nego w  pieczy zastępczej w  celu ustalenia możliwości powrotu dziecka do rodziny. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, 
sąd wszczyna postępowanie o  pozbawienie władzy rodzicielskiej jego rodziców.  
Art. 5792. § 1. Przed umieszczeniem dziecka w  rodzinie zas tępczej lub rodzinnym domu dziecka, sąd zasięga:  
1) opinii właściwego ośrodka pomocy społecznej, a  w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w  cen-
trum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z  dnia 19  lipca 2019  r. o realizowaniu usług  społecznych 
przez centrum usług społecznych (Dz.  U. poz.  1818) – centrum usług społecznych, opinii właściwego organizatora 
rodzinnej pieczy zastępczej, informacji o  dotychczasowym sprawowaniu funkcji przez rodzinę zastępczą lub prow a-
dzącego rodzinny dom d ziecka oraz informacji z  rejestru danych prowadzonego przez starostę na podstawie prze -
pisów o  wspieraniu rodziny i  systemie pieczy zastępczej;  
2) opinii starosty właściwego ze względu na miejsce sprawowania rodzinnej pieczy zastępczej – w przypadku umies z-
czenia dziecka w  rodzinnej pieczy zastępczej na terenie innego powiatu niż powiat miejsca zamieszkania dziecka.  
§ 2. W opinii, o  której mowa w  § 1 pkt  2, zamieszcza się w  szczególności informacje o  spełnianiu przez kandydata 
warunków do pełnienia funkcji r odziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, określonych w  przepisach 
o wspieraniu rodziny i  systemie pieczy zastępczej.  
Art. 5793. W sprawach, o  których mowa w  art. 5792 § 1, sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sąd o-
wego wywiadu  środowiskowego w  miejscu zamieszkania kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prow a-
dzenia rodzinnego domu dziecka, w  szczególności w  zakresie jego:  
1) danych osobowych;  
2) stopnia pokrewieństwa z  dzieckiem;  
3) karalności oraz prowadzonych z  jego udziałem postępowań dotyczących władzy rodzicielskiej;  
4) stanu zdrowia;  
5) statusu zawodowego;  
6) uzależnień;  
7) sytuacji bytowej i  rodzinnej;  
8) stosunku do dziecka;  
9) prezentowanego modelu wychowawczego;  
10) sposobu funkcjonowania w  środowisku.  
  
Dziennik  Ustaw  – 124 – Poz. 1805  
 
 Art. 5794. § 1. Postępowanie w  sprawie o  udzielenie zgody na umieszczenie dziecka w  pieczy zastępczej na podst a-
wie orzeczenia sądu lub innego organu państwa obcego sąd opiekuńczy wszczyna z  urzędu na podstawie wystąpienia sądu 
lub innego organu państwa obc ego. 
§ 2. Jeżeli sąd lub inny organ państwa obcego wskazał kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej  
albo prowadzenia rodzinnego domu dziecka albo określoną placówkę opiekuńczo -wychowawczą, albo regionalną pl a-
cówkę opiekuńczo -terapeutyczną, alb o interwencyjny ośrodek preadopcyjny, w  których dziecko ma być umieszczone, 
w przedmiocie zgody orzeka sąd opiekuńczy właściwy ze względu na miejsce przyszłego sprawowania pieczy zastępczej. 
W pozostałych przypadkach właściwy jest sąd rejonowy dla m.st. Wa rszawy. Przed wydaniem zgody sąd zasięga opinii, 
o której mowa w  przepisach o  wspieraniu rodziny i  systemie pieczy zastępczej.  
§ 3. Sąd opiekuńczy może zwrócić się do sądu lub innego organu państwa obcego o  wszelkie niezbędne dokumenty, 
opinie i  informacje  dotyczące dziecka, w  szczególności dotyczące jego sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia i  szczególnych 
potrzeb. Jeżeli wystąpienie sądu lub innego organu państwa obcego nie wskazuje sposobu sprowadzenia dziecka do Rzeczy -
pospolitej  Polskiej i  zasad pokrycia k osztów jego sprowadzenia, a  gdy umieszczenie ma nastąpić na czas określony – także 
sposobu powrotu i  zasad pokrycia kosztów powrotu dziecka, sąd opiekuńczy zwraca się o  udzielenie takich informacji. 
Sąd oceni, jakie znaczenie nadać nieudzieleniu informacji . 
§ 4. Sąd opiekuńczy orzeka na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznanie wniosku następuje w  terminie miesiąca od dnia 
jego wpływu do sądu.  
§ 5. Postanowienie w  przedmiocie udzielenia zgody doręcza się sądowi lub innemu organowi państwa obcego, 
a także organowi,  który wydał opinię, o  której mowa w  § 2. Postanowienie to nie podlega zaskarżeniu.  
§ 6. Przepisów art. 573, art. 576 oraz art. 577  nie stosuje się.  
§ 7. Wniosek o  stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu lub innego organu państwa obcego o  umieszczeniu 
dziecka w  pieczy zastępczej może złożyć także organ centralny tego państwa wyznaczony na podstawie przepisów roz -
porządzenia Rady (WE) nr 2201/2003  z dnia 27  listopada 2003  r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i  wykonywa -
nia orzeczeń w  sprawach małżeńsk ich oraz w  sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego roz -
porządzenie (WE) nr 1347/2000  (Dz. Urz. UE L 338  z 23.12.2003, str. 1  – Dz. Urz. UE Polskie wydanie s pecjalne, rozdz. 19,  
t. 6, str.  243, z  późn. zm.33)), zwanego dalej „rozp orządzeniem Rady (WE) nr 2201/2003”, lub Konwencji o  jurysdykcji, 
prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i  współpracy w  zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków 
ochrony dzieci, sporządzonej w  Hadze dnia 19  października 1996  r. (Dz.  U. z 2010 r. poz. 1158), zwanej dalej „konwencją 
haską z  1996  r.”. 
Art. 580. (uchylony)  
Art. 581. § 1. Uznanie ojcostwa może nastąpić także przed sądem opiekuńczym niewłaściwym według przepisów 
ogólnych. W  takim wypadku o  uznaniu zawiadamia się właściwy sąd opiekuńczy.  
§ 2. Jeżeli kierownik urzędu stanu cywilnego odmówił przyjęcia oświadczeń koniecznych do uznania ojcostwa, 
uznanie ojcostwa może nastąpić wyłącznie przed sądem opiekuńczym, właściwym ze względu na siedzibę urzędu stanu 
cywilnego, którego kierow nik odmówił przyjęcia tych oświadczeń.  
§ 21. Jeżeli konsul odmówił przyjęcia oświadczeń koniecznych do uznania ojcostwa, uznanie ojcostwa może nastąpić 
wyłącznie przed sądem rejonowym dla m.st. Warszawy.  
§ 3. Sąd opiekuńczy odmawia przyjęcia oświadczeń kon iecznych do uznania ojcostwa, jeżeli uznanie jest niedopus z-
czalne albo poweźmie wątpliwość co do pochodzenia dziecka.  
Art. 582. Rozstrzygnięcie o  istotnych sprawach dziecka, co do których brak porozumienia pomiędzy rodzicami, może  
nastąpić dopiero po umożl iwieniu rodzicom złożenia oświadczeń, chyba że wys łuchanie ich byłoby połączone z nadmie r-
nymi trudnościami.  
Art. 5821. § 1. W  sprawach o  kontakty z  dzieckiem przepis art.  582 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Sąd opiekuńczy w  celu zapewnienia wykonywania konta któw może w  szczególności:  
1) zobowiązać osobę uprawnioną do kontaktu z  dzieckiem lub osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, do pokrycia 
kosztów podróży i  pobytu dziecka lub także osoby towarzyszącej dziecku, w  tym kosztów powrotu do miejsca stałeg o 
pobytu;  
                                                           
33) Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w  Dz. Urz. UE L 367  z 02.12.2004, str. 1, Dz.  Urz. UE L 179 z  07.07.2007 , 
str. 56, Dz. Urz. UE L 70  z 14.03.2009, str. 19, Dz. Urz. UE L 347  z 24.12.2009, str. 32 oraz Dz. Urz. UE L 99 z  15.04.2016, str.  34. 
  
Dziennik  Ustaw  – 125 – Poz. 1805  
 
 2) zobowiązać osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, do złożenia na rachunek depozytowy Ministra Finansów 
odpowiedniej kwoty pieniężnej w  celu pokrycia wydatków uprawnionego związanych z  wykonywaniem kontaktu na 
wypadek niewykonania lub niewłaś ciwego wykonania przez osobę zobowiązaną obowiązków wynikających 
z postanowienia o  kontaktach; nie dotyczy to rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka, rodzin pomocowych, 
placówek opiekuńczo -wychowawczych, regionalnych placówek opiekuńczo -terapeutycz nych oraz interwencyjnych 
ośrodków preadopcyjnych;  
3) odebrać od osoby uprawnionej do kontaktu z  dzieckiem lub osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, przyrzecz e-
nie określonego zachowania.  
§ 3. W razie uzasadnionej obawy naruszenia obowiązków wynikających z  postanowienia o  kontaktach przez osobę, 
pod której pieczą dziecko pozostaje, lub osobę uprawnioną do kontaktu z  dzieckiem albo osobę, której tego kontaktu 
zakazano, sąd opiekuńczy może za grozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, stosownie do zasad określonych  
w art. 59815: 
1) osobie, pod której pieczą dziecko pozostaje – na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu z  dzieckiem lub  
2) osobie uprawnionej do kontaktu z  dzieckiem albo os obie, której tego kontaktu zakazano – na rzecz osoby, pod której 
pieczą dziecko pozostaje.  
§ 4. Przepis §  3 stosuje się odpowiednio do orzeczenia, w  którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z  każdym 
z rodziców w  powtarzających się okresach.  
Art. 583. Zezwolenia na dokonanie przez rodziców czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem 
dziecka lub na wyrażenie przez rodziców zgody na dokonanie takiej czynności przez dziecko sąd opiekuńczy udziela na 
wniosek jednego z  rodziców po wysłuchan iu drugiego. Postanowienie sądu opiekuńczego w  tym przedmiocie staje się 
skuteczne dopiero z  chwilą uprawomocnienia się i  nie może być zmienione ani uchylone, jeżeli na podstawie zezwolenia 
powstały skutki prawne względem osób trzecich.  
Art. 584. Postanowi enie o  nadaniu dziecku nazwiska staje się skuteczne dopiero po uprawomocnieniu się. Postan o-
wienia takiego sąd opiekuńczy nie może zmienić ani uchylić.  
Oddział 3  
Sprawy o  przysposobienie  
Art. 585. § 1. Sąd opiekuńczy wszczyna postępowanie na wniosek przyspo sabiającego.  
§ 2. Wniosek ten należy zgłosić w  sądzie opiekuńczym właściwym dla osoby przysposabiającego lub osoby mającej 
być przysposobioną.  
§ 21. We wniosku, o  którym mowa w  § 1, przysposabiający wskazuje również ośrodek adopcyjny, w  którym objęty 
był p ostępowaniem adopcyjnym, o  którym mowa w  ustawie z  dnia 9  czerwca 2011  r. o wspieraniu rodziny i  syste mie 
pieczy zastępczej (Dz.  U. z 2020 r. poz. 821 oraz z 2021 r. poz.  159 i 1006 ). 
§ 22. Sąd zwraca się do ośrodka adopcyjnego wskazanego we wniosku, o  którym mowa w  § 1, o: 
1) świadectwo ukończenia przez przysposabiającego szkolenia dla kandydató w do przysposobienia dziecka, z uwzglę d-
nieniem art.  172 ust.  2 ustawy z  dnia 9  czerwca 2011  r. o wspieraniu rodziny i  systemie pieczy zastępczej;  
2) opinię kwalifik acyjną o  kandydatach do przysposobienia dziecka.  
§ 3. Art. 87  § 3 stosuje się odpowiednio.  
Art. 5851. § 1. Wskazanie osoby przysposabiającego przez rodziców, o  którym mowa w  art. 1191a ustawy z  dnia 
25 lutego 1964  r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy (Dz.  U. z 2020 r. poz.  1359), następuje przed sądem opiekuńczym 
właściwym dla osoby przysposabiającego lub osoby mającej być przysposobioną.  
§ 2. W przypadku wskazania, o  którym mowa w  § 1, przed wszczęciem postępowania w  sprawie o  przysposobienie, 
sąd opiekuńczy  wyznacza termin, w  którym wskazany przez rodziców przysposabiający powinien zgłosić do sądu opi e-
kuńczego wniosek o  przysposobienie pod rygorem nieuwzględnienia wskazania. Termin ten nie może przekraczać dwóch 
tygodni.  
Art. 5852. O toczącym się postępowaniu w  sprawach, w  których wniosek o  przysposobienie dotyczy dziecka ni e-
zgłoszonego do ośrodka adopcyjnego, sąd opiekuńczy zawiadamia prokuratora.  
  
Dziennik  Ustaw  – 126 – Poz. 1805  
 
 Art. 586. § 1. Sąd opiekuńczy orzeka o  przysposobieniu po przeprowadzeniu rozprawy.  
§ 2. Na rozprawę wzywa się przysposabiającego oraz osoby, których zgoda na przysposobienie jest potrzebna.  Równ o-
cześnie  z wezwaniem na rozprawę poucza się uczestnika o  treści przepisów art.  211a §  2 pkt 1 oraz §  3 Kodeksu  karnego 
oraz o  tym, że w  razie działania uczestnika  w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej  oświadczenie o działaniu 
w tym celu powinno zostać złożone niezwłocznie, nie później jednak niż przed wydaniem postanowienia kończącego 
postępowanie w  sprawie o  przysposobienie.  
§ 3. Nie wzywa się na ro zprawę rodziców, którzy wyrazili zgodę na przysposobienie ich dziecka w  przyszłości bez 
wskazania osoby przysposabiającego. W  wypadku takim rodzice nie mogą brać udziału w  postępowaniu.  
§ 4. Przed wydaniem orzeczenia sąd opiekuńczy występuje o  opinię do oś rodka adopcyjnego, a  w razie potrzeby 
uzasadnionej dobrem dziecka może także zasięgnąć opinii innej specjalistycznej placówki.  
§ 5. Opinia ośrodka adopcyjnego, o  której mowa w  § 4, zawiera w  szczególności:  
1) imię i  nazwisko przysposabianego oraz miejsce j ego zamieszkania lub pobytu;  
2) opinię kwalifikacyjną o  kandydatach do przysposobienia dziecka;  
3) ustalenie relacji między przysposabianym a  przysposabiającym;  
4) ustalenie relacji między rodzicami przysposabianego a  przysposabiającym;  
5) inne istotne dla  sądu informacje o  przysposabianym lub przysposabiającym.  
Art. 5861. Na postanowienie w  przedmiocie określenia sposobu i  okresu osobistej styczności przysposabiającego 
z przysposabianym przysługuje zażalenie.  
Art. 587. § 1. W  razie śmierci przysposabiające go lub osoby mającej być przysposobioną, sąd opiekuńczy postęp o-
wanie umarza.  
§ 2. Jednakże postępowanie zawiesza się w  razie śmierci przysposabiające go, który złożył wniosek o przysposobi e-
nie wspólnie z  małżonkiem, do czasu ustanowienia przez sąd opiekuńcz y kuratora.  
Art. 588. Postanowienie orzekające przysposobienie staje się skuteczne po uprawomocnieniu się. Postanowienia 
takiego sąd opiekuńczy nie może zmienić ani uchylić.  
Art. 589. § 1. Zgodę na przysposobienie dziecka w  przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającego rodzice 
mogą wyrazić także w  sądzie opiekuńczym swego miejsca zamieszkania lub pobytu. Dotyczy to również oświadczenia 
o odwołaniu takiej zgody.  
§ 2. Oświadczenia, o  których mowa w  paragrafie poprzedzającym, powinny zawierać:  
1) imię i  nazwisko dziecka oraz miejsce jego zamieszkania lub pobytu;  
2) treść wyrażonej zgody lub jej odwołanie.  
§ 3. Z przyjęcia oświadczenia o  wyrażeniu zgody na przysposobienie dziecka w  przyszłości lub o  odwołaniu takiej 
zgody sąd opiekuńczy sporządza protokół. O odwołaniu zgody należy nadto uczynić wzmiankę w  protokole, w  którym 
wyrażono zgodę na przysposobienie.  
§ 4. Przyjmując oświadczenie o  wyrażeniu zgody na przysposobienie dziecka w  przyszłości, sąd opiekuńczy poucza  
o treści przepisu art.  211a §  2 Kodeksu karnego oraz przyjmuje oświadczenie, że wyrażając zgodę na przysposobienie , 
rodzic nie działa w  celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Fakt udzielenia pouczenia i  przyjęcia oświadczenia 
odnotowuje się w  protokole.  
Oddział 4  
Sprawy z  zakresu op ieki 
Art. 590. Obejmując opiekę opiekun składa następujące przyrzeczenie: „Przyrzekam, że powierzone mi obowiązki 
opiekuna wykonam z  całą sumiennością i  zgodnie z  interesem społecznym, mając zawsze na względzie dobro osoby po d-
legającej mojej pieczy”.  
Art. 591. § 1. Po złożeniu przyrzeczenia przez opiekuna sąd opiekuńczy wydaje mu zaświadczenie.  
§ 2. Po zwolnieniu opiekuna lub ustaniu opieki opiekun obowiązany jest zwrócić sądowi opiekuńczemu otrzymane 
zaświadczenie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 127 – Poz. 1805  
 
 Art. 592. O zwolnieniu od obowiązku objęcia opieki sąd opiekuńczy rozstrzyga na wniosek osoby ustanowionej 
opiekunem, zgłoszony w  ciągu tygodnia od doręczenia jej postanowienia w  tym przedmiocie.  
Art. 593. Zezwolenia we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku osoby p ozostającej 
pod opieką, udziela sąd opiekuńczy na wniosek opiekuna. Postanowienie staje się skuteczne z  chwilą uprawomocnienia się  
i nie może być zmienione ani uchylone, jeżeli na podstawie zezwolenia powstały skutki prawne względem osób trzecich.  
Art. 594. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w  porozumieniu z  Ministrem Sprawiedliwości określi, 
w drodze rozporządzenia, zasady i  tryb składania przez opiekunów gotówki w  instytucji bankowej, uwzględniając zabe z-
pieczenie interesów osób pozostających pod opieką oraz kompetencje sądu opiekuńczego określone w  art. 593. 
Art. 595. Opiekun składa sądowi opiekuńczemu ustnie lub na piśmie sprawozdanie dotyczące osoby pozostającej 
pod opieką. Sprawozdanie z  zarządu majątkiem tej osoby składa na piśmie, chyba ż e sąd zezwoli mu na złożenie sprawo -
zdania  do protokołu.  
Art. 596. Do wzięcia udziału w  badaniu rachunku końcowego z  opieki sąd opiekuńczy wezwie osobę, która poz o-
stawała pod opieką, jeżeli ma ona pełną zdolność do czynności prawnych, w  innych zaś wypadkac h – przedstawiciela  
ustawowego tej osoby lub jej spadkobierców, jeżeli są sądowi opiekuńczemu znani.  
Art. 597. § 1. W  postanowieniu o  przyznaniu opiekunowi wynagrodzenia sąd upoważnia opiekuna do pobrania w y-
nagrodzenia z  dochodów lub majątku osoby pozosta jącej pod opieką, bądź ustala, że wynagrodzenie ma być wypłacone ze 
środków publicznych.  
§ 2. Postanowienie, o  którym mowa w  § 1, staje się wykonalne dopiero po jego uprawomocnieniu się.  
Art. 598. § 1. Sąd opiekuńczy może wymierzyć grzywnę osobie, która uc hyla się od objęcia opieki.  
§ 2. Sąd opiekuńczy może wymierzyć grzywnę opiekunowi, który nie wykonuje zarządzeń sądu opiekuńczego. Jeżeli  
zarządzenie zostanie wykonane, grzywna jeszcze nieuiszczona może być umorzona.  
Oddział 5  
Sprawy o  odebranie osoby podl egającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką  
Art. 5981. § 1. W  sprawach o  odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką pr o-
kuratorowi doręcza się odpis wniosku i  zawiadamia się go o  terminach rozprawy.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. W sprawach, o  których mowa w  § 1, art.  570 nie stosuje się.  
Art. 5982. § 1. W czasie trwania postępowania o  odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostaj ą-
cej pod opieką toczącego się na podstawie konwencji haskiej z  1980 r. przed sądem, o  którym mowa w  art. 5182 § 1 lub 
art. 5691 § 1 lub 3, nie można rozstrzygać w  przedmiocie władzy rodzicielskiej lub opieki nad tą osobą. Postępowanie 
w tych sprawach sąd zawiesza z  urzędu z  chwilą otrzymania informacji przesłanej przez  polski organ centralny, o  którym 
mowa w  art. 3  ust. 1  ustawy z  dnia 26  stycznia 2018  r. o wykonywaniu niektórych  czynności organu centralnego w spra-
wach rodzinnych z  zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i  umów międzynarodowych, lub  sąd, 
o którym mowa w  art. 5691 § 1 lub 3, o  wniesieniu wniosku w  przedmiocie odebrania osoby podlegającej władzy rodz i-
cielskiej lub pozostającej pod opieką.  
§ 2. Po zakończeniu postępowania o  odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostaj ącej pod opieką 
sąd podejmie zawieszone postępowanie.  
§ 3. W przypadku innym niż określony w  § 1, jeżeli do rozstrzygnięcia wniosku o  odebranie osoby podlegającej 
władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką niezbędne jest jego łączne rozpoznanie ze s prawą dotyczącą władzy 
rodzicielskiej, postępowanie toczy się z  zachowaniem przepisu art.  579. 
Art. 5983. Jeżeli miejsce pobytu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką nie jest znane, 
sąd przeprowadzi stosowne dochodzenie w  celu ustalenia jej miejsca pobytu. W  szczególności sąd może zażądać ustalenia 
miejsca jej pobytu przez Policję.  
Art. 5984. Orzeczenie co do istoty sprawy może być wydane tylko po przeprowadzeniu rozprawy.  
Art. 5985. § 1. W postanowieniu o  odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką 
sąd określa termin, w  jakim zobowiązany powinien oddać uprawnionemu osobę podlegającą władzy rodzicielskiej lub 
pozostającą pod opieką.  
  
Dziennik  Ustaw  – 128 – Poz. 1805  
 
 § 2. W postanowieniu o  odebraniu osoby podlegającej władz y rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką w  sprawie 
prowadzonej na podstawie konwencji haskiej z  1980  r. sąd nakazuje zobowiązanemu zapewnić powrót tej osoby do pa ń-
stwa, w  którym bezpośrednio przed naruszeniem prawa wynikającego z  władzy rodzicielskiej lub opieki miała miejsce 
stałego pobytu, w  terminie nieprzekraczającym dwóch tygodni od dnia uprawomocnienia się postanowienia.  
§ 3. Postanowienie w  przedmiocie odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką 
w sprawie prowad zonej na podstawie konwencji haskiej z  1980  r. wymaga uzasadnienia, które sporządza się w  terminie 
dwóch tygodni od dnia ogłoszenia. Postanowienie wraz z  uzasadnieniem doręcza się z  urzędu uczestnikom postępowania 
oraz prokuratorowi. Przepisu art. 328 § 11 nie stosuje się.  
§ 4. Postanowienie, o  którym mowa w  § 2, staje się skuteczne i  wykonalne po uprawomocnieniu się.  
§ 5. W sprawach, o  których mowa w  § 2, przepisu art. 577  nie stosuje się.  
Art. 5986. Jeżeli zobowiązany nie zastosuje się do postanowienia, o  którym mowa w  art. 5985 § 1 lub 2, sąd, na 
wniosek uprawnionego, zleca kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub 
pozostającej pod opieką.  
Art. 5987. W razie potrzeby sąd zwraca się o  przymusowe odebranie osoby p odlegającej władzy rodzicielskiej lub 
pozostającej pod opieką przez kuratora sądowego działającego w  sądzie, w  którego okręgu osoba ta faktycznie przebywa.  
Art. 5988. Kurator sądowy jest uprawniony do odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej 
pod opieką od każdej osoby, u  której ona się znajduje.  
Art. 5989. Przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką i  oddanie jej 
uprawnionemu może nastąpić tylko w  obecności uprawnionego albo osoby przez niego upoważnionej lub przedstawiciela 
instytucji przez niego upoważnionej. Jeżeli żadna z  tych osób nie stawi się w  terminie wyznaczonym przez kuratora sądo -
wego, czynność nie będzie dokonana. O  terminie odebrania nie zawiadamia się zobowiązanego. K urator sądowy dokonuje 
przekazania odebranej osoby uprawnionemu albo osobie przez niego upoważnionej lub przedstawicielowi instytucji przez 
niego upoważnionej, po czym zawiadamia zobowiązanego o  dokonaniu tej czynności.  
Art. 59810. Na żądanie kuratora sądo wego Policja jest zobowiązana do udzielenia mu pomocy przy czynnościach 
związanych z  przymusowym odebraniem osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką.  
Art. 59811. § 1. Jeżeli przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzici elskiej lub pozostającej pod opieką 
napotyka przeszkody na skutek ukrycia tej osoby lub na skutek innej czynności przedsięwziętej w  celu udaremnienia w y-
konania orzeczenia, kurator sądowy zawiadomi prokuratora.  
§ 2. Jeżeli zobowiązany nie ujawnia miejsca po bytu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod 
opieką, która ma być odebrana, sąd na wniosek kuratora sądowego zarządzi jego przymusowe sprowadzenie celem złoż e-
nia oświadczenia o  miejscu pobytu tej osoby. Pod względem skutków karnych oś wiadczenie jest równoznaczne ze złoż e-
niem zeznań pod przyrzeczeniem, o  czym sędzia powinien uprzedzić składającego oświadczenie.  
§ 3. Jeżeli zobowiązany lub inne osoby przeszkadzają w  wykonaniu orzeczenia w  miejscu pobytu osoby podlegającej 
władzy rodzicie lskiej lub pozostającej pod opieką, na żądanie kuratora sądowego Policja usunie te osoby z  miejsca wyk o-
nywania orzeczenia.  
Art. 59811a. § 1. W  celu ustalenia miejsca pobytu osoby podlegającej przymusowemu odebraniu sąd, na wniosek 
kuratora sądowego, może p ostanowić o  dokonaniu przeszukania pomieszczeń i  innych miejsc, jeżeli istnieją uzasadnione 
podstawy do przypuszczenia, że osoba ta się tam znajduje.  
§ 2. Przeszukania dokonuje Policja na podstawie postanowienia sądu.  
§ 3. Postanowienie sądu doręcza się os obie, u której przeszukanie ma być dokonane, w  chwili przystąpienia do tej 
czynności.  
§ 4. Podczas przeszukania może być obecna osoba, o  której mowa w  § 3, kurator sądowy, który wykonuje postan o-
wienie o  przymusowym odebraniu, oraz uprawniony, o  którym mowa  w art. 5989. Podczas przeszukania może być także 
obecna osoba wskazana przez tego, u kogo dokonuje się przeszukania, o  ile nie uniemożliwia to przeszukania albo nie 
utrudnia go w  istotny sposób.  
§ 5. Jeżeli przy przeszukaniu nie ma osoby, o  której mowa w  § 3, należy do przeszukania przywołać przynajmniej 
jednego domownika lub inną osobę.  
§ 6. Przeszukanie powinno być dokonane zgodnie z  celem tej czynności, z  zachowaniem umiaru i  poszanowania 
godności osób, których ta czynność dotyczy, oraz bez wyrządzania niepotrzebnych szkód i  dolegliwości.  
§ 7. Protokół przeszukania sporządza Policja, a  jego odpis niezwłocznie przesyła sądowi.  
  
Dziennik  Ustaw  – 129 – Poz. 1805  
 
 § 8. Protokół przeszukania zawiera: wskazanie postanowienia sądu, oznaczenie czynności, jej czasu i  miejsca oraz 
osób w  niej uczes tniczących, przebieg czynności oraz oświadczenia i  wnioski osób w  niej uczestniczących, a  także 
w miarę potrzeby stwierdzenie innych okoliczności dotyczących przebiegu czynności.  
§ 9. Na postanowienie o  dokonaniu przeszukania przysługuje zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone.  
Art. 59812. § 1. Przy odbieraniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką kurator sądow y 
powinien zachować szczególną ostrożność i  uczynić wszystko, aby dobro tej osoby nie zostało naruszone, a  zwłaszcza aby 
nie doznała ona krzywdy fizycznej lub moralnej. W  razie potrzeby kurator sądowy może zażądać pomocy organu opieki 
społecznej lub innej powołanej do tego instytucji.  
§ 2. Jeżeli wskutek wykonania orzeczenia miałoby doznać poważnego uszczerbku dobro osoby podlegającej władzy 
rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, kurator sądowy wstrzyma się z  wykonaniem orzeczenia do czasu ustania z a-
grożenia, chyba że wstrzymanie wykonania orzeczenia stwarza poważniejsze zagrożenie dla tej osoby.  
Art. 59812a. Postępowanie określone w  art. 5986–59812 może być podjęte na nowo na podstawie tego samego post a-
nowienia, o  którym mowa w  art. 5985 § 1 lub 2, jeżeli zobowiązany w  okresie trzech miesięcy od wydania lub upraw o-
mocnienia się postanowienia, o  którym mowa o dpowiednio w  art. 5985 § 1 lub 2, postąpił sprzecznie z  treścią postan o-
wienia dotyczącego władzy rodzicielskiej, miejsca zamieszkania, opieki lub kontaktów z  dzieckiem, a  okoliczności  
uzasadniające jego wydanie nie uległy zmianie.  
Art. 59813. Przepisy art. 5986–59812 stosuje się odpowiednio do wykonania orzecze ń wydanych na zasadzie art.  569 
§ 2, dotyczących odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, a  także orzeczeń 
o umieszczeniu małoletniego w  placówce opiekuńczo -wychowawczej lub w  rodzinie zastępczej.  
Art. 59814. § 1. Dla przymusowego odebrania, zgodnie z  art. 5986–59812, osoby podlegającej władzy rodzicielskiej 
lub pozostającej pod opieką, na podstawie orzeczenia sądu albo innego organu państwa obcego, niezbędne  jest stwierdz e-
nie wykonalności tego orzeczenia. Przepisy art.  1150 –11512 i 11514 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Wniosek, o  którym mowa w  art. 5986, uprawniony składa do sądu, który byłby właściwy w  sprawie o  odebranie 
osoby podlegającej władzy rodzicielski ej lub pozostającej pod opieką.  
Oddział 6  
Sprawy dotyczące wykonywania kontaktów z  dzieckiem  
Art. 59815. § 1. Jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje ob o-
wiązki wynikające z  orzeczenia albo z  ugody zawartej  przed sądem lub przed mediatorem w  przedmiocie kontaktów 
z dzieckiem, sąd opiekuńczy, uwzględniając sytuację majątkową tej osoby, zagrozi jej nakazaniem zapłaty na rzecz osoby 
uprawnionej do kontaktu z  dzieckiem oznaczonej sumy pieniężnej za każde narusze nie obowiązku.  
§ 2. Jeżeli osoba uprawniona do kontaktu z  dzieckiem albo osoba, której tego kontaktu zakazano, narusza obowiązki 
wynikające z  orzeczenia albo z  ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w  przedmiocie kontaktów z  dzieckiem, 
sąd opiekuń czy zagrozi tej osobie nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz osoby, pod której pieczą 
dziecko pozostaje, stosując odpowiednio przepis §  1. 
§ 3. Na postanowienia sądu, o  których mowa w  § 1 i 2, przysługuje zażalenie.  
Art. 59816. § 1. Jeżeli  osoba, której sąd opiekuńczy zagroził nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, nie 
wypełnia nadal swego obowiązku, sąd opiekuńczy nakazuje jej zapłatę należnej sumy pieniężnej, ustalając jej wysokość 
stosownie do liczby naruszeń. Sąd może w  wyjątkow ych wypadkach zmienić wysokość sumy pieniężnej, o  której mowa 
w art. 59815, ze względu na zmianę okoliczności.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się odpowiednio, jeżeli osoba, której sąd zagroził nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy 
pieniężnej zgodnie z  art. 5821 § 3, dopuściła się naruszenia obowiązku wynikającego z  orzeczenia o  kontaktach.  
§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
§ 4. Prawomocne postanowienie sądu, w  którym nakazano zapłatę należnej sumy pieniężnej, jest tytułem wykona w-
czym bez potrzeby nad awania mu klauzuli wykonalności.  
Art. 59817. § 1. Jeżeli do kontaktu nie doszło wskutek niewykonania lub niewłaściwego wykonania przez osobę, pod 
której pieczą dziecko pozostaje, obowiązków wynikających z  orzeczenia albo z  ugody zawartej przed sądem lub pr zed 
mediatorem w  przedmiocie kontaktów z  dzieckiem, sąd opiekuńczy przyzna od tej osoby uprawnionemu do kontaktu 
zwrot jego uzasadnionych wydatków poniesionych w  związku z  przygotowaniem kontaktu, w  tym kosztów, o  których 
mowa w  art. 5821 § 2 pkt  1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 130 – Poz. 1805  
 
 § 2. Przepis §  1 stosuje się odpowiednio, jeżeli uprawniony do kontaktu z  dziec kiem narusza obowiązki dotyczące 
kontaktu wynikające z  orzeczenia albo z  ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem.  
§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
§ 4. Prawo mocne postanowienie sądu jest tytułem wykonawczym bez potrzeby nadawania mu klauzuli wykonalności.  
Art. 59818. § 1. W  sprawach wykonywania kontaktów z  dzieckiem art.  570 nie stosuje się. Wniosku wymaga także 
wydanie każdego kolejnego postanowienia, o  który m mowa w  poprzedzających przepisach niniejszego oddziału.  
§ 2. Przed wydaniem postanowień, o  których mowa w  oddziale niniejszym, sąd wysłucha uczestników postępowania.  
Art. 59819. § 1. Do wniosku o  wszczęcie postępowania uregulowanego w  niniejszym oddziale  należy dołączyć odpis 
wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w  przedmiocie kontaktów 
z dzieckiem.  
§ 2. Jeżeli postępowanie ma się toczyć na podstawie orzeczenia sądu albo innego organu państwa obcego albo ug ody 
zawartej przed sądem lub innym organem państwa obcego lub przez niego zatwierdzonej, niezbędne jest stwierdzenie 
wykonalności tego orzeczenia albo ugody. Przepisy art.  1150 –11512, 11514 i 1152  stosuje się odpowiednio.  
Art. 59820. Sąd umarza postępowanie, jeżeli w  ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia ostatniego postanowi e-
nia nie wpłynął kolejny wniosek w  sprawach wykonywania kontaktów z  dzieckiem.  
Art. 59821. Do spraw uregulowanych w  niniejszym oddziale art.  577 nie stosuje się.  
Art. 59822. Przepisy niniejszego oddziału stosuje się odpowiednio do orzeczenia, w  którym sąd określił, że dziecko 
będzie mieszkać z  każdym z  rodziców w  powtarzających się okresach.  
Rozdział 3  
Sprawy z  zakresu kurateli  
Art. 599. Sądem opiekuńczym właściwym do ustan owienia kuratora dla dziecka poczętego, lecz jeszcze nieurodz o-
nego, jest sąd właściwy według miejsca zamieszkania lub pobytu matki.  
Art. 600. § 1. Kuratora dla osoby niepełnosprawnej sąd opiekuńczy ustanawia na wniosek tej osoby, a  za zgodą osoby  
niepełnos prawnej – także na wniosek organizacji pozarządowej, wymienionej w  art. 546 § 3. 
§ 2. W przypadku gdy stan osoby niepełnosprawnej wyłącza możliwość złożenia wniosku lub wyrażenia zgody, 
o których mowa w  § 1, sąd może ustanowić kuratora z  urzędu. Sąd może u stanowić kuratora z  urzędu także w  przypadku, 
o którym mowa w  art. 558 § 2. 
Art. 601. Dla osoby, która z  powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a  nie ma pełnomocnika, ust a-
nawia kuratora na wniosek osoby zainteresowanej sąd opiekuńczy miejsca ostatniego zamieszkania lub pobytu osoby nie -
obecnej.  
Art. 602. Właściwość miejscową sądu opiekuńczego do ustanowienia kuratora dla dochodzenia ojcostwa w  razie 
śmierci domniemanego ojca określa się według miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka, chociażby  dziecko nie podlegało 
już ani władzy rodzicielskiej, ani opiece.  
Art. 603. § 1. Kuratora dla osoby prawnej ustanawia sąd rejestrowy, w  którego okręgu osoba ta ma lub miała osta t-
nią siedzibę.  
§ 2. Wszczęcie postępowania z  urzędu może nastąpić, gdy jest to uzasadnione ważnym interesem społecznym lub 
bezpieczeństwem obrotu i  brak jest możliwości powołania organu uprawnionego do reprezentacji osoby prawnej.  
§ 3. Postanowienie jest skuteczne i  wykonalne z  chwilą jego ogłoszenia, a  gdy ogłoszenia nie było, z  chwilą jego 
wydania.  
§ 4. Sąd może zmienić zakres umocowania kuratora.  
§ 5. Jeżeli dla osoby prawnej ustanowiono wcześniej kuratora, o  którym mowa w  art. 69 § 1, sąd rejestrowy zawi a-
damia właściwy sąd o  ustanowieniu kuratora na podstawie art.  42 § 1 Kodeksu c ywilnego.  
Art. 6031. Kuratora, o  którym mowa w  art. 26 ust.  1 ustawy z  dnia 23  października 2014  r. o odwróconym kredycie 
hipotecznym (Dz.  U. z 2016  r. poz.  786 oraz z 202 0 r. poz.  2320 ), ustanawia sąd właściwy dla miejsca położenia nie -
ruchomości.  
  
Dziennik  Ustaw  – 131 – Poz. 1805  
 
 Art. 6032. § 1. Wnioskodawca we wniosku o  ustanowienie kuratora wskazuje zakres spraw, w  jakich kurator powinien  
podjąć czynności. Sąd nie jest związany zakresem żądania.  
§ 2. Przewodniczący wzywa wnioskodawcę do uiszczenia zaliczki na pokrycie kosztów działania kuratora  w wyzn a-
czonej wysokości i  wyznaczonym terminie. Jeżeli o  ustanowienie kuratora wnosi więcej niż jeden wnioskodawca, prz e-
wodniczący wzywa każdego z  nich do uiszczenia zaliczki w  równych częściach lub w  innym stosunku według swego 
uznania. W  razie n ieuiszczenia zaliczki przewodniczący zwraca wniosek.  
Art. 6033. Ustanawiając kuratora dla osoby prawnej wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego, sąd rejestrowy 
zarządza jego wpis do tego rejestru.  
Art. 6034. § 1. Kurator ma prawo do wynagrodzenia za swoją działalność oraz do zwrotu uzasadnionych wydatków, 
które poniósł w  związku ze swoimi czynnościami.  
§ 2. Koszty działania kuratora, o  których mowa w  § 1, obciążają tymczasowo:  
1) wnioskodawcę – odpowiednio do zakresu spraw wskazanych we wniosku;  
2) Skarb Pa ństwa – w pozostałym zakresie.  
§ 3. Wynagrodzenie kuratora obowiązanego do rozliczenia podatku od towarów i  usług podwyższa się o  kwotę p o-
datku od towarów i  usług, określoną zgodnie z  obowiązującą stawką tego podatku.  
§ 4. Przyznając postanowieniem koszty kuratorowi, sąd rejestrowy orzeka jednocześnie o  obowiązku zwrotu kos z-
tów poniesionych tymczasowo przez wnioskodawcę lub Skarb Państwa solidarnie od osoby prawnej, dla której kurator 
został ustanowiony, oraz osób obowiązanych do powołania organu uprawnione go do reprezentacji. Osoby te nie ponoszą 
jednak kosztów działania kuratora, jeżeli podjęły, z  zachowaniem należytej staranności, czynności zmierzające do pow o-
łania lub wyboru organu uprawnionego do reprezentowania podmiotu.  
§ 5. Sąd rejestrowy może postan owieniem przyznawać kuratorowi zaliczki na wydatki w  miarę dokonywanych 
czynności.  
Art. 604. W zaświadczeniu dla kuratora sąd określa zakres jego uprawnień.  
Art. 605. W przedmiotach nieunormowanych w  rozdziale niniejszym sto suje się odpowiednio przepisy o postęp o-
waniu w  sprawach z  zakresu opieki.  
DZIAŁ III  
Sprawy z  zakresu prawa rzeczowego  
Rozdział 1  
Przepisy ogólne  
Art. 606. W sprawach z  zakresu prawa rzeczowego właściwy jest sąd położenia rzeczy.  
Art. 607. Do wniosków, dotyczących nieruchomości ujawnionyc h w księdze wieczystej lub dla których prowadzony 
jest zbiór dokumentów, należy dołączyć odpis z  księgi wieczystej albo zaświadczenie o  stanie prawnym, jaki wynika ze 
zbioru dokumentów.  
Art. 608. Sprawy z  zakresu prawa rzeczowego rozpoznawane są na rozpraw ie, chyba że przepis szczególny stanowi 
inaczej.  
Rozdział 2  
Stwierdzenie zasiedzenia  
Art. 609. § 1. Do zgłoszenia wniosku o  stwierdzenie zasiedzenia własności uprawniony jest każdy zainteresowany.  
§ 2. Jeżeli wnioskodawca nie wskazuje innych zainteresowanych, orzeczenie może zapaść dopiero po wezwaniu 
innych zainteresowanych przez ogłoszenie. Sąd może zarządzić ogłoszenie również w  innych wypadkach, jeżeli uzna to 
za wskazane.  
§ 3. Ogłoszenie powinno zawierać dokładne określenie rzeczy, imię i  nazwisko posiadacza rzeczy, a  jeżeli chodzi 
o rzeczy ruchome – również jego miejsce zamieszkania.  
Art. 610. § 1. W  zakresie nieuregulowanym w  niniejszym rozdziale do ogłoszenia i  orzeczenia stosuje się odp o-
wiednio przepisy o  stwierdzeniu nabycia spadku i  przedmiotu zapisu windykacyjnego.  
§ 2. Jeżeli w  terminie wskazanym w  ogłoszeniu nikt się nie zgłosi albo zgłaszający się nie wykaże własności, sąd 
stwierdzi zasiedzenie, jeżeli zostało ono udowodnione.  
  
Dziennik  Ustaw  – 132 – Poz. 1805  
 
 Rozdział 2a  
Przepadek rzeczy  
Oddział 1  
Przepadek rzecz y na podstawie prawa celnego  
Art. 6101. § 1. Przepisy niniejszego oddziału stosuje się w  sprawach o  przepadek rzeczy będących towarami, które 
na podstawie przepisów prawa celnego podlegają przepadkowi.  
§ 2. W sprawach, o  których mowa w  § 1, właściwy jest s ąd miejsca zajęcia lub zatrzymania rzeczy będących tow a-
rami przez organ celny.  
Art. 6102. § 1. Postępowanie wszczyna się na wniosek organu celnego. Do wniosku dołącza się protokół z  pouczenia 
o obowiązku wskazania w  Polsce pełnomocnika do doręczeń oraz o  skutkach niedopełnienia tego obowiązku, jeżeli pr o-
tokół taki został sporządzony.  
§ 2. Organ celny może domagać się w  jednym wniosku orzeczenia przepadku rzeczy będących towarami zajętymi 
lub zatrzymanymi w  tych samych okolicznościach faktycznych, jeżeli pon adto sąd jest właściwy dla każdej sprawy.  
Art. 6103. Uczestnikowi zamieszkałemu w  państwie niebędącym człon kiem Unii Europejskiej, który w postępow a-
niu w  sprawach celnych nie ustanowił pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w  Rzeczypospolitej Pol skiej 
ani nie wskazał w  Rzeczypospolitej Polskiej pełnomocnika do doręczeń, przeznaczone dla niego pisma sądowe pozost a-
wia się w  aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. W  razie ustanowienia pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszk a-
łego w  Rzeczypospolitej Polskiej, który nie może być pełnomocnikiem procesowym, jego ustanowienie uważa się za 
wskazanie pełnomocnika do doręczeń.  
Art. 6104. Wyznaczenie rozprawy zależy od uznania sądu.  
Art. 6105. Do wykonania orzeczenia o  przepadku towaru jest obowiązany właściw y organ celny. Wykonanie orze-
czenia następuje w  trybie i  na zasadach określonych w  przepisach o  postępowaniu egzekucyjnym w  administracji, z uwzglę d-
nieniem  przepisów prawa celnego.  
Oddział 2  
Przepadek pojazdów  
Art. 6106. § 1. Przepisy niniejszego oddziału stosuje się w  sprawach o  przepadek pojazdów, które na podstawie 
przepisów prawa o  ruchu drogowym podlegają przepadkowi na rzecz powiatu.  
§ 2. W sprawach, o  których mowa w  § 1, właściwy jest sąd miejsca, z  którego usunięto pojazd.  
§ 3. Sprawy, o  których mow a w § 1, są rozpoznawane na posiedzeniu niejawnym, chyba że sąd postanowi inaczej.  
Art. 6107. § 1. Postępowanie wszczyna się na wniosek starosty.  
§ 2. Starosta może domagać się w  jednym wniosku orzeczenia przepadku pojazdów usuniętych w  tych samych ok o-
licznościach faktycznych, jeżeli ponadto sąd jest właściwy dla każdej sprawy.  
Rozdział 3  
Zarząd związany ze współwłasnością i  użytkowaniem  
Art. 611. Zarządca nieruchomości ustanowiony na podstawie art.  203 i  269 § 1 Kodeksu cywilnego obowiązany jest 
niezwł ocznie zgłosić wniosek o  ujawnienie zarządu w  księdze wieczystej lub w  zbiorze dokumentów.  
Art. 612. § 1. Od chwili ustanowienia zarządcy współwłaściciele lub użytkownik mogą używać rzeczy tylko o  tyle, 
o ile nie przeszkadza to wykonywaniu zarządu. Na wnio sek innego współwłaściciela lub zarządcy współwłaściciel lub 
użytkownik może być pozbawiony używania rzeczy, jeżeli przeszkadza zarządcy w  wykonywaniu czynności.  
§ 2. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
Art. 613. § 1. Nadwyżkę dochodów po pokryciu  wydatków wypłaca się współwłaścicielom lub użytkownikom 
w terminach przez sąd określonych.  
§ 2. Sąd może postanowić, aby zarządca wydawał współwłaścicielom nadwyżkę dochodów w  naturze.  
Art. 614. Sąd uchyli zarząd, gdy odpadnie podstawa dalszego jego trwan ia. 
  
Dziennik  Ustaw  – 133 – Poz. 1805  
 
 Art. 615. Jeżeli powyższe przepisy nie stanowią inaczej, do wyznaczenia zarządcy i  sprawowania zarządu stosuje się 
odpowiednio przepisy o  zarządzie w  toku egzekucji z  nieruchomości.  
Art. 616. Z wyjątkiem spraw przewidzianych w  art. 199, 201 i 202 Kodeksu cywilnego, jak również spraw dotycz ą-
cych powołania i  odwołania zarządcy, wyznaczenie rozprawy zależy od uznania sądu.  
Rozdział 4  
Zniesienie współwłasności  
Art. 617. We wniosku o  zniesienie współwłasności należy dokładnie określić rzecz mającą  ulec podziałowi oraz 
przedstawić dowody prawa własności.  
Art. 618. § 1. W  postępowaniu o  zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga także spory o  prawo żądania zniesienia 
współwłasności i  o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z  tytułu posiadania rzeczy. Ro z-
strzygając spór o  prawo żądania zniesienia współwłasności lub o  prawo własności, sąd może wydać w  tym przedmiocie 
postanowienie wstępne.  
§ 2. Z chwilą wszczęcia postępowania o  zniesienie współwłasności odrębne postępowanie w  sprawach wymieni o-
nych w  paragrafie poprzedzającym jest niedopuszczalne. Sprawy będące w  toku przekazuje się do dalszego rozpoznania 
sądowi prowadzącemu postępowanie o  zniesienie współwłasności. Jeżeli jednak postępowanie o  zniesienie współwłas -
ności zostało  wszczęte po wydaniu wyroku, przekazanie następuje tylko wówczas, gdy sąd drugiej instancji uchyli wyrok 
i sprawę przekaże do ponownego rozpoznania. Postępowanie w  sprawach, które nie zostały przekazane, sąd umarza 
z chwilą zakończenia postępowania o  znies ienie współwłasności.  
§ 3. Po zapadnięciu prawomocnego postanowienia o  zniesieniu współwłasności uczestnik nie może dochodzić ros z-
czeń przewidzianych w  paragrafie pierwszym, chociażby nie były one zgłoszone w  postępowaniu o  zniesienie współ -
własności.  
Art. 619. § 1. W  postępowaniu o  zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego sąd ustala jego skład i  wartość, 
w szczególności obszar i  rodzaj nieruchomości wchodzących w  skład tego gospodarstwa oraz obszar i  rodzaj nieruchomości  
stanowiących już własność wsp ółwłaścicieli i  ich małżonków, a  w miarę potrzeby także okoliczności przewidziane 
w art. 216 Kodeksu cywilnego.  
§ 2. Podział w  naturze nastąpi po zasięgnięciu opinii biegłych co do sposobu podziału.  
Art. 620. (uchylony)  
Art. 621. Projektowany sposób podzia łu nieruchomości na części powinien być zaznaczony na planie sporządzonym 
według zasad obowiązujących przy oznaczaniu nieruchomości w  księgach wieczystych.  
Art. 622. § 1. W  toku postępowania o  zniesienie współwłasności sąd powinien nakłaniać współwłaścicieli do zgo d-
nego przeprowadzenia podziału, wskazując im sposoby mogące do tego doprowadzić.  
§ 2. Gdy wszyscy współwłaściciele złożą zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, sąd wyda p o-
stanowienie odpowiadające treści wniosku, jeż eli spełnione zostaną wymagania, o  których mowa w  dwóch artykułach 
poprzedzających, a  projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza 
w sposób rażący interesu osób uprawnionych.  
Art. 623. Jeżeli brak podsta w do wydania postanowienia w  myśl artykułu poprzedzającego, a  zachodzą warunki do 
dokonania podziału w  naturze, sąd dokonuje tego podziału na części odpowiadające wartością udziałom współwłaścicieli 
z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z  interes em społeczno -gospodarczym. Różnice wartości wyrównuje się 
przez dopłaty pieniężne.  
Art. 624. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia przyznającego dotychczasowym współwłaścicielom części 
lub jednemu z  nich całość rzeczy własność przechodzi na uczestnik ów wskazanych w  postanowieniu. Jeżeli w  wyniku 
podziału całość rzeczy albo jej część przypadnie współwłaścicielowi, który nie włada t ą rzeczą lub jej częścią, sąd w po-
stanowieniu o  zniesieniu współwłasności orzeknie również co do jej wydania lub opróżnieni a przez pozostałych współ -
właścicieli pomieszczeń znajdujących się na nieruchomości, określając stosownie do okoliczności termin wydania rzeczy 
lub opróżnienia pomieszczeń. Określenie terminu wydania nieruchomości wchodzącej w  skład gospodarstwa rolnego lu b 
jej części bądź opróżnienia znajdujących się na niej pomieszczeń następuje z  uwzględnieniem interesu społeczno -gospo -
darczego.  
Art. 625. W postanowieniu zarządzającym sprzedaż rzeczy należących do współwłaścicieli sąd bądź rozstrzygnie 
o wzajemnych rosz czeniach współwłaścicieli, bądź też tylko zarządzi sprzedaż, odkładając rozstrzygnięcie o  wzajemnych 
roszczeniach współwłaścicieli oraz o  podziale sumy uzyskanej ze sprzedaży do czasu jej przeprowadzenia.  
  
Dziennik  Ustaw  – 134 – Poz. 1805  
 
 Rozdział 5  
Ustanowienie drogi koniecznej i  służebno ści przesyłu  
Art. 626. § 1. We wniosku o  ustanowienie drogi koniecznej należy wskazać właścicieli wszystkich nieruchomości, 
przez które mogłaby prowadzić droga, aby nieruchomość wnioskodawcy miała odpowiedni dostęp do drogi publicznej.  
§ 2. Przed wydaniem postanowienia o  ustanowieniu drogi koniecznej sąd powinien przeprowadzić dowód z  oględzin 
nieruchomości, chyba że okoliczności istotne dla wytyczenia drogi koniecznej są niesporne i  niewątpliwe albo że prz e-
prowadzenie dowodu z  innych przyczyn nie jest potr zebne.  
§ 3. Przepisy §  1 i 2 stosuje się odpowiednio w  sprawach o  ustanowienie służebności przesyłu.  
Rozdział 6  
Postępowanie wieczystoksięgowe  
Art. 6261. § 1. Sprawy w  postępowaniu wieczystoksięgowym rozpoznawane są na posiedzeniu niejawnym.  
§ 2. Uczestnik ami postępowania oprócz wnioskodawcy są tylko te osoby, których prawa zostały wykreślone lub 
obcią żone bądź na rzecz których wpis ma nastąpić.  
§ 3. Nie stanowi przeszkody do wpisu okoliczność, że po złożeniu wniosku wnioskodawca bądź inny uczestnik p o-
stępowania zmarł lub został pozbawiony albo ograniczony w  możliwości rozporządzania prawem albo w  zdolności do 
czynności prawnych.  
§ 4. (utracił moc)34) 
§ 5. (uchylony)  
Art. 6262. § 1. Wniosek o  wpis składa się na urzędowym formularzu.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Do wniosku o  wpis należy dołączyć dokumenty, stanowiące podstawę wpisu w  księdze wieczystej.  
§ 31. Do wniosku o  wpis w  księdze wieczystej na podstawie tytułu wykonawczego, o  którym mowa w  art. 783 § 4, 
należy dołączyć dokument uzyskany z  systemu teleinformaty cznego umożliwiający sądowi weryfikację istnienia i  treści 
tytułu wykonawczego.  
§ 4. Jeżeli z  dokumentów załączonych do wniosku wynika, że nastąpiła zmiana w  prawie własności, sąd, zwracając 
wniosek, stosuje art.  62613 § 1. 
§ 5. Wniosek o  wpis może złożyć właściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty, osoba, na rzecz której wpis ma 
nastąpić, albo wierzyciel, jeżeli przysługuje mu prawo, które może być wpisane w  księdze wieczystej.  W sprawach dot y-
czących obciążeń powstałych z  mocy ustawy wniosek może złożyć  uprawniony organ.  
Art. 6263. W postępowaniu wieczystoksięgowym nie stosuje się przepisów o  wznowieniu postępowania.  
Art. 6264. § 1. Notariusz oraz komornik sk łada wniosek o wpis wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinform a-
tycznego.  
§ 11. Naczelnik urzędu skarbowego składa wniosek o wpis w dziale III i IV księgi wieczystej wyłącznie za  pośre d-
nictwem systemu teleinformatycznego.  
§ 12. Wniosek, o którym mowa w § 1 i § 11, opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym.  
§ 2. Do wniosku, o którym mo wa w § 1 i § 11, dołącza się dokumenty stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej,  
jeżeli zostały one sporządzone w postaci elektronicznej.  
§ 3. Dokumenty stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej niesporządzone w postaci elektronicznej  nota-
riusz,  komornik oraz naczelnik  urzędu skarbowego przesyła sądowi właściwemu do prowadzenia księgi wieczystej  
w terminie trzech dni od dnia z łożenia wniosku o wpis.  
§ 31. W przypadku gdy wniosek o  wpis w  księdze wieczystej składany przez naczelnika urzędu skarbow ego podlega 
opłacie, przepisów art. 130  § 6 i  7 nie stosuje się. Naczelnik urzędu skarbowego przesyła sądowi właściwemu do prow a-
dzenia księgi wieczystej wraz z  dokumentami, stanowiącymi podstawę wpisu, dowód uiszczenia opłaty.  
                                                           
34) Z dniem 17  września 2004  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 7  wrześni a 2004  r. sygn. akt P 4/04  (Dz. U. 
poz. 2091).  
  
Dziennik  Ustaw  – 135 – Poz. 1805  
 
 § 32. Jeżeli wierzyciel zosta ł zwolniony od kosztów sądowych od wniosku o  wpis w  księdze wieczystej, naczelnik 
urzędu skarbowego przesyła sądowi właściwemu do prowadzenia księgi wieczystej wraz z  dokumentami, stanowiącymi 
podstawę wpisu, prawomocne postanowienie sądu w  przedmiocie zwo lnienia od kosztów sądowych.  
§ 4. W przypadku wniosków składanych przez notariuszy i  komorników obowiązek poprawienia lub uzupełnienia 
wniosku spoczywa odpowiednio na stronie czynności notarialnej lub wierzycielu. O  zobowiązaniu wierzyciela do popr a-
wienia lub uzupełnienia wniosku sąd jednocześnie zawiadamia za pośrednictwem systemu teleinformatycznego komor -
nika, wskazując rodzaj braków formalnych, które uniemożliwiają nadanie wnioskowi prawidłowego biegu.  
Art. 6265. Jeżeli z  treści wniosku i  dołączonych dokumentów wynika, że nastąpiła zmiana prawa własności, cofni ę-
cie wniosku o  wpis tego prawa jest niedopuszczalne.  
Art. 6266. § 1. O  kolejności wniosku o  wpis rozstrzyga chwila wpływu wniosku do właściwego sądu. Za chwilę 
wpływu wniosku uważa się godzinę i  minutę, w  której w  danym dniu wniosek wpłynął do sądu.  
§ 11. Za chwilę wpływu wniosku o  wpis złożonego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego uważa się godzinę , 
minutę i  sekundę umieszczenia wniosku w  systemie.  
§ 2. Wnioski, które wpłynęły w  tej same j chwili, będą uważane za złożone równocześnie.  
Art. 6267. § 1. Wniosek o  wpis powinien być w  dniu wpływu do sądu zarejestrowany niezwłocznie w  dzienniku 
ksiąg wieczystych i  opatrzony kolejnym numerem.  
§ 2. Niezwłocznie po zarejestrowaniu wniosku w  dzienni ku ksiąg wieczystych zamieszcza się w  odpowiednim dziale 
księgi wieczystej informację o  wniosku jako wzmiankę o  wniosku. Wzmianka o  wniosku złożonym za pośrednictwem 
systemu teleinformatycznego umieszczana jest automatycznie z  chwilą umieszczenia wniosku w  systemie.  
§ 3. Wzmiankę o  wniosku wykreśla się z  urzędu, niezwłocznie po dokonaniu wpisu, po uprawomocnieniu się post a-
nowienia o  odmowie dokonania wpisu lub o  odrzuceniu wniosku albo o  umorzeniu postępowania albo po uprawomocni e-
niu się zarządzenia o  zwroc ie wniosku.  
§ 4. W razie wniesienia skargi na wpis w  księdze wieczystej dokonany przez referendarza stosuje się odpowiednio 
przepisy §  1 i § 2. Wzmiankę o  skardze wykreśla się z  urzędu po rozpoznaniu skargi.  
Art. 6268. § 1. Wpis dokonywany jest jedynie na wniosek i  w jego granicach, chyba że przepis szczególny przewiduje  
dokonanie wpisu z  urzędu.  
§ 2. Rozpoznając wniosek o  wpis, sąd bada jedynie treść i  formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów 
oraz treść księgi wieczystej.  
§ 21. Przed rozpoznaniem w niosku o  wpis na podstawie tytułu wykonawczego, o  którym mowa w  art. 783 § 4, istnie -
nie i treść tego tytułu podlegają zweryfikowaniu przez sędziego lub referendarza sądowego w  systemie teleinformatycznym.  
§ 3. Rozpoznając wniosek o  wpis w  księdze wieczyst ej, sąd z  urzędu bada zgodność danych wskazanych we wniosku  
z danymi wynikającymi z  systemów prowadzących ewidencje powszechnych numerów identyfikacyjnych, chyba że istnieją  
przeszkody faktyczne uniemożliwiające dokonanie takiego sprawdzenia.  
§ 4. Rozpozna jąc wniosek o  zmianę oznaczenia nieruchomości w  księdze wieczystej, sąd ponadto dokonuje z  urzędu 
sprawdzenia danych wskazanych we wniosku i  ujawnionego w  księdze wieczystej oznaczenia nieruchomości z  danymi 
katastru nieruchomości, chyba że istnieją przesz kody faktyczne uniemożliwiające dokonanie takiego sprawdzenia.  
§ 5. Niezgodność danych, o  których mowa w  § 3 i § 4, stanowi przeszkodę do dokonania wpisu.  
§ 6. W postępowaniu wieczystoksięgowym wpis w  księdze wieczystej jest orzeczeniem. Uzasadnienia wpisu  nie 
sporządza się.  
§ 7. Wpisem w  księdze wieczystej jest również wykreślenie.  
§ 8. Wpis w  księdze wieczystej podpisany przez sędziego lub referendarza sądowego uważa się za dokonany 
z chwilą jego zapisania w  centralnej bazie danych ksiąg wieczystych.  
§ 9. (uchylony)  
§ 10. Założenie księgi wieczystej następuje z  chwilą dokonania pierwszego wpisu.  
§ 11. Czynności związane z  zakładaniem i  prowadzeniem ksiąg wieczystych dokonywane są w  centralnej bazie 
danych ksiąg wieczystych.  
Art. 6269. Sąd oddala wniosek o  wpis, jeżeli brak jest podstaw albo istnieją przeszkody do jego dokonania.  
  
Dziennik  Ustaw  – 136 – Poz. 1805  
 
 Art. 62610. § 1. O  dokonanym wpisie sąd zawiadamia uczestników postępowania. Nie zawiadamia się uczestnika, 
który na piśmie zrzekł się zawiadomienia.  
§ 11. Zrzeczenia się zawiadomie nia można dokonać w  akcie notarialnym dotyczącym czynności, z  którą wiąże się wpis.  
§ 12. Na wniosek uczestnika postępowania zawarty w  akcie notarialnym zawiadomienie o  wpisie doręcza się za p o-
średnictwem systemu teleinformatycznego, na konto wskazane w  tym systemie. W  przypadku wskazania danych o  koncie 
uniemożliwiających skuteczne doręczenie, zawiadomienie o  wpisie doręcza się w  sposób określony w  art. 131 § 1. 
§ 2. Zawiadomienie zawiera istotną treść wpisu.  
§ 3. Apelację od wpisu wnosi się w  terminie dwó ch tygodni od doręczenia zawiadomienia o  wpisie. Dla uczestnika, 
który zrzekł się zawiadomienia, termin ten biegnie od dnia dokonania wpisu.  
Art. 62611. § 1. Niezwłocznie po wniesieniu apelacji sąd z  urzędu wpisuje wzmiankę o  apelacji.  
§ 2. W razie wniesie nia skargi kasacyjnej lub skargi nadzwyczajnej, o  której mowa w  art. 89  ustawy z  dnia 8  grudnia 
2017  r. o Sądzie Najwyższym (Dz.  U. z 2021 r. poz. 1 54 i 611 ), wpisu wzmianki o  skardze kasacyjnej lub skardze na d-
zwyczajnej dokonuje się z  urzędu niezwłocznie po przedstawieniu przez zainteresowanego zawiadomienia o  wniesieniu 
skargi kas acyjnej lub skargi nadzwyczajnej.  
§ 3. Do wzmianki o  apelacji, skardze kasacyjnej i  skardze nadzwyczajnej, o  której mowa w  art. 89  ustawy z  dnia 
8 grudnia 2017  r. o Sądzie Najwyż szym odpowiednio stosuje się art. 6267. 
Art. 62612. § 1. Osoba, na rzecz której w  księdze wieczystej jest wpisane prawo lub roszczenie, jej przedstawiciel albo  
pełnomocnik do doręczeń ma obowiązek niezwłocznego zawiadomienia sądu prowadzącego księgę wieczy stą o  każdej 
zmianie adresu lub wskazania adresu do doręczeń. Osoba zamieszkała lub mająca siedzibę w  państwie niebędącym czło n-
kiem Unii Europejskiej jest obowiązana wskazać pełnomocnika do doręczeń w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się  odpowiednio do spadkobierców lub innych następców prawnych osoby, na rzecz której 
jest wpisane prawo w  księdze wieczystej.  
§ 3. W razie zaniedbania obowiązku, o  którym mowa w  § 1 i 2, pismo sądowe pozostawia się w  aktach sprawy ze 
skutkiem doręczenia, chy ba że nowy adres jest sądowi znany.  
Art. 62613. § 1. Sąd z  urzędu dokona wpisu ostrzeżenia, jeżeli dostrzeże niezgodność stanu prawnego ujawnionego 
w księdze wieczystej z  rzeczywistym stanem prawnym. W  razie stwierdzenia, że dla tej samej nieruchomości alb o dla tego 
samego ograniczonego prawa rzeczowego prowadzi się dwie lub więcej ksiąg wieczystych, ujawniających odmienny stan 
prawny, wpisu ostrzeżenia dokonuje się we wszystkich księgach wieczystych założonych dla tej nieruchomości.  
§ 2. Sprostowania uster ek wpisu, które nie mogą wywołać niezgodności treści księgi wieczystej z  rzeczywistym st a-
nem prawnym, dokonuje się z  urzędu.  
DZIAŁ IV  
Sprawy z  zakresu prawa spadkowego  
Przepisy wstępne  
Art. 627. Postępowanie spadkowe należy do zakresu działalności sądów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.  
Art. 628. Do czynności w  postępowaniu spadkowym, które należą do zakresu działania sądów, wyłącznie właściwy 
jest sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a  jeżeli jego miejsca zwykłego pobytu w  Polsc e nie da się 
ustalić, sąd miejsca, w  którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część (sąd spadku). W  braku powyższych podstaw 
sądem spadku jest sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.  
Art. 629. (uchylony)  
(oznaczenie rozdziału 1 i  tytuł oraz oznaczenie oddzia łu 1 i  tytuł – uchylone)  
Art. 630. (uchylony)  
Art. 631. (uchylony)  
Art. 632. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 137 – Poz. 1805  
 
 Rozdział 1  
Zabezpieczenie spadku, wykaz inwentarza i  spis inwentarza  
Art. 633. § 1. Do zabezpieczenia spadku właściwy jest sąd, w  którego okręgu znajdują się rzeczy będ ące w  chwili 
otwarcia spadku we władaniu spadkodawcy. Jeżeli przedmiotem zabezpieczenia mają być prawa majątkowe należące do 
spadkodawcy w  chwili otwarcia spadku, sądem właściwym jest sąd właściwości ogólnej osoby zobowiązanej z  tytułu tego 
prawa, a  gdy ta kiej osoby nie ma – sąd, w  którego okręgu znajduje się przedmiot świadczenia lub prawa. Jeżeli wykonanie  
prawa majątkowego jest związane z  posiadaniem dokumentu, właściwy jest sąd, w  którego okręgu znajduje się ten dok u-
ment.  
§ 2. Sąd, który nie jest sądem spadku, zawiadamia sąd spadku o  dokonaniu zabezpieczenia, jego uchyleniu oraz 
zmianie środka zabezpieczenia, przesyłając odpisy postanowień wydanych w  tym przedmiocie.  
Art. 634. Spadek zabezpiecza się, gdy zostanie uprawdopodobnione, że z  jakiejkolwiek prz yczyny grozi naruszenie 
rzeczy lub praw majątkowych, które w  chwili otwarcia spadku były we władaniu lub należały do spadkodawcy, zwłaszcza 
przez usunięcie, uszkodzenie, zniszczenie lub nieusprawiedliwione rozporządzenie.  
Art. 635. § 1. Sąd dokonuje zabezp ieczenia spadku na wniosek lub z  urzędu.  
§ 2. Wniosek może zgłosić każdy, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapiso -
biercą, a  ponadto wykonawca testamentu, zarządca sukcesyjny, tymczasowy przedstawiciel, współwłaściciel r zeczy, 
współuprawniony co do praw pozostałych po spadkodawcy, wierzyciel mający pisemny dowód należności przeciwko 
spadkodawcy oraz Skarb Państwa reprezentowany przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego.  
§ 21. Wniosek powinien zawierać uprawdopodobnienie okoliczności go uzasadniających.  
§ 3. Zabezpieczenia spadku dokonuje się z  urzędu, jeżeli sąd poweźmie wiadomość, że:  
1) spadkobierca jest nieznany, nieobecny lub nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych i  nie ma ustawowego 
przedsta wiciela;  
2) organ administracji rządowej albo organ jednostki samorządu terytorialnego zastosował niezbędne środki tymczasowe  
ze względu na grożące niebezpieczeństwo naruszenia rzeczy, które w  chwili otwarcia spadku były we władaniu 
spadkodawcy.  
§ 4. (uchylony)  
§ 5. Postanowienie o  zabezpieczeniu spadku oraz zmianie środka zabezpieczenia podlega wykonaniu z  chwilą jego 
wydania.  
§ 6. Na postanowienie w  przedmiocie zabezpieczenia spadku przysługuje zażalenie. Sąd pierwszej instancji może 
wstrzymać w ykonanie zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia.  
Art. 636. § 1. Sąd stosuje taki środek zabezpieczenia, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni. Jeżeli nie 
jest możliwe określenie środka zabezpieczenia w  postanowieniu o  zabezpieczeniu spadku, wybór środka zabezpieczenia 
należy do komornika.  
§ 2. Środkami zabezpieczenia są w  szczególności spisanie majątku ruchomego i  oddanie go pod dozór, złożenie do 
depozytu sądowego, ustanowienie zarządu tymczasowego, ustanowienie dozoru na d nieruchomością. Zastosowanie je d-
nego środka zabezpieczenia nie wyłącza zastosowania innych, równocześnie lub kolejno.  
§ 3. Ustanowienie zarządu tymczasowego może nastąpić tylko wtedy, gdy zabezpieczeniu podlega przedsiębiorstwo, 
gospodarstwo rolne albo p rawo majątkowe wymagające zabezpieczenia przez ustanowienie zarządu tymczasowego.  
§ 4. Do zarządcy tymczasowego i  dozorcy ustanowionych w  toku postępowania o  zabezpieczenie spadku stosuje się 
odpowiednio przepisy art.  855–862, art.  931 i  art. 933–941. 
§ 5. Do depozytu sądowego składa się podlegające zabezpieczeniu pieniądze, papiery wartościowe, imienne ksi ą-
żeczki oszczędnościowe lub inne dokumenty potwierdzające zawarcie umowy rachunku oszczędnościowego, rachunku 
oszczędnościowo -rozliczeniowego albo rachu nku terminowej lokaty oszczędnościowej, a  także kosztowności, w  tym złote 
monety oraz kruszce szlachetne i  wyroby z  tych kruszców. Kosztowności mogą być również oddane na przechowanie 
dozorcy.  
§ 6. Jeżeli w  skład spadku wchodzą ruchomości ulegające szybkie mu zepsuciu, sąd zarządza ich sprzedaż przez 
komornika, oznaczając przy tym sposób sprzedaży. Uzyskane ze sprzedaży pieniądze składa się do depozytu sądowego.  
§ 7. Jeżeli przemawiają za tym właściwości przedmiotu podlegającego zabezpieczeniu, sąd zawiadami a właściwą 
instytucję o  zastosowanym środku zabezpieczenia.  
  
Dziennik  Ustaw  – 138 – Poz. 1805  
 
 Art. 6361. § 1. W  razie potrzeby, sąd z  urzędu zmieni środek zabezpieczenia, w  szczególności jeżeli dotychczas 
zastosowany środek nie jest wystarczający do zabezpieczenia spadku.  
§ 2. Sąd z  urzędu  uchyli zabezpieczenie, jeżeli ustała potrzeba zabezpieczenia, a  w szczególności gdy zgłosi się 
spadkobierca legitymujący się prawomocnym postanowieniem o  stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem  
poświadczenia dziedziczenia w  celu objęcia spa dku albo wykonawca testamentu albo tymczasowy przedstawiciel lub 
kurator spadku w  celu przejęcia zarządu majątkiem spadkowym.  
Art. 6362. Przepisy o  zabezpieczeniu spadku stosuje się odpowiednio do zabezpieczenia przedmiotu zapisu wind y-
kacyjnego.  
Art. 6363. § 1. Wykaz inwentarza może być złożony w  sądzie spadku lub w  sądzie, w  którego okręgu znajduje się 
miejsce zamieszkania składającego wykaz. Sąd niebędący sądem spadku niezwłocznie przesyła wykaz inwentarza do sądu 
spadku.  
§ 2. Na żądanie spadkobiercy, zap isobiercy windykacyjnego, wykonawcy testamentu lub tymczasowego przedstaw i-
ciela notariusz sporządza protokół obejmujący wykaz inwentarza. Notariusz, przed którym złożono wykaz inwentarza, 
niezwłocznie przesyła wypis protokołu do sądu spadku.  
§ 3. Sąd spadk u niezwłocznie zarządza ogłoszenie o  złożeniu wykazu inwentarza.  
Art. 637. § 1. Na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapis o-
biercą, albo wykonawcy testamentu, tymczasowego przedstawiciela lub wierzyciela maj ącego pisemny dowód należ ności 
przeciwko spadkodawcy sąd spadku wydaje postanowienie o  sporządzeniu spisu inwentarza.  
§ 2. Jeżeli sporządzenia spisu inwentarza żąda wierzyciel, sąd spadku wydaje postanowienie w  przedmiocie wniosku 
po wysłuchaniu spadkobie rcy, chyba że wysłuchanie nie jest możliwe.  
§ 3. Sąd spadku niezwłocznie zarządza ogłoszenie o  wydaniu postanowienia o  sporządzeniu spisu inwentarza.  
§ 4. Na postanowienie w  przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza przysługuje zażalenie.  
Art. 6371. § 1. W niosek o  sporządzenie spisu inwentarza może być także zgłoszony bezpośrednio komornikowi, który  
byłby właściwy do wykonania postanowienia sądu spadku o  sporządzeniu spisu inwentarza.  
§ 2. Komornik przystępuje niezwłocznie do sporządzenia spisu inwentarza i  zawiadamia o  tym sąd spadku, który 
wydaje postanowienie w  przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza. Jeżeli sąd oddali albo odrzuci wniosek, o  którym 
mowa w § 1, albo umorzy postępowanie, spis sporządzony przez komornika rodzi takie same skutki jak złożen ie wykazu 
inwentarza.  
Art. 638. (uchylony) 
Art. 6381. § 1. Ogłoszenia, o  których mowa w  art. 6363 § 3 i art. 637 § 3, zamieszcza się na stronie internetowej oraz 
na tablicy ogłoszeń sądu spadku.  
§ 2. Ogłoszenie zawiera:  
1) imię i  nazwisko, numer PESEL, jeżeli został nadany, oraz ostatni adres spadkodawcy;  
2) datę śmierci spadkodawcy.  
§ 3. Ogłoszenie, o  którym mowa w  art. 6363 § 3, poza danymi, o  których mowa w  § 2, zawiera również pouczenie, że:  
1) ze złożonym wykazem inwentarza może się zapoznać każdy, kto taką potrzebę dostatecznie uzasadni;  
2) osoby wskazane w  art. 637 § 1 mogą złożyć wniosek o  sporządzenie spisu inwentarza.  
§ 4. Ogłoszenie, o  którym mowa w  art. 637 § 3, poza danymi, o  których mowa w  § 2, zawiera również pouczenie, że 
osoby wskazane w  art. 637 § 1 mogą uczestniczyć w  sporządzaniu spisu inwentarza, w  szczególności zgłaszać przedmioty 
należące do spadku, przedmioty zapisów windykacyjnych lub długi spadkowe, które podlegają zamieszczeniu w  spisie 
inwentarza.  
Art. 6382. § 1. W  sprawach, w  których postanowienie o  zabezpieczeniu spadku, zmianie środka zabezpieczenia lub 
sporządzeniu spisu inwentarza zostało wydane z  urzędu, sąd, który wydał to postanowienie, kieruje do komornika polec e-
nie dokonania zabezpieczenia spadku, zmiany środka zabezpie czenia lub sporządzenia spisu inwentarza.  
§ 2. Podstawą postępowania mającego na celu wykonanie postanowienia o  zabezpieczeniu spadku, zmianie środka 
zabezpieczenia lub sporządzeniu spisu inwentarza jest postanowienie zaopatrzone z  urzędu we wzmiankę o  wykonalności.  
§ 3. Nadzór nad czynnościami komornika sprawuje sąd, który wydał postanowienie o  zabezpieczeniu spadku lub 
sporządzeniu spisu inwentarza.  
§ 4. W postępowaniu o  zabezpieczenie spadku, zmianę środka zabezpieczenia lub sporządzenie spisu inwentarza  
w sprawach nieuregulowanych w  niniejszym rozdziale stosuje się odpowiednio przepisy art.  759–774. 
  
Dziennik  Ustaw  – 139 – Poz. 1805  
 
 Art. 6383. § 1. Jeżeli postanowienie o  zabezpieczeniu spadku nie określa środka zabezpieczenia, komornik ni e-
zwłocznie zawiadamia sąd, który wydał postanowien ie o zabezpieczeniu spadku, o  zastosowanym środku zabezpieczenia.  
§ 2. W razie potrzeby złożenia przedmiotów podlegających zabezpieczeniu do depozytu sądowego komornik wyst ę-
puje z  wnioskiem do sądu, który wydał postanowienie o  zabezpieczeniu spadku.  
§ 3. Sąd, który wydał postanowienie o  zabezpieczeniu spadku, zawiadamia sąd spadku o  środkach zabezpieczenia 
zastosowanych przez komornika.  
Art. 6384. § 1. Spis majątku ruchomego w  ramach zabezpieczenia spadku sporządza się w  obecności dwóch świa d-
ków powołanych przez komornika.  
§ 2. Przy sporządzaniu spisu majątku ruchomego mogą być obecne osoby, które mają prawo zgłosić wniosek o  za-
bezpieczenie spadku. Niestawiennictwo tych osób nie wstrzymuje wykonania czynności.  
§ 3. Z dokonanej czynności komornik sporządza protokół, który podpisują wszyscy obecni. Odmowę lub niemo ż-
ność podpisania stwierdza się w  protokole z  podaniem przyczyny.  
Art. 6385. Komornik wykonujący postanowienie o  zabezpieczeniu spadku w  razie potrzeby stosuje niezbędne środki 
tymczasowe zapobiegają ce naruszeniu ruchomości przed ich spisaniem.  
Art. 6386. § 1. Z pieniędzy wchodzących w  skład spadku komornik wykonujący postanowienie o  zabezpieczeniu 
spadku wyda w  razie potrzeby członkowi rodziny spadkodawcy, a  gdyby to nie było możliwe, domownikowi spa dko-
dawcy albo innej osobie ponoszącej koszty pogrzebu, sumę potrzebną na koszty pogrzebu spadkodawcy. W  przypadku 
braku pieniędzy na pogrzeb spadkodawcy, sąd może zarządzić sprzedaż przez komornika odpowiedniego przedmiotu 
należącego do spadku, oznaczając  przy tym sposób sprzedaży.  
§ 2. Komornik wykonujący postanowienie o  zabezpieczeniu spadku może z  pieniędzy wchodzących w  skład spadku 
pozostawić członkom rodziny spadkodawcy, którzy do chwili jego śmierci wspólnie z  nim zamieszkiwali i  byli na jego 
utrzym aniu, niezbędne kwoty na ich utrzymanie przez czas nie dłuższy niż miesiąc.  
Art. 6387. O terminie sporządzenia spisu inwentarza komornik zawiadamia wnioskodawcę oraz uczestników post ę-
powania o  sporządzenie spisu inwentarza, a  także spadkobiercę i zapisobiercę windykacyjnego, których miejsce pobytu 
jest znane, jak również wykonawcę testamentu, tymczasowego przedstawiciela, kuratora spadku, dozorcę i  zarządcę ty m-
czasowego, jeżeli byli ustanowieni.  Niestawiennictwo tych osób nie wstrzymuje czynności . 
Art. 6388. § 1. W  spisie inwentarza komornik zamieszcza przedmioty należące do spadku i  przedmioty zapisów wi n-
dykacyjnych, z  zaznaczeniem wartości każdego z  tych przedmiotów, oraz długi spadkowe ze wskazaniem wysokości 
każdego z  nich.  
§ 2. Wartość przedm iotów należących do spadku i  przedmiotów zapisów windykacyjnych komornik ustala według 
stanu i  cen z  chwili otwarcia spadku, a  wysokość długów spadkowych – według stanu z  chwili otwarcia spadku.  
§ 3. Komornik z  urzędu ustala i  zamieszcza w  spisie inwentarz a przedmioty należące do spadku, przedmioty zapisów 
windykacyjnych oraz długi spadkowe.  
§ 4. W spisie inwentarza komornik wykazuje też wartość stanu czynnego spadku z  uwzględnieniem wartości rzeczy 
i praw spornych.  
§ 5. Przy sporządzaniu spisu inwentarza s tosuje się odpowiednio przepisy art.  6384 § 1 i 3 oraz art.  947–949. 
Art. 6389. W razie potrzeby zamieszczenia w  spisie inwentarza rzeczy znajdujących się w  okręgu innego sądu sąd 
spadku może zwrócić się do tego sądu o  wykonanie potrzebnych czynności. Po i ch wykonaniu sąd wezwany przekazuje 
akta sprawy sądowi spadku.  
Art. 63810. § 1. Ruchomości i  nieruchomości zamieszczone w  spisie inwentarza pozostawia się w  posiadaniu osób, 
które nimi władają. Nie dotyczy to ruchomości złożonych do depozytu sądowego.  
§ 2. Jeżeli zachodzą podstawy do dokonania zabezpieczenia spadku z  urzędu, komornik zawiadamia o  tym sąd właś -
ciwy do zabezpieczenia spadku.  
Art. 63811. W razie ujawnienia przedmiotu należącego do spadku, przedmiotu zapisu windykacyjnego lub długu 
spadkowego n iezamieszczonego w  spisie inwentarza sąd spadku wydaje postanowienie o  sporządzeniu uzupełniającego 
spisu inwentarza. W  przypadkach, w  których postanowienie o  sporządzeniu spisu inwentarza wydaje się z  urzędu, post a-
nowienie o  sporządzeniu uzupełniającego s pisu inwentarza wydaje się również z  urzędu.  
Art. 63812. Po wykonaniu postanowienia o  sporządzeniu spisu inwentarza komornik przesyła akta sądowi spadku, 
a w przypadku, o  którym mowa w  art. 6389, sądowi wezwanemu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 140 – Poz. 1805  
 
 Art. 639. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia:  
1) szczegółowy sposób zawiadamiania właściwych instytucji o  zastosowanym środku zabezpieczenia, mając na wzgl ę-
dzie właściwość przedmiotu podlegającego zabezpieczeniu oraz właściwość poszczególnych instytucji;  
2) zawartość protokołu ze spisu majątku ruchomego, w  tym zakres danych osobowych zamieszczanych w  protokole, 
mając na względzie niezbędność i  adekwatność informacji oraz niezbędność i  adekwatność danych osobowych 
w stosunku do celu ich przetwarzania;  
3) szczegółowy try b i sposób zastosowania niezbędnych środków tymczasowych zapobiegających naruszeniu rucho -
mości przed ich spisaniem, mając na względzie przedmiot zabezpieczenia, szybkość postępowania, a  także skutec z-
ność niezbędnych środków tymczasowych.  
Rozdział 2  
Przyję cie lub odrzucenie spadku  
Art. 640. § 1. Oświadczenie o  prostym przyjęciu spadku lub z  dobrodziejstwem inwentarza albo o  odrzuceniu spadku  
może być złożone przed notariuszem lub w  sądzie rejonowym, w  którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub 
pobytu składającego oświadczenie. Notariusz lub sąd prześle niezwłocznie oświadczenie, wraz z  załącznikami, do sądu 
spadku.  
§ 2. Oświadczenia, o  których mowa w  paragrafie pierwszym, mogą być również składane w  sądzie spadku w  toku 
postępowania o  stwierdzenie praw do spadku.  
Art. 641. § 1. Oświadczenie o  przyjęciu lub odrzuceniu spadku powinno zawierać:  
1) imię i  nazwisko spadkodawcy, datę i  miejsce jego śmierci oraz miejsce jego ostatniego zamieszkania;  
2) tytuł powołania do spadku;  
3) treść złożonego oświadcz enia.  
§ 2. Oświadczenie powinno również zawierać wymienienie wszelkich wiadomych składającemu oświadczenie osób 
należących do kręgu spadkobierców ustawowych, jak również wszelkich testamentów, chociażby składający oświad -
czenie uważał je za nieważne, oraz danych dotyczących treści i  miejsca przechowania testamentów.  
§ 3. Przy oświadczeniu należy złożyć wypis aktu zgonu spadkodawcy albo prawomocne orzeczenie sądowe 
o uznaniu za zmarłego lub o  stwierdzeniu zgonu, jeżeli dowody te nie zostały już poprzednio złożone.  
§ 4. Jeżeli oświadczenie złożono ustnie, z  oświadczenia sporządza się protokół.  
Art. 642. (uchylony)  
Art. 643. O przyjęciu lub odrzuceniu spadku zawiadamia się wszystkie osoby, które według oświadczenia i przed-
stawionych dokumentów są powołane do dziedziczenia, choćby w  dalszej kolejności.  
Art. 644. (uchylony)  
Art. 645. (uchylony)  
Rozdział 3  
Ogłoszenie testamentu  
Art. 646. § 1. Osoba, u  której znajduje się testament, jest obowiązana złożyć go w  sądzie spadku, gdy dowie się 
o śmierci spadkodawcy, ch yba że złożyła go u  notariusza.  
§ 2. Kto bezzasadnie uchyla się od wykonania powyższego obowiązku, ponosi odpowiedzialność za wynikłą stąd 
szkodę. Ponadto sąd spadku może nałożyć na uchylającego się grzywnę.  
Art. 647. W celu stwierdzenia, czy istnieje test ament i  gdzie się znajduje, sąd spadku może nakazać złożenie 
oświadczenia w  tym przedmiocie, stosując odpowiednio tryb przewidziany do wyjawienia przedmiotów spadkowych.  
Art. 648. § 1. Sąd po wysłuchaniu osoby, u  której według uzyskanych wiadomości testame nt się znajduje, wyda 
z urzędu postanowienie nakazujące jej złożenie testamentu w  wyznaczonym terminie.  
§ 2. Na postanowienie sądu w  przedmiocie złożenia testamentu przysługuje zażalenie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 141 – Poz. 1805  
 
 Art. 649. § 1. Sąd albo notariusz otwiera i  ogłasza testament, gdy m a dowód śmierci spadkodawcy.  
§ 2. O terminie otwarcia i  ogłoszenia nie zawiadamia się osób zainteresowanych, jednakże mogą one być obecne 
przy tej czynności.  
Art. 650. Gdy złożono kilka testamentów jednego spadkodawcy, otwiera się i  ogłasza wszystkie, a  na każdym z  nich 
czyni się wzmiankę o  innych.  
Art. 651. W protokole otwarcia i  ogłoszenia testamentu opisuje się jego stan zewnętrzny oraz wymienia się jego datę,  
datę złożenia i  osobę, która testament złożyła. Na testamencie zamieszcza się datę otwarcia i  ogłoszenia.  
Art. 652. O dokonanym otwarciu i  ogłoszeniu testamentu sąd spadku albo notariusz zawiadamia w  miarę możności 
osoby, których rozrządzenia testamentowe dotyczą, oraz wykonawcę testamentu, tymczasowego przedstawiciela 
i kuratora spadku.  Notariusz n iezwłocznie zawiadamia o  tym sąd spadku, przesyłając odpis sporządzonego protokołu.  
Art. 653. Testament wraz z  protokołem otwarcia i  ogłoszenia przechowuje się w  sądzie spadku, chyba że został zł o-
żony u  notariusza. Jednakże na żądanie sądu spadku notariusz  przesyła złożony testament temu sądowi.  
Art. 654. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio do pisma stwierdzającego treść testamentu ustnego.  
(oznaczenie rozdziału 2 i  tytuł tego rozdziału – uchylone)  
Rozdział 4  
Wyjawienie przedmiotów spadkowych  
Art. 655. § 1. Jeżeli po sporządzeniu spisu inwentarza zachodzi wątpliwość, czy zostały w  nim zamieszczone 
wszystkie przedmioty należące do spadku i  przedmioty zapisów windykacyjnych lub czy zamieszczone w  spisie inwentarza  
długi spadkowe istnie ją, sąd spadku z  urzędu lub na wniosek spadkobiercy, zapisobiercy windykacyjnego, wykonawcy 
testamentu, tymczasowego przedstawiciela lub wierzyciela spadku może nakazać spadkobiercy złożenie:  
1) oświadczenia, że żadnego przedmiotu spadkowego nie zataił ani  nie usunął oraz że nie podał do spisu inwentarza 
nieistniejących długów;  
2) wykazu przedmiotów spadkowych nieujawnionych w  spisie inwentarza, jeżeli mu są wiadome, z  podaniem miejsca 
przechowania ruchomości i  dokumentów dotyczących praw majątkowych, jak r ównież z  wyjaśnieniem podstawy 
prawnej tych praw;  
3) zapewnienia, że złożone oświadczenie lub wykaz są prawidłowe i  zupełne.  
§ 2. Wierzyciel spadku może zgłosić powyższe wnioski tylko wówczas, gdy upraw dopodobni, że ujawniony w  spisie 
inwentarza stan czyn ny spadku nie wystarcza na zaspokojenie długów spadkowych.  
Art. 656. Sprawy o  wyjawienie przedmiotów spadkowych sąd rozpoznaje na rozprawie, wzywając oprócz wniosko -
dawcy tych, którzy są uprawnieni do wystąpienia z  wnioskiem o  wyjawienie przedmiotów spadkowych, jeżeli są mu znani.  
Art. 657. Jeżeli wniosek o  wyjawienie skierowany jest przeciwko innemu współspadkobiercy, ten ostatni może nie 
później niż na rozprawie żądać włożenia na wnioskodawcę obowiązków wymienionych w  art. 655. 
Art. 658. Po uprawomo cnieniu się postanowienia uwzględniającego w  całości lub części wniosek o  wyjawienie 
przed miotów spadkowych, sąd na wniosek każdego, kto był uprawniony do wystąpienia z  tym wnioskiem, wezwie spadk o-
biercę do wykonania w  wyznaczonym terminie włożonego na n iego obowiązku, z  pouczeniem, że oświadczenie swe może 
spadkobierca złożyć do protokołu sądowego. Równocześnie sąd wyznaczy na dzień przypadający co najmniej na dwa 
tygodnie po upływie wyznaczonego terminu posiedzenie, na które wezwie wszystkich uczestnikó w sprawy. Jeżeli przed 
tym posiedzeniem spadkobierca złoży oświadczenie lub wykaz, sąd zawiadomi o  tym uczestników.  
Art. 659. Spadkobierca, który swym obowiązkom nie uczynił zadość, może spełnić je jeszcze na posiedzeniu. 
W związku z  materiałem przedstawio nym przez spadkobiercę sąd oraz uczestnicy mogą zadawać spadkobiercy pytania.  
Art. 660. § 1. W  razie niedopełnienia przez spadkobiercę jego obowiązków lub odmowy odpowiedzi na stawiane mu 
pytania, sąd stosuje środki przymusu według przepisów o  egzekucji św iadczeń niepieniężnych.  
§ 2. O skutkach tych należy spadkobiercę uprzedzić w  wezwaniu do spełnienia obowiązków objętych postanowi e-
niem o  wyjawieniu przedmiotów spadkowych.  
  
Dziennik  Ustaw  – 142 – Poz. 1805  
 
 Rozdział 5  
Przesłuchanie świadków testamentu ustnego  
Art. 661. § 1. Kto dowie się o  śmierci spadkodawcy oraz o  tym, że treść testamentu ustnego nie została spisana, 
obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić o  tym sąd spadku oraz podać imiona, nazwiska i  adresy świadków testamentu, 
jeżeli okoliczności te są mu znane.  
§ 2. Kto nie dopełnia ob owiązku przewidzianego w  paragrafie poprzedzającym, odpowiada za wynikłą stąd szkodę, 
nadto sąd spadku może wymierzyć mu grzywnę.  
Art. 662. Świadków, którzy treści testamentu ustnego nie stwierdzili na piśmie, sąd wzywa do złożenia na wyzn a-
czonym posiedzen iu sądowym zeznań stwierdzających treść testamentu. Do postępowania w  sprawie przesłuchania 
świadków testamentu ustnego stosuje się odpowiednio przepisy o  dowodzie ze świadków w  procesie, z  tą zmianą, że świa d-
kowie testamentu nie mogą odmówić zeznań ani od powiedzi na pytanie, ani też nie mogą być zwolnieni od złożenia przyrz e-
czenia.  
Art. 663. (uchylony)  
Rozdział 6  
Sprawy dotyczące wykonawcy testamentu  
Art. 664. Osoba powołana na wykonawcę testamentu, która odmawia przyjęcia tego obowiązku, oświadcza o  tym 
w sądzie spadku ustnie do protokołu albo na piśmie z  podpisem urzędowo poświadczonym albo przed notariuszem. 
Pełnomocnictwa do złożenia takiego oświadczenia udziela się na piśmie z  podpisem urzędowo poświadczonym.  
Art. 665. § 1. Sąd spadku albo notariusz wyda osobie powołanej na wykonawcę testamentu, na jej wniosek, z a-
świadczenie, w  którym wymieni imię, nazwisko, miejsce ostatniego zamieszkania oraz datę i  miejsce śmierci spadkodawcy,  
imię, nazwisko i  miejsce zamieszkania wykonawcy testamentu, jak również zamieści stwierdzenie, że dana osoba została 
powołana na wykonawcę testamentu. W  zaświadczeniu wskazuje się też prawa i  obowiązki wykonawcy testamentu, jeżeli 
zostały one określone przez spadkodawcę.  
§ 2. Notariusz niezwłocznie zawiadamia sąd spadku o  wyda nym zaświadczeniu, przesyłając jego odpis.  
Rozdział 6a  
Sprawy dotyczące zarządu sukcesyjnego  
Art. 6651. W sprawach dotyczących zarządu sukcesyjnego właściwy jest sąd spadku, z  wyjątkiem art.  6655. 
Art. 6652. Wniosek o  wydanie zezwolenia na dokonanie czynno ści przekraczającej zakres zwykłego zarządu składa 
zarządca sukcesyjny.  
Art. 6653. § 1. Wniosek o  odwołanie zarządcy sukcesyjnego z  powodu rażącego naruszenia jego obowiązków może 
zgłosić każdy, kto ma w  tym interes prawny.  
§ 2. W postępowaniu wszczętym na  wniosek, o  którym mowa w  § 1, osoba uprawniona do powołania zarządcy su k-
cesyjnego, nawet jeżeli nie jest wnioskodawcą, może złożyć wniosek o  powołanie wskazanej osoby na zarządcę sukcesy j-
nego w  miejsce odwołanego zarządcy sukcesyjnego.  
Art. 6654. Wniosek o przedłużenie zarządu sukcesyjnego z  ważnych przyczyn może złożyć każda osoba, na rzecz 
której działa zarządca sukcesyjny.  
Art. 6655. § 1. W  sprawach ograniczenia zarządu sukcesyjnego majątkiem osoby, która nie ma zdolności do czyn -
ności prawnych albo któ rej zdolność do czynności prawnych jest ograniczona, właściwy jest sąd opiekuńczy.  
§ 2. W sprawach, o  których mowa w  § 1, przepisy art.  568, art.  569, art.  570, art.  5701 § 1–2, art.  572–577, art.  578 § 1, 
art. 5781, art. 579 oraz art.  582 stosuje się odpo wiednio.  
Rozdział 7  
Zarząd spadku nieobjętego  
Art. 666. § 1. Do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad całością spadku, a  w razie potrzeby ust a-
nawia kuratora spadku.  
§ 2. Jeżeli inwentarz nie był przedtem spisany, sąd wyda postanowienie o  sporządzeniu spisu inwentarza.  
  
Dziennik  Ustaw  – 143 – Poz. 1805  
 
 Art. 667. § 1. Kurator spadku powinien starać się o  wyjaśnienie, kto jest spadkobiercą, i  zawiadomić spadkobierców 
o otwarciu spadku.  
§ 2. Kurator spadku zarządza majątkiem spadkowym pod nadzorem sądu spadku. Do sprawowania zar ządu stosuje się  
odpowiednio przepisy o  zarządzie w  toku egzekucji z  nieruchomości.  
§ 3. W przypadku gdy w  skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo i  ustanowiono zarząd sukcesyjny tym przedsiębio r-
stwem, jest ono wyłączone z  zarządu majątkiem spadkowym sprawow anego przez kuratora spadku.  
Art. 668. Sąd spadku może nakazać sprzedaż należących do spadku rzeczy ruchomych, które są narażone na zeps u-
cie albo których przechowanie pociąga za sobą nadmierne koszty. Sprzedaż nastąpi w  sposób przewidziany dla sprzedaży 
ruchomości w  toku egzekucji, chyba że sąd określi inny sposób sprzedaży.  
Art. 6681. Sąd spadku, na wniosek banku w  rozumieniu ustawy z  dnia 23  października 2014  r. o odwróconym kr e-
dycie hipotecznym, może upoważnić kuratora spadku do przeniesienia na bank w łasności nieruchomości lub prawa, 
o którym mowa w  art. 4 ust.  2 tej ustawy, stanowiących zabezpieczenie odwróconego kredytu hipotecznego, i  rozliczenia 
odwróconego kredytu hipotecznego. Wniosek może być złożony przez bank nie wcześniej niż po upływie roku od daty 
śmierci kredytobiorcy. W  sprawach wynikających z  rozliczenia odwróconego kredytu hipotecznego kurator spadku może 
pozywać lub być pozywany.  
Rozdział 8  
Stwierdzenie nabycia spadku i  przedmiotu zapisu windykacyjnego  
Art. 669. Sąd spadku wydaje postan owienie o  stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą 
wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w  rachubę jako spadkobiercy ustawowi i  testamentowi.  
Art. 6691. § 1. Sąd spadku uchyla zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia,  jeżeli w  odniesieniu do tego 
samego spadku zostało wydane postanowienie o  stwierdzeniu nabycia spadku.  
§ 2. W przypadku zarejestrowania dwóch lub więcej aktów poświadczenia dziedziczenia w  odniesieniu do tego 
samego spadku, sąd spadku na wniosek zainteres owanego uchyla wszystkie akty poświadczenia dziedziczenia i  wydaje 
postanowienie o  stwierdzeniu nabycia spadku.  
§ 3. Poza okolicznościami wskazanymi w  § 1 i 2, uchylenie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia jest 
dopuszczalne jedynie w  przypadk ach wskazanych w  ustawie.  
§ 4. (uchylony)  
Art. 670. § 1. Sąd spadku bada z  urzędu, kto jest spadkobiercą. W  szczególności bada, czy spadkodawca pozostawił 
testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testame nt u niej się 
znajduje. Jeżeli testament zostanie złożony, sąd dokona jego otwarcia i  ogłoszenia.  
§ 2. Sąd spadku ustala, czy w  skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo w  spadku objęte zarządem sukcesyjnym.  
Art. 671. § 1. Za dowód, że nie ma innych spadkobierców, może być przyjęte zapewnienie złożone przez zgłaszaj ą-
cego się spadkobiercę.  
§ 2. W zapewnieniu zgłaszający się powinien złożyć oświadczenie co do wszystkiego, co mu jest wiadome:  
1) o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby 
wraz z  nimi;  
2) o testamentach spadkodawcy.  
§ 3. Pod względem skutków karnych zapewnienie jest równoznaczne ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem, 
o czym sędzia powinien uprzedzić składającego zape wnienie.  
Art. 672. Jeżeli zapewnienie nie było złożone albo jeżeli zapewnienie lub inne dowody nie będą uznane przez sąd za 
wystarczające, postanowienie w  sprawie o  stwierdzenie nabycia spadku może zapaść dopiero po wezwaniu spadko -
bierców przez ogłoszenie . 
Art. 673. Ogłoszenie powinno zawierać:  
1) imię, nazwisko, zawód oraz ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy;  
2) datę śmierci spadkodawcy;  
3) wskazanie majątku pozostałego po spadkodawcy;  
4) wezwanie, aby spadkobiercy w  ciągu trzech miesięcy od dnia  wskazanego w  ogłoszeniu zgłosili i  udowodnili nab y-
cie spadku, gdyż w  przeciwnym razie mogą być pominięci w  postanowieniu o  stwierdzeniu nabycia spadku.  
  
Dziennik  Ustaw  – 144 – Poz. 1805  
 
 Art. 674. § 1. Ogłoszenie umieszcza się w  piśmie poczytnym na całym obszarze Państwa i  podaje publiczni e do 
wiadomości w  ostatnim miejscu zwykłego pobytu spadkodawcy na tym obszarze, w  sposób w  miejscu tym przyjęty.  
§ 2. Jeżeli wartość spadku jest nieznaczna, sąd może zaniechać umieszczenia ogłoszenia w  piśmie.  
Art. 675. Po upływie trzech miesięcy od dnia o głoszenia sąd wyznaczy w  celu rozpoznania zgłoszonych żądań ro z-
prawę, na którą wezwie także osoby, które zgłosiły żądanie i  podały miejsce zamieszkania.  
Art. 676. Jeżeli w  ciągu trzech miesięcy od dnia ogłoszenia o  wezwaniu spadkobierców nikt nie zgłosił n abycia 
spadku albo zgłaszający się nie udowodnił go na rozprawie, sąd wyda postanowienie stwierdzające nabycie spadku przez 
spadkobierców, których prawa zostały ustalone.  
Art. 677. § 1. Sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inn e osoby niż te, które wskazali  
uczestnicy. W  postanowieniu o  stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, 
którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów.  
§ 2. W postanowieniu o  stwierdzeniu nabycia spadku s ąd stwierdza także nabycie przedmiotu zapisu windykacyj -
nego, wymieniając osobę, dla której spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, oraz przedmiot tego zapisu.  
§ 3. Stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego może nastąpić również przez wydanie p rzez sąd p o-
stanowienia częściowego.  
Art. 678. Jeżeli stwierdzone zostało nabycie spadku albo zarejestrowany został akt poświadczenia dziedziczenia po 
osobie uznanej za zmarłą lub której zgon został stwierdzony postanowieniem sądu, a  postanowienie o  uznaniu  tej osoby za 
zmarłą lub o  stwierdzeniu jej zgonu zostało uchylone, sąd spadku z  urzędu uchyli postanowienie o  stwierdzeniu nabycia 
spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia.  
Art. 679. § 1. Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie  jest spadkobiercą lub że jej udział 
w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w  postępowaniu o  uchylenie lub zmianę stwierdz e-
nia nabycia spadku, z  zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem po stępowania 
o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy 
żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w  tym postępowaniu, a  wniosek o  zmianę składa przed upływem 
roku od dnia, w  którym uzyskał tę możność.  
§ 2. Wniosek o  wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany.  
§ 3. W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w  całości lub w  części nabyła inna  osoba niż wskazana w praw o-
mocnym postanowieniu o  stwierdzeniu nabycia  spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku  
zgodnie z  rzeczywistym stanem prawnym.  
§ 4. Przepisy §  1–3 stosuje się odpowiednio do zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia oraz do stwie r-
dzenia nabycia przedmiotu zapis u windykacyjnego.  
Art. 6791. Prawomocne postanowienie o  stwierdzeniu nabycia spadku, prawomocne postanowienie uchylające lub 
zmieniające postanowienie o  stwierdzeniu nabycia spadku sąd niezwłocznie wpisuje, za pośrednictwem systemu tele-
informatycznego, o  którym mowa w  art. 95i §  1 ustawy z  dnia 14  lutego 1991  r. – Prawo o  notariacie (Dz.  U. z 2020 r. 
poz. 1192  i 2320 oraz z 2021 r. poz.  1177 ), do Rejestru Spadkowego.  
Art. 6792. Sąd niezwłocznie zawiadamia Krajową Radę Notarialną o  wydaniu prawomocnego postanowienia uchyl a-
jącego zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Do zawiadomienia dołącza się odpis postanowienia.  
Rozdział 9  
Dział spadku  
Art. 680. § 1. We wniosku o  dział spadku należy powołać postanowienie o  stwierdzeniu nabycia spadku albo zarej e-
strowany akt poświadczenia dziedziczenia oraz spis inwentarza, jak również podać, jakie spadkodawca sporządził test a-
menty, gdzie zostały złożone i  gdzie się znajdują. Jeżeli spis inwentarza nie został sporządzony, należy we wniosku wsk a-
zać majątek, k tóry ma być przedmiotem działu.  
§ 2. W wypadku gdy w  skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody stwierdzające, że nie -
ruchomość stanowiła własność spadkodawcy.  
Art. 681. Jeżeli stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło i  nie zosta ł sporządzony zarejestrowany akt p o-
świadczenia dziedziczenia, postanowienie o  stwierdzeniu nabycia spadku wydaje sąd w  toku postępowania działowego, 
stosując przepisy rozdziału 8.  
  
Dziennik  Ustaw  – 145 – Poz. 1805  
 
 Art. 682. Współspadkobiercy powinni podać sądowi swój wiek, zawód, stan rodz inny oraz dane co do swych zaro b-
ków i  majątku, a  także zarobków i  majątku małżonka, wyjaśnić, w  jaki sposób korzystali ze spadku dotychczas, jak ró w-
nież podać inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie, co każdy ze współspadkobierców ma ot rzymać 
ze spadku. Jeżeli przedmiotem działu jest gospodarstwo rolne, współspadkobiercy powinni w  szczególności podać dane 
dotyczące okoliczności przewidzianych w  art. 214 kodeksu cywilnego.  
Art. 683. Na żądanie uczestnika działu, zgłoszone nie później niż na pierwszej rozprawie, sąd spadku może przek a-
zać sprawę sądowi rejonowemu, w  którego okręgu znajduje się spadek lub jego znaczna część, albo sądowi rejonowemu, 
w którego okręgu mieszkają wszyscy współspadkobiercy.  
Art. 684. Skład i  wartość spadku ulegając ego podziałowi ustala sąd.  
Art. 685. W razie sporu o  istnienie uprawnienia do żądania działu spadku, jak również w  razie sporu między wspó ł-
spadkobiercami o  to, czy pewien przedmiot należy do spadku, sąd spadku może wydać postanowienie wstępne.  
Art. 686. W postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o  istnieniu zapisów zwykłych, których przedmiotem są 
rzeczy lub prawa należące do spadku, jak również o  wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z  tytułu 
posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowy ch, pobranych pożytków i  innych przychodów, poczynionych na sp a-
dek nakładów i  spłaconych długów spadkowych.  
Art. 687. W braku podstaw do wydania postanowienia działowego na podstawie zgodnego wniosku uczestników, 
dział spadku będzie rozpoznany według przep isów poniższych.  
Art. 688. Do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące  zniesienia współwłasności, a  w szczegól -
ności art.  618 § 2 i 3. 
Art. 689. Jeżeli cały majątek spadkowy lub poszczególne rzeczy wchodzące w  jego skład stanowią współwłasn ość 
z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i  zniesienie współwłasności mogą być połączone w  jednym postępowaniu.  
Rozdział 10  
Inne sprawy spadkowe  
Art. 690. § 1. W razie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o  przyjęciu lub odrzuceniu spad ku sąd 
przeprowadza rozprawę.  
§ 2. Jeżeli wskutek prawomocnego zatwierdzenia przez sąd uchylenia się, o  którym mowa w  § 1, ulega zmianie krąg 
osób, co do których nabycie spadku zostało już stwierdzone albo zarejestrowany został akt poświadczenia dziedzicze nia, 
sąd po przeprowadzeniu rozprawy zmienia z  urzędu postanowienie o  stwierdzeniu nabycia spadku albo uchyla zarejestr o-
wany akt poświadczenia dziedziczenia i  orzeka w  tym przedmiocie.  
Art. 691. § 1. Do wniosku o  zwolnienie wykonawcy testamentu uprawniona jest osoba zainteresowana. Rozstrzyg -
nięcie wniosku nastąpi po wysłuchaniu wykonawcy testamentu.  
§ 2. Wykonawca testamentu zwolniony z  obowiązków powinien zwrócić zaświadczenie o  swych uprawnieniach.  
DZIAŁ IV a 
Sprawy z  zakresu przepisów o  przedsiębiorstwac h państwowych i  o samo rządzie załogi 
przedsiębiorstwa  państwowego  
Art. 6911. § 1. Przepisy niniejszego działu stosuje się w  sprawach o  rozstrzygnięcie sporu między:  
1) radą pracowniczą przedsiębiorstwa a  dyrektorem przedsiębiorstwa;  
2) organami przedsiębiorstwa a  organem założycielskim przedsiębiorstwa;  
3) organami przedsiębiorstwa a  organem sprawującym nadzór nad przedsiębiorstwem.  
§ 2. Sprawy wymienione w  § 1 rozpoznają sądy okręgowe.  
Art. 6912. Właściwy jest sąd miejsca siedziby przedsiębiorst wa (zrzeszenia), z  którego działalnością wiąże się przed -
miot sporu.  
Art. 6913. W sprawach, o  których mowa w  art. 6911, zdolność sądową mają ponadto dyrektor przedsiębiorstwa 
i dyrektor zrzeszenia przedsiębiorstw, działający w  tym charakterze, oraz rada pr acownicza przedsiębiorstwa i  rada zrz e-
szenia przedsiębiorstw.  
Art. 6914. W imieniu rady pracowniczej przedsiębiorstwa może występować każdy wyznaczony przez radę jej członek.  
  
Dziennik  Ustaw  – 146 – Poz. 1805  
 
 Art. 6915. § 1. Pełnomocnikiem rady pracowniczej może być również każdy pracownik  przedsiębiorstwa, któremu 
przysługuje bierne prawo wyborcze do organów samorządu załogi przedsiębiorstwa, lub radca prawny niezatrudniony 
w tym przedsiębiorstwie.  
§ 2. Pełnomocnikiem dyrektora przedsiębiorstwa może być również radca prawny lub inny pracow nik przedsiębiorstwa.  
§ 3. Pełnomocnikiem dyrektora przedsiębiorstwa i  rady pracowniczej w  sprawach między nimi a  organem założ y-
cielskim lub organem sprawującym nadzór nad przedsiębiorstwem może być również radca prawny przedsiębiorstwa, 
chyba że między dy rektorem a  radą zachodzi sprzeczność interesów.  
Art. 6916. Przepisy art.  6914 i 6915 stosuje się odpowiednio do rady zrzeszenia przedsiębiorstw, a  przepis art.  6915 – 
także do dyrektora zrzeszenia.  
Art. 6917. Orzeczenie rozstrzygające spór może zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy.  
Art. 6918. Koszty postępowania obciążające zarówno radę pracowniczą, jak i  dyrektora przedsiębiorstwa ponosi 
przedsiębiorstwo, a  obciążające radę zrzeszenia przedsiębiorstw lub dyrektora tego zrzeszenia ponosi zrzeszenie.  
Art. 6919. Przepisów niniejszego działu nie stosuje się w  sprawach o  odszkodowanie.  
DZIAŁ  IVb 
Sprawy z  zakresu prawa pracy  
Art. 69110. § 1. We wniosku zawierającym żądanie ustalenia uprawnienia do otrzymania świadectwa pracy wskazuje się:  
1) okres i  rodza j wykonywanej pracy, wymiar czasu pracy, zajmowane stanowiska oraz miejsce wykonywania pracy;  
2) tryb rozwiązania albo okoliczności wygaśnięcia stosunku pracy – jeżeli pracownik posiada te informacje, a  w przy-
padku ich nieposiadania – okoliczności zaprzes tania świadczenia pracy przez pracownika;  
3) pracodawcę, który był obowiązany do wydania świadectwa pracy, oraz przyczynę, z  powodu której wystąpienie 
przeciwko niemu z  żądaniem zobowiązania pracodawcy do wydania świadectwa pracy jest niemożliwe.  
§ 2. Jeżeli wytoczenie powództwa o  zobowiązanie pracodawcy do wydania świadectwa pracy jest możliwe, sąd ro z-
pozna żądanie w  procesie jako żądanie zobowiązania pracodawcy do wydania świadectwa pracy.  
§ 3. W postanowieniu uwzględniającym żądanie ustalenia uprawnienia  do otrzymania świadectwa pracy sąd określa 
treść świadectwa pracy zgodnie z  art. 97 § 2 ustawy z  dnia 26  czerwca 1974  r. – Kodeks pracy i  przepisami wydanymi na 
podstawie art.  97 § 4 tej ustawy. Jeżeli określenie wszystkich faktów wymienionych w  tych prze pisach jest niemożliwe, 
w postanowieniu określa się co najmniej okres i  rodzaj wykonywanej pracy, wymiar czasu pracy, zajmowane stanowiska 
oraz tryb rozwiązania albo okoliczności wygaśnięcia stosunku pracy, a  w sytuacji gdy okreś lenie trybu rozwiązania al bo 
okoliczności wygaśnięcia stosunku pracy również jest niemożliwe – wskazuje się, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło  
za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę.  
§ 4. Prawomocne postanowienie ustalające uprawnienie do otrzymania świadectwa pracy zastępuje to świadectwo.  
Art. 69111. Przepis art.  69110 stosuje się odpowiednio do żądania sprostowania świadectwa pracy.  
DZIAŁ V  
Sprawy depozytowe  
Rozdział 1  
Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego  
Art. 692. W sprawach o  złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego właściwy jest sąd miejsca wyk o-
nania zobowiązania. Jeżeli miejsca tego nie da się ustalić, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania wierzyciela, a  gdy wi e-
rzyciel jest nieznany lub gdy nie jest znane miejsce jego zamieszkania – sąd miejsca zamieszkania dłużnika. Jeżeli zob o-
wiązanie jest zabezpieczone wpisem w  księdze wieczystej, właściwy jest sąd miejsca położenia nieruchomości.  
Art. 693. We wniosku o  złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego należy:  
1) określić zobow iązanie, przy wykonaniu którego składa się przedmiot;  
2) przytoczyć okoliczności uzasadniające złożenie;  
3) dokładnie oznaczyć przedmiot, który ma być złożony;  
4) wskazać osobę, której przedmiot ma być wydany, oraz warunki, pod którymi wydanie ma nastąpić.  
  
Dziennik  Ustaw  – 147 – Poz. 1805  
 
 Art. 6931. W postępowaniu o  złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego sąd nie bada prawdziwości 
twierdzeń zawartych we wniosku, ograniczając się do oceny, czy według przytoczonych okoliczności złożenie do depozytu 
jest prawnie uzasadnione.  
Art. 6932. § 1. Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego może być dokonane dopiero po uzyskaniu 
zezwolenia sądu.  
§ 2. Jeżeli jednak przedmiotem świadczenia są pieniądze polskie, złożenie do depozytu może być dokonane również 
przed uzyskaniem zezwol enia sądu. W  takim wypadku dłużnik powinien równocześnie ze złożeniem pieniędzy zgłosić 
wniosek o  zezwolenie na złożenie do depozytu. W  razie uwzględnienia tego wniosku złożenie do depozytu uważa się za 
dokonane w  chwili, w  której rzeczywiście nastąpiło.  
§ 3. Jeżeli przedmiotem świadczenia są pieniądze, złożenie do depozytu sądowego następuje przez wpłatę na rach u-
nek depozytowy Ministra Finansów.  
Art. 6933. § 1. Jeżeli wierzyciel lub jego miejsce zamieszkania nie są znane, o  zezwoleniu na złożenie przedmiot u 
świadczenia do depozytu sądowego sąd ogłosi publicznie w  budynku sądowym oraz w  lokalu organu gminy. Ponadto sąd 
zarządza umieszczenie ogłoszenia w  dzienniku o  zasięgu ogólnopolskim lub podaje je w  inny sposób do wiadomości 
publicznej; może je również og łosić w  Monitorze Sądowym i  Gospodarczym.  
§ 2. Ogłoszenie powinno zawierać dane określone w  art. 693 pkt  1, 3 i  4 oraz wezwanie wierzyciela do odbioru depozytu.  
§ 3. Jeżeli wierzyciel lub jego miejsce zamieszkania nie są znane, sąd ustanawia kuratora. Prze pis art.  510 § 2 stosuje się  
odpowiednio.  
Art. 6934. § 1. Sąd może zażądać, aby depozyt został złożony w  odpowiednim opakowaniu.  
§ 2. Przed przyjęciem kosztowności do depozytu sądowego poddaje się je opisowi i  oszacowaniu przez biegłego 
w obecności dłużnika lub wyznaczonej przez niego osoby.  
Art. 6935. § 1. Jeżeli dłużnik jest zobowiązany do świadczeń powtarzających się, a  zachodzą warunki do złożenia do 
depozytu sądowego świadczeń już wymagalnych, sąd może zezwolić dłużnikowi na składanie w  przyszło ści do depozytu 
dalszych świadczeń w  chwili, gdy staną się wymagalne. O  złożeniu każdego świadczenia sąd zawiadamia wierzyciela.  
§ 2. Na wniosek wierzyciela sąd uchyli postanowienie o  zezwoleniu dłużnikowi na składanie do depozytu świadczeń 
na zasadach okr eślonych w  § 1, jeżeli wierzyciel wyrazi gotowość przyjmowania i  pokwitowania odbioru dalszych świa d-
czeń wymagalnych.  
Art. 6936. § 1. Przyjmowane do depozytu sądowego:  
1) pieniądze – przechowuje się na rachunku depozytowym Ministra Finansów;  
2) kosztownośc i, książeczki oszczędnościowe, papiery wartościowe i  inne dokumenty oraz przedmioty, które mają być 
przyjęte do depozytu sądowego na podstawie przepisów szczególnych – przechowuje się w  sądzie lub w  banku;  
3) inne przedmioty – przechowuje się w  miejscu wyz naczonym przez sąd.  
§ 2. Jeżeli przedmiotem świadczenia jest książeczka oszczędnościowa, a  przechowanie nie następuje u  jej wystawcy, 
o przyjęciu książeczki oszczędnościowej do depozytu sąd zawiadomi tego wystawcę.  
Art. 6937. § 1. W  celu sprawowania dozoru  nad przedmiotami przechowywanymi w  wyznaczonym miejscu sąd 
ustanowi dozorcę. Przed wydaniem postanowienia sąd wysłucha wniosku dłużnika co do osoby dozorcy. Na postanowi e-
nie sądu przysługuje zażalenie.  
§ 2. Do dozorcy stosuje się odpowiednio przepisy doty czące dozorcy w  toku egzekucji sądowej.  
Art. 6938. Dokumenty i  inne depozyty rzeczowe przechowuje się w  stanie niezmienionym.  
Art. 6939. § 1. Jeżeli przedmiotem świadczenia, które ma być złożone do depozytu sądowego, jest rzecz ruchoma 
ulegająca łatwemu ze psuciu, jak również rzecz ruchoma, której przechowywanie byłoby związane z  kosztami niewspó ł-
miernie wysokimi w  stosunku do jej wartości lub nadmiernymi trudnościami albo powodowałoby znaczne obniżenie jej 
wartości, sąd na wniosek dłużnika zarządzi postanow ieniem sprzedaż rzeczy według przepisów o  egzekucji z  ruchomości.  
§ 2. Uzyskaną ze sprzedaży kwotę komornik składa na rachunek depozytowy Ministra Finansów.  
Art. 69310. Po przyjęciu depozytu sąd wyda dłużnikowi pokwitowanie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 148 – Poz. 1805  
 
 Rozdział 2  
Zwrot depozytu sądow ego składającemu i  wydanie depozytu sądowego uprawnionemu  
Art. 69311. § 1. Na żądanie dłużnika sąd zwróci mu depozyt, jeżeli wierzyciel nie zażądał wydania depozytu.  
§ 2. Jeżeli wniosek dłużnika o  zwrot depozytu i  wniosek wierzyciela o  wydanie zostały zgło szone równocześnie, sąd 
postanowi wydać depozyt wierzycielowi.  
Art. 69312. W razie złożenia depozytu na skutek orzeczenia sądu lub innego organu, depozyt nie może być zwrócony 
dłużnikowi bez zezwolenia sądu lub innego organu, który wydał to orzeczenie, chyba że z  orzeczenia wynika co innego.  
Art. 69313. Jeżeli złożenie przedmiotu do depozytu nastąpiło w  celu nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzek u-
cyjnemu, depozyt nie może być zwrócony dłużnikowi bez zgody wierzyciela, chyba że wniosek o  nadanie kla uzuli wyk o-
nalności został cofnięty.  
Art. 69314. Na żądanie wierzyciela sąd postanowi wydać mu depozyt, jeżeli zachodzą warunki określone we wniosku  
o złożenie do depozytu.  
Art. 69315. Jeżeli zobowiązanie było zabezpieczone wpisem w  księdze wieczystej, a  na skutek złożenia przedmiotu 
świadczenia do depozytu nastąpiło wykreślenie tego wpisu, dłużnik może żądać wydania mu depozytu tylko za zgodą 
wierzyciela, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.  
Art. 69316. Na żądanie dłużnika, zgłoszone przed wydaniem przez sąd postanowienia o  wydaniu depozytu, sąd prz y-
zna mu od wierzyciela zwrot kosztów postępowania.  
Art. 69317. Jeżeli złożenie do depozytu sądowego nastąpiło na żądanie właściwego organu, depozyt wydaje się osobie 
uprawnionej dopiero po wykazaniu przez nią, że warunki, pod którymi wydanie depozytu mogło nastąpić, zostały spełnione.  
Rozdział 3  
Postępowanie w  sprawach o  stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu  
Art. 69318. § 1. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w  sprawach o  stwierdzenie likwid acji niepodjętych dep o-
zytów, o  ile przepisy innych ustaw nie stanowią inaczej.  
§ 2. W sprawach, o  których mowa w  § 1, właściwy jest sąd miejsca złożenia depozytu.  
Art. 69319. § 1. We wniosku o  stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu należy:  
1) wskaza ć okoliczności, w  których nastąpiło złożenie depozytu;  
2) dokładnie określić depozyt podlegający likwidacji;  
3) wskazać osobę, która jest uprawniona do odbioru depozytu.  
§ 2. W przypadku gdy nie jest znana osoba uprawniona do odbioru depozytu lub nie jest znane jej miejsce zamies z-
kania lub siedziba, wnioskodawca jest obowiązany przedstawić dowody potwierdzające dokonanie czynności mających na 
celu wyjaśnienie tych okoliczności.  
Art. 69320. W sprawie o  stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu sąd może w szcząć postępowanie z  urzędu.  
Art. 69321. Uczestników, którzy nie są znani lub których miejsce zamieszkania lub siedziba nie jest znane, sąd wzywa  
do udziału w  postępowaniu przez obwieszczenie publiczne w  budynku sądowym.  
Art. 69322. Do wykonania orzeczeni a o stwierdzeniu likwidacji niepodjętego depozytu jest obowiązany naczelnik 
właściwego urzędu skarbowego w  trybie i  na zasadach określonych w  przepisac h o postępowaniu egzekucyjnym w admini -
stracji.  
DZIAŁ VI  
Postępowanie rejestrowe  
Art. 6941. § 1. Przepisy  zawarte w  niniejszym dziale stosuje się do postępowań w  sprawach, w  których właściwy jest 
sąd rejonowy (sąd gospodarczy) prowadzący Krajowy Rejestr Sądowy (sprawy rejestrowe).  
§ 2. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do postępowań rejestro wych prowadzonych przez inne 
sądy, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.  
  
Dziennik  Ustaw  – 149 – Poz. 1805  
 
 Art. 6942. W sprawach rejestrowych wyłącznie właściwy jest sąd rejonowy (sąd gospodarczy) właściwy ze względu 
na miejsce zamieszkania lub wpisaną w  rejestrze siedzibę podmi otu, którego sprawa dotyczy (sąd rejestrowy). Przepisu 
art. 508 § 1 zdanie pierwsze nie stosuje się.  
Art. 6942a.35) Jeżeli postępowanie przed sądem rejestrowym odbywa się za pośrednictwem systemu teleinformatyc z-
nego, czynności sądu, referendarza sądowego i  przewodniczącego są utrwalane wyłącznie w  tym systemie, a  wytworzone 
w ich wyniku dane w  postaci elektronicznej opatrywane są kwalifikowanym podpisem elektronicznym.  
Art. 6943. § 1. Wniosek do sądu rejestrowego prowadzącego Krajowy Rejestr Sądowy składa po dmiot podlegający 
wpisowi do tego rejestru, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.  
§ 2. Podmiot podlegający wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego jest uczestnikiem postępowania, chociażby nie 
był wnioskodawcą. Przepisu art.  510 § 2 nie stosuje s ię. 
§ 21. Brak organu lub brak w  składzie organu powołanego do reprezentacji podmiotu podlegającego wpisowi do 
Krajowego Rejestru Sądowego nie stanowi przeszkody do dokonania wpisu z  urzędu.  
§ 3. (uchylony)  
§ 31. (uchylony)  
§ 32.35) Do wniosku złożonego przez pełnomocnika za pośrednictwem systemu teleinformatycznego pełnomocnik d o-
łącza pełnomocnictwo lub jego odpis. Przepisu art.  89 § 11 nie stosuje się.  
§ 4.35) W postępowaniu przed sądem drugiej instancji przepisu art.  1311 § 1 nie stosuje się.  
§ 5. (uchylony)  
§ 6.35) Jeżeli postępowanie przed sądem rejestrowym odbywa się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, 
przepisu art.  1311 § 21 nie stosuje się.  
Art. 6943a.35) § 1. Jeżeli wniosek w  postępowaniu przed sądem rejestrowym został złożony za pośrednictwem 
systemu teleinformatycznego, wszelkie pisma w  tej sprawie wnosi się wyłącznie za pośrednictwem syste mu tele -
informatycznego, z  wyłączeniem środków zaskarżenia, do których rozpoznania właściwy jest Sąd Najwyższy. Przepisów 
art. 125 § 24 i art. 1311 § 21 nie stosuje się.  
§ 2. Sąd rejestrowy przy pierwszym doręczeniu w  sprawie poucza o  treści art.  125 § 21 zdanie drugie.  
§ 3. Jeżeli pismo dotyczące podmiotu podlegającego wpisowi do rejestru przedsiębiorców lub w  sprawie, w  której 
wniosek został złożony w  sposób, o  którym mowa w  § 1, zostało wn iesione w  postaci papierowej, a wnoszący pismo nie 
był pouczony o  treści art.  125 § 21 zdanie drugie, przewodniczący wzywa do jego wniesienia za pośrednictwem systemu 
teleinformatycznego w  terminie tygodniowym od dnia doręczenia wezwania, pouczając o  treści tego przepisu. Przepis 
art. 130 § 3 stosuje się. Przepis art.  125 § 21 zdanie drugie nie stanowi przeszkody do podjęcia przez sąd rejestrowy czy n-
ności z  urzędu.  
§ 4. Sąd odrzuca apelację, zażalenie albo skargę na orzeczenie referendarza sądowego złożone z  naruszeniem §  1, 
jeżeli strona nie uczyniła zadość wezwaniu, o którym mowa w  § 3, albo będąc pouczoną o  treści art.  125 § 21 zdanie 
drugie, nie złożyła środka zaskarżenia za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.  
Art. 6943b. Do pisma wnoszonego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego dołącza się załączniki w postaci 
elektronicznej.  
Art. 6944. § 1. Dokumenty stanowiące podstawę wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego albo podlegające złożeniu 
do akt rejestrowych składa się w  oryginałach albo poświadczonych urzędowo odpisach lub wyciągach.  
§ 11. Ilekroć konieczne  jest badanie tytułu wykonawczego, o  którym mowa w  art. 783 § 4, do wniosku o  dokonanie 
wpisu należy dołączyć dokument uzyskany z  systemu teleinformatycznego umożliwiający sądowi weryfikację istnienia 
i treści tytułu wykonawczego. Przed rozpoznaniem tego w niosku istnienie i  treść tytułu wykonawczego podlegają zwery -
fikowaniu przez sędziego lub referendarza sądowego w  systemie teleinformatycznym.  
§ 2. Dokumenty, o  których mowa w  § 1, stanowiące załączniki do wniosku złożonego za pośrednictwem systemu tele -
informatycznego, sporządzone w  postaci elektronicznej, opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym , podpisem 
zaufanym albo podpisem osobistym . 
§ 21. (uchylony)  
                                                           
35) Wszedł w życie z dniem 1 lipca 2021 r. na podstawie art. 55 pkt 4 ustawy z dnia 26  stycznia 2018  r. o zmianie ustawy o  Krajowym 
Rejestrze Sądowym oraz niektórych in nych ustaw (Dz.  U. poz.  398 i 650,  z 2019 r. poz. 55  i 1214, z 2020 r. poz. 288 i 1747 oraz 
z 2021 r. poz. 187 i 1080 ). 
  
Dziennik  Ustaw  – 150 – Poz. 1805  
 
 § 22.35) Jeżeli dokumenty, o  których mowa w  § 1, zostały sporządzone w  postaci papierowej, do wniosku dołącza się:  
1) odpisy elektronicznie poświadczone przez notariusza albo występującego w  sprawie pełnomocnika, będącego adw o-
katem lub radcą prawnym, a lbo 
2) elektroniczne kopie dokumentów.  
§ 23.35) W przypadku, o  którym mowa w  § 22 pkt 2, oryginał dokumentu albo jego odpis lub wyciąg poświadczony 
urzędowo przesyła się do sądu rejestrowego w  terminie 3  dni od daty złożenia pisma. Przepis y art.  130 §  1–4 stosuje się 
odpowiednio.  
§ 24.35) Podmioty dokonujące zgłoszenia okoliczności, o  których mowa w  art. 41 pkt 1 i 2 ustawy z  dnia 20  sierp nia 
1997  r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, mogą także dokonać samodzielnie elektronicznego poświadczenia dokumentów. 
Przepis art.  129 § 21 stosuje się odpowiednio.  
§ 3. (uchylony)36) 
Art. 6945. § 1. Wpis do Krajowego Rejestru Sądowego następuje na podstawie postanowienia, jeżeli przepis szcz e-
gólny nie stanowi inaczej.  
§ 2. Postanowienia o  wpisie są skuteczne i  wykonalne z  chwilą ich wydania, z  wyjątkiem postanowień dotyczących 
wykreślenia podmiotu z  Krajowego Rejestru Sądowego.  
§ 3. Postanowieniom dotyczącym stosowania środków przymusu sąd rejestrowy może nadać rygor natychmiastowej 
wykonalności, jeżeli wymaga tego interes wierzyciela lub innych osób.  
Art. 6946. § 1. Postanowienie w  przedmiocie wpisu oraz złożenia dokumentów do akt rejestrowych wydane zgodnie 
z wnioskiem nie wymaga uzasadnienia.  
§ 11. W sprawie innej niż sprawa o  wpis do rejestru, w  której wnioskodawca jest jedynym uczestnikiem postępow a-
nia, przepis §  1 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Sąd rejestrowy z  urzędu sporządza uzasadnienie postanowienia c o do istoty sprawy, które zostało wydane 
z urzędu.  
§ 3. Sąd rejestrowy przy doręczeniu postanowienia o  wpisie do rejestru spółki, o  której mowa w  art. 38 pkt 8 lit. f 
ustawy z  dnia 20  sierpnia 1997  r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, poucza o  treści art.  45 ust. 1b tej ustawy.  
Art. 6946a.35) Po przedstawieniu lub udostępnieniu akt sprawy sądowi drugiej instancji na skutek wniesionego środka 
odwoławczego pisma oraz do kumenty mogą być składane w  postaci papierowej do czasu zakończenia postępowania przed 
tym sądem.  
Art. 6947. W razie uwzględnienia środka odwoławczego od orzeczenia wydanego w  postępowaniu rejestrowym, d o-
tyczącego wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, sąd drugiej instancji uchyla zaskarżone orzeczenie i  przekazuje sprawę  
do ponownego rozpoznania sądowi rejestrowemu. Rozpoznając ponownie sprawę, sąd rejestrowy uwzględnia wskazania 
sądu drugiej instancji oraz aktualny stan rejestru.  
Art. 6948. § 1. Koszty postępowania rejestrowego ponosi podmiot podlegający obowiązkowi wpisu do Krajowego 
Rejestru Sądowego.  
§ 2. Koszty postępowania wszczętego przez osobę, która nie jest upoważniona do działania w  imieniu podmiotu po d-
legającego obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, ponosi wnioskodawca, chyba że wniosek jego został 
uwzględniony w  całości lub w  istotnej części.  
§ 3. (uchylony)  
KSIĘGA TRZECIA  
(zawierająca art.  695–715 – uchylona)  
                                                           
36) Z dniem 1 lipca 2021 r. na podstawie art. 55 pkt 4 ustawy, o której mowa w  odnośniku 35. 
  
Dziennik  Ustaw  – 151 – Poz. 1805  
 
 KSIĘGA CZWARTA  
POSTĘPOWANIE W  RAZIE ZAGINIĘCIA LUB  ZNISZCZENIA AKT  
Art. 716. Odtworzeniu ulegają akta zaginione lub zniszczone w  całości lub części. W  sprawie prawomocnie zako ń-
czonej odtworzeniu podlega orzeczenie kończące postępowanie w  sprawie oraz ta część akt, która jest niezbędna do ust a-
lenia jego treści i  do wznowienia p ostępowania.  
Art. 717. § 1. Sąd wszczyna postępowanie z  urzędu lub na wniosek.  
§ 2. Sąd wszczyna postępowanie tylko na wniosek, jeżeli zaginięcie lub zniszczenie akt nastąpiło wskutek siły wy ż-
szej. Również w  tym wypadku sąd może jednak wszcząć postępowanie  z urzędu, jeżeli sprawa, której akta zaginęły lub 
uległy zniszczeniu, była lub mogła być wszczęta z  urzędu.  
Art. 718. § 1. Do zgłoszenia wniosku o  odtworzenie akt uprawniona jest strona, uczestnik postępowania lub inter -
wenient.  
§ 2. Wniosek o  odtworzenie  akt sprawy będącej w  toku zgłosić można w  ciągu lat trzech od zaginięcia lub zniszcz e-
nia akt, a  wniosek o  odtworzenie akt sprawy prawomocnie zakończonej – w ciągu lat dziesięciu od tej chwili.  
§ 3. Ograniczenia powyższe nie dotyczą wniosku o  odtworzenie a kt sprawy o  prawa stanu.  
Art. 719. § 1. Do odtworzenia akt sprawy będącej w  toku właściwy jest sąd, w  którym sprawa ostatnio się toczyła.  
§ 2. Jeżeli właściwy byłby sąd drugiej instancji lub Sąd Najwyższy, sąd ten przekaże sprawę sądowi pierwszej 
instancji , chyba że chodzi o  odtworzenie tylko akt sądu drugiej instancji lub akt Sądu Najwyższego.  
§ 3. Postępowanie w  razie zaginięcia lub zniszczenia akt w  sprawie prawomocnie zakończonej przeprowadza sąd, 
w którym sprawa toczyła się w  pierwszej instancji.  
Art. 720. Do odtworzenia akt sprawy zakończonej w  państwowym biurze notarialnym właściwy jest sąd rejonowy, 
w którego okręgu znajdowało się to biuro.  
Art. 721. We wniosku o  odtworzenie akt należy określić dokładnie sprawę, dołączyć wszelkie urzędowo poświa d-
czon e odpisy znajdujące się w  posiadaniu zgłaszającego wniosek oraz wskazać znane mu miejsca, w  których dokumenty 
lub ich odpisy się znajdują.  
Art. 722. § 1. Przewodniczący wzywa osoby, organy administracji publicznej lub instytucje wskazane we wniosku 
oraz zn ane sądowi urzędowo do złożenia w  określonym terminie poświadczonych urzędowo odpisów dokumentów będ ą-
cych w  ich posiadaniu albo do oświadczenia, że ich nie posiadają.  
§ 2. Jeżeli osoba wezwana nie posiada dokumentu lub odpisu, a  przed wezwaniem była w  jego posiadaniu, powinna 
wyjaśnić, gdzie dokument lub odpis się znajduje.  
Art. 723. § 1. Sąd może skazać na grzywnę każdego, kto nie uczyni zadość wezwaniu dokonanemu w  myśl artykułu 
poprzedzającego.  
§ 2. Jeżeli wezwana była osoba prawna lub inna organizacja, ukaraniu podlega jej kierownik lub pracownik, którego 
obowiązkiem było uczynić zadość wezwaniu.  
Art. 724. Jeżeli poświadczone urzędowo odpisy zostaną złożone, przewodniczący zarządza dołączenie ich do akt. 
Odpis zarządzenia doręcza się stronom.  
Art. 725. Jeżeli odtworzenia akt nie można przeprowadzić w  trybie przewidzianym w  artykułach poprzedzających, 
przewodniczący wzywa strony do złożenia dokładnych oświadczeń co do treści zaginionych lub zniszczonych pism oraz 
dowodów na zawarte w  nich twierdzenia, nie wyłączając prywatnych odpisów oraz innych pism i  notatek, które mogą być 
pomocne przy odtworzeniu akt.  
Art. 726. Niezależnie od oświadczeń i  wniosków stron sąd przeprowadza z  urzędu dochodzenia, nie pomijając ża d-
nej okoliczności, która może mieć znaczenie dla ustalenia treści zaginionych lub zniszczonych akt. Sąd bierze zwłaszcza 
pod uwagę wpisy do repertoriów i  innych ksiąg biurowych. Sąd może też przesłuchać w  charakterze świadków sędziów, 
prokuratorów, protokolantów, pełnomocników stron i  inne osoby, któ re uczestniczyły w  postępowaniu lub które mogą 
wypowiedzieć się co do treści akt, jak również może zarządzić przesłuchanie stron.  
Art. 727. Po przeprowadzeniu postępowania w  myśl dwóch artykułów poprzedzających sąd orzeka postanowieniem, 
w jaki sposób i  w jakim zakresie zaginione akta mają być odtworzone lub że odtworzenie akt jest niemożliwe. Na post a-
nowienie przysługuje zażalenie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 152 – Poz. 1805  
 
 Art. 728. Jeżeli akta nie mogą być odtworzone lub odtworzone zostały w  części niewystarczającej do podjęcia da l-
szego postępowa nia, sprawa może być wszczęta ponownie. We wszystkich innych wypadkach sąd podejmuje postępow a-
nie w  takim stanie, w  jakim okaże się to możliwe przy uwzględnieniu akt pozostałych i  odtworzonych. Na postanowienie 
co do podjęcia dalszego postępowania przysług uje zażalenie.  
Art. 729. Bieg przedawnienia przerwany przez pierwotne wszczęcie sprawy rozpoczyna się na nowo od daty uprawo -
mocnienia się postanowienia stwierdzającego niemożliwość odtworzenia akt lub odmawiającego podjęcia dalszego post ę-
powania.  
CZĘŚĆ DR UGA  
POSTĘPOWANIE ZABEZPI ECZAJĄCE  
(oznaczenie oraz tytuł księgi pierwszej – uchylone)  
TYTUŁ I  
Przepisy ogólne  
Art. 730. § 1. W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać 
udzielenia zabezpieczenia.  
§ 2. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w  jego toku. Po uzyskaniu przez upra w-
nionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpi e-
czenie roszczenia o  świadczenie, którego termi n spełnienia jeszcze nie nastąpił.  
Art. 7301. § 1. Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdo -
podobni roszczenie oraz interes prawny w  udzieleniu zabezpieczenia.  
§ 2. Interes prawny w  udzieleniu zabezpiecze nia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie 
utrudni wykonanie zapadłego w  sprawie orzeczenia lub w  inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu 
postępowania w  sprawie.  
§ 21. Interes prawny w  udzieleniu zabezpieczen ia uważa się za uprawdopodobniony, gdy żądającym zabezpieczenia 
jest powód dochodzący należności zapłaty z  tytułu transakcji handlowej w  rozumieniu ustawy z  dnia 8  marca 2013  r. 
o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w  transakcjach handlowych, w  przypad ku gdy wartość tej transakcji nie 
przekracza siedemdziesięciu pięciu tysięcy złotych, a  dochodzona należność nie została uregulowana i  od dnia upływu 
terminu jej płatności upłynęły co najmniej trzy miesiące.  
§ 3. Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd uwz ględni interesy stron lub uczestników postępowania w  takiej mierze,  
aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a  obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę.  
Art. 731. Zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia, chyba że ustawa stanow i inaczej.  
Art. 732. Zabezpieczenie udzielane jest na wniosek, a  w wypadkach, w  których postępowanie może być wszczęte 
z urzędu – także z  urzędu.  
Art. 733. Udzielając zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania w  sprawie, sąd wyznacza termin, w  którym 
pismo wszczynające postępowanie powinno być wniesione pod rygorem upadku zabezpieczenia. Termin ten nie może 
przekraczać dwóch tygodni.  
Art. 734. Do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego właściwości należy rozpoznanie sprawy 
w pierwszej i nstancji. Jeżeli nie można ustalić takiego sądu, właściwy jest sąd, w  którego okręgu ma być wykonane p o-
stanowienie o  udzieleniu zabezpieczenia, a  z braku tej podstawy lub w  przypadku, w  którym postanowienie o  udzieleniu 
zabezpieczenia miałoby być wykonane w okręgach różnych sądów – sąd rejonowy dla m.st. Warszawy. Wniosek 
o udzielenie zabezpieczenia zgłoszony w  toku postępowania rozpoznaje sąd tej instancji, w  której toczy się postępowanie, 
z wyjątkiem przypadku, gdy sądem tym jest Sąd Najwyższy. Wtedy o  zabezpieczeniu orzeka sąd pierwszej instancji.  
Art. 735. § 1. (uchylony)  
§ 2. W sprawie, którą rozpoznaje sąd w  składzie  trzech sędziów , w przypadku niecierpiącym zwłoki postanowienie 
w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia może być wydane przez sąd w składzie jednego sędziego.  
Art. 7351. § 1. W  sprawach o  udzielenie zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, w  których żądającym zabezpieczenia 
jest powód dochodzący należności zapłaty z  tytułu transakcji handlowej w  rozumieniu ustawy z  dnia 8  marca 2013  r. 
o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w  transakcjach handlowych, o  których mowa w  art. 7301 § 21, postanowi e-
nie w  przedmiocie udzielenia zabezpieczenia może wydać także referendarz sądowy. Referendarz sądowy nie może p o-
dejmować czynności zastrzeżonych d la sądu, o  których mowa w  art. 751. 
  
Dziennik  Ustaw  – 153 – Poz. 1805  
 
 § 2. Przepisu §  1 zdanie pierwsze nie stosuje się do zabezpieczenia, o  którym mowa w  art. 747 pkt 6. 
§ 3. Do skargi na postanowienie referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepis art.  7673a. Skarga podlega 
rozpoz naniu w  terminie tygodnia od dnia jej wpływu do sądu.  
Art. 736. § 1. Wniosek o  udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma pr o-
cesowego, a  nadto zawierać:  
1) wskazanie sposobu zabezpieczenia, a  w sprawach o  roszczenie pien iężne także wskazanie sumy zabezpieczenia;  
2) uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek.  
§ 2. Jeżeli wniosek o  udzielenie zabezpieczenia złożono przed wszczęciem postępowania, należy nadto zwięźle 
przedstawić przedmiot sprawy.  
§ 3. Wskazana w  § 1 suma zabezpieczenia nie może być wyższa od dochodzon ego roszczenia liczonego wraz z od-
setkami do dnia wydania postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia oraz z  kosztami wykonania zabezpieczenia. Suma ta 
może obejmować także przewidywane koszty postępow ania.  
§ 4. Jeżeli w  ramach zabezpieczenia obowiązany składa sumę zabezpieczenia, sumę tę umieszcza na rachunku dep o-
zytowym Ministra Finansów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.  
Art. 737. Wniosek o  udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu bez zwło cznie, nie później jednak niż w termi-
nie tygodnia od dnia jego wpływu do sądu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jeżeli ustawa przewiduje roz -
poznanie wniosku na rozprawie, należy ją wyznaczyć tak, aby rozprawa mogła odbyć się w  terminie mie sięcznym od dnia 
wpływu wniosku.  
Art. 738. Sąd rozpoznaje wniosek o  udzielenie zabezpieczenia w  jego granicach, biorąc za podstawę orzeczenia 
materiał zebrany w  sprawie.  
Art. 739. § 1. Wykonanie postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia sąd może uzależnić od złożenia przez upra w-
nionego kaucji na zabezpieczenie roszczeń obowiązanego lub, stosownie do okoliczności, innych osób, powstałych 
w wyniku wykonania postanowienia o  zabezpieczeniu. Z  kaucji tej będzie przysługiwało obowiązanemu lub, stosownie do  
okolic zności, innym osobom dotkniętym wykonaniem postanowienia o  zabezpieczeniu pierwszeństwo zaspokojenia przed 
innymi należnościami zaraz po kosztach egzekucyjnych.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się, gdy uprawnionym jest Skarb Państwa oraz w  wypadku zabezpiecz enia roszczeń 
alimentacyjnych, o  rentę, a  także należności pracownika w  sprawach z  zakresu prawa pracy, w  części nieprzekraczającej 
pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika.  
Art. 740. § 1. Wydane na posiedzeniu niejawnym postanowienie o  odmowie u dzielenia zabezpieczenia, jak również 
postanowienie o  udzieleniu zabezpieczenia, które podlega wykonaniu przez organ egzekucyjny, oraz dalsze postanowienia  
dotyczące tego zabezpieczenia sąd doręcza tylko uprawnionemu, chyba że przepis szczególny stanowi in aczej. Doręczenia 
obowiązanemu postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia, które podlega wykonaniu przez organ egzekucyjny dokonuje 
ten organ równocześnie z  przystąpieniem do wykonania tego postanowienia.  
§ 2. W wypadkach objętych §  1 obowiązanemu nie doręc za się również zażalenia uprawnionego ani postanowienia 
sądu drugiej instancji rozstrzygającego o  tym zażaleniu.  
§ 3. Jeżeli ustanowiono jako zabezpieczenie zarząd nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym obowiąza -
nego albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo częścią gospodarstwa rolnego obowi ą-
zanego, doręczenia obowiązanemu postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia dokonuje zarządca ustanowiony przez sąd. 
Jeżeli obowiązany odmawia przyjęcia postanowienia albo gdy zarządca jest wprowadzony w  zarząd przez komornika, 
doręczenia postanowienia o  zabezpieczeniu dokonuje komornik.  
§ 4. Przepisy §  1 i 2 stosuje się także do postanowień w  przedmiocie zabezpieczenia przez obciążenie nieruchomości 
hipoteką przymusową. Doręcze nia obowiązanemu postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia dokonuje sąd prowadzący 
księgę wieczystą równocześnie z  doręczeniem orzeczenia w  przedmiocie wniosku o  wpis hipoteki.  
Art. 741. § 1. Na postanowienie sądu pierwszej instancji w  przedmiocie zabezpie czenia przysługuje zażalenie.  
§ 2. Zażalenie rozpoznaje sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, w  składzie trzech sędziów.  
§ 3. Sąd może uchylić zaskarżone postanowienie tylko gdy zachodzi nieważność postępowania.  
Art. 742. § 1. Obowiązany może w  każdym  czasie żądać uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia, którym  
udzielono zabezpieczenia, gdy odpadnie lub zmieni się przyczyna zabezpieczenia. Jeżeli obowiązany złoży na rachunek 
depozytowy Ministra Finansów sumę zabezpieczenia żądaną przez uprawnio nego we wniosku o  udzielenie zabezpieczenia,  
zabezpieczenie upada. Przepis art.  7541 § 3 stosuje się odpowiednio.  
  
Dziennik  Ustaw  – 154 – Poz. 1805  
 
 § 2. Przed wydaniem postanowienia w  przedmiocie uchylenia lub ograniczenia zabezpieczenia sąd wysłucha upra w-
nionego.  
§ 3. Wniesienie zażalenia  na postanowienie uchylające lub zmieniające postanowienie o  udzieleniu zabezpieczenia 
wstrzymuje wykonanie postanowienia.  
§ 4. Przepisów §  2 i § 3 nie stosuje się, gdy uchylenie postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia nastąpiło na skutek 
złożenia przez obowiązanego na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumy wystarczającej do zabezpieczenia.  
§ 5. (uchylony)  
Art. 743. § 1. Jeżeli postanowienie o  udzieleniu zabezpieczenia podlega wykonaniu w  drodze egzekucji, do wyk o-
nania tego postanowienia stosuje się o dpowiednio przepisy o  postępowaniu egzekucyjnym, z  tym jednak, że sąd nadaje 
postanowieniu o  udzieleniu zabezpieczenia klauzulę wykonalności z  urzędu. W  razie zbiegu zabezpieczenia udzielonego 
przez sąd i  organ administracyjny przepisy art.  773 i  art. 774 nie mają zastosowania, z  wyjątkiem wypadków przewidzi a-
nych w  art. 751. 
§ 2. Jeżeli z  uwagi na swą treść postanowienie podlega wykonaniu w  inny sposób, stosuje się odpowiednio przepisy 
dotyczące tego sposobu. Podstawą przeprowadzenia postępowania jest wtedy  postanowienie zaopatrzone z  urzędu przez 
przewodniczącego we wzmiankę o  wykonalności.  
§ 3. Jeżeli wykonanie postanowienia o  zabezpieczeniu zostało uzależnione od złożenia przez uprawnionego kaucji na 
zabezpieczenie roszczeń obowiązanego, powstałych w  wyni ku wykonania postanowienia o  zabezpieczeniu, sąd nadaje mu 
klauzulę wykonalności albo przewodniczący zaopatruje je we wzmiankę o  wykonalności, po złożeniu kaucji.  
Art. 7431. § 1. Postanowienie o  udzieleniu zabezpieczenia wydane przeciwko osobie pozostające j w związku ma ł-
żeńskim stanowi podstawę do podjęcia czynności związanych z  wykonaniem zabezpieczenia na mieniu wchodzącym 
w skład majątku wspólnego.  
§ 2. W terminie tygodnia od dnia dokonania pierwszej czynności związanej z  wykonaniem zabezpieczenia małżon ek 
obowiązanego może sprzeciwić się wykonaniu postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia, o  czym organ wykonujący 
zabezpieczenie niezwłocznie zawiadamia uprawnionego.  
§ 3. Sprzeciw małżonka obowiązanego, o  którym mowa w  § 2, nie wstrzymuje wykonania zabezpi eczenia. Jeżeli 
jednak zabezpieczenie prowadzi do zaspokojenia uprawnionego, wstrzymuje się  wypłatę pieniędzy uzyskanych w postę-
powaniu zabezpieczającym.  
§ 4. W razie sprzeciwu, o  którym mowa w  § 2, uprawniony może w  terminie dwóch tygodni od dnia zawiadom ienia, 
pod rygorem upadku zabezpieczenia w  zakresie wykonania na mieniu wchodzącym w  skład majątku wspólnego, wystąpić 
do sądu o  nadanie temu postanowieniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi obowiązanego. Przepisy art.  787 
stosuje się odpowiednio. Upadek, o  którym mowa w  zdaniu pierwszym, następuje również w  razie oddalenia wniosku 
o nadanie klauzuli wykonalności. Przepis art.  7541 § 3 stosuje się odpowiednio.  
Art. 744. § 1. W  razie prawomocnego zwrotu albo odrzucenia pozwu lub wniosku, oddalenia po wództwa lub wniosku  
albo umorzenia postępowania, zabezpieczenie upada.  
§ 2. Zabezpieczenie upada również, gdy zostało udzielone przed wszczęciem postępowania, jeżeli uprawniony nie 
wystąpił we wszczętym postępowaniu w  sprawie o  całość roszczenia lub też wy stąpił o  roszczenia inne niż to, które zostało  
zabezpieczone.  
§ 3. W sprawach wymienionych w  § 1 i § 2 przepis art.  7541 § 3 stosuje się odpowiednio.  
Art. 745. § 1. O  kosztach postępowania zabezpieczającego sąd rozstrzyga w  orzeczeniu kończącym postępowani e 
w sprawie, a  o kosztach postępowania zabezpieczającego później powstałych rozstrzyga na wniosek strony sąd, który 
udzielił zabezpieczenia.  
§ 2. Jeżeli postanowienie, w  którym udzielono zabezpieczenia, zostało wydane przed wszczęciem postępowania 
w sprawi e, a uprawniony nie zachował wyznaczonego mu terminu do jej wszczęcia, obowiązany może w  terminie dwóch 
tygodni od upływu tego terminu złożyć wniosek o  przyznanie mu kosztów. W  tym terminie wniosek taki może zgłosić 
uprawniony, jeżeli nie wytoczył sprawy d latego, że obowiązany zaspokoił jego roszczenie.  
Art. 746. § 1. Jeżeli uprawniony nie wniósł pisma wszczynającego postępowanie w  wyznaczonym terminie albo 
cofnął pozew lub wniosek, jak również gdy pozew lub wniosek zwrócono albo odrzucono albo powództwo bą dź wniosek 
oddalono lub postępowanie umorzono, a  także w  przypadkach wskazanych w  art. 744 § 2, obowiązanemu przysługuje 
przeciwko uprawnionemu roszczenie o  naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia. Roszczenie wygasa,  
jeżeli nie będzie doch odzone w  ciągu roku od dnia jego powstania.  
  
Dziennik  Ustaw  – 155 – Poz. 1805  
 
 § 11. W przypadku wniesienia skargi kasacyjnej termin, o  którym mowa w  § 1, rozpoczyna bieg w  dniu prawo -
mocnego zakończenia postępowania wywołanego jej wniesieniem.  
§ 2. Uprawnieni, którzy łącznie uzyskali zabezpieczenie, ponoszą solidarną odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę.  
§ 3. Jeżeli w  terminie miesiąca od rozpoczęcia biegu terminu, o  którym mowa w  § 1 lub 11, obowiązany nie wytoczył 
powództwa, sąd zwraca uprawnionemu, na jego wniosek, kaucję złożoną na zabezpieczenie roszczenia.  
TYTUŁ II  
Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych  
Art. 747. Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych następuje przez:  
1) zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z  rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub 
inneg o prawa majątkowego;  
2) obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową;  
3) ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej lub której 
księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu;  
4) obcią żenie statku albo statku w  budowie hipoteką morską;  
5) ustanowienie zakazu zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu;  
6) ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym obowiązanego albo zakł a-
dem wchodzącym w  skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo częścią gospodarstwa rolnego obowiązanego.  
Art. 748. (uchylony)  
Art. 749. Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych przeciwko Skarbowi Państwa jest niedopuszczalne.  
Art. 750. Zabezpieczenie nie może obejmować rzeczy, w ierzytelności i  praw, z  których egzekucja jest wyłączona.  
Art. 751. § 1. Rzeczy ulegające szybkiemu zepsuciu mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia, gdy obowiązany nie 
ma innego mienia, które mogłoby zabezpieczyć roszczenia uprawnionego, istnieje zaś możli wość sprzedaży tych rzeczy 
niezwłocznie.  
§ 2. Sprzedaż rzeczy wymienionych w  § 1 powinna nastąpić niezwłocznie, według przepisów o  sprzedaży w  trybie 
egzekucji z  ruchomości.  
§ 3. Na wniosek obowiązanego sąd rejonowy może po wysłuchaniu uprawnionego polecić  komornikowi sprzedaż 
każdej zajętej ruchomości, wierzytelności lub prawa.  
§ 4. Cenę uzyskaną ze sprzedaży składa się na rachunek depozytowy Ministra Finansów na zabezpieczenie roszczeń 
uprawnionego.  
Art. 752. § 1. Zajęte ruchomości nie mogą być oddane pod  dozór uprawnionemu. Zajęte pieniądze składa się na 
rachunek depozytowy Ministra Finansów, a  zajęte papiery wartościowe sąd składa w  banku.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (uchylony)  
Art. 7521. § 1. W  razie udzielenia zabezpieczenia przez zajęcie praw z  instrumentów finansowych zapisanych na 
rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku w  rozumieniu przepisów o  obrocie instrumentami finansowymi 
obowiązany w  terminie trzech miesięcy od dnia zajęcia może zlecić ich sprzedaż. Sumę uzyskaną ze sprzedaży umieszcza się  
na rachunku depozytowym Ministra Finansów. Obowiązany może także zlecić, by znajdujące się na rachunku sumy 
pieniężne zostały wpłacone na rachunek depozytowy Ministra Finansów.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się do rachunku zbiorczego w  rozumieniu przepisó w ustawy z  dnia 29  lipca 2005  r. 
o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.  U. z 2021 r. poz. 328, 355 , 680, 1505 i 1595 ). 
Art. 7522. § 1. W  razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy lub właściciela gospodarstwa 
rolnego sąd na wniosek  obowiązanego złożony w  terminie tygodniowym od dni a doręczenia mu postanowienia o zabez-
pieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z  podatkiem od wynagr o-
dzenia i  innymi ustawowymi ciężarami, a  także na bieżąc e koszty prowadzonej działalności gospodarczej.  
  
Dziennik  Ustaw  – 156 – Poz. 1805  
 
 § 2. Udzielając zabezpieczenia, sąd może określić korzystanie z  zajętego rachunku bankowego w  inny sposób.  
§ 3. Zajęcie rachunku bankowego nie pozbawia obowiązanego prawa do polecenia przekazania zajętych kwo t na 
rachunek depozytowy Ministra Finansów w  celu wpłacenia sumy zabezpieczenia.  
§ 4. Przepis §  3 stosuje się odpowiednio, gdy w  ramach zabezpieczenia zajęto inne wierzytelności i  prawa majątkowe.  
Art. 7523. § 1. Postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia ustanawiające zakaz zbywania spółdzielczego własnoś -
ciowego  prawa do lokalu stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej ostrzeżenia o zakazie zbywania tego prawa.  
§ 2. Sąd, który wydał postanowienie, o którym mowa w § 1, przekazuje to postanowienie sądowi dokonującemu  
wpisu ostrzeżenia w księdze wieczystej. Wpisu dokonuje się z urzędu.  
§ 3. Sąd, który dokonał wpisu ostrzeżenia w księdze wieczystej, doręcza postanowienie, o którym mowa w § 1,  
obowiązanemu i spółdzielni mieszkaniowej.  
§ 4. Spółdzielnia mieszk aniowa ponosi odpowiedzialność za szkodę spowodowaną czynnościami zmierzającymi  do 
zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mimo ustanowionego zakazu.  
Art. 7523a. § 1. Czynność prawna obowiązanego dokonana wbrew zakazowi zbywania lub obciążania  nierucho -
mości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej lub której księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu, jest nieważna.  
§ 2. Czynność prawna dokonana wbrew zakazowi zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu  jest 
nieważna, jeżeli  dokonano wpisu w księdze wieczystej ostrzeżenia o zakazie zbywania tego prawa.  
Art. 7524. § 1. Zarząd przymusowy ustanowiony nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym obowiązanego 
lub nad zakładem wchodzącym w  skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo nad częścią gospodarstwa rolnego wyk o-
nuje się według przepisów o  zarządzie w  toku egzekucji z  nieruchomości.  
§ 11. Zarządcę ustanawia sąd wydający postanowienie o  udzieleniu zabezpieczenia. Postanowienie o  ustanowieniu 
zarządcy jest jednocześnie podst awą do wprowadzenia go w  zarząd bez potrzeby nadania mu klauzuli wykonalności. 
Zarządcą nie może być obowiązany.  
§ 2. W toku sprawowania zarządu sąd może, za zgodą uprawnionego i  obowiązanego, zezwolić na wykonywanie z a-
rządu w  inny sposób.  
§ 3. Za zgodą ob owiązanego sąd postanowi, że dochód uzyskiwany z  zarządu przeznaczony będzie na zaspokojenie 
uprawnionego. Zgoda taka nie jest potrzebna w  sprawach wymienionych w  art. 753, art.  7531 i art. 754. Wydając post a-
nowienie o  przekazywaniu dochodu na zaspokojenie  uprawnionego, sąd określi wysokość kwoty, do której wierzyciel 
winien być zaspokojony, jeżeli kwota ta nie została określona w  postanowieniu o  zabezpieczeniu.  
§ 4. W razie wyrażenia zgody na zaspokojenie uprawnionego z  dochodu uzyskanego przez zarząd, prz episy art.  7532 
stosuje się odpowiednio.  
§ 5. W sprawach, o  których mowa w  § 2–4, orzeka sąd wydający postanowienie o  zabezpieczeniu.  
Art. 7525. Czynności prawne obowiązanego dotyczące majątku objętego zarządem przymusowym podjęte po ust a-
nowieniu zarządu s ą nieważne. Dla określenia czasu powstania skutków ustanowienia zarządu przepisy art.  910 stosuje się 
odpowiednio.  
Art. 7526. § 1. W  razie skierowania egzekucji do składników mienia objętego zarządem przymusowym dalsze post ę-
powanie prowadzone będzie według  przepisów o  egzekucji przez zarząd przymusowy. Przepisy art.  10644 i art. 106410 
stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Jeżeli do przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego objętego zarządem ustanowionym w  postępowaniu zabe z-
pieczającym skierowano egzekucję przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, przepis art.  106414 stosuje 
się odpowiednio.  
Art. 753. § 1. W  sprawach o  alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty 
uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy  pieniężnej. W  sprawach tych podstawą zabezpieczenia jest 
jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia.  
§ 2. W wypadkach wymienionych w  § 1 sąd z  urzędu doręcza stronom odpis postanowienia o  zabezpieczeniu.  
Art. 7531. § 1. Przepis art.  753 stosuje się o dpowiednio do zabezpieczenia roszczeń o:  
1) rentę, sumę potrzebną na koszty leczenia, z  tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub utratę życia żywiciela 
albo rozstrój zdrowia oraz o  zmianę uprawnień objętych treścią dożywocia na dożywotnią rentę;  
  
Dziennik  Ustaw  – 157 – Poz. 1805  
 
 2) wynagrodzenie za pracę;  
3) należności z  tytułu rękojmi lub gwarancji jakości albo kary umownej, jak również należności z  tytułu niezgodności 
towaru konsumpcyjnego z  umową sprzedaży konsumenckiej, przeciwko przedsiębiorcy do wysokości dwudziestu 
tysięcy złotych;  
4) należności z  tytułu najmu lub dzierżawy, a  także należności z  tytułu opłat obciążających najemcę lub dzierżawcę 
oraz opłat z  tytułu korzystania z  lokalu mieszkalnego lub użytkowego – do wysokości, o  której mowa w  pkt 3; 
5) naprawienie szkody wy nikającej z  naruszenia przepisów o  ochronie środowiska;  
6) (uchylony)  
7) (uchylony)  
8) wynagrodzenie przysługujące twórcy projektu wynalazczego;  
9) przyznanie państwowej kompensaty przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych, w  części na pokrycie  
niezbędnych kosztów leczenia, rehabilitacji lub pogrzebu.  
§ 2. W sprawach wymienionych w  § 1, z wyjątkiem spraw, o  których mowa w  pkt 9, sąd udziela zabezpieczenia po 
przeprowadzeniu rozprawy. Oddalenie wniosku o  udzielenie zabezpieczenia może nastąpić na  posiedzeniu niejawnym. 
Przepisu art.  749 nie stosuje się.  
§ 3. W sprawach wymienionych w  § 1 w pkt 1, 2 i  9 do udzielenia zabezpieczenia nie jest wymagane uprawdo -
podobnienie interesu prawnego.  
Art. 7532. W sprawach, o  których mowa w  art. 753 i  art. 7531, jeżeli osoba obowiązana do świadczeń uzna roszcz e-
nie, wyrok zasądzający świadczenie w  zakresie niezaspokojonym może być wydany na posiedzeniu niejawnym.  
Art. 754. Sąd może jeszcze przed urodzeniem się dziecka zabezpieczyć przyszłe roszczenia alimentacyjne  związane 
z ustaleniem ojcostwa, o  których mowa w  art. 141 i  art. 142 Kodeksu rodzinnego i  opiekuńczego, przez zobowiązanie 
obowiązanego do wyłożenia odpowiedniej sumy na koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w  okresie porodu oraz na 
utrzymanie dziec ka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. W  sprawach tych termin do wytoczenia powództwa wynosi  
trzy miesiące od dnia urodzenia się dziecka. Postanowienie sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy. Przepisy art.  733 
i art. 7532 stosuje się odpowiednio.  
Art. 7541. § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej albo jeżeli sąd inaczej nie postanowi, zabezpieczenie 
udzielone według przepisów niniejszego tytułu upada po upływie dwóch miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia 
uwzględniającego roszczenie, k tóre podlegało zabezpieczeniu, albo od uprawomocnienia się postanowienia o  odrzuceniu 
apelacji lub innego środka zaskarżenia wniesionego przez obowiązanego od orzeczenia uwzględniającego roszczenie, 
które podlegało zabezpieczeniu, chyba że uprawniony wniós ł o dokonanie czynności egzekucyjnych.  
§ 2. W sprawach, w których udzielono zabezpieczenia przy zastosowaniu art. 747 pkt 1 lub 6, zabezpieczenie  upada, 
jeżeli uprawniony w terminie miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie alb o od 
uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu apelacji lub innego środka zaskarżenia wniesionego przez obowią -
zanego  od orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu, nie wniósł o dokonanie dalszych  
czynności egzekucyjnych.  
§ 3. Na wniosek obowiązanego sąd wydaje postanowienie stwierdzające upadek zabezpieczenia w całości albo w części.  
TYTUŁ III  
Inne wypadki zabezpieczenia  
Art. 755. § 1. Jeżeli przedmiotem zabezpieczenia nie jest roszczenie pieniężne, sąd udziela zabezpieczenia w  taki 
sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych dla zabezpieczenia 
roszczeń pieniężnych. W  szczególności sąd może:  
1) unormować prawa i  obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania;  
2) ustanowić zakaz zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem;  
3) zawiesić postępowanie egzekucyjne lub inne postępowanie zmierzające do wykonania orzeczenia;  
4) uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi dzie ćmi i  kontaktów z  dzieckiem;  
5) nakazać wpisanie stosownego ostrzeżenia w  księdze wieczystej lub we właściwym rejestrze.  
  
Dziennik  Ustaw  – 158 – Poz. 1805  
 
 § 2. W sprawach o  ochronę dóbr osobistych zabezpieczenie polegające na zakazie publikacji może być udzielone 
tylko wtedy, gdy nie sprze ciwia się temu ważny interes publiczny. Udzielając zabezpieczenia, sąd określa czas trwania 
zakazu, który nie może być dłuższy niż rok. Jeżeli postępowanie w  sprawie jest w  toku, uprawniony może przed upływem 
okresu, na który orzeczono zakaz publikacji, żą dać dalszego zabezpieczenia; przepisy zdania pierwszego i  drugiego stos u-
je się. Jeżeli uprawniony zażądał dalszego zabezpieczenia, zakaz publikacji pozostaje w  mocy do czasu prawomocnego ro z-
strzyg nięcia  wniosku.  
§ 21. Przepisu art.  731 nie stosuje się, jeżeli zabezpieczenie jest konieczne dla odwrócenia grożącej szkody lub 
innych niekorzystnych dla uprawnionego skutków.  
§ 3. Sąd doręcza obowiązanemu postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym, w  którym nakazuje mu wykon a-
nie lub zaniechanie czynności al bo nieprzeszkadzanie czynnościom uprawnionego. Nie dotyczy to postanowień nakazuj ą-
cych wydanie rzeczy będących we władaniu obowiązanego.  
Art. 7551. W sprawach dotyczących roszczeń z  tytułu czynów nieuczciwej konkurencji polegających na naruszeniu 
tajemnicy  przedsiębiorstwa, w  których udzielono zabezpieczenia polegającego na ustanowieniu zakazów, nakazów lub 
zajęciu rzeczy ruchomych, mającego na celu zaprzestanie wykorzystywania tajemnicy przedsiębiorstwa, sąd może, na 
wniosek obowiązanego, zamiast tych środ ków nakazać obowiązanemu złożenie na rachunek depozytowy Ministra Fina n-
sów odpowiedniej sumy pieniężnej dla zabezpieczenia roszczeń uprawnionego z  tytułu dalszego wykorzystywania taje m-
nicy przedsiębiorstwa. Postanowienie może zapaść tylko po przeprowadzeni u rozprawy.  
Art. 7552. § 1. W  sprawach o  zobowiązanie osoby stosującej przemoc w  rodzinie do opuszczenia wspólnie zajm o-
wanego mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia lub zakazanie zbliżania się do mieszkania i  jego bezpośredniego 
otoczenia sąd może udzi elić zabezpieczenia również przez przedłużenie obowiązywania nakazu lub zakazu, o  których 
mowa w  art. 15aa ust.  1 ustawy z  dnia 6  kwietnia 1990  r. o Policji (Dz.  U. z 2020  r. poz.  360, 956, 1610, 2112 i 2320  
oraz z 2021  r. poz. 1005 ), zwanej dalej „ustawą  o Policji”, lub art.  18a ust.  1 ustawy z  dnia 24  sierpnia 2001  r. o Żandar -
merii Wojskowej i  wojskowych orga nach porządkowych (Dz.  U. z 2021  r. poz. 1 214), zwanej dalej „ustawą o  Żandar -
merii Wojskowej”. Sąd może zmienić wskazane w  nakazie lub zakazie obs zar lub odległość od tego mieszkania, które 
osoba stosująca przemoc w  rodzinie jest obowiązana zachować.  
§ 2. Sąd, udzielając zabezpieczenia, określa częstotliwość dokonywania przez Policję lub Żandarmerię Wojskową 
sprawdzenia, czy przedłużony nakaz lub za kaz nie są naruszane, mając na uwadze treść przepisów art.  15ai ust.  1 ustawy 
o Policji lub art.  18i ust.  1 ustawy o  Żandarmerii Wojskowej.  
§ 3. Przepisy art.  5604 § 2 i art. 5606 stosuje się odpowiednio.  
§ 4. Wniosek o  udzielenie zabezpieczenia podlega ro zpoznaniu bezzwłocznie, nie później jednak niż w terminie 
trzech dni od dnia jego wpływu do sądu.  
§ 5. Sąd doręcza niezwłocznie odpis postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia uczestnikom postępowania, wraz 
z pouczeniem o  zażaleniu, oraz prokuratorowi i  Policji lub Żandarmerii Wojskowej, a  ponadto zawiadamia właściwy 
miejscowo zespół interdyscyplinarny, o  którym mowa w  przepisach ustawy z  dnia 29  lipca 2005  r. o przeciwdziałaniu 
przemocy w  rodzinie, a  gdy w  mieszkaniu zamieszkują osoby małoletnie – także wł aściwy miejscowo sąd opiekuńczy.  
Art. 7553. W sprawach o  zobowiązanie osoby stosującej przemoc w  rodzinie do opuszczenia wspólnie zajmowanego 
mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia lub zakazanie zbliżania się do mieszkania i  jego bezpośredniego otoczenia 
sąd, udzielając zabezpieczenia, wskazuje w  postanowieniu czas jego trwania.  
Art. 7554. Sąd opiekuńczy po otrzymaniu zawiadomienia, o  którym mowa w  art. 15ad ust.  4 ustawy o  Policji lub 
art. 18d ust.  4 ustawy o  Żandarmerii Wojskowej, wszczyna post ępowanie z  urzędu i  bezzwłocznie orzeka w  przedmiocie 
zabezpieczenia.  
Art. 756. W sprawach o  rozwód, o  separację oraz o  unieważnienie małżeństwa, sąd może również orzec o  wydaniu 
małżonkowi, opuszczającemu mieszkanie zajmowane wspólnie przez małżonków, pot rzebnych mu przedmiotów.  
Art. 7561. W sprawach dotyczących pieczy nad małoletnimi dziećmi i  kontaktów z  dzieckiem sąd orzeka w przed-
miocie zabezpieczenia po przeprowadzeniu rozprawy, chyba że chodzi o  wypadek niecierpiący zwłoki.  
Art. 7562. § 1. Uwzględnia jąc wniosek o  zabezpieczenie przez uregulowanie:  
1) stosunków na czas trwania postępowania,  
2) sposobów kontaktów z  dzieckiem,  
  
Dziennik  Ustaw  – 159 – Poz. 1805  
 
 3) sposobu roztoczenia pieczy nad małoletnim dzieckiem w  ten sposób, że dzi ecko będzie mieszkać z  każdym z rodzi-
ców w powtarzających się okresach  
– sąd, na wniosek uprawnionego, może w  postanowieniu o  udzieleniu zabezpieczenia zagrozić obowiązanemu nakaz a-
niem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego na wypadek naruszenia obowiązków określonych w  tym 
postanowieniu.  
§ 2. Przepisy art.  10501 i art. 10511, a jeżeli zabezpieczenie polega na uregulowaniu sposobu kontaktów z  dzieckiem 
albo ustaleniu, że dziecko będzie mieszkać z  każdym z  rodziców w  powtarzających się okresach – przepis art.  5821 § 3, 
stosuje się  odpowiednio.  
Art. 7563. § 1. Postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia ustanawiające zakaz zbywania lub obciążania nieruchomości  
albo spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej  ostrzeżenia o  zakazie 
zbywania lub obciążania tych praw.  
§ 2. Sąd, który wydał postanowienie, o którym mowa w § 1, przekazuje to postanowienie sądowi dokonującemu  
wpisu ostrzeżenia w księdze wieczystej. Wpisu dokonuje się z urzędu.  
§ 3. Sąd, który dokonał wpisu ostrzeżenia w księdze wieczystej, doręcza postanowienie, o którym mowa w § 1,  obo-
wiązanemu. Postanowienie, o którym mowa w § 1, dotyczące spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu  doręcza się 
także spółdzielni mieszkaniowej.  
§ 4. Spółdzielnia mieszkaniowa ponosi odpowiedzi alność za szkodę spowodowaną czynnościami zmierzającymi  do 
zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mimo ustanowionego zakazu.  
Art. 7564. § 1. Czynność prawna dokonana wbrew zakazowi zbywania lub obciążania nieruchomości, która nie  ma 
urządzone j księgi wieczystej lub której księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu, jest nieważna.  
§ 2. Czynność prawna dokonana wbrew zakazowi zbywania lub obciążania nieruchomości, która ma urządzoną księg ę 
wieczystą, albo spółdzielczego własnościowego praw a do lokalu jest nieważna, jeżeli dokonano wpisu  w księdze wiecz y-
stej ostrzeżenia o zakazie zbywania lub obciążania tych praw.  
Art. 757. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej albo sąd inaczej nie postanowi, zabezpieczenie udzielone   
według przepisó w niniejszego tytułu upada po upływie dwóch miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia  uwzględni a-
jącego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu, albo od uprawomocnienia się postanowienia  o odrzuceniu apelacji lub 
innego środka zaskarżenia wniesionego pr zez obowiązanego od orzeczenia uwzględniającego  roszczenie, które podlegało 
zabezpieczeniu. Na wniosek obowiązanego sąd wydaje postanowienie stwierdzające  upadek zabezpieczenia w całości 
albo w części.  
CZĘŚĆ TRZECIA  
POSTĘPOWANIE EGZEKUC YJNE  
TYTUŁ I  
Przepis y ogólne  
DZIAŁ I  
Organy egzekucyjne, ich właściwość i  postępowanie w  ogólności  
Art. 758. Sprawy egzekucyjne należą do właściwości sądów rejonowych i  działających przy tych sądach komorników.  
Art. 759. § 1. Czynności egzekucyjne są wykonywane przez komornik ów z  wyjątkiem czynności zastrzeżonych dla 
sądów.  
§ 11. Czynności zastrzeżone dla sądu mogą być wykonywane przez referendarza sądowego, z  wyłączeniem:  
1) stosowania środków przymusu;  
2) orzekania o  ściągnięciu należności w  trybie art.  873; 
3) stwierdzenia wygaśnięcia skutków przybicia i  utraty rękojmi;  
4) spraw o  egzekucję świadczeń niepieniężnych z  wyjątkiem wydania rzeczy ruchomej;  
5) spraw o  egzekucję przez zarząd przymusowy;  
6) spraw o  egzekucję przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 160 – Poz. 1805  
 
 § 2. Sąd wydaje z  urzędu komornikowi zarządzenia zmierzające do zapewnienia należytego wykonania egzekucji 
oraz usuwa spostrzeżone uchybienia. Ocena prawna wyrażona przez sąd w  ramach wydanych zarządzeń jest wiążąca dla 
komornika.  
§ 3. Sąd może zobowiązać komornika do składania sprawozdań z  czynności podjętych w  wyniku zarządzeń, 
o których mowa w  § 2. 
Art. 7591. Przepisy niniejszego Kodeksu dotyczące właściwości miejscowej komorników nie uchybiają prawu w y-
boru komornika określonemu w  odrębnych przepisach.  
Art. 7592. § 1. Komornik dokonuje doręczeń administracyjnym organom egzekucyjnym, organom podatkowym oraz 
wierzycielom należności pieniężnych, których egzekucja została przejęta przez sądowy organ egzekucyjny w  wyniku 
zbiegu egzekucji administracyjnej i  sądowej, będącym podmiotami publicznymi obowiązanymi do udostępniania i  obsługi 
elektronicznej skrzynki podawczej na podstawie art.  16 ust. 1a ustawy z  dnia 17  lutego 2005  r. o informatyzacji działal -
ności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.  U. z 2021 r. poz.  670, 952, 1005 i 1641 ), wyłącznie za pośredni c-
twem systemu teleinformatycznego albo z  użyciem środków komunikacji elektronicznej, w  sposób określony w  przepisach 
wydanych na podstawie art.  63a §  2 ustawy z  dnia 17  czerwca 1966  r. o postępowani u egzekucyjnym w  administracji 
(Dz. U. z 2020 r. poz.  1427 , z późn. zm.37)). 
§ 2. Do doręczeń dokonywanych za pośrednictwem komornika w  postępowaniu egzekucyjnym przepisu art.  1391 nie 
stosuje się.  
Art. 760. § 1. Wnioski i  oświadczenia w  postępowaniu egzekucyjnym składa się, według wyboru składającego, na piś -
mie albo ustnie do protokołu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jeżeli przepis szczególny tak stanowi albo 
dokonano wyboru wnoszenia pism za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, w nioski i oświadczenia składa się 
wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.  
§ 11. Komornik niezwłocznie, nie później jednak niż w  terminie 7  dni od dnia otrzymania wniosku, podejmuje ni e-
zbędne czynności.  
§ 2. W przypadku gdy według przepisów n iniejszego kodeksu zachodzi potrzeba wysłuchania strony, wysłuchanie 
odbywa się, stosownie do okoliczności, przez spisanie protokołu w  obecności lub nieobecności drugiej strony albo przez 
oświadczenie strony złożone na piśmie lub za pośrednictwem systemu t eleinformatycznego.  
Art. 7601. Na żądanie wierzyciela, którego roszczenie stwierdzone jest tytułem wykonawczym lub tytułem egzek u-
cyjnym, organ egzekucyjny, który prowadzi egzekucję lub który jest właściwy do jej prowadzenia według przepisów  
kodeksu, udzie li mu informacji, czy przeciwko dłużnikowi prowadzone jest przez ten organ egzekucyjny postępowanie 
egzekucyjne, a  jeżeli tak, powiadomi go o  stosowanych sposobach egzekucji oraz o  wysokości egzekwowanych roszczeń, 
a także o  aktualnym stanie sprawy.  
Art. 761. § 1. Organ egzekucyjny może żądać od uczestników postępowania złożenia wyjaśnień.  
§ 11. Organ egzekucyjny może żądać od:  
1) organów administracji publicznej,  
2) podmiotów wykonujących zadania z  zakresu administracji publicznej,  
3) organów podatkowych,  
4) organów rentowych,  
5) banków,  
6) spółdzielczych kas oszczędnościowo -kredytowych,  
7) zakładów ubezpieczeń lub zakładów reasekuracji,  
8) podmiotów prowadzących rachunki papierów wartościowych, wymienionych w  art. 4 ust. 1 ustawy z  dnia 29  lipca 
2005  r. o obrocie instrumentami finansowymi,  
9) spółdzielni mieszkaniowych,  
10) wspólnot mieszkaniowych,  
11) innych podmiotów zarządzających lokalami,  
                                                           
37) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ust awy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2020 r. poz. 1492 i 2320 oraz z 2021 r. poz. 11, 41, 
802, 1005, 1177 , 1236  i 1666.  
  
Dziennik  Ustaw  – 161 – Poz. 1805  
 
 12) biur informacji gospodarczej,  
13) innych instytucji i  osób nieuczestniczących w  postępowaniu  
– informacji dotyczących stanu majątkowego dłużnika lub umożliwiających identyfikację składników jego majątku oraz 
danych adresowych jedynie w  zakresie niezbędnym do zapewnienia prawidłowego toku postępowania.  
§ 2. Od wykonania takiego żądania można uchylić się w  takim  zakresie, w  jakim według przepisów części pierwszej 
Kodeksu można odmówić przedstawienia dokumentu lub złożenia zeznań w  charakterze świadka albo odpowiedzi na 
zadane pytanie.  
§ 21. Informacji, o  których mowa w  § 11, udziela się w  oparciu o  dane przeka zane przez organ egzekucyjny, w termi-
nie przez niego wyznaczonym, o  ile przepisy szczególne nie przewidują innego terminu.  
§ 22. Jeżeli pozyskanie informacji, o  których mowa w  § 11, jest możliwe za pośrednictwem systemów tele informa -
tycznych funkcjonujący ch na podstawie przepisów odrębnych, komo rnik korzysta z  tych systemów z wyłączeniem innych 
form komunikacji – na zasadach określonych w  tych przepisach.  
§ 3. Dłużnik, który został zawiadomiony o  wszczęciu egzekucji, obowiązany jest do powiadomienia w  terminie 7  dni 
organu egzekucyjnego o  każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. O  obowiązku tym oraz 
o skutkach jego zaniedbania poucza się dłużnika przy zawiadomieniu go o  wszczęciu egzekucji.  
Art. 762. § 1. Za nieuzasadnioną od mowę udzielenia organowi egzekucyjnemu wyjaśnień lub informacji przew i-
dzianych w  art. 761 albo za udzielanie informacji lub wyjaśnień świadomie fałszywych osoba odpowiedzialna może być 
na wniosek wierzyciela lub z  urzędu ukarana przez organ egzekucyjny grz ywną do dwóch tysięcy złotych. Grzywną taką 
może być również ukarany dłużnik, który zaniedba obowiązku powiadomienia o  zmianie miejsca swojego pobytu.  
§ 2. Jeżeli żądanie udzielenia wyjaśnień lub informacji skierowane było do osoby prawnej lub innej organi zacji, ukara -
niu grzywną podlega jej pracownik odpowiedzialny za udzielenie wyjaśnień lub informacji, a  gdyby ustalenie takiego 
pracownika było utrudnione, ukaraniu podlega jej kierownik. Przed wydaniem postanowienia organ egzekucyjny wysłucha  
kierownika.  
§ 3. Wypis postanowienia o  ukaraniu grzywną organ egzekucyjny doręcza osobie ukaranej, stronom oraz prokuratorowi.  
§ 4. (uchylony)  
§ 5. Ukaranie przez organ egzekucyjny grzywną nie zwalnia osób ukaranych od odpowiedzialności karnej za nie -
dopełnienie lub p rzekroczenie obowiązków służbowych.  
Art. 7621. W razie uchybienia przez żołnierza w czynnej służbie wojskowej, z wyjątkiem terytorialnej służby  woj-
skowej pełnionej dyspozycyjnie, obowiązkom, o których mowa w art. 762 § 1 i 2, komornik, zamiast ukarać żołni erza 
grzywną, występuje do dowódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz ten pełni służbę, z wnioskiem  o poci ągnięcie go 
do odpowiedzialno ści dyscyplinarnej.  
Art. 763. § 1. Komornik zawiadamia stronę o  każdej dokonanej czynności, o  której terminie nie był a zawiadomiona 
i przy której nie była obecna, i  na jej żądanie udziela wyjaśnień o  stanie sprawy.  
§ 2. Przepis § 1  stosuje się także do uczestnika postępowania, którego dotyczy czynność komornika.  
§ 3. W każdym piśmie kierowanym do strony komornik informuje o  aktualnej wysokości należności będących 
przedmiotem egzekucji.  
Art. 7631. Komornik poucza strony i  uczestników  postępowania niezastępowanych przez adwokata, radcę prawnego, 
rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polsk iej o sposobie i  terminie zaskarżenia czynności.  
Jeżeli osoby te nie są obecne, pouczenie następuje wraz z  zawiadomieniem o  dokonaniu czynności.  
Art. 7632. § 1. Wniosek o  wyłączenie komornika zgłasza się na piśmie do komornika prowadzącego postępowanie, 
uprawdopodobniając przyczyny wyłączenia. Komornik w  terminie 3  dni od dnia złożenia wniosku o wyłączenie przekazuje 
wniosek do sądu rejonowego właściwego ze względu na siedzi bę kancelarii komornika, wraz z  pisemnymi wyjaśnieniami.  
§ 2. Sąd rejonowy właściwy ze względu na siedzibę kancelarii komornika rozpoznaje wniosek o  wyłączenie komo r-
nika w  terminie 7  dni od dnia przekazania wniosku.  
§ 3. Postanowienie w  przedmiocie wyłączenia komornika sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym w  składzie  jednego 
sędziego . Na po stanowienie zażalenie nie przysługuje.  
  
Dziennik  Ustaw  – 162 – Poz. 1805  
 
 § 4. Przepisy §  1–3 stosuje się odpowiednio do zastępcy komornika oraz asesorów komorniczych, jeżeli osoby te 
prowadzą postępowanie lub dokonują określonych czynności w  sprawie.  
§ 5. Do czasu rozpoznania wniosku o  wyłączenie komornik, którego dotyczy wniosek, może podejmować dalsze 
czynności, z  wyjątkiem czynności, które pociągałyby za sobą nieodwracalne skutki, chyba że wniosek w  sposób oczywisty 
zmierza jedynie do przedłużenia p ostępowania.  
§ 6. W przypadku uwzględnienia wniosku o  wyłączenie komornika, sąd wyznaczy innego komornika do dalszego 
prowadzenia postępowania, w  miarę możliwości powierzając je komornikowi z  tego samego rewiru, w  którym ma siedzibę  
komornik wyłączony. W  takim przypadku sąd może z  urzędu uchylić w  niezbędnym zakresie czynności dokonane  po złoż e-
niu wniosku.  
§ 7. W zakresie nieuregulowanym w  § 1–6 do wyłączenia komornika stosuje się odpowiednio przepisy o wyłączeniu 
sędziego.  
Art. 7633. § 1. Komornik właściwy  do prowadzenia egzekucji, zgodnie z  przepisami niniejszego kodeksu, w  chwili 
wszczęcia postępowania pozostaje właściwy do czasu jego zakończenia, choćby podstawy właściwości zmieniły się 
w toku sprawy.  
§ 2. Jeżeli w  toku egzekucji świadczeń alimentacyjnyc h dłużnik zmienił miejsce zamieszkania, przeprowadzając się 
na obszar właściwości innego sądu apelacyjnego, a  dalsze prowadzenie egzekucji wiązałoby się z  nadmiernymi kosztami, 
komornik może przekazać sprawę do komornika właściwości ogólnej dłużnika. Jeżel i w rewirze, do którego sprawa zostaje  
przekazana, działa więcej niż jeden komornik, komornik doręczając odpis postanowienia jednocześnie wzywa wierzyci e-
la, aby w  terminie 7  dni od dnia doręczenia wezwania wskazał komornika, któremu sprawa ma zostać przeka zana. Jeżeli 
wierzyciel w  powyższym terminie nie dokona wyboru komornika lub wskaże komornika, który nie jest właściwy, komo r-
nik przekazuje sprawę według własnego wyboru. Na wybór komornika z  właściwego rewiru dłużnikowi skarga nie przy -
sługuje.  
Art. 7634. Komornik, który stwierdzi swoją niewłaściwość, w  postanowieniu o  przekazaniu sprawy zgodnie z  właś-
ciwością wskazuje komornika rewiru, do którego sprawa zostaje przekazana. Jeżeli w  rewirze, do którego sprawa zostaje 
przekazana, działa więcej niż jeden ko mornik, doręczając odpis postanowienia stwierdzającego niewłaściwość, komornik 
jednocześnie wzywa wierzyciela, aby w  terminie 7  dni od doręczenia wezwania wskazał komornika, któremu sprawa ma 
zostać przekazana. Jeżeli wierzyciel w  powyższym terminie nie do kona wyboru lub wskaże komornika, który nie jest 
właściwy, komornik przekazuje sprawę według własnego wyboru. Na wybór komornika z  właściwego rewiru dłużnikowi 
skarga nie przysługuje.  
Art. 764. Komornik może upomnieć, a  po bezskutecznym upomnieniu wydalić osobę, która zachowuje się niewłaś -
ciwie lub przeszkadza jego czynnościom. W  przypadku niezastosowania się do wezwania do wydalenia z  miejsca czyn -
ności komornik może ukarać taką osobę grzywną w  wysokości do tysiąca złotych.  
Art. 765. § 1. W razie oporu ko mornik może wezwać pomocy organów Policji. Jeżeli opór stawia osoba wojskowa,  
z wyjątkiem żołnierza pełniącego terytorialną służbę wojskową dyspozycyjnie, należy wezwać pomocy właściwego organu  
wojskowego, chyba że zwłoka grozi udaremnieniem egzekucji, a n a miejscu nie ma organu wojskowego.  
§ 11. Policja udziela komornikowi, na jego wezwanie, pomocy przy czynnościach egzekucyjnych. W przypadku 
stwierdzenia okoliczności uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa, Policja niezwłocznie powiadamia pre zesa 
właściwego sądu rejonowego i  żąda od komornika wpisania zastrzeżeń do protokołu czynności.  
§ 12. Otwarcia lub przeszukania mieszkania dłużnika komornik dokonuje wyłącznie w  asyście Policji.  
§ 2. Sposób udzielania pomocy komornikowi przy wykonywaniu cz ynności egzekucyjnych, przypadki, w  których 
należy udzielić komornikowi pomocy, sposób postępowania, tryb występowania o  udzielenie pomocy, sposób jej realiz a-
cji, a także sposób dokumentowania wykonywanych czynności i  rozliczania ich kosztów, określa, w  drodze rozporządzenia:  
1) minister właściwy do spraw wewnętrznych w  porozumieniu z  Ministrem Sprawiedliwości – w przypadku udzielania 
pomocy przez Policję lub Straż Graniczną;  
2) Minister Obrony Narodowej w  porozumieniu z  Ministrem Sprawiedliwości – w przypa dku udzielania pomocy przez 
Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego, Żandarmerię Wojskową lub wojskowe organy 
porządkowe;  
3) Prezes Rady Ministrów w  przypadku udzielania pomocy przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Agencję 
Wywiadu . 
  
Dziennik  Ustaw  – 163 – Poz. 1805  
 
 § 3. W rozporządzeniu, o  którym mowa w  § 2, należy uwzględnić gwara ncję bezpieczeństwa komornika i uczestn i-
ków postępowania, poszanowania godności osób biorących udział w  czynnościach egzekucyjnych, odpowiednie terminy 
wyznaczania czynności i  występowani a o udzielenie pomocy, objęcie dokumentacją przebiegu czynności i  udziału w  nich 
funkcjonariuszy udzielających pomocy oraz wskazanie organów, na których rachunek przekazywane są należności zaliczane  
do kosztów egzekucji.  
Art. 766. Sąd rozpoznaje sprawy egz ekucyjne na posiedzeniu niejawnym, chyba że zachodzi potrzeba wyznaczenia 
rozprawy albo wysłuchania na posiedzeniu stron lub innych osób. W  sprawach tych sąd wydaje orzeczenia w  formie p o-
stanowień.  
Art. 7661. § 1. Postanowienie wydane na posiedzeniu niejaw nym sąd uzasadnia z  urzędu, gdy stronie przysługuje 
środek zaskarżenia, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.  
§ 2. Komornik uzasadnia postanowienie z  urzędu, chyba że postanowienie wydano bez spisywania odrębnej sentencji.  
Art. 767. § 1. Na czynności komornika przysługuje skarga do sądu rejonowego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. 
Dotyczy to także zaniechania przez komornika dokonania czynności. Skargę rozpoznaje sąd właściwy ze względu na 
siedzibę kancelarii komornika.  
§ 11. Skarga nie przysługuje na zarządzenie komornika o  wezwaniu do usunięcia braków pisma, na zawiadomienie 
o terminie czynności oraz na uiszczenie przez komornika podatku od towarów i  usług.  
§ 2. Skargę może złożyć strona lub inna osoba, której prawa zostały przez czynno ści lub zaniechanie komornika n a-
ruszone bądź zagrożone.  
§ 3. Skarga na czynność komornika powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego oraz określać zaska r-
żoną czynność lub czynność, której zaniechano, jak również wniosek o  zmianę, uchylenie lub doko nanie czynności wraz 
z uzasadnieniem.  
§ 31. Skarga może być wniesiona na urzędowym formularzu.  
§ 32. Komornik doręcza urzędowy formularz skargi dłużnikowi przy pierwszej czynności egzekucyjnej oraz stronom 
i uczestnikom obecnym podczas czynności dokonywane j poza kancelarią, chyba że czynność ta podlega zaskarżeniu skargą 
w formie ustnej.  
§ 33. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, wzór i  sposób udostępniania urzędowego formu -
larza skargi, mając na względzie ustawowe wymagania przewidzia ne dla tego pisma, potrzebę zamieszczenia niezbędnych 
pouczeń co do sposobu wypełniania formularza, wnoszenia pisma i  skutków niedostosowania go do ustawowych wym a-
gań, a  także konieczność bezpłatnego udostępniania formularzy w  kancelariach komorniczych, si edzibach sądów oraz 
sieci Internet w  formie pozwalającej na dogodną edycję treści formularza.  
§ 4. Skargę wnosi się w  terminie tygodniowym od dnia dokonania czynności, gdy strona lub osoba, której prawo z o-
stało przez czynność komornika naruszone bądź zagro żone, była przy czynności obecna lub była o  jej terminie zawiad o-
miona; w  innych przypadkach – od dnia zawiadomienia o  dokonaniu czynności strony lub osoby, której prawo zostało 
przez czynność komornika naruszone bądź zagrożone, a  w braku zawiadomienia – od dnia powzięcia wiadomości przez 
skarżącego o  dokonanej czynności. Skargę na zaniechanie przez komornika dokonania czynności wnosi się w  terminie 
tygodniowym od dnia, w  którym skarżący dowiedział się, że czynność miała być dokonana.  
§ 5. Skargę wnosi się d o komornika, który dokonał zaskarżonej czynności lub zaniechał jej dokonania. Komornik 
w terminie trzech dni od dnia otrzymania skargi sporządza uzasadnienie zaskarżonej czynności, o  ile nie zostało ono sp o-
rządzone wcześniej, albo przyczyn jej zaniechania i przekazuje je wraz ze skargą i  aktami sprawy do właściwego sądu, 
chyba że skargę w  całości uwzględnia. O  uwzględnieniu skargi komornik zawiadamia skarżącego oraz zainteresowanych, 
których uwzględnienie skargi dotyczy.  
§ 6. W przypadku stwierdzenia oczywi stego naruszenia prawa przez komornika, sąd uwzględniając skargę, stoso w-
nie do okoliczności, może go obciążyć kosztami postępowania wywołanego skargą. Na postanowienie sądu przysługuje 
zażalenie stronom oraz komornikowi.  
Art. 7671. (uchylony)  
Art. 7672. § 1. Sąd rozpoznaje skargę w  terminie tygodniowym od dnia jej wpływu do sądu, a  gdy skarga zawiera 
braki formalne, które podlegają uzupełnieniu, w  terminie tygodniowym od jej uzupełnienia.  
§ 2. Wniesienie skargi nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego ani wykonania zaskarżonej czynności, chyba że 
sąd zawiesi postępowanie lub wstrzyma dokonanie czynności.  
  
Dziennik  Ustaw  – 164 – Poz. 1805  
 
 Art. 7673. § 1. Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z  innych przyczyn 
niedopuszczalną, jak również skargę, której  braków nie uzupełniono w  terminie. Na postanowienie sądu o  odrzuceniu 
skargi służy zażalenie.  
§ 2. Przepis art.  759 § 2 stosuje się.  
Art. 7673a. § 1. Wniesienie skargi na postanowienie referendarza sądowego nie powoduje utraty mocy zaskarżonego 
postanowie nia. 
§ 2. Jeżeli wniesiono skargę na postanowienie referendarza sądowego wydane na podstawie art.  395 § 2, ponowne 
wydanie postanowienia na tej podstawie przez referendarza sądowego nie jest dopuszczalne.  
§ 3. Sąd rozpoznaje skargę w  składzie jednego sędzi ego jako sąd drugiej instancji. Po rozpoznaniu skargi sąd utrz y-
muje w  mocy lub zmienia zaskarżone postanowienie, stosując odpowiednio przepisy o  zażaleniu.  
Art. 7674. § 1. Zażalenie na postanowienie sądu przysługuje w  wypadkach wskazanych w  ustawie.  
§ 11. Zażalenie rozpoznaje sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, w  składzie trzech sędziów.  
§ 2. Na postanowienie sądu drugiej instancji wydane po rozpoznaniu zażalenia skarga kasacyjna nie przysługuje.  
§ 3. W sprawach egzekucyjnych skarga o  stwierdzenie niezgodności z  prawem prawomocnego orzeczenia nie prz y-
sługuje.  
Art. 768. Na postanowienie sądu w  przedmiocie ukarania grzywną przez komornika przysługuje zażalenie.  
Art. 7681. Prawomocne postanowienie komornika o  ukaraniu grzywną podlega wykonaniu w  drodze  egzekucji 
sądowej bez zaopatrywania go w  klauzulę wykonalności.  
Art. 769. (utracił moc)38) 
Art. 770. § 1. Dłużnik zwraca wierzycielowi koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji. Koszty te 
ściąga się wraz z  egzekwowanym świadczeniem.  Przepisów art. 98 § 11 i 12 nie stosuje się.  
§ 2. Koszty postępowania egzekucyjnego ustala postanowieniem komornik wraz z  ukończeniem postępowania egz e-
kucyjnego, jeżeli przeprowadzenie egzekucji należy do niego.  
§ 3. Jeżeli w  sprawie zachodzi konieczność sporządzeni a planu podziału sumy uzyskanej z  egzekucji, komornik ustala  
koszty egzekucji przed przystąpieniem do sporządzenia planu podziału. Postanowienie w  przedmiocie kosztów egzekucji 
jest wydawane łącznie we wszystkich sprawach, których dotyczy plan podziału.  
§ 4. Wynagrodzenie z  tytułu zastępstwa prawnego w  postępowaniu egzekucyjnym nie może być wyższe niż stawka 
minimalna opłaty za czynności adwokackie albo radcowskie, określona w  odrębnych przepisach.  
§ 5. Na postanowienie sądu zażalenie przysługuje stronom, k omornikowi oraz innej osobie, której to postanowienie 
dotyczy.  
Art. 7701. Prawomocne postanowienie komornika przyznające zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego podlega 
wykonaniu bez zaopatrywania go w  klauzulę wykonalności.  
Art. 771. Zwolnienie od kosztó w sądowych, przyznane stronie przez sąd w  postępowaniu rozpoznawczym lub 
z którego strona korzysta z  mocy ustawy, rozciąga się także na postępowanie egzekucyjne.  
Art. 772. (uchylony)  
Art. 773. § 1. W  przypadku zbiegu egzekucji sądowej i  administracyjnej do  tej samej rzeczy albo prawa majątko -
wego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie ten sądowy albo administracyjny organ egzek u-
cyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a  w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa – organ egzekucyjny, 
który dokonał zajęcia na poczet należności w  wyższej kwocie.  
§ 2. W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego 
państwa członkowskiego Unii Europejskiej albo zagranicznego tytułu wykonaw czego określonych w  ustawie z  dnia 
11 października 2013  r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i  innych należności pi e-
niężnych (Dz.  U. z 2020 r. poz. 765 i 2320 ) i egzekucji sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego – egzekucje do 
tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie administracyjny organ egzekucyjny.  
                                                           
38) Z dniem 27  stycznia 2004  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 20 stycznia 2004  r. sygn. akt SK 26/03  (Dz. U. 
poz. 101).  
  
Dziennik  Ustaw  – 165 – Poz. 1805  
 
 § 21. W przypadku zbiegu egzekucji sądowej i  administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, gdy 
egzekucja sądowa dotyczy:  
1) świadczeń alimenta cyjnych, rentowych lub innych świadczeń powtarzających się,  
2) świadczenia pieniężnego w  walucie obcej  
– egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny.  
§ 22. W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej, o  której  mowa w  § 2, i egzekucji sądowej, o  której mowa 
w § 21, do tej samej rz eczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie 
sądowy organ egzekucyjny.  
§ 23. Prawa i  obowiązki wierzyciela należności dochodzonej na podst awie jednolitego tytułu wykonawczego państwa 
członkowskiego Unii Europejskiej albo zagranicznego tytułu wykonawczego określonych w  ustawie z  dnia 11 paździer -
nika 2013  r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i  innych należności pieniężnych w y-
konuje administracyjny organ egzekucyjny.  
§ 3. Zbieg egzekucji nie wstrzymuje czynności egzekucyjnych.  
§ 4. Strona lub uczestnik postępowania zawiadamiają sądowy organ egzekucyjny o  zbiegu egzekucji do tej samej 
rzeczy albo prawa majątkowego,  wskazując datę dokonania każdego zajęcia i  wysokość należności, na poczet których 
każde zajęcie zostało dokonane.  
§ 5. Sądowy organ egzekucyjny prowadzi łącznie egzekucje w  trybie dla niego właściwym.  
§ 51. Sądowy organ egzekucyjny, któremu przekazano adn otację, o  której mowa w  art. 62b §  1 pkt 1 ustawy z  dnia 
17 czerwca 1966  r. o postępowaniu egzekucyjnym w  administracji, zwaną dalej „adnotacją w  sprawie zbiegu”, zawiad a-
mia administracyjny organ egzekucyjny o  przekazaniu sprawy innemu sądowemu organowi eg zekucyjnemu.  
§ 6. W razie kolejnego zbiegu egzekucji sądowej i  administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego 
egzekucję administracyjną przejmuje sądowy organ egzekucyjny, który prowadzi łącznie egzekucje w  wyniku pierwszego 
zbiegu egzekucji.  
§ 7. Jeżeli zbieg egzekucji dotyczy egzekucji administracyjnej, o  której mowa w  § 2, prowadzenie łącznie egzekucji 
przejmuje administracyjny organ egzekucyjny, z  wyjątkiem przypadku określonego w  § 22. 
§ 8. Jeżeli w  wyniku kolejnego zbiegu egzekucji nastąp iła zmiana organu egzekucyjnego prowadzącego łącznie 
egzekucję do rzeczy lub prawa majątkowego, organ egzekucyjny, który przejął prowadzenie łącznie egzekucji w  wyniku 
pierwszego zbiegu:  
1) przekazuje adnotację w  sprawie zbiegu organowi, który przejął prow adzenie łącznie egzekucji w  wyniku kolejnego 
zbiegu;  
2) zawiadamia o  przekazaniu prowadzenia łącznie egzekucji organ egzekucyjny, który przekazał mu adnotację w  spra-
wie zbiegu.  
Art. 7731. § 1. W  wypadku zbiegu egzekucji do tych samych rzeczy, wierzytelności lub praw, dalszą egzekucję pr o-
wadzi komornik właściwy według przepisów niniejszego kodeksu.  
§ 2. Jeżeli żaden z  komorników nie jest właściwy według przepisów niniejszego kodeksu lub właściwych jest kilku 
komorników, komornik, który później w szczął egzekucję, niezwłocznie przekazuje sprawę komornikowi, który pierwszy 
wszczął egzekucję, o  czym zawiadamia wierzyciela.  
§ 3. Przekazując sprawę, komornik obowiązany jest rozliczyć koszty egzekucji.  
§ 4. (uchylony)  
Art. 7732. § 1. Komornik zawiadamia  strony, uczestników postępowania i  administracyjny organ egzekucyjny 
o zachodzącej podstawie przekazania egzekucji sądowej administracyjnemu organowi egzekucyjnemu.  
§ 2. Sądowy organ egzekucyjny niezwłocznie sporządza i  przekazuje administracyjnemu organo wi egzekucyjnemu 
adnotację w  sprawie zbiegu.  
§ 3. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 166 – Poz. 1805  
 
 § 4. W przypadku, o  którym mowa w  § 2, komornik:  
1) zwraca wierzycielowi niewykorzystaną zaliczkę;  
2) przekazuje administracyjnemu organowi egzekucyjnemu wyegzekwowane kwoty uzyskane wskutek zaję cia rzeczy 
albo prawa majątkowego, do których nastąpił zbieg, które nie zostały wypłacone wierzycielowi przed sporządzeniem 
zawiadomienia, o  którym mowa w  § 1. 
§ 5. Skarga na czynności komornika oraz na zaniechanie przez komornika dokonania czynności przys ługuje również 
administracyjnemu organowi egzekucyjnemu.  
Art. 7733. (uchylony)  
Art. 774. § 1. Sądowy organ egzekucyjny, który przejął prowadzenie łącznie egzekucji sądowej i  administracyjnej, 
postanowi w  trybie dla niego właściwym również o  kosztach powsta łych w  egzekucji, której dotyczył zbieg.  
§ 2. Sądowy organ egzekucyjny, który przejął prowadzenie łącznie egzekucji sądowej i  administracyjnej, na żądanie 
administracyjnego organu egzekucyjnego, informuje ten organ o  przebiegu egzekucji.  
Art. 775. Przepisó w art. 773, art. 7732 i art. 774 nie stosuje się w razie zbiegu egzekucji administracyjnej  i sądowego 
zabezpieczenia, jak również zbiegu zabezpieczenia administracyjnego z egzekucją sądową, z wyjątkiem przypadków prze -
widzianych w art. 751 oraz przypadków zabezpieczenia majątkowego w postępowaniu karnym lub karnym skarbowym.  
Art. 7751. Komornik, który przyjął wniosek o  wszczęcie egzekucji, do prowadzenia której nie jest właściwy według 
przepisów niniejszego kodeksu, nie może odmówić przyjęcia innych wnioskó w o wszczęcie egzekucji przeciwko temu 
samemu dłużnikowi, jeżeli następni wierzyciele wnoszą o  przeprowadzenie egzekucji według tych samych sposobów co 
wcześniejsi wierzyciele.  
DZIAŁ II  
Tytuły egzekucyjne i  klauzula wykonalności  
Art. 776. Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy. Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony 
w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa stanowi inaczej.  
Art. 7761. § 1. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi pozostającemu w  związku małżeńskim jest 
podst awą do prowadzenia egzekucji nie tylko z  majątku osobistego dłużnika, lecz także z  pobranego przez niego wynagro -
dzenia za pracę lub dochodów uzyskanych z  prowadzenia przez niego innej działalności zarobkowej oraz z  korzyści uzys -
kanych z  jego praw autorsk ich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy.  
§ 2. Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej, mocą której rozszerzono wspólność majątkową, nie wyłącza prow a-
dzenia egzekucji z  tych składników majątku, które należałyby do majątku os obistego dłużnika, gdyby umowy takiej nie 
zawarto.  
§ 3. Przepis §  2 nie wyłącza obrony dłużnika i  jego małżonka w  drodze powództw przeciwegzekucyjnych, jeżeli 
umowa majątkowa małżeńska była skuteczna wobec wierzyciela.  
§ 4. Przepisy §  1–3 stosuje się odpowiednio, gdy egzekucja jest prowadzona na podstawie samego tytułu egzekucyjnego.  
Art. 777. § 1. Tytułami egzekucyjnymi są:  
1) orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda zawarta przed 
sądem;  
11) orzeczenie r eferendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu;  
2) (uchylony)  
21) (uchylony)  
3) inne orzeczenia, ugody i  akty, które z  mocy ustawy podlegają wykonaniu w  drodze egzekucji sądowej;  
4) akt notarialny, w  którym dłużnik poddał się eg zekucji i  który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub w y-
dania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w  akcie określonych, albo też wydania rzeczy indywidualnie 
oznaczonej, gdy w  akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od któr ego uzależnione jest wyk o-
nanie;  
  
Dziennik  Ustaw  – 167 – Poz. 1805  
 
 5) akt notarialny, w  którym dłużnik poddał się egzekucji i  który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wys o-
kości w  akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w  akcie wskazano zdarz e-
nie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić 
o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności;  
6) akt notarialny określony w  pkt 4 lub 5, w  którym niebędąca dłużnikiem osobistym osoba, której rze cz, wierzytelność 
lub prawo obciążone jest hipoteką lub zastawem, poddała się egzekucji z  obciążonego przedmiotu w  celu zaspokoj e-
nia wierzytelności pieniężnej przysługującej zabezpieczonemu wierzycielowi.  
§ 2. Oświadczenie dłużnika o  poddaniu się egzekucji  może być złożone także w  odrębnym akcie notarialnym.  
§ 3. (uchylony)  
Art. 778. Do egzekucji ze wspólnego majątku wspólników spółki prawa cywilnego konieczny jest tytuł egzekucyjny 
wydany przeciwko wszystkim wspólnikom.  
Art. 7781. Tytułowi egzekucyjnemu wy danemu przeciwko spółce jawnej, spółce partnerskiej, spółce komandytowej 
lub spółce komandytowo -akcyjnej sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowi e-
dzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, jeż eli egzekucja przeciwko spółce okaże się 
bezskuteczna, jak również wtedy, gdy jest oczywiste, że egzekucja ta będzie bezskuteczna.  Nie dotyczy to osoby, która 
w chwili wszczęcia postępowania w  sprawie, w  której został wydany tytuł egzekucyjny przeciwko spó łce, nie była już jej 
wspólnikiem.  
Art. 7782. Tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce, o  której mowa w  art. 7a ust.  1 ustawy z  dnia 19  grud-
nia 2008  r. o partnerstwie publiczno -prywatnym (Dz.  U. z 2020 r. poz. 711 i 2275 oraz z 2021 r. poz. 868 ), obejmującemu 
obowiązek zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcy, sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko partnerowi 
prywatnemu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, jak również wtedy, gdy jest oczywiste, że egz e-
kucja ta będzie bezskuteczna.  
Art. 779. § 1. Do egzekucji ze spadku konieczny jest – aż do działu spadku – tytuł egzekucyjny przeciwko wszys t-
kim spadkobiercom.  
§ 2. Jeżeli tytuł był wydany przeciwko spadkodawcy, przejście obowiązków na spadkobierców następuje stosownie 
do art. 788. 
Art. 780. Jeżeli ustanowiono zarządcę masy majątkowej, kuratora spadku lub zarząd sukcesyjny albo gdy powołano 
wykonawcę testamentu, do egzekucji z  mienia poddanego ich pieczy konieczny jest tytuł egzekucyjny wydany przeciwko 
zarządcy masy mająt kowej, kuratorowi spadku, zarządcy sukcesyjnemu lub wykonawcy testamentu. Przepis §  2 artykułu 
poprzedzającego stosuje się odpowiednio.  
Art. 781. § 1. Tytułowi egzekucyjnemu pochodzącemu od sądu klauzulę wykonalności nadaje sąd pierwszej insta n-
cji, w  który m sprawa się toczyła lub toczy. Sąd drugiej instancji nadaje klauzulę wykonalności, dopóki akta sprawy zna j-
dują się w  tym sądzie, nie dotyczy to jednak Sądu Najwyższego oraz przypadków, o  których mowa w  art. 7781, art. 7782, 
art. 786, art.  787, art.  7871, art. 788 i  art. 789. 
§ 11. Czynności w  sprawach o  nadanie klauzuli wykonalności tytułom egzekucy jnym, o  których mowa w  art. 777 § 1, 
może wykonywać referendarz sądowy.  
§ 12. Tytułowi egzekucyjnemu, o  którym mowa w  art. 783 § 4, klauzulę wykonalności, w  przypadkach określonych 
w art. 7781, art. 7782, 787, 7871, 788 oraz 789, nadaje sąd rejonowy właściwości ogólnej dłużnika.  
§ 13. Do wniosku o  nadanie klauzuli wykonalności, o  którym mowa w  § 12, należy dołączyć dokument uzyskany 
z systemu teleinformatycznego umożliwiający sądowi weryfikację istnienia i  treści tytułu wykonawczego. Przed roz -
poznaniem wniosku istnienie i  treść tytułu wykonawczego podlegają zweryfikowaniu przez sędziego lub referendarza 
sądowego w  systemie teleinformatycznym.  
§ 2. Tytułom egzekuc yjnym pochodzącym od sądu administracyjnego oraz innym tytułom klauzulę wykonalności 
nadaje sąd rejonowy właściwości ogólnej dłużnika. Jeżeli tej właściwości nie można ustalić, klauzulę nadaje sąd rejonowy , 
w którego okręgu ma być wszczęta egzekucja, a  gdy wierzyciel zamierza wszcząć egzekucję za granicą – sąd rejonowy, 
w którego okręgu tytuł został sporządzony.  
§ 3. (uchylony)  
§ 31. (uchylony)  
§ 4. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 168 – Poz. 1805  
 
 Art. 7811. Wniosek o  nadanie klauzuli wykonalności sąd rozpoznaje niezwłocznie, nie później jednak  niż w  terminie 
3 dni od dnia jego złożenia.  
Art. 782. § 1. Klauzulę wykonalności nadaje sąd w  składzie jednego sędziego, na wniosek wierzyciela. Sąd z  urzędu 
nadaje klauzulę wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wydanemu w  postępowaniu, które zostało lub mo gło być wszczęte 
z urzędu, a  także innemu tytułowi egzekucyjnemu w  części, w  jakiej obejmuje grzywnę lub karę pieniężną orzeczoną 
w postępowaniu cywilnym lub koszty sądowe w  sprawach cywilnych przysługujące Skarbowi Państwa.  
§ 2. Nakazowi zapłaty wydanemu w elektronicznym postępowaniu upominawczym nadaje się klauzulę wykonalności  
z urzędu niezwłocznie po jego uprawomocnieniu się.  
Art. 7821. § 1. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli:  
1) w świetle okoliczności sprawy jest oczywiste, że wniosek jest sprzeczny z  prawem albo zmierza do obejścia prawa;  
2) z okoliczności sprawy i  treści tytułu egzekucyjnego wynika, że objęte tytułem wykonawczym roszczenie uległo 
przedawnieniu, chyba że wierzyciel przedstawi dokument, z  którego wynika, że doszło do pr zerwania biegu terminu 
przedawnienia.  
§ 2. Prawomocne oddalenie wniosku o  nadanie klauzuli wykonalności na podstawie §  1 pkt 2 nie pozbawia wierz y-
ciela prawa do wystąpienia z  powództwem o  ustalenie, że objęta tytułem egzekucyjnym wierzytelność nie uległa p rze-
dawnieniu. Nie dotyczy to sytuacji, gdy wierzycielowi przysługuje dalej idące roszczenie.  
Art. 783. § 1. Postanowienie o  nadaniu klauzuli wykonalności wymienia także tytuł egzekucyjny, a  w razie potrzeby 
oznacza świadczenie podlegające egzekucji i  zakre s egzekucji oraz wskazuje czy orzeczenie podlega wykonaniu jako prawo -
mocne , czy jako natychmiast wykonalne. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, tytułowi egzekucyjnemu opiew a-
jącemu na świadczenie pieniężne w  walucie obcej sąd nada klauzulę wykon alności ze zobowiązaniem komornika do prze -
liczenia tej kwoty na walutę polską według średniego kursu waluty obcej ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na 
dzień sporządzenia planu podziału, a  jeżeli planu podziału nie sporządza się – na dzień wypłaty kwo ty wierzycielowi.  
§ 11. Niezwłocznie po ogłoszeniu postanowienia o  nadaniu klauzuli wykonalności, a  gdy ogłoszenia nie było ni e-
zwłocznie po jego wydaniu, klauzulę wykonalności umieszcza się na tytule egzekucyjnym, a  w przypadkach, o  których 
mowa w  art. 781 § 12, na zweryfikowanym przez sąd dokumencie uzyskanym z  systemu teleinformatycznego potwierdz a-
jącym istnienie i  treść tytułu egzekucyjnego. Klauzula wykonalności zawiera stwierdzenie, że tytuł egzekucyjny uprawnia 
do egzekucji, a  w razie potrzeby – także  informacje wskazane w  § 1. Klauzulę wykonalności podpisuje sędzia albo ref e-
rendarz sądowy.  
§ 2. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, brzmienie klauzuli wykonalności, mając na wzgl ę-
dzie treść §  1 i 11 oraz sprawne prowadzenie egzekucj i i zapewnienie możliwości obrony praw jej uczestników.  
§ 3. Postanowienie o  nadaniu klauzuli wykonalności tytułom egzekucyjnym, o  których mowa w  art. 777 § 1 pkt  1 i 11, 
jest wydawane bez spisywania odrębnej sentencji, przez umieszczenie na tytule egzekuc yjnym klauzuli wykonalności 
i opatrzenie jej podpisem sędziego albo referendarza sądowego, który wydaje postanowienie. Na oryginale orzeczenia 
umieszcza się wzmiankę o  nadaniu klauzuli wykonalności.  
§ 31. Postanowienie o  nadaniu klauzuli wykonalności tytułom egzekucyjnym, o  których mowa w  art. 777 § 1 pkt  1 i 11, 
wydanym w  postaci elektronicznej, jest wydawane bez spisywania odrębnej sentencji, poprzez umieszczenie klauzuli 
wykonalności w  systemie teleinformatycznym i  opatrzenie jej kwalifikowanym podp isem elektronicznym, sędziego albo 
referendarza sądowego, który wydaje postanowienie.  
§ 32. Przepisów §  3 i 31 nie stosuje się w  przypadkach, o  których mowa w  art. 7781, art. 7782, art. 787, art.  7871, art. 788 
oraz art.  789. 
§ 4. Postanowienie o  nadaniu k lauzuli wykonalności tytułom egzekucyjnym, o  których mowa w  art. 777 § 1 pkt  1 i 11, 
wydanym w  postaci elektronicznej pozostawia się wyłącznie w  systemie teleinformatycznym, z  wyjątkiem przypadków, 
o których mowa w  art. 7781, art. 7782, art. 787, art.  7871, art. 788 oraz art.  789. 
§ 41. (uchylony)  
§ 5. Minister Sprawiedliwości w  porozumieniu z  ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w  drodze 
rozporządzenia, czynności sądu związane z  nadawaniem klauzuli wykonalności, o  której mowa w  § 31, oraz s posób prz e-
chowywania tytułów wykonawczych i  posługiwania się tytułami wykonawczymi, o  których mowa w  § 4, przy uwzglę d-
nieniu potrzeby usprawnienia postępowania oraz zapewnienia bezpieczeństwa korzystania z  elektronicznych tytułów 
wykonawczych.  
  
Dziennik  Ustaw  – 169 – Poz. 1805  
 
 Art. 784. Celem uzyskania klauzuli wykonalności tytułu pochodzącego od organu administracji państwowej lub 
sądu szczególnego, który sam nie nadaje klauzuli, wierzyciel złoży sądowi w  razie potrzeby oprócz tytułu także ich 
zaświadczenie, że tytuł podlega wykonaniu.  
Art. 785. Jeżeli do uzyskania klauzuli wykonalności potrzebne jest zaświadczenie lub dokument, które według ustawy 
organy państwowe obowiązane są wydać dłużnikowi, wierzyciel może również żądać ich wydania. Gdy wierzyciel nie 
może uzyskać zaświadczenia lub do kumentu albo gdy chodzi o  nadanie klauzuli z  urzędu, wydanie ich zarządza sąd.  
Art. 786. § 1. Jeżeli wykonanie tytułu egzekucyjnego jest uzależnione od zdarzenia, które udowodnić powinien wierzy -
ciel, sąd nada klauzulę wykonalności po dostarczeniu dowodu t ego zdarzenia w  formie dokumentu urzędowego lub pr y-
watnego z  podpisem urzędowo poświadczonym. Nie dotyczy to wypadku, gdy wykonanie jest uzależnione od równo -
czesnego świadczenia wzajemnego, chyba że świadczenie dłużnika polega na oświadczeniu woli.  
§ 2. Jeżeli obowiązek wypłaty wynagrodzenia zasądzonego w  orzeczeniu przywracającym do pracy lub ustalonego 
w ugodzie jest uzależniony od podjęcia przez pracownika pracy, klauzulę wykonalności w  części dotyczącej tego wyn a-
grodzenia nadaje się po stwierdzeniu, że  pracownik podjął pracę.  
Art. 7861. (uchylony)  
Art. 7862. (uchylony)  
Art. 787. Tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w  związku małżeńskim sąd nada kla u-
zulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z  ograniczeniem jego odpowiedzia lności do majątku objętego wspó l-
nością majątkową, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucy j-
nym wierzytelność powstała z  czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.  
Art. 7871. Tytułowi egzekucy jnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w  związku małżeńskim sąd nada 
klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z  ograniczeniem jego odpowiedzialności do przedsiębiorstwa 
wchodzącego w  skład majątku wspólnego małżonków, jeżeli wierzyciel wyk aże dokumentem urzędowym lub prywatnym, 
że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała w  związku z  prowadzeniem przedsiębiorstwa.  
Art. 7872. Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie stanowi przeszkody do nadania klauzuli wykonalności według  
przepisów art.  787 i  art. 7871 oraz prowadzenia na podstawie tak powstałego tytułu wykonawczego egzekucji do tych 
składników, które należałyby do majątku wspólnego, gdyby umowy majątkowej nie zawarto. Przepis niniejszy nie wyłącza 
obrony małżonków w  drodz e powództw przeciwegzekucyjnych, jeżeli umowa majątkowa małżeńska była skuteczna 
wobec wierzyciela.  
Art. 788. § 1. Jeżeli uprawnienie lub obowiązek po powstaniu tytułu egzekucyjnego lub w  toku sprawy przed wyd a-
niem tytułu przeszły na inną osobę, sąd nada k lauzulę wykonalności na rzecz lub przeciwko tej osobie, gdy przejście to 
będzie wykazane dokumentem urzędowym lub prywatnym z  podpisem urzędowo poświadczonym.  
§ 2. Za przejście uprawnień lub obowiązków, o  których mowa w  paragrafie poprzedzającym, uważa się  również 
zmiany w  prawie rozporządzania mieniem wywołane ustanowieniem zarządcy masy majątkowej, kuratora spadku lub 
zarządu sukcesyjnego albo powołaniem wykonawcy testamentu lub tymczasowego przedstawiciela, jak również wygaś -
nięciem funkcji zarządcy masy  majątkowej, kuratora spadku, zarządcy sukcesyjnego, wykonawcy testamentu lub tym -
czasowego przedstawiciela.  
§ 3. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli wszczęcie lub dalsze prowadzenie egzekucji możliwe jest na 
zasadach przewidzianych w  art. 8041 i art. 8042. Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli wnioskodawca wykaże, że organ egze-
kucyjny prawomocnym postanowieniem nie dopuścił go do udziału w  postępowaniu lub odmówił wszczęcia egzekucji.  
Art. 789. Przepis §  1 artykułu poprzedzającego stosuje się  odpowiednio do nabywcy przedsiębiorstwa lub gospoda r-
stwa rolnego, jeżeli tytuł egzekucyjny stał się prawomocny przed nabyciem.  
Art. 7891. Jeżeli wierzyciel nie może uzyskać dokumentu stwierdzającego zbycie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa 
rolnego albo gd yby uzyskanie takiego dokumentu było nadmiernie utrudnione, sąd przed nadaniem klauzuli wykonalności 
wysłucha nabywcę stosownie do art.  760 § 2. Jeżeli nabywca zaprzecza istnieniu podstaw do nadania przeciwko niemu 
klauzuli wykonalności, sąd na wniosek wie rzyciela, a  w sprawach o  alimenty lub o  roszczenia z  zakresu prawa pracy, 
także z  urzędu, wzywa nabywcę do okazania dokumentów stwierdzających nabycie. Przepisy o  wyjawieniu majątku st o-
suje się odpowiednio. W  razie przyznania okoliczności nabycia przedsięb iorstwa lub gospodarstwa rolnego sąd nada kla u-
zulę wykonalności bez okazywania dokumentu stwierdzającego nabycie.  
Art. 7892. § 1. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko zbywcy przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest 
także podstawą egzekucji przeciwko  nabywcy przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, jeżeli wierzyciel złożył wni o-
sek o  wszczęcie egzekucji w  ciągu miesiąca od dnia nabycia przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 170 – Poz. 1805  
 
 § 2. Przepis §  1 stosuje się odpowiednio, gdy przejęcie obowiązków nastąp iło w  wyniku podziału, połączenia lub 
innego przekształcenia przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego albo w  wyniku wniesienia do spółki przedsiębiorstwa 
lub jego zorganizowanej części dokonanego w  trybie komercjalizacji i  prywatyzacji przedsiębiorstw pań stwowych.  
§ 3. Przepisy §  1 i § 2 nie uchybiają przepisom o  ograniczeniu odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa lub 
gospodarstwa rolnego za zobowiązania zbywcy.  
Art. 790. (uchylony)  
Art. 791. § 1. Tytuł wykonawczy zobowiązujący do wydania nieruchomości, statku lub do opróżnienia pomieszcz e-
nia upoważnia do prowadzenia egzekucji także przeciwko każdemu, kto uzyskał władanie nad tym przedmiotem po 
wszczęciu postępowania, w  którym wydano tytuł egzekucyjny.  
§ 2. Tytuł wykonawczy zobowiązujący do  wydania nieruchomości, statku lub do opróżnienia pomieszczenia up o-
ważnia do prowadzenia egzekucji nie tylko przeciw dłużnikowi, lecz także przeciwko jego domownikom, krewnym 
i innym osobom reprezentującym jego prawa.  
§ 3. Przepisy §  1 i 2 nie wyłączają pr aw określonych przepisami o  ochronie lokatorów oraz praw, które są skuteczne 
wobec wierzyciela. Jeżeli dłużnik twierdzi, że przysługuje mu prawo skuteczne wobec wierzyciela, komornik wstrzyma się  
względem niego z  czynnościami egzekucyjnymi, pouczając, że w  terminie tyg odnia może wytoczyć powództwo o  pozba -
wienie w  stosunku do niego tytułu wykonawczego wykonalności.  
§ 4. (uchylony)  
§ 5. Po upływie miesiąca od daty wstrzymania czynności komornik podejmie  dalsze czynności egzekucyjne w sto-
sunku do dłużnika, ch yba że postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone postanowieniem sądu o  udzieleniu zabezpi e-
czenia.  
Art. 792. Jeżeli następca ponosi odpowiedzialność tylko z  określonych przedmiotów albo do wysokości ich wartości , 
należy w  klauzuli wykonalności zastrzec mu  prawo powoływania się w  toku postępowania egzekucyjnego na ograniczoną 
odpowiedzialność, o  ile prawo to nie jest zastrzeżone już w  tytule egzekucyjnym.  
Art. 793. W razie potrzeby prowadzenia egzekucji na rzecz kilku osób lub przeciwko kilku osobom albo z  kilku 
składowych części majątku tego samego dłużnika, sąd oprócz pierwszego tytułu wykonawczego może wydawać dalsze 
tytuły, oznaczając cel, do którego mają służyć, i  ich liczbę porządkową.  
Art. 794. Ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego mo że nastąpić jedynie na mocy postanowi e-
nia sądu wydanego po przeprowadzeniu rozprawy. Na ponownie wydanym tytule w ykonawczym czyni się wzmiankę 
o wydaniu go zamiast tytułu pierwotnego. W  postępowaniu tym sąd ogranicza badanie do faktu utraty tytułu wykona w-
czego.  
Art. 7941. § 1. Postanowienie o  nadaniu klauzuli wykonalności w  części, w  jakiej przyznano w  nim wierzycielowi 
zwrot kosztów postępowania, podlega wykonaniu bez potrzeby zaopatrywania go w  klauzulę wykonalności.  
§ 2. W razie wydania postanowienia o  nadaniu klauzuli wykonalności w  sposób określony w  art. 783 § 3 albo 31 roz-
strzygnięcie o  przyznaniu wierzycielowi zwrotu kosztów postępowania umieszcza się w  klauzuli wykonalności.  
Art. 7942. § 1. Postanowienia wydane na posiedzeniach niejawnych w  postępow aniac h przewidzianych w niniejszym 
dziale sąd doręcza tylko wierzycielowi. Postanowienie co do nadania klauzuli wykonalności, o  której mowa w  art. 783 §  4, 
doręcza się w  sposób przewidziany w  art. 1311. 
§ 2. W razie wydania postanowienia o  nadaniu klauzuli  wykonalności w  sposób określony w  art. 783 § 3 albo 31 
uzasadnienie postanowienia sporządza się i  doręcza wierzycielowi na jego wniosek zgłoszony w  terminie tygodniowym 
od dnia wydania mu tytułu wykonawczego albo doręczenia zawiadomienia o  utworzeniu tytu łu wy konawczego w systemie  
teleinformatycznym.  
§ 3. Dłużnik może żądać sporządzenia uzasadnienia postanowienia o  nadaniu klauzuli wykonalności i  doręczenia p o-
stanowienia z  uzasadnieniem w  terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu zawiadomienia o  wszczęciu  egzekucji. 
Jeżeli postanowienie o  nadaniu klauzuli wykonalności zostało wydane bez spisywania odrębnej sentencji, dłużnikowi 
doręcza się wyłącznie uzasadnienie postanowienia.  
Art. 795. § 1. Na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności przysłu guje zażalenie.  
§ 2. Termin do wniesienia zażalenia biegnie dla wierzyciela od dnia wydania mu tytułu wykonawczego lub zawi a-
domienia go o  utworzeniu tytułu wykonawczego w  systemie teleinformatycznym albo od dnia ogłoszenia postanowienia 
odmownego, a  gdy og łoszenia nie było – od dnia doręczenia tego postanowienia. Dla dłużnika termin ten biegnie od dnia 
doręczenia mu zawiadomienia o  wszczęciu egzekucji. W  razie zgłoszenia wniosku, o  którym mowa w  art. 7942 § 2 albo 3, 
termin ten biegnie od dnia doręczenia st ronie uzasadnienia postanowienia albo postanowienia z  uzasadnieniem.  
  
Dziennik  Ustaw  – 171 – Poz. 1805  
 
 § 21. W przypadkach, o  których mowa w  art. 7781, art. 7782, art.  786, art.  787, art.  7871, art.  788 i  art. 789, lub gdy 
tytułem egzekucyjnym nie jest orzeczenie sądu albo referendarza sądowego, sąd drugiej instancji, uwzględniając zażalenie 
wierzyciela na postanowienie o  odmowie nadania klauzuli wykonalności, uchyla zaskarżone postanowienie i  przekazuje 
wniosek do ponownego rozpoznania, jeżeli zachodzą podstawy do nadania klauzuli wykon alności.  
§ 3. Przepisy §  2 i 21 stosuje się odpowiednio do skargi na postanowienie referendarza sądowego.  
DZIAŁ II a 
Zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego  
Art. 7951. § 1. Jeżeli tytuł egzekucyjny w  postaci orzeczenia sądu lub ugody zawartej przed  sądem lub zatwierdzonej 
przez sąd spełnia warunki określone w  przepisach rozporządzenia (WE) nr  805/2004  Parlamentu Europejskiego i  Rady 
z dnia 21  kwietnia 2004  r. w  sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych 
(Dz. Urz. UE L 143 z  30.04.2004, str.  15, z  późn. zm.; Dz.  Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t.  7, str.  38), 
zwanego dalej „rozporządzeniem nr  805/2004”, sąd, który wydał orzeczenie albo przed którym została zawarta ugoda lub 
który zatwierdził ugodę, na wniosek wierzyciela wydaje zaświadczenie, że stanowią one europejski tytuł egzekucyjny, 
zwane dalej „zaświadczeniem europejskiego tytułu egzekucyjnego”.  
§ 2. Jeżeli wniosek o  wydanie zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego dotyczy innego tytułu eg zekucy j-
nego niż wskazany w  § 1, w przedmiocie wniosku rozstrzyga sąd rejonowy, w  którego okręgu tytuł został sporządzony.  
Art. 7952. Postanowienie w  przedmiocie wydania zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego sąd wydaje 
w składzie jednego sędziego.  
Art. 7952a. W przypadku tytułu egzekucyjnego, o  którym mowa w  art. 783 § 4, zaświadczenie europejskiego tytułu 
egzekucyjnego doręcza się wraz ze zweryfikowanym przez sąd dokumentem uzyskanym z  systemu teleinformatycznego, 
potwierdzającym istnieni e i treść tytułu egzekucyjnego.  
Art. 7953. § 1. Postanowienie o  odmowie wydania zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego doręcza się 
wyłącznie wierzycielowi.  
§ 2. Na postanowienie o  odmowie wydania zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego w ierzycielowi prz y-
sługuje zażalenie. Odpisu zażalenia nie doręcza się dłużnikowi.  
Art. 7954. § 1. W razie stwierdzenia, że istnieje określona w  przepisach rozporządzenia nr  805/2004  podstawa do 
uchylenia zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego, sąd , który je wydał, na wniosek dłużnika uchyla to z a-
świadczenie.  
§ 2. Wniosek zgłasza się w  terminie miesięcznym od dnia doręczenia dłużnikowi postanowienia o  wydaniu zaświa d-
czenia.  
§ 3. Jeżeli wniosek nie jest sporządzony na formularzu określonym w  przepisa ch rozporządzenia nr  805/2004,  
powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego oraz wskazywać okoliczności uzasadniające wniosek.  
§ 4. Przed uchyleniem zaświadczenia sąd wysłucha wierzyciela.  
§ 5. Na postanowienie w  przedmiocie uchylenia zaświadczenia e uropejskiego tytułu egzekucyjnego przysługuje z a-
żalenie.  
Art. 7955. § 1. Przepisy art.  7951–7952a stosuje się odpowiednio do wydawania przewidzianych w  przepisach roz -
porządzenia nr  805/2004  zaświadczeń o  utracie lub ograniczeniu wykonalności tytułu egzeku cyjnego opatrzonego z a-
świadczeniem europejskiego tytułu egzekucyjnego. Wniosek o  wydanie takiego zaświadczenia może złożyć także dłużnik.  
§ 2. Na postanowienie w  przedmiocie wydania zaświadczenia, o  którym mowa w  § 1, przysługuje zażalenie.  
DZIAŁ II b 
Stwie rdzenie wykonalności europejskiego nakazu zapłaty  
Art. 7956. § 1. Sąd, który wydał europejski nakaz zapłaty, stwierdza z  urzędu jego wykonalność, jeżeli zostały spe ł-
nione warunki określone w  przepisach rozporządzenia nr  1896/2006.  
§ 2. Postanowienie może w ydać także referendarz sądowy.  
Art. 7957. Na postanowienie w  przedmiocie stwierdzenia wykonalności przysługuje zażalenie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 172 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ II c 
Zaświadczenie dotyczące orzeczenia wydanego w  europejskim postępowaniu w  sprawie drobnych roszczeń  
Art. 7958. § 1. Sąd, który wydał orzeczenie w  europejskim postępowaniu w  sprawie drobnych roszczeń, wydaje na 
wniosek zaświadczenie dotyczące tego orzeczenia, określone w  przepisach rozporządzenia nr  861/2007, jeżeli spełnione 
są warunki określone w  tym rozporządzeniu.  
§ 2. Postanowienie może wydać także referendarz sądowy.  
Art. 7959. Na postanowienie w  przedmiocie wydania zaświadczenia przysługuje zażalenie.  
DZIAŁ IId 
Zaświadczenia dotyczące orzeczeń, ugód i  innych tytułów egzekucyjnych w  sprawach cywilnych i  handlowych  
Art. 79510. § 1. Jeżeli orzeczenie objęte zakresem zastosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i  Rady 
(UE) nr  1215/2012 z  dnia 12  grudnia 2012  r. w sprawie jurysdykcji i  uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonyw a-
nia w  sprawach cywilnych i  handlowych (wersja przekształcona) (Dz.  Urz. UE  L 351 z  20.12.2012, str.  1, z późn. zm.), 
zwanego dalej „rozporządzeniem nr  1215/2012”, spełnia warunki określone w  tym rozporządzeniu, sąd, który je wydał, 
wydaje na wniosek zaświadczenie na potrzeby uznania lub wykona nia tego orzeczenia w  innym państwie członkowskim Unii 
Europejskiej , określone w  rozporządzeniu.  
§ 2. Jeżeli ugoda objęta zakresem zastosowania rozporządzenia nr  1215/2012  spełnia warunki określone w  tym ro z-
porządzeniu, sąd, przed którym zawarto ugodę albo  który ją zatwierdził, wydaje na wniosek zaświadczenie na potrzeby 
wykonania tej ugody w  innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, określone w  rozporządzeniu.  
§ 3. Jeżeli inny tytuł egzekucyjny niż określony w  § 1 lub 2  objęty zakresem zastosowania ro zporządzenia nr  1215/2012  
spełnia warunki określone w  tym rozporządzeniu, sąd rejonowy, w  którego okręgu sporządzono tytuł, wydaje na wniosek 
zaświadczenie na potrzeby wykonania tego tytułu w  innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, określone w  roz-
porządzeniu.  
§ 4. Postanowienie może wydać także referendarz sądowy.  
Art. 79511. Na postanowienie w  przedmiocie wydania zaświadczenia przysługuje zażalenie.  
DZIAŁ II e 
Wyciągi z  orzeczeń, ugód i  innych tytułów egzekucyjnych w  sprawach alimentacyjnych  
Art. 79512. § 1. Jeżeli orzeczenie objęte zakresem zastosowania rozporządzeni a Rady (WE) nr  4/2009 z  dnia 18 grudnia  
2008  r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i  wykonywania orzeczeń oraz współpracy w  zakresie zob o-
wiązań alimentacyjnych (Dz.  Urz. UE L 7 z 10.01.2009, str.  1, z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem nr  4/2009”, 
spełnia warunki określone w  tym rozporządzeniu, sąd, który je wydał, wydaje na wniosek wyciąg z  tego orzeczenia okreś -
lony w  rozporządzeniu na potrzeby uznania lub wykon ania orzeczenia w  innym państwie członkowskim Unii Europe j-
skiej.  
§ 2. Jeżeli ugoda objęta zakresem zastosowania rozporządzenia nr  4/2009  spełnia warunki określone w  tym roz -
porządzeniu, sąd, przed którym zawarto ugodę albo który ją zatwierdził, wydaje na w niosek wyciąg z  ugody określony 
w rozporządzeniu na potrzeby wykonania ugody w  innym państwie członkowskim Unii Europejskiej.  
§ 3. Jeżeli inny tytuł egzekucyjny niż określony w  § 1 lub 2  objęty zakresem zastos owania rozporządzenia nr  4/2009 
spełnia warunki  określone w  tym rozporządzeniu, sąd rejonowy, w  którego okręgu sporządzono tytuł, wydaje na wniosek 
wyciąg z  tego tytułu określony w  rozporządzeniu na potrzeby wykonania tytułu w  innym państwie członkowskim Unii 
Europejskiej.  
§ 4. Postanowienie może wydać  także referendarz sądowy.  
Art. 79513. Na postanowienie o  odmowie wydania wyciągu wnioskodawcy przysługuje zażalenie. Odpisu zażalenia 
nie doręcza się przeciwnikowi.  
  
Dziennik  Ustaw  – 173 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ II f  
Zaświadczenia dotyczące orzeczeń obejmujących środki ochrony w  sprawach cywiln ych 
Art. 79514. Jeżeli orzeczenie obejmujące środek ochrony wchodzący w  zakres zastosowania rozporządzenia Parl a-
mentu Europejskiego i  Rady (UE) nr  606/2013 z  dnia 12  czerwca 2013  r. w sprawie wzajemnego uznawania środków 
ochrony w  sprawach cywilnych (Dz. Urz. UE  L 181 z  29.06.2013, str.  4), zwanego dalej „rozporządzeniem nr  606/2013”, 
spełnia warunki określone w  tym rozporządzeniu, sąd, który wydał to orzeczenie, wydaje na wniosek osoby objętej 
ochroną określone w  rozporządzeniu zaświadczenie na potrz eby uznania lub wykonania tego orzeczenia w  innym pa ń-
stwie członkowskim Unii Europejskiej.  
Art. 79515. Na postanowienie o  odmowie wydania zaświadczenia wnioskodawcy przysługuje zażalenie. Odpisu z a-
żalenia nie doręcza się przeciwnikowi.  
Art. 79516. § 1. W  razie stwierdzenia, że istnieje określona w  rozporządzeniu nr  606/2013  podstawa do uchylenia z a-
świadczenia, sąd, który je wydał, na wniosek strony albo z  urzędu uchyla to zaświadczenie.  
§ 2. Wniosek składa się w  terminie miesięcznym od dnia doręczenia posta nowienia o  wydaniu zaświadczenia.  
§ 3. Wniosek powinien odpowiadać warunkom pisma procesowego oraz wskazywać okoliczności uzasadniające 
uchylenie zaświadczenia.  
§ 4. Przed uchyleniem zaświadczenia sąd wysłuchuje osobę objętą ochroną, chyba że jest ona wnio skodawcą.  
§ 5. Na postanowienie w  przedmiocie uchylenia zaświadczenia przysługuje zażalenie.  
Art. 79517. § 1. Przepis art.  79514 stosuje się odpowiednio do wydawania określony ch w  rozporządzeniu nr  606/2013 
zaświadczeń potwierdzających zawieszenie, ograniczenie lub uchylenie środka ochrony.  
§ 2. Na postanowienie w  przedmiocie wydania zaświadczenia, o  którym mowa w  § 1, przysługuje zażalenie.  
DZIAŁ III  
Wszczęcie egzekucji i  dalsze czynności egzekucyjne  
Art. 796. § 1. Wniosek o  wszczęcie egzekucji skła da się stosownie do właściwości sądowi lub komornikowi. Wniosek  
składany komornikowi może być złożony na urzędowym formularzu.  
§ 2. W sprawach, które mogą być wszczęte z  urzędu, egzekucja może być wszczęta z  urzędu na żądanie sądu pier w-
szej instancji, któr y sprawę rozpoznawał, skierowane do właściwego sądu lub komornika.  
§ 3. Egzekucja może być również wszczęta na żądanie uprawnionego organu.  
§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, wzór i  sposób udostępniania urzędowego formu -
larza w niosku o  wszczęcie egzekucji, mając na względzie ustawowe wymagania przewidziane dla tego pisma, potrzebę 
zamieszczenia niezbędnych pouczeń co do sposobu wypełniania formularza, wnoszenia pisma i  skutków niedostosowania 
go do ustawowych wymagań, a  także ko nieczność bezpłatnego udostępniania formularzy w  kancelariach komorniczych, 
siedzibach sądów oraz sieci Internet w  formie pozwalającej na dogodną edycję treści formularza.  
Art. 797. § 1. We wniosku o  wszczęcie egzekucji lub żądaniu przeprowadzenia egzekucj i z urzędu wskazuje się 
świadczenie, które ma być spełnione. Do wniosku lub żądania dołącza się tytuł wykonawczy.  
§ 11. Jeżeli z  treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, do 
wniosku należy dołączyć również dokument, z  którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia.  
§ 2. Wniosek o  wszczęcie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, o  którym mowa w  art. 783 § 4, może być 
złożony do komornika także za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.  
§ 3. Jeżeli podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, o  którym mowa w  art. 783 § 4, do wniosku o  wszczęcie egz e-
kucji lub żądania przeprowadzenia egzekucji z  urzędu dołącza się dokument uzyskany z  systemu teleinformatycznego, 
umożliwiający organowi egzekucyjn emu weryfikację istnienia i  treści tego tytułu, a  w przypadku złożenia wniosku 
o wszczęcie egzekucji za pośrednictwem systemu teleinformatycznego wskazuje się tytuł wykonawczy.  
§ 4. Wszczynając egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego, o  którym mowa w  art. 783 § 4, komornik jest 
zobowiązany do zweryfikowania treści przedstawionego mu dokumentu uzyskanego z  systemu teleinformatycznego oraz 
zaznaczenia w  tym systemie faktu prowadzenia egzekucji na podstawie tego tytułu.  
§ 5. Ilekroć w  ustawie jest mowa o przedstawieniu (okazaniu, dołączeniu, doręczeniu albo złożeniu) tytułu wyk o-
nawczego, a  tytułem tym jest tytuł wykonawczy, o  którym mowa w  art. 783 § 4, należy przedstawić zweryfikowany przez 
komornika dokument, o  którym mowa w  § 3. Jeżeli tytuł wykonawcz y ma być złożony w  postępowaniu prowadzonym 
przez sąd lub komornika wystarcza złożenie dokumentu uzyskanego z  systemu teleinformatycznego. Przepis §  4 stosuje się  
odpowiednio.  
  
Dziennik  Ustaw  – 174 – Poz. 1805  
 
 Art. 7971. (uchylony)  
Art. 798. Jeżeli dłużnikowi przysługuje wybór między świad czeniami, które ma spełnić, a  wyboru jeszcze nie dok o-
nał, komornik, wszczynając egzekucję celem spełnienia tych świadczeń, na wniosek wierzyciela wyznaczy dłużnikowi 
odpowiedni termin do dokonania wyboru. Po bezskutecznym upływie tego terminu wierzyciel wy bierze świadczenie, 
które ma być spełnione.  
Art. 7981. § 1. Jeżeli tytuł wykonawczy obejmuje świadczenie pieniężne w  walucie obcej, organ egzekucyjny prze -
licza zasądzoną kwotę na walutę polską według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na dzień sp o-
rządzenia planu podziału, a  jeżeli planu nie sporządzono – na dzień wypłaty kwoty wierzycielowi.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się, jeżeli z  tytułu wykonawczego wynika, że świadczenie pieniężne podlega spełnieniu 
wyłącznie w  walucie obcej. W  takim przypadku organ egzekucyjny nabywa tę walutę w  banku. Wszczynając egzekucję, 
organ egzekucyjny wyznacza dłużnikowi tygodniowy termin do wskazania banku. Po bezskutecznym upływie wyznacz o-
nego terminu organ egzekucyjny wzywa wierzyciela do wskazania bank u w terminie tygodniowym. Jeżeli dłużnik albo 
wierzyciel nie wskażą banku, wskazanie banku należy do organu egzekucyjnego. Bankiem wskazanym przez wierzyciela 
albo organ egzekucyjny nie może być wierzyciel.  
Art. 799. § 1. Wniosek o  wszczęcie egzekucji lub żądanie przeprowadzenia egzekucji z  urzędu umożliwia prow a-
dzenie egzekucji według wszystkich dopuszczalnych sposobów, z  wyjątkiem egzekucji z  nieruchomości. Skierowanie 
egzekucji do nieruchomości dłużnika oraz składników jego majątku, do których przepisy o  egzekucji z  nieruchomości 
stosuje się odpowiednio, jest możliwe tylko na wniosek wierzyciela. Wierzyciel może wskazać wybrane przez siebie sp o-
sób albo sposoby egzekucji. Organ egzekucyjny stosuje sposób egzekucji najmniej uciążliwy dla dłużnika.  
§ 2. Jeżeli egzekucja z  jednej części majątku dłużnika oczywiście wystarcza na zaspokojenie wierzyciela, dłużnik 
może żądać zawieszenia egzekucji z  pozostałej części majątku.  
Art. 800. § 1. Wniosków skierowanych do sądu nie można łączyć z  wnioskami skierowanymi do komornika. Nie 
można również łączyć wniosków, które skierowane są do różnych sądów.  
§ 2. W razie niedopuszczalnego połączenia wniosków sąd lub komornik rozpoznaje wniosek w  zakresie swej właści -
wości , w pozostałej zaś części wniosek przekaże właściwemu org anowi egz ekucyjnemu, jeżeli wierzyciel w wyznacz o-
nym terminie przedstawi odpis wniosku.  
Art. 801. § 1. Jeżeli wierzyciel albo sąd zarządzający z  urzędu przeprowadzenie egzekucji albo uprawniony organ 
żądający przeprowadzenia egzekucji nie wskaże majątku pozwalającego na zaspokojenie świadczenia, komornik z  urzędu:  
1) ustala majątek dłużnika w  zakresie znanym mu z  innych prowadzonych postępowań albo na podstawie publicznie 
dostępnych źródeł informacji, albo rejestrów, do których ma dostęp drogą elektronicz ną; 
2) wzywa dłużnika do złożenia wykazu majątku.  
§ 2. Jeżeli zachodzą wątpliwości, czy wniosek o  podjęcie określonych czynności egzekucyjnych lub żądanie złożenia 
wyjaśnień lub udzielenia informacji w  trybie art.  761 są niezbędne do zapewnienia prawidłowe go toku egzekucji, lub 
zachodzą uzasadnione podstawy do przyjęcia, że zostały złożone wyłącznie w  celu szykany dłużnika, komornik może 
zobowiązać wierzyciela do uzasadnienia wniosku pod rygorem obciążenia wierzyciela kosztem bezskutecznych czynności 
podjęt ych na jego skutek – niezależnie od wyniku sprawy.  
§ 3. Komornik oddali wniosek, o  którym mowa w  § 2, jeżeli w  świetle okoliczności sprawy lub innych prowadz o-
nych przeciwko temu samemu dłużnikowi postępowań egzekucyjnych wysoce prawdopodobne jest, że wnios ek nie prz y-
czyni się do zapewnienia prawidłowego toku egzekucji, a  zachodzą jednocześnie uzasadnione podstawy do przyjęcia, że 
został on złożony wyłącznie w  celu szykany dłużnika.  
§ 4. Jeżeli pomimo skierowania egzekucji do oznaczonych przez wierzyciela sk ładników majątku dłużnika i  podjęcia 
czynności przewidzianych w  § 1 pkt 1 oraz odebrania od dłużnika wykazu majątku nie zdołano ustalić majątku dłużnika 
pozwalającego nawet na zaspokojenie kosztów egzekucyjnych, komornik wysłucha wierzyciela w  sposób przew idziany 
w art. 827 § 1. W  takim przypadku warunkiem żądania przez wierzyciela dalszego prowadzenia egzekucji jest zlecenie 
komornikowi poszukiwania majątku dłużnika.  
Art. 8011. § 1. Dłużnik składa komornikowi, na piśmie lub ustnie do protokołu, wykaz mająt ku wraz z oświadcz e-
niem o  jego prawdziwości i  zupełności pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. 
Wzywając dłużnika do złożenia wykazu majątku, komornik uprzedza go o  odpowiedzialności karnej za złożenie fałsz y-
wego oświadcz enia oraz poucza, że w  razie niezłożenia wykazu majątku wierzyciel może zlecić komornikowi poszukiw a-
nie majątku dłużnika.  
  
Dziennik  Ustaw  – 175 – Poz. 1805  
 
 § 2. Jeżeli dłużnik bez usprawiedliwionej przyczyny nie złoży wykazu majątku wraz z  oświadczeniem o  jego pra w-
dziwości i  zupełności alb o nie udzieli odpowiedzi na zadane mu pytanie, komornik może ukarać go grzywną.  
§ 3. Jeżeli dłużnik mimo ukarania go grzywną nie złożył wykazu majątku wraz z  oświadczeniem o  jego prawdziwości  
i zupełności, komornik właściwości ogólnej dłużnika na wniosek w ierzyciela zwróci się do sądu o nakazanie przymus o-
wego doprowadzenia dłużnika celem złożenia wykazu majątku wraz z  oświadczeniem o  jego prawdziwości i  zupełności . 
§ 4. Jeżeli postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez komornika niebędącego komornikiem właściwości 
ogólnej dłużnika, złożenie przez wierzyciela wniosku, o  którym mowa w  § 3, uważa się za żądanie przekazania sprawy 
komornikowi właściwości ogólnej. Wierzyciel może we wniosku wskazać komornika, któremu ma zostać przekazana 
sprawa. W  przypadku b raku wskazania przez wierzyciela komornika właściwego, komornik przekaże sprawę według 
własnego wyboru.  
§ 5. Przepisy art.  916 § 3 oraz art.  919 stosuje się odpowiednio.  
Art. 8012. Wierzyciel może zlecić komornikowi poszukiwanie majątku dłużnika, jeżeli w drodze czynności przew i-
dzianych w  art. 801 § 1 pkt 1 nie zdołano ustalić majątku pozwalającego na zaspokojenie dochodzonego świadczenia. 
Poszukiwaniem majątku nie jest realizacja wniosków wierzyciela o  zwrócenie się z  żądaniem udzielenia informacji do 
podmiotów wymienionych w  art. 761 § 11 pkt 1–6. 
Art. 802. Jeżeli miejsce pobytu dłużnika nie jest znane, sąd ustanowi dla niego kuratora z  urzędu, gdy egzekucja ma 
być wszczęta z  urzędu, w  innych zaś sprawach – na wniosek wierzyciela.  
Art. 803. Tytuł wykonaw czy stanowi podstawę do prowadzenia egzekucji o  całe objęte nim roszczenie i  ze wszys t-
kich części majątku dłużnika, chyba że z  treści tytułu wynika co innego.  
Art. 804. § 1. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i  wymagalności obowiąz ku objętego 
tytułem wykonawczym.  
§ 2. Jeżeli z  treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, 
a wierzyciel nie przedłożył dokumentu, o  którym mowa w  art. 797 § 11, organ egzekucyjny odmawia wszczęcia egzekucji. 
Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
Art. 8041. W razie przejścia egzekwowanego uprawnienia na inną osobę po wszczęciu postępowania egzekucyjnego 
osoba ta może wstąpić do postępowania na miejsce wierzyciela za jego zgodą, o  ile przejście będzie wyk azane dokume n-
tem urzędowym lub dokumentem prywatnym z  podpisem urzędowo poświadczonym.  
Art. 8042. § 1. Jeżeli po powstaniu tytułu wykonawczego uprawnienie przeszło na inną osobę, osoba ta może 
wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi na podstawie tego tytułu , jeżeli wykaże przejście uprawnienia dokumentem 
urzędowym lub prywatnym z  podpisem urzędowo poświadczonym.  
§ 2. W przypadku niezłożenia przez uprawnionego dokumentów, o  których mowa w  § 1, organ egzekucyjny odm a-
wia wszczęcia egzekucji bez wzywania wierzyc iela do uzupełnienia braków wniosku.  
§ 3. W przypadku, o  którym mowa w  § 2, odpis postanowienia doręcza się tylko uprawnionemu. Na postanowienie 
sądu przysługuje zażalenie.  
Art. 805. § 1. Przy pierwszej czynności egzekucyjnej doręcza się dłużnikowi zawiadomienie o  wszczęciu egzekucji, 
z podaniem treści tytułu wykonawczego i  wymienieniem sposobu egzekucji oraz z  pouczeniem o  możliwości, terminie 
i sposobie wniesienia środka zaskarżenia  na postanowienie o  nadaniu klauzuli wykonalności, a  także sporządzony przez 
organ egzekucyjny odpis tytułu wykonawczego albo zweryfikowanego przez komornika dokumentu, o  którym mowa 
w art. 797 § 3. Komornik poucza dłużnika również o  treści przepisów dział u V tytułu I  części trzeciej oraz prawie i  sposobie  
złożenia wniosku o  ograniczenie egzekucji, a  także o  treści art.  52a i  art. 54 ustawy z  dnia 29  sierpnia 1997  r. – Prawo 
bankowe (Dz.  U. z 2020 r. poz. 1896, z późn. zm.39)) oraz art.  13g usta wy z  dnia 5  listopada 2009  r. o spółdzielczych kasac h 
oszczędnościowo -kredytowych (Dz.  U. z 2020 r. poz.  1643 i 1639  oraz z 2021 r. poz. 432  i 815 ) i sposobie realizacji 
uprawnień wynikających z  tych przepisów.  
§ 11. Jeżeli podstawę egzekucji stanowi tytuł wykonawczy  w postaci zaopatrzonego w  klauzulę wykonalności wyroku  
zaocznego lub nakazu zapłaty wydanego w  postępowaniu nakazowym, upominawczym albo elektronicznym postępow a-
niu upominawczym, komornik poucza dłużnika również o  treści art.  139 § 1 i 5, art.  168, art.  172, art.  8203 § 1 i 2 
i art. 824 § 1 pkt 5, a także stosownie do orzeczenia stanowiącego tytuł egzekucyjny o  treści art.  344, art.  346, art.  4803, 
art. 492 § 3, art.  493 i  art. 505 albo art.  50535. 
                                                           
39) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w  Dz. U. z 2020 r. poz.  2320 i 2419 oraz z 2021 r. poz. 432 , 680, 
815, 1177, 1598, 1626 i 1666.  
  
Dziennik  Ustaw  – 176 – Poz. 1805  
 
 § 2. Na żądanie dłużnika komornik powinien okazać mu tytuł  wykonawczy w  oryginale.  
§ 3. W przypadku prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, o  którym mowa w  art. 783 § 4, ob o-
wiązek okazania oryginału tytułu wykonawczego, o  którym mowa w  § 2, polega na okazaniu dłużnikowi zweryfikowa -
nego przez komo rnika dokumentu, o  którym mowa w  art. 797 § 3. 
Art. 8051. § 1. Jeżeli w  toku egzekucji zostanie ujawnione, że na zajętym przedmiocie, wierzytelności lub prawie 
ustanowiony został zastaw rejestrowy, komornik zawiadomi niezwłocznie o  zajęciu zastawnika zasta wu rejestrowego.  
§ 2. Prowadząc egzekucję o  świadczenie przekraczające dwadzieścia tysięcy złotych, komornik obowiązany jest uzys kać 
z centralnej informacji o  zastawach rejestrowych dane o  tym, czy dłużnik jest zastawcą zastawu rejestrowego oraz kto jest 
zastawnikiem. O  wszczęciu egzekucji komornik niezwłocznie zawiadamia zastawnika zastawu rejestrowego.  
§ 3. Jeżeli skierowano egzekucję do pojazdu mechanicznego, a  dłużnik nie wydał dowodu rejestracyjnego zajętego 
pojazdu, komornik jest obowiązany uzyskać i nformację w  centralnej informacji o  zastawach rejestrowych, czy zajęty 
pojazd nie jest obciążony zastawem rejestrowym. W  razie stwierdzenia, że zajęty pojazd mechaniczny jest obciążony 
zastawem rejestrowym, komornik niezwłocznie zawiadomi zastawnika zastaw u rejestrowego o  wszczęciu egzekucji.  
§ 4. Sprzedaż ruchomości, wierzytelności i  praw obciążonych zastawem rejestrowym może nastąpić nie wcześniej 
niż po upływie tygodnia od dnia zawiadomienia zastawnika.  
Art. 806. Komornik powinien na żądanie wierzyciela przyjąć od niego pieniądze lub inne rzeczy przypadające dłu ż-
nikowi w  związku z  egzekucją.  
Art. 807. § 1. Zabezpieczenie w  wypadkach w  części niniejszej przewidzianych powinno być złożone w  gotówce do 
rąk komornika lub wpłacone na rachunek depozytowy Minist ra Finansów albo złożone w  książeczkach oszczędności o-
wych lub w  papierach wartościowych. O  wydaniu zabezpieczenia sąd rozstrzyga po wysłuchaniu osób zainteresowanych. 
Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
§ 2. Minister Sprawiedliwości w  porozumieniu  z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określi, 
w drodze rozporządzenia, sposób składania zabezpieczenia w  papierach wartościowych, biorąc pod uwagę bezpiecze ń-
stwo papierów wartościowych i  sprawność postępowania egzekucyjnego.  
Art. 808. § 1. Jeżeli złożona w  postępowaniu egzekucyjnym kwota pieniężna nie podlega natychmiastowemu wyd a-
niu, powinna być złożona na rachunek depozytowy Ministra Finansów.  
§ 2. Odsetki od sum złożonych na rachunek depozytowy Ministra Finansów tytułem nabycia przedmiotu  egzekucji 
wchodzą w  skład sumy uzyskanej w  egzekucji. Odsetki należne za okres od dnia sporządzenia planu podziału sumy uzys -
kanej w  egzekucji do dnia wykonania planu zwraca się osobie uprawnionej.  
Art. 809. Komornik stwierdza każdą czynność egzekucyjną p rotokołem, który powinien zawierać:  
1) oznaczenie miejsca i  czasu czynności;  
2) imiona i  nazwiska stron oraz innych osób uczestniczących w  czynności;  
3) sprawozdanie z  przebiegu czynności;  
4) wnioski i  oświadczenia obecnych;  
5) wzmiankę o  odczytaniu protokołu;  
6) podpisy obecnych lub wzmiankę o  przyczynie braku podpisu;  
7) podpis komornika.  
Art. 8091. § 1. Utrwalaniu za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i  dźwięk podlega przebieg następujących 
czynności egzekucyjnych dokonywanych przez komornika p oza kancelarią:  
1) z udziałem dłużnika zmierzające do ustalenia jego stanu majątkowego;  
2) zajęcie ruchomości;  
3) wykonanie postanowienia o  oddaniu ruchomości pod dozór innej osobie niż dłużnik;  
4) licytacja ruchomości z  wyłączeniem licytacji elektroniczne j; 
5) licytacja nieruchomości, chyba że jej przebieg jest utrwalany w  sposób określony w  art. 972 § 2; 
6) oględziny nieruchomości;  
7) wprowadzenie w  zarząd nieruchomości w  trybie art.  933; 
  
Dziennik  Ustaw  – 177 – Poz. 1805  
 
 8) opróżnienie pomieszczeń z  osób lub rzeczy;  
9) wydanie ruchomości  i nieruchomości;  
10) wprowadzenie w  posiadanie;  
11) przymusowe otwarcie pomieszczenia;  
12) przeszukanie mieszkania lub pomieszczenia gospodarczego dłużnika.  
§ 2. Komornik utrwala przebieg czynności w  trybie określonym w  § 1, również gdy wniosek taki złoży  co najmniej 
jedna ze stron postępowania.  
§ 3. Komornik uprzedza osoby uczestniczące w  czynności o  utrwalaniu przebiegu czynności, o  których mowa w  § 1 i 2. 
Komornik przerywa utrwalanie przebiegu czynności w  miejscu zamieszkania dłużnika lub osoby trzeciej , jeżeli dłużnik 
lub ta osoba sprzeciwiają się temu, o  czym należy te osoby pouczyć. Na żądanie osoby, która sprzeciwiła się utrwalaniu 
czynności, komornik podejmuje utrwalanie czynności na nowo, o  czym należy te osoby pouczyć.  
§ 4. W przypadku utrwalania za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i  dźwięk przebiegu czynności, w  protokole 
zamieszcza się poza elementami wymienionymi w  art. 809 pkt 1, 2 i  4–7 jedynie zwięzłe sprawozdanie z  przebiegu czy n-
ności. Powyższe nie zwalnia z  obowiązku sporządzenia pełn ego protokołu zajęcia.  
§ 5. Komornik umożliwia stronom i  uczestnikom postępowania zapoznanie s ię z zapisem obrazu i  dźwięku w siedz i-
bie kancelarii komorniczej. Stronom ani uczestnikom postępowania nie wydaje się zapisu obrazu i  dźwięku.  
§ 6. Minister Spraw iedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, rodzaje urządzeń i  środków technicznych służących 
do utrwalania obrazu i  dźwięku, sposób przechowywania, odtwarzania i  kopiowania zapisów oraz sposób zapoznania się 
z zapisem obrazu i  dźwięku, mając na uwadze ko nieczność właściwego zabezpieczenia utrwalonego obrazu i  dźwięku 
przed utratą, zniekształceniem lub nieuprawnionym ujawnieniem oraz zapewnienie ochrony praw osób uczestniczących 
w postępowaniu oraz osób trzecich, których wizerunek został utrwalony.  
Art. 810. § 1. Komornik może wykonywać czynności poza kancela rią komorniczą w  dni robocze, w godzinach od 
siódmej do dwudziestej pierwszej. Na wykonanie czynności w  dni ustawowo wolne od pracy lub godzinach nocnych jest 
wymagana zgoda prezesa właściwego sądu rejo nowego.  
§ 2. Czynności komornika rozpoczęte przed godziną dwudziestą pierwszą mogą być prowadzone w  dalszym ciągu 
bez zgody, o  której mowa w  § 1, jeżeli ich przerwanie może znacznie utrudnić egzekucję. Przepisu zdania pierwszego nie 
stosuje się do czynnośc i prowadzonych w  miejscu zamieszkania dłużnika, chyba że jest to również miejsce prowadzenia 
przez niego działalności gospodarczej.  
Art. 811. § 1. W obrębie budynków wojskowych i  zajmowanych przez Policję, Straż Graniczną, Służbę Ochrony 
Państwa, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę 
Wywiadu Wojskowego, Centralne Biuro Antykorupcyjne lub Straż Marszałkowską oraz na okrętach wojennych można 
dokonywać czynności egzekucyjnych tylko po uprzednim zawiadomie niu odpowiednio właściwego komendanta lub 
kierownika jednostki i  w asyście wyznaczonego organu wojskowego, organu Policji lub przedstawiciela Agencji Bez -
pieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, 
Służby Ochrony Państwa, Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub Straży Marszałkowskiej.  
§ 2. Sposób asystowania przy wykonywaniu czynności egzekucyjnych, uwzględniając w  szczególności przypadki 
i miejsca, w  których wymagana jest asysta organów, sposób postę powania przy wykonywaniu asysty, tryb powiadamiania 
właściwych organów, wymagane dokumenty, sposób dokumentowania wykonywanych czynności i  rozliczania ich kos z-
tów określa, w  drodze rozporządzenia:  
1) Minister Obrony Narodowej w  porozumieniu z  Ministrem Spr awiedliwości – w przypadku wykonywania asysty 
przez Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego, Żandarmerię Wojskową lub wojskowe 
organy porządkowe;  
2) minister właściwy do spraw wewnętrznych w  porozumieniu z  Ministrem Sprawiedliwości – w przypadku wykon y-
wania asysty przez Policję, Straż Graniczną lub Służbę Ochrony Państwa;  
3) Prezes Rady Ministrów w  przypadku wykonywania asysty przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję 
Wywiadu, Centralne Biuro Antykorupcyjne lub Straż Marszałkowską . 
§ 3. Do wydania rozporządzenia, o  którym mowa w  § 2, stosuje się art.  765 § 3. 
  
Dziennik  Ustaw  – 178 – Poz. 1805  
 
 Art. 812. § 1. Wierzyciel i  dłużnik mogą być obecni przy czynnościach egzekucyjnych. Na żądanie stron albo 
według uznania komornika mogą być obecni także świadkowie, chyba że zachodzi obawa, że wskutek straty czasu na 
przywołanie świadków egzekucja będzie udaremniona. Świadków przywołuje się w  liczbie nie większej niż po dwóch 
z każdej strony.  
§ 2. Komornik powinien przywołać jednego lub dwóch świadków, jeżeli dłużnik nie jest obecny lub komornik go 
wydalił, chyba że zachodzi obawa, iż wskutek straty czasu na przywołanie świadków egzekucja będzie udaremniona.  
§ 3. Świadkami mogą być także członkowie rodziny i  domownicy dłużnika.  
§ 4. Świadkowie nie otrzymują wynagrodzenia.  
Art. 813. § 1. W  wypadkach wymagających zasięgnięcia opinii biegłego, komornik zwróci się o  wydanie opinii do 
jednego lub kilku stałych biegłych sądowych. Jeżeli wśród stałych biegłych sądowych nie ma biegłego wymaganej sp e-
cjalności, komornik zwróci się do sądu  o wyznaczenie biegłego i  odebranie od niego przyrzeczenia.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się odpowiednio, gdy wezwany przez komornika stały biegły sądowy został wyłączony lub 
nie przyjął nałożonego na niego obowiązku z  przyczyn wskazanych w  art. 280, a  nie ma innego biegłego tej specjalności 
wśród stałych biegłych sądowych.  
Art. 814. § 1. Jeżeli cel egzekucji tego wymaga, komornik zarządzi otworzenie mieszkania oraz innych pomieszczeń 
i schowków dłużnika, jak również przeszuka jego rzeczy, mieszkanie i  schowki.  Gdyby to nie wystarczyło, komornik 
może ponadto przeszukać odzież, którą dłużnik ma na sobie. Komornik może to uczynić także wówczas, gdy dłużnik chce się  
wydalić lub gdy zachodzi podejrzenie, że chce usunąć od egzekucji przedmioty, które ma przy sobie.  
§ 2. Jeżeli w  czasie dokonywania czynności egzekucyjnych w  mieszkaniu dłużnika komornik zauważy, że dłużnik 
oddał poszukiwane przedmioty swemu domownikowi lub innej osobie do ukrycia, komornik może przeszukać odzież tej 
osoby oraz przedmioty, jakie ma ona przy sobie.  
§ 3. Przeszukanie odzieży na osobie dłużnika oraz przedmiotów, które dłużnik ma przy sobie, poza miejscem z a-
mieszkania, przedsiębiorstwem, zakładem oraz gospodarstwem dłużnika może nastąpić na podstawie pisemnego zezwol e-
nia właściwego prezesa s ądu rejonowego. W  wypadkach niecierpiących zwłoki przeszukanie może być dokonane bez 
zezwolenia, jednakże czynność taka musi być niezwłocznie po dokonaniu przedstawiona do zatwierdzenia prezesowi sądu 
rejonowego.  
§ 4. Przeszukanie odzieży może być dokonane  tylko przez osobę tej samej płci, co dłużnik. Przeszukania  odzieży na 
żołnierzu w czynnej służbie wojskowej, z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie,  albo fun k-
cjonariuszu Policji, Służby Ochrony Państwa , Agencji Bezpieczeństwa W ewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontr -
wywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego , Straży Marszałkowskiej  
lub Straży Granicznej przeprowadza w obecności komornika odpowiednio żołnierz Żandarmerii Wojskowej lub woj sko-
wego  organu porz ądkowego albo osoba wyznaczona przez prze łożonego funkcjonariusza.  
Art. 815. § 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, wszelkich wpłat komornikowi można dokonać gotówką lub polec e-
niem przelewu na rachunek komornika, a  za zgodą komornika ta kże w  inny sposób.  
§ 2. Pokwitowanie komornika ma taki sam skutek jak pokwitowanie wierzyciela sporządzone w  formie dokumentu 
urzędowego.  
Art. 816. § 1. Po ukończeniu postępowania egzekucyjnego należy na tytule wykonawczym zaznaczyć wynik egz e-
kucji i  tytuł zatrzymać w  aktach, a  jeżeli świadczenie objęte tytułem nie zostało zaspokojone całkowicie, tytuł zwrócić 
wierzycielowi.  
§ 2. Jeżeli egzekucja była prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego, o  którym mowa w  art. 783 § 4, wynik 
egzekucji odnotowuje się w  systemie teleinformatycznym.  
§ 3. Ukończenie postępowania egzekucyjnego w  inny sposób niż przez umorzenie komornik stwierdza postanowi e-
niem, rozstrzygając o  kosztach.  
Art. 8161. Dane w  postaci elektronicznej wytworzone w  wyniku czynności komornika wymieni onych w  art. 797 § 4 
i art. 816 § 2 opatrywane są kwalifikowanym podpisem elektronicznym.  
Art. 817. W sprawach o  naruszenie posiadania ukończona egzekucja może być podjęta na nowo na podstawie tego 
samego tytułu wykonawczego, jeżeli dłużnik ponownie dokona ł zmiany sprzecznej z  treścią tego tytułu, a  żądanie w  tym 
przedmiocie zostanie zgłoszone przed upływem sześciu miesięcy od ukończenia egzekucji.  
  
Dziennik  Ustaw  – 179 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ IV  
Zawieszenie i  umorzenie postępowania  
Art. 818. § 1. Organ egzekucyjny zawiesza postępowanie z  urzędu jeżeli się okaże, że wierzyciel lub dłużnik nie ma 
zdolności procesowej ani przedstawiciela ustawowego. Na wniosek wierzyciela, a  w wypadku gdy egzekucja została 
wszczęta z  urzędu bez takiego wniosku, sąd ustanowi dla dłużnika niemającego zdolności proceso wej kuratora na czas do 
ustanowienia przedstawiciela ustawowego.  
§ 2. Przedstawiciel ustawowy wierzyciela lub dłużnika, jako też kurator dłużnika, mogą zaskarżyć postanowienia sądu  
oraz czynności komornika dokonane w  czasie, kiedy strona nie miała należyte j reprezentacji. Termin zaskarżenia bieg nie 
od daty, w  której przedstawiciel ustawowy lub kurator otrzymał zawiadomienie o  toczącym się postępowaniu, a  jeżeli 
wcześniej zgłosił swoje uczestnictwo w  postępowaniu – od daty tego zgłoszenia. Powtórzenia czynn ości już dokonanych 
można żądać tylko wtedy, gdy przy wykonywaniu czynności nastąpiło naruszenie praw strony, która nie posiadając zdol -
ności procesowej nie miała przedstawiciela ustawowego.  
Art. 819. § 1. Organ egzekucyjny zawiesza postępowanie z  urzędu również w  razie śmierci wierzyciela lub dłużnika. 
Postępowanie podejmuje się z  udziałem spadkobierców zmarłego albo – w zakresie w  jakim dotyczy ono praw i obowią z-
ków wynikających z  działalności gospodarczej – zarządcy sukcesyjnego, jeżeli został ustanowio ny zarząd sukcesyjny.  
§ 2. Jeżeli spadkobiercy dłużnika nie objęli spadku albo nie są znani, a  nie ma kuratora spadku, sąd na wniosek wierz y-
ciela ustanowi dla nich kuratora, chyba że egzekucja dotyczy roszczeń wynikających z  działalności gospodarczej, a  został 
ustanowiony zarząd sukcesyjny.  
Art. 8191. § 1. Zbycie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie ma 
wpływu na bieg tego postępowania.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się odpowiednio w  razie przekształcenia organiza cyjnego dłużnika będącego osobą prawną, 
a także spółką handlową niemającą osobowości prawnej, jak również przekształcenia spółki cywilnej w  spółkę handlową.  
Art. 820. Organ egzekucyjny zawiesza postępowanie na wniosek wierzyciela. Na wniosek dłużnika postę powanie 
ulega zawieszeniu, jeżeli sąd zawiesił natychmiastową wykonalność tytułu lub wstrzymał jego wykonanie albo dłużnik 
złożył zabezpieczenie konieczne według orzeczenia sądowego do zwolnienia go od egzekucji.  
Art. 8201. (uchylony)  
Art. 8202. § 1. W przypadku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego w  postaci zaopatrzonego 
w klauzulę wykonalności orzeczenia sądu wydanego w  europejskim postępowaniu w  sprawie drobnych roszczeń, sąd 
może na wniosek dłużnika zawiesić postępowanie egzekucyjne ta kże wówczas, gdy możliwość taka wynika z  przepisów 
rozporządzenia nr  861/2007.  
§ 2. Sąd może również, na wniosek dłużnika, ograniczyć egzekucję do środków zabezpieczających lub uzależnić 
wykonanie tytułu od złożenia przez wierzyciela stosownego zabezpieczenia, jeżeli taką możliwość przewidują przepisy 
rozporządzenia nr  861/2007. Orzekając o  ograniczeniu egzekucji do środków zabezpieczających, sąd określa sposób z a-
bezpieczenia, stosując odpowiednio przepisy o  sposobach zabezpieczenia roszczeń w  postępowaniu zabezpieczającym. 
Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
Art. 8203. § 1. Komornik zawiesza na wniosek dłużnika postępowanie prowadzone na podstawie tytułu wykona w-
czego w  postaci zaopatrzonego w  klauzulę wykonalności wyroku zaocznego, nakaz u zapłaty wydanego w  postępowaniu 
nakazowym, upominawczym albo elektronicznym postępowaniu upominawczym, jeżeli dłużnik przedstawi zaświadczenie 
okreś lone w art. 139 § 5, z którego wynika, że wyrok zaoczny lub nakaz zapłaty został doręczony na inny adres aniżeli 
miejsce zamieszkania dłużnika ustalone w  postępowaniu egzekucyjnym. Dłużnik nie ma obowiązku przedstawienia z a-
świadczenia, określonego w  art. 139 § 5, jeżeli okoliczności, które mają być nim stwierdzone wynikają z  dokumentu, 
o którym mowa w  art. 797 § 3. 
§ 2. Komornik podejmie na wniosek wierzyciela postępowanie zawieszone na podstawie §  1, jeżeli sąd lub refere n-
darz sądowy, przed którym sprawa się toczyła albo się toczy, stwierdzi, że doręczenie wyroku zaocznego lub nakazu z a-
płaty było prawidłowe a lbo – w przypadku ponownego doręczenia – że upłynął termin do wniesienia środka zaskarżenia, 
chyba że zachodzi inna podstawa zawieszenia postępowania albo postępowanie podlega umorzeniu. W  tym celu sąd albo 
referendarz sądowy postanowi wydać na wniosek wie rzyciela odpowiednie zaświadczenie.  
§ 3. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego w  przypadku, o  którym mowa w  § 1, nie wyłącza możliwości pode j-
mowania przez komornika czynności mających na celu wykonanie w  przyszłości tytułu wykonawczego, nie wyłączając 
zajęcia majątku dłużnika.  
Art. 821. § 1. Sąd może na wniosek zawiesić w  całości lub części postępowanie egzekucyjne, jeżeli złożono skargę 
na czynności komornika lub zażalenie na postanowienie sądu. Zawieszenie postępowania sąd może uzależnić od złożenia 
przez dłużnika zabezpieczenia.  
  
Dziennik  Ustaw  – 180 – Poz. 1805  
 
 § 2. Jeżeli dłużnik zabezpieczy spełnienie swego obowiązku, sąd może uchylić dokonane czynności egzekucyjne, 
z wyjątkiem zajęcia.  
§ 3. Sąd może odmówić zawieszenia postępowania albo już zawieszone postępowanie podjąć na nowo, jeż eli wi e-
rzyciel zabezpieczy naprawienie szkody, jaka wskutek dalszego postępowania może wyniknąć dla dłużnika.  
Art. 8211. Jeżeli egzekucja została skierowana do rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę lub innych praw 
majątkowych, z  którymi związane jest prawo dłużnika do świadczeń okresowych, sąd na wniosek dłużnika może określić 
kwotę, jaką dłużnik może pobierać w  okresie zawieszenia postępowania w  celu zaspokajania bieżących potrzeb. Na p o-
stanowienie sądu określające kwotę, którą dłużnik może pobierać w  celu zaspokajania bieżących potrzeb, wierzycielowi 
służy zażalenie.  
Art. 822. Komornik wstrzyma się z  dokonaniem czynności, jeżeli przed jej rozpoczęciem dłużnik złoży niebudzący 
wątpliwości dowód na piśmie, że obowiązku swojego dopełnił albo że wierzycie l udzielił mu zwłoki. Komornik wstrzyma 
się również z  dokonaniem czynności, jeżeli przed jej rozpoczęciem dłużnik albo jego małżonek podniesie zarzut wynik a-
jący z  umowy małżeńskiej przeciwko dokonaniu czynności i  okaże umowę majątkową małżeńską oraz przedł oży nie -
budzący wątpliwości dowód na piśmie, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej oraz jej rodzaj były wierzycielowi 
wiadome. Wstrzymując się z  dokonaniem czynności, komornik stosownie do okoliczności podejmie działania, które 
umożliwiają dokonanie czy nności w  przyszłości. O  wstrzymaniu czynności i  jego przyczynach komornik niezwłocznie 
zawiadomi wierzyciela. Na polecenie wierzyciela komornik niezwłocznie dokona czynności, która uległa wstrzymaniu.  
Art. 823. (uchylony)  
Art. 824. § 1. Postępowanie umarza  się w  całości lub części z  urzędu:  
1) jeżeli okaże się, że egzekucja nie należy do organów sądowych;  
2) jeżeli wierzyciel lub dłużnik nie ma zdolności sądowej albo gdy egzekucja ze względu na jej przedmiot lub na osobę 
dłużnika jest niedopuszczalna;  
3) jeżeli jest oczywiste, że z  egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych;  
4) jeżeli wierzyciel w  ciągu sześciu miesięcy nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania 
lub nie zażądał pod jęcia zawieszonego postępowania ; 
5) jeżeli prawomocnym orzeczeniem tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności albo orzeczenie, na którym 
oparto klauzulę wykonalności, zostało uchylone lub utraciło moc;  
6) jeżeli egzekucję skierowano przeciwko osobie, która według klauzuli wykonalno ści nie jest dłużnikiem, i  która 
sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji, albo jeżeli prowadzenie egzekuc ji pozostaje z  innych powodów w oczywistej 
sprzeczności z  treścią tytułu wykonawczego.  
§ 11. Termin, o  którym mowa w  § 1 pkt  4, biegnie od dnia dokonania  ostatniej czynności egzekucyjnej, a  w razie 
zawieszenia postępowania – od dnia ustania przyczyny zawieszenia.  
§ 2. Umorzenie wskutek braku zdolności sądowej nastąpić może dopiero wówczas, gdy w  terminie wyznaczonym przez 
organ egzekucyjny brak ten nie zos tanie usunięty. W  razie usunięcia braku stosuje s ię odpowiednio przepis art.  818 § 2. 
§ 3. Z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o  zniesieniu separacji nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania 
egzekucyjnego na podstawie tytułu egzekucyjnego wydanego w sprawach, o  których mowa w  art. 5675, oraz rozstrzygaj ą-
cego o  zaspokojeniu potrzeb rodziny, o  świadczeniach alimentacyjnych małżonka pozostającego w  separacji względem 
drugiego małżonka lub względem wspólnego małoletniego dziecka małżonków co do świadcze ń za okres po zniesieniu 
separacji. Wszczęte w  tych sprawach postępowanie egzekucyjne umarza się z  urzędu.  
Art. 825. Organ egzekucyjny umorzy postępowanie w  całości lub części na wniosek:  
1) jeżeli tego zażąda wierzyciel; jednakże w  sprawach, w  których egz ekucję wszczęto z  urzędu lub na żądanie upra w-
nionego organu, wniosek wierzyciela o  umorzenie postępowania wymaga zgody sądu lub uprawnionego organu, który  
zażądał wszczęcia egzekucji;  
11) gdy zażąda tego dłużnik, jeżeli przed dniem złożenia wniosku o  wszcz ęcie egzekucji roszczenie objęte tytułem w y-
konawczym uległo przedawnieniu, a  wierzyciel nie wykaże, że nastąpiło zdarzenie, wskutek którego bieg terminu 
przedawnienia został przerwany;  
2) (uchylony)  
3) (uchylony) 
4) jeżeli wierzyciel jest w  posiadaniu zast awu zabezpieczającego pełne zaspokojenie egzekwowanego roszczenia, 
chyba że egzekucja skierowana jest do przedmiotu zastawu.  
5) (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 181 – Poz. 1805  
 
 Art. 826. Umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, lecz 
nie pozbawia wierzyciela możności wszczęcia ponownej egzekucji, chyba że z  innych przyczyn egzekucja jest niedopus z-
czalna. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może naruszać praw osób trzecich.  
Art. 827. § 1. Przed zawieszeniem albo umorzeniem postępowania  można wysłuchać wierzyciela i  dłużnika.  
§ 2. Na wniosek wierzyciela lub dłużnika organ egzekucyjny wyda zaświadczenie o  umorzeniu postępowania.  
Art. 828. Na postanowienie sądu co do zawieszenia lub umorzenia postępowania przysługuje zażalenie.  
DZIAŁ V  
Ograniczenia egzekucji  
Art. 829. Nie podlegają egzekucji:  
1) przedmioty urządzenia domowego niezbędne dla dłużnika i  jego domowników, w  szczególności lodówka, pralka, 
odkurzacz, piekarnik lub kuchenka mikrofalowa, płyta grzewcza służąca podgrzewaniu i przygotowywaniu 
posiłków, łóżka, stół i  krzesła w  liczbie niezbędnej dla dłużnika i  jego domowników oraz po jednym źródle 
oświetlenia na izbę, chyba że są to przedmioty, których wartość znacznie przekracza przeciętną wartość nowych 
przedmiotów danego rodza ju; 
11) pościel, bielizna i  ubranie codzienne, w  liczbie niezbędnej dla dłużnika i  jego domowników, a  także ubranie ni e-
zbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu;  
2) zapasy żywności i  opału niezbędne dla dłużnika i  będących na jego utrzymaniu członk ów jego rodziny na okres 
jednego miesiąca;  
3) jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce potrzebne do wyżywienia dłużnika i  będących na jego utrzymaniu czło n-
ków jego rodziny wraz z  zapasem paszy i  ściółki do najbliższych zbiorów;  
4) narzędzia i  inne przedmio ty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika oraz surowce niezbędne dla niego do 
produkcji na okres jednego tygodnia, z  wyłączeniem jednak pojazdów mechanicznych;  
5) u dłużnika pobierającego periodyczną stałą płacę – pieniądze w  kwocie, która odpowi ada niepodlegającej egzekucji 
części płacy za czas do najbliższego terminu wypłaty, a  u dłużnika nieotrzymującego stałej płacy lub u  dłużnika, 
będącego osobą fizyczną wykonującą działalność gospodarczą – pieniądze niezbędne dla niego i  jego rodziny na 
utrzymanie przez dwa tygodnie;  
6) przedmioty niezbędne do nauki, papiery osobiste, odznaczenia i  przedmioty służące do wykonywania praktyk religij -
nych oraz przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane tylko znacznie poniżej ich wartości, a  dla 
dłużnika mają znaczną wartość użytkową;  
7) (uchylony)  
8) produkty lecznicze w  rozumieniu przepisów ustawy z  dnia 6  września 2001  r. – Prawo farmaceutyczne (Dz.  U. z 2021 r. 
poz. 974 i 981 ) niezbędne do funkcjonowania podmiotu leczniczego w  rozumieniu przepisów  o działalności 
leczniczej przez okres trzech miesięcy oraz niezbędne do jego funkcjonowania wyroby medyczne w  rozumieniu 
przepisów ustawy z  dnia 20  maja 2010  r. o wyrobach medycznych (Dz.  U. z 2021 r. poz.  1565); 
9) przedmioty niezbędne ze względu na niep ełnosprawność dłużnika lub członków jego rodziny.  
Art. 830. Minister Sprawiedliwości w  porozumieniu z  Ministrem Rolnictwa40) oraz Ministrem Finansów41) określi 
rozporządzeniem, jakie przedmioty należące do rolnika prowadzącego gospodarstwo nie podlegają egzekucji.  
Art. 831. § 1. Nie podlegają egzekucji:  
1) sumy i  świadczenia w  naturze wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w  sprawach służbowych;  
1a) 50% kwot diet przysługujących z  tytułu podróży służbowych – jeżeli egzekucja ma na celu zaspokojenie roszczeń 
z tytułu alimentów, w  tym należności budżetu państwa z  tytułu świadczeń wypłacanych w  przypadku bezskutecz -
ności egzekucji alimentów;  
                                                           
40) Obecnie minister właściwy do spra w rolnictwa, na podstawie art.  4 ust.  1, art.  5 pkt  17 i art. 22 ustawy z  dnia 4  września 1997  r. o dzia-
łach administracji rządowej (Dz.  U. z 2020 r. poz. 1220 i 2327 oraz z 2021 r. poz. 255 i 464 ), która weszła w  życie z  dniem 1  kwiet -
nia 1999  r. 
41) Obecnie minister właściwy do spraw finansów publicznych, na podstawie art.  4 ust.  1, art.  5 pkt  3 i art. 8 ustawy, o  której mowa 
w odnośniku 40. 
  
Dziennik  Ustaw  – 182 – Poz. 1805  
 
 2) sumy przyznane przez Skarb Państwa na specjalne cele (w szczególności stypendia, wsparcia), chyba że wierzyte l-
ność egzekwowana powstała w  związku z  urzeczywistnieniem tych celów albo z  tytułu obowiązku alimentacyjnego;  
2a) środki pochodzące z programów finansow anych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3  ustawy 
z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 305 , 1236 i 1535 ), wypłacone  w formie z a-
liczki, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z real izacją projektu, na który  środki te były prz e-
znaczone;  
3) prawa niezbywalne, chyba że możność ich zbycia wyłączono umową, a  przedmiot świadczenia nadaje się do egzek u-
cji albo wykonanie prawa może być powierzone komu innemu;  
4) (utracił moc)42) 
5) świadczeni a z ubezpieczeń osobowych oraz odszkodowania z  ubezpieczeń majątkowych, w  granicach określonych 
w drodze rozporządzenia przez Ministrów Finansów41) i Sprawiedliwości; nie dotyczy to egzekucji mającej na celu 
zaspokojenie roszczeń z  tytułu alimentów;  
6) świadczenia z  pomocy społecznej w  rozumieniu przepisów ustawy z  dnia 12  marca 2004  r. o pomocy społecznej 
(Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 i 2369 oraz z 2 021 r. poz. 794 i 803 ); 
6a)43) jednorazowa lub okresowa pomoc pieniężna przyznawana przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i  Osób 
Represjonowanych;  
7) wierzytelności przypadające dłużnikowi z  budżetu państwa lub od Narodowego Funduszu Zdrowia z  tytułu udziel a-
nia świadczeń opieki zdrowotnej w  rozumieniu przepisów ustawy z  dnia 27  sierpnia 2004  r. o świadczeniach opieki 
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.  U. z 2021 r. poz. 1285, 1292  i 1559 ) przed ukończeniem 
udzielania tych świadczeń, w  wysokości 75% każdorazowej wypłaty, chyba że chodzi o  wierzytelności pracowników 
dłużnika lub świadczeniodawców, o  których mowa w  art. 5 pkt  41 lit.  a i b ustawy z  dnia 27  sierpnia 2004  r. o świad -
czeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicz nych;  
8) sumy przyznane orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jeżeli egzekwowana wierzytelność prz y-
sługuje Skarbowi Państwa;  
9) świadczenie integracyjne w  rozumieniu ustawy z  dnia 13  czerwca 2003  r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz.  U. z 2020 r. 
poz. 176); 
10) wierzytelności przysługujące spółdzielni mieszkaniowej wobec członków spółdzielni i osób niebędących członkami  
spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu albo własność lokalu, z tytułu opłat,  o których mowa 
w art. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 20 21 r. poz. 1208), jak również 
środki, będące w dyspozycji spółdzielni  w związku z wnoszeniem tych opłat, chyba że wierzytelność egzekwowana 
powstała w związku  z wykonaniem przez wierzyci ela zobowiązań, które miały być zaspokojone z opłat, o których 
mowa w art. 4 tej  ustawy.  
§ 2. W przypadkach, o których mowa w § 1 pkt 1 –2a i 7, nie podlegają egzekucji również sumy i świadczenia  w na-
turze już wypłacone lub wydane, a w przypadku, o którym m owa w § 1 pkt 2a, nie podlegają egzekucji również  środki 
trwałe oraz wartości niematerialne i prawne powstałe w ramach realizacji projektu, na który były przeznaczone  środki 
pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 
27 sierpnia 2009 r.  o finansach publicznych, przez okres jego realizacji wskazany w umowie o dofinansowanie  projektu.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Przepis § 1 pkt 10 stosuje się odpowiednio do wierzytelności przysługujących spółdzielni mieszkaniowej  wobec 
najemców spółdzielczych lokali mieszkalnych, które przed przejęciem przez spółdzielnię mieszkaniową były  mieszkani a-
mi przedsiębiorstwa państwowego, państwowej osob y prawnej, spółki Skarbu Państwa lub innej państwowej  jednostki 
organizacyjnej.  
Art. 832. Należności wypłacone w  związku ze śmiercią tytułem zapomogi lub jednorazowego zaopatrzenia pod jak ą-
kolwiek  nazwą albo z  tytułu ubezpieczenia na pokrycie kosztów pogrz ebu podlegają egzekucji tylko na zaspokojenie tych 
kosztów.  
                                                           
42) Z dniem 17  styczn ia 2007  r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z  dnia 9  stycznia 2007  r. sygn. akt P 5/05  (Dz. U. poz.  58). 
43) Dodany  przez art.  2 ustawy  z dnia 14  sierpnia 2020  r. o zmianie ustawy o  działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach 
represjonowanych z  powodów politycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1578),  która weszła w  życie z  dniem 1 5 paź-
dzier nika 2020  r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 183 – Poz. 1805  
 
 Art. 833. § 1. Wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w  zakresie określonym w  przepisach Kodeksu 
pracy.  
§ 11. Przepisy art.  87 i art. 871 Kodeksu pracy stosuje się odpowiednio do zasiłk ów dla bezrobotnych, dodatków 
aktywizacyjnych, stypendiów oraz dodatków szkoleniowych, wypłacanych na podstawie ustawy z  dnia 20  kwietnia 
2004  r. o promocji zatrudnienia i  instytucjach rynku pracy (Dz.  U. z 2021 r. poz. 1100 , 1162  i 1621 ). 
§ 2. Przepisy ar t. 87 i art. 871 Kodeksu pracy stosuje się odpowiednio do uposażeń posłów i  senatorów, należności 
członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i  ich domowników z  tytułu pracy w  spółdzielni, wynagrodzeń członków 
spółdzielni pracy.  
§ 21. Przepisy art.  87 i art. 871 Kodeksu pracy stosuje się odpowiednio do wszystkich świadczeń powtarzających się, 
których celem jest zapewnienie utrzymania albo stanowiących jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną.  
§ 3. Ograniczeń przewidzianych w  § 2 i 21 nie s tosuje się do wierzytelności członków rolniczych spółdzielni produ k-
cyjnych z  tytułu udziału w  dochodach spółdzielni przypadających im od wniesionych do spółdzielni wkładów.  
§ 4. Świadczenia pieniężne przewidziane w  przepisach o  zaopatrzeniu emerytalnym pod legają egzekucji w  zakresie 
określonym w  tych przepisach.  
§ 5. Do egzekucji z  rent przysługujących z  tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej i  z rent zasądzonych 
przez sąd lub ustalonych umową za utratę zdolności do pracy albo za śmierć żywiciela l ub wypłacanych z  dobrowolnego 
ubezpieczenia rentowego oraz do egzekucji ze świadczeń pieniężnych przysługujących z  ubezpieczenia społecznego 
w razie choroby i  macierzyństwa stosuje się przepisy o  egzekucji ze świadczeń przewi dzianych w  przepisach o zaopatr ze-
niu emerytalnym pracowników i  ich rodzin.  
§ 6. Nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku  bezskutec z-
ności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot  zupełnych, zasi ł-
ki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenia integracyjne, świadczenie wychowawcze  oraz jedno -
razowe świadczenie, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ci ąży i rodzin „Za  ży-
ciem” (Dz. U.  z 2020 r. poz.  1329). 
§ 7. Nie podlegają egzekucji świadczenia, dodatki i  inne kwoty, o  których mowa w  art. 31 ust.  1, art.  80 ust.  1 i 1a, 
art. 81, art.  83 ust.  1 i 4, art.  84 pkt  2 i 3 i art. 140 ust.  1 pkt  1 ustawy z  dnia 9  czerwca 2011  r. o wspi eraniu rodziny 
i systemie pieczy zastępczej, oraz środki finansowe na utrzymanie lokalu mieszkalnego w  budynku wielorodzinnym lub 
domu jednorodzinnego, o  których mowa w  art. 83 ust.  2 i art. 84 pkt  1 ustawy z  dnia 9  czerwca 2011  r. o wspieraniu 
rodziny i  systemie pieczy zastępczej, w  części przysługującej na umieszczone w  rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu 
dziecka dzieci i  osoby, które osiągnęły pełnoletność przebywając w  pieczy zastępczej.  
§ 8.44) Nie podlegają egzekucji dodatki mieszkaniowe wypłacone n a podstawie ustawy z  dnia 21  czerwca 2001  r. 
o dodatkach mieszkaniowych (Dz.  U. z 2019  r. poz. 2133 oraz z  2021  r. poz. 11) oraz dodatki energetyczne wypłacone na 
podstawie ustawy z  dnia 10  kwietnia 1997  r. – Prawo energetyczne.  
§ 9.45) Nie podlegają egzekucji zapomogi udzielone na podstawie ustawy z  dnia 11  sierpnia 2021  r. o kasach 
zapomogowo -pożyczkowych (Dz.  U. poz. 1666).  
Art. 834. Dochody wymienione w  artykule poprzedzającym oblicza się wraz ze wszystkimi dodatkami i  wartością 
świadczeń w  naturz e, lecz po potrąceniu podatków i  opłat należnych z  mocy ustawy.  
Art. 835. Jeżeli dłużnik otrzymuje dochody z  kilku źródeł, podstawę obliczenia stanowi suma wszystkich dochodów.  
Art. 8351. Jeżeli zachodzą uzasadnione wątpliwości, że uzyskane na skutek egzek ucji środki pieniężne pochodzą 
z sum lub ze świadczeń niepodlegających egzekucji, komornik wstrzymuje się z  ich przekazaniem wierzycielowi do czasu 
wyjaśnienia tych wątpliwości.  
Art. 836. Do czasu przyjęcia spadku egzekucja na zaspokojenie długu spadkodawc y dopuszczalna jest tylko ze 
spadku. Przed przyjęciem spadku nie może być z  niego prowadzona egzekucja na zaspokojenie osobistego długu spadk o-
biercy.  
                                                           
44) Dodany przez art.  1 ustawy  z dnia 10  grudnia 2020  r. o zmianie niektórych ustaw wspierających rozwój mieszkal nictwa (Dz. U. 
z 2021  r. poz. 11),  która weszła w  życie z  dniem 1 9 stycznia  2021  r. 
45) Dodany przez art.  54 ustawy z dnia 11  sierpnia 2021  r. o kasach zapomogowo -pożyczkowych (Dz.  U. poz. 1666), która wejdzie w  życie  
z dniem 1 1 października  2021  r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 184 – Poz. 1805  
 
 Art. 837. Dłużnik może powoływać się na ograniczenie odpowiedzialności tylko wówczas, gdy ograniczenie to zo-
stało zastrzeżone w  tytule wykonawczym. Zastrzeżenie nie jest konieczne, jeżeli świadczenie zostało zasądzone od n a-
bywcy majątku, zarządcy ustanowionego przez sąd, kuratora spadku, wykonawcy testamentu lub zarządcy sukcesyjnego 
z powierzonego im majątku,  albo Skarbu Państwa jako spadkobiercy.  
Art. 838. Gdy w  wypadku zbiegu egzekucji sądowej i  egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny sądowy pr o-
wadzi obie egzekucje, przepisy kodeksu w  przedmiocie ograniczenia egzekucji stosuje się również do należności podleg a-
jących egzekucji administracyjnej, chyba że określone w  przepisach ustawy o  egzekucji administracyjnej ograniczenia 
egzekucyjne są mniejsze.  
Art. 839. § 1. Postanowienie sądu w  przedmiocie ograniczenia egzekucji powinno zapaść po wysłuchaniu stron.  
§ 2. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
DZIAŁ VI  
Powództwa przeciwegzekucyjne  
Art. 840. § 1. Dłużnik może w  drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w  całości 
lub części albo ograniczenia, jeżeli:  
1) przeczy zdarzeniom,  na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a  w szczególności gdy kwestionuje istnienie 
obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obo -
wiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzają cego to przejście;  
2) po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być 
egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdarzeniach, które n a-
stąpiły po zamk nięciu rozprawy, na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w  sprawie było 
z mocy ustawy niedopuszczalne, a  także na zarzucie potrącenia;  
3) małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art.  787, wykaże, że egzekwowane 
świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z  własnego 
prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść.  
§ 2. Jeżeli podstawą egzekucji jest tytuł pochodzący o d organu administracyjnego, do stwierdzenia, że zobowiązanie 
wygasło lub nie może być egzekwowane, powołany jest organ, od którego tytuł pochodzi.  
Art. 8401. Jeżeli dłużnik albo jego małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie 
art. 787 lub art.  7871, podnosi wynikający z  umowy majątkowej małżeńskiej zarzut wyłączenia lub ograniczenia jego 
odpowiedzialności całością lub częścią majątku, przepis art.  840 § 1 i § 2 stosuje się odpowiednio.  
Art. 8402. Jeżeli egzekucja prowadzona jest na podstawie tytułu egzekucyjnego lub innego dokumentu, któremu nie 
nadaje się klauzuli wykonalności, do ochrony praw dłużnika stosuje się odpowiednio przepisy art.  840 i  art. 843. 
Art. 8403. (uchylony)  
Art. 841. § 1. Osoba trzecia może w  drodze powód ztwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli 
skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa.  
§ 2. Jeżeli dłużnik zaprzecza prawu powoda, należy oprócz wierzyciela pozwać również dłużnika.  
§ 3. Powództwo można wnieść w  terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o  naruszeniu prawa, chyba że inny te r-
min jest przewidziany w  przepisach odrębnych.  
Art. 842. § 1. Dopuszczalne jest również powództwo o  zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji administracy j-
nej. Do pozwu należy dołączyć postanowi enie administracyjnego organu egzekucyjnego odmawiające żądaniu wyłączenia 
przedmiotu spod egzekucji. Niezależnie od wyniku sprawy sąd nałoży koszty procesu na osobę trzecią, powołującą 
w powództwie o  zwolnienie przedmiotu od egzekucji administracyjnej now e dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, 
których nie przedstawiła w  postępowaniu administracyjnym, mimo że mogła je powołać w  tym postępowaniu.  
§ 2. Powództwo można wnieść w  ciągu dni czternastu od doręczenia postanowienia administracyjnego organu egz e-
kucyjnego, a  jeżeli zainteresowany wniósł zażalenie na to postanowienie – w ciągu dni czternastu od doręczenia postan o-
wienia wydanego na skutek zażalenia.  
  
Dziennik  Ustaw  – 185 – Poz. 1805  
 
 Art. 843. § 1. Powództwa przewidziane w  niniejszym dziale wytacza się przed sąd rzeczowo właściwy, w  którego 
okręgu prowadzi się egzekucję. Miejsce prowadzenia egzekucji określa się na podstawie przepisów niniejszego kodeksu 
regulujących właściwość miejscową organu egzekucyjnego także wtedy, gdy do prowadzenia egzekucji został wybrany 
komornik poza właści wością ogólną.  
§ 2. Jeżeli egzekucji jeszcze nie wszczęto, powództwo o  pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności wytacza się  
według przepisów o  właściwości ogólnej.  
§ 3. W pozwie powód powinien przytoczyć wszystkie zarzuty, jakie w  tym czasie mógł zgłosić, pod rygorem utraty 
prawa korzystania z  nich w  dalszym postępowaniu.  
§ 4. (uchylony)  
TYTUŁ II  
Egzekucja świadczeń pieniężnych  
DZIAŁ I  
Egzekucja z  ruchomości  
Rozdział 1  
Zajęcie  
Art. 844. § 1. Egzekucja z  ruchomości należy do komornika ogólnej właści wości dłużnika. Jeżeli dłużnik nie ma 
miejsca zamieszkania, siedziby lub oddziału na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, do przeprowadzenia egzekucji właś -
ciwy jest komornik tego sądu, w  którego okręgu znajdują się ruchomości.  
§ 2. Komornik, który wszczą ł egzekucję z  niektórych ruchomości dłużnika, jest właściwy do przeprowadzenia egz e-
kucji z  pozostałych ruchomości dłużnika, chociażby znajdowały się w  okręgu innego sądu.  
§ 3. Komornik wybrany przez wierzyciela oraz komornik, o  którym mowa w  § 2, po dokona niu zajęcia ruchomości 
zawiadamia o  zajęciu komornika działającego przy sądzie rejonowym, w  którego okręgu znajdują się ruchomości, 
w chwili zajęcia, przesyłając odpis protokołu zajęcia ruchomości.  
Art. 8441. Przepisy dotyczące egzekucji z  ruchomości stosu je się odpowiednio do egzekucji ze zwierząt, jeżeli nie 
jest to sprzeczne z  przepisami dotyczącymi ochrony zwierząt.  
Art. 845. § 1. Do egzekucji z  ruchomości komornik przystępuje przez ich zajęcie.  
§ 2. Zająć można ruchomości dłużnika będące w  jego władani u albo we władaniu samego wierzyciela, który do nich 
skierował egzekucję. Nie podlegają jednak zajęciu ruchomości, jeżeli z  ujawnionych w  sprawie okoliczności wynika, że 
nie stanowią one własności dłużnika. Ruchomości dłużnika będące we władaniu osoby trze ciej można zająć tylko wó w-
czas, gdy osoba ta zgadza się na ich zajęcie albo przyznaje, że stanowią one włas ność dłużnika, oraz w  przypadkach 
wskazanych w  ustawie. Jednakże w  razie zbiegu egzekucji sądowej i  administracyjnej dopuszczalne jest zajęcie rucho -
mości na zasadach przewidzianych w  przepisach o  egzekucji administracyjnej.  
§ 21. W przypadku egzekucji świadczeń alimentacyjnych komornik może zająć także ruchomości będące we wład a-
niu osoby zamieszkującej wspólnie z  dłużnikiem bez zgody tej osoby, chyba  że przedstawi ona dowód, że ruchomości są 
jej własnością.  
§ 22. Komornik umarza postępowanie w  niezbędnym zakresie, jeżeli przedstawiono niebudzący wątpliwości dowód 
na piśmie, że zajęte ruchomości nie stanowią własności dłużnika. Nie dotyczy to sytuacji,  w której sam dłużnik dokonał 
zbycia ruchomości na rzecz osoby trzeciej.  
§ 23. W przypadku złożenia przez osobę trzecią skargi na zajęcie, miesięczny termin do wniesienia powództwa, 
o którym mowa w  art. 841 § 1, zaczyna biec dla tej osoby od dnia doręczeni a jej postanowienia oddalającego skargę.  
§ 24. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w  związku małżeńskim stanowi podstawę do z a-
jęcia ruchomości wchodzącej w  skład majątku wspólnego. Jeżeli zajęta ruchomość wchodzi w  skład majątku wspól nego, 
dalsze czynności egzekucyjne dopuszczalne są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu ma ł-
żonkom.  
§ 3. Nie należy zajmować więcej ruchomości ponad te, które są potrzebne do zaspokojenia należności i  kosztów 
egzekucyjnych.  
  
Dziennik  Ustaw  – 186 – Poz. 1805  
 
 Art. 846. § 1. Egzekucja z  ułamkowej części rzeczy ruchomej będącej wspólną własnością kilku osób odbywa się 
w sposób przewidziany dla egzekucji z  ruchomości, z  zastrzeżeniem, że sprzedaży podlega tylko udział dłużnika.  
§ 2. Innym współwłaścicielom przysłu guje łącznie prawo żądania, aby cała rzecz została sprzedana.  
Art. 847. § 1. Komornik dokonuje zajęcia przez wpisanie ruchomości do protokołu zajęcia. Odpis protokołu zajęcia 
należy doręczyć dłużnikowi i  współwłaścicielom zajętej ruchomości, którzy nie są dłużnikami, jak również wierzycielowi, 
który nie był obecny przy zajęciu.  
§ 2. Dłużnik, pod rygorem odpowiedzialności za szkodę, przy zajęciu, a  jeżeli jest nieobecny – niezwłocznie po 
otrzymaniu odpisu protokołu zajęcia, wskazuje komornikowi ruchomości znajdujące się w  jego władaniu, do których 
osobom trzecim przysługuje prawo żądania zwolnienia ich od egzekucji, z  podaniem adresów tych osób, oraz powiadamia 
komornika o  wcześniejszych zajęciach tej samej rzeczy dokonanych przez organy egzekucyjne, z  poda niem daty tych 
zajęć i  wysokości należności, na poczet których te zajęcia zostały dokonane. Komornik zawiadamia o  zajęciu ruchomości 
osoby wskazane przez dłużnika.  
Art. 848. Zajęcie ma ten skutek, że rozporządzenie ruchomością dokonane po zajęciu nie ma wp ływu na dalszy bieg 
postępowania, a  postępowanie egzekucyjne z  zajętej ruchomości może być prowadzone również przeciwko nabywcy. 
Przepis ten nie narusza przepisów o  ochronie nabywcy w  dobrej wierze.  
Art. 849. Jeżeli komornik przerywa zajęcie, powinien stos ownie do okoliczności poczynić kroki zapobiegające us u-
nięciu ruchomości jeszcze niezajętych.  
Art. 850. Wierzyciel może żądać, aby zajęcie nastąpiło w  jego obecności. W  tym wypadku komornik zawiadomi go 
o terminie, w  którym zajęcie ma być dokonane. Jeżeli w ierzyciel nie stawi się w  wyznaczonym terminie, komornik dok o-
na zajęcia w  jego nieobecności. Jeżeli komornik bez zawiadomienia wierzyciela dokonał zajęcia w  jego nieobecności, 
wierzyciel może żądać sprawdzenia zajęcia z  jego udziałem.  
Art. 851. Jeżeli zaję te już ruchomości mają być zajęte na zaspokojenie innej jeszcze wierzytelności, komornik dok o-
na nowego zajęcia przez zaznaczenie go w  protokole pierwszego zajęcia. Wierzyciel może żądać, aby komornik sprawdził 
ruchomości, zajęte na podstawie protokołu; spr awdzenie to komornik stwierdzi w  tym protokole.  
Art. 852. § 1. Z zajętych pieniędzy komornik zaspokoi wierzycieli, a  jeżeli nie wystarczają na zaspokojenie wszys t-
kich wierzycieli, złoży je na rachunek depozytowy Ministra Finansów w  celu podziału.  
§ 2. Złożenie na rachunek depozytowy Ministra Finansów nastąpi również wówczas, gdy zgłoszono zarzut, że osobie 
trzeciej przysługuje do zajętych pieniędzy prawo stanowiące przeszkodę do wydania ich wierzycielowi. Sąd postanowi 
wydać pieniądze wierzycielowi, jeżeli w ciągu miesiąca od złożenia ich na rachunek depozytowy Ministra Finansów nie 
będzie złożone orzeczenie właściwego sądu zwalniające od zajęcia lub wstrzymujące wydanie pieniędzy.  
§ 3. Na postanowienie sądu co do wydania pieniędzy przysługuje zażalenie. Pos tanowienie staje się wykonalne 
dopiero z  chwilą uprawomocnienia się.  
Art. 853. § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, komornik, dokonując zajęcia, szacuje wartość zajętych 
ruchomości i  oznacza ją w  protokole zajęcia.  
§ 2. Zastrzeżenia do oszac owania wartości dokonanego przez komornika wnosi się komornikowi do protokołu przy 
zajęciu ruchomości, a  gdyby nie było to możliwe – w terminie trzech dni od dnia doręczenia odpisu protokołu zajęcia. 
W razie wniesienia zastrzeżeń komornik zamieszcza w  protokole zajęcia wzmiankę o  ich treści i  wyznacza biegłego.  
§ 3. O sposobie i  terminie wniesienia zastrzeżeń do oszacowania wartości komornik poucza strony, dokonując zaj ę-
cia, a  jeżeli zajęcia dokonano pod nieobecność strony – przy doręczeniu protokołu zajęci a. 
§ 4. Jeżeli komornik uzna, że w  celu oszacowania wartości należy wezwać biegłego, albo wierzyciel lub dłużnik 
wniósł zastrzeżenia, oszacowania wartości dokonuje komornik na podstawie opinii biegłego przy samym zajęciu, a  gdyby 
to nie było możliwe, w  terminie późniejszym. Jeżeli wartość zajętej ruchomości według oceny komornika przekracza 
dwadzieścia pięć tysięcy złotych, komornik wzywa do oszacowania wartości biegłego.  
§ 5. Jeżeli oszacowanie wartości zajętych ruchomości następuje po sporządzeniu protoko łu zajęcia, komornik dok o-
nuje tego oszacowania w  drodze postanowienia.  
Art. 854. Na każdej zajętej ruchomości komornik umieści znak ujawniający na zewnątrz jej zajęcie, a  jeżeli to nie 
jest możliwe, ujawni je w  inny sposób.  
  
Dziennik  Ustaw  – 187 – Poz. 1805  
 
 Art. 855. § 1. Zajęte ruchomości  komornik pozostawia pod dozorem osoby, u  której je zajął. Jedynie z  ważnych 
przyczyn komornik może, w  każdym stanie postępowania, oddać zajęte ruchomości pod dozór innej osobie, nie wyłącz a-
jąc wierzyciela, choćby to było połączone z  koniecznością ich prze niesienia. Osoba ta pełni obowiązki dozorcy. Komornik 
doręcza jej protokół zajęcia. Dozorcą nie może być komornik ani osoba przez niego zatrudniona, ich małżonkowie, dzieci, 
rodzice ani rodzeństwo. Komornik nie może nawet z  ważnych przyczyn odebrać dozoru,  jeżeli koszty przeniesienia lub 
przechowywania rzeczy byłyby niewspółmiernie wysokie w  stosunku do jej wartości.  
§ 11. Odebranie dozoru następuje w  drodze postanowienia, którego uzasadnienie zawiera w  szczególności wskazanie 
przyczyn odebrania dozoru.  
§ 12. O odebraniu dozoru komornik niezwłocznie zawiadamia sąd właściwy ze względu na siedzibę kancelarii komor -
nika, przesyłając odpis postanowienia, o  którym mowa w  § 11, oraz nośnik zawierający nagranie z  przebiegu czynności.  
§ 13. W razie uchylenia postano wienia, o  którym mowa w  § 11, sąd może obciążyć komornika kosztami związanymi 
z nieuzasadnionym odebraniem dozoru. W  takim przypadku sumę wydatków i  wysokość wynagrodzenia ustala postan o-
wieniem sąd.  
§ 14. W przypadkach uzasadniających odebranie dozoru, kom ornik może przejąć pod osobisty dozór drobne ruch o-
mości należące do dłużnika. W  takim przypadku przepisu art.  858 nie stosuje się. Zajęte przedmioty przechowywane są 
w kancelarii komornika. Na polecenie sądu albo zgodne wezwanie obu stron komornik obowiąza ny jest wydać ruchomości  
uprawnionemu.  
§ 2. Jeżeli właściwości zajętych ruchomości za tym przemawiają, komornik składa je do depozytu sądowego albo 
oddaje na przechowanie właściwej instytucji.  
§ 3. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia,  właściwe instytucje oraz szczegółowy sposób skł a-
dania ruchomości do depozytu sądowego albo oddawania na przechowanie właściwym instytucjom, mając na względzie 
właściwości tych ruchomości, ochronę praw stron, sprawność postępowania i  skuteczność egzekucji.  
Art. 856. § 1. Dozorca lub dłużnik, któremu powierzono dozór, obowiązani są przechowywać oddane im pod dozór 
ruchomości z  taką starannością, aby nie straciły na wartości, i  oddać je na wezwanie komornika lub stosownie do orzecz e-
nia sądu albo na zgodne wez wanie obu stron. Jeżeli dozorca lub dłużnik zobowiązany do wydania ruchomości ich nie 
oddaje, komornik mu je odbiera.  
§ 2. Dozorca obowiązany jest zawiadomić komornika o  zamierzonej zmianie miejsca przechowania ruchomości.  
Art. 857. § 1. Dozorca nie odpowiada za pogorszenie, uszkodzenie, zniszczenie lub zaginięcie zajętych ruchomości, 
jeżeli zachował staranność, do jakiej był obowiązany w  myśl przepisu artykułu poprzedzającego.  
§ 2. Dłużnikowi nie przysługuje roszczenie do wierzyciela z  powodu uszkodz enia lub zaginięcia zajętych ruchomości  
podczas ich przewożenia, przesyłki lub przechowywania u  dozorcy.  
Art. 858. § 1. Dozorca może żądać zwrotu wydatków związanych z  przechowywaniem oraz wynagrodzenia za dozór 
odpowiednio do poniesionych trudów. Nie dotyczy to dłużnika, członków jego rodziny wspólnie z  nim mieszkających 
oraz osoby trzeciej, u  której rzecz zajęto.  
§ 2. Sumę wydatków i  wysokość wynagrodzenia ustala komornik, o  czym zawiadamia strony i  dozorcę.  
Art. 859. Na postanowienie sądu co do zwrot u wydatków i  wynagrodzenia dozorcy przysługuje zażalenie.  
Art. 860. Komornik może z  ważnych przyczyn zwolnić dozorcę i  ustanowić innego. Zmianę dozorcy komornik z a-
rządzi po wysłuchaniu stron, chyba że natychmiastowa zmiana jest konieczna.  
Art. 861. Jeżeli zajęte ruchomości pozostawiono w  pomieszczeniu należącym do dłużnika i  dozór powierzono jemu 
samemu lub członkowi jego rodziny razem z  nim mieszkającemu, mają oni prawo zwykłego używania rzeczy, byleby 
przez to rzecz nie straciła na wartości. Również osoba  trzecia, pod której dozorem komornik pozostawił zajęte u  niej ruch o-
mości dłużnika, może ich używać, jeżeli jest do tego uprawniona.  
Art. 862. § 1. Jeżeli rzecz oddana pod dozór osobie nieuprawnionej do korzystania z  niej przynosi dochód, dozorca 
obowiąza ny jest po ustaniu dozoru złożyć komornikowi rachunek z  dochodów. Czysty dochód po potrąceniu wydatków 
zostanie złożony na rachunek depozytowy Ministra Finansów.  
§ 2. Z uzyskanego w  ten sposób dochodu pokrywa się przede wszystkim wynagrodzenie dozorcy, res ztę zaś dołącza się  
do sumy uzyskanej z  egzekucji, a  w razie umorzenia egzekucji, wypłaca się dłużnikowi.  
  
Dziennik  Ustaw  – 188 – Poz. 1805  
 
 Art. 863. Minister Sprawiedliwości może, w  drodze rozporządzenia, zarządzić utrzymywanie osobnych pomieszczeń 
do przechowywania i  dozorowania zajętych  ruchomości, mając na względzie sprawne prowadzenie egzekucji oraz właś -
ciwe zabezpieczenie zajętych ruchomości.  
Rozdział 2  
Sprzedaż  
Art. 864. § 1. Sprzedaż zajętych ruchomości nie może nastąpić wcześniej niż po upływie dwóch tygodni od dnia 
uprawomocnieni a się zajęcia.  
§ 2. Sprzedaż zajętych ruchomości może nastąpić bezpośrednio po zajęciu, jeżeli:  
1) ruchomości ulegają łatwo zepsuciu albo sprawowanie nad nimi dozoru lub ich przechowywanie powodowałoby 
nadmierne koszty;  
2) zajęto inwentarz żywy, a  dłużnik odmówił zgody na przyjęcie go pod dozór.  
Art. 8641. Komornik może sprzedać ruchomości z  wolnej ręki, jeżeli dłużnik wyraził na to zgodę i  określił minimaln ą 
cenę zbycia. Sprzedaż może nastąpić, jeżeli żaden z  wierzycieli prowadzących egzekucję nie sprzeciw ił się jej w  terminie 
tygodnia, a  w przypadku ruchomości wymienionych w  art. 864 § 2 – w terminie trzech dni, od dnia zawiadomienia go 
przez komornika o  zamiarze jej przeprowadzenia i  minimalnej cenie zbycia określonej przez dłużnika.  
Art. 865. § 1. Zajęte  ruchomości nieużywane, stanowiące przedmiot obrotu handlowego, komornik na wniosek strony 
może sprzedać przedsiębiorcy prowadzącemu obrót takimi ruchomościami po cenach hurtowych, a  gdy takie ceny nie 
zostaną udokumentowane, po cenach o  25% niższych od wa rtości szacunkowej ruchomości.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (uchylony)  
Art. 866. (uchylony)  
Art. 8661. Zajęte ruchomości, których sprzedaż wymaga zezwolenia, komornik sprzeda za pośrednictwem przedsi ę-
biorstwa posiadającego takie zezwolenie albo sprzeda je temu przedsiębiorstwu. Do wyc eny ruchomości przepis art.  865 
stosuje się odpowiednio.  
Art. 8662. § 1. Do oszacowania zajętych przedmiotów o  wartości historycznej lub artystycznej komornik wzywa 
biegłego. Przedmioty te mogą być sprzedane za pośrednictwem przeds iębiorstwa zajmującego się ich obrotem albo pa ń-
stwowemu muzeum, bibliotece, archiwum lub ośrodkowi badań i  dokumentacji. Przepis art.  8641 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Do oszacowania wyrobów ze złota i  platyny komornik powołuje biegłeg o. Wyroby ze złota i  platyny, z wyją t-
kiem przedmiotów użytkowych, oraz przedmioty ze złota lub platyny niezdatne do użytku komornik sprzedaje przedsiębio r-
stwu jubilerskiemu lub innemu zajmującemu się obrotem lub przerobem metali szlachetnych. Przepis art.  865 stosuje się  
odpo wiednio.  
§ 3. Zajęte waluty obce komornik sprzedaje bankowi. Komornik wyznacza dłużnikowi tygodniowy termin do wsk a-
zania banku. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu komornik wzywa wierzyciela do wskazania banku 
w terminie tygodniowym. Jeżeli dłużn ik albo wierzyciel nie wskażą banku, wskazanie banku należy do komornika. Ba n-
kiem wskazanym przez wierzyciela albo komornika nie może być wierzyciel.  
§ 4. Przepisu §  3 nie stosuje się, jeżeli tytuł wykonawczy obejmuje świadczenie pieniężne podlegające speł nieniu 
wyłącznie w  walucie obcej, która została zajęta.  
Art. 867. § 1. Zajęte ruchomości, niesprzedane według przepisów poprzedzających, z  wyłączeniem przypadku, 
o którym mowa w  art. 8661, komornik sprzedaje w  drodze licytacji publicznej.  
§ 11. Obwieszczenie o  licytacji ogłasza się publicznie w  budynku sądu rejonowego właściwego dla miejsca licytacji 
oraz na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej. Jeżeli wartość ruchomości, objętych jednym obwieszczeniem 
o licytacji, została oszacowana na kwotę wyższą niż pięć tysięcy złotych, komornik może zamieścić obwieszczenie 
o licytacji także w  dzienniku poczytnym w  danej miejscowości. Obwieszczenie o  licytacji doręcza się stronom i  dozorcy 
zajętych ruchomości.  
§ 12. W obwieszczeniu o  licytacji kom ornik określa czas, miejsce, przedmiot oraz warunki licytacji, sumę oszacow a-
nia i  cenę wywołania oraz miejsce i  czas, w  których można oglądać ruchomości. Ponadto w  obwieszczeniu o  licytacji 
zamieszcza się wzmiankę, że prawa osób trzecich nie będą przeszkod ą do przeprowadzenia licytacji i  przybicia na rzecz 
nabywcy bez zastrzeżeń, jeżeli osoby te przed rozpoczęciem przetargu nie złożą  dowodu, że wniosły powództwo o zwol-
nienie ruchomości od egzekucji i  uzyskały w  tym zakresie orzeczenie wstrzymujące egzekucję . 
  
Dziennik  Ustaw  – 189 – Poz. 1805  
 
 § 13. Jeżeli na licytację została wystawiona znaczna liczba ruchomości, w  obwieszczeniu o  licytacji wystarczy ogó l-
nie podać ich rodzaj, liczbę i  łączną sumę oszacowania, a  ponadto wskazać rodzaj, sumę oszacowania i  cenę wywołania 
przedmiotów o  większej w artości.  
§ 14. W razie możliwości ogłasza się jedno obwieszczenie o  licytacjach ruchomości, choćby należały one do różnych 
dłużników i  różne były terminy licytacji. Koszty ogłoszenia rozkłada się pomiędzy poszczególne sprawy proporcjonalnie 
do sum oszacowa nia ruchomości.  
§ 2. Cena wywołania w  pierwszym terminie licytacji publicznej wynosi trzy czwarte wartości szacunkowej. Jeżeli  
licytacja w  pierwszym terminie nie dojdzie do skutku, zajęte ruchomości mogą być sprzedane w  drugim terminie licyt a-
cyjnym. Cena wywołania w  drugim terminie licytacyjnym wynosi połowę wartości szacunkowej. Sprzedaż licytacyjna nie 
może nastąpić za cenę niższą od ceny wywołania.  
§ 3. Obwieszczenie o  licytacji komornik doręcza dłużnikowi najpóźniej na tydzień przed rozpoczęciem licyta cji. 
W przypadkach określonych w  art. 864 § 2 obwieszczenie to doręcza się dłużnikowi przed rozpoczęciem licytacji.  
§ 4. (uchylony)  
§ 5. (uchylony) 
Art. 8671. § 1. Przystępujący do przetargu jest obowiązany złożyć rękojmię w  wysokości jednej dziesiątej sum y 
oszacowania, najpóźniej w  dniu poprzedzającym przetarg. Rękojmi nie składa się, jeżeli suma oszacowania jest niższa niż 
pięć tysięcy złotych.  
§ 2. Rękojmię złożoną przez licytanta, któremu udzielono przybicia, zatrzymuje się; pozostałym licytantom rękojm ię 
zwraca się niezwłocznie.  
§ 3. Jeżeli nabywca nie wykonał w  terminie warunków licytacji co do zapłaty ceny, traci rękojmię, a  skutki przybicia 
wygasają. Z  utraconej rękojmi pokrywa się koszty egzekucji związanej ze sprzedażą, a  reszta wchodzi w  skład sum y uzys -
kanej w  egzekucji albo jeżeli egzekucja została umorzona jest przelewana na dochód Skarbu Państwa.  
§ 4. Rękojmi nie składa wierzyciel przystępujący do przetargu, któremu przysługuje wierzytelność o  wartości nie 
niższej od wysokości rękojmi i  jeżeli do tej wysokości jego wierzytelność oraz prawa korzystające z  pierwszeństwa przed 
tą wierzytelnością znajdują pokrycie w  cenie wywołania. Jeżeli wartość wierzytelności jest niższa od wysokości rękojmi 
albo znajduje tylko częściowe pokrycie w  cenie wywołani a, wysokość rękojmi obniża się – w pierwszym przypadku do 
różnicy między pełną rękojmią a  wartością wierzytelności, w  drugim przypadku – do części wartości wierzytelności ni e-
pokrytej w  cenie wywołania.  
Art. 8672. § 1. Licytacja odbywa się publicznie.  
§ 2. W przetargu nie mogą uczestniczyć: dłużnik, komornik, ich małżonkowie, dzieci, rodzice i  rodzeństwo, osoby 
obecne na licytacji w  charakterze urzędowym oraz licytant, który nie wykonał warunków poprzedniej licytacji.  
§ 3. Stawienie się jednego licytanta wys tarcza do odbycia przetargu.  
§ 4. Pełnomocnictwo do udziału w  przetargu powinno być stwierdzone dokumentem z  podpisem urzędowo poświa d-
czonym, chyba że chodzi o  pełnomocnictwo udzielone adwokatowi lub radcy prawnemu.  
Art. 8673. Zaofiarowana cena przestaje w iązać, gdy inny licytant zaofiarował cenę wyższą.  
Art. 868. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, sposób przeprowadzenia licytacji, mając na 
względzie ochronę praw osób uczestniczących w  licytacji, sprawność postępowania oraz skuteczno ść egzekucji.  
Art. 869. § 1. Komornik udzieli przybicia osobie ofiarującej najwyższą cenę, jeżeli po trzykrotnym wezwaniu do 
dalszych postąpień nikt więcej nie zaofiarował.  
§ 2. Z chwilą przybicia dochodzi do skutku sprzedaż ruchomości na rzecz nabywcy. Od  tego czasu należą do niego 
pożytki ruchomości.  
Art. 870. § 1. Wierzyciel lub dłużnik mogą zaskarżyć udzielenie przybicia  w razie naruszenia przepisów o public z-
nym charakterze licytacji, o  najniższej cenie nabycia i  o wyłączeniu od udziału w  przetargu. Ska rga powinna być zgłosz o-
na do protokołu licytacji. Nie ma skargi na udzielenie przybicia ruchomości ulegających szybkiemu zepsuciu.  
§ 2. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
§ 3. Jeżeli w  ciągu dwóch tygodni skarga nie zostanie rozstrzygnięta, nabyw ca może w  ciągu dalszego tygodnia 
zrzec się nabycia ruchomości i  odebrać zapłaconą sumę.  
§ 4. Gdy nabywca skorzysta z  uprawnienia przewidzianego w  paragrafie poprzedzającym albo gdy sąd odmówi 
przybicia, licytacja będzie uznana za niedoszłą do skutku.  
  
Dziennik  Ustaw  – 190 – Poz. 1805  
 
 Art. 871. Nabywca jest obowiązany zapłacić cenę nabycia natychmiast po udzieleniu mu przybicia. Gdy jednak cena 
nabycia przewyższa pięćset złotych, obowiązek nabywcy ogranicza się do złożenia natychmiast jednej piątej ceny, nie 
mniej jednak niż pięćset złotych , przy czym resztę ceny, na którą zalicza się złożoną rękojmię, uiszcza się w  dniu nastę p-
nym w  godzinach urzędowania kancelarii komorniczej lub na rachunek bankowy komornika do godziny osiemnastej dnia 
następnego. Jeżeli ten dzień przypada w  sobotę lub dzi eń ustawowo wolny od pracy, cenę uiszcza się w  następnym dniu 
po dniu albo dniach wolnych od pracy.  
Art. 872. § 1. Nabywca, który w  przepisanym terminie nie uiści ceny w  całości lub części, traci prawa wynikające 
z przybicia.  
§ 2. Jeżeli nabywca nie uiści w terminie sumy przypadającej do zapłaty natychmiast przy udzieleniu przybicia, 
komornik wznowi niezwłocznie przetarg tych samych ruchomości, rozpoczynając od ceny wywołania, przy czym 
opieszały nabywca nie może nadal uczestniczyć w  licytacji. W  razie niez apłacenia w  terminie reszty ceny płatnej dnia 
następnego po licytacji, będzie wyznaczona ponowna licytacja na warunkach pierwszej.  
§ 3. Od nabywcy zwolnionego z  obowiązku wpłacenia rękojmi, który nie dopełnił obowiązku zapłaty ceny lub jej 
części w  przepis anym terminie, komornik ściąga sumę odpowiadającą jednej dziesiątej sumy oszacowania. Na sumę ści ą-
ganą przez komornika zalicza się kwoty wpłacone przez nabywcę.  
§ 4. Z sumy ściągniętej od nabywcy pokrywa się koszty związane z  licytacją. Nadwyżkę należy wpł acić do kasy 
sądowej na rzecz Skarbu Państwa.  
Art. 873. O ściągnięciu od nabywcy należności według artykułu poprzedzającego orzeka sąd. Na postanowienie 
sądu przysługuje zażalenie.  
Art. 874. Nabywca po uprawomocnieniu się przybicia i  zapłaceniu całej ceny staje się właścicielem nabytych 
ruchomości. Gdy sąd odmówi przybicia, wypłacona cena nabycia ulega zwrotowi.  
Art. 875. § 1. Jeżeli licytacja nie doszła do skutku, wierzyciel może w  ciągu dwóch tygodni od otrzymania zawi a-
domienia komornika żądać wyznaczenia  drugiej licytacji lub przejąć na własność ruchomości wystawione na sprzedaż 
albo niektóre z  nich w  cenie nie niższej od ceny wywołania.  
§ 2. Jeżeli egzekucję prowadzi kilku wierzycieli, pierwszeństwo przejęcia ruchomości na własność przysługuje temu 
z nich, który ofiarował najwyższą cenę, przy równej zaś cenie – temu, na którego żądanie wcześniej dokonano zajęcia.  
§ 3. Oświadczenie o  przejęciu będzie uwzględnione tylko wtedy, gdy wierzyciel jednocześnie z  wnioskiem złoży 
całą cenę. Własność ruchomości prze chodzi na wierzyciela z  chwilą zawiadomienia go o  przyznaniu mu przejętej rzeczy.  
§ 4. W razie niezgłoszenia w  przepisanym terminie wniosku o  wyznaczenie drugiej licytacji lub oświadczenia 
o przejęciu ruchomości na własność, komornik umorzy postępowanie co  do niesprzedanych ruchomości. Jeżeli spomiędzy 
kilku wierzycieli jedni żądają licytacji, a  inni przejęcia ruchomości na własność, wyznaczona będzie druga licytacja.  
Art. 876. Jeżeli nabywca jest jedynym wierzycielem egzekwującym albo jeżeli cena nabycia w ystarcza na zaspok o-
jenie wszystkich wierzycieli egzekwujących i  kosztów egzekucji, nabywca może zaliczyć swoją egzekwowaną wierzyte l-
ność na cenę nabycia.  
Art. 877. Jeżeli druga licytacja nie doszła do skutku, wierzycielowi w  ciągu dwóch tygodni od otrzyman ia zawiad o-
mienia komornika przysługuje prawo przejęcia ruchomości na własność za cenę nie niższą od ceny wywołania. W  tym 
wypadku stosuje się odpowiednio przepis art.  875 § 2. Jeżeli wierzyciel nie skorzystał z  prawa przejęcia ruchomości na 
własność, komor nik umorzy postępowanie co do rzeczy niesprzedanej lub nieprzejętej na własność.  
Art. 878. Jeżeli dłużnik lub dozorca odmawia wydania rzeczy nabywcy, komornik na wniosek nabywcy postąpi jak 
przy egzekucji roszczeń niepieniężnych.  
Art. 879. Kto nabywa rzecz  na podstawie przepisów niniejszego rozdziału, staje się jej właścicielem bez żadnych  
obciążeń i  powinien ją natychmiast odebrać. Nabywcy nie przysługują roszczenia z  tytułu rękojmi za wady rzeczy; przeciwko  
nabywcy nie można podnosić zarzutów co do ważno ści nabycia.  
Rozdział 3  
Sprzedaż w  drodze licytacji elektronicznej  
Art. 8791. Do sprzedaży w  drodze licytacji elektronicznej stosuje się przepisy rozdziału 2 z  odrębnościami wynikaj ą-
cymi z  niniejszego rozdziału.  
  
Dziennik  Ustaw  – 191 – Poz. 1805  
 
 Art. 8792. § 1. Komornik dokonuje sprzedaży w drodze licytacji elektronicznej na wniosek wierzyciela złożony po 
dokonaniu zajęcia. Jeżeli ruchomość została zajęta na zaspokojenie kilku wierzytelności dochodzonych w  różnych post ę-
powaniach, o  trybie sprzedaży ruchomości decyduje wierzyciel, na którego  wniosek nastąpiło pierwsze zajęcie.  
§ 2. W razie złożenia wniosku komornik oddaje zajęte ruchomości, co do których zajęcie uprawomocniło się, pod 
dozór innej osobie niż dłużnik, chyba że dłużnik daje rękojmię należytego sprawowania dozoru albo dozór taki został już 
ustanowiony, albo ruchomość została złożona do depozytu sądowego lub oddana na przechowanie właś ciwej instytucji. 
Przepisu art.  855 § 12 nie stosuje się. W  przypadku odebrania dozoru, początek licytacji nie może przypadać wcześniej niż 
po upływ ie dwóch tygodni od dnia odebrania dozoru.  
Art. 8793. Wniosek o  dokonanie sprzedaży w  drodze licytacji elektronicznej składa się przed wyznaczeniem terminu 
licytacji lub wraz z  wnioskiem o  wyznaczenie drugiej licytacji.  
Art. 8794. § 1. Sprzedaż w  drodze li cytacji elektronicznej jest dokonywana za pośrednictwem systemu teleinform a-
tycznego.  
§ 2. Komornik zamieszcza obwieszczenie o  licytacji elektronicznej także w  systemie teleinformatycznym.  
§ 3. W obwieszczeniu o  licytacji elektronicznej wskazuje się przedmi ot oraz warunki licytacji, sumę oszacowania 
i cenę wywołania oraz miejsce i  czas, w  których można oglądać ruchomość, a  ponadto zdjęcie lub zdjęcia ruchomości 
podlegającej sprzedaży, informację o  chwili rozpoczęcia i  o chwili zakończenia licytacji oraz info rmację o  tym, że waru n-
kiem udziału w  licytacji jest złożenie rękojmi. W  obwieszczeniu o  licytacji elektronicznej zamieszcza się wzmiankę, że 
prawa osób trzecich nie będą przeszkodą do przeprowadzenia licytacji i  przybicia na rzecz nabywcy bez zastrzeżeń, j eżeli 
osoby te przed rozpoczęciem przetargu nie złożą dowodu, że wniosły powództwo o  zwolnienie ruchomości od egzekucji 
i uzyskały w  tym zakresie orzeczenie wstrzymujące egzekucję. W  obwieszczeniu o  licytacji elektronicznej komornik po -
ucza o  treści §  4 oraz art.  8795, art. 8796 § 1 i art. 8799. 
§ 4. W sądach rejonowych zapewnia się dostęp do systemu teleinformatycznego obsługującego licytację elektroniczną.  
Art. 8795. § 1. Przystępujący do przetargu składa rękojmię za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.  
§ 2. Rękojmia może być także złożona komornikowi, który potwierdza ten fakt w  systemie teleinformatycznym.  
Art. 8796. § 1.46) Przetarg w  drodze elektronicznej rozpoczyna się z  chwilą określoną w  obwieszczeniu o  licytacji 
elektronicznej i kończy się w  chwili wyznaczonej przez komornika.  
§ 2.46) Komornik wyznacza licytację elektroniczną w  taki sposób, aby zarówno termin rozpoczęcia, jak i zakończe nia 
przetargu przypadał pomiędzy godziną 9.00 a  14.00 w  dni robocze. Czas trwania przetargu wynosi 7  dni. W  przypadku 
ruchomości wymienionych w  art. 864 § 2 czas trwania przetargu można skrócić do co najmniej dwóch dni, z  zachowa -
niem warunków, o  których m owa w  zdaniu pierwszym.  
§ 3. Natychmiast po zakończeniu licytacji elektronicznej komornik udziela przybicia osobie ofiarującej najwyższą 
cenę w  chwili zakończenia licytacji elektronicznej. Przybicie jest udzielane w  systemie teleinformatycznym.  
Art. 8797. O przybiciu komornik zawiadamia wierzyciela i  dłużnika. Zawiadomienie o  przybiciu doręcza się licyta n-
tom za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.  
Art. 8798. W przypadku, o  którym mowa w  art. 870 § 3, zrzeczenie jest dokonywane wyłącznie za pośrednictw em 
systemu teleinformatycznego.  
Art. 8799. Nabywca jest obowiązany zapłacić cenę nabycia w  dniu następnym po doręczeniu zawiadomienia 
o przybiciu w  godzinach urzędowania kancelarii komorniczej lub na rachunek bankowy komornika do godziny osiem -
nastej dnia następnego. Jeżeli ten dzień przypada w  sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, cenę uiszcza się 
w następnym dniu po dniu albo dniach wolnych od pracy. Cena nabycia może być uiszczona za pośrednictwem systemu 
teleinformatycznego.  
Art. 87910. § 1. W  przyp adkach, o  których mowa w  art. 865 § 1, art.  8661 oraz art.  8662 § 1 i 2, wybór przedsiębiorcy 
lub przedsiębiorstwa może być dokonany na wniosek wierzyciela złożony za pośrednictwem systemu teleinformatycznego . 
§ 2. Komornik może sprzedać ruchomości, o  których mowa w  art. 864 § 2, oraz dokonać wyboru osoby, której 
sprzeda ruchomość, w  trybie określonym w  art. 8641, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.  
                                                           
46) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt 1 ustawy  z dnia 28  maja 2021  r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz 
niektórych innych  ustaw (Dz. U. poz. 1090) , która weszła w  życie z  dniem 3 lipca  2021  r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 192 – Poz. 1805  
 
 Art. 87911. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, sposób przeprowadzenia licytacji elektr o-
nicznej oraz sposób wykorzystania systemu teleinformatycznego obsługującego licytację elektroniczną do czynności, 
o których mowa w  art. 87910, mając na względzie zapewnienie ochrony praw osób uczestniczących w  licytacji, sprawność 
postępow ania, skuteczność egzekucji, zapewnienie bezpieczeństwa posługiwania się dokumentami w  postaci elektronic z-
nej oraz dostępność systemu teleinformatycznego.  
DZIAŁ II  
Egzekucja z  wynagrodzenia za pracę  
Art. 880. Egzekucja z  wynagrodzenia za pracę należy do ko mornika przy sądzie rejonowym ogólnej właściwości 
dłużnika.  
Art. 881. § 1. Do egzekucji z  wynagrodzenia za pracę komornik przystępuje przez jego zajęcie.  
§ 2. Komornik zawiadamia dłużnika, że do wysokości egzekwowanego świadczenia i  aż do pełnego pokrycia długu 
nie wolno mu odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w  żaden inny sposób. Dotyczy 
to w szczególności periodycznego wynagrodzenia za pracę i  wynagrodzenia za prace zlecone oraz nagród i  premii prz y-
sługujących dłużniko wi za okres jego zatrudnienia, jak również związanego ze stosu nkiem pracy zysku lub udziału 
w funduszu zakładowym oraz wszelkich innych funduszach, pozostających w  związku ze stosunkiem pracy.  
§ 21. Jeżeli egzekucja dotyczy świadczeń, o  których mowa w  art. 773 § 21, komornik zawiadamia pracodawcę 
o charakterze egzekwowanych świadczeń.  
§ 3. Komornik wzywa pracodawcę, aby w  granicach określonych w  paragrafie drugim nie wypłacał dłużnikowi poza 
częścią wolną od zajęcia żadnego wynagrodzenia, lecz:  
1) przekazywał zajęte wynagrodzenie bezpośrednio wierzycielowi egzekwują cemu, zawiadamiając komornika o pierw-
szej wypłacie, albo  
2) przekazywał zajęte wynagrodzenie komornikowi w  wypadku, gdy do wynagrodzenia jest lub zostanie w  dalszym 
toku postępowania egze kucyjnego skierowana jeszcze inna egzekucja, a  wynagrodzenie w  części wymagalnej nie 
wystarcza na pokrycie wszystkich egzekwowanych świadczeń wymagalnych.  
Komornik poucza zarazem pracodawcę o  skutkach niezastosowania się do wezwania.  
§ 4. Stosownie do okol iczności komornik może wezwać pracodawcę do przekazywania mu zajętego wynagrodzenia 
bezpośrednio.  
Art. 882. § 1. Dokonując zajęcia wynagrodzenia za pracę, komornik wzywa ponadto pracodawcę, aby w  ciągu tygodnia:  
1) przedstawił za okres trzech miesięcy popr zedzających zajęcie, za każdy miesiąc oddzielnie, zestawienie periodyc z-
nego wynagrodzenia dłużnika za pracę oraz oddzielnie jego dochodu z  wszelkich innych tytułów;  
2) podał, w  jakiej kwocie i  w jakich terminach zajęte wynagrodzenie będzie przekazywane wie rzycielowi;  
3) w razie istnienia przeszkód do wypłacenia wynagrodzenia za pracę złożył oświadczenie o  rodzaju tych przeszkód, 
a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa, czy i  w jakim sądzie toczy się sprawa o  zajęte wyn a-
grodzenie i  czy or az o jakie roszczenia została skierowana do zajętego wynagrodzenia egzekucja przez innych wierzy -
cieli.  
§ 2. Pracodawca obowiązany jest do niezwłocznego zawiadomienia komornika oraz wierzyciela o  każdej zmianie 
okoliczności wymienionych w  § 1. 
Art. 8821. § 1. W razie zbiegu egzekucji sądowej i  administracyjnej, w  przypadku gdy wynagrodzenie nie wystarcza 
na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, pracodawca dokonuje wypłat na rzecz sądowego albo admini stra-
cyjnego organu egzekucyjnego, który pierwszy  dokonał zajęcia, a  w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa – na 
rzecz organu, który dokonał zajęcia na poczet należności w  wyższej kwocie, oraz niezwłocznie zawiadamia o  zbiegu 
egzekucji właściwe organy egzekucyjne, wskazując datę doręczenia zawi adomień o  zajęciach dokonanych przez te organy 
i wysokość należności, na poczet których zostały dokonane zajęcia, o  czym komornik poucza pracodawcę, dokonując 
zajęcia.  
§ 2. W razie zbiegu egzekucji administracyjnej i  sądowej świadczeń, o  których mowa w  art. 773 § 21, w przypadku 
gdy wynagrodzenie nie wystarcza na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, pracodawca dokonuje wypłat na 
rzecz sądowego organu egzekucyjnego, a  zawiadamiając o  zbiegu egzekucji właściwe organy egzekucyjne, wskazuje na 
charakte r egzekwowanych świadczeń.  
  
Dziennik  Ustaw  – 193 – Poz. 1805  
 
 Art. 883. § 1. Zajęcie jest dokonane z  chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi zajętej wierzytelności.  
§ 2. Jednakże dłużnik może żądać umorzenia egzekucji co do świadczeń wymagalnych w  przyszłości, jeżeli uiści 
wszystkie świadczen ia wymagalne i  złoży na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumę równającą się sumie świa d-
czeń periodycznych za sześć miesięcy, z  równoczesnym umocowaniem komornika do podejmowania tej sumy. Komornik 
skorzysta z  tego umocowania, gdy stwierdzi, że dłużnik  popadł w  zwłokę z  uiszczeniem świadczeń wymagalnych; równ o-
cześnie wszczyna z  urzędu egzekucję.  
Art. 884. § 1. Zajęcie obowiązuje nadal, choćby po zajęciu nawiązano z  dłużnikiem nowy stosunek pracy lub zlec e-
nia albo choćby zakład pracy przeszedł na inną os obę, jeżeli osoba ta o  zajęciu wiedziała.  
§ 2. W razie rozwiązania stosunku pracy z  dłużnikiem dotychczasowy pracodawca czyni wzmiankę o  zajęciu należ -
ności w  wydanym dłużnikowi świadectwie pracy, a  jeżeli nowy pracodawca dłużnika jest mu znany, przesyła t emu prac o-
dawcy zawiadomienie komornika i  dokumenty dotyczące zajęcia wynagrodzenia oraz powiadamia o  tym komornika 
i dłużnika, przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne. Wzmianka w  świadectwie pracy powinna zawierać 
oznaczenie komornika, który z ajął należność, oraz numer sprawy egzekucyjnej, jak również wskazać wysokość potrąc o-
nych już kwot. Przesłanie zawiadomienia komornika ma skutki zajęcia należności dłużnika u  nowego pracodawcy od chwili  
dojścia zawiadomienia do tego pracodawcy.  
§ 3. Nowy pr acodawca, któremu pracownik przedstawi świadectwo pracy ze wzmianką o  zajęciu należności, zawi a-
damia o  zatrudnieniu pracownika pracodawcę, który wydał świadectwo, oraz wskazanego we wzmiance komornika. Jeżeli 
nowy pracodawca, któremu pracownik nie okazał ś wiadectwa pracy, dowie się, gdzie pracownik był przedtem zatrud -
niony, obowiązany jest zawiadomić poprzedniego pracodawcę o  jego zatrudnieniu, chyba że pracownik przedstawi z a-
świadczenie tego pracodawcy stwierdzające, że jego należności nie były zajęte.  
§ 4. Obowiązek powiadomienia komornika o  zmianie pracodawcy obciąża również dłużnika. O  obowiązku tym oraz 
o skutkach jego zaniedbania dłużnik powinien być pouczony przy zawiadomieniu go o  zajęciu wynagrodzenia za pracę.  
Art. 885. Zajęcie ma ten skutek, że w  stosunku do wierzyciela egzekwującego nieważne są rozporządzenia wyn a-
grodzeniem przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po jego zajęciu, a  także przed zajęciem, jeżeli wymagalność 
wynagrodzenia następuje po zajęciu.  
Art. 886. § 1. Pracodawcy, któr y nie wykonał obowiązków określonych w  art. 881 § 3 i 4, nie złożył w  przepisanym 
terminie oświadczenia przewidzianego w  art. 882 albo zaniedbał przesłania dokumentów zajęcia wynagrodzenia nowemu 
pracodawcy dłużnika, stosownie do art.  884 § 2 i 3, komornik  wymierza grzywnę w  wysokości do pięciu tysięcy złotych. 
Grzywna jest powtarzana, jeżeli pracodawca nadal uchyla się od wykonania tych czynności w  dodatkowo wyznaczonym 
terminie.  
§ 2. Jeżeli pracodawcą nie jest osoba fizyczna, grzywnie podlega pracownik l ub wspólnik odpowiedzialny za wyk o-
nanie takiej czynności, a  w razie niewyznaczenia takiego pracownika lub niemożności jego ustalenia – osoby uprawnione 
do reprezentowania pracodawcy. Jeżeli pracodawcą jest spółka cywilna, grzywnie podlega którykolwiek ze w spólników.  
§ 3. Pracodawca, który nie zastosował się do wezwania z  art. 881 i  882 lub w  inny sposób naruszył obowiązki wyn i-
kające z  zajęcia bądź złożył oświadczenie przewidziane w  art. 882 niezgodne z  prawdą albo dokonał wypłaty zajętej części  
wynagrodzenia dłużnikowi, odpowiada za wyrządzoną przez to wierzycielowi szkodę.  
§ 4. Grzywnę określoną w  § 1 komornik wymierzy również dłużnikowi, który nie powiadomił go o  zmianie prac o-
dawcy.  
Art. 887. § 1. Z mocy samego zajęcia wierzyciel może wykonywa ć wszelkie prawa i  roszczenia dłużnika. Na żąd a-
nie wierzyciela komornik wydaje mu odpowiednie zaświadczenie.  
§ 2. Wierzyciel wnoszący powództwo przeciwko pracodawcy powinien przypozwać dłużnika, przeciwko któremu 
toczy się postępowanie egzekucyjne. Pozwany  pracodawca obowiązany jest podać sądowi wszystkich innych wierzycieli, 
na rzecz których dochodzona wierzytelność również została zajęta. Sąd zawiadomi tych wierzycieli stosownie do art.  195. 
Wyrok wydany w  sprawie jest skuteczny w  stosunku do innych wierz ycieli. Jednakże w  stosunku do wierzyciela, 
o którym sąd nie został powiadomiony, pracodawca nie może powoływać się na wyrok, który zapadł na jego korzyść.  
Art. 888. § 1. Na wniosek wierzyciela komornik odbierze dłużnikowi dokumenty stanowiące dowód wierzy telności 
i złoży je do depozytu sądowego.  
§ 2. Jeżeli wierzyciel zgłasza wniosek, aby odebranie odbyło się w  jego obecności, komornik zawiadamia go o  ter-
minie czynności. W  razie niestawienia się wierzyciela czynności nie dokonuje się.  
§ 3. Dłużnik obowiąz any jest pod rygorem odpowiedzialności za szkodę udzielić wierzycielowi wszystkich wyjaś -
nień potrzebnych do dochodzenia praw przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności.  
  
Dziennik  Ustaw  – 194 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ III  
Egzekucja z  rachunków bankowych  
Art. 889. § 1. W  celu dokonania egzekucji z  wierzytelności z  rachunku bankowego komornik ogólnej właściwości 
dłużnika:  
1) przesyła do banku, w  którym dłużnik posiada rachunek, zawiadomienie o  zajęciu wierzytelności pieniężnej dłużnika 
pochodzącej z  rachunku bankowego do wysokości należności będącej  przedmiotem egzekucji wraz z  kosztami egz e-
kucyjnymi i  wzywa bank, aby nie dokonywał wypłat z  rachunku bez zgody komornika do wysokości zajętej wierz y-
telności albo zawiadomił komornika w  terminie siedmiu dni o  przeszkodzie do przekazania zajętej kwoty; zaw iado-
mienie jest skuteczne także w  przypadku niewskazania rachunku bankowego;  
2) zawiadamia dłużnika o  zajęciu jego wierzytelności z  rachunku bankowego, doręczając mu odpis zawiadomienia 
skierowanego do banku, o  zakazie wypłat z  rachunku bankowego.  
§ 11. Jeżeli egzekucja dotyczy świadczeń, o  których mowa w  art. 773 § 21, komornik zawiadamia bank o charakterze 
egzekwowanych świadczeń.  
§ 2. Równocześnie komornik przesyła wierzycielowi odpis zawiadomienia przesłanego do banku.  
§ 3. Jeżeli wierzytelność z rachunku bankowego zajęta została w  dwu lub więcej postępowaniach egzekucyjnych, 
a znajdująca się na rachunku kwota nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, bank wstrzymuje się z  wypłatą 
zajętych kwot, powiadamiając o  tym komorników prowadzą cych egzekucję. Zajęte wierzytelności bank wypłaca, po prz e-
kazaniu wszystkich spraw w  trybie art.  7731, komornikowi, który prowadzi dalszą egzekucję.  
Art. 8891. § 1. Jeżeli zajęto rachunek bankowy prowadzony w  walucie obcej, bank przekazuje komornikowi nal eż-
ność w  walucie polskiej przeliczonej według kursu kupna waluty obcej, w  której prowadzony jest rachunek, ogłoszonego 
przez Narodowy Bank Polski w  dniu przekazania należności komornikowi.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się, jeżeli tytuł wykonawczy obejmuje  świadczenie pieniężne podlegające spełnieniu 
wyłącznie w  walucie obcej, w  której jest prowadzony rachunek bankowy.  
Art. 8892. Bank przekazuje środki pieniężne z  zajętego rachunku na rachunek bankowy komornika niezwłocznie po 
upływie siedmiu dni od dnia do ręczenia zawiadomienia o  zajęciu. Jednakże w  razie egzekucji bieżących alimentów lub 
rent bank niezwłocznie przekazuje środki pieniężne z  zajętego rachunku na rachunek bankowy komornika.  
Art. 890. § 1. Zajęcie wierzytelności z  rachunku bankowego dłużnika j est dokonane z  chwilą doręczenia bankowi 
zawiadomienia o  zakazie wypłat z  tego rachunku i  obejmuje również kwoty:  
1) których nie było na rachunku bankowym w  chwili jego zajęcia, a  zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu 
zajęcia;  
2) które zostały wpła cone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.  
§ 11. Zajęcie wierzytelności z  rachunku bankowego nie obejmuje kwot pochodzących ze świadczeń, dodatków 
i zasiłków, o  których mowa w  art. 833 § 6, oraz świadczeń, dodatków i  innych kwot, o  których mowa w  art. 31 ust.  1, 
art. 80 ust.  1 i 1a, art.  81, art.  83 ust.  1 i 4, art.  84 pkt  2 i 3 i art. 140 ust.  1 pkt  1 ustawy z  dnia 9  czerwca 2011  r. o wspi e-
raniu rodziny i  systemie pieczy zastępczej, a także świadczenia dobry start oraz środków finansowych na utrz ymanie lok a-
lu mieszkalnego w  budynku wielo rodzinnym lub domu jednorodzinnego, o  których mowa w  art. 83 ust.  2 i art. 84 pkt  1 
ustawy z  dnia 9  czerwca 2011  r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a  także świadczenia dobry start 
w części przys ługującej na umieszczone w  rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i  osoby, które osiągn ę-
ły pełnoletność, przebywając w  pieczy zastępczej.  
§ 12. (uchylony)  
§ 13. (uchylony) 
§ 2. Wynikający z  zajęcia wierzytelności z  rachunku bankowego zakaz w ypłat z  tego rachunku nie dotyczy bież ą-
cych wypłat na wynagrodzenie za pracę wraz z  podatkami i  innymi ciężarami ustawowymi oraz na zasądzone alimenty 
i renty o  charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania – do wysokoś ci przeciętnego wynagrod zenia 
z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w  Dzienniku Urzędowym Rzecz y-
pospolitej Polskiej „Monitor Polski” na podstawie art.  20 pkt  2 ustawy z  dnia 17  grudnia 1998  r. o emeryturach i  rentach 
z Funduszu Ubezpiecz eń Społecznych (Dz.  U. z 2021 r. poz. 291 , 353, 794 i 1621 ). Wypłata na wynagrodzenie za pracę 
następuje po złożeniu komornikowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a  wypłata na alimenty i  renty 
alimentacyjne – tytułu wykonawczego stwierdzającego obowiązek dłużnika do płacenia alimentów lub renty.  
§ 21. Bank dokonuje wypłat, o  których mowa w  § 2, na podstawie zezwolenia komornika. Wypłaty na alimenty 
i renty alimentacyjne następują do rąk uprawnionego do tych świadczeń.  
  
Dziennik  Ustaw  – 195 – Poz. 1805  
 
 § 22. (uchylony)  
§ 3. (uchylony)  
Art. 8901. Jeżeli zajęcie obejmuje wierzytelność wynikającą z  rachunku bankowego zajętego uprzednio na podst a-
wie postanowienia o  zabezpieczeniu ustanowionym w  postępowaniu zabezpieczającym, uprawnienia obowiązanego do 
dokonania w ypłat z  rachunku bankowego ustają z  dniem dokonania zajęcia w  postępowaniu egzekucyjnym.  
Art. 8902. § 1. Wykonanie zajęcia wierzytelności z  rachunku bankowego podlega wstrzymaniu w  okresie blokady 
rachunku podmiotu kwalifikowanego w  rozumieniu art.  119zg p kt 2 ustawy z  dnia 29  sierpnia 1997  r. – Ordynacja poda t-
kowa  (Dz. U. z 2021 r. poz. 15 40 i 1598 ). 
§ 2. Wstrzymanie wykonania zajęcia, o  którym mowa w  § 1, nie dotyczy zajęcia na poczet zasądzonych alimentów, 
renty o  charakterze alimentacyjnym tytułem odszk odowania oraz wynagrodzenia ze stosunku pracy wraz z  zaliczką na 
podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkami na ubezpieczenie społeczne należnymi od dokonywanych wypłat 
na bieżące wynagrodzenia. Bank wykonuje to zajęcie do wysokości nieprzekraczają cej kwoty minimalnego wynagrodz e-
nia za pracę, o  którym mowa w  przepisach ustawy z  dnia 10  października 2002  r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę 
(Dz. U. z 2020 r. poz. 2207 ). 
§ 3. W przypadku, o  którym mowa w  § 1, bank informuje komornika o  przyczynie ws trzymania wykonania zajęcia 
wierzytelności z  rachunku bankowego w  przypadku blokady rachunku, o  której mowa w  art. 119zw §  1 ustawy z  dnia 
29 sierp nia 1997  r. – Ordynacja podatkowa.  
Art. 891. § 1. W razie zbiegu egzekucji sądowej i  administracyjnej, w przypadku gdy kwoty znajdujące się na 
rachunku bankowym nie wystarczają na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, bank dokonuje wypłat z  tego 
rachunku na rzecz sądowego albo administracyjnego organu egzekucyjnego, który pierwszy dokonał zajęcia, a  w razie 
niemożności ustalenia tego pierwszeństwa – na rzecz organu, który dokonał zajęcia na poczet należności w  wyższej 
kwocie, oraz niezwłocznie zawiadamia o  zbiegu egzekucji właściwe organy egzekucyjne, wskazują c datę doręczenia 
zawiadomień o zajęciach  dokonanych przez te organy i  wysokość należności, na poczet których zostały dokonane zajęcia, 
o czym komornik poucza bank, dokonując zajęcia.  
§ 2. W razie zbiegu egzekucji administracyjnej i  sądowej świadczeń, o  których mowa w  art. 773 § 21, w przypadku 
gdy kwoty znajdujące się na rachunku bankowym nie wystarczają na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, 
bank dokonuje wypłat z  tego rachunku na rzecz sądowego organu egzekucyjnego, a  zawiadamiając o  zbiegu egzekucji 
właściwe organy egzekucyjne, wskaz uje na charakter egzekwowanych świadczeń.  
Art. 8911. § 1. Na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi można zająć wierzytelność 
z rachunku wspólnego prowadzonego dla dłużnika i  osób trzecich. Dalsze czynności egzekucyjne będą prowadz one do 
udziału przypadającego dłużnikowi w  rachunku wspólnym stosownie do treści umowy rachunku bankowego, którą dłuż-
nik jest obowiązany przedłożyć komornikowi w  terminie tygodnia od daty zajęcia. Przepisy o  wyjawieniu majątku stosuje się  
odpowiednio. Jeże li umowa nie określa udziału w  rachunku wspólnym albo gdy dłużnik nie przedłoży umowy, domni e-
mywa się, że udziały są równe. Po ustaleniu udziału dłużnika zwalnia się pozostałe udziały od egzekucji.  
§ 2. W razie zajęcia rachunku wspólnego dla wspólników spó łki cywilnej, komornik zawiadamia pozostałych wspó l-
ników.  
Art. 8912. § 1. Na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi pozostającemu w  związku 
małżeńskim można prowadzić egzekucję z  rachunku wspólnego dłużnika i  jego małżonka.  
§ 2. Przepis §  1 nie wyłącza możliwości obrony małżonka dłużnika w  drodze powództwa o  zwolnienie od egzekucji, 
jeżeli na rachunku wspólnym małżonków zgromadzono środki, które nie wchodzą do majątku osobistego dłużnika, albo 
też środki, które nie pochodzą z  pobran ego przez dłużnika wynagrodzenia za pracę, dochodów uzyskanych przez dłużnika 
z innej działalności zarobkowej, jak również z  korzyści uzyskanych z  jego praw autorskich i  praw pokrewnych, praw 
własności przemysłowej oraz innych praw twórcy.  
Art. 892. § 1. Bank, który naruszył przepisy dotyczące obowiązków banku w  zakresie egzekucji z  rachunków ba n-
kowych odpowiada za wyrządzoną przez to wierzycielowi szkodę.  
§ 2. Przepisy art.  886 stosuje się odpowiednio do pracowników banku winnych niezgodnego z  prawem doko nania 
wypłaty z  zajętego rachunku bankowego.  
Art. 893. Do skutków zajęcia stosuje się odpowiednio art.  885, 887 i  888. 
  
Dziennik  Ustaw  – 196 – Poz. 1805  
 
 Art. 8931. § 1. Jeżeli egzekucja z  rachunku bankowego, na który wystawiono dowód imienny, nie może być prz e-
prowadzona w  trybie art.  901 z  powodu niemożności odebrania tego dokumentu, komornik stwierdza ten fakt protokołem 
i dokonuje zajęcia rachunku bankowego, na który wystawiono dowód imienny, przez skierowanie do właściwego banku 
zawiadomienia o  zajęciu. Zajęcie jest dokonane z  chwilą dor ęczenia tego zawiadomienia. Na skutek zajęcia dokonanego 
w powyższy sposób bank wstrzymuje wszelkie wypłaty z  zajętego rachunku bankowego, na który wystawiono dowód 
imienny, i  zawiadamia o  tym placówki banku, placówki pocztowe w  rozumieniu ustawy z  dnia 23  listopada 2012  r. – 
Prawo pocztowe oraz inne placówki wykonujące czynności w  powyższym zakresie.  
§ 2. Komornik doręcza niezwłocznie zawiadomienie o  zajęciu rachunku bankowego, na który wystawiono dowód 
imienny, dłużnikowi z  pouczeniem o  odpowiedzialności przewidzianej w  § 3, w  razie dokonania wypłaty z  zajętego 
rachunku bankowego, na który wystawiono dowód imienny.  
§ 3. Dłużnik, który po dokonaniu zajęcia rachunku bankowego, na który wystawiono dowód imienny, dokona w y-
płaty całości lub części środków pieni ężnych znajdujących się na tym rachunku, podlega odpowiedzialności karnej jak za 
usunięcie mienia spod egzekucji.  
§ 4. Komornik doręcza niezwłocznie zawiadomienie o  zajęciu rachunku bankowego, na który wystawiono dowód 
imienny, wierzycielowi.  
§ 41. W termi nie dwóch tygodni od daty doręczenia zawiadomienia o  zajęciu rachunku bankowego, na który wyst a-
wiono dowód imienny, wierzyciel występuje do sądu z  wnioskiem o  umorzenie książeczki oszczędnościowej dłużnika 
i zawiadamia o  tym niezwłocznie właściwy oddział b anku, doręczając mu odpis złożonego do sądu wniosku o  umorzenie 
książeczki oszczędnościowej. W  razie niedoręczenia odpisu, o  którym mowa w  zdaniu poprzedzającym, w  terminie mi e-
siąca od daty zajęcia rachunku bankowego, na który wystawiono dowód imienny, wła ściwy oddział banku odwołuje 
wstrzymanie wypłat z  tego rachunku, o  czym zawiadamia właściciela książeczki oszczędnościowej.  
§ 42. W zawiadomieniu, o  którym mowa w  § 4, poucza się wierzyciela o  treści §  41. 
§ 5. Minister właściwy do spraw finansów publiczny ch w  porozumieniu z  ministrem właściwym do spraw łączności 
oraz Ministrem Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, tryb zawiadamiania placówek banków, placówek 
pocztowych w  rozumieniu ustawy z  dnia 23  listopada 2012  r. – Prawo pocztowe i  innych pl acówek, uwzględniając dane 
zawarte w  zawiadomieniu, mając na względzie sprawne prowadzenie egzekucji.  
Art. 8932. § 1. Sąd rozpatrzy wniosek o  umorzenie książeczki oszczędnościowej na zasadach i  w trybie przewidzi a-
nych w  przepisach o  umarzaniu utraconych dokumentów. W  postępowaniu o  umorzenie książeczki oszczędnościowej nie 
mogą być zgłoszone zarzuty dotyczące zasadności roszczenia wierzyciela. Koszty postępowania obciążają właściciela 
książeczki. Sąd przesyła właściwemu oddziałowi banku wypis prawomocnego  postanowienia w  sprawie umorzenia ksi ą-
żeczki oszczędnościowej.  
§ 2. W razie umorzenia książeczki oszczędnościowej właściwy oddział banku wystawia na jej miejsce nową ksi ą-
żeczkę oszczędnościową, którą po odpisaniu środków pieniężnych do wysokości należnośc i wskazanej w  tytule wyk o-
nawczym łącznie z  kosztami egzekucyjnymi wydaje właścicielowi. W  przypadku nieuwzględnienia wniosku o  umorzenie 
książeczki oszczędnościowej właściwy oddział banku niezwłocznie odwoła wstrzymanie wypłat z  rachunku bankowego, 
na któr y wystawiono dowód imienny, i  zawiadomi o  tym właściciela.  
Art. 8932a. Komornik doręcza pisma bankowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie 
wierzytelności z  rachunku bankowego, a  bank wnosi pisma do komornika wyłącznie za pośre dnictwem tego systemu.  
Art. 8933. Przepisy art.  8931 i 8932 stosuje się odpowiednio w  wypadku niemożności odebrania innego dokumentu, 
z którego posiadaniem jest związana wierzytelność na rachunku bankowym.  
Art. 8934. Przepisy niniejszego działu stosuje się  odpowiednio do egzekucji z  rachunków prowadzonych przez spó ł-
dzielcze kasy oszczędnościowo -kredytowe.  
Art. 894. (uchylony)  
DZIAŁ IV  
Egzekucja z  innych wierzytelności  
Art. 895. § 1. Egzekucja prowadzona według przepisów działu niniejszego należy do komorni ka sądu właściwości 
ogólnej dłużnika, przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne, a  w braku podstaw do jej oznaczenia – do 
komornika sądu właściwości ogólnej osoby zobowiązanej względem dłużnika. Gdy osoby takiej nie ma, egzekucja należy 
do komor nika tego sądu, w  którego okręgu znajduje się przedmiot świadczenia lub prawa.  
  
Dziennik  Ustaw  – 197 – Poz. 1805  
 
 § 2. Jeżeli wykonanie prawa związane jest z  posiadaniem dokumentu, właściwy jest komornik tego sądu, w  którego 
okręgu dokument się znajduje.  
§ 3. Na podstawie wniosku o  wszczęci e egzekucji z  ruchomości komornik dokona również zajęcia wierzytelności lub 
innych praw majątkowych, związanych z  posiadaniem dokumentu, jeżeli dokument taki znajduje się w  posiadaniu dłużnika.  
Art. 896. § 1. Do egzekucji z  wierzytelności komornik przystęp uje przez jej zajęcie. W  celu zajęcia komornik:  
1) zawiadomi dłużnika, że nie wolno mu odbierać żadnego świadczenia ani rozporządzać zajętą wierzytelnością 
i ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;  
11) zawiadomi dłużnika wierzytelności o  charakterze egzekwo wanych świadczeń, jeżeli egzekucja dotyczy świadczeń, 
o których mowa w  art. 773 § 21; 
2) wezwie dłużnika wierzytelności, aby należnego od niego świadczenia nie uiszczał dłużnikowi, lecz złożył je komo r-
nikowi lub na rachunek depozytowy Ministra Finansów;  
3) wezwie dłużnika wierzytelności, aby w  razie zbiegu egzekucji sądowej i  administracyjnej, w  przypadku gdy świa d-
czenie nie wystarcza na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, uiszczał je na rzecz:  
a) sądowego albo administracyjnego organu egzekucyjne go, który pierwszy dokonał zajęcia, a  w razie niemożności 
ustalenia tego pierwszeństwa – na rzecz organu, który dokonał zajęcia na poczet należ ności w  wyższej kwocie, 
albo 
b) sądowego organu egzekucyjnego – jeżeli egzekucja dotyczy świadczeń, o  których mo wa w  art. 773 §  21 
– oraz niezwłocznie zawiadomił o  zbiegu egzekucji właściwe organy egzekucyjne, wskazując datę doręczenia z a-
wiadomień o  zajęciach dokonanych przez te organy i  wysokość należności, na poczet których zostały dokonane zaj ę-
cia, a  w przypadku,  o którym mowa w  art. 773 § 21 – także na charakter egzekwowanych świadczeń.  
§ 2. Jednocześnie z  zajęciem wierzytelności komornik wezwie jej dłużnika, aby w  ciągu tygodnia złożył oświadczenie:  
1) czy i  w jakiej wysokości przysługuje dłużnikowi zajęta wierzytelność, czy też odmawia zapłaty i  z jakiej przyczyny;  
2) czy inne osoby roszczą sobie prawa do wierzytelności, czy i  w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się lub 
toczyła się sprawa o  zajętą wierzytelność oraz czy i  o jakie roszczenie została  skierowana do zajętej wierzytelności 
egzekucja przez innych wierzycieli.  
Art. 897. § 1. W celu zajęcia wierzytelności, której zabezpieczenie jest ujawnione przez wpis w  księdze wieczystej 
lub przez złożenie dokumentu do zbioru, komornik jednocześnie z  zawiadomieniem i  wezwaniem dłużników zgodnie 
z art. 896, składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o  wpis o  zajęciu lub o  złożenie tego 
wniosku do zbioru dokumentów.  
§ 2. Jeżeli w  księdze wieczystej znajdują się wpisy lub w  zbiorze do kumentów dokumenty stanowiące przeszkodę do 
uwzględnienia wniosku, sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej zawiadomi o  tym wierzyciela i  komornika, w y-
znaczając termin do usunięcia przeszkody. Usunięcie przeszkody należy do wierzyciela. W  tym celu wie rzyciel może 
wykonywać prawa przysługujące dłużnikowi. Na wniosek wierzyciela komornik odbierze dłużnikowi potrzebne do tego 
dokumenty.  
§ 3. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu sąd oddali wniosek komornika, a  komornik umorzy egzek u-
cję. Jeżeli jed nak wierzyciel w  terminie wyznaczonym przez sąd wytoczy powództwo w  celu usunięcia przeszkody, odd a-
lenie wniosku i  umorzenie egzekucji nie może nastąpić przed prawomocnym oddaleniem powództwa.  
§ 4. (uchylony)  
Art. 898. Jeżeli do zabezpieczenia zajętej wier zytelności wymagany jest wpis w  księdze wieczystej, komornik odbierze  
dłużnikowi dokumenty potrzebne do dokonania tego wpisu i  złoży wniosek o wpis na rzecz dłużnika oraz o jedno czesne 
ujawnienie zajęcia.  
Art. 899. Dokonując zajęcia wierzytelności zabezpi eczonej poręczeniem, zastawem lub zastawem rejestrowym,  
komornik na wniosek wierzyciela zawiadamia także poręczyciela albo właściciela przedmiotu obciążonego prawem z a-
stawu, iż świadczenia z  wierzytelności zabezpieczonej nie wolno uiścić dłużnikowi. Przep is art.  882 § 1 pkt  2 stosuje się 
odpowiednio.  
Art. 900. § 1. Zajęcie jest dokonane z  chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi zajętej wierzytelności. Jeżeli konieczny 
jest wpis zajęcia w  księdze wieczystej, wierzytelność jest zajęta z  chwilą dokonania wpisu lub złożenia do zbioru dok u-
mentów wniosku komornika. Jednakże i  w tym wypadku zajęcie jest skuteczne już z  chwilą doręczenia wezwania dłużn i-
kowi zajętej wierzytelności, jeżeli takie doręczenie nastąpiło wcześniej.  
§ 2. Zajęcie sum płatnych periodycznie obe jmuje także wypłaty przyszłe. Art. 883  § 2 stosuje się odpowiednio.  
  
Dziennik  Ustaw  – 198 – Poz. 1805  
 
 Art. 901. § 1. Zajęcia wierzytelności związanej z  posiadaniem dokumentu dokonuje się przez odebranie dokumentu 
dłużnikowi lub osobie trzeciej. Przepis art.  845 § 2 stosuje się odpowiednio.  Następnych zajęć takiej wierzytelności dok o-
nuje się przez zaznaczenie w  protokole pierwszego zajęcia.  
§ 2. O dokonaniu zajęcia komornik powiadomi wierzyciela dłużnika, przeciwko któremu toczy się postępowanie 
egzekucyjne, i  dłużnika zajętej wierzytelności , a przy dalszych zajęciach także poprzednich wierzycieli.  
§ 3. Od dłużnika zajętej wierzytelności związanej z  posiadaniem dokumentu komornik zażąda zapłaty poszukiwanej 
sumy, a  jeżeli wierzytelność wymagalna jest po wypowiedzeniu, dokona jej wypowiedzenia . Na wniosek wierzyciela, 
dłużnika albo z  urzędu, komornik dokona również czynności zachowawczych, jeżeli zajdzie tego potrzeba.  
§ 4. Zajęte papiery wartościowe niezapisane na rachunku papierów wartościowych komornik może sprzedać za p o-
średnictwem firmy in westycyjnej w  rozumieniu przepisów, o  których mowa w  art. 7521. Sprzedaż w  tym trybie może 
nastąpić w  okresie miesiąca od dnia zajęcia. Za zgodą dłużnika sprzedaż może nastąpić także po tym terminie. Do ustale-
nia ceny sprzedaży należy powołać biegłego. Na wniosek dłużnika sprzedaż może nastąpić po cenie przez niego wskazanej.  
§ 5. Jeżeli zobowiązany z  weksla nie zapłaci poszukiwanej sumy, komornik sprzeda weksel. Dokonany przez komor -
nika indos wywiera skutki indosu wpisanego przez zobowiązanego. Jeżeli na wekslu zostały umieszczone wyrazy „nie na 
zlecenie” lub inne zastrzeżone równoważnie, komornik może przenieść weksel na nabywcę tylko w  formie i  ze skutkiem 
przewidzianym w  przepisach o  przelewie wierzytelności.  
§ 6. Do zbycia weksli przepisy art.  9041 stosuje się odpowiednio.  
Art. 902. Do skutków zajęcia stosuje się odpowiednio art.  885, 887 i  888, a  do skutków niezastosowania się do 
wezwań komornika oraz do obowiązków wynikających z  zajęcia – art. 886. 
Art. 9021. Zajęcie wierzytelności nie narusza uprawnień wynikających z  zamieszczonej w  umowie klauzuli kompe n-
sacyjnej, o  której mowa w  ustawie z  dnia 2  kwietnia 2004  r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych (Dz.  U. z 2020 r. 
poz. 103 oraz z 2021 r. poz.  1598 ). 
Art. 9022. § 1. Zajęcie wierzytelnośc i z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku w  rozumieniu ustawy z  dnia 29  sierpnia 
1997  r. – Ordynacja podatkowa obejmuje także wierzytelności przyszłe, wynikające z  nadpłaty lub zwrotu podatku p o-
wstałych w  ciągu roku od dnia dokonania zajęcia.  Do zajęcia wierz ytelności z  tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku nie 
stosuje się przepisu art.  896 § 2. 
§ 2. Dłużnik wierzytelności z  tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku zawiadamia sądowy organ egzekucyjny o  braku 
swojej właściwości, jeżeli nie jest dłużnikiem wierzytelności . 
§ 21. W przypadku zbiegu egzekucji do wierzytelności z  tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku dłużnik tej wierzytel -
ności zawiadamia właściwe organy egzekucyjne o  zbiegu egzekucji jednocześnie z  przekazaniem środków pieniężnych na 
pokrycie dochodzonych należ ności.  
§ 22. Przepisów art.  773–7732 i art. 774 nie stosuje się w  przypadku zajęcia wierzytelności z  tytułu nadpłaty lub zwrotu  
podatku w  wysokości nie wyższej niż 100  zł. Dłużnik wierzytelności przekazuje środki pieniężne na pokrycie dochodz o-
nych należności organowi egzekucyjnemu, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a  w razie niemożności ustalenia tego 
pierwszeństwa – organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia na poczet należ ności w  wyższej kwocie.  
§ 23. Jeżeli po przekazaniu, o  którym mowa w  § 22, pozostały środki pieniężne, dłużnik wierzytelności przekazuje je, 
aż do całkowitego rozliczenia wierzytelności z  tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, organowi egzekucyjnemu, który jako 
kolejny dokonał zajęcia, a  w razie niemożności ustalenia kolejnośc i – organowi, który dokonał zajęcia na poczet należ -
ności w  wyższej kwocie.  
§ 3. Zawiadomienia o  zajęciu wierzytelności z  tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku i  inne dokumenty w  ramach egz e-
kucji z  wierzytelności z  tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku doręcza s ię za pośrednictwem systemu teleinformatycznego 
albo z  użyciem środków komunikacji elektronicznej, w  sposób określony w  przepisac h wydanych na podstawie art.  67 
§ 2c ustawy z  dnia 17  czerwca 1966  r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.  
Art. 903. Jeżeli zajęto wierzytelność, której przedmiotem jest świadczenie z  zobowiązania przemiennego z  prawem 
wyboru zastrzeżonym dla dłużnika, przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne, prawo to przechodzi na wierz y-
ciela, jeżeli dłużnik, wezwany przez ko mornika do dokonania wyboru, w  ciągu tygodnia z  prawa tego nie skorzysta.  
Art. 904. Jeżeli obowiązek dłużnika zajętej wierzytelności zależy od wzajemnego świadczenia dłużnika, przeciwko 
któremu toczy się postępowanie egzekucyjne, które polega na wydaniu rz eczy znajdującej się w  jego w ładaniu, a obowi ą-
zek wydania tej rzeczy został już orzeczony prawomocnym wyrokiem lub stwierdzony innym tytułem egzekucyjnym,  
komornik odbierze dłużnikowi zajętej wierzytelności tytuł egzekucyjny i  po uzyskaniu na nim klauzuli  wykonalności 
odbierze rzecz dłużnikowi, przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne, jeżeli to jest konieczne do uzyskania 
świadczenia od dłużnika zajętej wierzytelności.  
  
Dziennik  Ustaw  – 199 – Poz. 1805  
 
 Art. 9041. § 1. Na wniosek wierzyciela jego zaspokojenie nastąpi przez sprz edaż wierzytelności w  drodze licytacji 
lub z  wolnej ręki, o  ile nie sprzeciwia się temu charakter zajętej wierzytelności.  
§ 2. Sprzedaży zajętej wierzytelności dokonuje się w  drodze licytacji prowadzonej według przepisów o  egzekucji 
z ruchomości. Cena wywo łania wynosi trzy czwarte sumy, na którą składa się należność główna oraz odsetki naliczone do 
dnia licytacji. Nabycie nie może nastąpić poniżej ceny wywołania.  
§ 3. Za zgodą dłużnika zajęta wierzytelność może zostać sprzedana z  wolnej ręki po cenie przez niego wskazanej, 
jeżeli sprzedaż nie narusza interesów wierzycieli. Dłużnik może też wskazać nabywcę oraz określić inne warunki 
sprzedaży. Zgoda dłużnika na sprzedaż z  wolnej ręki nie jest potrzebna, gdy wierzytelność była wymagalna przed dniem 
zajęcia. W  takim wypadku cena sprzedaży nie może być jednak niższa niż cztery piąte sumy, na którą składa się należność 
główna oraz odsetki naliczone do dnia sprzedaży.  
Art. 905. § 1. Jeżeli zajęta została wierzytelność, z  mocy której mają być wydane dłużnikowi na wł asność rucho -
mości, będą one wydane komornikowi w  miejscu, w  którym miały być wydane dłużnikowi. Zajęcie ruchomości dokonane 
jest przez samo zajęcie wierzytelności o  ich wydanie.  
§ 2. Dalsza egzekucja z  tych ruchomości będzie prowadzona według przepisów o  egzekucji z  ruchomości.  
Art. 906. § 1. Jeżeli została zajęta wierzytelność, z  mocy której dłużnikowi, przeciwko któremu toczy się postęp o-
wanie egzekucyjne, jako właścicielowi ma być wydana nieruchomość, komornik odda wydaną nieruchomość w  zarząd 
dłużnikowi . Na wniosek wierzyciela komornik ustanowi zarządcą inną osobę.  
§ 2. Egzekucja z  tej nieruchomości i  zarząd prowadzone będą według przepisów o  egzekucji z  nieruchomości.  
Art. 907. Przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio w  wypadku, gdy prze dmiotem zajętej wierz y-
telności jest statek morski wpisany do rejestru okrętowego.  
Art. 908. § 1. Jeżeli po zajęciu wierzytelności należyte wykonanie praw dłużnika lub wierzyciela tego wymaga, sąd 
na wniosek wierzyciela lub dłużnika, stosownie do okolicznoś ci, ustanowi kuratora lub zarządcę. Na postanowienie sądu 
przysługuje zażalenie.  
§ 2. Do zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o  zarządzie w  toku egzekucji z  nieruchomości.  
DZIAŁ IV a 
Egzekucja z  innych praw majątkowych  
Art. 909. Przepisy o  egzekucji z wierzytelności stosuje się odpowiednio do egzekucji z  innych praw majątkowych, 
jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej.  
Art. 910. § 1. Do egzekucji z  praw majątkowych komornik przystąpi przez zajęcie prawa. W  tym celu komornik:  
1) zawiadomi dłużnik a, że nie wolno mu rozporządzać, obciążać ani realizować zajętego prawa, jak również nie wolno 
mu pobierać żadnego świadczenia przysługującego z  zajętego prawa;  
11) zawiadomi osobę, która z  zajętego prawa jest obciążona obowiązkiem względem dłużnika, o  charakterze egzekw o-
wanych świadczeń, jeżeli egzekucja dotyczy świadczeń, o  których mowa w  art. 773 § 21; 
2) zawiadomi osobę, która z  zajętego prawa jest obciążona obowiązkiem względem dłużnika, by obowiązku tego wobec  
dłużnika nie realizowała, a  wynikające z  prawa świadczenia pieniężne uiszczała komornikowi lub na rachunek dep o-
zytowy Ministra Finansów, oraz wzywa tę osobę, by w  terminie tygodnia złożyła oświadczenie, czy inne osoby ros z-
czą sobie pretensje do zajęcia prawa, czy i  w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się lub toczyła się sprawa 
o zajęte prawo, jak również czy oraz o  jakie roszczenie skierowana jest egzekucja do zajętego prawa;  
3) wezwie osobę, która z  zajętego prawa jest obciążona obowiązkiem względem dłużnika, aby w  razie zbiegu egzekucji  
sądowej i  administracyjnej, w  przypadku gdy świadczenie nie wystarcza na pokrycie wszystkich egzekwowanych 
należności, uiszczała je na rzecz:  
a) sądowego albo administracyjnego organu egzekucyjnego, który pierwszy dokonał zajęcia, a  w razie niemożności 
ustalenia tego pierwszeństwa – na rzecz organu, który dokonał zajęcia na poczet należności w  wyższej kwocie, 
albo 
b) sądowego organu egzekucyjnego – jeżeli egzekucja dotyczy świadczeń, o  których mowa w  art. 773 § 21 
– oraz niezwłocznie zawiadomiła o  zbiegu e gzekucji właściwe organy egzekucyjne, wskazując datę doręczenia z a-
wiadomień o  zajęciach dokonanych przez te organy i  wysokość należności, na poczet których zostały dokonane zaj ę-
cia, a  w przypadku, o  którym mowa w  art. 773 § 21 – także na charakter egzekwow anych świadczeń.  
  
Dziennik  Ustaw  – 200 – Poz. 1805  
 
 § 2. Prawo jest zajęte z  chwilą doręczenia zawiadomienia osobie, która z  mocy zajętego prawa jest obciążona ob o-
wiązkiem wobec dłużnika. Jednakże jeżeli zawiadomienie o  zajęciu zostało doręczone dłużnikowi wcześniej, skutki zaj ę-
cia powstają  wobec dłużnika z  chwilą doręczenia mu zawiadomienia o  zajęciu.  
§ 3. Jeżeli prawo majątkowe, które ma być zajęte, jest tego rodzaju, że nie ma oznaczonej osoby obciążonej ob o-
wiązkiem względem dłużnika, zajęcie jest dokonane z  chwilą doręczenia zawiadomieni a dłużnikowi.  
§ 4. W stosunku do każdego, kto wiedział o  wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z  chwilą, gdy o  wszczęciu 
egzekucji powziął wiadomość, choćby zawiadomienie, o  którym mowa w  § 1, nie zostało jeszcze doręczone.  
Art. 9101. Dokonując zaję cia patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z  rejestracji 
komornik przesyła do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o  wpis informacji o  zajęciu prawa do  właś-
ciwego rejestru.  
Art. 9102. § 1. Z mocy zajęcia wierzyci el może wykonywać wszelkie uprawnienia majątkowe dłużnika wynikające 
z zajętego prawa, które są niezbędne do zaspokojenia wierzyciela w  drodze egzekucji, może również podejmować wsze l-
kie działania, które są niezbędne do zachowania prawa.  
§ 2. Jeżeli zachod zi potrzeba realizacji innych uprawnień wynikających z  zajętego prawa niż wymienione w  § 1, sąd 
na wniosek dłużnika lub wierzyciela albo z  urzędu ustanowi zarządcę. Do zarządcy stosuje się odpowiednio przepisy 
o zarządzie w  egzekucji z  nieruchomości.  
Art. 9103. Do egzekucji z  prawa majątkowego wchodzącego w  skład majątku wspólnego małżonków stosuje się o d-
powiednio przepisy art.  9231. 
Art. 9104. § 1. Do oszacowania zajętego prawa komornik powołuje biegłego.  
§ 2. Wycena biegłego nie jest potrzebna, jeżeli str ony zgodnie ustaliły wartość zajętego prawa albo jeżeli w  okresie 
trzech miesięcy przed dokonaniem zajęcia zajęte prawo było oszacowane dla celów obrotu rynkowego lub w  drodze 
umowy ustalono jego wartość dla potrzeb takiego obrotu.  
§ 3. W przypadkach wskaz anych w  § 2 za wartość prawa przyjmuje się wartość prawa ustaloną zgodnie przez strony 
albo we wcześniejszej umowie lub oszacowaniu.  
Art. 911. Na żądanie wierzyciela komornik sporządzi opis zajętego prawa majątkowego.  
Art. 9111. W opisie komornik zamieści w szczególności:  
1) rodzaj zajętego prawa;  
2) oznaczenie osób uprawnionych oraz rodzaj przysługujących im uprawnień albo stwierdzenie o  braku informacji o  ich 
istnieniu;  
3) oznaczenie osób zobowiązanych, jeżeli są, i  rodzaj ciążących na nich obowiązków;  
4) w razie istnienia sporu co do treści prawa lub rodzaju przysługujących uprawnień, rodzaj sporu, osoby dochodzące 
tych roszczeń oraz oznaczenie sądu lub innego organu, przed którym spór się toczy.  
Art. 9112. § 1. Zajęcie praw dłużnika przysługujących mu na  wypadek wystąpienia ze spółki cywilnej lub jej ro z-
wiązania dokonane jest z  chwilą powiadomienia dłużnika o  zajęciu. O  zajęciu komornik powiadomi pozostałych wspóln i-
ków, jeżeli ich adresy zostaną komornikowi podane przez którąkolwiek ze stron.  
§ 2. Pozosta li wspólnicy w  terminie dwóch tygodni od dnia zajęcia są obowiązani przedstawić komornikowi wykaz 
przedmiotów, wierzytelności i  praw, które przypadną dłużnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki lub jej rozwiązania. 
Przepisy art.  886 stosuje się odpowiednio . 
Art. 9113. § 1.47) Zajmując udział wspólnika w  spółce handlowej albo prawa wspólnika z  tytułu udziału w  takiej 
spółce, którymi wspólnikowi wolno rozporządzać, jak również prawa majątkowe akcjonariusza, komornik powiadomi 
o zajęciu spółkę oraz zgłosi ten f akt sądowi rejestrowemu.  
                                                           
47) Nadane oznaczenie §  1 weszło w życie z dn iem 1 marca 2021 r. na podstawie art. 23 ustawy z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy – 
Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1798 , z 2020 r. poz. 288, 875 i 1086  oraz z 202 1 r. poz.  187 
i 1090 ). 
  
Dziennik  Ustaw  – 201 – Poz. 1805  
 
 § 2.48) W razie zajęcia praw majątkowych zarejestrowanych w  rejestrze akcjonariuszy, o  którym mowa w  art. 30030 
§ 1 i art. 3281 § 1 ustawy z  dnia 15  września 2000  r. – Kodeks spółek handlowych, komornik występuje także z  żądaniem 
ujawnienia zajęcia tych praw do podmiotu prowadząc ego ten rejestr, wzywając go do zawiadomienia, w  terminie 7  dni od 
dnia doręczenia żądania, o:  
1) dacie wpisania zajęcia praw majątkowych w  rejestrze akcjonariuszy albo przeszkodzie do jego dokonania;  
2) liczbie lub wartości oraz rodzaju, seriach i  numerach albo odrębnych oznaczeniach, o których mowa w  art. 55 ustawy 
z dnia 29  lipca 2005  r. o obrocie instrumentami finansowymi, zajętych praw majątkowych, jeżeli rejestr akcjonari u-
szy zawiera takie dane.  
Art. 9114. Zajęcie prawa obejmuje również wszelkie wierzytelności i  roszczenia przysługujące dłużnikowi z  tytułu 
zajętego prawa, nawet jeżeli powstały po zajęciu.  
Art. 9115. Jeżeli z  zajętego prawa wynika wymagalne roszczenie, komornik wezwie dłużnika zajętej wier zytelności, 
aby spełnił świadczenie wierzycielowi lub komornikowi. Przepisy art.  887 stosuje się odpowiednio.  
Art. 9116. § 1. Zaspokojenie wierzyciela z  zajętego prawa następuje z  dochodu, jeżeli zajęte prawo przynosi dochód, 
albo z  realizacji lub sprzedaż y prawa.  
§ 2. Zaspokojenie z  dochodu lub realizacji prawa, jeżeli nie nastąpi w  trybie art.  9115, następuje w  drodze egzekucji 
przez zarząd przymusowy. Przepisy art.  10641–106411 stosuje się odpowiednio.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. (uchylony)  
Art. 9117. § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, komornik może sprzedać zajęte prawo z  wolnej ręki po cenie  
nie niższej niż 75% ceny oszacowania. Sprzedaż ta nie może nastąpić wcześniej niż czternastego dnia od oszacowania.  
§ 2. Na wniosek dłużnika, za zgodą  wierzyciela, sprzedaż może nastąpić bez oszacowania prawa. Sprzedaż za wsk a-
zaną przez dłużnika cenę może nastąpić, gdy nie naruszyło to interesów wierzycieli. Dłużnik winien wówczas wskazać 
cenę minimalną, poniżej której sprzedaż nie może być dokonana. Dł użnik może wskazać osobę nabywcy albo też wskazać 
kilka osób uprawnionych do nabycia oraz kolejność, w  jakiej prawo nabycia będzie im przysługiwało.  
§ 3. Jeżeli sprzedaż nie dojdzie do skutku w  terminie tygodnia od dnia, w  którym wierzyciel wyraził zgodę n a sprzedaż, 
komornik sprzedaje zajęte prawo w  drodze licytacji, chyba że wierzyciel wyrazi zgodę na ponowną sprzedaż z  wolnej ręki.  
§ 4. Do sprzedaży prawa w  drodze licytacji stosuje się odpowiednio przepisy o  sprzedaży licytacyjnej w  egzekucji 
z ruchomośc i. Ogłoszenia udostępniane w  związku ze sprzedażą w  drodze lic ytacji papierów wartościowych w rozu-
mieniu ustawy z  dnia 29  lipca 2005  r. o ofercie publicznej i  warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do 
zorganizowanego systemu obrotu oraz o  spółkac h publicznych (Dz.  U. z 2020 r. poz. 2080 oraz z 2021 r. poz. 355 ) nie 
stanowią oferty publicznej papierów wartościowych w  rozumieniu art.  2 lit. d rozporządzenia Parlamentu Europejskiego 
i Rady (UE) 2017/1129 z  dnia 14  czerwca 2017  r. w sprawie prospektu,  który ma być publikowany w  związku z  ofertą 
publiczną papierów wartościowych lub dopuszczeniem ich do obrotu na rynku regulowanym oraz uchylenia dyrektywy 
2003/71/WE (Dz.  Urz. UE  L 168 z  30.06.2017, str.  12). Do tej sprzedaży nie stosuje się przepisu art.  19 ust. 1 pkt 2 
ustawy z  dnia 29  lipca 2005  r. o obrocie instrumentami finansowymi.  
Art. 9118. § 1. Do egzekucji z  instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub 
innym rachunku, komornik przystąpi przez ich zajęcie. W  tym celu komornik:  
1) zawiadamia dłużnika, że nie wolno mu odbierać żadnego świadczenia, jak również rozporządzać, z  wyjątkiem zl e-
ceń, o  których mowa w  § 2, zajętymi instrumentami finansowymi czy wartościami zebranymi na rachunku;  
11) zawiadamia podmiot prowadzący działalność maklerską, w  którym dłużnik ma rachunek, o  charakterze egzekwow a-
nych świadczeń, jeżeli egzekucja dotyczy świadczeń, o  których mowa w  art. 773 § 21; 
2) wezwie podmiot prowadzący działalność maklerską, w  którym dłużnik ma rachunek, by nie wykonyw ał dyspozycji 
dłużnika, z  wyjątkiem zleceń, o  których mowa w  § 2, ani też nie wypłacał dłużnikowi pieniędzy ulokowanych na jego  
rachunku, lecz zajęte sumy pieniężne do wysokości egzekwowanej należności wydał komornikowi lub złożył na 
rachunek depozytowy Mi nistra Finansów.  
                                                           
48) Wszedł w życie z dniem  1 lipca 2021 r. na podstawie art.  36 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks spółek hand -
lowych o raz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1655 , z 2020 r. poz. 288  oraz z 202 1 r. poz.  187).  
  
Dziennik  Ustaw  – 202 – Poz. 1805  
 
 § 11.49) Komornik może doręczać pisma podmiotowi prowadzącemu działalność maklerską za pośrednictwem 
systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie wierzytelności z  rachunku bankowego, a  podmiot prowadzący 
działalność maklerską wnosi pisma do komornika za pośrednictwem tego systemu, jeżeli podmiot prowadzący 
działalność maklerską korzysta z  tego systemu.  
§ 2. Jeżeli znajdujące się na rachunku dłużnika sumy pieniężne nie wystarczają na pokrycie egzekwowanego ros z-
czenia, podmiot prowadzą cy działalność maklerską, w  którym dłużnik ma rachunek, niezwłocznie wzywa dłużnika, aby 
w terminie trzech dni złożył zlecenie sprzedaży celem zaspokojenia wierzyciela przez okres miesiąca, wskazując, które ze 
zdeponowanych instrumentów finansowych mają by ć przedmiotem zlecenia sprzedaży. Jeżeli zajęto instrumenty finan -
sowe, które wcześniej były zajęte na podstawie postanowienia o  zabezpieczeniu, dyspozycja dłużnika dotycząca zlecenia 
ich sprzedaży będzie wykonana po zajęciu dokonanym w  egzekucji, jeżeli s amo zlecenie sprzedaży dłużnik złożył w  ter-
minie określonym w  art. 7521. 
§ 3. Jeżeli dłużnik nie dokona czynności, o  której mowa w  § 2, albo pomimo wykonania czynności nie dojdzie do 
sprzedaży instrumentów finansowych, prowadzący rachunek w  terminie trzec h dni powiadamia wierzyciela, za pośredni c-
twem komornika, jakie instrumenty finansowe umieszczone są na rachunku. Wierzyciel składa zlecenie dokonania sprz e-
daży wybranych instrumentów finansowych.  
§ 4. W razie niezłożenia przez wierzyciela w  terminie dwóch  tygodni zlecenia, o  którym mowa w  § 3, albo gdy 
sprzedaż na zlecenie wierzyciela nie doszła do skutku przez okres roku, egzekucję umarza się.  
§ 5. Jeżeli zajęcia dokonano na rzecz dwu lub więcej wierzycieli, zlecenie, o  którym mowa w  § 3, składa kurator 
ustanowiony w  trybie art.  908, chyba że wierzyciele złożą zgodny wniosek o  sprzedaży instrumentów finansowych. 
W razie ustanowienia kuratora termin dwutygodniowy liczy się od dnia powołania kuratora.  
§ 51. W razie zbiegu egzekucji sądowej i  administracyjnej , w przypadku gdy kwoty znajdujące się na rachunku nie 
wystarczają na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, podmiot prowadzący działalność maklerską, w  którym 
dłużnik ma rachunek, dokonuje wypłat z  tego rachunku na rzecz sądowego albo administracyj nego organu egzekucyj -
nego, który pierwszy dokonał zajęcia, a  w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa – na rzecz organu, który dok o-
nał zajęcia na poczet należności w  wyższej kwocie, oraz niezwłocznie zawiadamia o  zbiegu egzekucji właściwe organy 
egzekucyjne, wskazując datę doręczenia zawiadomień o  zajęciach dokonanych przez te organy i  wysokość należności, na 
poczet których zostały dokonane zajęcia, o  czym komornik poucza podmiot prowadzący działalność maklerską, w  którym 
dłużnik ma rachunek, dokon ując zajęcia.  
§ 52. W razie zbiegu egzekucji sądowej i  administracyjnej, w  przypadku gdy kwoty znajdujące się na rachunku nie 
wystarczają na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, jeżeli egzekucja dotyczy świadczeń, o  których mowa 
w art. 773 § 21, podmiot prowadzący działalność maklerską, w  którym dłużnik ma rachunek, dokonuje wypłat z  tego 
rachunku na rzecz sądowego organu egzekucyjnego, a  zawiadamiając o  zbiegu egzekucji właściwe organy egzekucyjne, 
wskazuje na charak ter egzekwowanych świadczeń.  
§ 6. Przepisów §  1–52 nie stosuje się do rachunku zbiorczego, o  którym mowa w  art. 8a ust.  1 ustawy z  dnia 29  lipca 
2005  r. o obrocie instrumentami finansowymi.  
Art. 912. § 1. Jeżeli zajęte zostało prawo, z  mocy którego dłużnik może żądać działu majątku, zaj ęcie obejmuje 
wszystko to, co dłużnikowi z  działu przypadnie. Gdy dłużnik otrzyma z  działu nieruchomość lub ułamkową jej część, sąd 
przeprowadziwszy dział zawiadomi o  zajęciu sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej w  celu ujawnienia zajęcia 
przez wpi s w księdze wieczystej lub złożenie zawiadomienia do zbioru dokumentów. Jeżeli wierzyciel w  ciągu miesiąca 
po ukończeniu działu nie zażądał przeprowadzenia egzekucji z  mienia przypadłego dłużnikowi, przedmioty majątkowe, 
z których egzekucji nie żądał, będą  wolne od zajęcia.  
§ 2. O zajęciu prawa, z  mocy którego dłużnik może żądać działu, komornik zawiadomi wskazane przez wierzyciela 
osoby, przeciwko którym dłużnikowi przysługuje prawo żądania działu.  
                                                           
49) Wejdzie w życie z dniem 30 października 2021 r. na podstawie art.  29 pkt 7 ustawy  z dnia 11  września 2019  r. o zmianie ustawy 
o postępowaniu egzekucyjnym w  administracji oraz niektórych innych ustaw  (Dz. U. poz. 2070 ).  
  
Dziennik  Ustaw  – 203 – Poz. 1805  
 
 DZIAŁ V  
Wyjawienie majątku  
Art. 913. § 1. Jeżeli zajęty w egzekucji majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności lub  
jeżeli  wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swej należności, może on  
żądać zobowiązania dłużnika do złożenia wykazu majątku z  wymienieniem rzeczy i miejsca, gdzie się znajdują, przypad a-
jących  mu wierzytelności i innych praw majątkowych lub informacji o odpłatnych i nieodpłatnych czynnościach  praw-
nych, których przedmiotem jest rzecz lub prawo o wartości przekraczającej w dniu dokonania tych czynności  wysokość 
minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października  2002 r. o min i-
malnym wynagrodzeniu za pracę, dokonanych na rzecz osób trzecich,  w pięcioletnim okresie poprzedzającym wszcz ęcie 
egzekucji, w wyniku których stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokon a-
niem czynności,  oraz do złożenia przyrzeczenia według roty:  „Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed 
prawem zapewniam, że złożony przeze mnie wykaz  majątku jest prawdziwy i zupełny.”.  
§ 11. Dłużnik składa wykaz, o  którym mowa w  § 1, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego 
oświadczenia, o  czym sąd poucza go przed odebraniem wykazu.  
§ 2. Wierzyciel może ż ądać wyjawienia majątku także przed wszczęciem egzekucji, jeżeli:  
1) uprawdopodobni, że nie uzyska zaspokojenia w  pełni swojej należności  ze znanego mu majątku albo z przypadaj ą-
cych dłużnikowi bieżących świadczeń periodycznych za okres sześciu miesięcy;  
2) po uzyskaniu tytułu wykonawczego wezwał dłużnika do zapłaty stwierdzonej nim należności listem poleconym za 
potwierdzeniem odbioru, a  dłużnik nie spełnił świadczenia w  terminie 14  dni od dnia doręczenia wezwania do zapłaty.  
§ 3. Komornik poucza wierzyciela występującego w  sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego 
lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej o  prawie i  sposobie złożenia  wniosku o wyjawienie majątku 
dłużnika, o  którym mowa w  § 1. Równocześnie z  pouc zeniem wierzyciela komornik po ucza dłużnika występującego 
w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej 
Polskiej o  skutkach wyjawienia majątku, w  szczególności o  treści art.  55 pkt  3 ustaw y z dnia 20  sierpnia 1997  r. o Krajo -
wym Rejestrze Sądowym.  
Art. 914. § 1. Wniosek o  nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku składa się w  sądzie właściwości ogólnej dłużnika.  
§ 2. Do wniosku należy dołączyć odpis protokołu zajęcia lub inne dokumenty uzasad niające obowiązek wyjawienia 
majątku, a  jeżeli wniosek złożono przed wszczęciem egzekucji, także tytuł wykonawczy.  
Art. 915. § 1. Sąd rozpoznaje wniosek po wezwaniu i  wysłuchaniu stron, jeżeli się stawią.  
§ 2. Wykaz i  przyrzeczenie sąd odbierze niezwłoczni e. W  uzasadnionych wypadkach sąd może wyznaczyć dłużn i-
kowi termin nie dłuższy niż tydzień.  
§ 3. Na postanowienie sądu w  przedmiocie wyjawienia majątku przysługuje zażalenie. Wniesienie zażalenia nie 
tamuje wykonania postanowienia o  wyjawieniu majątku. Sąd może postąpić stosownie do art.  396. 
Art. 916. § 1. Jeżeli dłużnik bez usprawiedliwionej przyczyny nie stawi się do sądu w  celu złożenia wykazu lub 
przyrzeczenia albo stawiwszy się wykazu nie złoży lub odmówi odpowiedzi na zadane mu pytanie albo odmówi zło żenia 
przyrzeczenia, sąd może skazać go na grzywnę lub nakazać przymusowe doprowadzenie oraz może zastosować areszt 
nieprzekraczający miesiąca, z  uwzględnieniem art.  276 § 2. O skutkach tych dłużnik powinien być pouczony w  wezwaniu 
na posiedzenie. W  razie wykonania czynności przez dłużnika lub umorzenia postępowania grzywny niezapłacone do tego 
czasu ulegają umorzeniu.  
§ 2. Na postanowienie sądu w  przedmiocie skazania na grzywnę oraz orzeczenie aresztu przysługuje zażalenie.  
§ 3. Jeżeli dłużnikiem jest osob a prawna lub jednostka organizacyjna, o  której mowa w  art. 64 § 11, środkom prz y-
musu podlegają osoby uprawnione do działania w  jej imieniu.  
Art. 917. § 1. W  razie zastosowania środków przymusu dłużnik może w  każdej chwili złożyć wykaz i  przyrzeczenie. 
W wypadku gdy zastosowano wobec niego areszt, dłużnik może domagać się stawienia go przed sąd w  celu złożenia 
wykazu i  przyrzeczenia. W  wypadku tym sąd nie wzywając wierzyciela niezwłocznie przyjmie wykaz i  odbierze przyrz e-
czenie, po czym zwolni dłużnika.  
  
Dziennik  Ustaw  – 204 – Poz. 1805  
 
 § 2. Wierzyciel, który nie był obecny przy tych czynnościach, może żądać ponownego wezwania dłużnika w  celu 
zadania mu pytań zmierzających do wykrycia przedmiotów, do których mogłaby być skierowana egzekucja. Niestawie n-
nictwo dłużnika lub odmowa odpowiedzi al bo dodatkowego złożenia przyrzeczenia pociąga za sobą skutki wymienione 
w artykule poprzedzającym. O  skutkach tych dłużnik powinien być pouczony w  wezwaniu na posiedzenie.  
Art. 918. (uchylony)  
Art. 9181. Dłużnik, który złożył przyrzeczenie lub do którego zastosowano środki przymusu, obowiązany jest do 
złożenia nowego wykazu i  przyrzeczenia na żądanie tego samego lub innego wierzyciela, gdy od złożenia przyrzeczenia 
lub wyczerpania środków przymusu upłynął okres jednego roku.  
Art. 919. Za osobę, która nie m a zdolności procesowej, wykaz i  przyrzeczenie obowiązany jest złożyć jej przedst a-
wiciel ustawowy.  
Art. 920. § 1. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do egzekucji prowadzonej z  urzędu, a  także egz e-
kucji alimentów.  
§ 2. W razie egzekucji alim entów sąd prowadzi postępowanie o  wyjawienie majątku także na wniosek komornika.  
Art. 9201. § 1. Przepisy art.  913–917, 919 i  920 stosuje się odpowiednio do wyjawienia przez dłużnika stanu  
oszczędności na rachunkach bankowych w  związku z  żądaniem wydania książeczki oszczędnościowej lub innego dowodu 
posiadania wkładu. W  wykazie majątku dłużnik jest obowiązany podać, czy i  jakie oszczędności ma na rachunku bank o-
wym, w  jakim banku zostały zgromadzone, jeżeli zaś nie posiada dowodu bankowego, jest obowiązany wskazać osobę, 
u której znajduje się ten dowód.  
§ 2. Uchylenie się dłużnika od wydania książeczki oszczędnościowej lub innego odpowiedniego dowodu albo wsk a-
zania osoby, u  której się one znajdują, powoduje takie skutki, jak odmowa złożenia wykazu albo udzie lenia odpowiedzi 
na pytanie (art. 916).  
Art. 9202. (uchylony)  
DZIAŁ VI  
Egzekucja z  nieruchomości  
Rozdział 1  
Przepisy wstępne  
Art. 921. § 1. Egzekucja z  nieruchomości należy do komornika działającego przy sądzie, w  którego okręgu nie -
ruchomość jest położona.  
§ 2. Jeżeli nieruchomość jest położona w  okręgu kilku sądów, wybór na leży do wierzyciela. Jednakże z postępow a-
niem wszczętym na wniosek jednego wierzyciela połączone będą postępowania wszczęte na wniosek innych wierzycieli. 
W tym celu komornik, k tóry rozpoczął egzekucję, o  wszczęciu, a  następnie o  ukończeniu egzekucji zawiadomi komor -
nika, do którego, stosownie do paragrafu poprzedzającego, mogłaby należeć egzekucja.  
Art. 9211. O wszczęciu i  ukończeniu egzekucji komornik zawiadamia sąd właściwy ze  względu na miejsce położenia 
nieruchomości.  
Art. 922. Uczestnikami postępowania oprócz wierzyciela i  dłużnika są również osoby, którym przysługują prawa 
rzeczowe ograniczone lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości, a  gdy przedmio tem egzekucji 
jest użytkowanie wieczyste, także organ, który zawarł umowę o  użytkowanie wieczyste.  
Rozdział 2  
Zajęcie  
Art. 923. Wskutek wniosku wierzyciela o  wszczęcie egzekucji z  nieruchomości wymienionej we wniosku komornik 
wzywa dłużnika, aby zapłacił d ług w  ciągu dwóch tygodni pod rygorem przystąpienia do opisu i  oszacowania.  
Art. 9231. § 1. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w  związku małżeńskim stanowi po d-
stawę do zajęcia nieruchomości wchodzącej w  skład majątku wspólnego. Dalsz e czynności egzekucyjne dopuszczalne są 
na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom.  
  
Dziennik  Ustaw  – 205 – Poz. 1805  
 
 § 2. Jeżeli małżonek dłużnika sprzeciwi się zajęciu, o  sprzeciwie komornik niezwłocznie zawiadamia wierzyciela, 
który w  terminie tygodniowym p owinien wystąpić o  nadanie przeciwko małżonkowi dłużnika klauzuli wykonalności pod 
rygorem umorzenia egzekucji z  zajętej nieruchomości.  
Art. 924. § 1. Jednocześnie z  wysłaniem dłużnikowi wezwania komornik składa do sądu właściwego do prowadz e-
nia księgi wie czystej wniosek o  wpis o  wszczęciu egzekucji lub o  złożenie wniosku do zbioru dokumentów, wraz z  od-
pisem wezwania do zapłaty.  
§ 2. W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego lub ukończenia egzekucji w  inny sposób niż przez umo -
rzenie komornik skład a wniosek o  wykreślenie w  księdze wieczystej wpisu o  wszczęciu egzekucji lub o  usunięcie wniosku  
o wszczęcie egzekucji ze zbioru dokumentów. Obowiązek poprawienia lub uzupełnienia wniosku spoczywa na komor -
niku.  
Art. 925. § 1. W  stosunku do dłużnika nieruc homość jest zajęta z  chwilą doręczenia mu wezwania. W  stosunku do 
dłużnika, któremu nie doręczono wezwania, jako też w  stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z  chwilą d o-
konania wpisu w  księdze wieczystej lub złożenia wniosku komornika do zbior u dokumentów.  
§ 2. Jednakże w  stosunku do każdego, kto wiedział o  wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z  chwilą, gdy 
o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość, chociażby wezwanie nie zostało jeszcz e dłużnikowi wysłane ani wpis w księdze  
wieczystej ni e był jeszcze dokonany.  
§ 3. O dokonanym zajęciu komornik zawiadamia wierzyciela.  
Art. 926. § 1. Postępowania egzekucyjne toczące się co do kilku nieruchomości tego samego dłużnika lub co do 
kilku części tej samej nieruchomości, jak również postępowania eg zekucyjne dotyczące części nieruchomości i  jej całości, 
mogą być połączone w  jedno postępowanie, jeżeli odpowiada to celowi egzekucji, a  nie ma przeszkód natury prawnej lub 
gospodarczej. Połączenie zarządza na wniosek jednej ze stron komornik, a  gdy nieruc homości są położone w  okręgach 
różnych sądów rejonowych, sąd okręgowy przełożony nad sądem rejonowym, w  którego okręgu wszczęto pierwszą 
egzekucję.  
§ 2. Postępowanie można rozdzielić, jeżeli w  dalszym jego toku odpadną przyczyny, które spowodowały połączen ie. 
Art. 927. § 1. Wierzyciel, który skierował egzekucję do nieruchomości po jej zajęciu przez innego wierzyciela, prz y-
łącza się do postępowania wszczętego wcześniej i  nie może żądać powtórzenia czynności już dokonanych; poza tym ma te 
same prawa co pierws zy wierzyciel.  
§ 2. W przypadku, o  którym mowa w  § 1, komornik składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej 
wniosek o  wpis o  przyłączeniu się wierzyciela do egzekucji lub o  złożenie wniosku do zbioru dokumentów.  
Art. 928. W celu dopilnowania praw osoby, której miejsce pobytu nie jest znane i  której z  powodu nieobecności nie 
można dokonywać doręczeń, sąd na wniosek komornika ustanowi kuratora do zastępowania osoby nieobecnej. Kurator 
będzie wykonywał swe czynności także w  interesie innych osób,  którym w  dalszym toku postępowania doręczenia nie 
będą mogły być dokonane. Kurator może jednak reprezentować równocześnie tylko osoby, których interesy nie są 
sprzeczne.  
Art. 929. § 1. Zajęcie obejmuje nieruchomość i  to wszystko, co według przepisów prawa  rzeczowego stanowi 
przedmiot obciążenia hipoteką.  
§ 11. Pobranie z  góry przez dłużnika przed zajęciem czynszu najmu za czas dłuższy niż trzy miesiące, a  czynszu 
dzierżawy za czas dłuższy niż sześć miesięcy, licząc w  obu przypadkach od dnia zajęcia, nie zw alnia najemcy lub dzie r-
żawcy od obowiązku zapłaty czynszu do rąk komornika.  
§ 2. Jeżeli egzekucję prowadzi się w  poszukiwaniu należności z  umów ubezpieczenia lub wierzytelności zabezpi e-
czonych hipoteką, zajęcie obejmuje także prawa wynikające z  umów ubezpi eczenia przedmiotów wymienionych 
w paragrafie poprzedzającym.  
§ 3. Komornik z  urzędu zbada, czy ruchomości, wierzytelności lub prawa zajęte według przepisów §  1 i § 2 nie są 
obciążone zastawem rejestrowym. Przepisy art.  8051 § 1 i § 4 stosuje się odpowiedn io. 
Art. 930. § 1. Rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie. Nabywca może  
uczestniczyć w  postępowaniu w  charakterze dłużnika. W  każdym razie czynn ości egzekucyjne są ważne tak w stosunku 
do dłużnika, jak i  w stosunk u do nabywcy.  
§ 2. Rozporządzenia przedmiotami podlegającymi zajęciu razem z  nieruchomością po ich zajęciu są nieważne. Nie 
dotyczy to rozporządzeń zarządcy nieruchomości w  zakresie jego ustawowych uprawnień.  
  
Dziennik  Ustaw  – 206 – Poz. 1805  
 
 § 3. Obciążenie nieruchomości przez dłużnika po  jej zajęciu oraz rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotec z-
nym jest nieważne. W  razie wpisania hipoteki przymusowej po zajęciu nieruchomości zabezpieczona nią wierzytelność 
nie korzysta z  pierwszeństwa zaspokojenia przewidzianego dla należności zabezpie czonych hipotecznie.  
§ 4. Oddanie zajętej nieruchomości w  użyczenie, leasing, najem lub dzierżawę jest bezskuteczne wobec nabywcy 
nieruchomości w  egzekucji.  
Art. 931. § 1. Zajętą nieruchomość pozostawia się w  zarządzie dłużnika, do którego stosuje się wówc zas przepisy 
o zarządcy.  
§ 2. Jeżeli prawidłowe sprawowanie zarządu tego wymaga, sąd odejmie dłużnikowi zarząd i  ustanowi innego zarządcę;  
to samo dotyczy ustanowionego zarządcy.  
§ 3. Sąd oddali wniosek o  ustanowienie innego zarządcy, jeżeli sprawowanie za rządu wymaga kosztów, na których 
pokrycie nie wystarczają na razie dochody bieżące, a  wnioskodawca nie złoży w  ciągu tygodnia kwoty wyznaczonej przez 
sąd. 
§ 4. Jeżeli dłużnik, któremu odjęto zarząd, w  chwili zajęcia korzystał z  pomieszczeń w  zajętej nieruc homości, należy 
mu je pozostawić. Sąd może jednak na wniosek wierzyciela zarządzić odebranie pomieszczeń, jeżeli dłużnik lub jego 
domownik przeszkadza zarządcy w  wykonywaniu zarządu. Zarządca może zatrudniać dłużnika i  jego rodzinę za wynagro -
dzeniem, któr e ustali sąd.  
Art. 932. (uchylony)  
Art. 933. Jeżeli zarządca przy obejmowaniu zarządu napotyka przeszkody, komornik na polecenie sądu wprowadza 
go w  zarząd nieruchomości.  
Art. 934. Po ustanowieniu zarządcy komornik wzywa wskazane przez wierzyciela osoby, a by przypadające od nich 
tak zaległe, jak i  przyszłe świadczenia, które stanowią dochód z  nieruchomości, uiszczały do rąk zarządcy. W  wezwaniu 
należy uprzedzić, że uiszczenie do rąk dłużnika będzie bezskuteczne w  stosunku do wierzyciela.  
Art. 935. § 1. Zarz ądca zajętej nieruchomości obowiązany jest wykonywać czynności potrzebne do prowadzenia 
prawidłowej gospodarki. Ma on prawo pobierać zamiast dłużnika wszelkie pożytki z  nieruchomości, spieniężać je w  gra-
nicach zwykłego zarządu oraz prowadzić sprawy, któr e przy wykonywaniu takiego zarządu okażą się potrzebne. W  spra-
wach wynikających z  zarządu nieruchomością zarządca może pozywać i  być pozywany.  
§ 2. Zarządcy wolno zaciągać tylko takie zobowiązania, które mogą być zaspokojone z  dochodów z  nieruchomości 
i są gospodarczo uzasadnione.  
§ 3. Czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu zarządca może wykonywać tylko za zgodą stron, a  w jej 
braku – za zezwoleniem sądu, który przed wydaniem postanowienia wysłucha wierzyciela, dłużnika i  zarządcę, chyba że 
zwłok a groziłaby szkodą.  
Art. 936. Zarząd nie ma wpływu na umowy najmu lub dzierżawy obowiązujące w  chwili jego ustanowienia. Zarzą d-
cy wolno jednak wypowiadać tego rodzaju umowy z  zachowaniem obowiązujących przepisów oraz zawierać umowy na 
czas przyjęty przez z wyczaj miejscowy. Do wydzierżawiania nieruchomości wymagana jest zgoda stron, a  w jej braku – 
zezwolenie sądu.  
Art. 937. § 1. Zarządca składa sądowi w  wyznaczonych terminach co najmniej raz w  roku oraz po ukończeniu z a-
rządu sprawozdania ze swych czynności,  jak również udokumentowane sprawozdania rachunkowe.  
§ 2. Sąd po wysłuchaniu wierzycieli, dłużnika i  zarządcy oraz po rozpatrzeniu sprawozdań, a  zwłaszcza przedst a-
wionych w  nich pozycji rachunkowych, zatwierdza sprawozdania zarządcy albo odmawia ich zatwierdzenia w  całości lub 
w części.  
§ 3. Na postanowienie sądu w  przedmiocie zatwierdzenia sprawozdania przysługuje zażalenie.  
Art. 938. § 1. Zarządca odpowiada za szkodę wyrządzoną na skutek nienależytego wykonywania obowiązków.  
§ 2. Zarządca, który bez  usprawiedliwionej przyczyny nie złożył w  oznaczonym terminie przepisanego sprawozdania 
lub nie wykonał innych przez sąd wydanych poleceń, może być skazany na grzywnę.  
Art. 939. § 1. Zarządca może żądać wynagrodzenia oraz zwrotu wydatków, które w  związku z  zarządem poniósł 
z własnych funduszów. Wysokość wynagrodzenia sąd określi odpowiednio do nakładu pracy i  dochodowości nieruchomości.  
§ 2. Jednakże zarządcy, który jest dłużnikiem, nie należy się wynagrodzenie; może on tylko pokrywać z  pożytków 
z nieruchom ości najkonieczniejsze potrzeby własne i  rodziny w  rozmiarze, jaki oznaczy sąd, oraz swoje wydatki związane 
z zarządem.  
  
Dziennik  Ustaw  – 207 – Poz. 1805  
 
 § 3. (uchylony)  
§ 4. Roszczeń o  wynagrodzenie za sprawowanie zarządu i  o zwrot poniesionych w  związku z  zarządem wydatków 
nie można doch odzić powództwem. Zarządca traci roszczenia, jeżeli ich nie zgłosił w  ciągu miesiąca po ustąpieniu z za-
rządu lub po jego ustaniu.  
Art. 940. Z dochodów z  nieruchomości zarządca pokrywa w  następującej kolejności:  
1) koszty egzekucji wraz ze swoim wynagrodzen iem oraz zwrot własnych wydatków;  
2) bieżące należności pracowników zatrudnionych w  nieruchomości lub w  przedsiębiorstwach znajdujących się na niej 
i należących do dłużnika;  
3) bieżąco przypadające w  toku zarządu alimenty przyznane wykonalnym wyrokiem sądo wym od dłużnika. Uprawni e-
nie to nie przysługuje członkom rodziny dłużnika pozostającym z  nim we wspólnym gospodarstwie domowym 
w chwili wszczęcia egzekucji;  
4) bieżące należności podatkowe z  nieruchomości oraz bieżące należności z  tytułu ubezpieczenia społ ecznego praco w-
ników wymienionych w  pkt 2; 
5) zobowiązania związane z  wykonywaniem zarządu;  
6) należności z  tytułu ubezpieczenia nieruchomości, jej przynależności i  pożytków.  
Art. 941. Nadwyżkę dochodów po pokryciu wydatków wymienionych w  art. 940, za czas do dnia przejścia własności  
nieruchomości na nabywcę, zarządca składa na rachunek depozytowy Ministra Finansów. Nadwyżkę dołącza się do ceny, 
która będzie uzyskana za nieruchomości. Jeżeli egzekucja ulega umorzeniu, nadwyżkę tę otrzymuje dłużnik.  
Rozdział 3 
Opis i  oszacowanie  
Art. 942. Po upływie terminu określonego w  wezwaniu dłużnika do zapłaty długu komornik na wniosek wierzyciela 
dokonuje opisu i  oszacowania zajętej nieruchomości.  
Art. 943. § 1. Przy wniosku o  dokonanie opisu i  oszacowania wierzyciel powinien:  
1) złożyć wyciąg – a w razie potrzeby odpis księgi wieczystej albo zaświadczenie sądu wystawione na podstawie zbioru 
dokumentów prowadzonego dla nieruchomości, zawierające wskazanie jej właściciela i  wykaz ujawnionych w  tym 
zbiorze obciążeń, jeże li zaś nieruchomość jest objęta katastrem nieruchomości – także odpowiedni wyciąg;  
2) wskazać miejsce zamieszkania uczestników postępowania.  
§ 2. Jeżeli nieruchomość nie ma księgi wieczystej, wierzyciel powinien złożyć inny dokument stwierdzający włas -
ność dłużnika.  
§ 3. Dokumentów wskazanych w  paragrafie poprzedzającym może żądać od właściwych organów także komornik.  
Art. 944. (uchylony)  
Art. 945. § 1. O terminie opisu i  oszacowania komornik zawiadamia znanych mu uczestników.  
§ 2. Komornik wzywa ponadto pr zez obwieszczenie publiczne w  budynku sądowym i  lokalu wójta (burmistrza, pr e-
zydenta miasta) oraz na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej uczestników, o  których nie ma wiadomości, 
oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i  przedmiotów razem z  nią zajętych, aby przed ukończeniem 
opisu i  oszacowania zgłosiły swoje prawa.  
§ 3. Zawiadomienia i  obwieszczenia powinny być dokonane nie później niż na dwa tygodnie przed rozpoczęciem opisu.  
§ 4. Jeżeli opis i  oszacowanie nie zostały ukończone w  terminie podanym w  zawiadomieniu, komornik o  ukończeniu 
opisu i  oszacowania zawiadomi znanych mu uczestników oraz dokona obwieszczenia stosownie do §  2. 
Art. 946. § 1. Na wniosek wierzyciela lub dłużnika, zgłoszony nie później niż podczas opisu  i oszacowania, jak 
również z  urzędu może być wystawiona na licytację wydzielona część zajętej nieruchomości, której cena wywołania w y-
starcza na zaspokojenie wierzyciela egzekwującego. O  wydzieleniu rozstrzyga komornik po oszacowaniu nieruchomości.  
§ 2. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
§ 3. W razie wydzielenia części, dalsze postępowanie co do reszty nieruchomości będzie zawieszone do czasu uko ń-
czenia licytacji wydzielonej części.  
  
Dziennik  Ustaw  – 208 – Poz. 1805  
 
 Art. 947. § 1. W  protokole opisu i  oszacowania komornik wymieni:  
1) oznaczenie nieruchomości, jej granice, a  w miarę możności jej obszar oraz oznaczenie księgi wieczystej lub zbioru 
dokumentów;  
2) budowle i  inne urządzenia ze wskazaniem ich przeznaczenia gospodarczego oraz przynależności nieruchomości, jak 
również zapas y objęte zajęciem;  
3) stwierdzone prawa i  obciążenia;  
4) umowy ubezpieczenia;  
5) osoby, w  których posiadaniu znajduje się nieruchomość, jej przynależności i  pożytki;  
6) sposób korzystania z  nieruchomości przez dłużnika;  
7) oszacowanie z  podaniem jego podst aw; 
8) zgłoszone prawa do nieruchomości;  
9) inne szczegóły istotne dla oznaczenia lub oszacowania nieruchomości.  
§ 11. Jeżeli na ruchomościach, wierzytelnościach lub prawach zajętych wspólnie z  nieruchomością ustanowiony z o-
stał zastaw rejestrowy, w  opisie należy wymienić przedmiot obciążony zastawem rejestrowym oraz wierzytelność, którą 
zastaw ten zabezpiecza.  
§ 2. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, szczegółowy sposób przeprowadzenia opisu i osza-
cowania nieruchomości, mając na względ zie zapewnienie prawidłowej wyceny nieruchomości oraz sprawność postęp o-
wania i  skuteczność egzekucji.  
Art. 948. § 1. Oszacowania nieruchomości dokonuje powołany przez komornika biegły uprawniony do szacowania 
nieruchomości na podstawie odrębnych przepisów.  Jeżeli jednak nieruchomość była w  okresie sześciu miesięcy przed 
zajęciem oszacowana dla potrzeb obrotu rynkowego i  oszacowanie to odpowiada wymogom oszacowania nieruchomości 
w egzekucji z  nieruchomości, nowego oszacowania nie dokonuje się.  
§ 11. Jeżeli w niosek o  wszczęcie nowej egzekucji złożono w  terminie trzech lat od daty umorzenia postępowania, 
w którym dokonano opisu i  oszacowania nieruchomości, komornik dokona nowego opisu i  oszacowania tylko na wniosek 
wierzyciela lub dłużnika. Dłużnik może złożyć taki wniosek w  terminie dwóch tygodni od daty doręczenia mu wezwania 
do zapłaty, o  czym należy go pouczyć przy doręczeniu wezwania.  
§ 2. W oszacowaniu należy podać osobno wartość nieruchomości, budowli i  innych urządzeń, przynależności 
i pożytków oraz osob no wartość całości, jak również wartość części nieruchomości, która w  myśl art.  946 została wydzi e-
lona celem wystawienia oddzielnie na licytację. Wartości powyższe należy podać tak z  uwzględnieniem, jak i  bez 
uwzględnienia praw, które pozostają w  mocy bez zaliczenia na cenę nabycia, oraz wartości praw nieokreślonych sumą 
pieniężną obciążających nieruchomość, w  szczególności świadczeń z  tytułu takich praw.  
§ 3. Opisem i  oszacowaniem należy objąć z  osobna każdą nieruchomość stanowiącą przedmiot egzekucji, jeż eli jest 
ona wpisana do odrębnej księgi wieczystej lub prowadzony jest dla niej odrębny zbiór dokumentów. Jeżeli jednak post ę-
powania egzekucyjne toczące się co do kilku nieruchomości tego samego dłużnika, wpisanych do oddzielnych ksiąg wi e-
czystych lub dla których prowadzone są odrębne zbiory dokumentów, połączone zostały w  jedno postępowanie, to 
w przypadku gdy nieruchomości te stanowią całość gospodarczą, należy opisać i  oszacować tę całość i każdą z nieruch o-
mości z  osobna.  
Art. 949. Jeżeli zostały zgłoszo ne prawa osób trzecich do nieruchomości, budowli lub innych urządzeń, przynależności  
lub pożytków albo gdy rzeczy takie znajdują się we władaniu osób trzecich, oznacza się osobno wartość rzeczy spornej, 
osobno wartość całości po wyłączeniu tej rzeczy, wres zcie osobno wartość całości tak z  uwzględnieniem, jak i  bez 
uwzględnienia praw, które pozostają w  mocy bez zaliczenia na cenę nabycia, oraz wartości praw nieokreślonych sumą 
pieniężną, obciążających nieruchomość, w  szczególności świadczeń z  tytułu takich p raw. 
Art. 950. Termin zaskarżenia opisu i  oszacowania wynosi dwa tygodnie i  liczy się od dnia jego ukończenia. Jeżeli 
opis i  oszacowanie nie zostały ukończone w  terminie podanym w  zawiadomieniu termin do zaskarżenia liczy się od dnia 
doręczenia uczestnikow i zawiadomienia, o  którym mowa w  art. 945 § 4, a dla uczestników, którym nie doręczono zawi a-
domienia, od dnia obwieszczenia o  ukończeniu. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
Art. 951. Jeżeli w  stanie nieruchomości pomiędzy sporządzeniem opisu i  oszacowania a  terminem licytacyjnym zajdą  
istotne zmiany, na wniosek wierzyciela lub dłużnika może nastąpić dodatkowy opis i  oszacowanie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 209 – Poz. 1805  
 
 Rozdział 4  
Obwieszczenie o  licytacji  
Art. 952. Zajęta nieruchomość ulega sprzedaży przez licytację publiczną. Termin lic ytacji nie może być wyznaczony 
wcześniej niż po upływie dwóch tygodni po uprawomocnieniu się opisu i  oszacowania ani też przed uprawomocnieniem się  
wyroku, na podstawie którego wszczęto egzekucję.  
Art. 9521. § 1. Termin licytacji lokalu mieszkalnego lub ni eruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mies z-
kalnym, które służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika, wyznacza się na wniosek wierzyciela.  
§ 2. Wierzyciel jest uprawniony do złożenia wniosku, o  którym mowa w  § 1, jeżeli wysokość egzekwowanej n ależ-
ności głównej stanowi co najmniej równowartość jednej dwudziestej części sumy oszacowania.  
§ 3. Jeżeli egzekucję z  nieruchomości prowadzi kilku wierzycieli, termin licytacji nieruchomości, o  której mowa 
w § 1, wyznacza się również w  przypadku, gdy wnio ski w  tym przedmiocie złożyli wierzyciele, których łączna wysokość 
egzekwowanych należności głównych stanowi co najmniej równowartość jednej dwudziestej części sumy oszacowania.  
§ 4. Przepisów §  2 i 3 nie stosuje się, jeżeli należność przysługuje Skarbowi Państwa, wynika z  wyroku wydanego 
w postępowaniu karnym lub mimo niespełnienia warunków przewidzianych w  tych przepisach zgodę na wyznaczenie 
terminu licytacji wyraził dłużnik, do którego nieruchomość należy, albo sąd. Sąd wyraża zgodę na wyznaczenie termi nu 
licytacji na wniosek wierzyciela, jeżeli przemawia za tym wysokość i  charakter dochodzonej należności lub brak możl i-
wości zaspokojenia wierzyciela z  innych składników majątku dłużnika. Na postanowienie sądu oddalające wniosek wi e-
rzyciela przysługuje zaż alenie.  
§ 5. Licytacji lokalu mieszkalnego lub nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym, które służą 
zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika, nie przeprowadza się w  czasie obowiązywania stanu zagrożenia epid e-
micznego lub stanu epidemi i oraz 90  dni po jego zakończeniu.  
Art. 953. § 1. Komornik ogłosi o  licytacji przez publiczne obwieszczenie, w  którym wymienia:  
1) nieruchomość, która ma być sprzedana, ze wskazaniem miejsca jej położenia i  przeznaczenia gospodarczego, imienia 
i nazwiska d łużnika wraz z  podaniem księgi wieczystej i  miejsca jej przechowania lub z  oznaczeniem zbioru dok u-
mentów i  sądu, w  którym zbiór ten jest prowadzony;  
2) czas i  miejsce licytacji;  
3) sumę oszacowania i  cenę wywołania;  
4) wysokość rękojmi, którą licytant przystępujący do przetargu powinien złożyć, z  zaznaczeniem, że rękojmia może być 
również złożona w  książeczce oszczędnościowej zaopatrzonej w  upoważnienie właściciela książeczki do wypłaty 
całego wkładu stosownie do prawomocnego postanowienia sądu o  utraci e rękojmi albo w  inny wskazany przez 
komornika sposób;  
5)50) czas, w  którym w  ciągu dwóch tygodni przed licytacją wolno będzie oglądać nieruchomość oraz przeglądać w  sądzie 
protokół opisu i  oszacowania;  
ponadto w  obwieszczeniu należy podać:  
6) wzmiankę, że prawa osób trzecich nie będą przeszkodą do licytacji i  przysądzenia własności na rzecz nabywcy bez 
zastrzeżeń, jeżeli osoby te przed rozpoczęciem przetargu nie złożą dowodu, iż wniosły powództwo o  zwolnienie ni e-
ruchomości lub przedmiotów razem z  nią zajęty ch od egzekucji i  uzyskały w  tym zakresie orzeczenie wstrzymujące 
egzekucję;  
7) wyjaśnienie, że użytkowanie, służebności i  prawa dożywotnika, jeżeli nie są ujawnione w  księdze wieczystej lub 
przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów i  nie zostaną zgłos zone najpóźniej na trzy dni przed rozpoczęciem 
licytacji, nie będą uwzględnione w  dalszym toku egzekucji i  wygasną z  chwilą uprawomocnienia się postanowienia 
o przysądzeniu własności.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (uchylony)  
                                                           
50) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt 2 ustawy, o  której mowa w  odnośniku 46. 
  
Dziennik  Ustaw  – 210 – Poz. 1805  
 
 Art. 954. Obwieszczenie o  licytacji dorę cza się:  
1) uczestnikom postępowania;  
2) organowi gminy, urzędowi skarbowemu miejsca położenia nieruchomości oraz organom ubezpieczeń społecznych 
z wezwaniem, aby najpóźniej w  terminie licytacji zgłosiły zestawienie podatków i  innych danin publicznych, nal eż-
nych do dnia licytacji.  
Art. 955. § 1. Obwieszczenie o  licytacji należy co najmniej dwa tygodnie przed jej terminem ogłosić publicznie na 
stronie internetowej oraz tablicy ogłoszeń sądu sprawującego nadzór nad egzekucją z  nieruchomości, w  lokalu organu 
gminy właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości oraz na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej.  
§ 2. Na wniosek i  koszt strony komornik może zarządzić ogłoszenie również w  inny wskazany przez nią sposób, 
w szczególności w  dzienniku p oczytnym w  danej miejscowości.  
§ 3. W ogłoszeniu w  dzienniku wystarczy oznaczenie nieruchomości, czasu i  miejsca licytacji, sumy oszacowania 
i ceny wywołania oraz wysokości rękojmi, jaką licytant powinien złożyć.  
Art. 956. Jeżeli egzekucja dotyczy jednej l ub kilku nieruchomości położonych w  różnych okręgach sądowych, o b-
wieszczenie ogłasza się publicznie we wszystkich właściwych sądach.  
Art. 957. (uchylony)  
Art. 958. § 1. Z chwilą obwieszczenia o  licytacji nieruchomości wchodzącej w  skład gospodarstwa rolneg o wspó ł-
właścicielowi tej nieruchomości, który nie jest dłużnikiem osobistym, przysługuje aż do trzeciego dnia przed licytacją 
prawo przejęcia nieruchomości na własność w  cenie nie niższej od sumy oszacowania. Przy wniosku o  przejęcie wniosk o-
dawca  powinien złożyć rękojmię, chyba że ustawa go od niej zwalnia.  
§ 2. Jeżeli kilku współwłaścicieli zgłosi wniosek o  przejęcie, pierwszeństwo przysługuje temu z  nich, który prowadzi 
gospodarstwo rolne lub pracuje w  nim. Jeżeli warunek ten spełnia kilku współwłaściciel i albo nie spełnia go żaden z  nich, 
sąd przyzna pierwszeństwo temu współwłaścicielowi, który daje najlepszą gwarancję należytego prowadzenia gospoda r-
stwa rolnego.  
Art. 959. O pierwszeństwie przejęcia nieruchomości w  myśl dwóch artykułów poprzedzających roz strzyga sąd, w y-
dając postanowienie o  przybiciu.  
Art. 960. Jeżeli nikt z  prawa przejęcia nieruchomości na podstawie trzech artykułów poprzedzających wcześniej nie 
skorzysta albo jeżeli przedmiotem egzekucji nie jest nieruchomość rolna, komornik po dokonaniu  obwieszczeń przedst a-
wia akta sądowi. W  razie spostrzeżenia niedokładności lub wadliwości postępowania sąd poleci komornikowi ich usunięcie.  
Art. 961. (uchylony)  
Rozdział 5  
Warunki licytacyjne  
Art. 962. § 1. Przystępujący do przetargu obowiązany jest złożyć rękojmię w  wysokości jednej dziesiątej części sumy  
oszacowania, najpóźniej w  dniu poprzedzającym przetarg.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 963. Rękojmię złożoną przez licytanta, któremu udzielono przybicia, zatrzymuje się; pozostałym licytantom 
zwraca się ją n iezwłocznie.  
Art. 964. § 1. Nie składa rękojmi osoba, której przysługuje ujawnione w  opisie i  oszacowaniu prawo, jeżeli jego 
wartość nie jest niższa od wysokości rękojmi i  jeżeli do tej wysokości znajduje ono po krycie w  cenie wywołania wraz 
z prawami stwie rdzonymi w  opisie i  oszacowaniu, korzystającymi z  pierwszeństwa przed jej prawem.  
§ 2. Jeżeli w  warunkach przewidzianych w  paragrafie poprzedzającym wartość prawa jest niższa od wysokości  
rękojmi albo też prawo znajduje tylko częściowe pokrycie w  cenie wy wołania, wysokość rękojmi obniża się w  pierwszym 
wypadku do różnicy między pełną rękojmią a  wartością prawa, w  drugim zaś wypadku do części wartości prawa niep o-
krytej w  cenie wywołania.  
Art. 965. Najniższa suma, za którą nieruchomość można nabyć na pierwsz ej licytacji (cena wywołania), wynosi trzy 
czwarte sumy oszacowania.  
  
Dziennik  Ustaw  – 211 – Poz. 1805  
 
 Art. 966. Suma przypadająca w  chwili zajęcia na podstawie umowy ubezpieczenia dłużnikowi, przeciwko któremu 
toczy się postępowanie egzekucyjne, przechodzi na nabywcę i  to również w  części  niepodlegającej zajęciu. O  sumę tę 
podwyższa się cenę nabycia.  
Art. 967. Po uprawomocnieniu się postanowienia o  przybiciu komornik wzywa licytanta, który uzyskał przybicie 
(nabywcę), aby w  ciągu dwóch tygodni od dnia otrzymania wezwania złożył na rachunek  depozytowy Ministra Finansów 
cenę nabycia z  potrąceniem rękojmi złożonej w  gotówce. Na wniosek nabywcy komornik może oznaczyć dłuższy termin 
uiszczenia ceny nabycia, nieprzekraczający jednak miesiąca.  
Art. 968. § 1. Nabywca może zaliczyć na poczet ceny wł asną wierzytelność lub jej część, jeżeli znajduje ona pokr y-
cie w  cenie nabycia.  
§ 2. Za zgodą wierzyciela, którego wierzytelność znajduje pokrycie w  cenie nabycia, nabywca może tę wierzytelność 
zaliczyć na poczet ceny. Wierzyciel wyraża zgodę w  dokumencie z podpisem urzędowo poświadczonym albo do proto -
kołu nie później niż w  terminie, w  którym nabywca ma obowiązek uiścić cenę nabycia.  
Art. 969. § 1. Jeżeli nabywca nie wykonał w  terminie warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny, traci rękojmię, 
a skutki prz ybicia wygasają. Uiszczoną część ceny zwraca się. Następstwa te sąd stwierdza postanowieniem, na które 
przysługuje zażalenie.  
§ 2. Od nabywcy nieskładającego rękojmi, który nie wykonał warunków licytacyjnych, ściąga się rękojmię w  trybie 
egzekucji należnoś ci sądowych.  
§ 3. Z rękojmi utraconej przez nabywcę lub od niego ściągniętej pokrywa się koszty egzekucji związane ze sprzedażą,  
a reszta wchodzi w  skład sumy uzyskanej w  egzekucji albo jeżeli egzekucja została umorzona, jest przelewana na dochód 
Skarbu Pa ństwa.  
Art. 970. Po uprawomocnieniu się postanowienia stwierdzającego wygaśnięcie przybicia wierzyciel może żądać w y-
znaczenia ponownej licytacji.  
Art. 971. Nabywca nie może żądać unieważnienia nabycia ani zmniejszenia ceny z  powodu wad nieruchomości lub 
przedmiotów razem z  nią nabytych.  
Rozdział 6  
Licytacja  
Art. 972. § 1. Licytacja odbywa się publicznie w  obecności i  pod nadzorem sędziego albo referendarza sądowego.  
§ 2. Przebieg licytacji sąd utrwala również za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i  dźwięk.  
Art. 973. Po wywołaniu licytacji komornik podaje do wiadomości obecnych:  
1) przedmiot przetargu;  
2) cenę wywołania;  
3) sumę rękojmi;  
4) termin uiszczenia ceny nabycia;  
5) ciążące na nieruchomości zaległości w  podatkach państwowych oraz inny ch danina ch publicznych,  jeżeli  wysokość  
tych sum jest zgłoszona, z  wyjaśnieniem, które z  nich obciążają nabywcę bez zaliczenia na cenę nabycia;  
6) prawa obciążające nieruchomość, które będą utrzymane w  mocy z  zaliczeniem i  bez zaliczenia na cenę nabycia;  
7) wynikające z  akt zmiany w  stanie faktycznym i  prawnym nieruchomości, jeżeli zaszły po jej opisie i  oszacowaniu.  
Art. 974. Przedmiotem przetargu jest nieruchomość według stanu o bjętego opisem i  oszacowaniem z uwzględni e-
niem zmian podanych do wiadomości p rzez komornika na terminie licytacyjnym.  
Art. 975. Jeżeli ma być sprzedanych kilka nieruchomości lub kilka części jednej nieruchomości, dłużnik ma prawo 
wskazać kolejność, w  jakiej ma być przeprowadzony przetarg poszczególnych nieruchomości lub części.  
Art. 976. § 1. W  przetargu nie mogą uczestniczyć: dłużnik, komornik, ich małżonkowie, dzieci, rodzice i  rodzeństwo 
oraz osoby obecne na licytacji w  charakterze urzędowym, licytant, który nie wykonał warunków poprzedniej licytacji, 
osoby, które mogą nabyć nier uchomość tylko za zezwoleniem organu państwowego, a  zezwolenia tego nie przedstawiły.  
§ 2. Stawienie się jednego licytanta wystarcza do odbycia przetargu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 212 – Poz. 1805  
 
 Art. 977. Pełnomocnictwo do udziału w  przetargu powinno być stwierdzone dokumentem z  podpisem urzędow o po-
świadczonym. Podpisy na pełnomocnictwach udzielonych przez państwowe jednostki organizacyjne lub jednostki organ i-
zacyjne samorządu terytorialnego oraz na pełnomocnictwach udzielonych adwokatom lub radcom prawnym nie wymagają 
poświadczenia.  
Art. 978. § 1. Przetarg odbywa się ustnie.  
§ 2. Postąpienie nie może wynosić mniej niż jeden procent ceny wywołania, z  zaokrągleniem wzwyż do pełnych złotych.  
§ 3. Zaofiarowana cena przestaje wiązać, gdy inny licytant zaofiarował cenę wyższą.  
Art. 979. § 1. Jeżeli w  tym samym postępowaniu ma być sprzedanych kilka nieruchomości lub kilka części jednej 
nieruchomości i  jeżeli za te, które już zostały sprzedane, osiągnięto cenę wystarczającą na zaspokojenie należności wi e-
rzyciela egzekwującego i  kosztów egzekucyjnych, komo rnik wstrzyma przetarg pozostałych nieruchomości lub ich części.  
§ 2. Jeżeli przy podziale sumy uzyskanej za sprzedane niektóre tylko nieruchomości lub niektóre części nierucho -
mości okaże się, że należność wierzyciela i  koszty egzekucji istotnie znajdują w tej sumie pełne pokrycie, egzekucję co do 
pozostałych nieruchomości lub części nieruchomości należy umorzyć.  
Art. 980. Po ustaniu postąpień komornik, uprzedzając obecnych, że po trzecim obwieszczeniu dalsze postąpienia nie 
będą przyjęte, obwieści trzykro tnie ostatnio zaofiarowaną cenę, zamknie przetarg i  wymieni licytanta, który zaofiarował 
najwyższą cenę.  
Art. 981. Jeżeli należność wierzyciela będzie uiszczona wraz z  kosztami przed zamknięciem przetargu, komornik 
umorzy egzekucję.  
Art. 982. § 1. Jeżeli n a licytacji nikt nie przystąpił do przetargu, a  przedmiotem egzekucji jest nieruchomość rolna, 
współwłaściciel nieruchomości wystawionej na licytację, niebędący dłużnikiem osobistym, ma prawo przejęcia nieruch o-
mości na własność w  cenie nie niższej od trzec h czwartych sumy oszacowania. Art. 958  § 2 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Wniosek o  przejęcie nieruchomości należy zgłosić w  ciągu tygodnia od licytacji, składając równocześnie ręko j-
mię, chyba że ustawa wnioskodawcę od niej zwalnia.  
§ 3. Jeżeli na licytacji  nikt nie przystąpił do przetargu, a  przedmiotem egzekucji jest spółdzielcze własnościowe prawo  
do lokalu, wierzyciel hipoteczny może przejąć to prawo za cenę nie niższą od trzech czwartych sumy oszacowania; wni o-
sek o  przejęcie należy zgłosić w  ciągu tygod nia od licytacji. Wierzyciel hipoteczny nie składa rękojmi.  
Art. 983. Jeżeli nikt nie zgłosił wniosku o  przejęcie nieruchomości w  myśl artykułu poprzedzającego albo przedmiot 
egzekucji nie jest nieruchomością rolną, komornik na wniosek wierzyciela wyznacza  drugą licytację, na której cena w y-
wołania stanowi dwie trzecie sumy oszacowania. Cena ta jest najniższa, za którą można nabyć nieruchomość.  
Art. 984. § 1. Jeżeli również na drugiej licytacji nikt nie przystąpi do przetargu, przejęcie nieruchomości na włas -
ność może nastąpić w  cenie nie niższej od dwóch trzecich części sumy oszacowania, przy czym prawo przejęcia przysł u-
guje wierzycielowi egzekwującemu i  hipotecznemu oraz współwłaścicielowi. Jeżeli przedmiotem egzekucji jest nie -
ruchomość rolna, stosuje się art. 982 z  wynikającą z  niniejszego przepisu zmianą co do ceny przejęcia. W  wypadku gdy 
osoby okreś lone w  art. 982 nie skorzystają z  prawa przejęcia nieruchomości rolnej, prawo to przysługuje także wierzyci e-
lowi egzekwującemu i  hipotecznemu.  
§ 2. Wniosek o przejęcie nieruchomości wierzyciel powinien złożyć sądowi w  ciągu tygodnia po licytacji, składając 
jednocześnie rękojmię, chyba że ustawa go od niej zwalnia.  
§ 3. Jeżeli kilku wierzycieli składa wniosek o  przejęcie, pierwszeństwo przysługuje temu, kto za ofiarował cenę wyższą , 
a przy równych cenach – temu, czyja należność jest większa.  
Art. 985. § 1. Jeżeli po drugiej licytacji żaden z  wierzycieli nie przejął nieruchomości na własność, postępowanie 
egzekucyjne umarza się i  nowa egzekucja z  tej nieruchomośc i może być wszczęta dopiero po upływie 6  miesięcy od daty 
drugiej licytacji.  
§ 2. (uchylony)  
Art. 986. Skargę na czynności komornika w  toku licytacji aż do zamknięcia przetargu zgłasza się ustnie sędziemu 
albo referendarzowi sądowemu nadzorującemu licytację, który natychmiast ją rozstrzyga.  
  
Dziennik  Ustaw  – 213 – Poz. 1805  
 
 Rozdział 6a51) 
Sprzedaż nieruchomości w  drodze licytacji elektronicznej  
Art. 9861. § 1. Do sprzedaży nieruchomości w  drodze licytacji elektronicznej stosuje się przepisy rozdziałów  4–6 
i 7 z odrębnościami wynikają cymi z  niniejszego rozdziału.  
§ 2. Do sprzedaży nieruchomości w  drodze licytacji elektronicznej przepisów art.  8091 § 1 pkt 5 oraz art.  972 
§ 2 nie stosuje się.  
Art. 9862. § 1. Sprzedaż nieruchomości w  drodze licytacji elektronicznej przeprowadza się na wn iosek wierz y-
ciela. Wniosek o  dokonanie sprzedaży w  drodze licytacji elektronicznej może zostać złożony także w  razie złożenia 
wniosku o  wyznaczenie ponownej lub drugiej licytacji.  
§ 2. Jeżeli nieruchomość została zajęta na zaspokojenie kilku wierzytelności  dochodzonych przez różnych wi e-
rzycieli, sprzedaży nieruchomości w  drodze licytacji elektronicznej dokonuje się, jeżeli zażądał tego którykolwiek 
z wierzycieli.  
Art. 9863. § 1. Komornik w  terminie tygodnia od dnia otrzymania od wierzyciela wniosku o  przepr owadzenie 
sprzedaży nieruchomości w  drodze licytacji elektronicznej zawiadamia o  tym fakcie dłużnika. W  zawiadomieniu 
wskazuje się nieruchomość lub część nieruchomości, których wniosek dotyczy, oraz poucza dłużnika o  treści 
art. 975. 
§ 2. Uprawnienie wynik ające z  art. 975 dłużnik może zrealizować w  terminie tygodnia od dnia doręczenia 
mu zawiadomienia, o  którym mowa w  § 1. Po upływie wskazanego terminu kolejność przeprowadzenia przetargu 
poszczególnych nieruchomości lub ich części określa komornik.  
§ 3. Przetargi dotyczące różnych nieruchomości lub ich części, zajętych w  tym samym postępowaniu należy 
zaplanować tak, aby nie toczyły się równocześnie. Przepisu zdania pierwszego nie stosuje się, jeżeli łączna wysokość 
sumy oszacowania tych nieruchomości nie prz ekracza łącznej wysokości należności wierzycieli egzekwujących 
i kosztów egzekucyjnych.  
§ 4. Licytacja nie może rozpocząć się wcześniej niż dwa tygodnie od dnia upływu terminu, o  którym mowa 
w § 2 zdanie pierwsze.  
Art. 9864. § 1. Sprzedaż nieruchomości w  drodze licytacji elektronicznej jest przeprowadzana za pośredni c-
twem systemu teleinformatycznego.  
§ 2. Warunkiem udziału w  przetargu jest utworzenie indywidualnego konta w  systemie teleinformatycznym.  
§ 3. Obwieszczenie o  sprzedaży nieruchomości w  drodze licytacji elektronicznej zamieszcza się na stronie 
internetowej Krajowej Rady Komorniczej co najmniej dwa tygodnie przed terminem licytacji. Przepisów art.  955 
i art. 956 nie stosuje się.  
§ 4. W obwieszczeniu, o  którym mowa w  § 3, komornik wymienia informa cje, o  których mowa w  art. 953 § 1 
pkt 3, 6 i  7, a ponadto:  
1) nieruchomość, która ma być sprzedana, ze wskazaniem miejsca jej położenia i  przeznaczenia gospodarczego 
wraz z  podaniem księgi wieczystej i  miejsca jej przechowania lub z  oznaczeniem zbioru dok umentów i  sądu, 
w którym zbiór ten jest prowadzony;  
2) informację o  tym, że przetarg odbywa się w  drodze elektronicznej, oraz o  chwili rozpoczęcia i  zakończenia 
przetargu;  
3) informację o  obowiązku uiszczenia rękojmi i  jej wysokości;  
4) czas, w  którym w  ciągu dwóch tygodni przed licytacją wolno będzie oglądać nieruchomość.  
§ 5. W systemie teleinformatycznym wraz z  obwieszczeniem o  licytacji nieruchomości udostępnia się protokół 
opisu i  oszacowania nieruchomości.  
Art. 9865. § 1. Rękojmię należy złożyć na rac hunek bankowy najpóźniej na 2  dni robocze przed rozpoczęciem 
przetargu. Za datę złożenia rękojmi przyjmuje się dzień uznania rachunku bankowego komornika. Przepisu 
art. 964 nie stosuje się.  
                                                           
51) Rozdział dodany przez art.  1 pkt  3 ustawy, o  której mowa w  odnośniku 46; wejdzie  w życie z  dniem 1 9 września  2021  r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 214 – Poz. 1805  
 
 § 2. Wraz z  rękojmią licytant zobowiązany jest do podania w  system ie teleinformatycznym danych niezbę d-
nych do wydania postanowienia o  przybiciu: numeru PESEL, numeru dokumentu stwierdzającego tożsamość 
i oświadczenia, czy pozostaje w  związku małżeńskim, a  jeżeli tak, czy nieruchomość zamierza nabyć do majątku 
wspólnego c zy osobistego, oraz do wskazania, czy licytuje we własnym imieniu czy jako pełnomocnik innej osoby, 
a także innych danych, jeżeli potrzeba ich podania wynika z  przepisów odrębnych ustaw.  
§ 3. W razie potrzeby komornik niezwłocznie wzywa licytanta, pod rygo rem niedopuszczenia do udziału w  prze-
targu, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego do uzupełnienia danych, a  jeżeli udział w  przetargu wymaga 
zezwolenia organu władzy publicznej lub wykazania umocowania do występowania  w imieniu innej osoby – do 
przedłożenia utrwalonych w  postaci elektronicznej kopii wymaganych dokumentów w  terminie 3  dni, nie później 
niż dzień przed terminem licytacji.  
§ 4. Komornik potwierdza fakt złożenia rękojmi i  podania danych, o  których mowa w  § 2, niezwłocznie po ich 
otrzy maniu, poprzez dopuszczenie licytanta do udziału w  przetargu. O  odmowie dopuszczenia do przetargu zawi a-
damia się zainteresowanego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.  
Art. 9866. Na dzień przed rozpoczęciem przetargu w  systemie teleinformatycznym u dostępnia się informacje, 
o których mowa w  art. 973, oraz pouczenia o  treści przepisów art.  967, art.  969, art.  971, art.  976, art.  978 § 2, 
art. 981, art.  9867 § 5 oraz art.  9868. 
Art. 9867. § 1. Przetarg rozpoczyna się i  kończy z  chwilą wskazaną w  obwies zczeniu o  licytacji nieruchomości.  
§ 2. Komornik wyznacza licytację elektroniczną w  taki sposób, aby zarówno termin rozpoczęcia, jak i zako ń-
czenia przetargu przypadał pomiędzy godziną 9.00 a  14.00 w  dni robocze. Czas trwania przetargu wynosi 7  dni. 
§ 3. W toku przetargu licytanci ofiarują cenę nabycia za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Przepisu  
art. 980 nie stosuje się.  
§ 4. W razie umorzenia egzekucji na podstawie art.  981 komornik niezwłocznie anuluje przetarg. Jeżeli w  jed-
nym z  kilku prowadzo nych równocześnie na podstawie art.  9863 § 3 zdanie drugie przetargów zaofiarowano cenę 
przekraczającą łączną wysokość należności wierzycieli egzekwujących i  kosztów egzekucyjnych, komornik może 
anulować pozostałe przetargi. Z  chwilą anulowania przetargu z aofiarowane przez licytantów ceny przestają wiązać.  
§ 5. Przetarg wygrywa licytant, którego oferta była w  chwili zakończenia przetargu najwyższa.  
§ 6. Po zakończeniu przetargu komornik za pośrednictwem systemu teleinformatycznego informuje licyta n-
tów o  wyłonieniu licytanta ofiarującego najwyższą cenę w  chwili zakończenia przetargu.  
Art. 9868. § 1. Skargę na odmowę dopuszczenia do przetargu można złożyć w  terminie 3  dni od dnia odmowy 
dopuszczenia do przetargu, a  na przebieg przetargu – w terminie 3  dni od d nia jego zakończenia.  
§ 2. Licytanci i  osoby, których nie dopuszczono do przetargu, mogą złożyć skargę wyłącznie za pośrednictwem 
systemu teleinformatycznego.  
§ 3. Skargę za pośrednictwem systemu teleinformatycznego mogą złożyć także osoby niewymienione w  § 2, 
o ile posiadają w  tym systemie konto.  
Art. 9869. Niezwłocznie po zamknięciu przetargu, nie później niż w  terminie tygodnia, komornik przesyła 
sądowi protokół z  przebiegu przetargu, wszystkie nierozpoznane skargi oraz dokumenty niezbędne do udzielenia 
przybicia.  
Art. 98610. § 1. Sąd albo referendarz sądowy wydaje postanowienie co do przybicia na posiedzeniu niejawnym 
w terminie tygodnia od dnia otrzymania protokołu z  przebiegu przetargu oraz dokumentów niezbędnych do udzi e-
lenia przybicia. Przepis art. 988 § 2 stosuje się.  
§ 2. Postanowienie co do przybicia doręcza się licytantowi, który zaofiarował najwyższą cenę. Wysłuchania 
licytanta, który zaofiarował najwyższą cenę, oraz uczestników przetargu dokonuje się jedynie wtedy, gdy jest to 
konieczne dl a wydania postanowienia co do przybicia.  
Art. 98611. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, sposób przeprowadzenia sprzedaży 
nieruchomości w  drodze licytacji elektronicznej oraz sposób uwierzytelniania użytkowników systemu teleinform a-
tycznego obsługującego licytację elektroniczną, mając na względzie zapewnienie ochrony praw osób uczestnicz ą-
cych w  licytacji, sprawność postępowania, skuteczność egzekucji, bezpieczeństwo posługiwania się dokumentami 
w postaci elektronicznej oraz dostępność systemu teleinformatycznego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 215 – Poz. 1805  
 
 Rozdział 7  
Przybicie  
Art. 987. Po zamknięciu przetargu sąd w  osobie sędziego albo referendarz sądowy, pod którego nadzorem odbywa się  
licytacja, wydaje na posiedzeniu jawnym postanowienie co do przybicia na rzecz licytanta, któ ry zaofiarował najwyższą 
cenę, po wysłuchaniu tak jego, jak i  obecnych uczestników.  
Art. 988. § 1. Postanowienie o  przybiciu ogłasza się niezwłocznie po ukończeniu przetargu; ogłoszenie można je d-
nak odroczyć najdalej na tydzień, jeżeli zgłoszono skargę, kt órej natychmiastowe rozstrzygnięcie nie jest możliwe, jak 
również z  innych ważnych przyczyn.  
§ 2. Jeżeli skargi lub zażalenia wniesione w  toku postępowania egzekucyjnego nie są jeszcze prawomocnie rozstrzyg -
nięte , sąd może wstrzymać wydanie postanowienia co do udzielenia przybicia.  
Art. 989. Gdy przejęcie nieruchomości na własność ma nastąpić po niedojściu do skutku drugiej licytacji, sąd udzieli 
przybicia na rzecz przejmującego nieruchomość po wysłuchaniu wnioskodawcy oraz uczestników, jeżeli stawią się n a 
posiedzenie.  
Art. 990. W postanowieniu o  przybiciu wymienia się imię i  nazwisko nabywcy, oznaczenie nieruchomości, datę 
przetargu i  cenę nabycia.  
Art. 991. § 1. Sąd odmówi przybicia z  powodu naruszenia przepisów postępowania w  toku licytacji, jeżeli uchy bie-
nia te mogły mieć istotny wpływ na wynik przetargu.  
§ 2. Sąd odmówi również przybicia, jeżeli postępowanie podlegało umorzeniu lub zawieszeniu albo jeżeli uczestnik 
nie otrzymał zawiadomienia o  licytacji, chyba że z  tego powodu nie nastąpiło naruszenie jego praw albo że będąc na lic y-
tacji nie wystąpił ze skargą na to uchybienie.  
Art. 992. Jeżeli sąd odmówi przybicia, komornik na wniosek wierzyciela wyznaczy ponowną licytację.  
Art. 993. § 1. Jeżeli przybicie nie następuje niezwłocznie po ukończeniu przeta rgu, sąd na wniosek licytanta, który 
zaofiarował najwyższą cenę, może, w  wypadku gdy zarządcą jest dłużnik, odjąć mu zarząd i  ustanowić innego zarządcę.  
§ 2. Po przybiciu sąd wyda zarządzenie, o  którym mowa w  paragrafie poprzedzającym, na wniosek nabywcy l ub 
uczestnika postępowania. Nabywca może być na własne żądanie ustanowiony zarządcą, jeżeli oprócz rękojmi złożył 
w gotówce nie mniej niż piątą część ceny nabycia albo jeżeli do tej wysokości przysługuje mu prawo zaliczenia swej wi e-
rzytelności na poczet ce ny nabycia.  
§ 3. W razie wygaśnięcia skutków przybicia bez równoczesnego umorzenia egzekucji sąd wyda postanowienie co do 
osoby zarządcy, jeżeli dotychczasowym zarządcą był nabywca.  
Art. 994. Jeżeli nabywca nie uzyska przysądzenia własności, należność przy padająca na niego z  tytułu zarządu 
będzie pokryta z  pierwszeństwem przed innymi jego zobowiązaniami z  kwot pieniężnych złożonych na poczet ceny poza 
rękojmią.  
Art. 995. Osoba, na rzecz której udzielono przybicia, uzyskuje, jeżeli wykona warunki licytacyjne , prawo do przy -
sądzenia jej własności nieruchomości.  
Art. 996. Postanowienie o  przybiciu, które zapadło na posiedzeniu niejawnym, doręcza się wierzycielowi, dłużni kowi, 
nabywcy i  osobom, które w  toku licytacji zaskarżyły czynności związane z  udzielaniem przybicia, jako też zarządcy, który 
nie jest dłużnikiem, postanowienie zaś o  odmowie przybicia – wierzycielowi, dłużnikowi i  licytantowi, który zaofiarował 
najwyższą cenę.  
Art. 997. Na postanowienie sądu co do przybicia przysługuje zażalenie. Podstawą zaża lenia nie mogą być takie 
uchybienia przepisów postępowania, które nie naruszają praw skarżącego.  
Rozdział 8  
Przysądzenie własności  
Art. 998. § 1. Po uprawomocnieniu się przybicia i  wykonaniu przez nabywcę warunków licytacyjnych lub postan o-
wienia o ustaleniu ceny nabycia i  wpłaceniu całej ceny przez Skarb Państwa sąd wydaje postanowienie o  przysądzeniu 
własności.  
§ 2. Na postanowienie co do przysądzenia własności przysługuje zażalenie. Podstawą zażalenia nie mogą być uch y-
bienia sprzed uprawomocnien ia się przybicia.  
  
Dziennik  Ustaw  – 216 – Poz. 1805  
 
 Art. 999. § 1. Prawomocne postanowienie o  przysądzeniu własności przenosi własność na nabywcę i  jest tytułem do 
ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w  katastrze nieruchomości oraz przez wpis w  księdze wieczystej lub przez 
złożenie dokumentu do zbioru dokumentów. Prawomocne postanowienie o  przysądzeniu własności jest tytułem wyk o-
nawczym do wprowadzenia nabywcy w  posiadanie nieruchomości i  opróżnienia znajdujących się na tej nieruchomości 
pomieszczeń bez potrzeby nadania mu klauzuli w ykonalności. Przepis art.  791 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Od chwili uprawomocnienia się postanowienia o  przysądzeniu własności na rzecz nabywcy należą do niego p o-
żytki z  nieruchomości. Powtarzające się daniny publiczne przypadające z  nieruchomości od dni a prawomocności post a-
nowienia o  przysądzeniu własności ponosi nabywca. Świadczenia publicznoprawne niepowtarzające się nabywca ponosi 
tylko wtedy, gdy ich płatność przypada w  dniu uprawomocnienia się postanowienia o  przysądzeniu własności lub po tym 
dniu.  
§ 3. (uchylony)  
Art. 1000.  § 1. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o  przysądzeniu własności wygasają wszelkie prawa 
i skutki ujawnienia praw i  roszczeń osobistych ciążące na nieruchomości. Na miejsce tych praw powstaje prawo do z a-
spokojenia z  ceny nabycia z  pierwszeństwem przewidzianym w  przepisach o  podziale ceny uzyskanej z  egzekucji.  
§ 2. Pozostają w  mocy bez potrącenia ich wartości z  ceny nabycia:  
1) prawa ciążące na nieruchomości z  mocy ustawy;  
2) (uchylony)  
3) służebność drogi koniecznej oraz służebność ustanowiona w  związku z  przekroczeniem granicy przy wznoszeniu 
budowli lub innego urządzenia;  
4) służebność przesyłu.  
§ 3. Pozostają również w  mocy ujawnione przez wpis w  księdze wieczystej lub złożenie dokumentu do zbioru albo 
nieujawnione w  ten sposób, lecz zgłoszone najpóźniej na trzy dni przed terminem licytacji, użytkowanie, służebności 
i prawa dożywotnika, jeżeli przysługuje im pierwszeństwo przed wszystkimi hipotekami lub jeżeli nieruchomość nie jest 
hipotekami obciążona albo jeżeli wartoś ć użytkowania, służebności i  praw dożywotnika znajduje pełne pokrycie w  cenie 
nabycia. Jednakże w  wypadku ostatnim wartość tych praw będzie zaliczona na cenę nabycia.  
§ 4. Przepisu §  1 nie stosuje się w  odniesieniu do ciążących na nieruchomości spółdzielcz ych lokatorskich i własnoś -
ciowych praw do lokalu. Prawa te, z  chwilą uprawomocnienia się postanowienia o  przysądzeniu własności, przekształcają się 
odpowiednio w  prawo najmu, w  prawo odrębnej własności do lokalu albo we własność domu jednorodzinnego.  
Art. 1001.  Na wniosek właściciela nieruchomości władnącej, zgłoszony najpóźniej na trzy dni przed terminem lic y-
tacji, sąd może zarządzić, że służebność gruntowa, która nie znajduje pełnego pokrycia w  cenie nabycia, będzie utrzymana 
w mocy, jeżeli jest dla nier uchomości władnącej konieczna, a  nie obciąża w  sposób istotny wartości nieruchomości obci ą-
żonej.  
Art. 1002.  Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o  przysądzeniu własności nabywca wstępuje w  prawa 
i obowiązki dłużnika wynikające ze stosunku najmu i  dzierżawy stosownie do przepisów prawa normujących te stosunki 
w wypadku zbycia rzeczy wynajętej lub wydzierżawionej. W  przypadku gdy umowa najmu lub dzierżawy nieruchomości 
zawarta była na czas oznaczony dłuższy niż dwa lata, nabywca może wypowiedzieć tę umo wę, w  ciągu miesiąca od upr a-
womocnienia się postanowienia o  przysądzeniu własności, z  zachowaniem rocznego terminu wypowiedzenia, o  ile umowa 
nie przewiduje terminu krótszego, chociażby umowa została zawarta z  zachowaniem formy pisemnej i  z datą pewną, 
a rzecz została najemcy lub dzierżawcy wydana.  
Art. 1003.  § 1. Prawomocne postanowienie o  przysądzeniu własności wraz z  planem podziału sumy uzyskanej 
z egzekucji jest tytułem do wykreślenia w  księdze wieczystej lub w  zbiorze dokumentów wszelkich praw, które według 
planu podziału wygasły.  
§ 2. Na podstawie samego postanowienia o  przysądzeniu własności wykreśla się wszystkie hipoteki obciążające ni e-
ruchomość, jeżeli w  postanowieniu stwierdzono złożenie całej ceny nabycia na rachunek depozytowy Ministra Finansów.  
Rozdział 9  
Egzekucja z  ułamkowej części nieruchomości oraz użytkowania wieczystego  
Art. 1004.  Do egzekucji z  ułamkowej części nieruchomości, jak również do egzekucji z  użytkowania wieczystego, 
stosuje się odpowiednio przepisy o  egzekucji z  nieruc homości z  zachowaniem przepisów poniższych.  
Art. 1005.  O zajęciu ułamkowej części nieruchomości komornik zawiadamia także pozostałych współwłaścicieli, 
a o zajęciu użytkowania wieczystego także właściciela nieruchomości oraz właściwy organ administracji rz ądowej lub 
właściwą gminę.  
  
Dziennik  Ustaw  – 217 – Poz. 1805  
 
 Art. 1006.  § 1. Jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste, zajęcie obejmuje użytkowanie wieczyste 
terenu oraz znajdujący się na nim budynek stanowiący własność wieczystego użytkownika wraz z  przynależnościami, 
a mianowicie:  
1) ruchomościami, będącymi własnością wieczystego użytkownika, a  potrzebnymi do korzystania z  przedmiotu wieczys -
tego użytkowania zgodnie z  jego przeznaczeniem, jeżeli pozostają z  tym przedmiotem w  faktycznym związku, o d-
powiadającym temu celowi, o raz przynależnościami budynku stanowiącego własność wieczystego użytkownika;  
2) prawami wynikającymi z  umów ubezpieczenia przedmiotów podlegających zajęciu, tudzież należnościami z  tych 
umów już przypadającymi.  
§ 2. Zajęcie obejmuje także przedmioty wymien ione w  pkt 1 paragrafu poprzedzającego wprowadzone później oraz 
później wzniesione budowle i  posadzone rośliny, jak również prawa z  umów ubezpieczenia później zawartych.  
Art. 1007.  Gdy przedmiotem zarządu jest ułamkowa część nieruchomości, zarządca działa tylko w  granicach upra w-
nień dłużnika jako współwłaściciela.  
Art. 1008.  Jeżeli egzekucja jest prowadzona z  użytkowania wieczystego, postępowanie ulega zawieszeniu, jeżeli właś -
ciwy  organ wystąpił z  żądaniem rozwiązania umowy użytkowania wieczystego. Egzekucja może być podjęta na wniosek 
wierzyciela, jeżeli sąd orzeknie, że brak jest podstaw do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego. W  przypadku 
rozwiązania umowy użytkowania wiecz ystego, komornik umarza postępowanie egzekucyjne.  
Art. 1009.  W razie skierowania egzekucji do ułamkowej części nieruchomości opisowi i  oszacowaniu podlega cała 
nieruchomość. Sumą oszacowania takiej części jest odpowiednia część sumy oszacowania całej nieru chomości.  
Art. 1010.  Jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste, w  protokole wymienia się końcową datę uży t-
kowania wieczystego oraz ujawniony w  księdze wieczystej sposób korzystania z  terenu przez wieczystego użytkownika.  
Art. 1011.  Jeżeli prz edmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste, postanowienie o  przysądzeniu tego prawa nie 
narusza ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomości powstałych przed jej oddaniem w  użytkowanie wieczyste.  
Art. 1012.  Jeżeli przedmiotem sprzedaży jest ułamkowa c zęść nieruchomości, pozostają w  mocy bez potrącenia ich 
wartości z  ceny nabycia obciążenia tej części ułamkowej nieruchomości ujawnione przez wpis w  księdze wieczystej lub 
złożenie dokumentu do zbioru oraz nieujawnione w  ten sposób, lecz zgłoszone najpóźni ej na trzy dni przed terminem 
licytacji, jeżeli zostały ustanowione przed powstaniem współwłasności.  
Art. 1013.  Postanowienie o  przysądzeniu własności ułamkowej części nieruchomości nie narusza obciążających ją 
hipotek wpisanych przed powstaniem współwłasn ości. 
DZIAŁ VI a 
Uproszczona egzekucja z  nieruchomości  
Art. 10131. § 1. Przepisy niniejszego działu stosuje się do egzekucji z  niezabudowanej nieruchomości gruntowej 
oraz nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym lub użytkowym, jeżeli w  chwili złożeni a wniosku o  wszczęcie 
egzekucji nie dokonano zawiadomienia o  zakończeniu budowy albo nie wystąpiono z  wnioskiem o  udzielenie zezwolenia 
na użytkowanie w  rozumieniu przepisów prawa budowlanego.  
§ 2. Przepisy działu niniejszego stosuje się także do części ni eruchomości wydzielonych do sprzedaży w  trybie 
art. 946, jeżeli część wydzielona jest nieruchomością wymienioną w  § 1. 
§ 3. W sprawach nieuregulowanych w  niniejszym dziale stosuje się odpowiednio przepisy działu poprzedzającego.  
Art. 10132. § 1. Komornik n a wniosek wierzyciela niezwłocznie po zajęciu dokona opisu i  oszacowania nierucho -
mości na podstawie wartości określonej przez biegłego. Przepis art.  948 § 1 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Dokonując zajęcia, komornik, w  miarę możności, zabezpieczy budynek lub lokal przed możliwością objęcia go 
we władanie przez dłużnika lub osoby trzecie. W  razie potrzeby komornik ustanowi dozór nad budynkiem lub lokalem. 
Dozorcą może być także wierzyciel. Do dozoru stosuje się odpowiednio przepisy o  dozorze ruchomości.  
§ 3. Jeżeli w  toku opisu okaże się, że nieruchomość nie odpowiada wymogom określonym w  art. 10131, dalsze p o-
stępowanie egzekucyjne toczy się w  trybie przepisów działu poprzedzającego.  
Art. 10133. § 1. Jeżeli zajęto niezabudowaną nieruchomość gruntową, która n ie jest obciążona na rzecz osób trz e-
cich, komornik zaoferuje ją do sprzedaży z  wolnej ręki po cenie nie niższej niż wartość oszacowania. Jeżeli strony nie 
określiły trybu wyszukania nabywcy, tryb ten ustala sąd.  
  
Dziennik  Ustaw  – 218 – Poz. 1805  
 
 § 2. Sprzedaż nastąpi po upływie dwóch tygod ni od dnia opisu i  oszacowania. O  sprzedaży komornik zawiadamia 
uczestników stosownie do art.  954. 
§ 3. Jeżeli sprzedaż z  wolnej ręki nie nastąpi w  terminie miesiąca od dnia zakończenia opisu i  oszacowania, sprzedaż 
nieruchomości następuje w  trybie art.  10136. 
Art. 10134. Przepis art.  10133 stosuje się odpowiednio do zbycia innych nieruchomości, do których stosuje się prz e-
pisy niniejszego działu, jeżeli oszacowanie nieruchomości nie zostało zaskarżone przez dłużnika. Za zgodą dłużnika 
sprzedaż z  wolnej ręki  może nastąpić także w  pozostałych przypadkach; wtedy jednak dłużnik może określić cenę min i-
malną i  wyznaczyć nabywcę.  
Art. 10135. § 1. Podejmując czynności związane ze sprzedażą, określone w  przepisach poprzedzających, komornik 
sporządzi protokół, w  który m wymieni nazwisko osoby przyjmującej ofertę nabycia nieruchomości, a  także wpłaconą 
przez nią całą cenę nabycia; po czym niezwłocznie przedłoży protokół wraz z  aktami sądowi.  
§ 2. Na podstawie protokołu komornika, o  którym mowa w  § 1, a także na podstawie  akt sprawy sąd wydaje post a-
nowienie o  przysądzeniu własności, które przenosi własność na nabywcę. Na postanowienie o  przysądzeniu służy zażal e-
nie jedynie dłużnikowi i  tylko wtedy, gdy naruszone zostały przepisy o  cenie minimalnej.  
§ 3. W razie stwierdzeni a naruszenia przepisów o  oszacowaniu i  cenie minimalnej sprzedaży, sąd odmawia przy -
sądzenia własności i  zwraca akta komornikowi, który ponownie przeprowadza postępowanie według przepisów niniejsz e-
go działu.  
§ 4. W razie stwierdzenia, że nieruchomość nie p odlega sprzedaży według przepisów niniejszego działu, sąd poleca 
komornikowi prowadzenie dalszej egzekucji według przepisów o  egzekucji z  nieruchomości.  
§ 5. W razie wydania przez sąd postanowienia nakazującego ponowne przeprowadzenie sprzedaży lub podjęci e dal-
szych czynności według przepisów o  egzekucji z  nieruchomości, komornik niezwłocznie zwraca oferentowi kwotę wpł a-
coną przez niego na cenę nabycia.  
Art. 10136. § 1. Jeżeli sprzedaż nieruchomości nie nastąpi w  trybie sprzedaży z  wolnej ręki, nieruchomość  podlega 
sprzedaży w  drodze licytacji, do której stosuje się przepisy o  licytacji w  egzekucji z  ruchomości. O  terminie licytacji 
komornik zawiadamia uczestników postępowania stosownie do art.  954. 
§ 2. Po zapłaceniu przez nabywcę sumy sąd niezwłocznie wyda je postanowienie o  przysądzeniu własności. Po upr a-
womocnieniu się tego postanowienia komornik sporządza plan podziału sumy uzyskanej z  egzekucji.  
DZIAŁ VII  
Egzekucja ze statków morskich  
Art. 1014.  Do egzekucji ze statków morskich wpisanych do rejestru okrę towego stosuje się odpowiednio przepisy 
o egzekucji z  nieruchomości ze zmianami wskazanymi w  artykułach poniższych.  
Art. 1015.  Egzekucja należy do komornika sądu, w  którego okręgu statek znajduje się w  chwili wszczęcia egzekucji.  
Art. 1016.  Do wniosku o  wszczęcie egzekucji wierzyciel powinien dołączyć dowód, że statek jest wpisany do rejestru . 
Art. 1017.  § 1. Jednocześnie z  wysłaniem dłużnikowi wezwania do zapłaty komornik zarządzi przytrzymanie statku 
i ustanowi dozór.  
§ 2. Statek jest zajęty z  chwilą przy trzymania. O  zajęciu należy zawiadomić także dłużnika oraz właściciela, który 
nie jest dłużnikiem.  
§ 3. Do dozorcy stosuje się odpowiednio przepisy o  egzekucji z  ruchomości dotyczące dozorcy.  
Art. 1018.  Ogłoszenie o  wszczęciu egzekucji komornik wywiesi w budynku sądowym i  umieści je w  dzienniku p o-
czytnym w  danej miejscowości oraz na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej.  
Art. 1019.  Obwieszczenie o  licytacji należy co najmniej dwa tygodnie przed jej terminem ogłosić publicznie na str o-
nie internetowej oraz tablicy ogłoszeń sądu, a  także na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej, jak również 
przesłać terenowym organom administracji morskiej właściwym dla portu, w  którym statek się znajduje, oraz dla portu 
macierzystego statku w  celu wywieszenia w  tych portach. Komornik może zamieścić obwieszczenie o  licytacji także 
w dzienniku poczytnym w  danej miejscowości.  
Art. 1020.  Egzekucja z  udziału w  statku należy do komornika sądu, w  którego okręgu znajduje się port macierzysty 
statku.  
  
Dziennik  Ustaw  – 219 – Poz. 1805  
 
 Art. 1021. Egzekucja ze statków niewpisanych do rejestru okrętowego odbywa się według przepisów o  egzekucji 
z ruchomości.  
Art. 1022.  § 1. Egzekucja ze statku zagranicznego znajdującego się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej odbywa się  
według przepisów działu  niniejszego, jeśli przepisy poniższe nie stanowią inaczej.  
§ 2. We wniosku o  wszczęcie egzekucji wierzyciel wskazuje rejestr, do którego statek jest wpisany, chyba że jest to 
niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.  
Art. 10221. O dokonanym zajęciu statku kom ornik zawiadamia także zagraniczną władzę rejestrową.  
Art. 10222. Jeżeli wezwanie do zapłaty nie może być doręczone dłużnikowi, gdyż nie zamieszkuje on lub nie posiada  
siedziby pod adresem wskazanym w  dokumentach statku zagranicznego, przepis art.  802 stosuje się odpowiednio.  
Art. 10223. W razie śmierci albo likwidacji dłużnika po wszczęciu postępowania egzekucyjnego sąd na wniosek 
wierzyciela ustanawia dla niego kuratora. Przepisu art.  819 nie stosuje się.  
Art. 10224. Opisu i  oszacowania zajętego statku za granicznego komornik bez wniosku wierzyciela dokonuje ni e-
zwłocznie po upływie terminu wyznaczonego dłużnikowi do zapłaty długu.  
DZIAŁ VIII  
Podział sumy uzyskanej z  egzekucji  
Rozdział 1  
Przepisy ogólne  
Art. 1023.  § 1. Organ egzekucyjny sporządza plan podzia łu pomiędzy wierzycieli sumy uzyskanej z  egzekucji 
z nieruchomości.  
§ 2. Plan podziału powinien być sporządzony także wtedy, gdy suma uzyskana przez egzekucję z  ruchomości, wyn a-
grodzenia za pracę lub wierzytelności i  innych praw majątkowych nie wystarcza n a zaspokojenie wszystkich wierzycieli.  
Art. 1024.  § 1. W  planie podziału należy wymienić:  
1) sumę ulegającą podziałowi;  
2) wierzytelności i  prawa osób uczestniczących w  podziale;  
3) sumę, jaka przypada każdemu z  uczestników podziału;  
4) sumy, które mają by ć wypłacone, jak również sumy, które pozostawia się na rachunku depozytowym Ministra Fina n-
sów, ze wskazaniem przyczyn uzasadniających wstrzymanie ich wypłaty;  
5) prawa ujawnione przez wpis w  księdze wieczystej lub złożenie dokumentów do zbioru, które wygas ły wskutek prz y-
sądzenia własności.  
§ 2. Przy świadczeniach powtarzających się bieżące raty wierzytelności uwzględnia się w  planie podziału, jeżeli stały się  
wymagalne przed datą sporządzenia planu. Odsetki i  inne świadczenia bieżące uwzględnia się w  wysokości, do jakiej 
narosły do powyższego terminu. Nie dotyczy to danin publicznych przypadających z  nieruchomości.  
§ 3. Świadczenie pieniężne w  walucie obcej je st uwzględniane w  planie podziału według waluty obcej przeliczonej 
na walutę polską według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z  dnia sporządzenia planu podziału.  
Art. 1025.  § 1. Z kwoty uzyskanej z  egzekucji zaspokaja się w  następującej  kolejności:  
1) koszty egzekucyjne z wyjątkiem kosztów zastępstwa prawnego przyznanych przez komornika w postępowaniu 
egzekucyjnym;  
2) należności alimentacyjne;  
3) należności za pracę za okres 3  miesięcy do wysokości najniższego wynag rodzenia za pracę okre ślonego w odręb-
nych przepisach oraz renty z  tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub 
śmierci i  koszty zwykłego pogrzebu dłużnika;  
4) należności zabezpieczone hipoteką morską lub przywilejem na statku morskim;  
5) należn ości zabezpieczone hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym i  zastawem skarbowym albo korzystające 
z ustawowego pierwszeństwa oraz prawa, które ciążyły na nieruchomości przed dokonaniem w  księdze wieczystej 
wpisu o  wszczęciu egzekucji lub przed złożeniem d o zbioru dokumentów wniosku o  dokonanie takiego wpisu;  
  
Dziennik  Ustaw  – 220 – Poz. 1805  
 
 6) należności za pracę niezaspokojone w  kolejności trzeciej;  
7) należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z  dnia 29  sierpnia 1997  r. – Ordynacja podatkowa, o  ile 
nie zostały zaspoko jone w  kolejności piątej;  
8) (uchylony)  
9) należności wierzycieli, którzy prowadzili egzekucję;  
10) inne należności.  
§ 2. Po zaspokojeniu wszystkich należności ulegają zaspokojeniu kary pieniężne oraz grzywny sądowe i administr a-
cyjne.  
§ 3. W równym stopniu  z należnością ulegają zaspokojeniu odsetki i  koszty postępowania oraz przyznane przez 
komornika koszty zastępstwa prawnego w  postępowaniu egzekucyjnym. Z  pierwszeństwa równego należnoś ciom kate -
gorii czwartej i  piątej korzystają wszystkie roszczenia o  świadczenia uboczne objęte zabezpieczeniem na mocy odrębnych 
przepisów. Roszczenia o  świadczenia uboczne nieobjęte zabezpieczeniem zaspokaja się w  kategorii dziesiątej, chyba że 
należ ność podlegałaby zaspokojeniu w  kategorii wcześniejs zej. To samo dotyczy r oszczeń o świad czenia należne dożywot -
nikowi.  
§ 31. Z pierwszeństwa równego należnościom kategorii siódmej korzystają należności celne, o  których mowa 
w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i  Rady (UE) nr  952/2013 z  dnia 9  października 2013  r. ustanawi ającym unijny  
kodeks celny (Dz.  Urz. UE  L 269 z  10.10.2013, str.  1, z późn. zm.52)), dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego 
innego niż jednolity tytuł wykonawczy państwa członkowskiego Unii Europejskiej albo zagraniczny tytuł wykonawczy 
określone w  ustawie z  dnia 11  października 2013  r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych 
i innych należności pieniężnych. Po zaspokojeniu należności celnych ulegają zaspokojeniu koszty egzekucyjne i  koszty 
upomnienia powstałe w  egzekucji tych n ależności, a  następnie odsetki od należności celnych.  
§ 4. Jeżeli przedmiotem egzekucji jest spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, wierzytelność spółdzielni mies z-
kaniowej z  tytułu niewniesionego wkładu budowlanego związana z  tym prawem ulega zaspokoje niu przed należnością 
zabezpieczoną na tym prawie hipotecznie.  
§ 5.53) Roszczenia nabywcy wynikające z  odstąpienia od umowy deweloperskiej, o  której mowa w  art. 3 pkt  5 ustawy 
z dnia 16  września 2011  r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu j ednorodzinnego (Dz.  U. z 2021 r. 
poz. 1445), lub z  przekształcenia roszczenia z  umowy deweloperskiej w  toku postępowania restrukturyzacyjnego lub 
upadłościowego, podlegają zaspokojeniu z  kwoty uzyskanej z  egzekucji z  nieruchomości, na której prowadzone jes t prze d-
sięwzięcie  deweloperskie, na takich samych zasadach, jak roszczenie z  umowy deweloperskiej, z  pierwszeństwem wynik a-
jącym z  ujawnienia w  księdze wieczystej przysługującego nabywcy roszczenia z  umowy deweloperski ej także w przy-
padku, gdy wpis o  ujawn ieniu tego roszczenia został wykreślony.  
§ 5.54) Roszczenia nabywcy wynikające z:  
1) odstąpienia od umowy deweloperskiej, o  której mowa w  art. 5 pkt 6 ustawy z  dnia 20  maja 2021  r. o ochronie 
praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancy j-
nym (Dz.  U. poz.  1177), albo jednej z  umów, o  których mowa w  art. 2 ust. 1 pkt 2, 3 lub 5  tej ustawy, lub  
2) przekształcenia roszczenia z  umowy deweloperskiej, o  której mowa w  art. 5 pkt 6 ustawy z  dnia 20  maja 
2021  r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Fu n-
duszu Gwarancyjnym, albo jednej z  umów, o  których mowa w  art. 2 ust. 1 pkt 2, 3 lub 5 lub ust.  2 tej ustawy, 
w toku postępowania restrukturyzacyjnego lub upadłościow ego 
– podlegają zaspokojeniu z  kwoty uzyskanej z  egzekucji z  nieruchomości, na której jest prowadzone przedsięwzi ę-
cie deweloperskie lub zadanie inwestycyjne, o  których mowa w  art. 5 pkt 7 i 8 ustawy z  dnia 20  maja 2021  r. 
o ochronie praw nabywcy lokalu mie szkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gw a-
rancyjnym, na takich samych zasadach, jak roszczenie z  umowy deweloperskiej albo jednej z  umów, o  których 
mowa w  art. 2 ust.  1 pkt  2, 3 lub 5 tej ustawy, z  pierwszeństwem wynikającym z  ujawn ienia w  księdze wieczystej 
przysługującego nabywcy roszczenia wynikającego z  tych umów także w  przypadku, gdy wpis o  ujawnieniu tego 
roszczenia został wykreślony.  
                                                           
52) Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w  Dz. Urz. UE  L 287 z  29.10.2013, str.  90, Dz.  Urz. UE  L 267 z  30.09.2016, 
str. 2, Dz.  Urz. UE L 354 z  23.12.2016, str.  32, Dz.  Urz. UE  L 42 z 18.02.2017, str.  43, Dz.  Urz. UE  L 83 z 25.03.2019, str.  38 oraz 
Dz. Urz. UE  L 111 z  25.04.2019, str.  54. 
53) W tym brzmieniu obowiązuje do wejścia w życie zmiany, o której mowa w odnośniku 54. 
54) W brzmieniu ustalonym przez art.  64 pkt 1 ustawy  z dnia 20  maja 2021  r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu 
jednorodzinnego oraz  Deweloperskim Funduszu Gwa rancyjnym (Dz. U. poz. 1177) , która wejdzie w  życie z  dniem 1 lipca  2022 r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 221 – Poz. 1805  
 
 § 6.55) Roszczenie Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wynikające z  art. 48 ust. 8 ustawy  z dnia 
20 maja  2021  r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim 
Funduszu Gwarancyjnym podlega zaspokojeniu z  kwoty uzyskanej z  egzekucji z  nieruchomości, na której jest 
prowadzone przedsięwzięcie deweloperski e lub zadanie inwestycyjne, o  których mowa w  art. 5 pkt 7 i 8 tej ustawy, 
z pierwszeństwem wynikającym z  ujawnienia w  księdze wieczystej przysługującego Ubezpieczeniowemu Fund u-
szowi Gwarancyjnemu roszczenia także w  przypadku, gdy wpis o  ujawnieniu roszczen ia z umowy deweloperskiej, 
o której mowa w  art. 5 pkt 6 tej ustawy, albo jednej z  umów, o  których mowa w  art. 2 ust. 1 pkt 2, 3 lub 5 lub ust.  2 
tej ustawy, został wykreślony.  
Art. 1026.  § 1. Jeżeli suma objęta podziałem nie wystarcza na zaspokojenie w  całości wszystkich należności i  praw 
tej samej kategorii, należności zaliczone w  artykule poprzedzającym do kategorii czwartej i  piątej będą zaspokojone 
w kolejności odpowiadającej przysługującemu im pierwszeństwu, inne zaś należności – stosunkowo do wysokośc i każdej 
z nich.  
§ 11. Jeżeli z  kwoty uzyskanej z  egzekucji zaspokojeniu podlegają zarówno wierzytelności zabezpieczone hipoteką, 
jak i prawa lub roszczenia ciążące na nieruchomości, o  pierwszeństwie między hipoteką a  tymi prawami lub roszczeniami 
rozstrzy ga chwila, od której liczy się skutki wpisu hipoteki, prawa lub roszczenia do księgi wieczystej.  
§ 2. Wydzieloną wierzycielowi sumę zalicza się przede wszystkim na koszty postępowania, następnie na odsetki, 
a w końcu na sumę dłużną.  
§ 3. W przypadku połącz enia postępowań egzekucyjnych toczących się co do kilku nieruchomości tego samego 
dłużnika, suma przypadająca po zaspokojeniu należności zaliczonych do wyższej kategorii na zaspokojenie ciążących na 
nieruchomościach hipotek oraz praw i  roszczeń, które wyg asły wskutek przysądzenia własności, ulega podziałowi na tyle 
części, ile nieruchomości było przedmiotem połączonych postępowań, w  takim stosunku, w  jakim wartość poszczegó l-
nych nieruchomości pozostawała do wartości całości gospodarczej, którą tworzyły te nieruchomości. Hipoteki, roszczenia 
i prawa ciążące na nieruchomości zaspokaja się tylko w  tej części sumy, która odpowiada wartości obciążonej nimi nie -
ruchomości. Pozostałą część sumy dzieli się stosownie do §  1. 
Art. 1027.  § 1. Odpis planu podziału dorę cza się dłużnikowi, osobom uczestniczącym w  podziale oraz innym os o-
bom, które zgłosiły swój udział, a  ich należności nie zostały uwzględnione w  podziale.  
§ 2. Zarzuty przeciwko planowi podziału wnosi się do organu egzekucyjnego, który go sporządził, w  terminie dwóch 
tygodni od dnia doręczenia tego planu.  
§ 3. O zarzutach wniesionych do komornika rozstrzyga sąd.  
Art. 1028.  § 1. Jeżeli zarzutów nie wniesiono w  terminie przepisanym, organ egzekucyjny przystąpi do wykonania 
planu. Wniesienie zarzutów wstrzymuje  wykonanie planu tylko w  części, której zarzuty dotyczą.  
§ 2. Na skutek wniesienia zarzutów sąd po wysłuchaniu osób zainteresowanych zatwierdzi albo odpowiednio zmieni 
plan. W  postępowaniu tym sąd nie rozpoznaje sporu co do istnienia prawa objętego planem podziału.  
§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
§ 4. Wykonanie planu w  części dotkniętej zarzutami nastąpi po uprawomocnieniu się postanowienia sądu, chyba że 
zostało wstrzymane przez zabezpieczenie powództwa w  sporze o  ustalenie nieistnienia p rawa.  
Rozdział 2  
Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z  wynagrodzenia za pracę  
Art. 1029.  § 1. Na podstawie oświadczenia pracodawcy o  wynagrodzeniu dłużnika oraz spisu wierzytelności i  praw 
osób uczestniczących w  podziale komornik sporządza plan podziału , ustalając, w  jakim procencie przypada na każdego 
wierzyciela udział w  sumach potrąconych każdorazowo przez pracodawcę z  wynagrodzenia dłużnika i  wpłaconych 
komornikowi. Jeżeli zaś komornik nie może sporządzić planu podziału na podstawie samego oświadczen ia pracodawcy, 
sporządzi go niezwłocznie po złożeniu na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumy podlegającej podziałowi.  
§ 2. Razem z  planem podziału należy doręczyć odpis oświadczenia pracodawcy o  wynagrodzeniu dłużnika.  
Art. 1030.  W podziale sum uzysk anych w  sposób przewidziany w  art. 1029  oprócz wierzyciela egzekwującego uczes t-
niczą : wierzyciele składający tytuł wykonawczy z  dowodem doręczenia dłużnikowi wezwania do zapłaty, wierzyciele, 
którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa, oraz wierzyciele, któr ym przysługuje umowne prawo zastawu i  którzy ud o-
wodnili je dokumentem urzędowym lub prywatnym z  podpisem urzędowo poświadczonym, jak również wierzyciele, 
którym przysługuje ustawowe prawo zastawu i  którzy udowodnili je dokumentem, jeżeli zgłosili swe wierz ytelności na j-
później w  dniu złożenia na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumy ulegającej podziałowi.  
                                                           
55) Dodany przez art.  64 pkt 2 ustawy, o  której mowa w  odnośniku 54. 
  
Dziennik  Ustaw  – 222 – Poz. 1805  
 
 Art. 1031.  Kwoty wyegzekwowane i  złożone na rachunek depozytowy Ministra Finansów komornik dzieli ni e-
zwłocznie w  ustalonym poprzednio stosunku procent owym pomiędzy wierzycieli uczestniczących w  podziale, chyba że 
wskutek zmiany podstaw podziału należy ustalić nowy procent. Sumy przypadające do wypłaty komornik wypłaca, jeżeli 
nie są niższe niż dwadzieścia złotych, chyba że wierzytelność nie przekracza t ej kwoty.  
Art. 1032.  § 1. Należność przypadającą wierzycielowi niemającemu jeszcze tytułu wykonawczego pozostawia się na 
rachunku depozytowym Ministra Finansów.  
§ 2. Jeżeli w  ciągu miesiąca po uprawomocnieniu się planu podziału wierzyciel niemający tytułu wykonawczego nie 
przedstawi dowodu wytoczenia powództwa o  zasądzenie mu roszczenia, traci prawo do sumy pozostającej w  depozycie.  
Rozdział 3  
Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z  ruchomości, wierzytelności i  innych praw majątkowych  
Art. 1033.  § 1. Plan podziału sporządza komornik niezwłocznie po złożeniu na rachunek depozytowy Ministra 
Finansów sumy ulegającej podziałowi oraz po uprawomocnieniu się postanowienia w  przedmiocie kosztów.  
§ 2. Jeżeli egzekucja prowadzona jest z  wierzytelności mających za prz edmiot świadczenia bieżące, stosuje się o d-
powiednio art.  1029  § 1 i art. 1031.  
Art. 1034.  Przepisy art.  1030 i  art. 1032  stosuje się także w  postępowaniu unormowanym w  rozdziale niniejszym. 
W podziale sumy uzyskanej z  egzekucji umieszcza się także wierzyte lności zabezpieczone zastawem rejestrowym, jeżeli 
zastawnikowi przysługuje prawo zaspokojenia się z  przedmiotu egzekucji oraz jeżeli prawa swe udowodnił dokumentem 
urzędowym najpóźniej w  dniu złożenia na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumy ulegające j podziałowi.  
Rozdział 4  
Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z  nieruchomości  
Art. 1035.  Niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia o  przysądzeniu własności oraz postanowienia 
w przedmiocie kosztów komornik sporządza plan podziału.  
Art. 1036.  § 1. W podziale oprócz wierzyciela egzekwującego uczestniczą:  
1) wierzyciele składający tytuł wykonawczy z  dowodem doręczenia dłużnikowi wezwania do zapłaty, jeżeli zgłosili się 
najpóźniej w  dniu uprawomocnienia się postanowienia o  przysądzeniu własności nieru chomości;  
2) wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa, jeżeli zgłosili się najpóźniej w  dniu uprawomocnienia się 
postanowienia o  przysądzeniu własności nieruchomości;  
3) osoby, które przed zajęciem nieruchomości nabyły na niej prawa stwierdzon e w opisie i  oszacowaniu lub zgłoszone 
i udowodnione najpóźniej w  dniu uprawomocnienia się postanowienia o  przybiciu;  
4) pracownicy co do stwierdzonych dokumentem należności za pracę, jeżeli zgłosili swoje roszczenia przed sporządz e-
niem planu podziału.  
§ 2. Jeżeli wierzytelność hipoteczna nie jest stwierdzona tytułem wykonawczym, należność przypadającą wierzyci e-
lowi hipotecznemu pozostawia się na rachunku depozytowym Ministra Finansów.  
Art. 10361. Jeżeli egzekucja objęła również należności z  umów ubezpiecze nia lub przedmiotów, wierzytelności 
i praw, które według przepisów prawa stanowią przedmiot obciążenia hipoteką, w  podziale uczestniczy również wierz y-
ciel, którego wierzytelność została na tych ruchomościach, wierzytelnościach lub prawach zabezpieczona zas tawem rej e-
strowym.  
Art. 1037.  § 1. Jeżeli przy sporządzaniu planu podziału okaże się, że nabywca, uiszczając cenę, potrącił wierzyte l-
ność, która się w  niej nie mieści, sąd, na wniosek komornika, zobowiąże nabywcę do uzupełnienia ceny w  ciągu tygodnia. 
Na p ostanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
§ 2. W planie podziału komornik wymienia osoby, dla których jest przeznaczona suma przypadająca od nabywcy. 
W tej części plan podziału stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko nabywcy.  
§ 3. Wierzyciel, któremu przydzielo no roszczenie przeciwko nabywcy, nabywa z  mocy samego prawa hipotekę na 
sprzedanej nieruchomości. Ujawnienie hipoteki w  księdze wieczystej lub zbiorze dokumentów następuje na wniosek wi e-
rzyciela.  
  
Dziennik  Ustaw  – 223 – Poz. 1805  
 
 Art. 1038.  § 1. Jeżeli hipoteka nie jest wyczerpana i  może j eszcze służyć zabezpieczeniu wierzyciela, reszta sumy 
pozostanie na rachunku depozytowym Ministra Finansów aż do ustania stosunku prawnego, uzasadniającego korzystanie 
z hipoteki.  
§ 2. W przypadku hipoteki zabezpieczającej kilka wierzytelności, gdy łączna kwota wierzytelności przewyższa sumę 
wymienioną we wpisie hipoteki, a  wierzyciel nie wskazał do dnia uprawomocnienia się postanowienia o  przysądzeniu 
własności, które z  wierzytelności i  w jakiej wysokości mają zostać zaspokojone, zaspokaja się wszystkie wi erzytelności 
proporcjonalnie do ich wysokości.  
Art. 1039.  Jeżeli wierzytelność jest zabezpieczona na kilku nieruchomościach łącznie, wierzyciel powinien przed 
uprawomocnieniem się postanowienia o  przysądzeniu własności złożyć oświadczenie, czy i  w jakiej w ysokości żąda z a-
spokojenia z  każdej ze sprzedanych nieruchomości. Jeżeli w  powyższym terminie tego nie uczyni, a  podzielona ma być 
suma uzyskana tylko z  jednej nieruchomości, jego wierzytelność będzie przyjęta do rozrachunku w  całości; jeżeli nat o-
miast pod ziałowi podlegają sumy uzyskane ze sprzedaży kilku łącznie obciążonych nieruchomości, na wierzytelność łąc z-
nie zabezpieczoną przypadnie z  każdej z  sum podlegających podziałowi taka część, jaka odpowiada stosunkowi kwoty 
pozostałej po zaspokojeniu należnośc i z wyższym pierwszeństwem do ogólnej sumy tych kwot.  
Art. 1040.  § 1. Sumę wydzieloną na zaspokojenie wierzytelności, której uiszczenie zależne jest od warunku zawi e-
szającego albo od wyniku sporu, w  którym wierzyciel uzyskał zabezpieczenie powództwa, pozostawia się na rachunku 
depozytowym Ministra Finansów.  
§ 2. Suma wydzielona na zaspokojenie wierzytelności zależnych od warunku rozwiązującego będzie wydana wierz y-
cielowi bez zabezpieczenia. Jeżeli jednak obowiązek zabezpieczenia zwrotu ciąży na wierzyc ielu z  mocy istniejącego 
między nim a  dłużnikiem stosunku prawnego, komornik zarządzi złożenie wydzielonej sumy na rachunek depozytowy 
Ministra Finansów.  
Art. 10401. Plan podziału wykonuje komornik.  
TYTUŁ III  
Przepisy szczególne o  egzekucji  
DZIAŁ I  
Egzekuc ja świadczeń niepieniężnych  
Art. 1041.  § 1. Jeżeli dłużnik ma wydać wierzycielowi rzecz ruchomą, komornik sądu, w  którego okręgu rzecz się 
znajduje, odbierze ją dłużnikowi i  wyda wierzycielowi.  
§ 2. Jeżeli ze względu na rodzaj rzeczy niezwłoczne fizyczne j ej przejęcie nie jest możliwe, komornik wprowadzi 
wierzyciela w  posiadanie rzeczy zgodnie z  przepisami prawa cywilnego.  
Art. 1042.  Jeżeli rzeczy odebranej dłużnikowi nie można niezwłocznie wydać wierzycielowi, komornik złoży ją do 
depozytu sądowego albo od da na przechowanie na koszt i  niebezpieczeństwo wierzyciela.  
Art. 1043.  Jeżeli rzecz należąca do dłużnika znajduje się we władaniu osoby trzeciej, która nie zgadza się na jej w y-
danie, komornik zajmie roszczenie dłużnika o  wydanie rzeczy.  
Art. 1044.  Jeżeli wierzyciel żąda, aby odebranie rzeczy odbyło się w  jego obecności, komornik zaw iadomi go o ter-
minie odebrania, a  w razie niestawiennictwa wierzyciela nie przystąpi do wykonania.  
Art. 1045.  Jeżeli komornik nie znalazł u  dłużnika rzeczy lub dokumentu, które mają być odebrane, sąd na wniosek 
wierzyciela nakaże dłużnikowi, aby wyjawił, gdzie one się znajdują, i  aby złożył przyrzeczenie, że jego oświadczenia są 
zgodne z  prawdą. Przepisy dotyczące przyrzeczenia przy wyjawieniu majątku stosuje się odpowiednio.  
Art. 1046.  § 1. Jeżeli dłużnik ma wydać nieruchomość lub statek albo opróżnić pomieszczenie, komornik sądu, 
w którego okręgu rzeczy te się znajdują, wezwie dłużnika do dobrowolnego wykonania tego obowiązku w  wyznaczonym 
stosownie do okoliczności terminie, po którego bezskutecznym upływie dokona czynności potrzebnych do wprowadzenia 
wierzyciela w  posiadanie.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 224 – Poz. 1805  
 
 § 4. Wykonując obowiązek opróżnienia lokalu służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika na po d-
stawie tytułu wyko nawczego, z  którego nie wynika uprawnienie dłużnika do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu 
lub prawo do lokalu zamiennego, komornik usunie dłużnika do innego lokalu lub pomieszczenia, do którego dłużnikowi 
przysługuje tytuł prawny i  w którym może on zam ieszkać. Jeżeli dłużnikowi nie przysługuje tytuł prawny do innego lokalu  
lub pomieszczenia, w  którym może zamieszkać, komornik wstrzyma się z  dokonaniem czynności do czasu, gdy gmina 
właściwa ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu , na wniosek komornika, wskaże dłużnikowi 
tymczasowe pomieszczenie.  
§ 41. (uchylony)  
§ 5. Komornik nie może wstrzymać się z  dokonaniem czynności, jeżeli wierzyciel lub dłużnik albo osoba trzecia 
wskaże pomieszczenie odpowiadające wymogom tymczasowego pomie szczenia.  
§ 51. Jeżeli dłużnikowi nie przysługuje prawo do tymczasowego pomieszczenia, komornik usunie dłużnika do noc -
legowni, schroniska lub innej placówki zapewniającej miejsca noclegowe, wskazanej na wniosek komornika przez gminę 
właściwą ze względu n a miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu.  
§ 6. (uchylony)  
§ 7. (uchylony)  
§ 8. (uchylony)  
§ 9. Przeprowadzając egzekucję, komornik usunie ruchomości niebędące przedmiotem egzekucji i  odda je dłużnikowi,  
a w razie jego nieobecności pozostawi osobie dorosłej spośród jego domowników, gdyby zaś i  to nie było możliwe, ust a-
nowi dozorcę, pouczając go o  obowiązkach i  prawach dozorcy ustanowionego przy zajęciu ruchomości, i  odda mu usu -
nięte ruchomości na przecho wanie na koszt dłużnika.  
§ 10. Jeżeli na wezwanie dozorcy dłużnik w  wyznaczonym terminie, nie krótszym niż 30  dni, nie odbierze rucho -
mości, sąd na wniosek dozorcy i  po wysłuchaniu dłużnika nakaże ich sprzedaż, a  jeżeli ruchomości nie przedstawiają  
wartości handlowej lub sprzedaż okaże się bezskuteczna, sąd wskaże inny sposób rozporządzenia rzeczą, nie wyłączając 
ich zniszczenia.  
§ 11. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb postępowania w  sprawach 
o opróżnienie lo kalu, lub pomieszczenia albo o  wydanie nieruchomości, mając na względzie ochronę przed bezdomnością 
osób eksmitowanych oraz sprawne prowadzenie egzekucji.  
Art. 1047.  § 1. Jeżeli dłużnik jest obowiązany do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, prawomocne orzeczenie 
sądu zobowiązujące do złożenia oświadczenia zastępuje oświadczenie dłużnika.  
§ 2. Jeżeli złożenie oświadczenia woli jest uzależnione od świadczenia wzajemnego wierzyciela, skutek wymieniony 
w paragrafie poprzedzającym powstaje dopiero z  chwilą p rawomocnego nadania orzeczeniu klauzuli wykonalności.  
Art. 1048.  Jeżeli ujawnienie na podstawie orzeczenia sądowego prawa wierzyciela przez wpis w  księdze wieczystej 
lub w  rejestrze albo przez złożenie dokumentu do zbioru wymaga poprzedniego ujawnienia pra wa dłużnika, komornik na 
żądanie wierzyciela odbierze dłużnikowi dokumenty potrzebne do dokonania wpisu na rzecz dłużnika lub do złożenia do 
zbioru i  złoży je w  sądzie właściwym do prowadzenia księgi wieczystej, rejestru lub zbioru dokumentów.  
Art. 1049.  § 1. Jeżeli w  samym tytule egzekucyjnym nie postanowiono, że w  razie niewykonania przez dłużnika 
w wyznaczonym terminie czynności, którą może wykonać także inna osoba, wierzyciel będzie umocowany do wykonania 
tej czynności na koszt dłużnika – sąd, w  którego  okręgu czynność ma być wykonana, na wniosek wierzyciela wezwie 
dłużnika do jej wykonania w  wyznaczonym terminie, a  po bezskutecznym upływie terminu udzieli wierzycielowi umoc o-
wania do wykonania czynności na koszt dłużnika. Na żądanie wierzyciela sąd przyz na mu sumę potrzebną do wykonania 
czynności.  Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
§ 2. Przepisów niniejszego artykułu nie stosuje się do czynności polegających na świadczeniu rzeczy oznaczonych 
co do tożsamości.  
Art. 1050.  § 1. Jeżeli dłużnik ma wy konać czynność, której inna osoba wykonać za niego nie może, a  której wyk o-
nanie zależy wyłącznie od jego woli, sąd, w  którego okręgu czynność ma być wykonana, na wniosek wierzyciela po w y-
słuchaniu stron wyznaczy dłużnikowi termin do wykonania i  zagrozi mu grzywną na wypadek, gdyby w  wyznaczonym 
terminie czynności nie wykonał.  
§ 11. W sprawach z  zakresu prawa pracy wierzyciel może złożyć wniosek, o  którym mowa w  § 1, do sądu właściwości  
ogólnej dłużnika albo do sądu, w  którego okręgu praca jest, była lub mia ła być wykonywana, albo do sądu, w  okręgu 
którego znajduje się zakład pracy.  
  
Dziennik  Ustaw  – 225 – Poz. 1805  
 
 § 2. Jeżeli wykonanie czynności wymaga wydatków pieniężnych lub dostarczenia materiałów, a  obowiązek dosta r-
czenia ich ciąży na wierzycielu, sąd przystąpi do egzekucji w  myśl parag rafu poprzedzającego dopiero po wykazaniu 
przez wierzyciela, że dokonał czynności, od których zależy obowiązek dłużnika, chyba że tytuł egzekucyjny zawiera 
w tym względzie inne zarządzenie.  
§ 3. Po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego dłużnikowi do w ykonania czynności, sąd na wniosek 
wierzyciela nałoży na dłużnika grzywnę i  jednocześnie wyznaczy nowy termin do wykonania czynności, z  zagrożeniem 
surowszą grzywną.  
Art. 10501. § 1. W  sytuacji, o  której mowa w  art. 1050  § 1, sąd, na wniosek wierzyciela, m oże zamiast zagrożenia 
grzywną, po wysłuchaniu stron, zagrozić dłużnikowi nakazaniem zapłaty na rzecz wierzyciela określonej sumy pieniężnej 
za każdy dzień zwłoki w  wykonaniu czynności, niezależnie od roszczeń przysługujących wierzycielowi na zasadach ogó l-
nych. Przepis art.  1050  § 2 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego dłużnikowi do wykonania czynności, sąd na wniosek 
wierzyciela nakazuje dłużnikowi zapłatę wierzycielowi sumy pieniężnej. Tak samo sąd postąpi w  razie da lszego wniosku 
wierzyciela. Prawomocne postanowienie sądu jest tytułem wykonawczym na rzecz wierzyciela bez potrzeby nadawania 
mu klauzuli wykonalności. Sąd może również, na wniosek wierzyciela, podwyższyć wysokość należnej mu od dłużnika 
sumy pieniężnej.  
§ 3. W razie wykonania czynności przez dłużnika po upływie wyznaczonego przez sąd terminu, wierzyciel może 
złożyć wniosek o  nakazanie dłużnikowi zapłaty sumy pieniężnej na jego rzecz w  terminie miesiąca od dnia dokonania czy n-
ności.  
§ 4. Określając wysokość  sumy pieniężnej, o  której mowa w  § 1, sąd uwzględni interesy stron w  takiej mierze, aby 
zapewnić wykonalność obowiązku określonego w  tytule wykonawczym a  dłużnika nie obciążać ponad potrzebę.  
Art. 1051.  § 1. Jeżeli dłużnik ma obowiązek zaniechać pewnej cz ynności lub nie przeszkadzać czynności wierzy -
ciela, sąd, w  którego okręgu dłużnik działał wbrew swemu obowiązkowi, na wniosek wie rzyciela po wysłuchaniu stron 
i stwierdzeniu, że dłużnik działał wbrew obowiązkowi, nałoży na niego grzywnę. Tak samo sąd post ąpi w  razie dalszego 
wniosku wierzyciela.  
§ 2. Ponadto sąd może na wniosek wierzyciela zobowiązać dłużnika do zabezpieczenia szkody, grożącej wierzyci e-
lowi wskutek dalszego działania dłużnika wbrew obowiązkowi. W  postanowieniu sąd może wskazać wysokość i  czas 
trwania zabezpieczenia.  
§ 3. Jeżeli w  samym tytule egzekucyjnym nie postanowiono, że w  razie dokonania zmiany sprzecznej z  obowiązkiem 
dłużnika wierzyciel będzie uprawniony do usunięcia tej zmiany na koszt dłużnika, sąd na wniosek wierzyciela po wysł u-
chaniu stron upoważni wierzyciela do usunięcia tej zmiany na koszt dłużnika. Na żądanie wierzyciela sąd przyzna mu 
sumę na ten cel potrzebną. W  razie oporu dłużnika sąd na wniosek wierzyciela poleci komornikowi usunięcie oporu.  
Art. 10511. § 1. W  sytuacji, o której mowa w  art. 1051  § 1, sąd, na wniosek wierzyciela, po wysłuchaniu stron 
i stwierdzeniu, że dłużnik działał wbrew obowiązkowi, może zamiast nałożenia grzywny nakazać dłużnikowi zapłatę na 
rzecz wierzyciela określonej sumy pieniężnej za dokonane nar uszenie oraz zagrozić nakazaniem zapłaty określonej sumy 
pieniężnej za każde kolejne naruszenie obowiązku, stosownie do jego treści, niezależnie od roszczeń przysługujących 
wierzycielowi na zasadach ogólnych.  
§ 2. Po stwierdzeniu, że dłużnik w  dalszym ciąg u działał wbrew obowiązkowi, sąd, na wniosek wierzyciela, po wy -
słuchaniu stron, nakazuje dłużnikowi zapłatę wierzycielowi sumy pieniężnej. Tak samo sąd postąpi w  razie dalszego wnios ku 
wierzyciela.  
§ 3. Przepisy art.  10501 § 2 zdanie trzecie i  czwarte, a rt. 10501 § 4 oraz art.  1051  § 2 i 3 stosuje się odpowiednio.  
Art. 1052.  W jednym postanowieniu sąd może wymierzyć grzywnę nie wyższą niż piętnaście tysięcy złotych, chyba 
że dwukrotne wymierzenie grzywny okazało się nieskuteczne.  Ogólna suma grzywien w  tej samej sprawie nie może 
przewyższać miliona złotych. W  razie wykonania czynności przez dłużnika lub umorzenia postępowania grzywny nie -
zapłacone do tego czasu ulegają umorzeniu.  
Art. 1053.  § 1. Wymierzając grzywnę, sąd orzeknie jednocześnie – na wypadek n iezapłacenia – zamianę grzywny na 
areszt, licząc jeden dzień aresztu od pięćdziesięciu do tysiąca pięciuset złotych grzywny. Ogólny czas trwania aresztu nie 
może w  tej samej sprawie przekroczyć 6  miesięcy.  
§ 2. Jeżeli dłużnikiem, do którego skierowane było  wezwanie sądu, jest osoba prawna lub inna organizacja, środkom 
przymusu podlega jej pracownik odpowiedzialny za niezastosowanie się do wezwania, a  gdyby ustalenie takiego praco w-
nika było utrudnione, środkom przymusu podlegają osoby uprawnione do jej repre zentowania.  
  
Dziennik  Ustaw  – 226 – Poz. 1805  
 
 Art. 1054.  § 1. Jeżeli postępowanie egzekucyjne zostanie umorzone albo dłużnik na skutek aresztu zgłosi gotowość 
wykonania czynności, sąd postanowi zwolnić go niezwłocznie i  zawiadomi o  tym wierzyciela. Dłużnikowi, który zgłosił 
gotowość wykona nia czynności, sąd stosownie do okoliczności wyznaczy termin do jej wykonania.  
§ 2. Gdyby dłużnik po zwolnieniu zwlekał z  wykonaniem czynności, sąd na wniosek wierzyciela po wysłuchaniu 
stron zarządzi wykonanie aresztu do końca wyznaczonego poprzednio terminu.  
§ 3. Jeżeli dłużnik zgłosił się ponownie do wykonania czynności, sąd może odmówić zwolnienia go z  aresztu przed 
upływem oznaczonego czasu.  
Art. 1055.  Na postanowienie sądu co do wezwania dłużnika do wykonania czynności, zagrożenia grzywną i  jej 
zamiany na areszt, co do zabezpieczenia szkody wierzyciela oraz na postanowienia, o  których mowa w  art. 10501 § 1–3 
oraz art.  10511 § 1 i 2, przysługuje zażalenie.  
Art. 1056.  § 1. Areszt wykonywa się przez osadzenie dłużnika w  pomieszczeniu na ten cel przeznaczonym, oddzie l-
nie od osób pozbawionych wolności w  trybie postępowania karnego i  administracyjnego. Dłużnik powinien jednak po d-
czas przebywania w  areszcie być według możności zatrudniony zarobkowo w  granicach jego zdolności. Z  zarobku jego 
pokrywa s ię przede wszystkim koszty wykonania aresztu.  
§ 2. Polecenie osadzenia dłużnika w  areszcie sąd kieruje do komornika miejsca pobytu dłużnika. Jeżeli dłużnik nie 
przebywa w  okręgu sądu, który wymierzył grzywnę z  zamianą na areszt, sąd może zwrócić się o  wyko nanie aresztu do 
sądu rejonowego, w  którego okręgu dłużnik przebywa.  
§ 3. Koszty wykonania aresztu powinny być pokryte z  zarobków dłużnika. Wierzyciel obowiązany jest złożyć z  góry 
komornikowi sumę potrzebną na sprowadzenie dłużnika do miejsca osadzenia i  na wyżywienie go przez czas trwania 
przymusu; nie dotyczy to wypadku, gdy wierzyciel korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych.  
Art. 1057.  § 1. Zarządzając wykonanie aresztu, sąd wydaje komornikowi nakaz na piśmie z  odpowiednim uzasa d-
nieniem. Wraz z  przys tąpieniem do wykonania nakazu komornik doręcza go dłużnikowi.  
§ 2. O wykonanie aresztu w stosunku do dłużnika będącego żołnierzem w czynnej służbie wojskowej,  z wyjątkiem 
terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie, albo funkcjonariuszem Policji , Służby Ochrony Państwa , Agencji 
Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub Straży Granicznej sąd zwrac a 
się do dowódcy jednostki wojskowej albo odpowiednio do właściwego komendanta lub kierownika  jednostki organi za-
cyjnej Policji, Służby Ochrony Państwa , Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji  Wywiadu, Centralnego Biura 
Antykorupcyjnego lub Straży Granicznej, w której pełni on służbę, przesyłając w tym  celu n akaz. O wykonanie aresztu 
w stosunku do dłużnika będ ącego żołnierzem zawodowym wyznaczonym na stanowisko służbowe w Służbie Kontrwywiadu  
Wojskowego albo Służbie Wywiadu Wojskowego albo będącego funkcjonariuszem  Służby Kontrwywiadu Wojskowego 
albo Służby Wywiadu Wojskowego sąd zwraca się odpowiednio do  Szefa  Służby Kontrwywiadu Wojskowego albo Szefa 
Służby Wywiadu Wojskowego, przesy łając w tym celu nakaz.  
Art. 1058.  § 1. W  stosunku do osób, których zdrowie może być narażone na niebezpieczeństwo, aresztu nie wyko -
nuje się aż do ich wyzdrowienia.  
§ 2. Na wniose k jednej ze stron i  na jej koszt zarządza się zbadanie stanu zdrowia dłużnika przez lekarza sądowego.  
Art. 1059.  Z ważnej przyczyny sąd może zwolnić dłużnika z  aresztu na czas nie dłuższy niż tydzień.  
DZIAŁ II  
Przepisy szczególne o  egzekucji z  udziałem Ska rbu Państwa oraz przedsiębiorców  
Rozdział 1  
Przepisy ogólne  
Art. 1060.  § 1. Jeżeli dłużnikiem jest Skarb Państwa, wierzyciel – wskazując na tytuł egzekucyjny – wzywa do spe ł-
nienia świadczenia bezpośrednio państwową jednostkę organizacyjną, z  której działal nością wiąże się to świadczenie; 
jednostka ta jest obowiązana spełnić niezwłocznie świadczenie stwierdzone tytułem egzekucyjnym.  
§ 11. W sprawach o naprawienie szkody wyrządzonej przez wydanie ustawy, rozporządzenia Rady Ministrów  lub 
rozporządzenia innego  organu konstytucyjnie do tego powołanego, niezgodnych z Konstytucją, ratyfikowaną  umową 
międzynarodową lub ustawą, a także w sprawie o naprawienie szkody wyrządzonej przez niewydanie takiego  aktu norm a-
tywnego, którego obowiązek wydania przewiduje przepis prawa, wierzyciel – wskazując na tytuł egzekucyjny  – wzywa 
do spełnienia świadczenia bezpośrednio ministra właściwego do spraw finansów publicznych, który  jest obowiązany spe ł-
nić niezwłocznie świadczenie stwierdzone tytułem egzekucyjnym ze środków utworzonej  w ramach budżetu państwa 
rezerwy celowej.  
  
Dziennik  Ustaw  – 227 – Poz. 1805  
 
 § 2. W wypadku gdy tytuł egzekucyjny, obejmujący należność pieniężną, nie zostanie wykonany w  ciągu dwóch tyg o-
dni od dnia doręczenia wezwania, o  którym mowa w  § 1, wierzyciel może wystąpić do sądu o  nada nie tytułowi egzek u-
cyjnemu klauzuli wykonalności w  celu przeprowadzenia egzekucji z  rachunku bankowego właściwej państwowej je d-
nostki organizacyjnej dłużnika. W  przypadku, o  którym mowa w  § 11, egzekucję prowadzi się z  rachunków bankowych 
służących do obsł ugi centralnego rachunku bieżącego budżetu państwa.  
§ 3. W wypadku gdy w  terminie, o  którym mowa w  paragrafie poprzedzającym, nie zostanie wykonany tytuł egz e-
kucyjny obejmujący świadczenie niepieniężne, sąd, na wniosek wierzyciela, wyznacza termin do spełnienia świadczenia 
kierownikowi właściwej państwowej jednostki organizacyjnej i  temu kierownikowi wymierza grzywnę w  razie niespe ł-
nienia świadczenia w  wyznaczonym terminie.  
Art. 1061.  § 1. Dłużnik prowadzący działalność gospodarczą w  formie przedsiębio rstwa lub gospodarstwa rolnego, 
w razie gdy egzekucja zostanie skierowana do rzeczy niezbędnej do prowadzenia tej działalności, może wystąpić do sądu 
o wyłączenie tej rzeczy spod zajęcia, wskazując we wniosku składniki swego mienia, z  których jest możliwe zaspokojenie 
roszczenia wierzyciela w  zamian za rzecz zwolnioną. O  wyłączeniu spod zajęcia sąd orzeka po wysłuchaniu stron, biorąc 
pod uwagę obok interesów wierzyciela i  dłużnika również społeczno -gospo darcze znaczenie działalności gospodarczej 
dłużnika.  Z chwilą wydania postanowienia zwalniającego spod zajęcia, w  stosunku do mienia zastępczego określonego 
w postanowieniu następują skutki zajęcia. Komornik dokona niezwłocznie czynności związanych z  zajęciem. Wniosek 
o zwolnienie spod zajęcia może być zgło szony również w  skardze na czynności komornika.  
§ 2. Na postanowienie sądu w  sprawie wyłączenia służy zażalenie.  
Art. 1062.  (uchylony)  
Art. 1063.  W toku egzekucji świadczeń pieniężnych z  nieruchomości Skarb Państwa nie składa rękojmi.  
Art. 1064.  Minister S prawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, sposób prowadzenia egzekucji grzywien 
i kar pieniężnych orzeczonych w  postępowaniu cywilnym, a  także kosztów sądowych w  sprawach cywilnych, przysług u-
jących Skarbowi Państwa, mając na uwadze sprawność i  skute czność postępowania egzekucyjnego.  
Rozdział 2 
Egzekucja przez zarząd przymusowy  
Art. 10641. § 1. Przeciwko dłużnikowi prowadzącemu działalność gospodarczą w  formie przedsiębiorstwa lub gos -
podarstwa rolnego jest dopuszczalna egzekucja z  dochodów uzyskiwany ch z tej działalności przez ustanowienie zarządu 
przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym.  
§ 2. Do zarządu ustanowionego na podstawie §  1 stosuje się odpowiednio przepisy o  zarządzie w  toku egzekucji 
z nieruchomości, z  uwzględnieniem art ykułów poniższych.  
Art. 10642. § 1. We wniosku o  wszczęcie egzekucji przez zarząd przymusowy należy dokładnie określić przed -
siębiorstwo lub gospodarstwo rolne albo ich część.  
§ 2. Do wniosku dołącza się informację komornika o  wszystkich postępowaniach egz ekucyjnych prowadzonych  
przeciwko dłużnikowi z  mienia wchodzącego w  skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.  
Art. 10643. § 1. (uchylony)  
§ 2. Postanowienie w  przedmiocie wniosku doręcza się również wskazanym we wniosku wierzycielom prowadz ą-
cym egz ekucję z  mienia wchodzącego w  skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.  
§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie stronom oraz wierzycielom, którzy prowadzą egzekucję z  mienia 
wchodzącego w  skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.  
§ 4. Termin do wniesienia zażalenia przez wierzycieli, o  których mowa w  § 3, niewskazanych we wniosku, liczy się 
od dnia powzięcia przez nich wiadomości o  wszczęciu egzekucji.  
Art. 10644. Do prowadzenia egzekucji przez zarząd przymusowy właściwy jest sąd, w  którego okręgu znajduje się 
siedziba przedsiębiorstwa lub w  którego okręgu jest położone gospodarstwo rolne. Jeżeli gospodarstwo rolne położone 
jest w  okręgu kilku sądów, wybór należy do wierzyciela. Jeżeli egzekucja ograniczona jest do części przedsiębiors twa lub 
gospodarstwa rolnego, właściwy jest sąd, w  którego okręgu część ta się znajduje.  
Art. 10645. Egzekucję przez zarząd przymusowy można ograniczyć do części przedsiębiorstwa lub gospodarstwa 
rolnego, jeżeli część ta jest gospodarczo wyodrębniona, a  dochód uzyskany z  przymusowego zarządu tej części majątku 
dłużnika wystarczy na zaspokojenie egzekwowanych roszczeń.  
  
Dziennik  Ustaw  – 228 – Poz. 1805  
 
 Art. 10646. § 1. Prowadzenie egzekucji świadczeń pieniężnych, w  tym również egzekucji administracyjnych ze 
składników mienia wchodzącego w  skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego dłużnika, nie stanowi przeszkody do 
wszczęcia egzekucji przez zarząd przymusowy, jeżeli o  to wnosi wierzyciel dotychczas prowadzący egzekucję albo, gdy 
w chwili wszczęcia egzekucji przez zarząd przymusowy jest oczywiste, że wierzyciel prowadzący egzekucję zostanie 
w toku egzekucji przez zarząd przymusowy zaspokojony w  okresie sześciu miesięcy od daty jej wszczęcia.  
§ 2. W razie wszczęcia egzekucji przez zarząd przymusowy w  sprawach określonych w  § 1, wcześniej wszczęte egzek u-
cje umarza się z  dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu o  wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy, 
a dotychczasowi wierzyciele z  mocy prawa wstępują do egzekucji prowadzonej według przepisów niniejszego działu.  
Art. 10647. Jeżeli p rzed wszczęciem egzekucji ustanowiono zarząd nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem 
rolnym dłużnika w  ramach postępowania zabezpieczającego, po wszczęciu egzekucji zarząd będzie prowadzony według 
niniejszych przepisów.  
Art. 10648. Wydając postanowienie o  wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy, sąd przesyła do sądu właśc i-
wego do prowadzenia księgi wieczystej dla nieruchomości wchodzącej w  skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego  
wniosek o  dokonanie wpisu o  ustanowienie zarządu przymusowego we wł aściwej księdze wieczystej lub o  złożenie wnios ku 
do zbioru dokumentów.  
Art. 10649. Czynności prawne dłużnika dotyczące mienia objętego zarządem dokonane po wszczęciu egzekucji są 
nieważne. Dla określenia daty powstania skutków prawnych wszczęcia egzekucji prowadzonej według niniejszego ro z-
działu przepisy art.  910 stosuje się odpowiednio.  
Art. 106410. § 1. Sąd powołuje na zarządcę osobę fizyczną lub prawną wskazaną przez strony spośród osób posiad a-
jących licencję doradcy restrukturyzacyjnego.  
§ 2. W wypadku braku porozumienia stron zarządcę wyznacza sąd spośród osób wskazanych w  § 1. 
§ 3. Przepisy §  1 i § 2 stosuje się odpowiednio do odwołania lub zmiany zarządcy.  
Art. 106411. § 1. W  szczególnie uzasadnionych wypadkach zarządca może sprzedać nieruch omości, ruchomości lub 
prawa wchodzące w  skład zarządzanego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego w  części przekraczającej zakres zw y-
kłego zarządu oraz oddać je w  najem lub dzierżawę wyłącznie za zgodą sądu. W  razie zarządzenia sprzedaży sąd określa 
warunki sprzedaży. Do wyceny sprzedawanych składników majątkowych sąd może powołać biegłego. Przepis ten stosuje 
się również do rozwiązania umowy najmu lub dzierżawy oraz do obciążenia zarządzanego majątku hipoteką, zastawem, 
zastawem rejestrowym oraz przew łaszczeniem.  
§ 2. Na postanowienie sądu w  przedmiocie czynności, o  których mowa w  § 1, stronom, zarządcy oraz osobom, których  
praw czynność dotyczy lub miała dotyczyć, przysługuje zażalenie.  
§ 3. Nadwyżkę dochodów, po pokryciu wydatków wskazanych w  art. 940, zarządca wypłaca wierzycielowi. W  razie 
wielości wierzycieli wypłata następuje z  zachowaniem stosowanych odpowiednio przepisów ogólnych o  podziale sumy 
uzyskanej z  egzekucji oraz przepisów o  podziale sumy uzyskanej z  egzekucji z  nieruchomości. Kwoty nie wypłacone z a-
rządca umieszcza na rachunku depozytowym Ministra Finansów.  
Art. 106412. § 1. Po wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy prowadzenie egzekucji świadczeń pieniężnych 
innymi sposobami z  majątku dłużnika wchodzącego w  skład przedsiębiorstwa lu b gospodarstwa rolnego jest niedopus z-
czalne. Inni wierzyciele mogą przyłączyć się do egzekucji przez zarząd przymusowy. Przepis niniejszy stosuje się odp o-
wiednio w  razie późniejszego skierowania przeciwko dłużnikowi egzekucji administrac yjnej. W  takim wypa dku art.  773 
nie ma zastosowania.  
§ 2. Jeżeli dochody uzyskane z  egzekucji przez zarząd przymusowy wskazują, że niemożliwe jest zaspokojenie 
wszystkich wierzycieli w  okresie sześciu miesięcy, licząc od dnia przyłączenia się do egzekucji ostatniego wierzyci ela, 
wierzyciel, który w  tym okresie nie będzie zaspokojony, może żądać wszczęcia egzekucji ze składników mienia wchodz ą-
cego w  skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego objętego zarządem przymusowym. W  żądaniu należy oznaczyć 
mienie, z  którego egzeku cja ma być prowadzona. Na postanowienie sądu o  dopuszczeniu egzekucji przysługuje zażalenie.  
§ 3. Prowadzenie egzekucji przez zarząd przymusowy nie stanowi przeszkody do prowadzenia przeciwko dłużni -
kowi egzekucji świadczeń niepieniężnych oraz egzekucji w  celu zniesienia współwłasności nieruchomości w  drodze 
sprzedaży publicznej. Jeżeli w  toku tych egzekucji dłużnik obowiązany jest do wydania ruchomości, statku lub nieruch o-
mości albo do opróżnienia pomieszczeń, które znajdują się we władaniu zarządcy, obowi ązki te ciążą na zarządcy.  
  
Dziennik  Ustaw  – 229 – Poz. 1805  
 
 § 4. Wyłączenie mienia do osobnych egzekucji według przepisów §  1–3 nie tamuje dalszego prowadzenia egzekucji 
przez zarząd przymusowy, chyba że z  uwagi na zakres wyłączeń dalsze jej prowadzenie jest bezcelowe. W  takim wypadku  
sąd umarza egzekucję przez zarząd przymusowy. Wierzyciele, którzy prowadzili egzekucję przez zarząd przymusowy, 
mogą w  terminie dwóch tygodni od dnia uprawomocnienia się postanowienia o  umorzeniu tej egzekucji żądać skierow a-
nia egzekucji do mienia, które obję te było tą egzekucją, a  które nie zostało wcześniej z  niej wyłączone. Do tego czasu 
mienie to podlega z  mocy prawa zajęciu.  
Art. 106413. § 1. Zarządca sporządza plan podziału sumy uzyskanej z  egzekucji.  
§ 2. Na plan podziału sumy uzyskanej z  egzekucji przy sługuje skarga, do której stosuje się odpowiednio przepisy 
o skardze na czynności komornika.  
§ 3. Przepisy ogólne o  podziale sumy uzyskanej z  egzekucji oraz przepisy o  podziale sumy uzyskanej z  egzekucji 
z nieruchomości stosuje się odpowiednio.  
Rozdział 3  
Egzekucja przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego  
Art. 106414. § 1. Egzekucja przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego należy do sądu, w  którego 
okręgu znajduje się siedziba przedsiębiorstwa dłużnika lub w  którym dłużnik ma  gospodarstwo rolne.  
§ 2. Do egzekucji przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego dłużnika stosuje się odpowiednio prz e-
pisy o  egzekucji z  nieruchomości, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej.  
Art. 106415. § 1. Wydając pos tanowienie o  wszczęciu egzekucji, sąd ustanawia zarząd przymusowy nad przedsię -
biorstwem lub gospodarstwem rolnym podlegającym sprzedaży. Do zarządu tego stosuje się odpowiednio przepisy  
art. 10641–106411. 
§ 2. Postanowienie o  wszczęciu egzekucji sąd przesyła do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej dla 
nieruchomości wchodzącej w  skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego. Sąd właściwy do prowadzenia księgi 
wieczystej z  urzędu dokonuje wpisu o  wszczęciu egzekucji albo składa postanowien ie do zbioru dokumentów. W  razie 
wszczęcia egzekucji przeciwko przedsiębiorcy podlegającemu wpisowi do właściwego rejestru, sąd przesyła postanowi e-
nie o  wszczęciu egzekucji w  celu złożenia do akt rejestrowych. Ponadto sąd zarz ądzi ogłoszenie postanowienia o wszcz ę-
ciu egzekucji w  dzienniku ogólnopolskim i  w dzienniku poczytnym w  siedzibie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rol -
nego oraz na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej.  
Art. 106416. § 1. Prowadzenie egzekucji ze składników przedsiębiorstwa lu b gospodarstwa rolnego, w  tym egzekucji 
administracyjnej, nie stanowi przeszkody do wszczęcia egzekucji przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa ro l-
nego, jeżeli o  to wnosi dłużnik lub wierzyciel prowadzący egzekucję, a  także gdy jest oczywiste, że egzekucja przez 
sprzedaż doprowadzi do zaspokojenia wierzycieli, którzy wcześniej wszczęli egzekucję. Na postanowienie sądu służy 
zażalenie.  
§ 2. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu wszczynającego egzekucję w  trybie wskazanym w  § 1, egz e-
kucje w szczęte wcześniej umarza się, a  dotychczasowi wierzyciele z  mocy prawa przystępują do egzekucji prowadzonej 
według przepisów niniejszego rozdziału.  
Art. 106417. § 1. Zarządca niezwłocznie sporządzi bilans przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego dłużnika.  
§ 2. Jeżeli dłużnik i  wszyscy wierzyciele nie ustalili ceny sprzedaży przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, w y-
ceny przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego dokonuje co najmniej dwóch biegłych. W  razie rozbieżności w  wycenie 
dokonanej przez biegłych,  wartość przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego ustala sąd.  
Art. 106418. § 1. Na wniosek wierzyciela lub dłużnika sąd może postanowić, że sprzedaż przedsiębiorstwa lub gos -
podarstwa rolnego nastąpi z  wolnej ręki przez zarządcę. Sprzedaż nie może nastąpić poniżej wartości szacunkowej, chyba 
że dłużnik i  wszyscy wierzyciele wyrażą na to zgodę.  
§ 2. Wydając postanowienie o  sprzedaży z  wolnej ręki, sąd wyznaczy termin, w  którym sprzedaż ma być dokonana, 
oraz określi tryb wyszukania nabywcy, jeżeli str ony tego nie uzgodniły. Termin dokonania sprzedaży nie może być kró t-
szy niż miesiąc i  dłuższy niż dwa miesiące. Bieg terminu rozpoczyna się od dnia zamieszczenia ogłoszenia w  dzienniku 
o zasięgu ogólnopolskim lub w  Monitorze Sądowym i  Gospodarczym.  
Art. 106419. § 1. Sąd zarządzi ogłoszenie postanowienia, o  którym mowa w  art. 106416, w dzienniku o  zasięgu ogóln o-
polskim  i w dzienniku poczytnym w  siedzibie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego oraz na stronie internetowej 
Krajowej Rady Komorniczej.  
§ 2. O wydaniu postanowienia nakazującego sprzedaż zarządca zawiadomi uczestników stosownie do art.  954. 
  
Dziennik  Ustaw  – 230 – Poz. 1805  
 
 Art. 106420. § 1. Jeżeli pierwsza sprzedaż z  wolnej ręki nie dojdzie do skutku, sąd wyda postanowienie nakazujące 
sprzedaż w  drodze licytacji, chyba że wierzy ciele zgodzą się na ponowną sprzedaż z  wolnej ręki.  
§ 2. Licytację prowadzi zarządca pod nadzorem sędziego. Sędzia niezwłocznie udziela przybicia osobie, która zaof e-
rowała najwyższą cenę.  
§ 3. Po zapłacie ceny zarządca w  terminie nie dłuższym niż miesiąc zawiera z  nabywcą umowę sprzedaży przedsi ę-
biorstwa lub gospodarstwa rolnego. W  wypadku niezawarcia umowy z  winy zarządcy, nabywca może żądać zwrotu wpł a-
conej ceny i  uważa się, że licytacja nie doszła do skutku.  
§ 4. Do licytacji stosuje się odpowiednio prz episy o  licytacji z  nieruchomości.  
Art. 106421. § 1. Sprzedaż dokonana w  myśl przepisów niniejszego rozdziału nie narusza praw wynikających 
z hipotek, zastawów rejestrowych, zastawów i  innych obciążeń rzeczowych ciążących na nieruchomościach, wierzytel -
nościach lub prawach wchodzących w  skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego dłużnika. Ich wartość podlega 
zaliczeniu na poczet ceny nabycia.  
§ 2. Sprzedaż dokonana według przepisów niniejszego rozdziału nie narusza również uprawnień zastawnika zastawu 
rejestrowego, jeżeli umowa zastawnicza przewiduje zakaz zbycia przedmiotu zastawu.  
Art. 106422. § 1. Nabywca przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego w  egzekucji prowadzonej według przepisów 
niniejszego rozdziału jest odpowiedzialny solidarnie z  dłużnikie m za ujawnione w  toku egzekucji zobowiązania związane 
z prowadzeniem przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego według zasad określonych w  art. 554 Kodeksu cywilnego.  
§ 2. Jeżeli przed zawarciem umowy sprzedaży przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego naby wca spłacił lub prz e-
jął zobowiązania, o  których mowa w  § 1, wartość przejętych należności zalicza się na poczet ceny kupna. Jeżeli nabywca 
wcześniej wpłacił cenę niepomniejszoną o  tę wartość, zarządca zwraca mu nadwyżkę w  terminie tygodniowym od daty 
zawar cia umowy sprzedaży. Zaliczenie lub zwrot nadwyżki nastąpi na podstawie dokumentów urzędowych lub prywa t-
nych z  podpisem urzędowo poświadczonym, stwierdzających spłatę lub przejęcie zobowiązań wymienionych w  § 1. 
Art. 106423. Do podziału sumy uzyskanej ze s przedaży przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego stosuje się o d-
powiednio przepisy ogólne o  podziale sumy uzyskanej z  egzekucji oraz przepisy o  podziale sumy uzyskanej z  egzekucji 
z nieruchomości.  
Art. 1065.  (uchylony)  
DZIAŁ III  
Egzekucja w  celu zniesieni a współwłasności nieruchomości w  drodze sprzedaży publicznej  
Art. 1066.  W postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na podstawie tytułu wykonawczego, a  mającym na celu zni e-
sienie współwłasności nieruchomości w  drodze sprzedaży publicznej, stosuje się odpowiednio  przepisy o  egzekucji 
z nieruchomości ze zmianami wskazanymi w  artykułach poniższych.  
Art. 1067.  Postępowanie może być wszczęte z  urzędu lub na wniosek każdego ze współwłaścicieli na podstawie 
tytułu wykonawczego, który postanawia, że zniesienie współwłasn ości ma być przeprowadzone w  drodze sprzedaży 
nieruchomości.  
Art. 1068.  § 1. Na podstawie wniosku o  wszczęcie egzekucji komornik przesyła do właściwego sądu wniosek 
o ujawnienie wszczęcia egzekucji w  księdze wieczystej lub o  złożenie wniosku do zbioru doku mentów.  
§ 2. We wpisie w  księdze wieczystej lub zarządzeniu złożenia wnio sku do zbioru dokumentów oraz w obwieszcz e-
niu o  licytacji należy podać, że egzekucja ma na celu zniesienie współwłasności.  
Art. 1069.  § 1. W  wypadku gdy według przepisów szczególnych przysługuje współwłaścicielowi lub osobie trzeciej 
prawo pierwokupu nieruchomości rolnej wchodzącej w  skład gospodarstwa rolnego, postanowienie o  przybiciu po jego 
uprawomocnieniu się sąd doręcza uprawnionemu do wykonania prawa pierwokupu. W  tym wypadku bi eg terminu do 
wykonania przez nabywcę warunków licytacyjnych rozpoczyna się z  chwilą bezskutecznego upływu terminu do wykon a-
nia prawa pierwokupu.  
§ 2. Jeżeli uprawniony wykona prawo pierwokupu, sąd uchyli postanowienie o  przybiciu i  udzieli przybicia na rz ecz 
uprawnionego do wykonania prawa pierwokupu.  
Art. 1070.  Egzekucja w  celu zniesienia współwłasności i  egzekucja z  nieruchomości mogą toczyć się jednocześnie. 
W razie sprzedaży nieruchomości w  toku jednej z  tych egzekucji – drugą zawiesza się, a  po uprawo mocnieniu się post a-
nowienia o  przysądzeniu własności – umarza się.  
  
Dziennik  Ustaw  – 231 – Poz. 1805  
 
 Art. 1071.  Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do zarządzonej przez sąd w  toku postępowania 
o dział spadku sprzedaży gospodarstwa rolnego albo wkładu gruntowego w  rolniczej spółdzielni produkcyjnej wraz 
z działką przyzagrodową i  siedliskową.  
DZIAŁ IV  
(zawierający art.  1072 –1080  – uchylony)  
DZIAŁ V  
Egzekucja świadczeń alimentacyjnych  
Art. 1081.  § 1. Jeżeli egzekucja dotyczy alimentów lub renty mającej charakter alimentów, wnio sek o  wszczęcie 
egzekucji można zgłosić również do komornika sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wierzyciela.  
§ 2. Komornik ten jest obowiązany zawiadomić o  wszczęciu egzekucji komornika sądu ogólnej właściwości dłuż -
nika. Komornik zawiadomi ony zażąda przekazania mu sprawy wraz ze ściągniętymi kwotami, jeżeli wskutek dalszych 
zajęć suma uzyskana ze wszystkich egzekucji nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Jeżeli dokonane 
zostało zajęcie wynagrodzenia za pracę lub wierzytelnoś ci, równocześnie z  przekazaniem sprawy komornik zawiadamia 
pracodawcę, dłużnika, względnie wierzyciela zajętej wierzytelności, że dalszych wpłat należy dokonywać komornikowi, 
któremu sprawę przekazano.  
§ 3. Jeżeli dłużnik odbywa karę pozbawienia wolności, wierzyciel może złożyć tytuł wykonawczy bezpośrednio dyre k-
torowi  zakładu karnego, który obowiązany jest wypłacać wierzycielowi należności za pracę dłużnika lub jego pieniądze 
znajdujące się w  depozycie zakładu karnego, w  granicach określonych w  art. 125 Kodeksu karnego wykonawczego.  
§ 4. Przewidziana w  § 3 wypłata nie może być dokonywana, jeżeli wnioski złożyło kilku wierzycieli, a  należności za 
pracę dłużnika lub jego pieniądze znajdujące się w  depozycie zakładu karnego nie wystarczają na zaspokojenie wszy st-
kich należności tych wierzycieli lub jeżeli są zajęte przez organ egzekucyjny. W  takim wypadku dyrektor zakładu karnego 
przekazuje wnioski do właściwego komornika.  
Art. 1082.  Tytułowi egzekucyjnemu, zasądzającemu alimenty, sąd nadaje klauzulę wykonalnośc i z urzędu. Tytuł 
wykonawczy doręcza się wówczas wierzycielowi z  urzędu.  
Art. 1083.  § 1. Dochody wymienione w  art. 831 § 1 pkt  2 podlegają egzekucji na zaspokojenie alimentów do trzech 
piątych części.  
§ 2. Wierzytelności z  rachunku bankowego podlegają egzekucji na zaspokojenie alimentów w  pełnej wysokości.  
§ 3. (uchylony)  
§ 4. Dłużnik może żądać zawieszenia postępowania egzekucyjnego co do świadczeń alimentacyjnych wymagalnych 
w przyszłości, jeżeli uiści wszystkie świadczenia wymagalne i  złoży na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumę 
równą sumie świadczeń alimentacyjnych za sześć miesięcy, z  równoczesnym umocowaniem komornika do podejmowania 
tej sumy. Komornik skorzysta z  tego umocowania, gdy stwierdzi, że dłużnik popadł w  zwłokę z  uiszczeniem  świadczeń 
wymagalnych, równocześnie z  urzędu podejmując postępowanie.  
§ 5. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego w  przypadku, o  którym mowa w  § 4, nie wyłącza możliwości 
podejmowania przez komornika czynności mających na celu wykonanie w  przyszłości tytu łu wykonawczego, w  tym 
zajęcia majątku dłużnika. Sąd na wniosek dłużnika może, po wysłuchaniu stron, uchylić dokonane zajęcia. Na postano -
wienie sądu przysługuje zażalenie.  
Art. 1084.  (uchylony)  
Art. 1085.  W sprawach, w  których zasądzono alimenty, egzekucj a może być wszczęta z  urzędu na żądanie sądu 
pierwszej instancji, który sprawę rozpoznawał. Żądanie takie kieruje się do właściwego organu egzekucyjnego.  
Art. 1086.  § 1. Komornik obowiązany jest z  urzędu przeprowadzić dochodzenie w  celu ustalenia zarobków i stanu 
majątkowego dłużnika oraz jego miejsca zamieszkania. Jeżeli środki te okażą się bezskuteczne, organy Policji przeprow a-
dzą na wniosek komornika czynności w  celu ustalenia miejsca zamieszkania i  miejsca pracy dłużnika.  
§ 2. Dochodzenie, o  którym mowa  w § 1, powinno być przeprowadzone okresowo w  odstępach nie dłuższych niż 
6 miesięcy.  
§ 3. (uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 232 – Poz. 1805  
 
 § 4.56) W razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6  miesięcy komornik z  urzędu składa wniosek do Krajo -
wego Rejestru Sądowego o  wpis dłużnika do re jestru dłużników niewypłacalnych. Wniosek komornika nie podlega opł a-
cie sądowej.  
§ 4. (uchylony)57) 
§ 5. Bezskuteczność egzekucji nie stanowi podstawy umorzenia postępowania. Przepisu art.  824 § 1 pkt  4 nie stosuje się.  
Art. 1087.  Jeżeli dłużnik zatrudniony  jest u  osoby bliskiej, osoba ta w  razie zajęcia wynagrodzenia za pracę 
w poszukiwaniu świadczeń alimentacyjnych nie może zasłaniać się zarzutem, że wypłaciła dłużnikowi wynagrodzenie 
z góry, ani zarzutami, że dłużnik pracuje bez wynagrodzenia lub za wynag rodzeniem niższym od przeciętnego, albo że 
przysługuje jej wierzytelność do dłużnika nadająca się do potrącenia z  jego roszczenia o  wynagrodzenie.  
Art. 1088.  Do egzekucji świadczeń alimentacyjnych stosuje się również przepisy tytułu drugiego.  
DZIAŁ VI  
(zaw ierający art.  1089 –10951 – uchylony)  
CZĘŚĆ CZWARTA  
PRZEPISY Z  ZAKRESU MIĘDZYNARODO WEGO POSTĘPOWANIA CY WILNEGO  
(Przepis wstępny – uchylone)  
Art. 1096.  (uchylony)  
KSIĘGA PIERWSZA  
JURYSDYKCJA KRAJOWA  
TYTUŁ I  
Przepisy ogólne  
Art. 1097.  § 1. Jurysdykcja krajowa  istniejąca w  chwili wszczęcia postępowania trwa nadal, choćby jej podstawy 
odpadły w  toku postępowania.  
§ 2. Sąd nie może uznać, że brak jest jurysdykcji krajowej, jeżeli jej podstawy powstały w  toku postępowania.  
Art. 1098.  § 1. Jeżeli sprawa o  to samo r oszczenie między tymi samymi stronami zawisła przed sądem państwa o b-
cego wcześniej niż przed sądem polskim, sąd polski zawiesza postępowanie. Sąd nie zawiesza jednak postępowania, jeżeli 
orzeczenie, które ma wydać sąd państwa obcego, nie będzie spełniało p rzesłanek jego uznania w  Rzeczypospolitej Po l-
skiej lub nie można oczekiwać, że postępowanie przed sądem państwa obcego zostanie prawomocnie zakończone 
w rozsądnym terminie.  
§ 2. Po zakończeniu postępowania przed sądem państwa obcego, sąd umarza postępowani e, jeżeli orzeczenie sądu 
państwa obcego podlega uznaniu w  Rzeczypospolitej Polskiej; w  przeciwnym przypadku sąd postanowi podjąć postęp o-
wanie.  
§ 3. Sąd na wniosek strony może także podjąć zawieszone postępowanie, jeżeli postępowanie przed sądem państwa 
obcego nie zostało zakończone w  rozsądnym terminie.  
§ 4. Przepisy §  1–3 stosuje się odpowiednio do sprawy zawisłej przed innym niż sąd organem państwa obcego.  
Art. 10981. Jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania w  sprawie cywilnej t oczącego się 
przed sądem lub innym organem państwa obcego, sąd może zawiesić postępowanie z  urzędu, chyba że orzeczenie, które 
ma wydać sąd albo inny organ państwa obcego, nie spełni przesłanek jego uznania w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 1099.  § 1. Brak  jurysdykcji krajowej sąd bierze pod rozwagę z  urzędu w  każdym stanie sprawy. W  razie stwie r-
dzenia braku jurysdykcji krajowej sąd odrzuca pozew lub wniosek, z  zastrzeżeniem art.  1104  § 2 lub art.  1105  § 6. 
§ 2. Brak jurysdykcji krajowej stanowi przyczynę n ieważności postępowania.  
                                                           
56) W tym brzmieniu obowiązuje do dnia, o którym mowa w odnośniku  57. 
57) Z dniem 1  grudnia  2021 r. na podstawie art. 55 pkt 6 ustawy , o której mowa w odnośniku 35. 
  
Dziennik  Ustaw  – 233 – Poz. 1805  
 
 Art. 10991. § 1. Jeżeli brak podstaw uzasadniających jurysdykcję krajową w  sprawie, a  przeprowadzenie postęp o-
wania przed sądem lub innym organem państwa obcego nie jest możliwe albo nie można wymagać jego przeprowadzenia, 
sprawa należy do jurysdykcji krajowej, gdy wykazuje wystarczający związek z  polskim porządkiem prawnym.  
§ 2. W razie prawomocnego ustalenia przez sąd, że orzeczenie sądu lub innego organu państwa obcego nie podlega 
uznaniu w  Rzeczypospolitej Polskiej, sprawa rozs trzygnięta tym orzeczeniem należy do jurysdykcji krajowej mimo braku 
podstaw uzasadniających tę jurysdykcję, jeżeli wykazuje wystarczający związek z  polskim porządkiem prawnym.  
(oznaczenie oraz tytuł Tytułu II – uchylone)  
Art. 1100.  (uchylony)  
Art. 1101.  (uchylony)  
Art. 1102.  (uchylony)  
TYTUŁ III  
Jurysdykcja krajowa w  procesie  
Art. 1103. Sprawy rozpoznawane w  procesie należą do jurysdykcji krajowej, jeżeli pozwany ma miejsce zamieszk a-
nia lub miejsce zwykłego pobytu albo siedzibę w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 11031. § 1. Sprawy małżeńskie oraz sprawy dotyczące małżeńskich stosunków majątkowych należą do jury s-
dykcji krajowej także wtedy, gdy:  
1) oboje małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej 
Polskiej, jeżeli jedno z  nich nadal ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Po l-
skiej, lub  
2) małżonek będący powodem ma co najmniej od roku bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamies z-
kania lub miejsce zwykłego po bytu w  Rzeczypospolitej Polskiej, lub  
3) małżonek będący powodem jest obywatelem polskim i  ma co najmniej od sześciu miesięcy bezpośrednio przed 
wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej, lub  
4) oboje małżonkowie są obywatelami polskimi.  
§ 2. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli oboje małżonkowie są obywatelami polskimi oraz mają miejsce z a-
mieszkania i  miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 3. Jurysdykcja krajowa w  sprawie małże ńskiej obejmuje także orzekanie o  władzy rodzicielskiej nad wspólnymi 
małoletnimi dziećmi małżonków.  
Art. 11032. § 1. Sprawy ze stosunków między rodzicami i  dziećmi należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy:  
1) dziecko albo przysposobiony lub przyspo sabiający mają miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu 
w Rzeczypospolitej Polskiej lub  
2) powód, jeżeli nie jest nim dziecko, ma co najmniej od roku bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce 
zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w  Rzec zypospolitej Polskiej, lub  
3) powód, jeżeli nie jest nim dziecko, jest obywatelem polskim i  ma co najmniej od sześciu miesięcy bezpośrednio 
przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej, 
lub 
4) powód i  pozwany są obywatelami polskimi.  
§ 2. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli wszystkie osoby występujące jako strony są obywatelami polskimi 
oraz mają miejsce zamieszkania i  miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 11033. § 1. Sp rawy o  alimenty oraz sprawy o  roszczenia związane z  ustaleniem pochodzenia dziecka należą do 
jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy powodem jest uprawniony, który ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego 
pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 2. Sprawa o  alimenty rozpoznawana łącznie ze sprawą małżeńską należy do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy 
do jurysdykcji krajowej należy sprawa małżeńska.  
§ 3. Sprawa o  roszczenia związane z  ustaleniem pochodzenia dziecka rozpoznawana łącznie ze sprawą o  ustaleni e 
pochodzenia dziecka należy do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy do jurysdykcji krajowej należy sprawa o  ustalenie 
pochodzenia dziecka.  
  
Dziennik  Ustaw  – 234 – Poz. 1805  
 
 Art. 11034. § 1. Sprawy z  zakresu prawa pracy, w  których pracownik jest powodem, należą do jurysdykcji krajowej 
także wtedy, gdy praca zazwyczaj jest, była lub miała być wykonywana w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 2. Sprawy z  powództwa pracownika dotyczące zapewnienia warunków zatrudnienia zgodnie z  ustawą z  dnia 
10 czerwca 2016  r. o delegowaniu pracowników w  ramach świa dczenia usług (Dz.  U. z 20 21 r. poz. 1140 ) należą do 
jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy pracownik jest albo był delegowany do pracy na terytorium Rzeczy pospolitej  Polskiej 
przez pracodawcę mającego siedzibę w  państwie będącym członkiem Unii Europejskie j. 
§ 3. Przepis §  2 stosuje się odpowiednio, gdy pracownik został skierowany do pracy na terytorium Rzeczypospolitej 
Polskiej przez pracodawcę mającego siedzibę w  państwie niebędącym członkiem Unii Europejskiej.  
Art. 11035. § 1. Sprawy ze stosunku ubezpiec zenia przeciwko ubezpieczycielowi należą do jurysdykcji krajowej także  
wtedy, gdy:  
1) powód ma miejsce zamieszkania w  Rzeczypospolitej Polskiej lub  
2) istnieje jurysdykcja krajowa w  sprawie przeciwko ubezpieczycielowi głównemu, a  pozwany ubezpieczyciel jest 
współubezpieczycielem, lub  
3) zdarzenie wywołujące szkodę nastąpiło w  Rzeczypospolitej Polskiej, a  sprawa dotyczy ubezpieczenia odpowiedzia l-
ności cywilnej, ubezpieczenia nieruchomości albo ubezpieczenia nieruchomości i  ruchomości, gdy powstała na nich  
szkoda wynikła z  jednego zdarzenia.  
§ 2. W sprawach, o  których mowa w  § 1, ubezpieczyciel jest traktowany jako mający miejsce zamieszkania albo si e-
dzibę w  Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli ma zakład lub oddział w  Rzeczypospolit ej Polskiej, a  sprawa wynikł a z działa l-
ności tego zakładu lub oddziału.  
Art. 11036. § 1. Sprawy wynikające z  umów, jeżeli powodem jest konsument, należą do jurysdykcji krajowej także 
wtedy, gdy konsument ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej i w Rzeczy -
pospolitej Polskiej podjął czynności niezbędne do zawarcia umowy.  
§ 2. W sprawach, o  których mowa w  § 1, druga strona umowy z  konsumentem jest traktowana jak podmiot mający 
miejsce zamieszkania albo siedzibę w  Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli m a zakład lub oddział w  Rzeczypospolitej Po l-
skiej, a  umowa z  konsumentem została zawarta w  ramach działalności zakładu lub oddziału.  
Art. 11037. Sprawy rozpoznawane w  procesie, inne niż wymienione w  art. 11031–11036, należą do jurysdykcji kr a-
jowej także wte dy, gdy dotyczą:  
1) zobowiązania wynikającego z  czynności prawnej, które zostało wykonane a lbo ma lub miało być wykonane w Rzeczy -
pospolitej  Polskiej;  
2) zobowiązania niewynikającego z  czynności prawnej, które powstało w  Rzeczypospolitej Polskiej;  
3) działalności znajdującego się w  Rzeczypospolitej Polskiej zakładu lub oddziału pozwanego;  
4) roszczenia o  prawo majątkowe, a  pozwany ma majątek w  Rzeczypospolitej Polskiej lub przysługują mu prawa 
majątkowe w  Rzeczypospolitej Polskiej o  znacznej wartości w  stosunku do wartości przedmiotu sporu;  
5) przedmiotu sporu znajdującego się w  Rzeczypospolitej Polskiej;  
6) spadku po osobie, która w  chwili śmierci miała miejsce zamieszkani a lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczyposp o-
litej Polskiej.  
Art. 11038. § 1. Do wy łącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy o  praw a rzeczowe na nieruchomości i  o posiad a-
nie nieruchomości położonej w  Rzeczypospolitej Polskiej, jak również sprawy ze stosunku najmu, dzierżawy i  innych 
stosunków dotyczących używania takiej nieruchomości, z  wyjątkiem spraw o  czyn sz i inne należności związane z używ a-
niem lub pobieraniem pożytków z  takiej nieruchomości.  
§ 2. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą także sprawy niewymienione w  § 1 w zakresie, w  którym rozstrzyg -
nięcie dotyczy praw rzeczowych, posiadania lub używania nieruchomości położonej w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 11039. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy o  rozwiązanie osoby prawnej lub jednostki organiz a-
cyjnej niebędącej osobą prawną, jak również o  uchylenie lub stwierdze nie nieważności uchwał ich organów, jeżeli osoba 
prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną ma siedzibę w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 110310. § 1. Jeżeli do jurysdykcji krajowej należy sprawa z  powództwa głównego, jurysdykcja ta obejmuje  
również sprawę z  powództwa wzajemnego.  
§ 2. Jeżeli w  sprawie występuje współuczestnictwo materialne, a  jurysdykcja krajowa istnieje w  stosunku do jednego 
ze współuczestników, sprawa należy do jurysdykcji krajowej w  stosunku do wszystkich współuczestników.  
  
Dziennik  Ustaw  – 235 – Poz. 1805  
 
 Art. 1104.  § 1. Strony oznaczonego stosunku prawnego mogą umówić się na piśmie o  poddanie wynikłych lub mogą -
cych wyniknąć z  niego spraw o  prawa majątkowe jurysdykcji sądów polskich.  
§ 2. Poddanie jurysdykcji sądów polskich spraw, o  których mowa w  § 1, mo że nastąpić również przez wdanie się 
w spór co do istoty sprawy, jeżeli pozwany nie podniesie zarzutu braku jurysdykcji krajowej.  
§ 3. Przepisów §  1 i 2 nie stosuje się w  sprawach, które według przepisów prawa polskiego należą do wyłącznej 
jurysdykcji sądów państwa obcego.  
Art. 1105.  § 1. Strony oznaczonego stosunku prawnego mogą umówić się na piśmie o  poddanie jurysdykcji sądów 
państwa obcego wynikłych lub mogących wyniknąć z  niego spraw o  prawa majątkowe, wyłączając jurysdykcję sądów 
polskich, jeżeli umowa taka jest skuteczna według prawa mającego do niej zastosowanie w  państwie obcym.  
§ 2. Umowa wyłączająca jurysdykcję sądów polskich nie może dotyczyć spraw:  
1) należących do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich;  
2) z zakresu prawa pracy, chyba że umow a zostanie zawarta po powstaniu sporu;  
3) wynikłych lub mogących wyniknąć z  umów zawartych przez konsumenta, który ma miejsce zamieszkania lub mie j-
sce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej;  
4) wynikłych lub mogących wyniknąć ze stosunku ubezpieczenia . 
§ 3. Jurysdykcji sądów polskich nie wyłącza umowa, na podstawie której tylko jedna ze stron może wytoczyć p o-
wództwo przed sądy państwa obcego.  
§ 4. W sprawach wymienionych w  § 2 pkt  3 dopuszczalne jest zawarcie umowy, na podstawie której konsument może  
wytoczyć powództwo przed sądy państwa obcego.  
§ 5. W sprawach wymienionych w  § 2 pkt  4 dopuszczalne jest zawarcie umowy, na podstawie której powództwo 
przeciwko ubezpieczycielowi może być wytoczone przed sądy państwa obcego.  
§ 6. Jeżeli strony zawarły umowę  wyłączającą jurysdykcję sądów polskich, art.  1104  § 2 stosuje się odpowiednio.  
Art. 11051. Wymaganie zawarcia umowy na piśmie, przewidziane w  art. 1104  § 1 i art. 1105  § 1, jest spełnione, jeżeli  
umowa jest zamieszczona w  dokumencie podpisanym przez stron y lub w  wymienionych między nimi pismach lub 
oświadczeniach złożonych za pomocą środków porozumiewania się na odległość, które pozwalają utrwalić ich treść. P o-
wołanie się w  umowie podstawowej na dokument zawierający postanowienie odpowiadające umowie okreś lonej 
w art. 1104  § 1 lub art.  1105  § 1 spełnia wymaganie dotyczące formy tej umowy, jeżeli umowa podstawowa jest sporz ą-
dzona na piśmie, a  to powołanie czyni umowę częścią umowy podstawowej.  
TYTUŁ IV  
Jurysdykcja krajowa w  postępowaniu nieprocesowym  
Art. 1106. § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy o  uznanie za zmarłego i  o stwierdzenie zgonu osoby będącej 
obywatelem polskim lub cudzoziemca mającego ostatnie miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zwykłego pobytu 
w Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 2. Sąd p olski może uznać za zmarłego cudzoziemca mającego ostatnie miejsce zamieszkania i  ostatnie miejsce 
zwykłego pobytu za granicą, jeżeli sprawa wykazuje wystarczający związek z  polskim porządkiem prawnym.  
§ 3. Do jurysdykcji krajowej należą również sprawy o  stwierdzenie zgonu cudzoziemca mającego miejsce zamies z-
kania i  miejsce zwykłego pobytu za granicą, jeżeli zgon nastąpił w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 11061. § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy o  ubezwłasnowolnienie osoby będącej obywatelem polski m 
lub cudzoziemca mającego miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 2. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli osoba, której dotyczy wniosek o  ubezwłasnowolnienie, jest obywat e-
lem polskim, mającym miejsce zamieszkan ia i miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 11062. § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy małżeńskie, jeżeli jeden z  małżonków albo jedna z  osób z a-
mierzających zawrzeć małżeństwo jest obywatelem polskim albo, będąc cudzoziemcem, ma miejsce zamieszkania lub 
miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej bądź zamierza zawrzeć małżeństwo w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 2. Sprawy o  podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej należą do jurysdykcji kr a-
jowej t akże wtedy, gdy majątek wspólny albo jego znaczna część znajduje się w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
  
Dziennik  Ustaw  – 236 – Poz. 1805  
 
 Art. 11063. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy z  zakresu stosunków między rodzicami a  dziećmi, jeżeli:  
1) dziecko, którego sprawa dotyczy, ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Po l-
skiej lub  
2) wnioskodawca i  dziecko, którego sprawa dotyczy, są obywatelami polskimi.  
Art. 11064. § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy o  przysposobienie, jeżeli osoba, która ma być przysp osobiona,  
jest obywatelem polskim albo, będąc cudzoziemcem, ma miejsce zamieszkani a lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczy -
pospolitej Polskiej.  
§ 2. Sprawy o  przysposobienie należą do jurysdykcji krajowej także wtedy, gdy przysposabiający jest obywatelem 
polskim i  ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej. W  razie przysposobienia 
wspólnego przez małżonków wystarczające jest, że jeden z  małżonków jest obywatelem polskim i  ma miejsce zamieszk a-
nia lub miejsce zwykłego pobytu  w Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 3. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli przysposabiający, a  w razie przysposobienia wspólnego – każdy 
z przysposabiających małżonków, oraz osoba, która ma być przysposobiona, są obywatelami polskimi, mającymi miejsce 
zamieszkania i  miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 11065. § 1. Sąd występujący do sądu lub innego organu państwa obcego z  wnioskiem sporządzonym na po d-
stawie art. 8  ust. 1  tiret pierwsze konwencji haskiej z  1996  r. wyznacza termin sześc iu tygodni od dnia doręczenia post a-
nowienia, o  którym mowa w  art. 11067 pkt 1, na stwierdzenie jurysdykcji przez sąd lub inny organ państwa obcego 
i powiadomienie sądu występującego.  
§ 2. W przypadku gdy w  terminie, o  którym mowa w  § 1, sąd lub inny organ państwa obcego nie udzieli odpowiedzi, 
przyjmuje się, że sąd lub inny organ państwa obcego nie stwierdził swojej jurysdykcji.  
§ 3. Sąd zawiesza postępowanie na podstawie art. 8  ust. 1  tiret drugie konwencji haskiej z  1996  r. i wyznacza dla 
uczestników post ępowania termin sześciu tygodni od dnia uprawomocnienia się postanowienia o  zawieszeniu postępow a-
nia na wystąpienie z  wnioskiem do sądu lub innego organu państwa obcego o  stwierdzenie jurysdykcji.  
§ 4. W przypadku gdy w  terminie, o  którym mowa w  § 3, uczes tnicy postępowania nie wystąpią z  wnioskiem do 
sądu lub innego organu państwa obcego o  stwierdzenie jurysdykcji, jurysdykcja należy do sądu.  
Art. 11066. § 1. Wniosek sądu lub innego organu państwa obcego albo uczestników postępowania o stwierdzenie 
jurysdy kcji krajowej na podstawie art. 8  ust. 1  konwencji haskiej z  1996  r. lub o  poddanie jurysdykcji sądu lub innego 
organu państwa obcego na podstawie art. 9  ust. 1  tej konwencji, który nie określa terminu, rozpoznaje się w  terminie 
sześciu tygodni od dnia wpł ynięcia wniosku.  
§ 2. Wniosek sądu lub innego organu państwa obcego albo uczestników postępowania o  stwierdzenie jurysdykcji 
krajowej na podstawie art. 8  ust. 1  konwencji haskiej z  1996  r. lub art. 15  ust. 1  rozpor ządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 
rozpoznaje  sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.  
§ 3. Rozstrzygając w  przedmiocie wniosku, sąd rejonowy dla m.st. Warszawy może zwrócić się do innego sądu 
o nadesłanie informacji lub kopii akt niezbędnych do rozstrzygnięcia. Sąd wezwany udziela informacji lub przekazuje 
kopie akt w  terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania za pośrednictwem poczty elektronicznej lub podobnych 
środków indywidualnego porozumiewania się na odległość, a  oryginały – listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.  
Art. 11067. Sąd rozstrzyga p ostanowieniem w  przedmiocie:  
1) wystąpienia do sądu lub innego organu państwa obcego o  stwierdzenie jurysdykcji na podstawie art. 8 ust. 1 tiret 
pierwsze konwencji haskiej z  1996  r. lub art. 15  ust. 1  lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr  2201/2003;  
2) wystąp ienia do sądu lub innego organu państwa obcego o  stwierdzenie jurysdy kcji krajowej na podstawie art.  9 ust. 1  
konwencji haskiej z  1996  r. lub art. 15  ust. 2  lit. c rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003;  
3) wystąpienia sądu lub innego organu państwa obcego albo uczestników postępowania o  stwierdzenie jurysdykcji krajowej 
na podstawie art. 8  ust. 1  konwencji haskiej z  1996  r. lub art. 15  ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr  2201/2003;  
4) wezwania uczestników postępowania do złożenia wniosku, o  którym mowa w  art. 8 ust. 1 tiret drugie, art.  9 ust. 1  
tiret drugie konwencji haskiej z  1996  r., albo wniosku, o  którym mowa w  art. 15 ust. 1  lit. a rozporządzenia Rady (WE)  
nr 2201/2003;  
5) poddania jurysdykcji lub odmowy jej poddania sądowi lub innemu organowi państwa o bcego na podstawie wniosku 
sądu lub innego organu państwa obcego albo uczestników postępowania.  
  
Dziennik  Ustaw  – 237 – Poz. 1805  
 
 Art. 1107.  § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy z  zakresu opieki i  kurateli nad osobą będącą obywatelem po l-
skim lub cudzoziemcem mającym miejsce zamieszka nia lub miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej, jak 
również sprawy z  zakresu kurateli nad osobą prawną lub niebędącą osobą prawną jednostką organizacyjną, mającą siedzib ę 
w Rzeczypospolitej Polskiej. Ustanowienie kurateli do załatwienia poszcz ególnej sprawy należy do jurysdykcji krajowej, 
jeżeli należy do niej ta sprawa.  
§ 2. Sądy polskie mogą w  razie potrzeby wydawać zarządzenia w  zakresie opieki i  kurateli co do położonego 
w Rzeczypospolitej Polskiej majątku cudzoziemca mającego miejsce zamie szkania i  miejsce zwykłego pobytu za granicą, 
jeżeli okaże się to konieczne w  interesie tego cudzoziemca.  
§ 3. Sądy polskie mogą wydawać zarządzenia w  zakresie opieki i  kurateli również w  przypadkach innych niż w y-
mienione w  § 1 i 2, jeżeli sprawa wykazuje wystarczający związek z  polskim porządkiem prawnym lub jeżeli zachodzi 
pilna potrzeba udzielenia ochrony cudzoziemcowi, który przebywa w  Rzeczypospolitej Polskiej, mającemu miejsce z a-
mieszkania i  miejsce zwykłego pobytu za granicą.  
Art. 11071. Do wyłącznej  jurysdykcji krajowej należą sprawy o  prawa rzeczowe na nieruchomości i  o posiadanie 
nieruchomości położonej w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 1108.  § 1. Do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w  chwili śmierci był obywat e-
lem polskim lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 2. Do jurysdykcji krajowej należą również sprawy spadkowe, jeżeli majątek spadkowy albo jego znaczna część 
znajduje się w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 1109 . W stosunku do spadku podlegającego jurysdykcji sądu polskiego po osobie, która w  chwili śmierci nie 
miała miejsca zamieszkania lub miejsca zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej, sąd może wydać postanowienie 
o stwierdzeniu nabycia spadku na wniosek polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego lub urzędu konsularnego.  
Art. 11091. § 1. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy z  zakresu postępowania rejestrowego dotyczące 
rejestru prowadzonego w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 2. Do wyłącznej jurysd ykcji krajowej należą rozpoznawane przez sąd rejestrowy sprawy o  rozwiązanie osoby 
prawnej lub niebędącej osobą prawną jednostki organizacyjnej, jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca 
osobą prawną ma siedzibę w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 3. Do jurysdykcji krajowej należą również inne sprawy rozpoznawane przez sąd rejestrowy, jeżeli właściwy mie j-
scowo sąd rejestrowy znajduje się w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 1110.  Do jurysdykcji krajowej należą również inne niż wymienione w art. 1106 –11091 sprawy rozpoznawane 
w postępowaniu nieprocesowym, jeżeli sprawa dotyczy osoby będącej obywatelem polskim, cudzoziemca mającego mie j-
sce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w  Rzeczypospolitej Polskiej albo osoby prawnej lub niebędącej osobą 
prawną jednostki organizacyjnej, mającej siedzibę w  Rzeczypospolitej Polskiej, a  także, jeżeli sprawa z  innych względów 
wykazuje wystarczający związek z  polskim porządkiem prawnym.  
Art. 11101. W sprawach o  podział majątku wspólnego, o  dział spadku, j ak również w  sprawach dotyczących zarządu 
związanego ze współwłasnością i  o zniesienie współwłasności, przepisy art.  1104 –11051 stosuje się odpowiednio.  
Art. 11102. Jurysdykcja krajowa w  sprawach rozpoznawanych w  postępowaniu nieprocesowym jest wyłączna 
w zakresie, w  którym rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych na nieruchomości lub posiadania nieruchomości położ o-
nej w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
TYTUŁ IV a 
Jurysdykcja krajowa w  postępowaniu zabezpieczającym i  egzekucyjnym  
Art. 11103. § 1. Przepisy o  podstaw ach jurysdykcji krajowej zawarte w  tytule III i  tytule IV stosuje się odpowiednio 
w postępowaniu zabezpieczającym. Umowa, o  której mowa w  art. 1105  § 1, jest jednak bezskuteczna, jeżeli wyłącza 
jurysdykcję sądów polskich jedynie w  postępowaniu zabezpieczaj ącym.  
§ 2. Jurysdykcja krajowa w  postępowaniu zabezpieczającym istnieje także wtedy, gdy zabezpieczenie może być w y-
konane w  Rzeczypospolitej Polskiej lub wywołać skutek w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 11104. § 1. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy egzekucyjne, jeżeli egzekucja ma być wszczęta 
lub jest prowadzona w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się odpowiednio do wykonania postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia.  
§ 3. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy z  powództw przeciwegzekucyjnych, jeżeli egzekucja ma być 
wszczęta lub jest prowadzona w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
  
Dziennik  Ustaw  – 238 – Poz. 1805  
 
 KSIĘGA PIERWSZA a 
IMMUNITET SĄDOWY I  EGZEKUCYJNY  
Art. 1111. § 1. Nie mogą być pozywane przed sądy polskie następujące osoby:  
1) uwierzytelnieni w  Rzeczypospolitej Polskiej szefowie przedstawicielstw dyplomatycznych państw obcych;  
2) członkowie personelu dyplomatycznego przedstawicielstw państw obcych w  Rzeczypospolitej Polskiej;  
3) inne osoby korzystające z  immunitetów dyplomatycznych na mocy ustaw , umów lub powszechnie ustalonych zw y-
czajów międzynarodowych;  
4) członkowie rodzin osób wymienionych w  pkt 1–3, jeżeli pozostają z  nimi we wspólnocie domowej i  nie mają ob y-
watelstwa polskiego.  
§ 2. Przepisy §  1 nie mają zastosowania do osób w  nim wymienionych w  odniesieniu do:  
1) spraw z  zakresu prawa rzeczowego dotyczących prywatnego mienia nieruchomego położonego w  Rzeczypospolitej 
Polskiej, chyba że mienie to jest w  posiadaniu tych osób w  imieniu państwa wysyłającego dla celów przedstawicie l-
stwa dyplomatycznego lub odpowiedniej organizacji międzynarodowej dla celów organizacji;  
2) spraw dotyczących spadków, w  których osoby te występują jako spadkobiercy, zapisobiercy, wykonawcy testame n-
tów, zarządcy lub kuratorzy spadku w  charakterze osób prywatn ych, nie zaś w  imieniu państwa wysyłającego lub 
odpowiedniej organizacji międzynarodowej;  
3) spraw dotyczących zawodowej lub gospodarczej działalności tych osób, wykonywanej przez nie w  Rzeczypospolitej 
Polskiej poza funkcjami urzędowymi.  
Art. 1112.  § 1. Nie mogą być pozywane przed sądy polskie w  sprawach wchodzących w  zakres czynności dokon a-
nych w  toku pełnienia ich funkcji urzędowych następujące osoby:  
1) urzędnicy pełniący funkcje konsularne w  imieniu państw obcych niezależnie od posiadanego obywatelstwa ; 
2) cudzoziemcy będący pracownikami administracyjnymi i  technicznymi przedstawicielstw dyplomatycznych 
i urzędów konsularnych państw obcych w  Rzeczypospolitej Polskiej lub członkami personelu służby przedstaw i-
cielstw dyplomatycznych oraz inne osoby zrówna ne z nimi na mocy ustaw, umów lub powszechnie ustalonych zw y-
czajów międzynarodowych.  
§ 2. Przepis §  1 nie ma zastosowania w  stosunku do urzędników pełniących funkcje konsularne oraz pracowników 
administracyjnych i  technicznych urzędów konsularnych w  przypa dku wytoczenia przeciwko tym osobom powództw:  
1) wynikłych z  zawarcia przez nie umowy, w  której nie występowały wyraźnie lub w  sposób dorozumiany jako prze d-
stawiciele państwa wysyłającego;  
2) o wynagrodzenie szkody powstałej w  wyniku wypadku spowodowanego w Rzeczypospolitej Polskiej przez pojazd, 
statek morski, statek żeglugi śródlądowej lub statek powietrzny.  
Art. 1113.  Immunitet sądowy sąd bierze pod rozwagę z  urzędu w  każdym stanie sprawy. W  razie stwierdzenia 
istnienia immunitetu sąd odrzuca pozew albo wniosek. Rozpoznanie sprawy z  naruszeniem immunitetu sądowego 
powoduje nieważność postępowania. Jeżeli osoba, przeciwko której albo z  udziałem której wszczęto sprawę, uzyska 
immunitet sądowy w  toku postępowania, sąd umarza postępowanie.  
Art. 11131. § 1. Os oby wymienione w  art. 1111  § 1, jak również osoby wymi enione w  art. 1112  § 1 pkt  2, z wyją t-
kiem pracowników administracyjnych i  technicznych urzędów konsularnych państw obcych w  Rzeczypospolitej Polskiej, 
nie mają obowiązku składania zeznań w  charakterze ś wiadków lub występowania w  charakterze biegłego lub tłumacza, 
jak również obowiązku przedstawienia dokumentu lub przedmiotu oględzin, chyba że uprawniona do tego osoba wyrazi 
zgodę.  
§ 2. Urzędnicy pełniący funkcje konsularne, pracownicy administracyjni i  techniczni urzędów konsularnych państw 
obcych w  Rzeczypospolitej Polskiej, o  których mowa w  art. 1112  § 1, jak również członkowie personelu służby tych 
urzędów będący cudzoziemcami, nie mają obowiązku – co do faktów związanych z  wykonywaniem ich funkcji – składa-
nia zeznań w  charakterze świadków lub występowania w  charakterze biegłych co do treści prawa państwa wysyłającego, 
jak również obowiązku przedstawienia dokumentu lub przedmiotu oględzin, chyba że uprawniona do tego osoba wyrazi 
zgodę.  
§ 3. W razie wyr ażenia zgody, o  której mowa w  § 1 lub 2, nie można stosować środków przymusu, ani grozić ich z a-
stosowaniem.  
  
Dziennik  Ustaw  – 239 – Poz. 1805  
 
 Art. 1114.  § 1. Przepisy art.  1111  § 1 i art. 1112  § 1 nie mają zastosowania w  przypadku, jeżeli państwo wysyłające 
w sposób wyraźny zrzeknie się im munitetu sądowego w  stosunku do osób wymienionych w  tych przepisach.  
§ 2. W stosunku do urzędników międzynarodowych, korzystających z  immunitetu sądowego, zrzeczenie się immun i-
tetu przewidziane w  § 1 musi być dokonane przez odpowiednią organizację międzyna rodową.  
§ 3. Niezależnie od postanowień §  1 i 2 osobom wymienionym w  art. 1111  § 1 i art. 1112  § 1 nie przysługuje imm u-
nitet sądowy w  sprawach:  
1) w których osoby te wszczynają postępowanie przed sądem polskim;  
2) z powództw wzajemnych przeciwko tym osobom ; 
3) z powództw przeciwegzekucyjnych wytoczonych przeciwko nim.  
Art. 1115.  § 1. Przeciwko osobom, które na podstawie art.  1111  § 1 i art. 1112  § 1 korzystają z  immunitetu sądo -
wego w  zakresie przewidzianym w  tych przepisach, nie może być także prowadzona e gzekucja, chyba że chodzi o  sprawę, 
w której osobom tym nie przysługuje immunitet sądowy.  
§ 2. Przeciwko osobom określonym w  § 1, w stosunku do których państwo wysyłające lub odpowiednia organizacja 
międzynarodowa zrzekły się immunitetu sądowego, może być prowadzona egzekucja jedynie w  przypadku wyraźnego 
zrzeczenia się immunitetu przez państwo wysyłające lub odpowiednią organizację międzynarodową także w  odniesieniu 
do postępowania egzekucyjnego.  
§ 3. Jeżeli prowadzenie egzekucji jest dozwolone, niedopuszc zalna jest egzekucja z  mienia służącego do użytku 
urzędowego oraz przez stosowanie przymusu wobec osoby dłużnika.  
§ 4. Egzekucja jest niedopuszczalna w  pomieszczeniach zajmowanych przez przedstawicielstwa dyplomatyczne,  
misje zagraniczne lub urzędy konsul arne państw obcych w  Rzeczypospolitej Polskiej oraz w  mieszkaniach osób wymi e-
nionych w  art. 1111  § 1, chyba że szef przedstawicielstwa dyplomatycznego, misji zagranicznej lub urzędu konsularnego 
wyrazi na to zgodę.  
Art. 11151. Przepisy art.  1111 –1115  stosu je się odpowiednio w  postępowaniu zabezpieczającym.  
Art. 1116.  (uchylony)  
KSIĘGA DRUGA  
POSTĘPOWANIE  
TYTUŁ I  
Zdolność sądowa i  procesowa  
Art. 1117.  § 1. Zdolność sądową cudzoziemców, zagranicznych osób prawnych i  jednostek organizacyjnych nie -
będących osoba mi prawnymi określa się według prawa właściwego dla ich zdolności prawnej.  
§ 2. Zdolność procesową podmiotów wymienionych w  § 1 określa się według prawa właściwego dla ich zdolności 
do czynności prawnych.  
§ 3. Cudzoziemiec niemający zdolności procesowej we dług prawa wskazanego w  § 2 może dokonywać czynności 
procesowych przed sądem polskim, jeżeli miałby zdolność procesową według prawa polskiego.  
Art. 1118.  (uchylony)  
TYTUŁ II  
Zabezpieczenie kosztów procesu  
Art. 1119. Powód, który nie ma miejsca zamieszkania  lub zwykłego pobytu albo siedziby w  Rzeczypospolitej Po l-
skiej lub w  innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, jest obowiązany na żądanie pozwanego złożyć kaucję na 
zabezpieczenie kosztów procesu.  
Art. 1120.  Powód nie ma obowiązku określonego w  art. 1119: 
1) jeżeli ma w  Rzeczypospolitej Polskiej majątek wystarczający na zapłatę kosztów;  
2) jeżeli przysługuje mu lub uzyskał zwolnienie od kosztów sądowych;  
  
Dziennik  Ustaw  – 240 – Poz. 1805  
 
 3) w sprawach małżeńskich niemajątkowych, w  sprawach z  powództwa wzajemnego oraz w  postępowaniu nak azowym, 
upominawczym i  uproszczonym;  
4) w sprawach, które strony zgodnie poddały jurysdykcji sądów polskich;  
5) jeżeli orzeczenie sądu polskiego zasądzające koszty procesu od powoda na rzecz pozwanego byłoby wykonalne 
w państwie, w  którym powód ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedzibę.  
Art. 1121.  § 1. Pozwany może zgłosić żądanie zabezpieczenia kosztów przed wdaniem się w  spór co do istoty sprawy.  
§ 2. Późniejsze zgłoszenie żądania jest dopuszczalne, jeżeli dopiero w  toku sprawy:  
1) pozwany dowiedział się, że powód nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczyposp o-
litej Polskiej lub w  innym państwie członkowskim Unii Europejskiej;  
2) ustała podstawa prawna do zwolnienia powoda od obowiązku złożenia kaucji.  
Art. 1122.  Pozwany nie ma prawa domagać się złożenia kaucji, jeżeli uznana przez niego część roszczenia powoda 
wystarcza na zabezpieczenie kosztów.  
Art. 1123.  § 1. Sąd oznaczy wysokość kaucji, mając na względzie prawdopodobną sumę kosztów, które poniesie p o-
zwany, jednak bez włączenia kosztów powództwa wzajemnego.  
§ 2. Jeżeli w  toku sprawy okaże się, że kaucja nie wystarcza, pozwany może żądać dodatkowego zabezpieczenia.  
§ 3. Kaucję składa się na rachunek depozytowy Ministra Finansów, chyba że sąd określi inny sposób jej złożenia.  
Art. 1124.  § 1. Zgłaszając w  przepisanym czasie wniosek o  zabezpieczenie kosztów, pozwany nie ma obowiązku 
składać wyjaśnień co do istoty sprawy przed rozstrzygnięciem tego wniosku.  
§ 2. Sąd wyznaczy powodowi termin do złożenia kaucji.  
§ 3. Po bezskutecznym upływie terminu sąd odrzuca pozew lub środek odwoławczy, orzekając o  kosztach jak 
w przypadku cofnięcia pozwu.  
Art. 1125.  Jeżeli w  toku postępowania ustanie przyczyna zabezpieczenia, sąd na wniosek powoda, po wysłuchaniu 
pozwanego, z wolni powoda od obowiązku zabezpieczenia kosztów i  zarządzi zwrot złożonej kaucji.  
Art. 1126.  § 1. Sąd na wniosek pozwanego zarządzi zaspokojenie z  kaucji przyznanych mu kosztów.  
§ 2. Wniosek taki powinien być zgłoszony w  ciągu miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia. Jeżeli wniosku nie 
zgłoszono, sąd po upływie tego terminu zarządzi wydanie kaucji powodowi na jego żądanie.  
§ 3. Sąd zarządzi wydanie powodowi kaucji natychmiast po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli pozwanemu 
kosztów nie przyznano.  
Art. 1127.  Pierwszeństwo zaspokojenia z  kaucji złożonej przez powoda przysługuje pozwanemu przed wszystkimi 
innymi wierzycielami powoda.  
Art. 1128.  Przepisy tytułu niniejszego stosuje się odpowiednio w  postępowaniu nieprocesowym.  
TYTUŁ III  
Zwolnienie cudzozie mców od kosztów sądowych  
Art. 1129. Cudzoziemcy, zagraniczne osoby prawne i  jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi korz y-
stają ze zwolnienia od kosztów sądowych na zasadach przewidzianych w  przepisach odrębnych.  
TYTUŁ IV  
Pomoc prawna  
Art. 1130. § 1. W sprawach przeprowadzania dowodów i  dokonywania innych czynności oraz doręczania pism sądo -
wych sądy porozumiewają się z  sądami lub innymi organami państw obcych oraz z  polskimi przedstawicielstwami 
dyplomatycznymi i  urzędami konsularnymi, chyba że p rzepis szczególny stanowi inaczej.  
§ 2. Czynności, o  których mowa w  § 1, może wykonywać referendarz sądowy, z  wyjątkiem przeprowadzania dowodu.  
  
Dziennik  Ustaw  – 241 – Poz. 1805  
 
 Art. 1131.  § 1. Sądy występują o  przeprowadzenie dowodów za granicą do sądów lub innych organów państw 
obcych.  
§ 2. Wnioski są przesyłane bezpośrednio, jeżeli taki sposób dopuszcza prawo państwa wezwanego, lub za pośredni c-
twem polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego lub urzędu konsularnego. Nie wyłącza to innych sposobów przes y-
łania wniosków.  
§ 3. Sąd może wnos ić o bezpośrednie zawiadomienie go, stron i  ich przedstawicieli, w  tym pełnomocników, o  miejscu 
i czasie przeprowadzenia dowodu w  celu umożliwienia obecności przy przeprowadzeniu dowodu lub udziału w  tej czynności.  
§ 4. Jeżeli nie sprzeciwia się temu prawo  państwa wezwanego, sąd może wyznaczyć jednego ze swych członków  
(sędzia wyznaczony), aby był obecny przy przeprowadzaniu za granicą dowodu przez sąd lub inny organ państwa wezw a-
nego, jak również, aby brał udział w  tej czynności. Sąd może w  tym celu wyzna czyć również biegłego.  
§ 5. Za zgodą państwa wezwanego sąd lub sędzia wyznaczony może przeprowadzić dowód bezpośrednio w  państwie 
wezwanym. Przepisów kodeksu o  środkach przymusu nie stosuje się.  
§ 6. W przypadkach wskazanych w  § 1–5 sąd może postanowić, w  porozumieniu z  sądem lub innym organem pa ń-
stwa wezwanego, że przeprowadzenie dowodu, którego charakter się temu nie sprzeciwia, nastąpi przy użyciu urządzeń 
technicznych umożliwiających obecność lub udział w  dokonaniu tej czynności albo jej dokonanie na od ległość.  
Art. 11311. Przepis art.  1131  stosuje się odpowiednio, jeżeli sądy występują do sądów lub innych organów państw 
obcych o  dokonanie innych czynności niż przeprowadzenie dowodów.  
Art. 1132.  § 1. Sądy występują o  doręczenie pism sądowych osobie mając ej miejsce zamieszkania lub zwykłego p o-
bytu albo siedzibę za granicą do sądów lub innych organów państw obcych.  
§ 2. Wnioski są przesyłane bezpośrednio, jeżeli taki sposób dopuszcza prawo państwa wezwanego, lub za pośredni c-
twem polskiego przedstawicielstwa  dyplomatycznego lub urzędu konsularnego. Nie wyłącza to innych sposobów prze -
syłania wniosków.  
Art. 1133.  § 1. Sąd może doręczyć pisma sądowe osobie przebywającej lub mającej siedzibę za granicą pocztą listem 
poleconym za potwierdzeniem odbioru, jeżeli ta ki sposób dopuszcza prawo państwa, w  którym ma nastąpić doręczenie.  
§ 2. Jeżeli nie jest możliwe doręczenie z  powodu odmowy wykonania wniosku przez sąd lub inny organ państwa we-
zwanego lub długotrwałego niewykonywania wniosku, sąd może doręczyć pisma w  sposób określony w  § 1, także wówczas,  
gdy takiego sposobu nie dopuszcza prawo państwa, w  którym ma nastąpić doręczenie.  
Art. 11331. Przepisy art.  1132 i  1133  stosuje się odpowiednio do doręczania pism pozasądowych.  
Art. 1134.  Sądy mogą występować do polskieg o przedstawicielstwa dyplomatycznego lub urzędu konsularnego 
o przeprowadzenie dowodu lub o  doręczenie pisma, jeżeli osoba mająca być przesłuchana lub odbiorca pisma jest obyw a-
telem polskim przebywającym za granicą.  
Art. 1135.  § 1. Sądy polskie przeprowadz ają dowody i  doręczają pisma na wniosek sądów i  innych organów państw 
obcych. W  przypadkach takich właściwy jest sąd rejonowy, w  którego okręgu ma być przeprowadzony dowód lub ma 
nastąpić doręczenie pisma.  
§ 2. Sąd polski odmawia wykonania czynności wymien ionych w  § 1, jeżeli:  
1) ich wykonanie byłoby sprzeczne z  podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula 
porządku publicznego);  
2) ich wykonanie nie należy do zakresu działania sądów polskich;  
3) państwo, z  którego pochodzi wniosek, odmawia sądom polskim wykonywania takich czynności;  
4) nie została złożona w  terminie zaliczka, o  której mowa w  art. 11351 § 3. 
Art. 11351. § 1. Wykonanie wniosku sądu lub innego organu państwa obcego o  przeprowadzenie dowodu lub dor ę-
czenie pism s ądowych przez sąd polski odbywa się według prawa polskiego. Sąd wezwany może jednak na wniosek sądu 
lub innego organu państwa obcego zastosować przy wykonaniu wniosku inny sposób od przewidzianego przez prawo 
polskie, jeżeli ten sposób wykonania wniosku ni e jest zakazany przez prawo polskie i  nie jest sprzeczny z  podstawowymi 
zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego).  
§ 2. Jeżeli sąd lub inny organ państwa obcego zwróci się do sądu o  doręczenie pisma sądowego osobi e przebywaj ą-
cej w  Rzeczypospolitej Polskiej, nie dołączając tłumaczenia tego pisma na język polski, doręcza się je odbiorcy, o  ile 
zechce je przyjąć. Odbiorcę, który odmawia przyjęcia pisma, należy pouczyć o  możliwości wystąpienia w  związku z  tym 
niekorzy stnych skutków prawnych za granicą.  
  
Dziennik  Ustaw  – 242 – Poz. 1805  
 
 § 3. Jeżeli w  wykonaniu wniosku sądu lub innego organu państwa obcego mogą powstać koszty związane z  udziałem 
biegłych, tłumaczy, świadków i  innych osób, sąd wykonuje wniosek dopiero po złożeniu w  wyznaczonym terminie st o-
sownej zaliczki przez sąd lub inny organ państwa obcego. To samo dotyczy kosztów mogących powstać w  wyniku zast o-
sowania innego sposobu niż przewidziany przez prawo polskie.  
Art. 11352. § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, sądy zawiadamiają bezpośrednio sąd lub inny organ 
państwa wzywającego, jak również strony i  ich przedstawicieli, w  tym pełnomocników, o  miejscu i  czasie przeprowadz e-
nia dowodu w  celu umożliwienia obecności przy przeprowadzeniu dowodu lub udziału w  tej czynności tylko na ich  wniosek.  
§ 2. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, sędzia lub inna osoba wyznaczona przez sąd lub inny organ pa ń-
stwa wzywającego mogą być obecni przy przeprowadzaniu dowodu lub brać udział w  tej czynności tylko za zgodą sądu.  
§ 3. Na wniosek sąd u lub innego organu państwa wzywającego sąd może wyrazić zgodę na bezpośrednie przeprowa -
dzenie dowodu w  Rzeczypospolitej Polskiej przez sąd lub inny organ państwa wzywającego lub wyznaczone przez nich 
osoby, jeżeli przeprowadzenie dowodu nie będzie sprzec zne z  podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczy -
pospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego). W  takim przypadku sąd na wniosek sądu lub innego organu państwa  
wzywającego stosuje przepisy kodeksu o  środkach przymusu. Przeprowadzenie dowodu nast ępuje w  obecności sądu lub 
sędziego wyznaczonego.  
§ 4. W przypadkach wskazanych w  § 1–3 sąd może wyrazić zgodę na przeprowadzenie dowodu, którego charakter 
się temu nie sprzeciwia, przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających obecność lub udział w  dokonaniu tej czy n-
ności albo jej dokonanie na odległość.  
Art. 11353. § 1. Doręczenie pism sądowych osobom przebywającym w  Rzeczypospolitej Polskiej, którym przysłu -
guje immunitet sądowy lub egzekucyjny, oraz innym osobom przebywającym w  budynkach lub pomieszc zeniach korz y-
stających z  nietykalności na podstawie ustaw, umów lub powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych, dokonuje 
się za pośrednictwem Ministerstwa Spraw Zagranicznych.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się odpowiednio do doręczania pism sądowych obyw atelom polskim przebywającym za gr a-
nicą, którzy korzystają z  immunitetu dyplomatycznego lub konsularnego.  
Art. 11354. Przepisy art.  1135 –11353 stosuje się odpowiednio do wykonywania przez sądy polskie innych czynności 
niż przeprowadzanie dowodu oraz do dor ęczania pism pozasądowych.  
Art. 11355. § 1. Strona, która nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w  Rzeczypospolitej 
Polskiej lub w  innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia 
spraw y zamieszkałego w  Rzeczypospolitej Polskiej, jest obowiązana wsk azać pełnomocnika do doręczeń w Rzeczyposp o-
litej Polskiej.  
§ 2. W razie niewskazania pełnomocnika do doręczeń, przeznaczone dla tej strony pisma sądowe pozostawia się 
w aktach sprawy ze skutki em doręczenia. Stronę należy o  tym pouczyć przy pierwszym doręczeniu. Strona powinna być 
również pouczona o  możliwości złożenia odpowiedzi na pismo wszczynające postępowanie i  wyjaśnień na piśmie oraz 
o tym, kto może być ustanowiony pełnomocnikiem.  
Art. 1136. (uchylony)  
TYTUŁ V  
Zabezpieczenie dowodów  
Art. 1137. Sąd może zabezpieczyć dowód znajdujący się w  Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jest to potrzebne do 
dochodzenia roszczenia za granicą. Wniosek o  zabezpieczenie dowodu składa się w  sądzie rejonowym, w  którego okręgu 
dowód ma być przeprowadzony. O  terminie wyznaczonym do przeprowadzenia dowodu zawiadamia się wnioskodawcę, 
chyba że zachodzi wypadek niecierpiący zwłoki. Poza tym stosuje się odpowiednio art.  310 oraz art.  312–314. 
TYTUŁ VI  
Zagraniczne doku menty urzędowe  
Art. 1138. Zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z  polskimi dokumentami urzędowymi. 
Dokument dotyczący przeniesienia własności nieruchomości położonej w  Rzeczypospolitej Polskiej powinien być uwi e-
rzytelniony przez polskie  przedstawicielstwo dyplomatyczne lub urząd konsularny. To samo dotyczy dokumentu, którego 
autentyczności strona zaprzeczyła.  
  
Dziennik  Ustaw  – 243 – Poz. 1805  
 
 TYTUŁ VII  
Czynności dotyczące spadku po cudzoziemcach  
Art. 1139. § 1. W sprawach spadkowych z  zakresu postępowania nieprocesowego,  w których sądom polskim nie 
przysługuje jurysdykcja, dokonują one z  urzędu zabezpieczenia spadku oraz otwarcia i  ogłoszenia testamentu. Zawiad a-
mia się o  tym właściwego konsula, który może uczestniczyć w  postępowaniu.  
§ 2. Organom państwa, którego obywatel em był spadkodawca, wydaje się na żądanie wypis testamentu oraz protok o-
łu otwarcia i  ogłoszenia testamentu. Oryginał testamentu może być wydany, jeżeli nie przewiduje się dalszych czynności 
urzędowych w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
Art. 1140.  § 1. Sąd z  urzędu postanowi o  wezwaniu przez ogłoszenie osób roszczących sobie prawa do spadku, 
spadkobierców i  wierzycieli spadkodawcy, aby w  ciągu trzech miesięcy zgłosili i  uprawdopodobnili swoje prawa. 
W ogłoszeniu należy wskazać obywatelstwo, miejsce zamieszkania i  miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy.  
§ 2. Ogłoszenie doręcza się właściwemu urzędowi skarbowemu i  konsulowi.  
Art. 1141.  § 1. Jeżeli nikt nie zgłosił się w  powyższym terminie, sąd spadku postanowi wydać majątek ruchomy właś -
ciwemu  konsulowi.  
§ 2. W przeciw nym razie wyznacza się rozprawę, na którą wzywa się osoby zainteresowane. Po wysłuchaniu stawa-
jących sąd wyda postanowienie o  zabezpieczeniu zgłoszonych i  uprawdopodobni onych praw osób zamieszkałych w Rzecz y-
pospolitej  Polskiej oraz obywateli polskich zamie szkałych za granicą, jak również o  zabezpieczeniu należnych podatków. 
Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
§ 3. Niewydany majątek ruchomy będzie służył na zaspokojenie zabezpieczonych praw. Resztę majątku ruchomego 
sąd postanowi wydać właściwemu ko nsulowi.  
§ 4. Wydanie może nastąpić tylko pod warunkiem wzajemności.  
Art. 1142.  § 1. Jeżeli cudzoziemiec zmarł w  Rzeczypospolitej Polskiej w  czasie podr óży, a  nie miał w Rzeczyposp o-
litej Polskiej miejsca zamieszkania lub miejsca zwykłego pobytu ani majątku  oprócz rzeczy przy nim znalezionych, rzeczy 
te będą zabezpieczone z  urzędu przez sąd, który zawiadamia o  tym właściwego konsula.  
§ 2. Część ich sprzedaje się według przepisów o  sprzedaży zabezpieczonych ruchomości, a  z osiągniętej ceny zasp o-
kaja się koszt y pobytu w  Polsce i  pogrzebu spadkodawcy. Reszta ceny oraz rzeczy niesprzedanych będzie wydana właś -
ciwemu konsulowi.  
TYTUŁ VIIA  
Europejskie poświadczenie spadkowe  
Art. 11421. W zakresie nieuregulowanym w  rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i  Rady (UE)  nr 650/2012 
z dnia 4  lipca 2012  r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i  wykonywania orzeczeń, przyjmowania 
i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w  sprawie ustanowienia europejskiego p o-
świadczenia spadkowego (Dz . Urz. UE  L 201 z  27.07.2012, str.  107, z  późn. zm.) do postępowań dotyczących europe j-
skiego poświadczenia spadkowego stosuje się odpowiednio przepisy o  stwierdzeniu nabycia spadku i  przedmiotu zapisu 
windykacyjnego, chyba że przepisy niniejszego tytułu st anowią inaczej.  
Art. 11422. W postępowaniach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego sąd może orzekać na posi e-
dzeniu niejawnym. Przepisu art.  5091 § 3 nie stosuje się.  
Art. 11423. § 1. Sąd z  urzędu doręcza postanowienie w  przedmiocie wydania eu ropejskiego poświadczenia spadk o-
wego wraz z  pouczeniem o  przysługującym środku odwoławczym. Uzasadnienie postanowienia sporządza się tylko na 
żądanie uczestnika postępowania zgłoszone w  terminie tygodnia od dnia jego doręczenia albo gdy uczestnik, który ta kiego 
żądania nie zgłosił, wniósł środek odwoławczy w  ustawowym terminie.  
§ 2. Wnioskodawcy doręcza się postanowienie o  wydaniu europejskiego poświadczeni a spadkowego wraz z po-
świadczonym odpisem tego poświadczenia.  
Art. 11424. W razie stwierdzenia, że ist nieje określona w  rozporządzeniu, o  którym mowa w  art. 11421, podstawa do 
zmiany lub uchylenia europejskiego poświadczenia spadkowego, sąd może je zmienić lub uchylić także z  urzędu.  
Art. 11425. Sąd z  urzędu doręcza postanowienie o  sprostowaniu, zmianie lu b uchyleniu europejskiego poświadcz e-
nia spadkowego albo zawieszeniu jego skutków wraz z  pouczeniem o  przysługującym środku odwoławczym. Przepis 
art. 11423 § 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio. Postanowienia w  tym przedmiocie sąd doręcza z  urzędu także  
wszystkim osobom, którym wydano poświadczone odpisy europejskiego poświadczenia spadkowego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 244 – Poz. 1805  
 
 Art. 11426. § 1. Na postanowienie sądu pierwszej instancji w  przedmiocie wydania, sprostowania, zmiany lub uch y-
lenia albo zawieszenia skutków europejskiego poświad czenia spadkowego przysługuje zażalenie.  
§ 2. Na postanowienie sądu drugiej instancji wydane w  wyniku rozpoznania zażalenia skarga kasacyjna nie przysługuje.  
§ 3. W postępowaniach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego skarga o  stwierdzenie nie zgodności 
z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje.  
Art. 11427. Postanowienie o  wydaniu, sprostowaniu, zmianie lub uchyleniu europejskiego poświadczenia spadk o-
wego albo o  zawieszeniu jego skutków oraz postanowienie o  zmianie albo uchyleniu tych pos tanowień sąd niezwłocznie 
wpisuje, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, o  którym mowa w  art. 95i §  1 ustawy z  dnia 14  lutego 1991  r. – 
Prawo o  notariacie, do Rejestru Spadkowego.  
TYTUŁ VIII  
Stwierdzenie obcego prawa i  wzajemności  
Art. 1143.  (uchylony)  
TYTUŁ IX  
Uzasadnienie prawomocnych orzeczeń i  wydawanie zaświadczeń  
Art. 1144.  Jeżeli do uznania albo wykonania prawomocnego orzeczenia sądu polskiego za granicą konieczne jest 
przedstawienie orzeczenia wraz z  uzasadnieniem, a  orzeczenie nie za wiera uzasadnienia, sąd, który wydał orzeczenie, 
sporządzi uzasadnienie na wniosek strony, uczestnika postępowania lub osoby ubiegającej się o  uznanie lub wykonanie 
orzeczenia.  
Art. 11441. Jeżeli przepisy prawa Unii Europejskiej lub wiążącej Rzeczpospolitą  Polską umowy międzynarodowej 
przewidują wydanie zaświadczenia lub wyciągu na potrzeby uznania lub stwierdzenia wykonalności orzeczenia, ugody 
lub innego tytułu egzekucyjnego za granicą, zaświadczenie takie lub wyciąg taki wystawia, stosując formularz okre ślony 
w tych przepisach, na wniosek zainteresowanego, przewodniczący w  sądzie, który wydał orzeczenie albo zatwierdził 
ugodę lub przed którym ugoda została zawarta, a  w przypadku innych tytułów egzekucyjnych – przewodniczący w  sądzie 
rejonowym, w  którego o kręgu tytuł został sporządzony, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.  
TYTUŁ X  
Wniosek o  uchylenie wyroku wydanego w  sprawie alimentacyjnej  
Art. 11442. § 1. W razie stwierdzenia, że istnieje określona w  przepisach rozporządzenia nr  4/2009  podstawa do  
uchylenia wyroku wydanego w  sprawie alimentacyjnej, na wniosek pozwanego sąd, który go wydał, uchyla wyrok.  
§ 2. Wniosek powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego i  wskazywać okoliczności uzasadniające uch y-
lenie wyroku.  
§ 3. Sąd może rozpoznać wni osek na posiedzeniu niejawnym. Przed uchyleniem wyroku sąd wysłucha powoda na 
posiedzeniu lub zażąda od niego oświadczenia na piśmie.  
§ 4. Na postanowienie sądu w  przedmiocie uchylenia wyroku przysługuje zażalenie.  
TYTUŁ XI  
Europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym  
Art. 11443. § 1. W zakresie nieuregulowanym w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)  nr 655/2014 
z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiającym procedurę europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku  bankowym w celu 
ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych  (Dz. Urz. UE L 18 9 
z 27.06.2014, str. 59), zwanym dalej „rozporządzeniem nr 655/2014”, do postępowań dotyczących  europejskiego nakazu 
zabezpieczenia na rachunku bankowym stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu  zabezpieczającym, chyba że 
przepisy niniejszego tytułu stanowią inaczej.  
§ 2. Ilekroć w przepisach niniejszego tytułu jest mowa o rachunku bankowym lub banku, oznacza to rachunek  ban-
kowy lub bank w rozumieniu rozporz ądzenia nr 655/2014.  
  
Dziennik  Ustaw  – 245 – Poz. 1805  
 
 Art. 11444. § 1. W postępowaniu o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym właściwy  
jest sąd, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji. Jeżeli nie można ustalić takiego  sądu, właś -
ciwy j est sąd, w którego okręgu ma być wykonany europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym,  a z braku tej 
podstawy lub w przypadku, w którym europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym  miałby być wykonany 
w okręgach różnych sądów – sąd rejonow y dla m.st. Warszawy. Wniosek o wydanie europejskiego  nakazu zabezpieczenia 
na rachunku bankowym zgłoszony w toku postępowania lub po jego zakończeniu rozpoznaje  sąd pierwszej instancji.  
§ 2. W razie zawarcia ugody przed sądem albo zatwierdzenia ugody przez sąd właściwy jest sąd, który rozpoznawał  
sprawę w pierwszej instancji, a jeżeli sprawa nie była rozpoznawana przez sąd – sąd, który był właściwy do  zatwierdzenia 
ugody w pierwszej instancji.  
§ 3. W pozosta łych wypadkach właściwy jest sąd rejonowy, w którego okręgu tytuł egzekucyjny został sporządzony.  
Art. 11445. W wypadkach, o których mowa w art. 10 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia nr 655/2014, sąd, który  
wydał europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym, z urzędu stwierdza upadek zabezpi eczenia.  
Art. 11446. § 1. Organem do spraw informacji w rozumieniu rozporządzenia nr 655/2014 jest Minister Sprawiedliwości.  
§ 2. Minister Sprawiedliwości uzyskuje informacje o rachunkach bankowych niezbędne do wykonywania zadań  
organu do spraw informacji z centralnej informacji o rachunkach, o której mowa w art. 92bb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – 
Prawo bankowe.  
§ 3. Za udzielenie informacji Minister Sprawiedliwości pobiera opłatę ryczałtową. Minister Sprawiedliwości  uzale ż-
nia podjęcie czynności w celu pozyskania informacji od uprzedniego uiszczenia opłaty.  
§ 4. Przepisy § 1 –3 stosuje się również w sprawach, w których postępowanie o wydanie europejskiego nakazu  za-
bezpieczenia na rachunku bankowym toczy się w innym państwie członkowskim Unii Europejs kiej. 
§ 5. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, sposób uiszczania i wysokość opłaty za udzielenie  
informacji, o której mowa w § 3, mając na względzie potrzebę zapewnienia efektywnego wykonywania wniosków  
o udzielenie informacji, wysok ość kosztów związanych z pozyskaniem i przekazaniem informacji oraz ryczałtowy charakter 
opłaty.  
Art. 11447. Europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym sąd doręcza z urzędu wierzycielowi.  W razie 
odmowy wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia  na rachunku bankowym w całości lub części sąd doręcza  z urzędu 
wierzycielowi postanowienie w tym przedmiocie.  
Art. 11448. Środkiem odwoławczym, o którym mowa w art. 21 rozporządzenia nr 655/2014, jest zażalenie.  
Art. 11449. Oświadczenie, o którym mowa w a rt. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014, sporządza bank i przekazuje  
je komornikowi, który wystąpił do banku o wykonanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym.  
Art. 114410. Właściwym organem w rozumieniu art. 4 pkt 14 rozporządzenia nr 655/2014, w zakresie czynności,  
o których mowa w art. 27 ust. 2 tego rozporządzenia, jest komornik, który wystąpił do banku o wykonanie europejskiego  
nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym.  
Art. 114411. § 1. Właściwym sądem, o którym mowa w art. 33, ar t. 34, art. 35 ust. 4 i art. 38 ust. 1 lit. b rozporz ą-
dzenia  nr 655/2014, jest sąd, który wydał europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym.  
§ 2. Sąd orzeka na posiedzeniu niejawnym.  
Art. 114412. Na postanowienie sądu wydane w wypadkach określonyc h w art. 33, art. 34, art. 35 i art. 38 ust. 1  roz-
porządzenia nr 655/2014 przysługuje zażalenie.  
Art. 114413. W sprawach, o których mowa w art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014, przepisy art. 841  i art. 843 
§ 1 i 3 stosuje si ę odpowiednio.  
KSIĘGA TRZEC IA 
UZNANIE I  STWIERDZENIE WYKONAL NOŚCI  
TYTUŁ I  
Uznanie orzeczeń sądów państw obcych lub rozstrzygnięć innych organów państw obcych  
Art. 1145.  Orzeczenia sądów państw obcych wydane w  sprawach cywilnych podlegają uznaniu z  mocy prawa, 
chyba że istnieją przes zkody określone w  art. 1146.  
  
Dziennik  Ustaw  – 246 – Poz. 1805  
 
 Art. 1146.  § 1. Orzeczenie nie podlega uznaniu, jeżeli:  
1) nie jest prawomocne w  państwie, w  którym zostało wydane;  
2) zapadło w  sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich;  
3) pozwanemu, który nie wdał się w  spór co do istoty sprawy, nie doręczono należycie i  w czasie umożliwiającym po d-
jęcie obrony pisma wszczynającego postępowanie;  
4) strona w  toku postępowania była pozbawiona możności obrony;  
5) sprawa o  to samo roszczenie między tymi samymi stronami zawisła w  Rzeczypospolitej Polskiej wcześniej niż przed 
sądem państwa obcego;  
6) jest sprzeczne z  wcześniej wydanym prawomocnym orzeczeniem sądu polskiego albo wcześniej wydanym praw o-
mocnym orzeczeniem sądu państwa obcego, spełniającym przesłanki jego uznania w  Rzecz ypospolitej Polskiej, zapad -
łymi w sprawie o  to samo roszczenie między tymi samymi stronami;  
7) uznanie byłoby sprzeczne z  podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula 
porządku publicznego).  
§ 2. Przeszkody określone w  § 1 pkt 5 i 6 stosuje się odpowiednio do sprawy zawisłej przed innym niż sąd organem 
polskim lub organem państwa obcego oraz do rozstrzygnięcia wydanego przez inny niż sąd organ polski lub organ pa ń-
stwa obcego.  
§ 3. Przepisów §  1 pkt  5 i 6 nie stosuje się, gdy  orzeczenie sądu państwa obcego stwierdza, zgodnie z  przepisami 
tego państwa o  jurysdykcji krajowej, nabycie przez osobę mieszkającą albo mającą siedzibę w  Rzeczypospolitej Polskiej 
mienia spadkowego znajdującego się w  chwili śmierci spadkodawcy na obszarz e państwa obcego.  
Art. 1147.  § 1. Osoba powołująca się na uznanie orzeczenia sądu państwa obcego jest zobowiązana przedstawić:  
1) urzędowy odpis orzeczenia;  
2) dokument stwierdzający, że orzeczenie jest prawomocne, chyba że prawomocność orzeczenia wynika z  jego treści;  
3) uwierzytelniony przekład na język polski dokumentów wymienionych w  pkt 1 i 2 oraz w  § 2. 
§ 2. Jeżeli orzeczenie zostało wydane w  postępowaniu, w  którym pozwany nie wdał się w  spór co do istoty sprawy, 
należy przedstawić dokument stwierdzaj ący, że pismo wszczynające postępowanie zostało mu doręczone.  
Art. 1148.  § 1. Każdy, kto ma w  tym interes prawny, może wystąpić do sądu z  wnioskiem o  ustalenie, że orzeczenie 
sądu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu.  
§ 2. Do wniosku o  ustalenie , że orzeczenie sądu państwa obcego podlega uznaniu, należy dołączyć dokumenty w y-
mienione w  art. 1147, a  do wniosku o  ustalenie, że orzeczenie nie podlega uznaniu, urzędowy odpis orzeczenia wraz 
z jego uwierzytelnionym przekładem na język polski.  
Art. 11481. § 1. Wniosek, o  którym mowa w  art. 1148, rozpoznaje sąd okręgowy, który byłby miejscowo właściwy 
do rozpoznania sprawy rozstrzygniętej orzeczeniem sądu państwa obcego lub w  którego okręgu znajduje się miejscowo 
właściwy sąd rejonowy, a  w braku tej pods tawy – Sąd Okręgowy w  Warszawie.  
§ 2. W terminie dwóch tygodni od doręczenia wniosku strona może przedstawić sądowi stanowisko w  sprawie. Sąd 
może rozpoznać wniosek na posiedzeniu niejawnym.  
§ 3. Na postanowienie sądu okręgowego w  przedmiocie ustalenia prz ysługuje zażalenie, a  od postanowienia sądu 
apelacyjnego – skarga kasacyjna; można także żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym 
postanowieniem w  przedmiocie ustalenia, oraz stwierdzenia niezgodności z  prawem prawomocnego postan owienia wyd a-
nego w  tym przedmiocie.  
Art. 1149.  Przepisy art.  170 i  art. 400 stosuje się odpowiednio do prawomocnych postanowień sądu polskiego ust a-
lających, że orzeczenia sądu państwa obcego orzekające rozwód lub unieważnienie małżeństwa albo ustalające ni eistni e-
nie małżeństwa podlegają uznaniu.  
Art. 11491. Przepisy tytułu niniejszego stosuje się odpowiednio do rozstrzygnięć innych organów państw obcych 
wydanych w  sprawach cywilnych.  
  
Dziennik  Ustaw  – 247 – Poz. 1805  
 
 TYTUŁ II  
Wykonalność orzeczeń sądów państw obcych lub rozstrzygnięć innych organów państw obcych  
oraz ugód zawartych przed takimi sądami i  organami lub przez nie zatwierdzonych  
Art. 1150.  Orzeczenia sądów państw obcych w  sprawach cywilnych, nadające się do wykonan ia w drodze egzekucji, 
stają się tytułami wykonawczymi po stwierdzeniu ich wykonalności przez sąd polski. Stwierdzenie wykonalności nastę -
puje, jeżeli orzeczenie jest wykonalne w  państwie, z  którego pochodzi, oraz nie istnieją przeszkody określone w  art. 1146 § 1 i 2. 
Art. 1151.  § 1. Stwierdzenie wykonalności następuje na wniosek wierzyciela przez nadanie orzeczeniu sądu państwa 
obcego klauzuli wykonalności.  
§ 2. Do wniosku o  nadanie klauzuli wykonalności należy dołączyć dokumenty wymienione w  art. 1147, a  ponadto 
dokument stwierdzający, że orzeczenie jest wykonalne w  państwie, z  którego pochodzi, chyba że wykonalność wynika 
z treści orzeczenia lub prawa tego państwa.  
Art. 11511. § 1. O nadaniu klauzuli wykonalności orzeka sąd okręgowy miejsca zamieszkania a lbo siedziby dłużnika , 
a w braku takiego sądu – sąd okręgowy, w  którego okręgu ma być prowadzona egzekucja.  
§ 2. W terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia odpisu wniosku dłużnik może przedstawić stanowisko w  sprawie. 
Sąd rozpoznaje wniosek na posiedzeniu  niejawnym.  
§ 3. Na postanowienie sądu okręgowego w  przedmiocie nadania klauzuli wykonalności służy zażalenie, a  od post a-
nowienia sądu apelacyjnego – skarga kasacyjna; można także żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone 
prawomocnym postanow ieniem w  przedmiocie nadania klauzuli wykonalności, oraz stwierdzenia niezgodności z  prawem 
prawomocnego postanowienia wydanego w  tym przedmiocie. Przepisu art.  795 § 2 nie stosuje się.  
Art. 11512. § 1. Egzekucja na podstawie orzeczenia sądu państwa obcego  może być wszczęta po uprawomocnieniu się  
postanowienia o  nadaniu klauzuli wykonalności. Do czasu upływu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie sądu 
okręgowego o  nadaniu klauzuli wykonalności, a  w razie wniesienia zażalenia – do czasu jego rozpoz nania przez sąd apel a-
cyjny , postanowienie to stanowi tytuł zabezpieczenia. Sposób zabezpieczenia określa wierzyciel we wniosku o dokonanie 
zabezpieczenia. Dla orzeczeń obejmujących roszczenia pieniężne dopuszczalne są wyłącznie rodzaje zabezpieczeń w y-
mieni one w  art. 747. W  razie potrzeby rodzaj zabezpieczenia może określić na wniosek wierzyciela także sąd okręgowy 
w postanowieniu o  nadaniu klauzuli wykonalności. Do zabezpieczenia tego art.  750–7526, art.  7541, art.  755 i  art. 757 
stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Wykonanie zabezpieczenia, o  którym mowa w  § 1, sąd okręgowy może uzależnić od złożenia przez wierzyciela 
kaucji. Dłużnikowi przysługuje pierwszeństwo zaspokojenia z  kaucji złożonej przez wierzyciela przed wszystkimi innymi 
wierzycielami wierzyciela.  
§ 3. W razie oddalenia zażalenia na postanowienie o  nadaniu klauzuli wykonalności albo wydania postanowienia 
o nadaniu klauzuli wykonalności sąd apelacyjny może uzależnić wykonanie orzeczenia sądu państwa obcego od złożenia 
stosownego zabezpieczenia przez wie rzyciela. Sąd może, jeżeli na skutek wykonania orzeczenia mogłaby wyniknąć dla 
dłużnika niepowetowana szkoda, wstrzymać wykonanie orzeczenia do czasu upływu terminu do wniesienia skargi kas a-
cyjnej, a  w razie jej wniesienia – do czasu jej rozpoznania przez Sąd Najwyższy.  
Art. 11513. W przypadkach, o  których mowa w  art. 840 § 1, podstawy powództwa o  pozbawienie wykonalności 
orzeczenia sądu państwa obcego zaopatrzonego w  klauzulę wykonalności nie mogą stanowić zarzuty co do przeszkód 
określonych w art. 1146  § 1 i 2. 
Art. 11514. Przepisy art.  1150 –11513 stosuje się odpowiednio do rozstrzygnięć innych organów państw obcych w y-
danych w  sprawach cywilnych.  
Art. 1152.  Ugody w  sprawach cywilnych zawarte przed sądami i  innymi organami państw obcych lub pr zez nie 
zatwierdzone stają się tytułami wykonawczymi po stwierdzeniu ich wykonalności, jeżeli są one wykonalne w  państwie 
pochodzenia i  nie są sprzeczne z  podstawowymi zasadami porządku prawnego w  Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula 
porządku publicznego). Przepisy art.  1151 –11513 stosuje się odpowiednio.  
Art. 1153.  (uchylony)  
TYTUŁ III  
(zawierający art.  11531–11533 – uchylony)  
  
Dziennik  Ustaw  – 248 – Poz. 1805  
 
 TYTUŁ IV  
(zawierający art.  11534–11536 – uchylony)   
TYTUŁ V  
(zawierający art.  11537–11539 – uchylony)   
TYTUŁ VI  
(zawierający art. 115310–115312 – uchylony)   
KSIĘGA CZWARTA  
UZNANIE I  WYKONANIE NIEKTÓRYCH  ORZECZEŃ SĄDÓW PAŃST W CZŁONKOWSKICH UNII  
EUROPEJSKIEJ ORAZ PO CHODZĄCYCH Z  TYCH PAŃSTW UGÓD I  DOKUMENTÓW URZĘDOWYC H 
TYTUŁ I  
Przepisy ogólne  
Art. 115313. § 1. Przepisy niniejszej k sięgi stosuje się do orzeczeń sądów państw członkowskich Unii Europejskiej 
oraz pochodzących z  tych państw ugód i  dokumentów urzędowych objętych zakresem zastosowania rozporządzenia 
nr 1215/2012, rozporządzenia nr  805/2004, rozporządzenia nr  1896/2006, roz porządzenia nr  861/2007, rozporządzenia 
nr 4/2009 i  rozporządzenia nr  606/2013.  
§ 2. Przepisy niniejszej księgi stosuje się ponadto do europejskich nakazów zabezpieczenia na rachunku bankowym  
wydanych w pa ństwach cz łonkowskich Unii Europejskiej na podstawi e rozporz ądzenia nr 655/2014.  
Art. 115314. Tytułami wykonawczymi w  Rzeczypospolitej Polskiej są:  
1) orzeczenia sądów państw członkowskich Unii Europejskiej oraz pochodzące z  tych państw ugody i  dokumenty urzędowe,  
objęte zakresem zastosowania rozporządzeni a nr 1215/2012, jeżeli nadają się do wykonania w  drodze egzekucji;  
2) orzeczenia sądów państw członkowskich Unii Europejskiej oraz pochodzące z  tych państw ugody i  dokumenty urz ę-
dowe, opatrzone w  tych państwach zaświadczeniem europejskiego tytułu egzekucyjnego;  
3) europejskie nakazy zapłaty wydane przez sądy państw członkowskich Unii Europejskiej, których wykonalność z o-
stała stwierdzona w  tych państwach na podstawie przepisów rozporządzenia nr  1896/2006;  
4) orzeczenia sądów państw członkowskich Uni i Europejskiej wydane w  europejskim postępowaniu w  sprawie dro b-
nych roszczeń, opatrzone w  tych państwach zaświadczeniem na podstawie przepisów rozporządzenia nr  861/2007;  
5) orzeczenia w  sprawach alimentacyjnych wydane w  państwach członkowskich Unii Europe jskiej będących stronami 
Protokołu haskiego z  dnia 23  listopada 2007  r. o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych (Dz.  Urz. 
UE L 331 z  16.12.2009, str.  17) oraz pochodzące z  tych państw ugody i  dokumenty urzędowe w  sprawach aliment a-
cyjnych, objęte zakresem zastosowania rozporządzenia nr  4/2009;  
6) orzeczenia wydane w  państwach członkowskich Unii Europejskiej obejmujące środki ochrony wchodzące w  zakres 
zastosowania rozporządzenia nr  606/2013, jeżeli nadają się do wykonania w  drodze egzekucji.  
Art. 115315. Orzeczenia wydane w  państwach członkowskich Unii Europejskiej obejmujące środki ochrony wch o-
dzące w  zakres zastosowania rozporządzenia nr  606/2013, które podlegają wykonaniu w  inny sposób niż w  drodze egz e-
kucji stanowią podstawę wszczęcia postępowan ia wykonawczego.  
Art. 115315a. Europejskie nakazy zabezpieczenia na rachunku bankowym wydane w państwach członkowskich  Unii 
Europejskiej na podstawie rozporządzenia nr 655/2014 są tytułami zabezpieczenia w Rzeczypospolitej Polskiej  stanowi ą-
cymi podstaw ę wszczęcia post ępowania wykonawczego.  
TYTUŁ II  
Wykonanie  
Art. 115316. § 1. Jeżeli tytuły wykonawcze, o  których mowa w  art. 115314 pkt 1 albo 6, wymagają dostosowania 
zgodnie z  przepisami, odpowiednio, rozporządzenia nr  1215/2012 albo rozporządzenia nr 606/2013, organ egzekucyjny 
wydaje postanowienie w  przedmiocie dostosowania. W  razie potrzeby komornik może zwrócić się do sądu o  wydanie 
postanowienia, o  którym mowa w  zdaniu pierwszym.  
§ 2. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
  
Dziennik  Ustaw  – 249 – Poz. 1805  
 
 Art. 115317. § 1. W postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na podstawie tytułu wykonawczego, o  którym mowa 
w art. 115314 pkt 1, wraz z  zawiadomieniem o  wszczęciu egzekucji organ egzekucyjny doręcza dłużnikowi także okreś -
lone w  przepisach rozporządzenia nr  1215/2012  zaświadc zenie wystawione w  państwie członkowskim Unii Europejskiej, 
z którego pochodzi tytuł wykonawczy.  
§ 2. Jeżeli dłużnik zażądał tłumaczenia tytułu wykonawczego zgodnie z  przepisami rozporządzenia nr  1215/2012,  
organ egzekucyjny ogranicza egzekucję do środków  zabezpieczających, stosując odpowiednio przepisy o  sposobach z a-
bezpieczenia roszczeń w  postępowaniu zabezpieczającym. Dalsze czynności egzekucyjne są dopuszczalne po doręczeniu 
tłumaczenia dłużnikowi. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
Art. 115318. § 1. Na wniosek dłużnika sąd zawiesza postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu w y-
konawczego, o  którym mowa w  art. 115314 pkt 2, jeżeli dłużnik przedstawił przewidziane w  przepisach rozporządzenia 
nr 805/2004  zaświadczenie o  utracie lub o graniczeniu wykonalności, z  którego wynika, że wykonanie tytułu zostało ty m-
czasowo zawieszone lub uzależnione od złożenia przez wierzyciela zabezpieczenia, które dotychczas nie zostało wpłacone.  
§ 2. Jeżeli z  zaświadczenia o  utracie lub ograniczeniu wykona lności wynika, że wykonanie tytułu zostało tymczasowo  
ograniczone do środków zabezpieczających, sąd na wniosek dłużnika orzeka o  ograniczeniu egzekucji do takich środków. 
Orzekając o  ograniczeniu egzekucji do środków zabezpieczających, sąd określa sposób z abezpieczenia, stosując odp o-
wiednio przepisy o  sposobach zabezpieczenia roszczeń w  postępowaniu zabezpieczającym. Na postanowienie sądu prz y-
sługuje zażalenie.  
§ 3. Na wniosek dłużnika sąd zawiesza postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wyk onawczego, 
o którym mowa w  art. 115314 pkt 1 albo 5, jeżeli wykonalność tytułu została zawieszona w  państwie członkowskim Unii 
Europejskiej, z  którego tytuł pochodzi.  
Art. 115319. Na wniosek strony sąd zawiesza lub umarza postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu 
wykonawczego, o  którym mowa w  art. 115314 pkt 6, jeżeli wnioskodawca przedstawił określone w  przepisach rozporz ą-
dzenia nr  606/2013  zaświadczenie potwierdzające zawieszenie, ograniczenie lub uchylenie środka ochrony.  
Art. 115320. § 1. Na wniosek dłużnika sąd może zawiesić postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu  
wykonawczego, o  którym mowa w  art. 115314 pkt 1–5, także wówczas, gdy możliwość taka wynika z  przepisów, odp o-
wiednio, rozporządzenia nr  1215/2012, rozpor ządzenia nr  805/2004, rozporządzenia nr  1896/2006, rozporządzenia 
nr 861/2007 lub rozporządzenia nr  4/2009.  
§ 2. Sąd może również, na wniosek dłużnika, ograniczyć egzekucję do środków zabezpieczających lub uzależnić 
wykonanie tytułu od złożenia przez wierz yciela stosownego zabezpieczenia, jeżeli taką możliwość przewidują przepisy 
rozporządzenia nr  1215/2012, rozporządzenia nr  805/2004, rozporządzenia nr  1896/2006, rozporządzenia nr  861/2007 lub 
rozporządzenia nr  4/2009. Orzekając o  ograniczeniu egzekucji do  środków zabezpieczających, sąd określa sposób zabe z-
pieczenia, stosując odpowiednio przepisy o  sposobach zabezpieczenia roszczeń w  postępo waniu zabezpieczającym. 
Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
Art. 115321. Organ egzekucyjny umarza postępowani e egzekucyjne w  całości lub w  części na wniosek także wtedy, gdy:  
1) postępowanie jest prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego, o  którym mowa w  art. 115314 pkt 2, a dłużnik 
przedstawi przewidziane w  przepisach rozporządzenia nr  805/2004  zaświadczenie o  utracie lub ograniczeniu wyk o-
nalności, z  którego wynika, że tytuł nie jest już wykonalny;  
2) prawomocnym orzeczeniem odmówiono uznania lub wykonania tytułu wykonawczego, o  którym mowa w  art. 115314. 
Art. 115322. Przepisy art.  115316, art.  115319 i art. 115321 pkt 2 stosuje się odpowiednio do orzeczeń obejmujących 
środki ochrony wchodzące w  zakres zastosowania rozporządzenia nr  606/2013, które podlegają wykonaniu w  inny sposób 
niż w  drodze egzekucji.  
Art. 115322a. § 1. Przepisy art. 11443, art. 11449, art. 114412 i art. 114413 stosuje się odpowiednio do postępowania  
wykonawczego dotyczącego tytułu zabezpieczenia, o którym mowa w art. 115315a. 
§ 2. Właściwym organem w rozumieniu art. 4 pkt 14 rozporządzenia nr 655/2014 w zakresie czynności, o których  
mowa w a rt. 10 ust. 2, art. 23 ust. 3, 5 i 6, art. 25 ust. 3, art. 27 ust. 2, art. 28 ust. 3 oraz art. 36 ust. 5 akapit drugi  roz-
porządzenia nr 655/2014, jest komornik. W przypadku czynności, która była poprzedzona wystąpieniem do banku  o wy-
konanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym, właściwy jest komornik, który skierował  do banku 
takie wystąpienie.  
§ 3. Właściwym sądem, o którym mowa w art. 34, art. 35 ust. 4 i art. 38 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 655/2014,  jest 
sąd rejonowy, w którego okręgu znajduje się siedziba banku wskazanego w europejskim nakazie zabezpieczenia  na 
rachunku bankowym. S ąd orzeka na posiedzeniu niejawnym.  
  
Dziennik  Ustaw  – 250 – Poz. 1805  
 
 TYTUŁ III  
Odmowa uznania lub wykonania  
Art. 115323. § 1. Wniosek o  odmowę wykonania, o  którym mowa w  przepisach ro zporządzenia nr  1215/2012, roz -
porządzenia nr  805/2004, rozporządzenia nr  1896/2006, rozporządzenia nr  861/2007, rozporządzenia nr  4/2009 lub roz -
porządzenia nr  606/2013, wnosi się do sądu okręgowego miejsca zamieszkania albo siedziby dłużnika, a  w braku t akiego 
sądu – do sądu okręgowego, w  którego okręgu ma być lub jest prowadzona egzekucja.  
§ 2. Wniosek o  odmowę uznania i  wniosek o  stwierdzenie braku podstaw do odmowy uznania, przewidziane w  prze-
pisach rozporządzenia nr  1215/2012, oraz wniosek o  odmowę u znania, przewidziany w  przepisach rozporządzenia 
nr 606/2013, wnosi się do sądu okręgowego, który byłby miejscowo właściwy do rozpoznania sprawy rozstrzygniętej 
orzeczeniem lub w  którego okręgu znajduje się miejscowo właściwy sąd rejonowy, a  w braku tej po dstawy – do Sądu 
Okręgowego w  Warszawie.  
§ 3. W terminie wyznaczonym przez sąd przeciwnik może przedstawić swoje stanowisko w  sprawie.  
§ 4. Sąd rozpoznaje wniosek na posiedzeniu niejawnym.  
Art. 115324. Na postanowienie w  przedmiocie odmowy wykonania, odmow y uznania albo stwierdzenia braku po d-
staw do odmowy uznania przysługuje zażalenie, a  od postanowienia sądu apelacyjnego – skarga kasacyjna; można także 
żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym postanowieniem w  przedmiocie odmowy wy-
konania, odmowy uznania albo stwierdzenia braku podstaw do odmowy uznania, oraz stwierdzenia niezgodności 
z prawem prawomocnego postanowienia wydanego w  tym przedmiocie.  
Art. 115325. Przepisy art.  115323 i art. 115324 stosuje się odpowiednio do orzeczeń obejmujących środki ochrony 
wchodzące w  zakres zastosowania rozporządzenia nr  606/2013, które podlegają wykonaniu w  inny sposób niż w  drodze 
egzekucji.  
CZĘŚĆ PIĄTA  
SĄD POLUBOWNY (ARBIT RAŻOWY)  
TYTUŁ I  
Przepisy ogólne  
Art. 1154.  Przepisy części niniejszej st osuje się, jeżeli miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się 
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a  w wypadkach w  części tej określonych – także wtedy, gdy miejsce postępow a-
nia przed sądem polubownym znajduje się poza granicami Rzeczyposp olitej Polskiej lub nie jest oznaczone.  
Art. 1155.  § 1. Miejsce postępowania przed sądem polubownym wskazują strony, a  w razie braku takiego wskazania 
określa je sąd polubowny, biorąc pod uwagę przedmiot postępowania, okoliczności sprawy i  dogodność dla st ron. 
§ 2. Jeżeli miejsce postępowania przed sądem polubownym nie zostało określone przez strony ani przez sąd polubo wny,  
uważa się, że miejsce tego postępowania znajdowało się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdy na tym terytorium 
wydane zostało orzeczenie kończące postępowanie w  sprawie.  
Art. 1156.  Sądom polskim przysługuje jurysdykcja krajowa w  sprawach uregulowan ych przepisami niniejszej części,  
jeżeli miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sądom po l-
skim przysługuje jurysdykcja krajowa także wtedy, gdy przepisy niniejszej części przewidują czynności sądu w  związku 
z postępowaniem przed sądem polubownym, którego miejsce znajduje się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej albo 
nie jest oznaczone.  
Art. 1157.  Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, strony mogą poddać pod rozstrzygnięcie sądu polubowneg o: 
1) spory o  prawa majątkowe, z  wyjątkiem spraw o  alimenty;  
2) spory o  prawa niemajątkowe, jeżeli mogą one być przedmiotem ugody sądowej.  
Art. 1158.  § 1. Ilekroć w  części niniejszej mowa jest o  sądzie, rozumie się przez to sąd, który byłby właściwy do 
rozpoznania sprawy, gdyby strony nie dokonały zapisu na sąd polubowny.  
§ 2. Przepisy części niniejszej stosuje się zarówno do sądu polubownego powołanego do rozstrzygnięcia poszczegó l-
nego sporu, jak i  składu orzekającego powołanego w  ramach stałego sądu polubownego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 251 – Poz. 1805  
 
 Art. 1159.  § 1. W  zakresie uregulowanym przepisami niniejszej części sąd może podejmować czynności jedynie 
wtedy, gdy ustawa tak stanowi.  
§ 2. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie w  wypadkach wskazanych w  ustawie.  
§ 3. W wypadkach, o  których mowa w  art. 1171, 1172, 1177, 1178 i  1179, sąd może orzec na posiedzeniu nieja w-
nym. Przed rozstrzygnięciem sąd może wysłuchać strony, wysłuchanie może odbyć się także przez odebranie oświadcz e-
nia na piśmie. W  miarę potrzeby sąd może zażądać, aby oświ adczenie na piśmie zawierało podpis notarialnie poświadczony.  
Art. 1160.  § 1. Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, zawiadomienie pisemne uważa się za doręczone, gdy zostało 
wręczone osobiście adresatowi albo dostarczono je do jego siedziby albo miejsca j ego zwykłego pobytu lub na wskazany 
przez niego adres pocztowy.  
§ 2. Jeżeli adresat jest przedsiębiorcą wpisanym do właściwego rejestru sądowego albo innego publicznego rejestru, 
zawiadomienie uważa się za doręczone, gdy doszło na adres wskazany w  rejestrz e, chyba że strona podała inny adres do 
doręczeń.  
§ 3. Jeżeli żadnego z  miejsc wymienionych w  paragrafach poprzedzających nie można ustalić pomimo dołożenia n a-
leżytej staranności, zawiadomienie pisemne uważa się za doręczone, gdy zostało wysłane do ostatni ego znanego miejsca 
siedziby albo ostatniego znanego miejsca zwykłego pobytu adresata. W  takim wypadku zawiadomienie uważa się za d o-
ręczone w  ostatnim dniu okresu, w  którym przesyłka mogła zostać odebrana przez adresata.  
§ 4. Przepisów paragrafów poprzedza jących nie stosuje się do doręczeń sądowych.  
TYTUŁ II  
Zapis na sąd polubowny  
Art. 1161.  § 1. Poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego wymaga umowy stron, w  której należy wsk a-
zać przedmiot sporu lub stosunek prawny, z  którego spór wyniknął lub mo że wyniknąć (zapis na sąd polubowny).  
§ 2. Bezskuteczne są postanowienia zapisu na sąd polubowny naruszające zasadę równości stron, w  szczególności 
uprawniające tylko jedną stronę do wytoczenia powództwa przed sądem polubownym przewidzianym w  zapisie albo 
przed sądem.  
§ 3. Zapis na sąd polubowny może wskazywać stały sąd polubowny jako właściwy do rozstrzygnięcia sporu. Jeżeli  
strony nie postanowiły inaczej, wiąże je regulamin stałego sądu polubownego obowiązujący w  dacie wniesienia pozwu.  
Art. 1162.  § 1. Za pis na sąd polubowny powinien być sporządzony na piśmie.  
§ 2. Wymaganie dotyczące formy zapisu na sąd polubowny jest spełnione także wtedy, gdy zapis zamieszczony z o-
stał w  wymienionych między stronami pismach lub oświadczeniach złożonych za pomocą środków porozumiewania się 
na odległość, które pozwalają utrwalić ich treść. Powołanie się w  umowie na dokument zawierający postanowienie 
o poddaniu sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego spełnia wymagania dotyczące formy zapisu na sąd polubowny, 
jeżeli umowa ta jest sporządzona na piśmie, a  to powołanie się jest tego rodzaju, że czyni zapis częścią składową umowy.  
Art. 1163.  § 1. Zamieszczony w  umowie (statucie) spółki handlowej zapis na sąd polubowny dotyczący sporów ze 
stosunku spółki wiąże spółkę, jej wspól ników oraz organy spółki i  ich członków.  
§ 2. W sprawach o  uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwały zgromadzenia wspólników spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością albo walnego zgromadzenia spółki akcyjnej zapis na sąd polubowny jest skuteczny, jeżel i przewiduje 
obowiązek ogłoszenia o  wszczęciu postępowania w  sposób wymagany dla ogłoszeń spółki najpóźniej w  terminie miesiąca 
od dnia jego wszczęcia; ogłoszenie może zamieścić również powód. W  sprawach tych każdy wspólnik albo akcjonariusz 
może przystąpi ć do postępowania po jednej ze stron w  terminie miesiąca od dnia ogłoszenia. Skład sądu polubownego 
wyznaczony w  sprawie najwcześniej wszczętej rozpoznaje wszystkie pozostałe sprawy o  uchylenie lub stwierdzenie ni e-
ważności tej samej uchwały zgromadzenia ws pólników spółki z  ograniczoną odpowiedzialnością albo walnego zgrom a-
dzenia spółki akcyjnej.  
§ 3. Przepisy §  1 i 2 stosuje się odpowiednio do zapisów na sąd polubowny zawartych w  statucie spółdzielni lub 
stowarzyszenia.  
Art. 1164.  Zapis na sąd polubowny obe jmujący spory z  zakresu prawa pracy może być sporządzony tylko po 
powstaniu sporu i  wymaga zachowania formy pisemnej. Przepisu art.  1162  § 2 nie stosuje się.  
  
Dziennik  Ustaw  – 252 – Poz. 1805  
 
 Art. 11641. § 1. Zapis na sąd polubowny obejmujący spory wynikające z umów, których stroną jest konsument, może 
być sporządzony tylko po powstaniu sporu i wymaga zachowania formy pisemnej. Przepisu art. 1162 § 2 nie stosuje się.  
§ 2. W zapisie na sąd polubowny, o któ rym mowa w § 1, należy także wskazać pod rygorem nieważności, że  stro-
nom znane są skutki zapisu na sąd polubowny, w szczególności co do mocy prawnej wyroku sądu polubownego lub ugody  
przed nim zawartej na równi z wyrokiem sądu lub ugodą zawartą przed sądem  po ich uznaniu przez sąd lub  po stwierdz e-
niu przez s ąd ich wykonalności.  
Art. 1165.  § 1. W  razie wniesienia do sądu sprawy dotyczącej sporu objętego zapisem na sąd polubowny, sąd odrzuc a 
pozew lub wniosek o  wszczęcie postępowania nieprocesowego, jeżeli po zwany albo uczestnik postępowania nieproces o-
wego podniósł zarzut zapisu na sąd polubowny przed wdaniem się w  spór co do istoty sprawy.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się, gdy zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny, niewykonalny albo utracił 
moc,  jak również wtedy, gdy sąd polubowny orzekł o  swej niewłaściwości.  
§ 3. Wniesienie sprawy do sądu nie stanowi przeszkody do rozpoznania sprawy przez sąd polubowny.  
§ 4. Przepisy paragrafów poprzedzających stosuje się także, gdy miejsce postępowania przed sądem polubownym 
znajduje się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub nie jest oznaczone.  
Art. 1166.  § 1. Poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego nie wyłącza możliwości zabezpieczenia przez 
sąd roszczeń dochodzonych przed sądem polubownym.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się także, gdy miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się poza granicami 
Rzeczypospolitej Polskiej lub nie jest oznaczone.  
Art. 1167.  Pełnomocnictwo do dokonania czynności prawnej udzielone przez przedsiębiorcę obejm uje również 
umocowanie do sporządzenia zapisu na sąd polubowny w  zakresie sporów wynikających z  tej czynności prawnej, chyba 
że z pełnomocnictwa wynika co innego.  
Art. 1168.  § 1. Jeżeli osoba wyznaczona w  zapisie na sąd polubowny jako arbiter lub arbiter p rzewodniczący odm a-
wia pełnienia tej funkcji lub gdy pełnienie przez nią tej funkcji okaże się z  innych przyczyn niemożliwe, zapis na sąd 
polubowny traci moc, chyba że strony postanowiły inaczej.  
§ 2. W braku odmiennej umowy stron, zapis na sąd polubowny tr aci moc, w  przypadku gdy sąd polubowny wskaz a-
ny w  tym zapisie nie przyjął sprawy do rozpoznania lub gdy rozpoznanie sprawy w  ramach tego sądu okazało się z  innych 
przyczyn niemożliwe.  
TYTUŁ III  
Skład sądu polubownego  
Art. 1169.  § 1. Strony mogą w  umowie ok reślić liczbę sędziów sądu polubownego (arbitrów).  
§ 2. W braku takiego określenia powołuje się sąd polubowny w  składzie trzech arbitrów.  
§ 21. Jeżeli z  powództwem występują albo pozwano dwie lub więcej osób, powołują one arbitra jednomyślnie, chyba 
że zap is na sąd polubowny stanowi inaczej.  
§ 3. Postanowienia umowy przyznające jednej ze stron więcej uprawnień przy powołaniu sądu polubownego są be z-
skuteczne.  
Art. 1170.  § 1. Arbitrem może być osoba fizyczna bez względu na obywatelstwo, mająca pełną zdolność do czynności  
prawnych.  
§ 2. Arbitrem nie może być sędzia państwowy. Nie dotyczy to sędziów w  stanie spoczynku.  
Art. 1171.  § 1. Strony mogą uzgodnić sposób powołania arbitrów.  
§ 2. W braku takiego uzgodnienia arbitrów powołuje się w  sposób następujący:  
1) jeżeli sprawa ma być rozpoznawana przez sąd polubowny składający się z  nieparzystej liczby arbitrów, każda ze 
stron powołuje równą liczbę arbitrów, a  następnie arbitrzy powołują arbitra przewodniczącego; jeżeli strona nie 
powoła arbitra lub arbitrów w  termi nie miesiąca od dnia otrzymania żądania drugiej strony, aby to uczyniła, lub 
jeżeli arbitrzy powołani przez strony nie powołali arbitra przewodniczącego w  terminie miesiąca od dnia ich powo ła-
nia, arbitra lub arbitrów lub arbitra przewodniczącego powołuje  sąd na wniosek którejkolwiek ze stron;  
2) jeżeli sprawa ma być rozpoznawana przez jedynego arbitra, a  w terminie miesiąca od dnia, w  którym jedna ze stron 
zwróciła się o  wspólne powołanie arbitra, strony tego nie uczyniły, arbitra powołuje sąd na wniosek którejkolwiek ze 
stron;  
  
Dziennik  Ustaw  – 253 – Poz. 1805  
 
 3) jeżeli sprawa ma być rozpoznawana przez sąd polubowny składający się z  parzystej liczby arbitrów, każda ze stron 
powołuje równą liczbę arbitrów, a  arbitrzy wybierają ze swego grona przewodniczącego; jeżeli strona nie powoła 
arbitra lub arbitrów w  terminie miesiąca od dnia otrzymania żądania drugiej strony, aby to uczyniła, lub jeżeli 
arbitrzy powołani przez strony nie wybrali arbitra przewodniczącego w  terminie miesiąca od dnia ich powołania, 
arbitra lub arbitrów lub arbitra przew odniczącego powołuje sąd na wniosek którejkolwiek ze stron.  
§ 3. Strona lub strony mogą powołać także arbitra zastępczego na wypadek śmierci, ustąpienia, odwołania (wygaś -
nięcia powołania) arbitra przez nie wyznaczonego.  
Art. 1172.  Jeżeli według umowy stron arbitra lub arbitra przewodniczącego ma powołać osoba trzecia, która nie  
dokonała tego w  terminie przez strony określonym, a  gdy strony tego terminu nie określiły, w  terminie miesiąca od dnia 
wezwania jej, aby to uczyniła, każda  ze stron może wystąpić do sądu z  wnioskiem o  powołanie arbitra lub arbitra prz e-
wodniczącego, chyba że strony postanowiły inaczej.  
Art. 1173.  § 1. Powołując arbitra, sąd bierze pod uwagę kwalifikacje, jakie arbiter powinien mieć stosownie do p o-
rozumienia s tron, oraz inne okoliczności, które zapewniają powołanie na arbitra osoby niezależnej i  bezstronnej.  
§ 2. Powołując jedynego arbitra albo arbitra przewodniczącego w  sporze między stronami mającymi miejsce z a-
mieszkania lub siedzibę w  różnych państwach, sąd powinien rozważyć potrzebę powołania osoby niezwiązanej z  żadnym 
z tych państw.  
Art. 1174.  § 1. Osoba powołana na arbitra składa na piśmie każdej ze stron i  pozostałym arbitrom oświadczenie 
o swojej bezstronności i  niezależności. Osoba powołana na arbitra niezwłocznie ujawnia stronom wszystkie okoliczności, 
które mogłyby wzbudzić wątpliwości co do jej bezstronności lub niezależności.  
§ 2. Arbiter może być wyłączony tylko wtedy, gdy zachodzą okoliczności, które budzą uzasadnione wątpliwości co 
do jego bezstr onności lub niezależności, a  także wtedy, gdy nie ma kwalifikacji określonych w  umowie stron. Wyłączenia 
arbitra, którego strona sama powołała lub w  powołaniu którego uczestniczyła, może ona żądać tylko z  przyczyn, o  których 
się dowiedziała po jego powołan iu. 
Art. 1175.  Arbiter może ustąpić w  każdym czasie. Jeżeli ustąpienie nastąpiło bez ważnych powodów, arbiter ponosi 
odpowiedzialność za wynikłą stąd szkodę.  
Art. 1176.  § 1. Strony mogą określić tryb postępowania o  wyłączenie arbitra.  
§ 2. Jeżeli w  termini e miesiąca od dnia, w  którym strona zgłosiła do sądu polubownego żądanie wyłączenia arbitra 
w trybie określonym przez strony, arbiter nie zostanie wyłączony, strona żądająca wyłączenia może w  terminie nastę p-
nych dwóch tygodni wystąpić do sądu z  wnioskiem o  wyłączenie arbitra. Odmienne postanowienia umowy stron są bez -
skuteczne.  
§ 3. Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, strona żądająca wyłączenia arbitra powinna w  terminie dwóch tygodni od 
dnia, w  którym dowiedziała się o  jego powołaniu, lub od dnia, w  którym dowiedziała się o  okolicznościach wymienionych 
w art. 1174  § 2, zawiadomić o  tym na piśmie wszystkich arbitrów powołanych do rozstrzygnięcia sprawy oraz stronę 
przeciwną. W  zawiadomieniu, które powinno być jednocześnie wysłane do wszystkich tych osób, należy wskazać ok o-
liczności uzasadniające żądanie wyłączenia.  
§ 4. Jeżeli w  terminie dwóch tygodni od dnia, w  którym zgodnie z  przepisem §  3 doręczono arbitrowi zawiadomienie 
o żądaniu jego wyłączenia, arbiter ten sam nie ustąpi lub nie zostanie odwołany n a mocy zgodnych oświadczeń stron 
złożonych na piśmie, strona żądająca wyłączenia może w  terminie następnych dwóch tygodni wystąpić do sądu z  wnios -
kiem o  wyłączenie arbitra.  
§ 5. Jeżeli arbiter ustępuje lub zostaje odwołany przez strony w  związku z  żądanie m jego wyłączenia, nie oznacza to 
samo przez się, że żądanie to było uzasadnione.  
§ 6. Wniesienie do sądu wniosku, o  którym mowa w  § 2 i 4, nie ma wpływu na bieg postępowania przed sądem p o-
lubownym, chyba że sąd polubowny postanowi zawiesić to postępowanie  do czasu rozstrzygnięcia takiego wniosku przez 
sąd. 
Art. 1177.  § 1. Strony mogą w  każdym czasie złożyć zgodne oświadczenie na piśmie o  odwołaniu każdego z arbitrów.  
§ 2. Na wniosek którejkolwiek ze stron sąd może odwołać arbitra, jeżeli jest oczywiste, że  arbiter nie wykona swych 
czynności w  odpowiednim terminie, lub jeżeli opóźnia się z  ich wykonywaniem bez uzasadnionej przyczyny.  
  
Dziennik  Ustaw  – 254 – Poz. 1805  
 
 Art. 1178.  § 1. W  razie wygaśnięcia powołania arbitra nowy (zastępczy) arbiter jest powoływany w  sposób, który 
jest przewidzia ny dla powołania arbitra.  
§ 2. Jeżeli ustąpienie lub odwołanie przez strony lub sąd arbitra powołanego przez jedną ze stron miało miejsce dw u-
krotnie, druga strona może zażądać, aby sąd wyznaczył nowego (zastępczego) arbitra za stronę przeciwną. Z  wnioskiem  
takim strona może wystąpić w  terminie tygodnia od dnia, w  którym dowiedziała się, że nowy (zastępczy) arbiter powołany  
przez stronę przeciwną ustąpił lub został odwołany.  
Art. 1179.  § 1. Arbiter ma prawo do wynagrodzenia za swoje czynności oraz do zwrotu wydatków poniesionych 
w związku z  wykonywaniem tych czynności. Odpowiedzialność stron z  tego tytułu jest solidarna.  
§ 2. Jeżeli co do wysokości wynagrodzenia i  zwracanych wydatków nie nastąpiło porozumienie arbitra ze stronami, 
arbiter może żądać, aby sąd ustalił jego wynagrodzenie stosownie do nakładu pracy oraz wartości przedmiotu sporu, 
a także wydatki podlegające zwrotowi.  
§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.  
TYTUŁ IV  
Właściwość sądu polubownego  
Art. 1180.  § 1. Sąd polubowny może orzekać o swej właściwości, w  tym o  istnieniu, ważności albo skuteczności z a-
pisu na sąd polubowny. Nieważność albo wygaśnięcie umowy podstawowej, w  której zamieszczono zapis na sąd po -
lubowny, samo przez się nie oznacza nieważności lub wygaśnięcia zapisu.  
§ 2. Zarzut braku właściwości sądu polubownego może być podniesiony nie później niż w  odpowiedzi na pozew lub 
w innym terminie określonym przez strony, chyba że przed upływem terminu strona nie znała i  przy dołożeniu należytej 
staranności nie mogła poznać podstawy  takiego zarzutu albo jego podstawa powstała dopiero po upływie tego terminu. 
W obu wypadkach sąd polubowny może rozpoznać zarzut podniesiony po terminie, jeżeli uzna opóźnienie za usprawiedl i-
wione . Wyznaczenie arbitra przez stronę lub uczestniczenie stron y w jego wyznaczeniu nie pozbawia jej prawa do pod -
niesienia tego zarzutu. Zarzut, że zgłoszone w  toku postępowania żądanie strony przeciwnej  wykracza poza zakres zapisu 
na sąd polubowny, powinien być podniesiony niezwłocznie po zgłoszeniu takiego żądania.  Sąd polubowny może roz -
poznać zarzut podniesiony po tym terminie, jeżeli uzna opóźnienie za usprawiedliwione.  
§ 3. O zarzucie, o  którym mowa w  § 2, sąd polubowny może orzec w  odrębnym postanowieniu. Jeżeli sąd polubowny  
takim postanowieniem oddali zarzut,  każda ze stron może w  terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia jej tego postan o-
wienia wystąpić do sądu o  rozstrzygnięcie. Wszczęcie postępowania przed sądem nie wstrzymuje rozpoznania sprawy 
przez sąd polubowny. Do postępowania przed sądem przepisy art.  1207  stosuje się odpowiednio. Na postanowienie sądu 
przysługuje zażalenie.  
Art. 1181.  § 1. Jeżeli strony nie uzgodniły inaczej, sąd polubowny na wniosek strony, która uprawdopodobniła 
dochodzone roszczenie, może postanowić o  zastosowaniu takiego sposobu za bezpieczenia, który uzna za właściwy ze 
względu na przedmiot sporu. Wydając takie postanowienie, sąd polubowny może uzależnić jego wykonanie od złożenia 
stosownego zabezpieczenia.  
§ 2. Na wniosek strony sąd polubowny może zmienić lub uchylić postanowienie wydane na podstawie §  1. 
§ 3. Postanowienie sądu polubownego o  zastosowaniu tymczasowego środka zabezpieczającego podlega wykonaniu 
po nadaniu mu klauzuli wykonalności przez sąd. Przepisy art.  1214  § 2 i 3 oraz art.  1215  stosuje się odpowiednio.  
Art. 1182.  Jeżeli zastosowanie zarządzonego przez sąd polubowny  tymczasowego środka zabezpieczającego było 
oczywiście nieuzasadnione, strona, na rzecz której środek ten został zastosowany, odpowiada za wynikłą stąd szkodę. 
Roszczenie o  naprawienie szkody może być do chodzone także w  toczącym się postępowaniu przed sądem polubownym.  
TYTUŁ V  
Postępowanie przed sądem polubownym  
Art. 1183.  W postępowaniu przed sądem polubownym strony powinny być traktowane równoprawnie. Każda ze 
stron ma prawo do wysłuchania i  przedstawie nia swoich twierdzeń oraz dowodów na ich poparcie.  
Art. 1184.  § 1. Jeżeli przepis ustawy nie stanowi inaczej, strony mogą uzgodnić zasady i  sposób postępowania przed 
sądem polubownym.  
  
Dziennik  Ustaw  – 255 – Poz. 1805  
 
 § 2. W braku odmiennego uzgodnienia stron, sąd polubowny może, z  zastrze żeniem przepisów ustawy, prowadzić 
postępowanie w  taki sposób, jaki uzna za właściwy. Sąd polubowny nie jest związany przepisami o  postępowaniu przed 
sądem.  
Art. 1185.  Jeżeli strony nie uzgodniły inaczej, sąd polubowny niezależnie od ustalonego miejsca pos tępowania może 
wyznaczyć posiedzenie w  każdym miejscu, jakie uzna za stosowne dla odbycia narady arbitrów albo dla przeprowadzenia 
dowodów.  
Art. 1186.  W braku odmiennego uzgodnienia stron, postępowanie przed sądem polubownym rozpoczyna się w  dniu, 
w którym  pozwanemu doręczono pismo zawierające żądanie rozpoznania sprawy w  postępowaniu przed sądem polubo w-
nym (wezwanie na arbitraż). Wezwanie na arbitraż powinno dokładnie określić strony i  przedmiot sporu oraz wskazywać 
zapis na sąd polubowny, na podstawie któ rego postępowanie ma być prowadzone, a  także zawierać wyznaczenie arbitra, 
jeżeli należy to do strony, która dokonuje wezwania na arbitraż.  
Art. 1187.  § 1. Strony mogą uzgodnić język lub języki, w  których będzie prowadzone postępowanie. W  braku takiego 
uzgodnienia, o  języku lub językach postępowania decyduje sąd polubowny. Uzgodnienie stron lub decyzja sądu polubo w-
nego, jeżeli nie postanowiono w  nich inaczej, mają zastosowanie do wszystkich oświadczeń pisemnych stron, rozprawy 
oraz orzeczeń i  zawiadomień  sądu polubownego.  
§ 2. Sąd polubowny może zarządzić, aby do każdego dokumentu było dołączone jego tłumaczenie na język lub języki 
uzgodnione przez strony lub określone przez ten sąd.  
Art. 1188.  § 1. W  terminie uzgodnionym przez strony lub, jeżeli strony n ie postanowiły inaczej, w  terminie wyzn a-
czonym przez sąd polubowny powód powinien wnieść pozew, a  pozwany może złożyć odpowiedź na pozew. Do pozwu 
i odpowiedzi na pozew strony mogą dołączyć dokumenty, jakie uznają za stosowne.  
§ 2. W braku odmiennego uzgodnienia stron pozew lub odpowiedź na pozew mogą być uzupełnione lub zmienione 
w toku postępowania przed sądem polubownym, chyba że sąd polubowny nie dopuści do takiego uzupełnienia lub takiej 
zmiany ze względu na zbyt późne ich dokonanie.  
§ 3. Przepisy  § 1 i 2 stosuje się także do powództwa wzajemnego.  
Art. 1189.  § 1. W  braku odmiennego uzgodnienia stron, sąd polubowny decyduje o  tym, czy przeprowadzić roz -
prawę w  celu przedstawienia przez strony twierdzeń lub dowodów na ich poparcie, czy też postępowan ie będzie prow a-
dzone na podstawie dokumentów i  innych pism, bez wyznaczania rozprawy. Jeżeli strony nie uzgodniły, że postępowanie 
będzie prowadzone bez wyznaczania rozprawy, sąd polubowny jest obowiązany rozpoznać sprawę na rozprawie, gdy 
jedna ze stron t ego zażąda.  
§ 2. Strony powinny być odpowiednio wcześnie zawiadomione o  rozprawie oraz posiedzeniach sądu polubownego 
odbywanych w  celu przeprowadzenia dowodów.  
§ 3. Wszelkie pisma składane przez stronę sądowi polubownemu powinny być doręczone drugiej stro nie. Obu str o-
nom powinny być doręczone opinie biegłych oraz inne dowody na piśmie, które sąd polubowny może wziąć pod uwagę 
przy rozstrzyganiu sporu.  
Art. 1190.  § 1. Sąd polubowny umarza postępowanie, jeżeli powód nie wniesie pozwu zgodnie z  art. 1188.  
§ 2. Jeżeli pozwany nie wniesie odpowiedzi na pozew zgodnie z  art. 1188, sąd polubowny prowadzi postępowanie. 
Brak odpowiedzi na pozew nie może być uznany za przyznanie faktów przytoczonych w  pozwie.  
§ 3. Jeżeli strona nie stawi się na rozprawę lub nie przeds tawi dokumentów, które strona obowiązana była przedł o-
żyć, sąd polubowny może prowadzić postępowanie i  wydać wyrok na podstawie zebranego materiału dowodowego.  
§ 4. Przepisów §  1–3 nie stosuje się, jeżeli strona usprawiedliwi swą bezczynność lub niestawienn ictwo, chyba że 
strony postanowiły inaczej.  
Art. 1191.  § 1. Sąd polubowny może przeprowadzić dowód z  przesłuchania świadków, z  dokumentów, oględzin, 
a także inne konieczne dowody, nie może jednak stosować środków przymusu.  
§ 2. W braku odmiennego uzgodnien ia stron, sąd polubowny może także:  
1) wyznaczyć biegłego lub biegłych w  celu zasięgnięcia ich opinii;  
2) zażądać od strony dostarczenia biegłemu odpowiednich informacji lub przedstawienia mu albo udostępnienia do 
zbadania dokumentów lub innych przedmiotów . 
  
Dziennik  Ustaw  – 256 – Poz. 1805  
 
 § 3. W braku odmiennego uzgodnienia stron, na żądanie strony lub jeżeli sąd polubowny uzna to za konieczne, biegły  
po przedstawieniu swojej pisemnej lub ustnej opinii uczestniczy w  rozprawie, w  toku której strony mogą zadawać mu 
pytania oraz żądać wyjaśn ień. 
Art. 1192.  § 1. Sąd polubowny może zwrócić się o  przeprowadzenie dowodu lub wykonanie innej czynności, której 
sąd polubowny nie może wykonać, do sądu rejonowego, w  którego okręgu dowód lub czynność powinna być przeprow a-
dzona. W  postępowaniu dowodowym przed sądem rejonowym mogą wziąć udział strony i  arbitrzy z  prawem zadawania 
pytań.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się także, gdy miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się poza granicami 
Rzeczypospolitej Polskiej lub nie jest oznaczone.  
Art. 1193.  Jeżeli uchybiono przepisom niniejszej części, od których strony mogą odstąpić, albo uchybiono określ o-
nym przez strony zasadom postępowania przed sądem polubownym, strona, która o  powyższym uchybieniu wiedziała, nie 
może podnieść zarzutu takiego uchybienia  przed sądem polubownym ani też powołać się na takie uchybienie w  skardze 
o uchylenie wyroku sądu polubownego, jeżeli nie podniosła zarzutu niezwłocznie lub w  terminie określonym przez strony 
bądź przepisy niniejszej części.  
TYTUŁ VI  
Wyrok sądu polubownego  i zakończenie postępowania  
Art. 1194.  § 1. Sąd polubowny rozstrzyga spór według prawa właściwego dla danego stosunku, a  gdy strony go do 
tego wyraźnie upoważniły – według ogólnych zasad prawa lub zasad słuszności.  
§ 2. W każdym jednak przypadku sąd polubowny bierze pod uwagę postanowienia umowy oraz ustalone zwyczaje 
mające zastosowanie do danego stosunku prawnego.  
§ 3. W przypadku sporów wynikających z umów, których stroną jest konsument, rozstrzyganie sporu według  ogól-
nych zasad prawa lub zasad słu szności nie może prowadzić do pozbawienia konsumenta ochrony przyznanej mu  bez-
wzgl ędnie wi ążącymi przepisami prawa w łaściwego dla danego stosunku.  
Art. 1195.  § 1. Jeżeli sąd polubowny rozpoznaje sprawę w  składzie więcej niż jednego arbitra, jego orzeczenia  zapa-
dają większością głosów, chyba że strony uzgodniły inaczej. Orzeczenia w  kwestiach proceduralnych może wydawać  
samodzielnie arbiter przewodniczący, jeżeli zostanie upoważniony do tego przez strony lub przez pozostałych arbitrów.  
§ 2. Arbiter, który g łosował przeciwko stanowisku większości, może na wyroku przy swoim podpisie zaznaczyć, że 
zgłosił zdanie odrębne.  
§ 3. Uzasadnienie zdania odrębnego należy sporządzić w  terminie dwóch tygodni od dnia sporządzenia motywów 
rozstrzygnięcia i  dołączyć do akt s prawy.  
§ 4. Jeżeli przy wydawaniu wyroku nie można osiągnąć wymaganej jednomyślności lub większości głosów co do 
rozstrzygnięcia o  całości lub o  części przedmiotu sporu, zapis na sąd polubowny w  tym zakresie traci moc.  
Art. 1196.  § 1. Jeżeli strony zawarły  ugodę przed sądem polubownym, sąd polubowny umarza postępowanie. Osnow ę 
ugody wciąga się do protokołu albo zamieszcza w  odrębnym dokumencie stanowiącym część protokołu i  stwierdza pod -
pisami stron.  
§ 2. Na wniosek stron sąd polubowny może nadać ugodzie fo rmę wyroku. Wyrok sądu polubownego wydany na 
podstawie ugody stron powinien odpowiadać wymaganiom art.  1197 i  zawierać stwierdzenie, że jest wyrokiem sądu p o-
lubownego. Wyrok taki ma takie same skutki jak każdy inny wyrok sądu polubownego.  
Art. 1197.  § 1. W yrok sądu polubownego powinien być sporządzony na piśmie i  podpisany przez arbitrów, którzy 
go wydali. Jeżeli wyrok jest wydany przez sąd polubowny rozpoznający sprawę w  składzie trzech lub więcej arbitrów, 
wystarczą podpisy większości arbitrów z  podaniem przyczyny braku pozostałych podpisów.  
§ 2. Wyrok sądu polubownego powinien zawierać motywy rozstrzygnięcia.  
§ 3. Wyrok sądu polubownego powinien wskazywać zapis na sąd polubowny, na podstawie którego wydano wyrok, 
zawierać oznaczenie stron i  arbitrów, a  także określać datę i  miejsce jego wydania. Gdy każdy z  arbitrów podpisuje wyrok 
w innym państwie, a  strony nie określiły miejsca wydania wyroku, miejsce to określa sąd polubowny.  
§ 4. Wyrok sądu polubownego doręcza się stronom.  
  
Dziennik  Ustaw  – 257 – Poz. 1805  
 
 Art. 1198.  Poza wypadkami, o  których mowa w  art. 1190  § 1 i art. 1196  § 1, sąd polubowny wydaje postanowienie 
o umorzeniu postępowania, gdy:  
1) powód cofnął pozew, chyba że pozwany się temu sprzeciwił, a  sąd polubowny uznał, że ma on uzasadniony interes 
w ostatecznym rozstrzygnięciu s poru;  
2) stwierdził, że dalsze prowadzenie postępowania stało się z  innej przyczyny zbędne lub niemożliwe.  
Art. 1199.  Po wydaniu wyroku albo postanowienia o  umorzeniu postępowania lub innego postanowienia kończą -
cego postępowanie w  sprawie, kończą się obow iązki arbitrów z  wyjątkiem obowiązków określonych w  art. 1200 –1203 
i art. 1204  § 1. 
Art. 1200.  § 1. W  terminie 2  tygodni od dnia otrzymania wyroku, jeżeli strony nie uzgodniły innego terminu:  
1) każda ze stron może, po zawiadomieniu drugiej strony, zwrócić  się do sądu polubownego o  sprostowanie w  tekście 
wyroku niedokładności, błędów pisarskich albo rachunkowych lub innych oczywistych omyłek;  
2) każda ze stron może, po zawiadomieniu drugiej strony, zwrócić się do sądu polubownego o  rozstrzygnięcie wątp -
liwości co do treści wyroku.  
§ 2. Jeżeli sąd polubowny uzna wniosek za uzasadniony, dokonuje sprostowania lub wykładni wyroku w  terminie 
2 tygodni od dnia otrzymania wniosku. Wykładnia stanowi integralną część wyroku.  
Art. 1201.  W terminie miesiąca od dnia wy dania wyroku sąd polubowny może z  urzędu sprostować błędy pisarskie 
albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. O  dokonanym sprostowaniu sąd polubowny zawiadamia strony.  
Art. 1202.  Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, każda z  nich może, po zawiadomieniu drugiej strony, zwrócić się 
do sądu polubownego w  terminie miesiąca od dnia otrzymania wyroku z  wnioskiem o  jego uzupełnienie co do żądań zgł o-
szonych w  postępowaniu, o  których sąd polubowny nie orzekł w  wyroku. Po rozpoznaniu wniosku sąd polubowny wydaje 
wyrok uzupełniający w  terminie do dwóch miesięcy od dnia złożenia wniosku.  
Art. 1203.  § 1. Sąd polubowny może przedłużyć termin do złożenia wniosku o  sprostowanie, wykładnię lub wydanie 
wyroku uzupełniającego, jeżeli uzna to za niezbędne.  
§ 2. Do sprostowan ia lub wykładni wyroku oraz do wyroku uzupełniającego stosuje się art.  1195 i  1197.  
Art. 1204.  § 1. Akta sprawy wraz z  oryginałem wyroku sąd polubowny składa w  sądzie.  
§ 2. Stałe sądy polubowne mogą przechowywać akta we własnych archiwach i  wówczas powinny  udostępniać je s ą-
dowi oraz innym uprawnionym organom na ich żądanie.  
§ 3. W razie ponownego rozpoznania sprawy przez sąd polubowny sąd ten jest uprawniony do wglądu w  złożone akta.  
TYTUŁ VII  
Skarga o  uchylenie wyroku sądu polubownego  
Art. 1205.  § 1. Wyrok  sądu polubownego wydany w  Rzeczypospolitej Polskiej może zostać uchylony przez sąd w y-
łącznie w  postępowaniu wszczętym na skutek wniesienia skargi o  jego uchylenie, zgodnie z  poniższymi przepisami.  
§ 2. Jeżeli strony ustaliły, że postępowanie przed sądem p olubownym będzie obejmowało więcej niż jedną instancję, 
przepis §  1 dotyczy ostatecznego wyroku sądu polubownego rozstrzygającego o  żądaniach stron.  
Art. 1206.  § 1. Strona może w  drodze skargi żądać uchylenia wyroku sądu polubownego, jeżeli:  
1) brak było z apisu na sąd polubowny, zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny albo utracił moc według 
prawa dla niego właściwego;  
2) strona nie była należycie zawiadomiona o  wyznaczeniu arbitra, o  postępowaniu przed sądem polubownym lub 
w inny sposób była poz bawiona możności obrony swoich praw przed sądem polubownym;  
3) wyrok sądu polubownego dotyczy sporu nieobjętego zapisem na sąd polubowny lub wykracza poza zakres takiego 
zapisu, jeżeli jednak rozstrzygnięcie w  sprawach objętych zapisem na sąd polubowny daj e się oddzielić od rozstrzyg -
nięcia w  sprawach nieobjętych tym zapisem lub wykraczających poza jego zakres, wyrok może być uchylony jedynie 
w zakresie spraw nieobjętych zapisem lub wykraczających poza jego zakres; przekroczenie zakresu zapisu na sąd p o-
lubowny nie może stanowić podstawy uchylenia wyroku, jeżeli strona, która brała udział w  postępowaniu, nie zgł a-
szała zarzutów co do rozpoznania roszczeń wykraczających poza zakres zapisu;  
  
Dziennik  Ustaw  – 258 – Poz. 1805  
 
 4) nie zachowano wymagań co do składu sądu polubownego lub podstawowych zasad postępowania przed tym sądem, 
wynikających z  ustawy lub określonych przez strony;  
5) wyrok uzyskano za pomocą przestępstwa albo podstawą wydania wyroku był dokument podrobiony lub przerobiony;  
6) w tej samej sprawie między tymi samymi stronami zapadł  prawomocny wyrok sądu.  
§ 2. Uchylenie wyroku sądu polubownego następuje także wtedy, gdy sąd stwierdził, że:  
1) według ustawy spór nie może być rozstrzygnięty przez sąd polubowny;  
2) wyrok sądu polubownego jest sprzeczny z  podstawowymi zasadami porządku p rawnego Rzeczypospolitej Polskiej 
(klauzula porządku publicznego) ; 
3) wyrok sądu polubownego pozbawia konsumenta ochrony przyznanej mu bezwzględnie wiążącymi przepisami  prawa 
właściwego dla umowy, której stroną jest konsument, a gdy prawem właściwym dla te j umowy jest prawo  wybrane 
przez strony – ochrony przyznanej konsumentowi bezwzględnie wiążącymi przepisami prawa, które  byłoby właś -
ciwe w braku wyboru prawa.  
Art. 1207.  § 1. Do skargi o  uchylenie wyroku sądu polubownego przepis art.  368 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Jeśli przepisy poniższe nie stanowią inaczej, do postępowania ze skargi o  uchylenie wyroku sądu polubownego 
przepisy o  apelacji stosuje się odpowiednio.  
Art. 1208.  § 1. Skargę o  uchylenie wyroku sądu polubownego wnosi się do sądu apelacyj nego, na obszarze którego 
znajduje się sąd, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy, gdyby strony nie dokonały zapisu na sąd polubowny, 
a w braku tej podstawy – do Sądu Apelacyjnego w  Warszawie, w  terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia wyroku 
lub je żeli strona wniosła o  uzupełnienie, sprostowanie lub wykładnię wyroku – w terminie dwóch miesięcy od dnia dor ę-
czenia przez sąd polubowny orzeczenia rozstrzygającego o  tym wniosku.  
§ 2. Jeżeli skargę o  uchylenie wyroku sądu polubownego oparto na podstawie o kreślonej w  art. 1206  § 1 pkt  5 lub 6, 
termin do wniesienia skargi liczy się od dnia, w  którym strona dowiedziała się o  tej podstawie. Strona nie może jednak 
żądać uchylenia wyroku sądu polubownego po upływie pięciu lat od dnia doręczenia jej wyroku sądu p olubownego.  
§ 3. Od wyroku wydanego w  postępowaniu ze skargi o  uchylenie wyroku sądu polubownego przysługuje skarga 
kasacyjna. Można także żądać wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem w  przedmiocie 
uchylenia wyroku sądu polubownego oraz stwierdzenia niezgodności z  prawem prawomocnego wyroku wydanego w  tym 
przedmiocie.  
Art. 1209.  § 1. Sąd, do którego wniesiono skargę o  uchylenie wyroku sądu polubownego, może – na wniosek jednej 
ze stron – zawiesić postępowanie na czas określony, aby umożli wić sądowi polubownemu ponowne podjęcie postępow a-
nia w  celu usunięcia podstaw do uchylenia wyroku sądu polubownego.  
§ 2. W podjętym postępowaniu sąd polubowny wykonuje czynności wskazane przez sąd. Przepis art.  1202  stosuje się  
odpowiednio. Stronom nie prz ysługuje jednak odrębna skarga o  uchylenie wydanego w  tym trybie wyroku sądu polubo w-
nego. Zarzuty do czynności sądu polubownego oraz przeciwko wydanemu wyrokowi sądu polubownego rozpoznaje sąd 
po podjęciu postępowania.  
Art. 1210.  Sąd na posiedzeniu niejawn ym może wstrzymać wykonanie wyroku sądu polubownego, może jednak uz a-
leżnić wstrzymanie od złożenia zabezpieczenia. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie do innego składu tego sądu.  
Art. 1211.  Uchylenie wyroku sądu polubownego nie powoduje wygaśnięcia  zapisu na sąd polubowny, chyba że 
strony postanowiły inaczej.  
TYTUŁ VIII  
Uznanie i  stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej  
Art. 1212.  § 1. Wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta mają moc prawną na równi z  wyrokiem sądu 
lub ugodą zawartą przed sądem po ich uznaniu przez sąd albo po stwierdzeniu przez sąd ich wykonalności.  
§ 2. Wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta niezależnie od tego, w  jakim państwie zostały wydane, 
podlegają uznaniu albo stwi erdzeniu wykonalności na zasadach określonych w  niniejszym tytule.  
  
Dziennik  Ustaw  – 259 – Poz. 1805  
 
 Art. 1213.  § 1. O uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed tym sądem 
zawartej sąd orzeka na wniosek strony. Do wniosku strona jest obowiązana załączyć  oryginał lub poświadczony przez sąd 
polubowny odpis jego wyroku lub ugody przed nim zawartej, jak również oryginał zapisu na sąd polubowny lub urzędowo  
poświadczony jego odpis. Jeżeli wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta albo zapis na sąd po lubowny nie 
są sporządzone w  języku polskim, strona jest obowiązana dołączyć uwierzytelniony ich przekład na język polski.  
§ 2. W terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia wniosku strona może przedstawić sądowi stanowisko w  sprawie.  
Art. 12131. § 1. O uzna niu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawa r-
tej orzeka sąd apelacyjny, na obszarze którego znajduje się sąd, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy, gdyby 
strony nie dokonały zapisu na sąd polubowny, a  w braku te j podstawy – Sąd Apelacyjny w  Warszawie.  
§ 2. Do postępowania o  uznanie albo stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim 
zawartej stosuje się odpowiednio przepisy o  apelacji.  
Art. 1214.  § 1. O uznaniu wyroku sądu polubownego lub u gody przed nim zawartej, nienadających się do wykon a-
nia w  drodze egzekucji, sąd orzeka postanowieniem.  
§ 2. Sąd stwierdza wykonalność wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, nadających się do wyk o-
nania  w drodze egzekucji, nadając im klauzulę wykonalności. Wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta, 
których wykonalność została stwierdzona, są tytułami wykonawczymi.  
§ 3. Sąd odmawia uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego lu b ugody przed nim zawa r-
tej, jeżeli:  
1) według przepisów ustawy spór nie może być poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego;  
2) uznanie lub wykonanie wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej byłoby sprzeczne z  podstawowymi 
zasadami porządku p rawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego) ; 
3) wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta pozbawia konsumenta ochrony przyznanej mu bezwzględnie  
wiążącymi przepisami prawa właściwego dla umowy, której stroną jest konsument, a  gdy prawem  właściwym dla tej 
umowy jest prawo wybrane przez strony – ochrony przyznanej konsumentowi bezwzględnie  wiążącymi przepisami 
prawa, które byłoby właściwe w braku wyboru prawa.  
§ 4. Na postanowienie sądu apelacyjnego w  przedmiocie uznania albo st wierdzenia wykonalności wyroku sądu p o-
lubownego wydanego w  Rzeczypospolitej Polskiej lub ugody przed nim zawartej przysługuje zażalenie do innego składu 
tego sądu.  
Art. 1215.  § 1. O  uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za  granicą lub 
ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą, sąd orzeka po przeprowadzeniu rozprawy.  
§ 2. Niezależnie od przyczyn wymienionych w  art. 1214, sąd na wniosek strony odmawia uznania albo stwierdzenia 
wykonalności wyroku sądu polubownego wydan ego za granicą lub ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą, 
jeżeli strona wykaże, że:  
1) nie było zapisu na sąd polubowny, zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny albo utracił moc według 
prawa dla niego właściwego;  
2) nie była należycie  zawiadomiona o  wyznaczeniu arbitra, o  postępowaniu przed sądem polubownym lub w  inny sp o-
sób była pozbawiona możliwości obrony swoich praw przed sądem polubownym;  
3) wyrok sądu polubownego dotyczy sporu nieobjętego zapisem na sąd polubowny lub wykracza poz a zakres takiego 
zapisu, jeżeli jednak rozstrzygnięcie w  sprawach objętych zapisem na sąd polubowny daje się oddzielić od rozstrzyg -
nięcia w  sprawach nieobjętych tym zapisem lub wykraczających poza jego zakres, odmowa uznania albo stwierdz e-
nia wykonalności  wyroku sądu polubownego może dotyczyć jedynie spraw nieobjętych zapisem lub wykraczających 
poza jego zakres;  
4) skład sądu polubownego lub postępowanie przed tym sądem nie były zgodne z  umową stron lub – w braku w  tym 
przedmiocie umowy – nie były zgodne z  prawem państwa, w  którym przeprowadzono postępowanie przed sądem 
polubownym;  
5) wyrok sądu polubownego nie stał się jeszcze dla stron wiążący lub został uchylony albo jego wykonanie zostało 
wstrzymane przez sąd państwa, w  którym lub według prawa którego w yrok ten został wydany.  
  
Dziennik  Ustaw  – 260 – Poz. 1805  
 
 § 3. Od prawomocnego postanowienia sądu w  przedmiocie uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu 
polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą przysługuje skarga kasacy j-
na. Można także żądać wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem w  przedmiocie uznania 
albo stwierdzenia wykonalności oraz stwierdzenia niezgodności z  prawem prawomocnego postanowienia wydanego 
w tym przedmiocie.  
Art. 1216.  § 1. Jeżeli wniesiono skarg ę o uchylenie wyroku sądu polubownego zgodnie z  przepisami tytułu VII, sąd, 
do którego skierowano wniosek o  uznanie albo stwierdzenie wykonalności tego wyroku, może odroczyć rozpoznanie 
sprawy. Sąd ten może również, na wniosek strony żądającej uznania albo  stwierdzenia wykonalności wyroku sądu po -
lubownego, nakazać drugiej stronie złożenie stosownego zabezpieczenia.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się odpowiednio, jeżeli skargę o  uchylenie wyroku sądu polubownego wydanego za granicą 
wniesiono w  państwie, w  którym lub według prawa którego wyrok został wydany.  
§ 3. Przepisy §  1 i 2 stosuje się odpowiednio do ugody zawartej przed sądem polubownym.  
Art. 1217.  W postępowaniu o  uznanie albo stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego 
w Rzeczypospolitej Pol skiej lub ugody zawartej przed sądem polubownym w  Rzeczypospolitej Polskiej, sąd nie bada 
okoliczności, o  których mowa w  art. 1214  § 3, jeżeli skarga o  uchylenie wyroku sądu polubownego została prawomocnie 
oddalona.