DZIENNIK USTAW  
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ  
Warszawa, dnia  10 sierpnia 2020  r. 
Poz. 1359  
OBWIESZCZENIE  
MARSZAŁKA SEJMU RZEC ZYPOSPOLITEJ POLSKIE J 
z dnia 15 lipca 2020  r. 
w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy  
1. Na podstawie art.  16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z  dnia 20  lipca 2000  r. o ogłaszaniu aktów normatywnych 
i niektórych innych aktów prawnych (Dz.  U. z 2019 r. poz.  1461 ) ogłasza się w  załączniku do niniejszego obwieszczenia 
jednolity tekst ustawy z  dnia 25  lutego 1964  r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 ), z uwzglę d-
nieniem zmian wprowadzonych  ustawą z dnia 16  października 2019  r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy 
oraz niektórych innych ustaw  (Dz. U. poz. 2089) oraz zmian wynikających z  przepisów ogłoszonych przed dniem  14 lipca  
2020  r. 
2. Podany w  załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje  art. 5 i art. 6 ustawy z dnia 
16 października 2019  r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy oraz niektórych i nnych ustaw  (Dz. U. 
poz. 2089), które stanowią:  
„Art. 5. 1. W  sprawach o  zaprzeczenie macierzyństwa, zaprzeczenie ojcostwa lub  ustalenie bezskuteczności 
uznania ojcostwa, wszczętych i  niezakończonych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy, stosuje s ię przepisy 
ustawy zmienianej w  art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.  
2. Jeżeli powództwo w  sprawach, o  których mowa w  ust. 1, wytoczyło dziecko, termin do wytoczenia przez nie 
tego powództwa nie może skończyć się wcześniej niż z  upływem 3  lat od d nia wejścia w  życie niniejszej ustawy.  
Art. 6. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 30  dni od dnia ogłoszenia, z  wyjątkiem art.  2–4, które wchodzą 
w życie z  dniem 7  listopada 2019  r.”. 
Marszałek Sejmu: E. Witek  
 
 
  
Dziennik  Ustaw  – 2 – Poz. 1359  
 
 Załącznik do obwieszczenia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej 
Polskiej z dnia 15 lipca 2020  r. (poz . 1359 ) 
USTAWA  
z dnia 25  lutego 1964  r. 
Kodeks rodzinny i  opiekuńczy  
Tytuł I 
Małżeństwo  
DZIAŁ I  
Zawarcie małżeństwa  
Art. 1. § 1. Małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i  kobieta jednocześnie obecni złożą przed kierownikiem 
urzędu stanu cywilnego oświadczenia, że wstępują ze sobą w  związek małżeński.  
§ 2. Małżeństwo zostaje również zawarte, gdy mężczyzna i  kobieta zawierający związek małżeński podlegający pr a-
wu wewnętrznemu kościoła albo innego związku wyznaniowego w  obecności duchownego oświadczą wolę jednoczesn e-
go zawarcia małżeństwa podlegającego prawu polskiemu i  kierownik urzędu stanu cywilnego następnie sporządzi akt 
małże ństwa. Gdy zostaną spełnione po wyższe przesłanki, małżeństwo uważa się za zawarte w  chwili złożenia oświadcz e-
nia woli w  obecności duchownego.  
§ 3. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się, jeżeli ratyfikowana umowa międzynarodowa lub ustawa regul u-
jąca stosunki między państwem a  kościołem albo innym związkiem wyznaniowym przewiduje możliwość wywołania 
przez związek małżeński podlegający prawu wewnętrznemu tego kościoła albo innego związku wyznaniowego takich 
skutków, jakie pociąga za sobą zawarcie małżeństwa przed kierownikiem urzędu  stanu cywilnego.  
§ 4. Mężczyzna i  kobieta, będący obywatelami polskimi przebywającymi za granicą, mogą zawrzeć małżeństwo 
również przed polskim konsulem lub przed osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula.  
Art. 2. Jeżeli mimo niezachowania przepisów  artykułu poprzedzającego został sporządzony akt małżeństwa, każdy, 
kto ma w  tym interes prawny, może wystąpić z  powództwem o  ustalenie nieistnienia małżeństwa.  
Art. 3. § 1. Osoby zamierzające zawrzeć małżeństwo powinny złożyć lub przedstawić kierownikowi urzędu stanu 
cywilnego dokumenty niezbędne do zawarcia małżeństwa, określone w  odrębnych przepisach.  
§ 2. Jeżeli otrzymanie dokumentu, który osoba zamierzająca zawrzeć małżeństwo jest obowiązana złożyć lub prze d-
stawić kierownikowi urzędu stanu cywilnego, n apotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może zwolnić tę os o-
bę od obowiązku złożenia lub przedstawienia tego dokumentu.  
§ 3. Kierownik urzędu stanu cywilnego wyjaśnia osobom zamierzającym zawrzeć małżeństwo doniosłość związku 
małżeńskiego, przepis y regulujące prawa i  obowiązki małżonków oraz przepisy o  nazwisku małżonków i  o nazwisku ich 
dzieci.  
Art. 4. Małżeństwo przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego nie może być zawarte przed upływem miesiąca od 
dnia, kiedy osoby, które zamierzają je zawrzeć,  złożyły kierownikowi urzędu stanu cywilnego pisemne zapewnienie, że 
nie wiedzą o  istnieniu okoliczności wyłączających zawarcie tego małżeństwa. Jednakże kierownik urzędu stanu cywilnego 
może zezwolić na zawarcie małżeństwa przed upływem tego terminu, jeże li przemawiają za tym ważne względy.  
Art. 41. § 1. Osobom zamierzającym zawrzeć małżeństwo w  sposób określony w  art. 1 § 2 i 3 kierownik urzędu st a-
nu cywilnego wydaje zaświadczenie stwierdzające brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa oraz treś ć i datę 
złożonych przed nim oświadczeń w  sprawie nazwisk przyszłych małżonków i  ich dzieci.  
§ 2. Zaświadczenie traci moc po upływie sześciu miesięcy od dnia jego wydania.  
§ 3. Wydając zaświadczenie kierownik urzędu stanu cywilnego informuje strony o  dalsz ych czynnościach koniec z-
nych do zawarcia małżeństwa.  
Art. 5. Kierownik urzędu stanu cywilnego, który dowiedział się o  istnieniu okoliczności wyłączającej zawarcie z a-
mierzonego małżeństwa, odmówi przyjęcia oświadczeń o  wstąpieniu w  związek małżeński lub wyd ania zaświadczenia, 
o którym mowa w  art. 41, a w razie wątpliwości zwróci się do sądu o  rozstrzygnięcie, czy małżeństwo może być zawarte.  
  
Dziennik  Ustaw  – 3 – Poz. 1359  
 
 Art. 6. § 1. Z ważnych powodów sąd może zezwolić, żeby oświadczenie o  wstąpieniu w  związek małżeński lub 
oświadczenie przewidziane w  art. 1 § 2 zostało złożone przez pełnomocnika.  
§ 2. Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie z  podpisem urzędowo poświadczonym i  wymieniać osobę, 
z którą małżeństwo ma być zawarte.  
Art. 7. § 1. Jeżeli małżeństwo jest zawierane przed ki erownikiem urzędu stanu cywilnego, oświadczenia o wstąpi e-
niu w  związek małżeński powinny być złożone publicznie w  obecności dwóch pełnoletnich świadków.  
§ 2. Kierownik urzędu stanu cywilnego zapytuje mężczyznę i  kobietę, czy zamierzają zawrzeć ze sobą małż eństwo, 
a gdy oboje odpowiedzą na to pytanie twierdząco, wzywa ich do złożenia oświadczeń o  wstąpieniu w  związek małżeński 
oraz oświadczeń w  sprawie nazwisk małżonków i  ich dzieci.  
§ 3. Każda  z osób zawierających małżeństwo składa oświadczenie o  wstąpieniu  w związek małżeński, powtarzając 
za kierownikiem urzędu stanu cywilnego treść oświadczenia lub odczytując je na głos:  
„Świadomy/Świadoma praw i  obowiązków wynikających z  zawarcia małżeństwa uroczyście oświadczam, że 
wstępuję w  związek małżeński z  (imię i  nazwisko drugiej z  osób wstę pujących w  związek małżeński) i przyrz e-
kam, że uczynię wszystko, aby nasze małżeństwo było zgodne, szczęśliwe i  trwałe. ”. 
Osoba niemogąca mówić składa oświadczenie o  wstąpieniu w  związek małżeński, podpisując protokół przyjęcia oświa d-
czeń o  wstąpieniu w  związek małżeński.  
§ 4. Po złożeniu oświadczeń o  wstąpieniu w  związek małżeński przez obie strony kierownik urzędu stanu cywilnego 
ogłasza, że wskutek zgodnych oświadczeń obu stron małżeństwo zostało zawarte.  
Art. 8. § 1. Duchowny , przed którym zawierany jest związek małżeński podlegający prawu wewnętrznemu kościoła 
albo innego związku wyznaniowego, nie może przyjąć oświadczeń przewidzianych w  art. 1 § 2 – bez uprzedniego prze d-
stawienia mu zaświadczenia stwierdzającego brak okolicz ności wyłączających zawarcie małżeństwa, sporządzonego przez 
kierownika urzędu stanu cywilnego.  
§ 2. Niezwłocznie po złożeniu oświadczeń, o  których mowa w  § 1, duchowny sporządza zaświadczenie stwierdzaj ą-
ce, że oświadczenia zostały złożone w  jego obecności  przy zawarciu związku małżeńskiego podlegającego prawu w e-
wnętr znemu kościoła albo innego związku wyznaniowego. Zaświadczenie to podpisują duchowny, małżonkowie i  dwaj 
pełnoletni świadkowie obecni przy złożeniu tych oświadczeń.  
§ 3. Zaświadczenie, o  którym  mowa w  § 2, wraz z  zaświadczeniem sporządzonym przez kierownika urzędu stanu 
cywilnego na podstawie art.  41 § 1, duchowny przekazuje do urzędu stanu cywilnego przed upływem pięciu dni od dnia 
zawarcia małżeństwa; nadanie jako przesyłki poleconej w  polskie j placówce pocztowej operatora wyznaczonego 
w rozumieniu ustawy z  dnia 23  listopada 2012  r. – Prawo pocztowe (Dz.  U. z 20 20 r. poz. 1041 ) jest równoznaczne 
z przekazaniem do urzędu stanu cywilnego. Jeżeli zachowanie tego terminu nie jest możliwe z  powodu s iły wyższej, bieg 
terminu ulega zawieszeniu przez czas trwania przeszkody. Przy obliczaniu biegu terminu nie uwzględnia się dni uznanych 
ustawowo za wolne od pracy.  
Art. 9. § 1. W  razie niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu jednej ze stron, oświadczenia o  wstąpieniu 
w związek małżeński mogą być złożone niezwłocznie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego bez złożenia lub 
przedstawienia dokumentów niezbędnych do zawarcia małżeństwa. Jednakże i  w tym wypadku strony są obowiązane 
złożyć zapewn ienie, że nie wiedzą o  istnieniu okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa.  
§ 2. W razie niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu jednej ze stron oświadczenia przewidziane  w art. 1 
§ 2 mogą być złożone przed duchownym bez przedstawienia zaświadc zenia sporządzonego przez kierownika urzędu stanu 
cywilnego, stwierdzającego brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa. W  takim wypadku strony składają 
przed duchownym zapewnienie, że nie wiedzą o  istnieniu okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa. Przepisy 
art. 1 § 3 oraz art.  2 i art. 8 § 2 i 3 stosuje się odpowiednio.  
Art. 10. § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba niemająca ukończonych lat osiemnastu. Jednakże z  ważnych p o-
wodów sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie , która ukończyła lat szesnaście, a  z okoliczności 
wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z  dobrem założonej rodziny.  
§ 2. Unieważnienia małżeństwa zawartego przez mężczyznę, który nie ukończył lat osiemnastu, oraz przez kobietę, 
która nie ukończyła lat szesnastu albo bez zezwolenia sądu zawarła małżeństwo po ukończeniu lat szesnastu, lecz przed 
ukończeniem lat osiemnastu, może żądać każdy z  małżonków.  
§ 3. Nie można unieważnić małżeństwa z  powodu braku przepisanego wieku, jeżeli małżonek przed wytocz eniem 
powództwa ten wiek osiągnął.  
§ 4. Jeżeli kobieta zaszła w  ciążę, jej mąż nie może żądać unieważnienia małżeństwa z  powodu braku przepisanego 
wieku.  
  
Dziennik  Ustaw  – 4 – Poz. 1359  
 
 Art. 11. § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba ubezwłasnowolniona całkowicie.  
§ 2. Unieważnienia małż eństwa z  powodu ubezwłasnowolnienia może żądać każdy z  małżonków.  
§ 3. Nie można unieważnić małżeństwa z  powodu ubezwłasnowolnienia, jeżeli ubezwłasnowolnienie zostało uchylone.  
Art. 12. § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną a lbo niedorozwojem umysłowym. 
Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa i  jeżeli 
osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może jej zezwolić na zawarcie małżeństwa.  
§ 2. Unieważn ienia małżeństwa z  powodu choroby psychicznej albo ni edorozwoju umysłowego jednego z małżo n-
ków może żądać każdy z  małżonków.  
§ 3. Nie można unieważnić małżeństwa z  powodu choroby psychicznej jednego z  małżonków po ustaniu tej choroby.  
Art. 13. § 1. Nie moż e zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje w  związku małżeńskim.  
§ 2. Unieważnienia małżeństwa z  powodu pozostawania przez jednego z  małżonków w  poprzednio zawartym zwią z-
ku małżeńskim może żądać każdy, kto ma w  tym interes prawny.  
§ 3. Nie można unieważnić ma łżeństwa z  powodu pozostawania przez jednego z  małżonków w  poprzednio zawa r-
tym związku małżeńskim, jeżeli poprzednie małżeństwo ustało lub zostało unieważnione, chyba że ustanie tego małże ń-
stwa nastąpiło przez śmierć osoby, która zawarła ponowne małżeństwo  pozostając w  poprzednio zawartym związku ma ł-
żeńskim.  
Art. 14. § 1. Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa krewni w  linii prostej, rodzeństwo ani powinowaci w  linii pros tej. 
Jednakże z  ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa między powinowat ymi. 
§ 2. Unieważnienia małżeństwa z  powodu pokrewieństwa między małżonkami może żądać każdy, kto ma w  tym 
interes prawny.  
§ 3. Unieważnienia małżeństwa z  powodu powinowactwa między małżonkami może żądać każdy z  małżonków.  
Art. 15. § 1. Nie mogą zawrzeć ze  sobą małżeństwa przysposabiający i  przysposobiony.  
§ 2. Unieważnienia małżeństwa z  powodu stosunku przysposobienia międz y małżonkami może żądać każdy z mał-
żonków.  
§ 3. Nie można unieważnić małżeństwa z  powodu stosunku przysposobienia między małżonkami, je żeli stosunek ten 
ustał.  
Art. 151. § 1. Małżeństwo może być unieważnione, jeżeli oświadczenie o  wstąpieniu w  związek małżeński lub 
oświadczenie przewidziane w  art. 1 § 2 zostało złożone:  
1) przez osobę, która z  jakichkolwiek powodów znajdowała się w  stanie  wyłączającym świadome wyrażenie woli;  
2) pod wpływem błędu co do tożsamości drugiej strony;  
3) pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, jeżeli z  okoliczności wynika, że składający 
oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub i nnej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste.  
§ 2. Unieważnienia małżeństwa z  powodu okoliczności wymienionych w  § 1 może żądać małżonek, który złożył 
oświadczenie dotknięte wadą.  
§ 3. Nie można żądać unieważnienia małżeństwa po upływie sześciu mie sięcy od ustania stanu wyłączającego świ a-
dome wyrażenie woli, od wykrycia błędu lub ustania obawy wywołanej groźbą – a w każdym wypadku po upływie lat 
trzech od zawarcia małżeństwa.  
Art. 16. W razie zawarcia małżeństwa przez pełnomocnika mocodawca może żąd ać unieważnienia małżeństwa, 
jeżeli brak było zezwolenia sądu na złożenie oświadczenia o  wstąpieniu w  związek małżeński przez pełnomocnika albo 
jeżeli pełnomocnictwo było nieważne lub skutecznie odwołane. Jednakże nie można z  tego powodu żądać unieważnieni a 
małżeństwa, jeżeli małżonkowie podjęli wspólne pożycie.  
Art. 17. Małżeństwo może być unieważnione tylko z  przyczyn przewidzianych w  przepisach działu niniejszego.  
Art. 18. Nie można unieważnić małżeństwa po jego ustaniu. Nie dotyczy to jednak unieważnien ia z powodu pokr e-
wieństwa między małżonkami oraz z  powodu pozostawania przez jednego z  małżonków w  chwili zawarcia małżeństwa 
w zawartym poprzednio związku małżeńskim.  
  
Dziennik  Ustaw  – 5 – Poz. 1359  
 
 Art. 19. § 1. Jeżeli jeden z  małżonków wytoczył powództwo o  unieważnienie małżeństwa, un ieważnienie może n a-
stąpić także po śmierci drugiego małżonka, na którego miejsce w  procesie wstępuje kurator ustanowiony przez sąd.  
§ 2. W razie śmierci małżonka, który wytoczył powództwo o  unieważnienie małżeństwa, unieważnienia mogą d o-
chodzić jego zstępn i. 
Art. 20. § 1. Orzekając unieważnienie małżeństwa, sąd orzeka także, czy i  który z  małżonków zawarł małżeństwo 
w złej wierze.  
§ 2. Za będącego w  złej wierze uważa się małżonka, który w  chwili zawarcia małżeństwa wiedział o  okoliczności 
stanowiącej podsta wę jego unieważnienia.  
Art. 21. Do skutków unieważnienia małżeństwa w  zakresie stosunku małżo nków do wspólnych dzieci oraz w zakre-
sie stosunków majątkowych między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy o  rozwodzie, przy czym małżonek, 
który zawarł mał żeństwo w  złej wierze, traktowany jest tak, jak małżonek winny rozkładu pożycia małżeńskiego.  
Art. 22. Powództwo o  unieważnienie oraz ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa może wytoczyć także pr o-
kurator.  
DZIAŁ II  
Prawa i  obowiązki małżonków  
Art. 23. Małżonkowie mają równe prawa i  obowiązki w  małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wz a-
jemnej pomocy i  wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.  
Art. 24. Małżonkowie rozstrzygają wspólnie o  istotnych sprawach rodziny; w  braku porozumienia każdy z  nich może  
zwrócić się o  rozstrzygnięcie do sądu.  
Art. 25. § 1. O nazwisku, które każdy z  małżonków będzie nosił po zawarciu małżeństwa, decyduje jego oświadcz e-
nie złożone przed kierownikiem urzędu sta nu cywilnego. Oświadczenie może być złożone bezpośrednio po zawarciu 
małżeństwa albo przed sporządzeniem przez kierownika urzędu stanu cywilnego zaświadczenia stwierdzającego brak 
okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa.  
§ 2. Małżonkowie mogą nosić wspólne nazwisko będące dotychczasowym nazwiskiem jednego z  nich. Każdy 
z małżonków może również zachować swoje dotychczasowe nazwisko albo połączyć z  nim dotychczasowe nazwisko 
drugiego małżonka. Nazwisko utworzone w  wyniku połączenia nie może składać się  z więcej niż dwóch członów.  
§ 3. W razie niezłożenia oświadczenia w  sprawie nazwiska, każdy z  małżonków zachowuje swoje dotychczasowe 
nazwisko.  
Art. 26. (uchylony)  
Art. 27. Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz  swych możliwości zarobkowych i mają t-
kowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu 
obowiązkowi może polegać także, w  całości lub w  części, na osobistych staraniach o  wychowanie dzieci i  na pracy we 
wspólnym gospodarstwie domowym.  
Art. 28. § 1. Jeżeli jeden z  małżonków pozostających we wspólnym pożyciu nie spełnia ciążącego na nim obowią z-
ku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać, ażeby wynagrodzenie za pracę albo  inne nale ż-
ności przypadające temu małżonkowi były w  całości lub w  części wypłacane do rąk drugiego małżonka.  
§ 2. Nakaz, o  którym mowa w  paragrafie poprzedzającym, zachowuje moc mimo ustania po jego wydaniu wspóln e-
go pożycia małżonków. Sąd może jednak na wniosek każdego z  małżonków nakaz ten zmienić albo uchylić.  
Art. 281. Jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania  
z tego mieszkania w  celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten stosuje się od powiednio do przedmiotów urządzenia 
domowego.  
Art. 29. W razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z  małżonków pozostających we wspólnym poż y-
ciu, drugi małżonek może za niego działać w  sprawach zwykłego zarządu, w  szczególności może bez pełnomo cnictwa 
pobierać przypadające należności, chyba że sprzeciwia się temu małżonek, którego przeszkoda dotyczy. Względem osób 
trzecich sprzeciw jest skuteczny, jeżeli był im wiadomy.  
  
Dziennik  Ustaw  – 6 – Poz. 1359  
 
 Art. 30. § 1. Oboje małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania  zaciągnięte przez jednego z  nich 
w sprawach wynikających z  zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny.  
§ 2. Z ważnych powodów sąd może na żądanie jednego z  małżonków postanowić, że za powyższe zobowiązania odp o-
wiedzialny jest tylko ten małżonek, który je zacią gnął. Postanowienie to może być uchylone w  razie zmiany okoliczności.  
§ 3. Względem osób trzecich wyłączenie odpowiedzialności solidarnej jest skuteczne, jeżeli było im wiadome.  
DZIAŁ III  
Małżeńskie ustroje majątkowe  
Rozdział I  
Ustawowy ustrój majątkowy  
Art. 31. § 1. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z  mocy ustawy wspólność majątkowa 
(wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w  czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez 
jednego z  nich (majątek wspólny). Przedmi oty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego 
każdego z  małżonków.  
§ 2. Do majątku wspólnego należą  w szczególności:  
1) pobrane wynagrodzenie za pracę i  dochody z  innej działalności zarobkowej każdego z  małżonków;  
2) dochody z  majątku wspólnego, jak również z  majątku osobistego każdego z  małżonków;  
3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z  małżonków;  
4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o  którym mowa w  art. 40a usta wy z  dnia 13  października 1998  r. 
o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.  U. z 2020 r. poz.  266, 321, 568,  695 i 875 ). 
Art. 32. (uchylony)  
Art. 33. Do majątku osobistego każdego z  małżonków należą:  
1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności  ustawowej;  
2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca in a-
czej postanowił;  
3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;  
4) przedmioty majątkowe służące  wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z  małżonków;  
5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;  
6) przedmioty uzyskane z  tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z  tytułu 
zadośćucz ynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi 
z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z  powodu zwiększenia się jego p o-
trzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;  
7) wierzytelności z  tytułu wynagrodzenia za pracę lub z  tytułu innej działalności zarobkowej jednego z  małżonków;  
8) przedmioty majątkowe uzyskane z  tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z  małżonków;  
9) prawa autorskie i  prawa pokrewne, prawa wła sności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;  
10) przedmioty majątkowe nabyte w  zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.  
Art. 34. Przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków są objęte  wspólnością 
ustawową także w  wypadku, gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub 
darczyńca inaczej postanowił.  
Art. 341. Każdy z  małżonków jest uprawniony do współposiadania rzeczy wchodzących w  skład majątku wsp ólnego 
oraz do korzystania z  nich w  takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i  korzystaniem z  rzeczy przez 
drugiego małżonka.  
Art. 35. W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z  małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. 
Nie może również rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w  razie ustania wspólności 
przypadnie mu w  majątku wspólnym lub w  poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku.  
  
Dziennik  Ustaw  – 7 – Poz. 1359  
 
 Art. 36. § 1. Oboje małżonkowie są obowiązani współdz iałać w  zarządzie majątkiem wspólnym, w  szczególności 
udzielać sobie wzajemnie informacji o  stanie majątku wspólnego, o  wykonywaniu  zarządu majątkiem wspólnym i  o zo-
bowiązaniach obciążających majątek wspólny.  
§ 2. Każdy z  małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe stanowią 
inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku 
wspólnego, w  tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku.  
§ 3. Przedmiot ami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności 
zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie. W  razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać 
niezbędnych bieżących czynności.  
Art. 361. § 1. Małżonek m oże sprzeciwić się czynności zarządu majątkiem wspólnym zamierzonej przez drugiego 
małżonka, z  wyjątkiem czynności w  bieżących sprawach życia codziennego lub zmierzającej do zaspokojenia zwykłych 
potrzeb rodziny albo podejmowanej w  ramach działalności zaro bkowej.  
§ 2. Sprzeciw jest skuteczny wobec osoby trzeciej, jeżeli mogła się z  nim zapoznać przed dokonaniem czynności 
prawnej.  
§ 3. Przepis art.  39 stosuje się odpowiednio.  
Art. 37. § 1. Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania:  
1) czynności pra wnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego , 
jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z  niej pożytków;  
2) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpła tnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem 
jest budynek lub lokal;  
3) czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i  wydzierżawienia gospodarstwa rolnego 
lub przedsiębiorstwa;  
4) darowizny z  majątku wspólnego, z  wyjątkie m drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.  
§ 2. Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z  małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od 
potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.  
§ 3. Druga strona może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda j est wymagana, odpowiedni termin do potwierdzenia 
umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.  
§ 4. Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.  
Art. 38. Jeżeli na podstawie czynności pr awnej dokonanej przez jednego małżonka bez wymaganej zgody drugiego 
osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, stosuje się odpowiednio przepisy o  ochronie osób, 
które w  dobrej wierze dokonały czynności prawnej z  osobą nieuprawnioną do r ozporządzania prawem.  
Art. 39. Jeżeli jeden z  małżonków odmawia zgody wymaganej do dokonania czynności, albo jeżeli porozumienie 
z nim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, drugi małżonek może zwrócić się do sądu o  zezwolenie na dok o-
nanie czynnośc i. Sąd udziela zezwolenia, jeżeli dokonania czynności wymaga dobro rodziny.  
Art. 40. Z ważnych powodów sąd może na żądanie jednego z  małżonków pozbawić drugiego małżonka samodzie l-
nego zarządu majątkiem wspólnym; może również postanowić, że na dokonanie czy nności wskazanych w  art. 37 §  1 
zamiast zgody małżonka będzie potrzebne zezwolenie sądu. Postanowienia te mogą być uchylone w  razie zmiany okolic z-
ności.  
Art. 41. § 1. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspok o-
jenia także z  majątku wspólnego małżonków.  
§ 2. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z  małżonków 
nie wynika z  czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z  majątku osobistego dłużnika , z wynagrodzenia za 
pracę lub z  dochodów uzyskanych przez dłużnika z  innej działalności zarobkowej, jak również z  korzyści uzyskanych 
z jego praw, o  których mowa w  art. 33 pkt  9, a jeżeli wierzytelność powstała w  związku z  prowadzeniem przedsiębio r-
stwa, t akże z  przedmiotów majątkowych wchodzących w  skład przedsiębiorstwa.  
§ 3. Jeżeli wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyc zy majątku osobistego jednego z małżo n-
ków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z  majątku osobistego dłużnika, z  wyna grodzenia za pracę lub z  dochodów uzys -
kanych przez dłużnika z  innej działalności zarobkowej, jak również z  korzyści uzyskanych z  jego praw, o  których mowa 
w art. 33 pkt  9. 
  
Dziennik  Ustaw  – 8 – Poz. 1359  
 
 Art. 42. Wierzyciel małżonka nie może w  czasie trwania wspólności ustawowej żądać z aspokojenia z  udziału, który 
w razie ustania wspólności przypadnie temu małżonkowi w  majątku wspólnym lub w  poszczególnych przedmiotach nal e-
żących do tego majątku.  
Art. 43. § 1. Oboje małżonkowie mają równe udziały w  majątku wspólnym.  
§ 2. Jednakże z  ważny ch powodów każdy z  małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w  majątku wspólnym 
nastąpiło z  uwzględnieniem stopnia, w  którym każdy z  nich przyczynił się do powstania tego majątku. Spadkobiercy 
małżonka mogą wystąpić z  takim żądaniem tylko w  wypadku, g dy spadkodawca wytoczył powództwo o  unieważnienie 
małżeństwa albo o  rozwód lub wystąpił o  orzeczenie separacji.  
§ 3. Przy ocenie, w  jakim stopniu każdy z  małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia 
się także nakład osobistej pracy p rzy wychowaniu dzieci i  we wspólnym gospodarstwie domowym.  
Art. 44. (uchylony)  
Art. 45. § 1. Każdy z  małżonków powinien zwrócić wydatki i  nakłady poczynione z  majątku wspólnego na jego m a-
jątek osobisty, z  wyjątkiem wydatków i  nakładów koniecznych na przedm ioty majątkowe przynoszące dochód. Może 
żądać zwrotu wydatków i  nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać 
zwrotu wydatków i  nakładów zużytych w  celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili  
ustania wspólności.  
§ 2. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli 
wymaga tego dobro rodziny.  
§ 3. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w  wypadku, gdy dług jednego z  małż onków został zaspokojony 
z majątku wspólnego.  
Art. 46. W sprawach nieunormowanych w  artykułach poprzedzających od chwili ustania wspólności ustawowej do 
majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio przepisy o  wspólności 
majątku spadkowego i  o dziale spadku.  
Rozdział II  
Umowne ustroje majątkowe  
Oddział 1  
Przepisy ogólne  
Art. 47. § 1. Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w  formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć 
lub ograniczyć albo ustanowić rozdz ielność majątkową lub rozdzielność majątkową z  wyrównaniem dorobków (umowa 
majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.  
§ 2. Umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W  razie jej rozwiązania w  czasie trwania 
małżeństwa, p owstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.  
Art. 471. Małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie 
oraz rodzaj były tym osobom wiadome.  
Oddział 2  
Wspólność majątkowa  
Art. 48. Do ustanowionej umową wspólności majątkowej stosuje się odpowiednio przepisy o  wspólności ustawowej, 
z zachowaniem przepisów niniejszego oddziału.  
Art. 49. § 1. Nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na:  
1) przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z  tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny;  
2) prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;  
3) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;  
4) wierzytelnoś ci z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o  ile nie wchodzą one 
do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności z  tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;  
5) niewymagalne jeszcze wierzytelności o  wynagrodzenie z a pracę lub z  tytułu innej działalności zarobkowej każdego 
z małżonków.  
§ 2. W razie wątpliwości uważa się, że przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego 
z małżonków nie zostały włączone do wspólności.  
  
Dziennik  Ustaw  – 9 – Poz. 1359  
 
 Art. 50. Jeżeli wierzytel ność powstała przed rozszerzeniem wspólności, wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko 
jeden małżonek, może żądać zaspokojenia także z  tych przedmiotów majątkowych, które należałyby do majątku 
osobistego dłużnika, gdyby wspólność majątkowa nie została roz szerzona.  
Art. 501. W razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi 
inaczej. Przepis ten nie wyłącza zastosowania art.  43 § 2 i 3. 
Oddział 3  
Rozdzielność majątkowa  
Art. 51. W razie umownego ustanowienia ro zdzielności majątkowej, każdy z  małżonków zachowuje zarówno maj ą-
tek nabyty przed zawarciem umowy, jak i  majątek nabyty później.  
Art. 511. Każdy z  małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.  
Oddział 4  
Rozdzielność majątkowa z  wyrównaniem dorobków  
Art. 512. Do rozdzielności majątkowej z  wyrównaniem dorobków stosuje się przepisy o  rozdzielności majątkowej, 
z zachowaniem przepisów niniejszego oddziału.  
Art. 513. § 1. Dorobkiem każdego z  małżonków jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej.  
§ 2. Jeżeli umowa majątkowa nie stanowi inaczej, przy obliczaniu dorobków pomija się przedmioty majątkowe n a-
byte przed zawarciem umowy majątkowej i  wymienione  w art. 33 pkt  2, 5–7, 9 oraz przedmioty nabyte w  zamian za nie, 
natomiast dolicza się  wartość:  
1) darowizn dokonanych przez jednego z  małżonków, z  wyłączeniem darowizn na rzecz wspólnych zstępnych małżo n-
ków oraz drobnych zwyczajowo przyjętych darowizn na rzecz innych osób;  
2) usług świadczonych osobiście przez jednego z  małżonków na rzecz majątku drugiego małżonka;  
3) nakładów i  wydatków na majątek jednego małżonka z  majątku drugiego małżonka.  
§ 3. Dorobek oblicza się według stanu majątku z  chwili ustania rozdzielności majątkowej i  według cen z  chwili ro z-
liczenia.  
Art. 514. § 1. Po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek drugiego 
małżonka, może żądać wyrównania dorobków przez zapłatę lub przeniesienie prawa.  
§ 2. Z ważnych powodów każdy z  małżonków może żądać zmniejszenia obowiązku wyrównania doro bków.  
§ 3. W razie braku porozumienia między stronami co do sposobu lub wysokości wyrównania, rozstrzyga sąd.  
Art. 515. § 1. W  razie śmierci jednego z  małżonków, wyrównanie dorobków następuje między jego spadkobiercami 
a małżonkiem pozostałym przy życiu.  
§ 2. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z  żądaniem zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobków tylko wte-
dy, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o  unieważnienie małżeństwa albo o  rozwód lub wystąpił o  orzeczenie separacji.  
Rozdział III  
Przymusowy ustrój mająt kowy  
Art. 52. § 1. Z ważnych powodów każdy z  małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej.  
§ 1a. Ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej może żądać także wierzyciel jednego z  małżonków, jeżeli 
uprawdopodobni, że zaspokojenie  wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału 
majątku wspólnego małżonków.  
§ 2. Rozdzielność majątkowa powstaje z  dniem oznaczonym w  wyroku, który ją ustanawia. W  wyjątkowych wypa d-
kach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym ni ż dzień wytoczenia powództwa, w szczegó l-
ności, jeżeli małżonkowie żyli w  rozłączeniu.  
§ 3. Ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd na żądanie jednego z  małżonków nie wyłącza zawarcia przez 
małżonków umowy majątkowej małżeńsk iej. Jeżeli rozdzielność majątkowa została ustanowiona na żądanie wierzyciela, 
małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską po dokonaniu podziału majątku wspólnego lub po uzyskaniu 
przez wierzyciela zabezpieczenia, albo zaspokojenia wierzytelności, l ub po upływie trzech lat od ustanowienia rozdzielności.  
  
Dziennik  Ustaw  – 10 – Poz. 1359  
 
 Art. 53. § 1. Rozdzielność majątkowa powstaje z  mocy prawa, w  razie ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości  
jednego z  małżonków.  
§ 2. W razie uchylenia ubezwłasnowolnienia, a  także umorzenia, uko ńczenia lub uchylenia postępowania upadłoś -
ciowego, między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy.  
Art. 54. § 1. Orzeczenie separacji powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej.  
§ 2. Z chwilą zniesienia separacji powstaje między m ałżonkami ustawowy ustrój majątkowy. Na zgodny wniosek 
małżonków sąd orzeka o  utrzymaniu między małżonkami rozdzielności majątkowej.  
DZIAŁ IV  
Ustanie małżeństwa  
Art. 55. § 1. W  razie uznania jednego z  małżonków za zmarłego domniemywa się, że małżeństwo ustało z  chwilą, 
która w  orzeczeniu o  uznaniu tego małżonka za zmarłego została oznaczona jako chwila jego śmierci.  
§ 2. Jeżeli po uznaniu jednego z  małżonków za zmarłego drugi małżonek zawarł nowy związek małżeński, związek 
ten nie może być unieważniony z  tego powodu, że małżonek uznany za zmarłego żyje albo że jego śmierć nastąpiła 
w innej chwili aniżeli chwila oznaczona w  orzeczeniu o  uznaniu za zmarłego. Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli w  chwili 
zawarcia nowego związku małżeńskiego strony wiedziały , że małżonek uznany za zmarłego pozostaje przy życiu.  
Art. 56. § 1. Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i  trwały rozkład pożycia, każdy z  małżonków może żądać, 
ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód.  
§ 2. Jednakże mimo zupełnego i  trwałego rozk ładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego mi a-
łoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z  innych względów orzeczenie rozwodu byłoby 
sprzeczne z  zasadami współżycia społecznego.  
§ 3. Rozwód nie jest również  dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że 
drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w  danych okolicznościach sprzeczna 
z zasadami współżycia społecznego.  
Art. 57. § 1. Orzekając r ozwód sąd orzeka także, czy i  który z  małżonków ponosi winę rozkładu pożycia.  
§ 2. Jednakże na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o  winie. W  tym wypadku następują skutki takie, 
jak gdyby żaden z  małżonków nie ponosił winy.  
Art. 58. § 1. W wyro ku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzici elskiej nad wspólnym małoletnim 
dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy  z małżonków jest 
obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowani a dziecka. Sąd uwzględnia pisemne  porozumienie małżo n-
ków o  sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów  z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono 
zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego ro z-
strzyg nięcia.  
§ 1a. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględnia jąc prawo dziecka do wychowania przez oboje 
rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu  kontaktów z dziec kiem 
po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu  z rodziców, ograniczając władzę rodz i-
cielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do  osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym 
przemawia.  
§ 1b. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem.  
§ 2. Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w  wyroku rozwodowym orzeka także o  sposobie korzystania  
z tego mieszkania przez czas wspólnego w  nim zamieszkiwania rozwiedzionych ma łżonków. W  wypadkach wyjątk o-
wych, gdy jeden z  małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może 
nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Na zgodny wniosek stron sąd może w  wyroku orzekającym rozwód 
orzec również o  podziale wspólnego mieszkania albo o  przyznaniu mieszkania jednemu z  małżonków, jeżeli drugi małż o-
nek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i  pomieszczenia zastępczego, o  ile podział 
bądź jego przyznanie jednemu z  małżonków są możliwe.  
§ 3. Na wniosek jednego z  małżonków sąd może w  wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspó l-
nego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w  postępowaniu.  
§ 4. Orzekając o  wspólnym mieszkaniu małżo nków sąd uwzględnia przede wszystkim potrzeby dzieci i  małżonka, 
któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej.  
  
Dziennik  Ustaw  – 11 – Poz. 1359  
 
 Art. 59. W ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia  rozwodu małżonek rozwiedziony, który 
wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone  przed kierown i-
kiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa.  
Art. 60. § 1. Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłąc znie winnego rozkładu pożycia i  który zna j-
duje się w  niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w  zakresie 
odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i  majątkowym zo bowi ą-
zanego.  
§ 2. Jeżeli jeden z  małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a  rozwód pociąga za sobą 
istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że ma ł-
żonek wyłącznie winn y obowiązany jest przyczyniać się w  odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych 
potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w  niedostatku.  
§ 3. Obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w  razie zawarcia przez tego 
małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za 
winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z  upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze wzgl ę-
du na wyjątko we okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.  
Art. 61. Z zastrzeżeniem przepisu artykułu poprzedzającego do obowiązku dostarczania środków utrzymania przez 
jednego z  małżonków rozwiedzionych drugiemu stosuje się odp owiednio przepisy o  obowiązku alimentacyjnym między 
krewnymi.  
DZIAŁ V  
Separacja  
Art. 611. § 1. Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia, każdy z  małżonków może żądać, ażeby 
sąd orzekł separację.  
§ 2. Jednakże mimo zupełnego rozkładu pożyci a orzeczenie separacji nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niej mi a-
łoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z  innych względów orzeczenie separacji byłoby 
sprzeczne z  zasadami współżycia społecznego.  
§ 3. Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może orzec separację na podstawie zgodnego 
żądania małżonków.  
Art. 612. § 1. Jeżeli jeden z  małżonków żąda orzeczenia separacji, a  drugi orzeczenia rozwodu i  żądanie to jest uz a-
sadnione, sąd orzeka rozwód.  
§ 2. Jeżeli jednak orzeczenie rozwodu nie jest dopuszczalne, a  żądanie orzeczenia separacji jest uzasadnione, sąd 
orzeka separację.  
Art. 613. § 1. Przy orzekaniu separacji stosuje się przepisy art.  57 i art. 58. 
§ 2. Orzekając separację na podstawie zgodne go żądania małżonków, sąd nie orzeka o  winie rozkładu pożycia. 
W tym wypadku następują skutki takie, jak gdyby żaden z  małżonków nie ponosił winy.  
Art. 614. § 1. Orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa sta-
nowi inaczej.  
§ 2. Małżonek pozostający w  separacji nie może zawrzeć małżeństwa.  
§ 3. Jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w  separacji obowiązani są do wzajemnej 
pomocy.  
§ 4. Do obowiązku dostarczania środków utrzymania przez  jednego z  małżonków pozostających w  separacji drugi e-
mu stosuje się odpowiednio przepisy art.  60, z  wyjątkiem §  3. 
§ 5. Przepisu art.  59 nie stosuje się.  
Art. 615. (uchylony)  
Art. 616. § 1. Na zgodne żądanie małżonków sąd orzeka o  zniesieniu separacji.  
§ 2. Z chwilą zniesienia separacji ustają jej skutki.  
§ 3. Znosząc separację, sąd rozstrzyga o  władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem małżonków.  
  
Dziennik  Ustaw  – 12 – Poz. 1359  
 
 Tytuł II 
Pokrewieństwo i powinowactwo  
DZIAŁ I  
Przepisy ogólne  
Art. 617. § 1. Krewnymi w  linii pro stej są osoby, z  których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w  linii bocznej są 
osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a  nie są krewnymi w  linii prostej.  
§ 2. Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieńs two. 
Art. 618. § 1. Z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a  krewnymi drugiego małżonka. Trwa ono 
mimo ustania małżeństwa.  
§ 2. Linię i  stopień powinowactwa określa się według linii i  stopnia pokrewieństwa.  
DZIAŁ IA  
Rodzice i  dzieci  
Rozdział I  
Pochodzenie dziecka  
Oddział 1  
Macierzyństwo  
Art. 619. Matką dziecka jest kobieta, która je urodziła.  
Art. 6110. § 1. Jeżeli sporządzono akt urodzenia dziecka nieznanych rodziców albo macierzyństwo kobiety wpisanej 
w akcie urodzenia dziecka jako jego matka zostało zaprzeczone, można żądać ustalenia macierzyństwa.  
§ 2. Powództwo o  ustalenie macierzyństwa wytacza dziecko przeciwko matce, a  jeżeli matka nie żyje – przeciwko 
kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy. W  razie śmierci dziecka, które wytoczyło powództwo, ustalenia maci e-
rzyństwa mogą dochodzić jego zstępni.  
§ 3. Matka wytacza powództwo o  ustalenie macierzyństwa przeciwko dziecku, a  jeżeli dziecko nie żyje – przeciwko 
kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.  
Art. 6111. Matka nie może wytoczy ć powództwa o  ustalenie macierzyństwa po  osiągnięciu przez dziecko pełnolet -
ności . Jeżeli dziecko zmarło przed osiągnięciem pełnoletności, matka może wytoczyć powództwo o  ustalenie macierzy ń-
stwa do dnia, w  którym dziecko osiągnęłoby pełnoletność.  
Art. 6112. § 1. Jeżeli w  akcie urodzenia jest wpisana jako matka kobieta, która dziecka nie urodziła, można żądać 
zaprzeczenia macierzyństwa.  
§ 2. Powództwo o  zaprzeczenie macierzyństwa dziecko wytacza przeciwko kobiecie wpisanej w  akcie urodzenia 
dziecka jako jego  matka, a  jeżeli kobieta ta nie żyje – przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.  
§ 3. Matka wytacza powództwo przeciwko kobiecie wpisanej w  akcie urodzenia dziecka jako jego matka i  przeciwko 
dziecku, a  jeżeli kobieta ta nie żyje – przeciwko  dziecku.  
§ 4. Kobieta wpisana w  akcie urodzenia dziecka jako jego matka wytacza powództwo przeciwko dziecku.  
§ 5. Mężczyzna, którego ojcostwo zostało ustalone z  uwzględnieniem macierzyństwa kobiety wpisanej w  akcie ur o-
dzenia dziecka jako jego matka, wytac za powództwo przeciwko dziecku i  tej kobiecie, a  jeżeli ona nie żyje – przeciwko 
dziecku.  
Art. 6113. § 1.1) Matka albo kobieta wpisana w  akcie urodzenia dziecka jako jego matka może wytoczyć powództwo 
o zaprzeczenie macierzyństwa w  ciągu roku od dnia sporządzenia aktu urodzenia dziecka.  
§ 2.1) Mężczyzna, którego ojcostwo zostało ustalone z  uwzględnieniem macierzyństwa kobiety wpisanej w  akcie 
urodzenia dzieck a jako jego matka, może wytoczyć powództwo o  zaprzeczenie macierzyństwa w  ciągu roku od dnia, 
w którym dowiedział się, że kobieta wpisana w  akcie urodzenia dziecka nie jest matką dziecka, nie później jednak niż do 
dnia osiągnięcia przez dziecko pełnoletnoś ci. 
§ 3. Przepisy art.  64 i 65 stosuje się odpowiednio.  
                                                           
1) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt 1 ustawy  z dnia 16  października 2019  r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy 
oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2089), która weszła w  życie z  dniem 30 listopada 2019  r. 
  
Dziennik  Ustaw  – 13 – Poz. 1359  
 
 Art. 6114. § 1.2) Dziecko po osiągnięciu pełnoletności może wytoczyć powództwo o  zaprzeczenie macierzyństwa 
w ciągu roku od dnia, w  którym dowiedziało się, że nie pochodzi od kobiety wpisanej w  akcie urodzenia jako jego matka. 
Jeżeli dziecko dowiedziało się o  tej okoliczności przed dniem osiągnięcia pełnoletności, termin do wytoczenia powództwa 
biegnie od dnia osiągnięcia pełnoletności.  
§ 2. Przepisy art.  64 i 65 stosuje się odpowiednio.  
Art. 6115. § 1. Zaprzeczenie macierzyństwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka, chyba że dziecko zmarło po 
wszczęciu postępowania.  
§ 2. W razie śmierci dziecka, które wytoczyło powództwo, zaprzeczenia macierzyństwa mogą dochodzić jego zstępni.  
Art. 6116. Powództwo o ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa może wytoczyć także prokurator, jeżeli wymaga 
tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. Jeżeli dziecko zmarło przed osiągnięciem pełnoletności, prokurator 
może wytoczyć powództwo o  zaprzeczenie macierzy ństwa do dnia, w  którym dziecko osiągnęłoby pełnoletność. Wyt o-
czenie przez prokuratora powództwa o  zaprzeczenie macierzyństwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zmarło po osiąg -
nięciu pełnoletności.  
Oddział 2  
Ojcostwo  
Art. 62. § 1. Jeżeli dziecko urodzi ło się w  czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania 
lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko 
urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji . 
§ 2. Jeżeli dziecko urodziło się przed upływem trzystu dni od ustania lub un ieważnienia małżeństwa, lecz po zawa r-
ciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi ono od drugiego męża. Domniemanie to  nie dotyczy 
przypadku, gdy dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na  którą wyraził zgodę 
pierwszy mąż matki.  
§ 3. Domniemania powyższe mogą być obalone tylko na skutek powództwa o  zaprzeczenie ojcostwa.  
Art. 63.3) Mąż matki może wytoczyć powództwo o  zaprzeczenie ojcostwa w  ciągu roku od dnia, w  którym dowi e-
dział się, że dziecko od niego nie pochodzi, nie później jednak niż do dnia osiągnięcia przez dziecko pełno letności.  
Art. 64. § 1. Jeżeli mąż matki został całkowicie ubezwłasnowolniony z  powodu chor oby psychicznej lub innego 
rodzaju zaburzeń psychicznych, na które zapadł w  ciągu terminu do wytoczenia powództwa o  zaprzeczenie ojcostwa, 
powództwo może wytoczyć jego przedstawiciel ustawowy. Termin do wytoczenia powództwa wynosi w  tym wypadku 
rok od dnia  ustanowienia przedstawiciela ustawowego, a  jeżeli przedstawiciel ustawowy dowiedział się, że dziecko nie 
pochodzi od męża matki, po upływie tego terminu – rok od dnia, w  którym dowiedział się o  tej okoliczności.4) 
§ 2. Jeżeli przedstawiciel ustawowy męża całkowicie ubezwłasnowoln ionego nie wytoczył powództwa o zaprzecz e-
nie ojcostwa, mąż może wytoczyć powództwo po uchyleniu ubezwłasnowolnienia. Termin do wytoczenia powództwa 
wynosi w  tym wypadku rok od dnia uchylenia ubezwłasnowolnienia, a  jeżeli mąż dowied ział się, że dziecko od niego nie 
pochodzi, po upływie tego terminu – rok od dnia, w  którym dowiedział się o  tej okoliczności.5) 
Art. 65.6) Jeżeli mąż matki zapadł na chorobę psychiczną lub innego rodzaju zaburzenia psychiczne w  ciągu terminu 
do wytoczenia  powództwa o  zaprzeczenie ojcostwa i  mimo istnienia podstaw do ubezwłasnowolnienia całkowitego nie 
został ubezwłasnowolniony, może on wytoczyć powództwo w  ciągu roku od dnia ustania choroby lub zaburzeń.  
Art. 66. Mąż matki powinien wytoczyć powództwo o  zaprzeczenie ojcostwa przeciwko dziecku i  matce, a  jeżeli 
matka nie żyje – przeciwko dziecku.  
Art. 67. Zaprzeczenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka.  
Art. 68. Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko u rodziło się w następstwie procedury medyc z-
nie wspomaganej prokreacji, na którą mąż matki wyraził zgodę.  
                                                           
2) W brzmieniu ustalonym przez a rt. 1 pkt 2 ustawy, o  której mowa w  odnośniku 1. 
3) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt  3 ustawy, o  której mowa w  odnośniku  1. 
4) Zdanie drugie w brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt 4 lit. a  ustawy, o  której mowa w  odnośniku  1. 
5) Zdanie drugie w brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt 4 lit. b  ustawy, o  której mowa w  odnośniku  1. 
6) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt  5 ustawy, o  które j mowa w  odnośniku  1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 14 – Poz. 1359  
 
 Art. 69. § 1.7) Matka może wytoczyć powództwo o  zaprzeczenie ojcostwa swego męża w  ciągu roku od dnia, 
w którym dowiedziała się, że dziecko od niego nie  pochodzi, nie później jednak niż do dnia osiągnięcia przez dziecko 
pełnoletności.  
§ 2. Matka powinna wytoczyć powództwo o  zaprzeczenie ojcostwa przeciwko mężowi i  dziecku, a  jeżeli mąż nie żyje – 
przeciwko dziecku.  
§ 3. Przepisy art.  64 i 65 stosuje się o dpowiednio.  
Art. 70. § 1.8) Dziecko po osiągnięciu pełnoletności może wytoczyć powództwo o  zaprzeczenie ojcostwa w  ciągu 
roku od dnia, w  którym dowiedziało się, że nie pochodzi od męża swojej matki. Jeżeli dziecko dowiedziało się o  tej oko -
liczności przed dniem osiągnięcia pełnoletności, termin do wytoczenia powództwa biegnie od dnia osiągnięcia pełno -
letności.  
§ 2. Dziecko powinno wytoczyć powództwo przeciwko mężowi swojej matki i  matce, a  jeżeli matka nie żyje – prze-
ciwko jej mężowi. Jeżeli mąż matki nie żyje, powództwo powinno być wytoczone przeciwko kuratorowi ustanowionemu 
przez sąd opiekuńczy.  
§ 3. Przepisy art.  64 i 65 stosuje się odpowiednio.  
Art. 701. § 1. Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne po śmierci dzie cka, chyba że dziecko zmarło po wszczę-
ciu postępowania.  
§ 2. W razie śmierci dziecka, które wytoczyło powództwo, zaprzeczenia ojcostwa mogą dochodzić jego zstępni.  
Art. 71. (utracił moc)  
Art. 72. § 1. Jeżeli nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż jego matki, albo gdy domniemani e takie 
zostało obalone, ustalenie ojcostwa może nastąpić albo przez uznanie ojcostwa albo na mocy orzeczenia sądu.  
§ 2. Uznanie ojcostwa nie może nastąpić, jeżeli toczy się sprawa o  ustalenie ojcostwa.  
Art. 73. § 1. Uznanie ojcostwa następuje, gdy mężczyz na, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierown i-
kiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, a  matka dziecka potwierdzi jednocześnie albo w  ciągu trzech miesi ę-
cy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna.  
§ 2. Kierownik urzędu stanu cywilnego wyjaśnia osobom zamierzającym złożyć oświadczenia konieczne do uznania 
ojcostwa przepisy regulujące obowiązki i  prawa wynikające z  uznania, przepisy o  nazwisku dziecka oraz różnicę pomi ę-
dzy uznaniem ojcostwa a  przysposobieniem dziecka.  
§ 3. Kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia przyjęcia oświadczeń koniecznych do uznania ojcostwa, jeżeli 
uznanie jest niedopuszczalne albo gdy powziął wątpliwość co do pochodzenia dziecka.  
§ 4. Uznanie ojcostwa może nastąpić także przed sądem op iekuńczym, a  za granicą również przed polskim konsulem 
lub osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula, jeżeli uznanie dotyczy dziecka, którego oboje rodzice albo jedno 
z nich są obywatelami polskimi. Przepisy §  1–3 stosuje się odpowiednio.  
Art. 74. § 1. W  razie niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu matki dziecka lub mężczyzny, od którego 
dziecko pochodzi, oświadczenie konieczne do uznania ojcostwa może zostać zaprotokołowane przez notariusza albo zł o-
żone do protokołu wobec wójta (burmistrza, p rezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu 
albo gminy. Przepisy art.  73 § 1–3 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. Protokół podpisuje osoba, która przyjęła oświadczenie, oraz osoba, która je złożyła, chyba że nie może ona go 
podpisać. Przyczynę braku podpisu należy podać w  protokole.  
§ 3. Protokół zawierający oświadczenie konieczne do uznania ojcostwa powinien być niezwłocznie przekazany do 
urzędu stanu cywilnego właściwego do sporządzenia aktu urodzenia dziecka.  
§ 4. Jeżeli oświadczeni e konieczne do uznania ojcostwa zostało złożone przed urodzeniem dziecka poczętego, lecz 
nieurodzonego, protokół zawierający to oświadczenie jest przekazywany do urzędu stanu cywilnego właściwego ze 
względu na miejsce sporządzenia aktu urodzenia matki dzie cka lub do urzędu stanu cywilnego właściwego dla miasta 
stołecznego Warszawy – gdy rejestracja urodzenia matki nie nastąpiła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.  
                                                           
7) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt  6 ustawy, o  której mowa w  odnośniku  1. 
8) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt  7 ustawy, o  której mowa w  odnośniku  1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 15 – Poz. 1359  
 
 Art. 75. § 1. Można uznać ojcostwo przed urodzeniem się dziecka już poczętego.  
§ 2. Jeżeli  dziecko urodziło się po zawarciu przez matkę małżeństwa z  innym mężczyzną niż ten, który uznał ojc o-
stwo, przepisu art.  62 nie stosuje się.  
Art. 751. § 1. Uznanie ojcostwa następuje z dniem urodzenia się dziecka także wtedy, gdy przed przeniesieniem  do 
organizmu kobiety komórek rozrodczych pochodzących od anonimowego dawcy albo zarodka powstałego  z komórek 
rozrodczych pochodzących od anonimowego dawcy albo z dawstwa zarodka mężczyzna oświadczy przed  kierownikiem 
urzędu stanu cywilnego, że będzie ojcem dz iecka, które urodzi się w następstwie procedury medycznie  wspomaganej 
prokreacji z zastosowaniem tych komórek albo tego zarodka, a kobieta ta potwierdzi jednocześnie albo  w ciągu trzech 
miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka będzie ten m ężczyzna.  
§ 2. Oświadczenia są skuteczne, jeżeli dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej  pro-
kreacji, o której mowa w § 1, w ciągu dwóch lat od dnia złożenia oświadczenia przez mężczyznę.  
§ 3. Jeżeli dziecko urodziło się po zawarc iu przez matkę małżeństwa z innym mężczyzną niż ten, który uznał  ojco-
stwo, przepisu art. 62 nie stosuje się.  
§ 4. Przepisów art. 73 § 1 i 4 oraz art. 74 nie stosuje się.  
Art. 76. § 1. Uznanie ojcostwa nie może nastąpić po osiągnięciu przez dziecko pełnolet ności.  
§ 2.9) Jeżeli dziecko zmarło przed osiągnięciem pełnoletności, uznanie ojcostwa może nastąpić w  ciągu roku od dnia, 
w którym mężczyzna składający oświadczenie o  uznaniu dowiedział się o  śmierci dziecka, nie później jednak niż do dnia, 
w którym dziec ko osiągnęłoby pełnoletność.  
Art. 77. § 1. Oświadczenie konieczne do uznania ojcostwa może złożyć osoba, która ukończyła szesnaście lat i  nie 
istnieją podstawy do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia.  
§ 2. Osoba, o  której mowa w  § 1, jeżeli nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, może złożyć oświadczenie 
konieczne do uznania ojcostwa tylko przed sądem opiekuńczym.  
Art. 78. § 1. Mężczyzna, który uznał ojcostwo, może wytoczyć powództwo o  ustalenie bezskuteczności uznania 
w terminie roku od dnia, w  którym dowiedział się, że dziecko od niego nie pochodzi.10) W razie uznania ojcostwa przed 
urodzeniem się dziecka już poczętego bieg tego terminu nie może rozpocząć się przed urodzeniem się dziecka.  
§ 2. Przepisy art.  64 i 65 stosuje się odpowiednio.  
Art. 79. Przepisy o  ustaleniu bezskuteczności uznania ojcostwa stosuje się odpowiednio do matki dziecka, która p o-
twierdziła ojcostwo.  
Art. 80. Po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności powództwo o  ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa nie 
może być wytoczone a ni przez matkę dziecka, ani przez mężczyznę, który uznał ojcostwo.  
Art. 81. § 1. Dziecko może żądać ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa, jeżeli uznający mężczyzna nie jest jego  
ojcem.  
§ 2.11) Z żądaniem tym dziecko może wystąpić po osiągnięciu pełnoletności w  ciągu roku od dnia, w  którym dowi e-
działo się, że nie pochodzi od mężczyzny, który uznał ojcostwo. Jeżeli dziecko dowiedziało się o  tej okoliczności przed 
dniem osiągnięcia pełnoletności, termin do wytoczenia powództwa biegnie od dnia osiągn ięcia pełnoletności.  
§ 3. Przepisy art.  64 i 65 stosuje się odpowiednio.  
Art. 811. W przypadku gdy uznanie ojcostwa nastąpiło na podstawie art. 751, ustalenie bezskuteczności uznania ojc o-
stwa jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy dziecko nie urodziło się w następstwie procedury medycznie  wspomaganej 
prokreacji, o której mowa w art. 751 § 1. 
Art. 82. § 1. Mężczyzna, który uznał ojcostwo, wytacza powództwo o  ustalenie bezskuteczności uznania przeciwko 
dziecku i  matce, a  jeżeli matka nie żyje – przeciwko dzie cku. 
§ 2. Matka wytacza powództwo o  ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa przeciwko dziecku i  mężczyźnie, który  
uznał ojcostwo, a  jeżeli mężczyzna ten nie żyje – przeciwko dziecku.  
                                                           
9) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt  8 ustawy, o  której mowa w  odnośniku  1. 
10) Zdanie pierwsze w brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt 9 ustawy, o  której mowa w  odnośniku 1. 
11) W brzmieniu ustalonym przez art.  1 pkt  10 ustawy, o  której mowa w  odnośniku  1. 
  
Dziennik  Ustaw  – 16 – Poz. 1359  
 
 § 3. Dziecko wytacza powództwo o  ustalenie bezskuteczności uznania ojc ostwa przeciwko mężczyźnie, który uznał 
ojcostwo i  przeciwko matce, a  gdy matka nie żyje – tylko przeciwko temu mężczyźnie. Jeżeli mężczyzna ten nie żyje, 
powództwo powinno być wytoczone przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.  
Art. 83. § 1. Ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka, chyba że dziecko 
zmarło po wszczęciu postępowania.  
§ 1a. W razie śmierci dziecka, które wytoczyło powództwo, ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa mogą 
dochodzić je go zstępni.  
§ 2. Jeżeli uznanie ojcostwa nastąpiło po śmierci dziecka, stosuje się odpowiednio przepisy art.  82 § 1 i 2, przy czym 
powództwo powinno być wytoczone nie później niż do dnia, w  którym dziecko osiągnęłoby pełno letność, przeciwko 
kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.  
Art. 84. § 1. Sądowego ustalenia ojcostwa mogą żądać dziecko, jego matka oraz domniemany ojciec dziecka.  
§ 2. Matka ani domniemany ojciec nie mogą wytoczyć powództwa o  ustalenie ojcostwa po osiągnięciu przez dziecko 
pełnoletności. Jeżeli dziecko zmarło przed osiągnięciem pełnoletności, matka oraz domniemany ojciec mogą wytoczyć 
powództwo o  ustalenie ojcostwa do dnia, w  którym dziecko osiągnęłoby pełnoletność.  
§ 3. Dziecko albo matka wytacza powództwo o  ustalenie ojcostwa przeciwko domniemanemu ojcu, a  gdy ten nie ż y-
je – przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.  
§ 4. Domniemany ojciec dziecka wytacza powództwo o  ustalenie ojcostwa przeciwko dziecku i  matce. Jeżeli matka 
dziecka nie żyje, powództwo wytacza się  przeciwko dziecku, a  jeżeli dziecko nie żyje – przeciwko kuratorowi ustanowi o-
nemu przez sąd opiekuńczy.  
§ 5. W razie śmierci dziecka, które wytoczyło powództwo, ustalenia ojcostwa mogą dochodzić jego zstępni.  
Art. 85. § 1. Domniemywa się, że ojcem dziecka  jest ten, kto obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzech -
setnym, a nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka, albo ten, kto  był dawcą 
komórki rozrodczej w przypadku dziecka urodzonego w wyniku dawstwa partners kiego w procedurze medycznie  wspo-
maganej prokreacji.  
§ 2. Okoliczność, że matka w  tym okresie obcowała także z  innym mężczyzną, może być podstawą do obalenia d o-
mniemania tylko wtedy, gdy z  okoliczności wynika, że ojcostwo innego mężczyzny jest bardziej pra wdopodobne.  
Art. 86. Powództwo o  ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa oraz ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa może 
wytoczyć także prokurator, jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. Jeżeli dziecko zmarło 
przed osiągnięciem  pełnoletności, prokurator może wytoczyć powództwo o  zaprzeczenie ojcostwa oraz ustalenie bezsk u-
teczności uznania ojcostwa do dnia, w  którym dziecko osiągnęłoby pełnoletność. Wytoczenie przez prokuratora powód z-
twa o  zaprzeczenie ojcostwa oraz ustalenie bez skuteczności uznania ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zmarło 
po osiągnięciu pełnoletności.  
Rozdział II  
Stosunki między rodzicami a  dziećmi  
Oddział 1  
Przepisy ogólne  
Art. 87. Rodzice i  dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i  wspierania się. 
Art. 88. § 1. Dziecko, co do którego istnieje domniemanie, że pochodzi od męża matki, nosi nazwisko będące nazwis -
kiem  obojga małżonków. Jeżeli małżonkowie mają różne nazwiska, dziecko nosi nazwisko wskazane w  ich zgodnych 
oświadczeniach. Małżonkowie mogą wskazać nazwisko jednego z  nich albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska  
matki z  nazwiskiem ojca dziecka.  
§ 2. Oświadczenia w  sprawie nazwiska dziecka są składane jednocześnie z  oświadczeniami o  nazwiskach, które będą 
nosić małżonkowie. Jeżel i małżonkowie nie złożyli zgodnych oświadczeń w  sprawie nazwiska dziecka, nosi ono nazwisko  
składające się z  nazwiska matki i  dołączonego do niego nazwiska ojca.  
  
Dziennik  Ustaw  – 17 – Poz. 1359  
 
 § 3. Przy sporządzeniu aktu urodzenia pierwszego wspólnego dziecka małżonkowie mogą złożyć prz ed kierown i-
kiem urzędu stanu cywilnego zgodne oświadczenia o  zmianie wskazanego przez nich nazwiska dziecka albo oświadcz e-
nia, o  których mowa w  § 1, jeżeli nazwisko dziecka nie zostało przez nich wskazane.  
§ 4. Przepisy §  1–3 stosuje się odpowiednio do naz wiska dziecka, którego rodzice zawarli małżeństwo po urodzeniu 
się dziecka. Do zmiany nazwiska dziecka, którego rodzice zawarli małżeństwo po ukończeniu przez dziecko trzynastu lat, 
jest potrzebna jego zgoda.  
Art. 89. § 1. Jeżeli ojcostwo zostało ustalone przez uznanie, dziecko nosi nazwisko wskazane w  zgodnych oświa d-
czeniach rodziców, składanych jednocześnie z  oświadczeniami koniecznymi do uznania ojcostwa. Rodzice mogą wskazać 
nazwisko jednego z  nich albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki  z nazwiskiem ojca dziecka. Jeżeli 
rodzice nie złożyli zgodnych oświadczeń w  sprawie nazwiska dziecka, nosi ono nazwisko składające się z  nazwiska matki 
i dołączonego do niego nazwiska ojca. Do zmiany nazwiska dziecka, które w  chwili uznania już ukończyło trzynaście lat, 
jest potrzebna jego zgoda.  
§ 2. W razie sądowego ustalenia ojcostwa sąd nadaje dziecku nazwisko w  wyroku ustalającym ojcostwo, stosując 
odpowiednio przepisy §  1. Jeżeli dziecko ukończyło trzynaście lat, do zmiany nazwiska jest potrzebna jeg o zgoda.  
§ 3. Jeżeli ojcostwa nie ustalono, dziecko nosi nazwisko matki.  
§ 4. Dziecku nieznanych rodziców nazwisko nadaje sąd opiekuńczy.  
Art. 891. Dzieci pochodzące od tych samych rodziców noszą takie samo nazwisko, z  zastrzeżeniem przepisów, które 
do zmiany nazwiska dziecka wymagają jego zgody.  
Art. 90. § 1. Jeżeli matka małoletniego dziecka zawarła małżeństwo z  mężczyzną, który nie jest ojcem tego dziecka, 
małżonkowie mogą złożyć przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub przed konsulem zgodne oświ adczenia, że 
dziecko będzie nosiło takie samo nazwisko, jakie zgodnie z  art. 88 nosi albo nosiłoby ich wspólne dziecko. Do zmiany 
nazwiska dziecka, które ukończyło trzynaście lat, jest potrzebna jego zgoda.  
§ 2. Nadanie dziecku nazwiska, o  którym mowa w  § 1, nie jest dopuszczalne, jeżeli nosi ono nazwisko ojca albo n a-
zwisko utworzone na podstawie zgodnych oświadczeń rodziców dziecka przez połączenie nazwiska matki z  nazwiskiem 
ojca dziecka.  
§ 3. Przepisy §  1 i 2 stosuje się odpowiednio, gdy ojciec małoletni ego dziecka zawarł małżeństwo z  kobietą, która 
nie jest matką tego dziecka.  
Art. 901. Nazwisko dziecka utworzone przez połączenie nazwiska matki z  nazwiskiem ojca dziecka albo przez poł ą-
czenie nazwiska jednego z  rodziców z  nazwiskiem jego małżonka, od któr ego dziecko nie pochodzi, nie może składać się 
z więcej niż dwóch członów; w  skład nazwiska dziecka wchodzą pierwsze człony nazwisk podlegających połączeniu, 
chyba że w  wyniku połączenia powstałoby nazwisko, którego człony są jednakowe.  
Art. 91. § 1. Dziec ko, które ma dochody z  własnej pracy, powinno przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzym a-
nia rodziny, jeżeli mieszka u rodziców.  
§ 2. Dziecko, które pozostaje na utrzymaniu rodziców i  mieszka u nich, jest obowiązane pomagać im we wspólnym 
gospodarstwie.  
Oddział 2  
Władza rodzicielska  
Art. 92. Dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską.  
Art. 93. § 1. Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom.  
§ 2. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd w  wyroku ustalającym pochodzenie dziecka może orzec o  zawieszeniu, 
ograniczeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców. Przepisy art.  107 i  art. 109–111 stosuje 
się odpowiednio.  
Art. 94. § 1. Jeżeli jedno z  rodziców nie żyje albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych , władza rodzicie l-
ska przysługuje drugiemu z  rodziców. To samo dotyczy wypadku, gdy jedno z  rodziców zostało pozbawione władzy rodz i-
cielskiej  albo gdy jego władza rodzicielska uległa zawieszeniu.  
§ 2. (uchylony)  
§ 3. Jeżeli żadnemu z  rodziców nie przysługu je władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, ustanawia się dla 
dziecka opiekę.  
  
Dziennik  Ustaw  – 18 – Poz. 1359  
 
 Art. 95. § 1. Władza rodzicielska obejmuje w  szczególności obowiązek i  prawo rodziców do wykonywania pieczy 
nad osobą i  majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i  praw.  
§ 2. Dziecko pozostające pod władzą rodzicielską winno rodzicom posłuszeństwo, a  w sprawach, w  których może 
samodzielnie podejmować decyzje i  składać oświadczenia woli, powinno wysłuchać opinii i  zaleceń rodziców formu ło-
wanych dla jego dobra.  
§ 3. Władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i  interes społeczny.  
§ 4. Rodzice przed powzięciem decyzji w  ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka powinni je 
wysłuchać, jeżel i rozwój umysłowy, stan zdrowia i  stopień dojrzałości dziecka na to pozwala, oraz uwzględnić w  miarę 
możliwości jego rozsądne życzenia.  
Art. 96. § 1. Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i  kierują nim. Obowiązani są 
troszczyć s ię o fizyczny i  duchowy rozwój dziecka i  przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odp o-
wiednio do jego uzdolnień.  
§ 2. Rodzice, którzy nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych uczestniczą w  sprawowaniu bieżącej pieczy 
nad osobą dziec ka i w jego wychowaniu, chyba że sąd opiekuńczy ze względu na dobro dziecka postanowi inaczej.  
Art. 961. Osobom wykonującym władzę rodzicielską oraz sprawującym opiekę lub pieczę nad małoletnim zakazuje 
się stosowania kar cielesnych.  
Art. 97. § 1. Jeżeli w ładza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z  nich jest obowiązane i  uprawnione do 
jej wykonywania.  
§ 2. Jednakże o  istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w  braku porozumienia między nimi ro z-
strzyga sąd opiekuńczy.  
Art. 98. § 1. Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli 
dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z  nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel 
ustawowy dziecka.  
§ 2. Jednakże żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka:  
1) przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską;  
2) przy czynnościach prawnych między dzieckiem a  jednym z  rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność 
prawna polega na be zpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego 
z rodziców środków utrzymania i  wychowania.  
§ 3. Przepisy paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio w  postępowaniu przed sądem lub innym organem 
państwowym.  
Art. 99. § 1. Dla dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, którego żadne z  rodziców nie może reprezentować, 
sąd opiekuńczy ustanawia kuratora reprezentującego dziecko.  
§ 2. Kurator reprezentujący dziecko jest umocowany do dokonywania wszelkich czynności ł ączących się ze sprawą, 
również w  zakresie zaskarżenia i  wykonania orzeczenia. Do czynności kuratora przepis y art.  95 § 3 i 4 oraz art.  154 stosu-
je się odpowiednio.  
§ 3. Do kuratora reprezentującego dziecko przepisy art.  148, art.  151, art.  152, art.  156, art. 159, art.  164, art.  165 § 2, 
art. 168–170 i  art. 180 § 2 stosuje się odpowiednio.  
Art. 991. § 1. Kuratorem reprezentującym dziecko może być ustanowiony adwokat lub radca prawny, który wykaz u-
je szczególną znajomość spraw dotyczących dziecka, tego samego rodzaju lub rodzajowo odpowiadających sprawie, 
w której wymagana jest reprezentacja dziecka lub ukończył szkolenie dotyczące zasad reprezentacji dziecka, praw lub 
potrzeb dziecka.  
§ 2. W przypadku gdy stopień skomplikowania sprawy tego nie wymaga, w szczególności gdy sąd opiekuńczy okr e-
śli szczegółowo treść czynności, kuratorem reprezentującym dziecko może zostać ustanowiona również inna osoba posi a-
dająca wyższe wykształcenie prawnicze i  wykazująca znajomość potrzeb dziecka. Jeżeli szczególne okolic zności za tym 
przemawiają kuratorem może zostać ustanowiona także osoba nieposiadająca wyższego wykształcenia prawniczego.  
§ 3. Przepisu §  2 nie stosuje się do kuratora reprezentującego dziecko w  postępowaniu karnym.  
  
Dziennik  Ustaw  – 19 – Poz. 1359  
 
 Art. 992. § 1. Kurator reprezentujący d ziecko w  postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym udziela 
na piśmie lub przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej temu z  rodziców dziecka, które nie uczestniczy 
w postępowaniu, na jego wniosek, informacji niezbędnych do prawidłoweg o wykonywania władzy rodzicielskiej dot y-
czących przebiegu tego postępowania i  podjętych w  jego toku czynnościach, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie dobro 
dziecka. Kurator uzyskuje od tego rodzica, informacje o  dziecku, jego stanie zdrowia, sytuacji rodz innej i  środowisku, 
w zakresie niezbędnym do prawidłowej reprezentacji dziecka.  
§ 2. O informacje o  dziecku, o  których mowa w  § 1, kurator reprezentujący dziecko może zwrócić się również do 
organów lub instytucji oraz stowarzyszeń i  organizacji społecznych , do których należy dziecko lub które świadczą dziecku 
pomoc.  
§ 3. Jeżeli rozwój umysłowy, stan zdrowia i  stopień dojrzałości dziecka na to pozwalają kurator reprezentujący 
dziecko nawiązuje z  dzieckiem kontakt i  informuje je o  podejmowanych czynnościach, przebiegu postępowania i  sposobie 
jego zakończenia oraz konsekwencjach podjętych działań dla jego sytuacji prawnej, w  sposób zrozumiały i  dostosowany 
do stopnia jego rozwoju.  
§ 4. Kurator reprezentujący dziecko jest obowiązany zachować w  tajemnicy okoliczn ości sprawy, o  których powziął 
wiadomość ze względu na wykonywane czynności, z  wyjątkiem wiarygodnych informacji o  przestępstwach popełnionych 
na szkodę dziecka. W  przypadku, gdy kuratorem reprezentującym dziecko został ustanowiony adwokat lub radca prawny , 
tajemnica ta stanowi tajemnicę zawodową w  rozumieniu ustawy z  dnia 26  maja 1982  r. – Prawo o  adwokaturze (Dz.  U. 
z 2019  r. poz.  1513, 1673  i 2020 ) lub ustawy z  dnia 6  lipca 1982  r. o radcach prawnych (Dz.  U. z 2020 r. poz.  75). 
Art. 993. O wynagrodzeniu kuratora reprezentującego dziecko i  zwrocie poniesionych przez niego wydatków orzeka 
ten sąd lub organ państwowy, przed którym dziecko jest reprezentowane, stosując przepisy właściwe dla danego postęp o-
wania. Wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego do  reprezentowania dziecka w  postępowaniu innym niż post ę-
powanie cywilne i  zwrot poniesionych przez niego wydatków ustala się na podstawie przepisów okreś lających  wysokość 
wynagrodzenia i  zwrot wydatków kuratora ustanowionego dla strony w  sprawie cywilnej.  
Art. 100. § 1. Sąd opiekuńczy i  inne organy władzy publicznej są obowiązane udzielać pomocy rodzicom, jeżeli jest 
ona potrzebna do należytego wykonywania władzy rodzicielskiej. W  szczególności każde z  rodziców może zwrócić się do 
sądu opiekuńczego o  odebra nie dziecka od osoby nieuprawnionej, a  także zwrócić się do sądu opiekuńczego lub innego 
właściwego organu władzy publicznej o  zapewnienie dziecku pieczy zastępczej.  
§ 2. W wypadkach, o  których mowa w  § 1, sąd opiekuńczy lub inne organy władzy publicznej z awiadamiają je d-
nostkę organizacyjną wspierania rodziny i  systemu pieczy zastępczej, w  rozumieniu przepisów o  wspieraniu rodziny 
i systemie pieczy zastępczej, o  potrzebie udzielenia rodzinie dziecka odpowiedniej pomocy. Właściwa jednostka organ i-
zacyjna wspi erania rodziny i  systemu pieczy zastępczej jest obowiązana informować sąd o  rodzajach udzielanej pomocy 
i jej rezultatach.  
Art. 101. § 1. Rodzice obowiązani są sprawować z  należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego 
pod ich władzą rodzicie lską. 
§ 2. Zarząd sprawowany przez rodziców nie obejmuje zarobku dziecka ani przedmiotów oddanych mu do swobo d-
nego użytku.  
§ 3. Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego 
zarządu ani wyrażać zgody  na dokonywanie takich czynności przez dziecko.  
Art. 102. W umowie darowizny albo w  testamencie można zastrzec, że przedmioty przypadające dziecku z  tytułu d a-
rowizny lub testamentu nie będą objęte zarządem sprawowanym przez rodziców. W  wypadku takim, gdy d arczyńca lub 
spadkodawca nie wyznaczył zarządcy, sprawuje zarząd kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.  
Art. 103. Czysty dochód z  majątku dziecka powinien być przede wszystkim obracany na utrzymanie i  wychowanie 
dziecka oraz jego rodzeństwa, które wycho wuje się razem z  nim, nadwyżka zaś na inne uzasadnione potrzeby rodziny.  
Art. 104. § 1. Sąd opiekuńczy może nakazać rodzicom, żeby sporządzili inwentarz majątku dziecka i  przedstawili go 
sądowi oraz zawiadamiali sąd o  ważniejszych zmianach w  stanie tego ma jątku, w  szczególności o  nabyciu przez dziecko 
przedmiotów majątkowych o  znacznej wartości.  
§ 2. Sąd opiekuńczy może w  uzasadnionych wypadkach ustalić wartość rozporządzeń dotyczących ruchomości, 
pieniędzy i  papierów wartościowych, których dziecko lub rodz ice mogą dokonywać każdego roku bez zezwolenia sądu 
opiekuńczego, z  zastrzeżeniem art.  103. 
Art. 105. Po ustaniu zarządu rodzice obowiązani są oddać dziecku lub jego przedstawicielowi ustawowemu zarz ą-
dzany przez nich majątek dziecka. Na żądanie dziecka lub  jego przedstawiciela ustawowego, zgłoszone przed upływem 
roku od ustania zarządu, rodzice obowiązani są złożyć rachunek z  zarządu. Żądanie to nie może jednak dotyczyć doch o-
dów z  majątku pobranych w  czasie wykonywania władzy rodzicielskiej.  
  
Dziennik  Ustaw  – 20 – Poz. 1359  
 
 Art. 106. Jeżel i wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy może zmienić orzec zenie o  władzy rodzicielskiej i spo-
sobie jej wykonywania zawarte w  wyroku orzekającym rozwód, separację bądź unieważnienie małżeństwa, albo ustalaj ą-
cym pochodzenie dziecka.  
Art. 107. § 1. Jeżeli  władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjący m w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może 
ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Sąd  pozostawia 
władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie  o sposobie 
wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Rodzeństwo powinno  wychowywać się 
wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.  
§ 2. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając pr awo dziecka do wychowania przez oboje 
rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów  z dzieckiem. 
Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodziciels kiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską  drugiego 
do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za  tym przemawia.  
§ 3. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem.  
Art. 108. Rodzice, którzy wykonywają władzę rodzicielską nad dzieckiem ubezwłasnowolnionym całkowicie, po d-
legają takim ograniczeniom, jakim podlega opiekun.  
Art. 109. § 1. Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia.  
§ 2. Sąd opiekuńczy może w  szczególności:  
1) zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w  szczególności do pracy z  asystentem r o-
dziny, realizowania innych form pracy z  rodziną, skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego, okr eślo-
nych w  przepisach o  wspieraniu rodziny i  systemie pieczy zastępczej lub skierować rodziców do placówki albo sp e-
cjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc 
z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontr oli wykonania wydanych zarządzeń;  
2) określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców 
innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun;  
3) poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kurato ra sądowego;  
4) skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej pl a-
cówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi;  
5) zarządzić umieszczenie małoletniego w  rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka  albo w  instytucjonalnej pieczy 
zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym 
warunków dotyczących rodzin zastępczych, w  zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w  przepisach o  wspieraniu 
rodziny i  systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w  zakładzie opiekuńczo -leczniczym, 
w zakładzie pielęgnacyjno -opiekuńczym lub w  zakładzie rehabilitacji leczniczej.  
§ 3. Sąd opiekuńczy może także powierzyć zarząd majątkiem małoletniego ustanowionemu w  tym celu kuratorowi.  
§ 4. W przypadku, o  którym mowa w  § 2 pkt  5, a także w  razie zastosowan ia innych środków określonych w przep i-
sach o  wspieraniu rodziny i  systemie pieczy zastępczej, sąd opiekuńczy zawiadamia o  wydaniu orzec zenia właściwą je d-
nostkę organizacyjną wspierania rodziny i  systemu pieczy zastępczej, która udziela rodzinie małoletniego odpowiedniej 
pomocy i  składa sądowi opiekuńczemu, w  terminach określonych przez ten sąd, sprawozdania dotyczące sytuacji rodziny 
i udzielanej pomocy, w  tym prowadzonej pracy z  rodziną, a  także współpracuje z  kuratorem sądowym.  
Art. 110. § 1. W  razie przemijającej przeszkody w  wykonywaniu władzy rodzicielskiej sąd opiekuńczy może orzec 
jej zawieszenie.  
§ 2. Zawieszenie będzie uchylone, g dy jego przyczyna odpadnie.  
Art. 111. § 1. Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z  powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice 
nadużywają władzy rodzicielskiej lub w  sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy 
pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w  stosunku do 
jednego z  rodziców.  
§ 1a. Sąd może pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej, jeżeli mimo udzielonej pomocy nie ustały przyczyny z a-
stosowania art.  109 § 2 pkt  5, a w szczególności gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem.  
§ 2. W razie ustania przyczyny, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, sąd opiekuńczy może władzę  
rodzicielską przywrócić.  
Art. 112. Pozbawienie władzy rodzici elskiej lub jej zawieszenie może być orzeczone także w  wyroku orzekającym 
rozwód, separację albo unieważnienie małżeństwa.  
  
Dziennik  Ustaw  – 21 – Poz. 1359  
 
 Oddział 2a  
Piecza zastępcza  
Art. 1121. § 1. Obowiązek i  prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem:  
1) umieszczonym w  pieczy zastępczej, jego wychowania i  reprezentowania w  tych sprawach, a  w szczególności 
w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadząc e-
go rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo -wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo -
-terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym;  
2) pozbawionym opieki i  wychowania rodziców umieszczonym w  zakładzie opiekuńczo -leczniczym, w  zakładzie pi e-
lęgnacyjno -opiekuńczym lub w  zakładzie rehabilitacji leczniczej, jego wychowania i  reprezentowania w  tych spr a-
wach, a  w szczególności w  dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do kieruj ą-
cego odpowiednio zakładem opiekuńczo -leczniczym, zakładem pielęgnacyjno -opiekuńczym lub zakładem rehabil i-
tacji leczniczej.  
Pozostałe obowiązki i  prawa wynikające z  władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka.  
§ 2. Przepisu §  1 nie stosuje się, jeżeli sąd opiekuńczy postanowił inaczej.  
Art. 1122. Organizację, funkcjonow anie oraz finansowanie rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka, plac ó-
wek opiekuńczo -wychowawczych, regionalnych placówek opiekuńczo -terapeutycznych i  interwencyjnych ośrodków 
preadopcyjnych oraz zasady określające kryteria wiekowe dzieci umieszc zanych w  tych placówkach i  ośrodkach regulują 
przepisy o  wspieraniu rodziny i  systemie pieczy zastępczej.  
Art. 1123. § 1. Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić jedynie wówczas, gdy uprzednio stosowane  
inne środki przewidziane w art. 109 § 2 pkt 1 –4 oraz formy pomocy rodzicom dziecka, o których mowa  w przepisach 
o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, nie doprowadziły do usunięcia stanu zagrożenia dobra  dziecka, chyba 
że konieczność niezwłocznego zapewnienia dziecku pieczy zastępc zej wynika z poważnego zagrożenia  dobra dziecka, 
w szczególności zagrożenia jego życia lub zdrowia.  
§ 2. Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej wbrew woli rodziców wyłącznie z powodu ubóstwa nie jest dopus z-
czalne.  
Art. 1124. Dziecko umieszcza się w  piecz y zastępczej do czasu zaistnienia warunków umożliwiających jego powrót 
do rodziny albo umieszczenia go w  rodzinie przysposabiającej.  
Art. 1125. § 1. Sąd może powierzyć sprawowanie pieczy zastępczej małżonkom albo osobie niepozostającej 
w związku małżeńskim , którzy są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka. Sprawowanie pieczy zastępczej sąd może także 
powierzyć małżonkom albo osobie niepozostającej w  związku małżeńskim, którzy nie są wstępnymi albo rodzeństwem 
dziecka, jeżeli osoby te zostały wpisane do rejestru  osób zakwalifikowanych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej 
zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej, prowadzenia rodzinnego domu dziecka albo pełnią już funkcję rodziny 
zastępczej zawodowej lub rodziny zastępczej niezawodowej oraz prowadzących rodzi nny dom dziecka.  
§ 2. Jeżeli jest to uzasadnione dobrem dziecka sąd może tymczasowo, nie dłużej jednak niż na 6  miesięcy, powierzyć 
pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom albo osobie niepozostającej w  związku małżeńskim, którzy nie są wstę p-
nymi alb o rodzeństwem dziecka, niespełniającym warunku niezbędnych szkoleń, określonego w  przepisach o  wspieraniu 
rodziny i  systemie pieczy zastępczej, dotyczących rodzin zastępczych.  
Art. 1126. Piecza zastępcza nad dzieckiem posiadającym orzeczenie o  niepełnospra wności albo orzeczenie  o umia r-
kowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności jest powierzana przede wszystkim rodzinie zastępczej zawodowej.  
Art. 1127. § 1. Sąd umieszcza dziecko w  instytucjonalnej pieczy zastępczej, jeżeli brak jest możliwości umieszczen ia 
dziecka w  rodzinnej pieczy zastępczej lub z  innych ważnych względów nie jest to zasadne.  
§ 2. W miarę możliwości sąd umieszcza dziecko w  pieczy zastępczej na terenie powiatu miejsca zamieszkania dziecka.  
Art. 1128. Rodzeństwo powinno być umieszczone w  tej samej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, pl a-
cówce opiekuńczo -wychowawczej lub regionalnej placówce opiekuńczo -terapeutycznej,  chyba że byłoby to sprzeczne 
z dobrem dziecka.  
  
Dziennik  Ustaw  – 22 – Poz. 1359  
 
 Oddział 3  
Kontakty z  dzieckiem  
Art. 113. § 1. Niezależnie od wła dzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i  obowiązek utrzymywania 
ze sobą kontaktów.  
§ 2. Kontakty z  dzieckiem obejmują w  szczególności przebywanie z  dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie 
dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie 
z innych środków porozumiewania się na odległość, w  tym ze środków komunikacji elektronicznej.  
Art. 1131. § 1. Jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z  rodziców, sposób utrzymywan ia kontaktów z  dzieckiem 
przez drugiego z  nich rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka i  biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia; 
w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.  
§ 2. Przepisy §  1 stosuje się odpowiednio, jeżeli dziecko nie przebywa u żadnego z  rodziców, a  pieczę nad nim 
sprawuje opiekun lub gdy zostało umieszczone w  pieczy zastępczej.  
Art. 1132. § 1. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy ograniczy utrzymywanie kontaktów rodziców 
z dzieckiem.  
§ 2. Sąd opiekuńczy mo że w szczególności:  
1) zakazać spotykania się z  dzieckiem;  
2) zakazać zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu;  
3) zezwolić na spotykanie się z  dzieckiem tylko w  obecności drugiego z  rodziców albo opiekuna, kuratora sądowego 
lub innej osoby wska zanej przez sąd;  
4) ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość;  
5) zakazać porozumiewania się na odległość.  
Art. 1133. Jeżeli utrzymywanie kontaktów rodziców z  dzieckiem poważnie zagraża dobru dziecka lub je narusza, sąd 
zakaże ich utrzymywania.  
Art. 1134. Sąd opiekuńczy, orzekając w  sprawie kontaktów z  dzieckiem, może zobowiązać rodziców do określonego 
postępowania, w  szczególności skierować ich do placówek lub specjalistów zajmujących się terapią rodzinną, poradni c-
twem l ub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z  jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wyd a-
nych zarządzeń.  
Art. 1135. Sąd opiekuńczy może zmienić rozstrzygnięcie w  sprawie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.  
Art. 1136. Przepisy niniejsz ego oddziału stosuje się odpowiednio do kontaktów rodzeństwa, dziadków, powinow a-
tych w  linii prostej, a  także innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem.  
DZIAŁ II  
Przysposobienie  
Art. 114. § 1. Przysposobić można osobę małol etnią, tylko dla jej dobra.  
§ 2. Wymaganie małoletności powinno być spełnione w  dniu złożenia wniosku o  przysposobienie.  
Art. 1141. § 1. Przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli jej kwalifikacje osobiste  
uzasadniają przek onanie, że będzie należycie wywiązywała się z  obowiązków przysposabiającego oraz posiada opinię 
kwalifikacyjną oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośr odek adopcyjny, o  którym mowa w prze-
pisach o  wspieraniu rodziny i  systemie pieczy za stępczej, chyba że obowiązek ten jej nie dotyczy.  
§ 2. Między przysposabiającym a  przysposobionym powinna istnieć odpowiednia różnica wieku.  
Art. 1142. § 1. Przysposobienie, które spowoduje zmianę dotychczasowego miejsca zamieszkania przysposabianego 
w Rzeczypospolitej Polskiej na miejsce zamieszkania w  innym państwie, może nastąpić wówczas, gdy tylko w  ten sposób 
można zapewnić przysposabianemu odpowiednie zastępcze środowisko rodzinne.  
§ 2. Przepis §  1 nie ma zastosowania, jeżeli między przysposabiającym a przysposabianym istnieje stosunek pokr e-
wieństwa lub powinowactwa albo gdy przysposabiający już przysposobił siostrę lub brata przysposabianego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 23 – Poz. 1359  
 
 Art. 115. § 1. Przysposobić wspólnie mogą tylko małżonkowie.  
§ 2. Przysposobienie ma skutki przysposobienia wspólnego także wtedy, gdy osoba przysposobiona przez jednego 
z małżonków zostaje następnie przysposobiona przez drugiego małżonka.  
§ 3. Sąd opiekuńczy może na wniosek przysposabiającego orzec, że przysposobienie ma skutki przysposobienia 
wspólnego, jeżeli  przysposabiający był małżonkiem osoby, która wcześniej dziecko przysposobiła, a  małżeństwo ustało 
przez śmierć małżonka, który już dokonał przysposobienia.  
Art. 116. Przysposobienie przez jednego z  małżonków nie może nastąpić bez zgody drugiego małżonka, chyba że 
ten nie ma zdolności do czynności prawnych albo że porozumienie się z  nim napotyka trudne do przezwyciężenia prz e-
szkody.  
Art. 117. § 1. Przysposobienie następuje przez orzeczenie sądu opiekuńczego na żądanie przysposabiającego.  
§ 2. Orzeczenie nie  może być wydane po śmierci przysposabiającego lub osoby, która ma być przysposobiona.  
§ 3. Po śmierci przysposabiającego orzeczenie o  przysposobieniu może być wydane wyjątkowo, jeżeli z  żądaniem 
przysposobienia wystąpili oboje małżonkowie, jeden z  nich zm arł po wszczęciu postępowania, a  drugi żądanie przyspos o-
bienia wspólnie przez małżonków podtrzymuje oraz gdy przez dłuższy czas przed wszczęciem postępowania przyspos a-
biany pozostawał pod pieczą wnioskodawców lub tylko zmarłego wnioskodawcy i  między strona mi powstała więź jak 
między rodzicami a  dzieckiem.  
§ 4. Na miejsce zmarłego w  postępowaniu wstępuje kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.  
§ 5. Przysposobienie, o  którym mowa w  § 3, ma takie same skutki jak orzeczone przed śmiercią małżonka.  
Art. 1171. Przysposobienie nie stoi na przeszkodzie ponownemu przysposobieniu po śmierci przysposabiającego.  
Art. 118. § 1. Do przysposobienia potrzebna jest zgoda przysposabianego, który ukończył lat trzynaście.  
§ 2. Sąd opiekuńczy powinien wysłuchać przysposabianeg o, który nie ukończył lat trzynastu, jeżeli może on pojąć 
znaczenie przysposobienia.  
§ 3. Sąd opiekuńczy może wyjątkowo orzec przysposobienie bez żądania zgody przysposabianego lub bez jego w y-
słuchania, jeżeli nie jest on zdolny do wyrażenia zgody lub jeże li z oceny stosunku między przysposabiającym 
a przysposabianym wynika, że uważa się on za dziecko przysposabiającego, a  żądanie zgody lub wysłuchanie byłoby 
sprzeczne z  dobrem przysposabianego.  
Art. 119. § 1. Do przysposobienia jest potrzebna zgoda rodzicó w przysposabianego, chyba że zostali oni pozbawieni 
władzy rodzicielskiej lub są nieznani albo porozumienie się z  nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.  
§ 2. Sąd opiekuńczy może, ze względu na szczególne okoliczności, orzec przysposobienie mim o braku zgody rodz i-
ców, których zdolność do czynności prawnych jest ograniczona, jeżeli odmowa zgody na przysposobienie jest oczywiście 
sprzeczna z  dobrem dziecka.  
Art. 1191. § 1. Rodzice mogą przed sądem opiekuńczym wyrazić zgodę na przysposobienie swego dziecka w przy-
szłości bez wskazania osoby przysposabiającego. Rodzicom, którzy wyrazili taką zgodę, władza rodzicielska i  prawo do 
kontaktów z  dzieckiem nie przysługują. Zgodę tę mogą odwołać przez oświadczenie złożone przed sądem opiekuńczym, 
nie później jednak niż przed wszczęciem sprawy o  przysposobienie.  
§ 2. Przepisy o  przysposobieniu za zgodą rodziców bez wskazania osoby przysposabiającego stosuje się odpowie d-
nio, jeżeli jedno z  rodziców wyraziło taką zgodę, a  zgoda drugiego nie jest do przysposobieni a potrzebna. Przepisu tego 
nie stosuje się, jeżeli porozumienie się z  drugim rodzicem napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.  
§ 3. Przepisy o  przysposobieniu za zgodą rodziców bez wskazania osoby przysposabiającego stosuje się odpowie d-
nio również wt edy, gdy rodzice przysposabianego są nieznani albo nie żyją, jeżel i sąd opiekuńczy w  orzeczeniu o przy-
sposobieniu tak postanowi.  
Art. 1191a. Rodzice mogą przed sądem opiekuńczym wskazać osobę przysposabiającego, którą może być wyłącznie  
krewny rodziców dziecka za zgodą tej osoby złożoną przed tym sądem. Osobą wskazaną może być również  małżonek 
jednego z rodziców.  
Art. 1192. Zgoda rodziców na przysposobienie dziecka nie może być wyrażona wcześniej niż po upływie sześciu 
tygodni od urodzenia się dziecka.  
  
Dziennik  Ustaw  – 24 – Poz. 1359  
 
 Art. 120. Jeżeli dziecko pozostaje pod opieką, do przysposobienia potrzebna jest zgoda opiekuna. Jednakże sąd 
opiekuńczy może, ze względu na szczególne okoliczności, orzec przysposobienie nawet mimo braku zgody opiekuna, 
jeżeli wymaga tego dobro dziecka.  
Art. 1201. § 1. Przed orzeczeniem przysposobienia sąd opiekuńczy może określić sposób i  okres osobistej styczności 
przysposabiającego z  przysposabianym.  
§ 2. W wypadku określenia styczności w  formie pieczy nad dzieckiem stosuje się odpowiednio przepisy o  rodzinach 
zastępczych, z  tym że całkowite koszty utrzymania przysposabianego obciążają przysposabiającego.  
§ 3. Jeżeli jednak przez przysposobienie przysposabiany ma zmienić dotychczasowe miejsce zamieszkania 
w Rzeczypospolitej Polskiej na miejsce zamieszkania w  innym państwie, przysposobienie może być orzeczone po upływie 
określonego przez sąd opiekuńczy okresu osobistej styczności przysposabiającego z  przysposabianym w  dotychczasowym 
miejscu zamieszkania przysposabianego lub w  innej miejscowości w  Rzeczypospolitej Polskiej.  
§ 4. Przy wykonywaniu nadzoru nad przebiegiem styczności przysposabiającego z  przysposabianym sąd opiekuńczy 
korzysta z  pomocy ośrodka adopcyjnego oraz, w  razie potrzeby, organu pomocniczego w  sprawach opiekuńczych.  
Art. 121. § 1. Przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a  przysposobionym taki stosunek, jak między  
rodzicami a  dziećmi.  
§ 2. Przysposobiony nabywa prawa i  obowiązki wynikające z  pokrewieństwa w  stosunku do krewnych przysposabi a-
jącego.  
§ 3. Ustają prawa  i obowiązki przysposobionego wynikające z  pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również 
prawa i  obowiązki tych krewnych względem niego.  
§ 4. Skutki przysposobienia rozciągają się na zstępnych przysposobionego.  
Art. 1211. § 1. Przepisu art.  121 §  3 nie stosuje się względem małżonka, którego dziecko zostało przysposobione 
przez drugiego małżonka, ani względem krewnych tego małżonka, także w  razie przysposobienia po ustaniu małżeństwa 
przez śmierć tego małżonka.  
§ 2. W wypadku gdy małżonek przysposobił dz iecko swego małżonka po śmierci drugiego z  rodziców przyspos o-
bionego, przepisu art.  121 §  3 nie stosuje się względem krewnych zmarłego, jeżeli w  orzeczeniu o  przysposobieniu sąd 
opiekuńczy tak postanowił.  
Art. 122. § 1. Przysposobiony otrzymuje nazwisko pr zysposabiającego, a  jeżeli został przysposobiony przez ma ł-
żonków wspólnie albo jeżeli jeden z  małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka – nazwisko, które noszą albo 
nosiłyby dzieci zrodzone z  tego małżeństwa.  
§ 2. Na żądanie osoby, która ma być przy sposobiona, i  za zgodą przysposabiającego sąd opiekuńczy w  orzeczeniu 
o przysposobieniu postanawia, że przysposobiony nosić będzie nazwisko złożone z  jego dotychczasowego nazwiska 
i nazwiska przysposabiającego. Jeżeli przysposabiający albo przysposobiony n osi złożone nazwisko, sąd opiekuńczy 
rozstrzyga, który człon tego nazwiska wejdzie w  skład nazwiska przysposobionego. Przepisu tego nie stosuje się w  razie 
sporządzenia nowego aktu urodzenia przysposobionego z  wpisaniem przysposabiających jako jego rodzicó w. 
§ 3. Na wniosek przysposabiającego sąd opiekuńczy może w  orzeczeniu o  przysposobieniu zmienić imię lub imiona 
przysposobionego. Jeżeli przysposobiony ukończył lat trzynaście, może to nastąpić tylko za jego zgodą. Przepis art.  118 
§ 2 stosuje się odpowie dnio.  
Art. 123. § 1. Przez przysposobienie ustaje dotychczasowa władza rodzicielska lub opieka nad przysposobionym.  
§ 2. Jeżeli jeden z  małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, władza rodzicielska przysługuje obojgu 
małżonkom wspólnie.  
Art. 124. § 1. Na żądanie przysposabiającego i  za zgodą osób, których zgoda jest do przysposobienia potrzebna, sąd 
opiekuńczy orzeka, że skutki przysposobienia polegać będą wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym 
a przysposobionym. Jednakże i  w tym w ypadku skutki przysposobienia rozciągają się na zstępnych przysposobionego.  
§ 2. Nie jest dopuszczalne ograniczenie skutków przysposobienia w  wypadku, gdy rodzice przysposobionego wyr a-
zili przed sądem opiekuńczym zgodę na przysposobienie dziecka bez wskaza nia osoby przysposabiającego.  
§ 3. Na żądanie przysposabiającego i  za zgodą osób, których zgoda jest do przysposobienia potrzebna, sąd opieku ń-
czy może w  okresie małoletności przysposobionego zmienić przysposobienie orzeczone stosownie do §  1 na przyspos o-
bienie, którego skutki podlegają przepisom art.  121–123. 
  
Dziennik  Ustaw  – 25 – Poz. 1359  
 
 Art. 1241. W wypadku gdy rodzice przysposobionego wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę na jego przyspos o-
bienie bez wskazania osoby przysposabiającego, nie jest dopuszczalne ustalenie pochodzenia przy sposobionego przez 
uznanie ojcostwa, sądowe ustalenie lub zaprzeczenie jego pochodzenia, ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa.  
Art. 125. § 1. Z ważnych powodów zarówno przysposobiony, jak i  przysposabiający mogą żądać rozwiązania st o-
sunku przysposobi enia przez sąd. Rozwiązanie stosunku przysposobienia nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niego 
miałoby ucierpieć dobro małoletniego dziecka. Orzekając rozwiązanie stosunku przysposobienia, sąd może, stosownie do 
okoliczności, utrzymać w  mocy wynikające z  niego obowiązki alimentacyjne.  
§ 2. Po śmierci przysposobionego lub przysposabiającego rozwiązanie stosunku przysposobienia nie jest dopusz czal-
ne, chyba że przysposabiający zmarł po wszczęciu sprawy o  rozwiązanie stosunku przysposobienia. W  wypadku takim  na 
miejsce przysposabiającego w  procesie wstępuje kurator ustanowiony przez sąd.  
Art. 1251. § 1. Nie jest dopuszczalne rozwiązanie przysposobienia, na które rodzice przysposobionego wyrazili 
przed sądem opiekuńczym zgodę bez wskazania osoby przysposabiając ego. 
§ 2. Takie przysposobienie nie stoi na przeszkodzie ponownemu przysposobieniu za życia przysposabiającego.  
Art. 126. § 1. Z chwilą rozwiązania stosunku przysposobienia ustają jego skutki. Jeżeli rozwiązanie nastąpiło po 
śmierci przysposabiającego, uwa ża się, że skutki przysposobienia ustały z  chwilą jego śmierci.  
§ 2. Przysposobiony zachowuje nazwisko nabyte przez przysposobi enie oraz otrzymane w  związku z przysposobi e-
niem imię lub imiona. Jednakże z  ważnych powodów sąd na wniosek przysposobionego lub przysposabiającego może 
w orzeczeniu o  rozwiązaniu stosunku przysposobienia postanowić, że przysposobiony powraca do nazwiska, które nosił 
przed orzeczeniem przysposobienia. Na wniosek przysposobionego sąd orzeka o  jego powrocie do poprzednio noszonego 
imienia lub imion.  
Art. 127. Powództwo o  rozwiązanie przysposobienia może wytoczyć także prokurator.  
DZIAŁ III  
Obowiązek alimentacyjny  
Art. 128. Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a  w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek 
alimentacyjny) obciąża krewnych w  linii prostej oraz rodzeństwo.  
Art. 129. § 1. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a  wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli 
jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.  
§ 2. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w  częściach odpowiadających ich możliwoś -
ciom zarobkowym i  majątkowym.  
Art. 130. Obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu 
lub unieważnieniu małżeńst wa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.  
Art. 131. § 1. Jeżeli skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym 
a przysposobionym, obowiązek alimentacyjny względem prz ysposobionego obciąża przysposabiającego przed wstępnymi 
i rodzeństwem przysposobionego, a  obowiązek alimentacyjny względem wstępnych i  rodzeństwa obciąża przysposobi o-
nego dopiero w  ostatniej kolejności.  
§ 2. Jeżeli jeden z  małżonków przysposobił dziecko d rugiego małżonka, przysposobienie nie ma wpływu na obowi ą-
zek alimentacyjny między przysposobionym a  tym drugim małżonkiem i  jego krewnymi.  
Art. 132. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w  dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby 
zobowiązanej w  bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w  stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy  
uzyskanie od niej na czas potrzebnych upra wnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z  nadmiernymi 
trudnościami.  
Art. 133. § 1. Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dz iecka, które nie jest jeszcze w sta-
nie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z  majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania 
i wychowania.  
§ 2. Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jes t tylko ten, kto znajduje się w nie-
dostatku.  
  
Dziennik  Ustaw  – 26 – Poz. 1359  
 
 § 3. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem  dziecka pełnoletniego, jeżeli są one poł ą-
czone z  nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w  celu uzyskania możności samodzie l-
nego utrzymania się.  
Art. 134. W stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń al imentacyjnych, jeżeli są one p o-
łączone z  nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny.  
Art. 135. § 1. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od z a-
robkowych i  majątkowych możliwości zobo wiązanego.  
§ 2. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w  stanie utrzymać się sam o-
dzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w  całości lub w  części na osobistych staraniach o  utrzymanie 
lub o  wychowanie upr awnionego; w  takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na 
pokrywaniu w  całości lub w  części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego.  
§ 3. Na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają:  
1) świadczenia z pomocy społec znej lub funduszu alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 września  
2007  r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 20 20 r. poz. 808 i 875 ), podlegające zwrotowi  przez 
zobowiązanego do alimentacji;  
2) świadczenia, wydatki i inne środki finansowe związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, o których  
mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;  
3) świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowyw a-
niu dzieci (Dz. U.  z 201 9 r. poz. 2407 ); 
4) świadczenia rodzinne, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych  (Dz. U. 
z 2020 r. poz.  111); 
5) rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o  którym mowa w  ustawie z  dnia 31  stycznia 20 19 r. o rodzicielskim świa d-
czeniu uzupełniającym (Dz.  U. poz.  303). 
Art. 136. Jeżeli w  ciągu ostatnich trzech lat przed sądowym dochodzeniem świadczeń alimentacyjnych osoba, która 
była już do tych świadczeń zobowiązana, bez ważnego powodu zrzekła się prawa  majątkowego lub w  inny sposób dopuś -
ciła do jego utraty albo jeżeli zrzekła się zatrudnienia lub zmieniła je na mniej zyskowne, nie uwzględnia się wynikłej stąd 
zmiany przy ustalaniu zakresu świadczeń alimentacyjnych.  
Art. 137. § 1. Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z  upływem lat trzech.  
§ 2. Niezaspokojone potrzeby uprawnionego z  czasu przed wniesieniem powództwa o  alimenty sąd uwzględnia z a-
sądzając odpowiednią sumę pieniężną. W  uzasadnionych wypadkach sąd może rozłożyć zasądzone świadczenie na raty.  
Art. 138. W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.  
Art. 139. Obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego.  
Art. 140. § 1. Osoba, która dos tarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana 
albo będąc zobowiązana z  tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej 
w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliw e lub połączone z  nadmiernymi trudnościami, 
może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.  
§ 2. Roszczenie przewidziane w  paragrafie poprzedzającym przedawnia się z  upływem lat trzech.  
Art. 141. § 1. Ojciec niebędący mężem matki obo wiązany jest przyczynić się w  rozmiarze odpowiadającym okolic z-
nościom do pokrycia wydatków związanych z  ciążą i  porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki 
w okresie porodu. Z  ważnych powodów matka może żądać udziału ojca w  kosztach swego utrzym ania przez czas dłuższy 
niż trzy miesiące. Jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka poniosła inne konieczne wydatki albo szczególne straty mają t-
kowe, może ona żądać, ażeby ojciec pokrył odpowiednią część tych wydatków lub strat. Roszczenia powyższe przysług u-
ją matce także w  wypadku, gdy dziecko urodziło się nieżywe.  
§ 2. Roszczenia matki przewidziane w  paragrafie poprzedzającym przedawniają się z  upływem lat trzech od dnia porodu.  
Art. 142. Jeżeli ojcostwo mężczyzny niebędącego mężem matki zostało uwiarygodnio ne, matka może żądać, ażeby 
mężczyzna ten jeszcze przed urodzeniem się dziecka wyłożył odpowiednią sumę pieniężną na koszty utrzymania matki 
przez trzy miesiące w  okresie porodu oraz na koszty utrzymania dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. T er-
min i  sposób zapłaty tej sumy określa sąd.  
  
Dziennik  Ustaw  – 27 – Poz. 1359  
 
 Art. 143. Jeżeli ojcostwo mężczyzny, który nie jest mężem matki, nie zostało ustalone, zarówno dziecko, jak i  matka 
mogą dochodzić roszczeń majątkowych związanych z  ojcostwem tylko jednocześnie z  dochodzeniem us talenia ojcostwa. 
Nie dotyczy to roszczeń matki, gdy dziecko urodziło się nieżywe.  
Art. 144. § 1. Dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli  
odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo upra wnienie przysługuje dziecku w  stosunku do żony swego 
ojca, niebędącej jego matką.  
§ 2. Mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przycz y-
niał się do wychowania i  utrzymania dziecka, a  żądanie jego odpow iada zasadom współżycia społecznego. Takie samo 
uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, niebędącej matką dziecka.  
§ 3. Do obowiązku świadczeń przewidzianego w  poprzedzających paragrafach stosuje się odpowiednio przepisy 
o obowiązku alimentacyjnym międz y krewnymi.  
Art. 1441. Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli  
żądanie alimentów jest sprzeczne z  zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich 
małoletniego dziecka . 
Tytuł III 
Opieka i kuratela  
DZIAŁ I  
Opieka nad małoletnim  
Rozdział I  
Ustanowienie opieki  
Art. 145. § 1. Opiekę ustanawia się dla małoletniego w  wypadkach przewidzianych w  tytule II niniejszego kodeksu.  
§ 2. Opiekę ustanawia sąd opiekuńczy, skoro tylko po weźmie wiadomość, że zachodzi prawny po temu powód.  
Art. 146. Opiekę sprawuje opiekun. Wspólne sprawowanie opieki nad dzieckiem sąd może powierzyć tylko małżo n-
kom.  
Art. 147. Jeżeli dobro pozostającego pod opieką tego wymaga, sąd opiekuńczy wydaje niezbędne  zarządzenia dla 
ochrony jego osoby lub majątku aż do czasu objęcia opieki przez opiekuna; w  szczególności sąd opiekuńczy może ust a-
nowić w  tym celu kuratora.  
Art. 148. § 1. Nie może być ustanowiona opiekunem osoba, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych 
albo została pozbawiona praw publicznych.  
§ 1a. Opiekunem małoletniego nie może być ustanowiona także osoba, która została pozbawiona władzy rodzicie l-
skiej albo skazana za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności  albo za umyślne przestępstwo z uży-
ciem przemocy wobec osoby lub przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z  nim, albo 
osoba, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia działalności związanej z  wychowywaniem, leczeniem, edukacją mało -
letnich lub opieką nad nimi, lub obowiązek powstrzymywania się od przebywania w  określonych środowiskach lub mie j-
scach, zakaz kontaktowania się z  określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody 
sądu.  
§ 2. Nie może być ustanowion y opiekunem ten, w  stosunku do kogo zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże 
się należycie z  obowiązków opiekuna.  
Art. 149. § 1. Gdy wzgląd na dobro pozostającego pod opieką nie stoi temu na przeszkodzie, opiekunem małoletni e-
go powinna być ustanowiona p rzede wszystkim osoba wskazana przez ojca lub matkę, jeżeli nie byli pozbawieni władzy 
rodzicielskiej.  
§ 2. Jeżeli opiekunem nie została ustanowiona osoba wymieniona w  paragrafie poprzedzającym, opiekun powinien 
być ustanowiony spośród krewnych lub innych osób bliskich pozostającego pod opieką albo jego rodziców.  
§ 3. W braku takich osób sąd opiekuńczy zwraca się o  wskazanie osoby, której opieka mogłaby być powierzona, do 
właściwej jednostki organizacyjnej pomocy społecznej albo do organizacji społecznej, d o której należy piecza nad mał o-
letnimi, a  jeżeli pozostający pod opieką przebywa w  placówce opiekuńczo -wychowawczej albo innej podobnej placówce, 
w zakładzie poprawczym lub w  schronisku dla nieletnich sąd może się zwrócić także do tej placówki albo do tego zakładu 
lub schroniska.  
  
Dziennik  Ustaw  – 28 – Poz. 1359  
 
 § 4. W razie potrzeby ustanowienia opieki dla małoletniego umieszczonego w  pieczy zastępczej, sąd powierza spr a-
wowanie opieki, przede wszystkim:  
1) w przypadku umieszczenia dziecka w  rodzinie zastępczej – rodzicom zastępczym,  
2) w przypadku umieszczenia dziecka w  rodzinnym domu dziecka – osobom prowadzącym ten dom,  
3) w przypadku umieszczenia dziecka w  placówce opiekuńczo -wychowawczej typu rodzinnego – osobom prowadz ą-
cym tę placówkę,  
4) w przypadku umieszczenia dziecka w  placówce opiekuńczo -wychowawczej: socjalizacyjnej, specjalistyczno -terapeu -
tycznej, interwencyjnej lub regionalnej placówce opiekuńczo -terapeutycznej – osobom bliskim dziecka  
– w terminie 7  dni od uprawomocnienia się postanowienia o  pozbawieniu władz y rodzicielskiej.  
§ 5. W wypadku, o  którym mowa w  art. 1191 § 1, nie stosuje się przepisów §  1, 2 i  4 pkt  4. 
Art. 150. (uchylony)  
Art. 151. Sąd opiekuńczy może ustanowić jednego opiekuna dla kilku osób, jeżeli nie ma sprzeczności między ich 
interesami. Opi eka nad rodzeństwem powinna być w  miarę możności powierzona jednej osobie.  
Art. 152. Każdy, kogo sąd opiekuńczy ustanowi opiekunem, obowiązany jest opiekę objąć. Z  ważnych powodów 
sąd opiekuńczy może zwolnić od tego obowiązku.  
Art. 153. Objęcie opieki nast ępuje przez złożenie przyrzeczenia przed sądem opiekuńczym. Opiekun powinien objąć 
swe obowiązki niezwłocznie.  
Rozdział II  
Sprawowanie opieki  
Art. 154. Opiekun obowiązany jest wykonywać swe czynności z  należytą starannością, jak tego wymaga dobro p o-
zostają cego pod opieką i  interes społeczny.  
Art. 155. § 1. Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i  majątkiem pozostającego pod opieką; podlega przy tym nadz o-
rowi sądu opiekuńczego.  
§ 2. Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o  władzy rodzicielskiej z  zachowaniem przepisów 
poniższych.  
Art. 156. Opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które 
dotyczą osoby lub majątku małoletniego.  
Art. 157. Jeżeli opiekun doznaje przemijającej przeszkody w  sprawowaniu op ieki, sąd opiekuńczy może ustanowić 
kuratora.  
Art. 158. O decyzjach w  ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego opiekun powinien 
informować jego rodziców, którzy uczestniczą w  sprawowaniu bieżącej pieczy nad osobą dziecka i  w jego wychowaniu.  
Art. 159. § 1. Opiekun nie może reprezentować osób pozostających pod jego opieką:  
1) przy czynnościach prawnych między tymi osobami;  
2) przy czynnościach prawnych między jedną z  tych osób a  opiekunem albo jego małżonkiem, zstępnymi, wstępnymi 
lub rodzeństwem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz osoby pozostającej pod 
opieką.  
§ 2. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w  postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym.  
Art. 160. § 1. Niezwłocznie po obję ciu opieki opiekun obowiązany jest sporządzić inwentarz majątku osoby poz o-
stającej pod opieką i  przedstawić go sądowi opiekuńczemu. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio w  razie późnie j-
szego nabycia majątku przez osobę pozostającą pod opieką.  
§ 2. Sąd o piekuńczy może zwolnić opiekuna od obowiązku sporządzenia inwentarza, jeżeli majątek jest nieznaczny.  
Art. 161. § 1. Sąd opiekuńczy może zobowiązać opiekuna do złożenia do depozytu sądowego kosztowności, papi e-
rów wartościowych i  innych dokumentów należącyc h do pozostającego pod opieką. Przedmioty te nie mogą być odebrane 
bez zezwolenia sądu opiekuńczego.  
  
Dziennik  Ustaw  – 29 – Poz. 1359  
 
 § 2. Gotówka pozostającego pod opieką, jeżeli nie jest potrzebna do zaspokajania jego uzasadnionych potrzeb, 
powinna być złożona przez opiekuna w  instytucj i bankowej. Opiekun może podejmować ulokowaną gotówkę tylko za 
zezwoleniem sądu opiekuńczego.  
Art. 162. § 1. Sąd opiekuńczy przyzna opiekunowi za sprawowanie opieki na jego żądanie stosowne wynagrodzenie 
okresowe albo wynagrodzenie jednorazowe w  dniu ustan ia opieki lub zwolnienia go od niej.  
§ 2. Wynagrodzenia nie przyznaje się, jeżeli nakład pracy opiekuna jest nieznaczny lub gdy sprawowanie opieki jest 
związane z  pełnieniem funkcji rodziny zastępczej albo czyni zadość zasadom współżycia społecznego.  
§ 3. Wynagrodzenie pokrywa się z  dochodów lub z  majątku osoby, dla której opieka została ustanowiona, a  jeżeli 
osoba ta nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie jest pokrywane ze środków publicznych na po d-
stawie przepisów o  pomocy społecznej.  
Art. 163. § 1. Opiekun może żądać od pozostającego pod opieką zwrotu nakładów i  wydatków związanych ze spr a-
wowaniem opieki. Do roszczeń z  tego tytułu stosuje się odpowiednio przepisy o  zleceniu.  
§ 2. Roszczenia powyższe przedawniają się z  upływem lat trzech o d ustania opieki lub zwolnienia opiekuna.  
§ 3. Przepis art.  162 §  3 stosuje się odpowiednio.  
Art. 164. Roszczenie osoby pozostającej pod opieką o  naprawienie szkody wyrządzonej nienależytym sprawow a-
niem opieki przedawnia się z  upływem lat trzech od ustania  opieki lub zwolnienia opiekuna.  
Rozdział III  
Nadzór nad sprawowaniem opieki  
Art. 165. § 1. Sąd opiekuńczy wykonywa nadzór nad sprawowaniem opie ki, zaznajamiając się bieżąco z działal -
nością opiekuna oraz udzielając mu wskazówek i  poleceń.  
§ 2. Sąd opiekuńczy może żądać od opiekuna wyjaśnień we wszelkich sprawach należących do zakresu opieki oraz 
przedstawi ania dokumentów związanych z  jej sprawowaniem.  
Art. 166. § 1. Opiekun obowiązany jest, w  terminach oznaczonych przez sąd opiekuńczy, nie rzadziej niż co roku, 
składać temu sądowi sprawozdania dotyczące osoby pozostającego pod opieką oraz rachunki z  zarządu jego majątkiem.  
§ 2. Jeżeli dochody z  majątku nie przekraczają prawdopodobnych kosztów utrzymania i  wychowania pozostającego 
pod opieką, sąd opie kuńczy może zwolnić opiekuna od przedstawiania szczegółowych rachunków z  zarządu; w  wypadku 
takim opiekun składa tylko ogólne sprawozdanie o  zarządzie majątkiem.  
Art. 167. § 1. Sąd opiekuńczy bada sprawozdania i  rachunki opiekuna pod względem rzeczowym i  rachunkowym, 
zarządza w  razie potrzeby ich sprostowanie i  uzupełnienie oraz orzeka, czy i  w jakim zakresie rachunki zatwierdza.  
§ 2. Zatwierdzenie rachunku przez sąd opiekuńczy nie wyłącza odpowiedzialności opiekuna za szkodę wyrządzoną 
nienależytym sprawow aniem zarządu majątkiem.  
Art. 168. Jeżeli opiekun nie sprawuje należycie opieki, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia.  
Rozdział IV  
Zwolnienie opiekuna i  ustanie opieki  
Art. 169. § 1. Z ważnych powodów sąd opiekuńczy może na żądanie opiekuna zwolnić go z opieki.  
§ 2. Sąd opiekuńczy zwolni opiekuna, jeżeli z  powodu przeszkód faktycznych lub prawnych opiekun jest niezdolny 
do sprawowania opieki albo dopuszcza się czynów lub zaniedbań, które naruszają dobro pozostającego pod opieką.  
§ 3. Jeżeli sąd opiek uńczy nie postanowił inaczej, opiekun obowiązany jest prowadzić nadal pilne sprawy związane 
z opieką aż do czasu jej objęcia przez nowego opiekuna.  
Art. 170. Gdy małoletni osiągnie pełnoletność albo gdy przywrócona zostanie nad nim władza rodzicielska, opi eka 
ustaje z  mocy prawa.  
Art. 171. Jeżeli w  chwili ustania opieki zachodzi przeszkoda do natychmiastowego prz ejęcia zarządu majątkiem 
przez osobę, która pozostawała pod opieką, albo przez jej przedstawiciela ustawowego lub spadkobierców, opiekun ob o-
wiązany  jest nadal prowadzić pilne sprawy związane z  zarządem majątku, chyba że sąd opiekuńczy postanowi inaczej.  
  
Dziennik  Ustaw  – 30 – Poz. 1359  
 
 Art. 172. § 1. W  razie zwolnienia opiekuna lub ustania opieki opiekun obowiązany jest złożyć w  ciągu trzech mi e-
sięcy rachunek końcowy z  zarządu mająt kiem.  
§ 2. Do rachunku końcowego stosuje się odpowiednio przepisy o  rachunku rocznym.  
Art. 173. Sąd opiekuńczy może zwolnić opiekuna od obowiązku składania rachunku końcowego.  
Art. 174. Niezwłocznie po swym zwolnieniu lub po ustaniu opieki opiekun obowiąza ny jest oddać osobie, która p o-
zostawała pod opieką, albo jej przedstawicielowi ustawowemu lub spadkobiercom zarządzany przez siebie majątek tej 
osoby.  
DZIAŁ II  
Opieka nad ubezwłasnowolnionym całkowicie  
Art. 175. Do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie  stosuje się odpowiednio przepisy o  opiece nad małole t-
nim z  zachowaniem przepisów poniższych.  
Art. 176. Jeżeli wzgląd na dobro pozostającego pod opieką nie stoi temu na przeszkodzie, opiekunem ubezwłasn o-
wolnionego całkowicie powinien być ustanowiony przede  wszystkim jego małżonek, a  w braku tegoż – jego ojciec lub 
matka.  
Art. 177. Opieka nad ubezwłasnowolnionym całkowicie ustaje z  mocy prawa w  razie uchylenia ubezwłasnowolni e-
nia lub zmiany ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe.  
DZIAŁ III  
Kuratela  
Art. 178. § 1. Kuratora ustanawia się w  wypadkach w  ustawie przewidzianych.  
§ 2. W zakresie nieuregulowanym przez przepisy, które przewidują ustanowienie kuratora, stosuje się odpowiednio 
do kurateli przepisy o  opiece z  zachowaniem przepisów poniższych.  
Art. 179. § 1. Organ państwowy, który ustanowił kuratora, przyzna mu na jego żądanie stosowne wynagrodzenie za 
sprawowanie kurateli. Wynagrodzenie pokrywa się z  dochodów lub z  majątku osoby, dla której kurator jest ustanowiony, 
a jeżeli osoba ta nie ma odpowied nich dochodów lub majątku, wynagrodzenie pokrywa ten, kto żądał ustanowienia kuratora.  
§ 2. Wynagrodzenia nie przyznaje się, jeżeli nakład pracy kuratora jest nieznaczny, a  sprawowanie kurateli czyni z a-
dość zasadom współżycia społecznego.  
Art. 180. § 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w  ustawie przewidzianych, organ państwowy, który ustanowił kuratora, 
uchyli kuratelę, gdy odpadnie jej cel.  
§ 2. Jeżeli kurator został ustanowiony do załatwienia poszczególnej sprawy, kuratela ustaje z  chwilą ukończenia tej 
sprawy.  
Art. 181. § 1. Kurator osoby ubezwłasnowolnionej częściowo jest powołany do jej reprezentowania i  do zarządu jej 
majątkiem tylko wtedy, gdy sąd opiekuńczy tak postanowi.  
§ 2. W razie uchylenia ubezwłasnowolnienia kuratela ustaje z  mocy prawa.  
Art. 182. Dla dziecka poczętego, lecz jeszcze nieurodzonego, ustanawia się kuratora, jeżeli jest to potrzebne do 
strzeżenia przyszłych praw dziecka. Kuratela ustaje z  chwilą urodzenia się dziecka.  
Art. 183. § 1. Dla osoby niepełnosprawnej ustanawia się kuratora, jeżel i osoba ta potrzebuje pomocy do prowadz e-
nia wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju lub do załatwienia poszczegól nej sprawy. Zakres obowiązków 
i uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy.  
§ 2. Kuratelę uchyla się na żądanie osoby niepełnosprawnej, d la której była ustanowiona.  
Art. 184. § 1. Dla ochrony praw osoby, która z  powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a  nie ma 
pełnomocnika, ustanawia się kuratora. To samo dotyczy wypadku, gdy pełnomocnik nieobecnego nie może wykonywać 
swoich cz ynności albo gdy je wykonywa nienależycie.  
§ 2. Kurator powinien przede wszystkim postarać się o  ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej i  zawiadomić ją 
o stanie jej spraw.  
§ 3. Nie ustanawia się kuratora dla ochrony praw osoby, jeżeli istnieją przesłank i uznania jej za zmarłą.