DZIENNIK  USTAW  
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
Warszawa, dnia 20 września 2016 r. 
Poz. 1509 
OBWIESZCZENIE 
PREZESA RADY MINISTRÓW 
z dnia 29 sierpnia 2016 r. 
w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządze nia Rady Ministrów w sprawie wykazu prac wzbroniony ch 
młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektó rych z tych prac 
1. Na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 lip ca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektó rych innych 
aktów prawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 296) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jedno lity tekst 
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 20 04 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodociany m 
i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz. U. poz. 2047), z uwzględnieniem zmian wpr owadzonych: 
1) rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 lipca 20 05 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wykazu prac 
wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniani a przy niektórych z tych prac (Dz. U. poz. 1145); 
2) rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 31 maja 20 06 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wykazu prac 
wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniani a przy niektórych z tych prac (Dz. U. poz. 724); 
3) rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2015 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wykaz u prac 
wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniani a przy niektórych z tych prac (Dz. U. poz. 929). 
2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia  tekst jednolity rozporządzenia nie obejmuje: 
1) § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 lipca  2005 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyk azu prac 
wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniani a przy niektórych z tych prac (Dz. U. poz. 1145), k tóry 
stanowi: 
„§ 2. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.”; 
2) § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja  2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyk azu prac 
wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniani a przy niektórych z tych prac (Dz. U. poz. 724), kt óry sta- 
nowi: 
„§ 2. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.”; 
3) § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 czerw ca 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie w ykazu prac 
wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniani a przy niektórych z tych prac (Dz. U. poz. 929), kt óry sta- 
nowi: 
„§ 2. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.”. 
Prezes Rady Ministrów: B. Szydło  

      
Dziennik Ustaw – 2 – Poz. 1509 
 
Załącznik do obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów 
z dnia 29 sierpnia 2016 r. (poz. 1509) 
RO ZPORZĄDZENIE 
RADY MINISTRÓW 
z dnia 24 sierpnia 2004 r. 
w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i wa runków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac1) 
Na podstawie art. 204 § 1 i 3 ustawy z dnia 26 czer wca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1 502, z późn. 
zm. 2)) zarządza się, co następuje: 
§ 1.  Ustala się wykaz prac wzbronionych młodocianym, kt óry jest określony w załączniku nr 1 do rozporządze nia. 
§ 2.  Zezwala się na zatrudnianie młodocianych w wieku p owyżej 16 lat przy niektórych rodzajach prac wzbron io- 
nych młodocianym, które są określone w załączniku n r 2 do rozporządzenia, jeżeli jest to niezbędne do odbycia przygoto- 
wania zawodowego młodocianych. 
§ 3. Zatrudnianie młodocianych przy pracach, o których mowa w § 2, nie może mieć charakteru pracy stałej, lecz ma 
ograniczać się do zaznajamiania młodocianych z czyn nościami podstawowymi, niezbędnymi do odbycia przyg otowania 
zawodowego. 
§ 4.  1. Pracodawca zatrudniający pracowników młodociany ch przy pracach, o których mowa w § 2, podejmuje dz ia- 
łania niezbędne do zapewnienia im szczególnej ochro ny zdrowia podczas pracy, biorąc w szczególności po d uwagę ryzyko 
wynikające z ich braku doświadczenia, braku świadom ości istniejących lub potencjalnych zagrożeń oraz n iepełnej dojrza- 
łości fizycznej i psychicznej, w tym: 
1) zapewnia wykonywanie pracy i zajęć przez młodoci anych na stanowiskach pracy i w warunkach niestwarz ających 
zagrożeń dla ich bezpieczeństwa i zdrowia; 
2) zapewnia nadzór nauczycieli, instruktorów prakty cznej nauki zawodu lub innych osób uprawnionych do prowadzenia 
praktycznej nauki zawodu nad wykonywaniem pracy prz ez młodocianych; 
3) informuje młodocianych o możliwych zagrożeniach i o wszelkich podjętych działaniach dotyczących ich  zdrowia; 
4) organizuje przerwy w pracy młodocianych dla ich odpoczynku w pomieszczeniach odizolowanych od czynn ików 
szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych. 
2. Dopuszczenie młodocianych do prac, o których mow a w § 2, może nastąpić na podstawie oceny ryzyka zw iązane- 
go z wykonywaną pracą, dokonanej przed rozpoczęciem  pracy przez młodocianych lub w razie istotnej zmia ny warunków 
wykonywania pracy. Podczas oceny ryzyka uwzględnia się w szczególności: 
1)  ocenę wyposażenia oraz organizacji miejsc pracy  i stanowisk pracy młodocianych; 
2)  organizację procesów pracy oraz ich powiązanie;  
3)  charakter, stopień i okres narażenia na czynnik i fizyczne, biologiczne i chemiczne; 
4)  formę, zakres i sposób korzystania z wyposażeni a miejsc pracy, w tym z maszyn, narzędzi i sprzętu;  
5)  zakres i poziom szkolenia oraz instrukcji udzie lanych młodocianym. 
                                                           
1) Przepisy niniejszego rozporządzenia wdrażają posta nowienia dyrektywy Rady 94/33/WE z dnia 22 czerwca 1 994 r. w sprawie ochrony 
pracy osób młodych (Dz. Urz. WE L 216 z 20.08.1994,  str. 12 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, r ozdz. 5, t. 2, str. 213) zmie- 
nionej dyrektywą 2007/30/WE Parlamentu Europejskieg o i Rady z dnia 20 czerwca 2007 r. zmieniającą dyre ktywę Rady 
89/391/EWG, jej dyrektywy szczegółowe oraz dyrektyw y Rady 83/477/EWG, 91/383/EWG, 92/29/EWG i 94/33/WE w celu 
uproszczenia i racjonalizacji sprawozdań z praktycz nego wdrażania dyrektyw (Dz. Urz. UE L 165 z 27.06. 2007, str. 21) oraz zmie- 
nionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 20 14/27/UE z dnia 26 lutego 2014 r. zmieniającą dyrek tywy Rady 92/58/EWG, 
92/85/EWG, 94/33/WE, 98/24/WE oraz dyrektywę 2004/3 7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w celu dostosow ania ich do roz- 
porządzenia (WE) nr 1272/2008 w sprawie klasyfikacj i, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin ( Dz. Urz. UE L 65 
z 05.03.2014, str. 1). 
2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta ły ogłoszone w Dz. U. z 2014 r. poz. 1662, z 2015 r . poz. 1066, 1220, 1224, 
1240, 1268 i 1735 oraz z 2016 r. poz. 868, 910, 960  i 1053. 
      
Dziennik Ustaw – 3 – Poz. 1509 
 
§ 5.  1. W celu umożliwienia zapewnienia szczególnej och rony zdrowia młodocianym pracodawca, na podstawie w y- 
kazów prac, o których mowa w § 1 i 2, sporządza wyk azy prac wykonywanych w jego zakładzie pracy: 
1) wzbronionych młodocianym; 
2) wzbronionych młodocianym, przy których zezwala s ię na zatrudnianie młodocianych w celu odbycia przy gotowania 
zawodowego. 
2. Wykaz prac wzbronionych młodocianym i stanowisk pracy, na których są wykonywane te prace, zamieszcz a się 
w widocznym miejscu, w każdej komórce organizacyjne j, w której są zatrudniani młodociani. 
3. W ustalaniu wykazów, o których mowa w ust. 1, uc zestniczy lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę z drowotną 
nad młodocianymi. 
§ 6.  Traci moc rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 g rudnia 1990 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych m ło- 
docianym (Dz. U. poz. 500, z 1992 r. poz. 1, z 1998  r. poz. 658 oraz z 2002 r. poz. 1091). 
§ 7.  Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 3 miesię cy od dnia ogłoszenia 3). 
  
                                                           
3) Rozporządzenie zostało ogłoszone w dniu 14 wrześni a 2004 r. 
      
Dziennik Ustaw – 4 – Poz. 1509 
 
Załączniki do rozporządzenia Rady Ministrów 
z dnia 24 sierpnia 2004 r. 
Załącznik nr 14) 
WYKAZ PRAC WZBRONIONYCH MŁODOCIANYM 
I. Prace związane z nadmierny m wysiłkiem fizyczny m,  wymuszoną pozycją ciała oraz zagra- 
żające prawidłowemu rozwojowi psychicznemu 
1. Prace związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym 
1) Prace polegające wyłącznie na podnoszeniu, przen oszeniu i przewożeniu ciężarów oraz prace wymagając e po- 
wtarzania dużej liczby jednorodnych ruchów. 
2) Prace, przy których najwyższe wartości obciążeni a pracą fizyczną, mierzone wydatkiem energetycznym netto na 
wykonywanie pracy, przekraczają: 
a) dla dziewcząt – w odniesieniu do 6-godzinnego do bowego czasu pracy – 2300 kJ, a w odniesieniu do wy sił- 
ków krótkotrwałych 10,5 kJ na minutę, 
b) dla chłopców – w odniesieniu do 6-godzinnego dob owego czasu pracy – 3030 kJ, a w odniesieniu do wys ił- 
ków krótkotrwałych 12,6 kJ na minutę. 
3) Prace załadunkowe i wyładunkowe, przy przewożeni u ciężarów środkami transportu, przy przetaczaniu b eczek, 
bali, kloców itp. 
4) Ręczna obsługa dźwigni, korb i kół sterowniczych , przy której niezbędna jest siła przekraczająca: 
a) przy pracy dorywczej (wykonywanej do 4 razy na g odzinę, jeżeli łączny czas wykonywania prac nie prz e- 
kracza połowy dobowego wymiaru czasu pracy młodocia nych): 
– dla dziewcząt – 70 N, 
– dla chłopców – 100 N, 
b) przy obciążeniu powtarzalnym: 
– dla dziewcząt – 40 N, 
– dla chłopców – 60 N. 
5) Nożna obsługa elementów urządzeń (pedałów, przyc isków nożnych itp.) wymagająca siły przekraczającej : 
a) przy obsłudze dorywczej: 
– dla dziewcząt – 100 N, 
– dla chłopców – 170 N, 
b) przy obciążeniu powtarzalnym: 
– dla dziewcząt – 70 N, 
– dla chłopców – 130 N. 
6) Ręczne dźwiganie i przenoszenie przez jedną osob ę na odległość powyżej 25 m przedmiotów o masie prz ekra- 
czającej: 
a) przy pracy dorywczej: 
– dla dziewcząt – 14 kg, 
– dla chłopców – 20 kg, 
                                                           
4) Ze zmianami wprowadzonymi przez § 1 pkt 1 rozporzą dzenia Rady Ministrów z dnia 5 lipca 2005 r. zmienia jącego rozporządzenie 
w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i wa runków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac  (Dz. U. poz. 1145), 
które weszło w życie z dniem 9 sierpnia 2005 r.; pr zez § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja  2006 r. zmieniającego 
rozporządzenie w sprawie wykazu prac wzbronionych m łodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektór ych z tych prac 
(Dz. U. poz. 724), które weszło w życie z dniem 12 lipca 2006 r., oraz przez § 1 rozporządzenia Rady Mi nistrów z dnia 5 czerwca 
2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyka zu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zat rudniania przy nie- 
których z tych prac (Dz. U. poz. 929), które weszło  w życie z dniem 15 lipca 2015 r.  
      
Dziennik Ustaw – 5 – Poz. 1509 
 
b) przy obciążeniu powtarzalnym: 
– dla dziewcząt – 8 kg, 
– dla chłopców – 12 kg. 
7) Ręczne przenoszenie pod górę, w szczególności po  schodach, których wysokość przekracza 5 m, a kąt n achyle- 
nia – 30°, ciężarów o masie przekraczającej: 
a) przy pracy dorywczej: 
– dla dziewcząt – 10 kg, 
– dla chłopców – 15 kg, 
b) przy obciążeniu powtarzalnym: 
– dla dziewcząt – 5 kg, 
– dla chłopców – 8 kg. 
8) Przewożenie przez dziewczęta ciężarów na taczkac h i wózkach 2-kołowych poruszanych ręcznie. 
2. Prace wymagające stale wymuszonej i niewygodnej pozycji ciała 
1) Prace wykonywane w pozycji pochylonej lub w przy siadzie. 
2) Prace wykonywane w pozycji leżącej, na boku lub na wznak, w tym w szczególności przy naprawach poja zdów 
mechanicznych. 
3) Prace wykonywane na kolanach, w tym w szczególno ści przy ręcznym cyklinowaniu podłóg, przy pracach bru- 
karskich i posadzkarskich. 
3. Prace zagrażające prawidłowemu rozwojowi psychic znemu 
1) Prace, przy których mógłby być zagrożony dalszy prawidłowy rozwój psychiczny młodocianych, w szczeg ólno- 
ści: 
a) prace związane z produkcją, sprzedażą i konsumpc ją wyrobów alkoholowych, w tym obsługa konsumentów 
w zakładach gastronomicznych, 
b) prace związane z produkcją, sprzedażą i reklamą wyrobów tytoniowych, 
c) prace związane z ubojem i obróbką poubojową zwie rząt, 
d) obsługa zakładów kąpielowych i łaźni, 
e) prace rakarzy, 
f) prace przy sztucznym unasiennianiu zwierząt, 
g) prace w szpitalach (oddziałach) dla nerwowo i ps ychicznie chorych. 
2) Prace w warunkach mogących stanowić nadmierne ob ciążenie psychiczne, w szczególności: 
a) wymagające odbioru i przetwarzania dużej liczby lub szybko po sobie następujących informacji 
i podejmowania decyzji mogących spowodować groźne n astępstwa, szczególnie w sytuacjach przymusu cza- 
sowego, w tym związane z obsługą urządzeń sterownic zych, 
b) wymuszone przez rytm pracy maszyn i wynagradzane  w zależności od osiąganych rezultatów. 
3) Prace pokojowych w domach wczasowych i turystycz nych, pensjonatach i hotelach, w tym hotelach robot ni- 
czych. 
4) Udział w występach tancerzy w zakładach gastrono micznych. 
II. Prace w narażeniu na szkodliwe działanie czynni ków chemicznych, fizycznych i biologicz- 
nych 
1. Prace w narażeniu na szkodliwe działanie czynnik ów chemicznych 
1) Prace w narażeniu na działanie substancji lub mi eszanin spełniających kryteria klasyfikacji zgodnie  
z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady ( WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawi e 
klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 
67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporząd zenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 
      
Dziennik Ustaw – 6 – Poz. 1509 
 
z 31.12.2008, str. 1, z późn. zm.) w jednej lub kil ku z następujących klas lub kategorii zagrożenia wr az z jednym 
lub kilkoma następującymi zwrotami wskazującymi rod zaj zagrożenia: 
a) toksyczność ostra, kategoria 1, 2 lub 3 (H300, H 310, H330, H301, H311, H331), 
b) działanie żrące na skórę, kategoria 1A, 1B lub 1 C (H314), 
c) gaz łatwopalny, kategoria 1 lub 2 (H220, H221), 
d) łatwopalne aerozole, kategoria 1 (H222), 
e) ciecz łatwopalna, kategoria 1 lub 2 (H224, H225) , 
f) materiały wybuchowe, kategorie „niestabilny mate riał wybuchowy” lub materiały wybuchowe podklasy 1. 1, 
1.2, 1.3, 1.4, 1.5 (H200, H201, H202, H203, H204, H 205), 
g) substancje i mieszaniny samoreaktywne typów A, B , C lub D (H240, H241, H242), 
h) nadtlenki organiczne typu A lub B (H240, H241), 
i) działanie toksyczne na narządy docelowe po naraż eniu jednorazowym, kategoria 1 lub 2 (H370, H371), 
j) działanie toksyczne na narządy docelowe po naraż eniu powtarzanym, kategoria 1 lub 2 (H372, H373), 
k) działanie uczulające na drogi oddechowe, kategor ia 1, podkategoria 1A lub 1B (H334), 
l) działanie uczulające na skórę, kategoria 1, podk ategoria 1A lub 1B (H317), 
m) rakotwórczość, kategoria 1A, 1B lub 2 (H350, H35 0i, H351), 
n) działanie mutagenne na komórki rozrodcze, katego ria 1A, 1B lub 2 (H340, H341), 
o) działanie szkodliwe na rozrodczość, kategoria 1A  lub 1B (H360, H360F, H360FD, H360Fd, H360D, 
H360Df). 
2) Prace w narażeniu na substancje, mieszaniny lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub  muta- 
gennym, określone w przepisach w sprawie substancji  chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów  
technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutag ennym w środowisku pracy, a także prace w narażeniu  na 
substancje lub mieszaniny powstające w tych procesa ch. 
3) Prace w narażeniu na ołów lub jego związki, w za kresie, w jakim czynniki, o których mowa, są wchłan iane przez 
ludzki organizm. 
4) Prace w narażeniu na azbest. 
5) Prace z kadziami, zbiornikami lub pojemnikami za wierającymi czynniki chemiczne, o których mowa w pk t 1–4. 
6) Prace w kontakcie z lekami psychotropowymi. 
2. Prace w narażeniu na szkodliwe działanie pyłów 
Prace w środowisku, w którym występuje narażenie na  szkodliwy wpływ: 
1) pyłów o działaniu zwłókniającym i drażniącym, kt órych stężenia przekraczają 2/3 wartości najwyższyc h dopusz- 
czalnych stężeń określonych w przepisach w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynnik ów 
szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy; 
2) pyłów o działaniu uczulającym; 
3) pyłów o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, o kreślonych w przepisach w sprawie substancji chemic z- 
nych, ich mieszanin, czynników lub procesów technol ogicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym 
w środowisku pracy. 
3. Prace w narażeniu na szkodliwe działanie czynnik ów fizycznych 
1) Prace w zasięgu pól elektromagnetycznych o natęż eniach przekraczających wartości dla strefy bezpiec znej, 
określone w przepisach w sprawie najwyższych dopusz czalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla  
zdrowia w środowisku pracy. 
2) Prace w warunkach narażenia na promieniowanie jo nizujące na poziomie przekraczającym dopuszczalne w arto- 
ści dawek granicznych określone w przepisach prawa atomowego. 
3) Prace w warunkach narażenia na promieniowanie la serowe. 
      
Dziennik Ustaw – 7 – Poz. 1509 
 
4) Prace w warunkach narażenia na promieniowanie na dfioletowe, zwłaszcza emitowane przez technologiczn e 
urządzenia przemysłowe, w tym w szczególności przy spawaniu, cięciu i napawaniu metali. 
5) Prace w warunkach narażenia na promieniowanie po dczerwone, w tym w szczególności przy piecach hutni czych 
i grzewczych oraz spiekaniu, odlewaniu, walcowaniu i kuciu metali. 
6) Prace w warunkach narażenia na hałas, którego: 
a) poziom ekspozycji odniesiony do 8-godzinnego dob owego lub do przeciętnego tygodniowego, określonego  
w Kodeksie pracy, wymiaru czasu pracy przekracza wa rtość 80 dB, 
b) szczytowy poziom dźwięku C przekracza wartość 13 0 dB, 
c) maksymalny poziom dźwięku A przekracza wartość 1 10 dB. 
7) Prace w warunkach narażenia na hałas infradźwięk owy, którego: 
a) równoważny poziom ciśnienia akustycznego skorygo wany charakterystyką częstotliwościową G odniesiony  
do 8-godzinnego dobowego lub do przeciętnego tygodn iowego, określonego w Kodeksie pracy, wymiaru 
czasu pracy przekracza wartość 86 dB, 
b) szczytowy nieskorygowany poziom ciśnienia akusty cznego przekracza wartość 135 dB. 
8) Prace w warunkach narażenia na hałas ultradźwięk owy, którego: 
a) równoważne poziomy ciśnienia akustycznego w pasm ach tercjowych o częstotliwościach środkowych od 
10 kHz do 40 kHz odniesione do 8-godzinnego doboweg o lub do przeciętnego tygodniowego, określonego 
w Kodeksie pracy, wymiaru czasu pracy, 
b) maksymalne poziomy ciśnienia akustycznego w pasm ach tercjowych o częstotliwościach środkowych od 
10 kHz do 40 kHz  
przekraczają wartości podane w tabeli:  
Częstotliwość środkowa pasm  
tercjowych (kHz) Równoważny poziom ciśnienia akustycznego 
odniesiony do 8-godzinnego dobowego lub do 
przeciętnego tygodniowego, określonego 
w Kodeksie pracy, wymiaru czasu pracy (dB) Maksymalny poziom  
ciśnienia akustycznego (dB) 
1 2 3 
10; 12,5; 16 75 100 
20 85 110 
25 100 125 
31,5; 40 105 130 
9) Prace w warunkach narażenia na drgania działając e na organizm człowieka przez kończyny górne, przy których: 
a) wartość ekspozycji dziennej wyrażonej w postaci równoważnej energetycznie dla 8 godzin działania su my 
wektorowej skutecznych, ważonych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech skła- 
dowych kierunkowych (a hwx , a hwy , a hwz ), przekracza 1 m/s 2, 
b) wartość ekspozycji trwającej 30 minut i krócej, wyrażonej w postaci sumy wektorowej skutecznych, wa żo- 
nych częstotliwościowo przyspieszeń drgań wyznaczon ych dla trzech składowych kierunkowych (a hwx , a hwy , 
ahwz ), przekracza 4 m/s 2. 
10) Prace w warunkach narażenia na drgania o ogólny m działaniu na organizm człowieka, przy których: 
a) wartość ekspozycji dziennej wyrażonej w postaci równoważnego energetycznie dla 8 godzin działania s ku- 
tecznego, ważonego częstotliwościowo przyspieszenia  drgań dominującego wśród przyspieszeń drgań wy- 
znaczonych dla trzech składowych kierunkowych, z uw zględnieniem właściwych współczynników (1,4 a wx , 
1,4 a wy , a wz ), przekracza 0,19 m/s 2, 
b) wartość ekspozycji trwającej 30 minut i krócej, wyrażonej w postaci skutecznego ważonego częstotliw o- 
ściowo przyspieszenia drgań dominującego wśród przy spieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych 
kierunkowych, z uwzględnieniem właściwych współczyn ników (1,4 a wx , 1,4 a wy , a wz ), przekracza 0,76 m/s 2. 
      
Dziennik Ustaw – 8 – Poz. 1509 
 
11) Prace w pomieszczeniach, w których temperatura powietrza przekracza 30°C, a wilgotność względna po wietrza 
przekracza 65%, a także w warunkach bezpośredniego oddziaływania otwartego źródła promieniowania, w ty m 
w szczególności: obsługa suszarni, spiekanie i praż enie rud, walcowanie, wytapianie, rozlewanie i odle wanie 
metali lub ich stopów, naprawa pieców hutniczych, o bsługa pieców do termicznej obsługi cieplnej, w hut ach 
szkła i przetwórniach szkła – obsługa pieców do wyt apiania i odprężania, naprawa pieców szklarskich, f ormo- 
wanie szkła oraz wszelkie prace na pomostach czynny ch pieców do wytapiania szkła, prace przy wypalaniu  do- 
lomitu i wapna, gotowanie asfaltu i prace z gorącym  asfaltem, bezpośrednia obsługa pieców piekarniczyc h, prace 
przy przygotowaniu karmelu w kociołkach. 
12) Prace w temperaturze powietrza niższej niż 14°C , a także przy wilgotności względnej wyższej niż 65 %, w tym 
w szczególności: prace w chłodniach, przechowalniac h produktów żywnościowych, zamrażalniach, w stałym 
kontakcie z wodą, solanką i innymi płynami, przy ro botach ziemnych w mokrym gruncie – osuszanie 
i nawadnianie, a także prace w warunkach narażający ch na stałe przemakanie odzieży, powodujące narusze nie 
bilansu cieplnego u młodych pracowników. 
13) Prace w środowisku o dużych wahaniach parametró w mikroklimatu, szczególnie przy występowaniu nagły ch 
zmian temperatury powietrza w zakresie przekraczają cym 15°C, przy braku możliwości stosowania co najmn iej 
15-minutowej adaptacji w pomieszczeniach o temperat urze pośredniej. 
14) Prace w warunkach podwyższonego ciśnienia, w ty m w szczególności: 
a) w komorach wysokich ciśnień lub w innych urządze niach hiperbarycznych nawodnych albo naziemnych, 
b) w urządzeniach komunikacji lotniczej, 
c) prace nurków i płetwonurków, 
d) prace w kesonach. 
15) Prace w warunkach obniżonego ciśnienia, w tym w  szczególności w komorach niskich ciśnień lub w inn ych 
urządzeniach hipobarycznych nawodnych lub naziemnyc h. 
4. Prace w narażeniu na szkodliwe działanie czynnik ów biologicznych  
Prace w kontakcie z czynnikami biologicznymi zakwal ifikowanymi do grupy 3 lub 4 zagrożenia, zgodnie z przepi- 
sami w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia  pra- 
cowników zawodowo narażonych na te czynniki, w szcz ególności: 
1) Prace, przy których źródłem zakażenia lub zaraże nia może być chory człowiek lub materiał zakaźny po chodzenia 
ludzkiego, w tym krew, tkanki, mocz, kał, w szczegó lności wszelkie prace w szpitalach (oddziałach) zak aźnych. 
2) Prace, przy których występują zagrożenia czynnik ami biologicznymi, przenoszonymi na człowieka przez  kontakt 
ze zwierzętami lub produktami pochodzenia zwierzęce go, w szczególności: 
a) drobnoustrojami wywołującymi choroby odzwierzęce  (zoonozy), 
b) alergenami pochodzenia zwierzęcego, w tym wydali nami, roztoczem, sierścią, łupieżem zwierząt hodowl anych, 
pyłem jedwabiu naturalnego, pierzem ptaków, mączką rybną, występującymi w hodowli i przetwórstwie. 
3) Prace, przy których występują zagrożenia czynnik ami biologicznymi pochodzenia roślinnego lub mikroo rgani- 
zmami przenoszonymi przez rośliny: 
a) drobnoustrojami występującymi w roślinach, w tym  bakteriami, promieniowcami, grzybami, które stanow ią 
zagrożenie w trakcie procesów magazynowania, przetw arzania i użytkowania różnych surowców roślinnych, 
b) pyłami pochodzenia roślinnego, powodującymi stan y uczuleniowe, w tym pyłami zbożowymi, paszowymi, 
tytoniowymi i z ziół leczniczych. 
III. Prace stwarzające zagrożenia wypadkowe 
1) Prace, podczas których młodociani są narażeni na  zwiększone niebezpieczeństwo urazów, w tym w szcze gólno- 
ści związane z: 
a) obsługą młotów mechanicznych, pras, walców, noży c, krajalnic, szarpaczy oraz napędów i przystawek p rze- 
noszących ruch na maszyny, 
b) uruchamianiem maszyn i innych urządzeń bezpośred nio po ich naprawie, 
c) połowem ryb, ich patroszeniem i filetowaniem ora z wszelkimi pracami w działach produkcyjnych fabryk  
przetworów rybnych, 
      
Dziennik Ustaw – 9 – Poz. 1509 
 
d) rozbiorem, trybowaniem i mieleniem mięsa, 
e) obsługą ciągników i maszyn samojezdnych, bezpośr ednią obsługą młockarni, sieczkarni i innych maszyn  
rolniczych, przy których występują zagrożenia wypad kowe, oraz koszeniem kosą, 
f) prowadzeniem maszyn budowlanych i drogowych oraz  obsługą dźwignic, kafarów i kołowrotów, 
g) obsługą kotłów parowych, urządzeń i naczyń, w kt órych występuje ciśnienie powyżej 0,5 bara, obsługą  ge- 
neratorów gazowych i innych urządzeń, których ekspl oatacja, uszkodzenie i nieprawidłowa czynność zagra - 
ża bezpieczeństwu obsługującego i innych osób znajd ujących się w pobliżu, 
h) obróbką drewna przy użyciu pilarek łańcuchowych z napędem elektrycznym lub mechanicznym, obsługą pi - 
larek tarczowych, taśmowych, ramowych (traków), mas zyn do obróbki drewna o bezpośrednim ręcznym po- 
suwie materiału oraz wszelkich pracach przy zrywce,  pozyskiwaniu i transporcie drewna, 
i) kontaktem ze zwierzętami dzikimi lub jadowitymi,  obsługą buhajów, ogierów, knurów i tryków oraz wyw o- 
zem obornika i gnojowic. 
2) Prace związane z wytwarzaniem i stosowaniem środ ków wybuchowych i łatwo palnych oraz wyrobów zawier a- 
jących te środki. 
3) Prace obejmujące wytwarzanie, stosowanie i przec howywanie sprężonych, płynnych i rozpuszczonych gaz ów. 
4) Prace zagrażające porażeniem prądem elektrycznym , w tym w szczególności: prace przy liniach energet ycznych 
będących pod napięciem lub w pobliżu tych linii, pr ace w rozdzielniach prądu elektrycznego, w elektryc znych 
podstacjach, przy transformatorach i nastawniach, w szelkie prace przy obsłudze urządzeń energetycznych  znaj- 
dujących się pod napięciem, z wyjątkiem napięcia ob niżonego (bezpiecznego) oraz prac konserwacyjnych p rzy 
urządzeniach central telefonicznych, wykonywanych p rzez absolwentów szkół zawodowych. 
5) Prace w transporcie kolejowym, w tym w szczególn ości: na stanowiskach związanych z prowadzeniem ruc hu 
kolejowego, zwłaszcza prace maszynistów pojazdów tr akcyjnych i drezyn motorowych, dyżurnych ruchu, kon - 
duktorów, manewrowych, ustawiaczy, nastawniczych, z wrotniczych, operatorów maszyn torowych, sprzątaczy  
wagonów oraz przy budowie i utrzymaniu sieci trakcy jnej. 
6) Prace w transporcie oraz komunikacji samochodowe j i tramwajowej, w tym w szczególności: 
a) prace kierowców pojazdów silnikowych i ich pomoc ników, 
b) prace konduktorów w autobusach i trolejbusach, 
c) przy ręcznym przetaczaniu, spinaniu i odczepiani u wagonów i przyczep, 
d) przy zdejmowaniu, nakładaniu i pompowaniu opon s amochodowych i ciągnikowych, 
e) prace konwojentów. 
7) Prace w żegludze, w tym w szczególności: wszelki e prace na jednostkach pływających oraz prace w por tach 
związane z obsługą techniczną statków, prace na pog łębiarkach i przy wydobywaniu wraków. 
8) Prace w lotnictwie, w tym w szczególności: prace  mechaników, pilotów samolotów oraz prace związane z ob- 
sługą pasażerów w samolocie. 
9) Prace grożące zawaleniem, w tym w szczególności:  
a) prace pod ziemią, 
b) prace w zagłębieniach o głębokości większej niż 0,7 m, których szerokość jest mniejsza niż dwukrotn a głę- 
bokość, 
c) prace przy budowie i rozbiórce obiektów budowlan ych. 
10) Prace na wysokości powyżej 3 m grożące upadkiem  z wysokości, w tym w szczególności: 
a) przy budowie, naprawie i czyszczeniu kominów, 
b) związane z przymusową pozycją ciała, w przestrze ni ograniczonej, 
c) narażające na zmienny mikroklimat, prowadzone na  zewnątrz budynku. 
11) Prace w kamieniołomach i kopalniach odkrywkowyc h oraz przy wydobywaniu i przerobie siarki. 
12) Prace przy nieodpowiednim oświetleniu, przy któ rych wykonywaniu parametry oświetlenia nie odpowiad ają 
wymaganiom określonym w Polskich Normach.  
      
Dziennik Ustaw – 10 – Poz. 1509 
 
Załącznik nr 25) 
WYKAZ NIEKTÓRYCH RODZAJÓW PRAC WZBRONIONYCH MŁODOCI ANYM, PRZY KTÓRYCH 
ZEZWALA SIĘ NA ZATRUDNIANIE MŁODOCIANYCH W WIEKU PO WYŻEJ 16 LAT 
I. Prace związane z nadmierny m wysiłkiem fizyczny m,  wymuszoną pozycją ciała oraz zagra- 
żające prawidłowemu rozwojowi psychicznemu 
1. Prace związane z nadmiernym wysiłkiem fizycznym 
1) Prace polegające na podnoszeniu i przenoszeniu c iężarów o masie i na odległości nieprzekraczające w artości 
określonych w dziale I ust. 1 pkt 6 i 7 załącznika nr 1 do rozporządzenia oraz prace wymagające powtar zania 
dużej liczby jednorodnych ruchów. 
2) Przewożenie przez chłopców na taczkach jednokoło wych na odległość do 50 m ładunków o masie do 50 kg  po 
powierzchni gładkiej, utwardzonej lub po pomostach zbitych z desek trwale zamocowanych, jeżeli pochyle nie 
powierzchni nie przekracza 2%. 
3) Przewożenie przez chłopców na wózkach 2-kołowych  poruszanych ręcznie na odległość do 100 m po po- 
wierzchni gładkiej ładunków o masie do 80 kg, jeżel i pochylenie powierzchni nie przekracza 2%, a po po - 
wierzchni nierównej – ciężarów do 50 kg, jeżeli poc hylenie powierzchni nie przekracza 1%. 
4) Przewożenie na wózkach 3- lub 4-kołowych porusza nych ręcznie na odległość do 150 m ładunków o masie : 
dziewczętom do 50 kg oraz chłopcom do 80 kg, jeżeli  pochylenie powierzchni nie przekracza 2%. 
5) Przewożenie na odległość do 200 m ładunków w wag onikach, kolebach przemieszczanych ręcznie po szyna ch 
o masie: dziewczętom do 300 kg oraz chłopcom do 400  kg, jeżeli pochylenie toru nie przekracza 1%. 
Uwaga: 
1) Łączny czas wykonywania czynności wymienionych w  pkt 1–5 w ciągu doby nie może przekraczać 1/3 czas u 
pracy młodocianego. 
2) Masa ładunków, o których mowa w pkt 2–5, obejmuj e również masę urządzenia transportowego. 
2. Prace wymagające stale wymuszonej i niewygodnej pozycji przy pracy 
Prace przy naprawach pojazdów samochodowych, układa niu podłóg oraz układaniu i naprawach nawierzchni d rogo- 
wych, pod warunkiem wykonywania ich nie dłużej niż 3 godziny na dobę. 
3. Prace zagrażające prawidłowemu rozwojowi psychic znemu 
Prace przy obsłudze konsumentów w zakładach gastron omicznych, w których podawany jest alkohol, z wyłąc zeniem 
podawania przez młodocianych napojów alkoholowych, wykonywane pomiędzy godziną 7 i 17. 
II. Prace w narażeniu na szkodliwe działanie czynni ków chemicznych, fizycznych i biologicz- 
nych 
1. Prace w narażeniu na szkodliwe działanie czynnik ów chemicznych 
1) Prace w zakładach poligraficznych przy trawieniu  klisz i innych elementów, pod warunkiem wykonywani a tych 
prac do 2 godzin na dobę. 
2) Prace przy barwieniu wyrobów włókienniczych oraz  przy garbowaniu skór przy użyciu środków chemiczny ch, 
pod warunkiem że prace będą odbywały się w wymiarze  do 12 godzin na tydzień w warunkach laboratoryjnyc h 
lub w wydzielonych dla celów szkolenia zawodowego i  odpowiednio wyposażonych pomieszczeniach. 
3) Prace w kontakcie z czynnikami stwarzającymi ryz yko uczulenia, pod warunkiem uzyskania specjalistyc znej 
opinii lekarskiej o braku przeciwwskazań zdrowotnyc h do kontaktu z tymi czynnikami. 
2. Prace w narażeniu na szkodliwe działanie pyłów 
Prace w kontakcie z pyłami stwarzającymi ryzyko ucz ulenia, pod warunkiem uzyskania specjalistycznej op inii lekar- 
skiej o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kontakt u z tymi pyłami. 
                                                           
5) Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 2 rozporządzeni a wymienionego jako pierwsze w odnośniku 4.  
      
Dziennik Ustaw – 11 – Poz. 1509 
 
3. Prace w narażeniu na szkodliwe działanie czynnik ów fizycznych 
1) Prace chłopców w wieku powyżej 17 lat: 
a) przy spawaniu, cięciu i stapianiu metali, z wyłą czeniem metali kolorowych oraz spawania wewnątrz zb iorni- 
ków i pod wodą, pod warunkiem wykonywania ich nie d łużej niż 3 godziny na dobę oraz 60 godzin w całym 
okresie szkolenia zawodowego, pod nadzorem nauczyci eli zawodu lub instruktorów praktycznej nauki za- 
wodu posiadających kwalifikacje spawacza; zatrudnia nie młodocianych przy spawaniu, cięciu i stapianiu 
metali może się odbywać tylko na tych stanowiskach,  na których jest zapewniona skutecznie działająca w en- 
tylacja miejscowa i ogólna, 
b) przy ręcznych pracach kowalskich z zastosowaniem  młotków o masie do 5 kg, nie dłużej niż 3 godziny na 
dobę i 60 godzin w całym okresie szkolenia zawodowe go, przy zachowaniu norm wydatku energetycznego 
określonych w dziale I ust. 1 pkt 2 załącznika nr 1  do rozporządzenia. 
2) Prace w mikroklimacie gorącym do wartości 26°C w skaźnika obciążenia termicznego WBGT, wykonywane do  
3 godzin na dobę, pod warunkiem zachowania norm wyd atku energetycznego określonych w dziale I ust. 1 
pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia oraz zapewn ienia młodocianym na stanowiskach pracy dostateczne j ilości 
odpowiednich napojów i dziesięciominutowych przerw po każdych pięćdziesięciu minutach pracy, to jest p race: 
a) przy obsłudze maszyn i urządzeń hutniczych oraz urządzeń walcowniczych w hutach żelaza i stali, wyk ony- 
wane przez chłopców, jeżeli spełnione są następując e warunki: 
– młodociany jest stopniowo wprowadzany w realizacj ę zadań przewidzianych w ramach nauki zawodu, po- 
czynając od obserwacji procesów produkcyjnych, popr zez wstępne ćwiczenia na stanowiskach szkolenio- 
wych i prace pomocnicze przy obsłudze stanowisk rob oczych wyznaczonych programem nauczania, 
– na stanowiskach pracy związanych z nauką zawodu j est zapewniona pełna obsada pracowników, 
– w odniesieniu do młodocianych nie może być stosow any system prac normowanych i akordowych, 
– w wydziałach stalowni, walcowni i wielkich pieców  czas zajęć młodocianych nie może przekraczać 
2 godzin na dobę, 
– praktyczna nauka zawodu młodocianych nie może odb ywać się w spiekalniach, w hali namiarowej 
i gardzieli wielkich pieców, w halach odlewniczych i lejniczych, w mieszalniach stalowni oraz walcowni  
blach, rur i drutu, 
b) przy formowaniu wyrobów z masy szklanej, z wyłąc zeniem wydmuchiwania ustnego, wykonywane przez 
chłopców w wieku powyżej 17 lat, 
c) przy wytwarzaniu wyrobów ceramicznych, 
d) przy bezpośredniej obsłudze pieców piekarniczych  w zakładach zmechanizowanych, 
e) przy produkcji wyrobów czekoladowych i z mas kar melowych, wykonywane przez młodocianych w wieku 
powyżej 17 lat. 
3) Prace w mikroklimacie zimnym, z wyłączeniem prac  w chłodniach i zamrażalniach, pod następującymi wa run- 
kami: 
a) wyposażenia młodocianych w odzież o odpowiedniej  ciepłochronności, zgodnej z wymaganiami Polskiej N ormy, 
b) zapewnienia na stanowiskach pracy gorących napoj ów, 
c) przestrzegania, aby wydatek energetyczny nie prz ekraczał norm określonych w dziale I ust. 1 pkt 2 z ałączni- 
ka nr 1 do rozporządzenia oraz ograniczenia do 3 go dzin na dobę czasu pracy młodocianych w pomieszcze-
niach z temperaturą niższą niż 10°C. 
W przypadku gdy zaistnieje konieczność wykonywania pracy bez zastosowania rękawic ochronnych, dozwolon e 
jest zatrudnianie młodocianych w warunkach, w który ch wartość wskaźnika siły chłodzącej powietrza WCI nie 
przekracza 800 kcal · m-2 · h-1. 
4. Prace w narażeniu na szkodliwe działanie czynnik ów biologicznych 
1) Prace w placówkach służby zdrowia, z wyjątkiem s zpitali (oddziałów szpitali) zakaźnych, w wymiarze do 
6 godzin na dobę, z wyłączeniem następujących czynn ości: 
a) wynoszenie, mycie i dezynfekcja naczyń z wydalin ami, wydzielinami i innymi materiałami potencjalnie  za- 
kaźnymi, mycie chorych zanieczyszczonych, pomoc prz y zaspokajaniu potrzeb fizjologicznych, 
      
Dziennik Ustaw – 12 – Poz. 1509 
 
b) prace dezynfekcyjne, dezynsekcyjne, deratyzacyjn e z zastosowaniem toksycznych środków chemicznych, 
c) pobieranie i przenoszenie materiałów do badań la boratoryjnych, takich jak kał, mocz, krew, plwocina , 
d) wykonywanie toalety pośmiertnej i prace w prosek toriach. 
2) Prace przy ręcznym i maszynowym krojeniu skór – w wymiarze do 3 godzin na dobę. 
3) Prace młynarskie przy obsłudze maszyn czyszczący ch i mielących, wykonywane przez chłopców w wieku p o- 
wyżej 17 lat, pod warunkiem że stężenia pyłów nie p rzekraczają 2/3 wartości najwyższych dopuszczalnych  stę- 
żeń określonych w przepisach w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwy ch 
dla zdrowia w środowisku pracy. 
4) Prace w kontakcie z czynnikami stwarzającymi ryz yko uczulenia, pod warunkiem uzyskania specjalistyc znej 
opinii lekarskiej o braku przeciwwskazań zdrowotnyc h do kontaktu z tymi czynnikami. 
III. Prace stwarzające zagrożenia wypadkowe 
1) Prace masarskie i kucharskie, przy wykrawaniu el ementów na mięsa drobne, rozbiorze uzupełniającym i  obróbce 
elementów mięsnych. 
2) Prace przy filetowaniu ryb. 
3) Prace przy budowie, naprawie i utrzymaniu nawier zchni kolejowej, w wydzielonym warsztacie szkolnym,  na to- 
rach ułożonych wyłącznie dla celów szkoleniowych, n a terenie ogrodzonym, z wyłączeniem bezpośredniego są- 
siedztwa czynnych torów kolejowych dla ruchu pociąg ów. 
4) Prace kierowcy pojazdu silnikowego, jeśli progra m nauki zawodu przewiduje uzyskanie przez ucznia pr awa jaz- 
dy uprawniającego do kierowania takim pojazdem. 
5) Prace marynarzy i rybaków. 
6) Prace przy obsłudze ciągników i samojezdnych mas zyn rolniczych. 
7) Prace w zagłębieniach do 1,5 m obudowanych zgodn ie z wymaganiami określonymi w przepisach w sprawie  
bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych. 
8) Niektóre rodzaje prac pod ziemią w górnictwie wę glowym, w głębinowych kopalniach rud i kopalniach s oli oraz 
w kamieniołomach i kopalniach odkrywkowych przewidz iane w programach praktycznej nauki zawodu, wyko- 
nywane przez chłopców, pod warunkiem spełnienia nas tępujących wymagań: 
a) czas pracy młodocianych pod ziemią nie może prze kraczać 14 dni w miesiącu, przy czym czas pracy mło do- 
cianych w wieku do 17 lat nie może przekraczać 4 go dzin na dobę, a młodocianych w wieku powyżej 17 lat  
– 6 godzin na dobę, 
b) czas pracy młodocianych w kamieniołomach i kopal niach odkrywkowych nie może przekraczać 4 godzin na  
dobę, 
c) w czasie szkolenia zawodowego młodociani mogą by ć zatrudniani w polach szkoleniowych, tj. w oddział ach 
kopalni specjalnie przeznaczonych do szkolenia, lub  na stanowiskach szkoleniowych w warsztatach energo - 
mechanicznych i w oddziałach ruchowych kopalni pod ziemią, zatwierdzonych dla celów szkoleniowych 
w planie ruchu zakładu górniczego przez właściwy ok ręgowy urząd górniczy, 
d) zatrudnianie młodocianych na stanowiskach szkole niowych w warsztatach energomechanicznych 
i w oddziałach ruchowych kopalni pod ziemią odbywa się przy pełnej obsadzie pracowników dorosłych 
z odpowiednimi kwalifikacjami zawodowymi, 
e) praca młodocianych pod ziemią: 
– może odbywać się po stwierdzeniu zgodności warunk ów pracy z przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa 
i higieny pracy, w tym braku nadmiernego ciśnienia,  braku zapylenia szkodliwego dla zdrowia, promie- 
niowania jonizującego, nadmiernego hałasu oraz po z apewnieniu dobrego przewietrzenia, korzystnego 
mikroklimatu i odpowiedniego oświetlenia, bezpiecze ństwa przeciwpożarowego, wodnego i gazowego, 
a także dogodnego i bezpiecznego dojścia do miejsca  pracy, 
– nie może odbywać się w chodnikach wymagających po zycji leżącej lub pochylonej, w miejscach mo- 
krych, przy rabunku, w polach pożarowych oraz w war unkach niebezpiecznych, gdzie wymagana jest du- 
ża ostrożność i doświadczenie, 
      
Dziennik Ustaw – 13 – Poz. 1509 
 
– nie może polegać na dźwiganiu, przenoszeniu i prz ewożeniu ciężarów ponad normy określone dla młodo- 
cianych, 
f) zatrudnianie młodocianych pod ziemią może odbywa ć się tylko pod nadzorem nauczycieli zawodu, zatwie r- 
dzonych przez właściwy okręgowy urząd górniczy, lub  instruktorów praktycznej nauki zawodu, zatwierdzo-
nych przez kierownika zakładu górniczego, przy czym  na jednego instruktora nie może przypadać więcej n iż 
5 młodocianych. 
9) Prace młodocianych w wieku powyżej 17 lat: 
a) związane z montażem, demontażem i konserwacją li nii energetycznych, rozdzielni, stacji transformato rów 
i nastawni, w tym na wysokości do 10 m, przy zastos owaniu wymaganych przepisami energetycznymi środ- 
ków ochronnych, pod warunkiem całkowitego wyłączeni a linii lub urządzeń spod napięcia przy jednoczes- 
nym zabezpieczeniu miejsca pracy w taki sposób, aby  wykluczone było przypadkowe włączenie tych linii 
lub urządzeń pod napięcie oraz przypadkowe zbliżeni e się na niebezpieczną odległość do części urządzeń  
pozostawionych pod napięciem lub ich dotknięcie, or az pod warunkiem zastosowania zabezpieczenia przed 
skutkami wyładowań atmosferycznych, 
b) związane z budową i utrzymaniem sieci trakcyjnyc h, w tym na wysokości do 10 m, przy zastosowaniu wy - 
maganych przepisami środków ochronnych, przy wyłącz onej sieci trakcyjnej spod napięcia i jednoczesnym 
zabezpieczeniu miejsca pracy w taki sposób, aby wyk luczone było przypadkowe włączenie tego odcinka sie - 
ci pod napięcie lub przeniesienie napięcia przez pa ntograf pojazdu trakcyjnego; prace te mogą być wyko ny- 
wane tylko na sieci trakcyjnej zbudowanej specjalni e dla celów szkoleniowych lub na wyznaczonych odcin - 
kach linii kolejowej, na których na czas wykonywani a prac wstrzymany jest ruch pociągów, 
c) związane z obsługą pojazdów trakcyjnych i z prow adzeniem ruchu kolejowego, wykonywane pod bezpo- 
średnim nadzorem osób upoważnionych, 
d) na wysokości do 10 m, w wymiarze do 2 godzin na dobę, pod warunkiem pełnego zabezpieczenia przed 
upadkiem i wyłączenia innych zagrożeń, 
e) wykonywane w warsztatach szkolnych lub na stanow iskach szkoleniowych w zakładach pracy przystosowa-
nych do prowadzenia praktycznej nauki zawodu: 
– przy obsłudze młotów mechanicznych, pras, walców,  nożyc, krajalnic, szarpaczy oraz napędów 
i przystawek przenoszących ruch na maszyny, 
– przy obróbce drewna z użyciem pilarek łańcuchowyc h z napędem elektrycznym lub mechanicznym, pila- 
rek tarczowych, taśmowych lub ramowych (traków), ma szyn do obróbki drewna o bezpośrednim ręcznym 
posuwie materiału, przy zrywce oraz pozyskiwaniu i transporcie drewna. 
10) Prace przy nieodpowiednim oświetleniu: 
a) w pomieszczeniach zaciemnionych (ciemniach fotog raficznych), w wymiarze do 2 godzin na dobę, 
b) młodocianych w wieku powyżej 17 lat w zakresie p otrzebnym do przygotowania zawodowego: 
– w konserwatoriach filmów, 
– w ciemniach filmowych, 
– przy montażu filmów, 
– w charakterze pomocy przy obsłudze aparatów proje kcyjnych 35 mm wyposażonych w lampy łukowe, 
pod warunkiem nieprzekraczania przy tych pracach 6 godzin na dobę, a w kabinie kinooperatora – czasu 
pracy w ciągu 2 seansów.