DZIENNIK USTAW  
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ  
Warszawa, dnia 6 sierpnia 2019  r. 
Poz. 1469  
 
USTAWA  
z dnia 4  lipca 2019  r. 
o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw1) 
Art. 1. W ustawie z  dnia 17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.  U. z 2019 r. poz.  1460 ) wpr o-
wadza się następujące zmiany:  
1) po art.  4 dodaje się art.  41 w brzmieniu:  
„Art.  41. Z uprawnienia przewidzianego w  przepisach postępowania stronom i  uczestnikom postępowania nie 
wolno czynić użytku niezgodnego z  celem, dla którego je ustanowiono (nadużycie prawa procesowego).”;  
2) art. 5  otrzymuje brzmienie:  
„Art. 5. § 1. W razie uzasadnionej potrzeby sąd może udzielić stronom i  uczestnikom postępowania niezast ę-
powanym przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika pat entowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Po l-
skiej niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych.  
§ 2. Minister Sprawiedliwości określi, w  drodze rozporządzenia, wzory pouczeń, których udzielania na piśmie 
wymaga kodeks, mając na względzie kon ieczność zapewnienia komunikatywności przekazu.  
§ 3. Wzory pouczeń, o  których mowa w  § 2, wraz z  ich tłumaczeniami na języki obce najczęściej wykorzyst y-
wane w  obrocie z  zagranicą Minister Sprawiedliwości udostępnia na stronie internetowej urzędu go obsługu jącego.”;  
3) w art.  6 w § 2 wyrazy „okoliczności faktyczne” zastępuje się wyrazem „fakty”;  
4) po art.  9 dodaje się art.  91 w brzmieniu:  
„Art.  91. § 1. Nie jest wymagane zezwolenie sądu na utrwalanie przez strony lub uczestników postępowania 
przebiegu posie dzeń i  innych czynności sądowych, przy których są obecni, za pomocą urządzenia rejestrującego 
dźwięk.  
§ 2. Strony i  uczestnicy postępowania uprzedzają sąd o  zamiarze utrwalenia przebiegu posiedzenia lub innej 
czynności sądowej za pomocą urządzenia rejestru jącego dźwięk.  
§ 3. Sąd zakazuje stronie lub uczestnikowi postępowania utrwalenia przebiegu posiedzenia lub innej czynności 
sądowej za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk, jeżeli posiedzenie lub jego część odbywa się przy drzwiach 
zamkniętych lub sprze ciwia się temu wzgląd na prawidłowość postępowania.”;  
5) w art.  17 pkt 42 otrzymuje brzmienie:  
„42) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o  ustalenie istnienia lub nieistnienia uchwał organów osób prawnych 
lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną;”;  
                                                           
1) Niniejszą ustawą zmienia się ustawy: ustawę z  dnia 24  czerwca 1994  r. o własności lokali, ustawę z  dnia 27  lipca 2001  r. – Prawo 
o ustroju sądów powszechnych, ustawę z  dnia 28  lipca 2005  r. o kosztach sądowych w  sprawach cywilnych, ustawę z  dnia 
17 grudnia 2009  r. o dochodzeniu roszczeń w  postępowaniu grupowym, ustawę z  dnia 10  lipca 2015  r. o zmianie ustawy – Kodeks 
cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, ustawę z  dnia 2 8 lutego 2018  r. o kosztach  
komorniczych i  ustawę z  dnia 22  marca 2018  r. o komornika ch sądowych oraz uchyla się ustawę z  dnia 24  maja 1989  r. o rozpo-
znawaniu przez sądy spraw gospodarczych.  
  
Dziennik Ustaw  – 2 – Poz. 1469  
 
 6) w art.  18 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę sąd okręgowy może odmówić przyjęcia spr a-
wy do rozpoznania i  zwrócić ją sądowi rejonowemu, jeżeli u zna, że poważne wątpliwości nie zachodzą. Postanowi e-
nie zapada w  składzie trzech sędziów i  wymaga uzasadnienia. Ponowne przekazanie tej samej sprawy przez sąd rej o-
nowy nie jest dopuszczalne.”;  
7) w art.  25 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Sąd może sprawdzić wartość przedmiotu sporu oznaczoną przez powoda i  zarządzić w  tym celu doch o-
dzenie.”;  
8) w art.  31 dotychczasową treść oznacza się jako §  1 i dodaje się §  2 w brzmieniu:  
„§ 2. Przepisów niniejszego oddziału nie stosuje się w  sprawach przeciwko konsumentom. ”; 
9) art. 34  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  34. § 1. Powództwo o  zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o  zmianę umowy oraz o  ustalenie istnienia 
umowy, o  jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, a  także o  odszkodowanie z  powodu niewykonania lub ni e-
należytego wykonania umowy można wytoczyć przed sąd miejsca jej wykonania.  
§ 2. Za miejsce wykonania umowy uważa się miejsce spełnienia świadczenia charakterystycznego dla umów 
danego rodzaju, w  szczególności w  przypadku:  
1) sprzedaży rzeczy ruchomych – miejsce,  do którego rzeczy te zgodnie z  umową zostały lub miały zostać dosta r-
czone;  
2) świadczenia usług – miejsce, w  którym usługi zgodnie z  umową były lub miały być świadczone.  
§ 3. W przypadku wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem.”;  
10) po art.  35 dodaje się art.  351 w brzmieniu:  
„Art.  351. Powództwo o  ochronę dóbr osobistych naruszonych przy wykorzystaniu środków masowego przek a-
zu można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda.”;  
11) po art. 371 dodaje się art.  372 w brzmieniu:  
„Art.  372. § 1. Powództwo o  roszczenie wynikające z  czynności bankowej przeciwko bankowi, innej jednostce 
organizacyjnej uprawnionej do wykonywania czynności bankowych lub ich następcom prawnym można wytoczyć 
przed  sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda.  
§ 2. Przepis §  1 stosuje się także do powództwa przeciwko bankowi hipotecznemu lub jego następcy prawnemu 
o roszczenie wynikające z  czynności banku hipotecznego.”;  
12) w art.  38: 
a) § 1 otrzymuje  brzmienie:  
„§ 1. Powództwo o:  
1) własność lub inne prawa rzeczowe na nieruchomości,  
2) posiadanie nieruchomości,  
3) roszczenia wynikające z  art. 231 Kodeksu cywilnego,  
4) roszczenia wynikające z  art. 224–228 i  art. 230 Kodeksu cywilnego, o  ile są związane  z nieruchomością  
– wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca położenia nieruchomości, przy czym jeżeli przedmiotem sporu jest 
służebność gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej.”,  
b) dodaje się §  3 w brzmieniu:  
„§ 3. Sąd w łaściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli  
przemawiają za tym względy celowości.”;  
13) art. 44  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  44. § 1. Jeżeli sąd właściwy nie może z  powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć i nnej czynności, 
sąd nad nim przełożony wyznaczy inny sąd równorzędny.  
§ 2. O wyznaczenie innego sądu równorzędnego występuje sąd właściwy.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 3 – Poz. 1469  
 
 14) po art.  44 dodaje się art.  441 i art. 442 w brzmieniu:  
„Art.  441. § 1. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do r ozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z  sądem 
występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w  szczególności wzgląd na społeczne postrzeg a-
nie sądu jako organu bezstronnego.  
§ 2. O przekazanie sprawy może wystąpić sąd właściwy.  
Art. 442. Jeżeli stroną jest Skarb Państwa, a  państwową jednostką organizacyjną, z  której działalnością wiąże 
się dochodzone roszczenie, jest sąd:  
1) właściwy do rozpoznania sprawy – sąd ten z  urzędu przedstawia akta sprawy sądowi nad nim przełożonemu, 
który przekazu je sprawę innemu sądowi równorzędnemu z  sądem przedstawiającym;  
2) przełożony nad sądem właściwym do rozpoznania sprawy – sąd właściwy do rozpoznania sprawy z  urzędu 
przedstawia akta sprawy temu sądowi przełożonemu, który przekazuje sprawę innemu sądowi równorzędnemu 
z sądem przekazującym, mającemu siedzibę poza obszarem właściwości sądu przekazującego.”;  
15) art. 45  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  45. § 1. Jeżeli na podstawie przepisów kodeksu nie można w  świetle okoliczności sprawy ustalić właśc i-
wości miejsc owej, Sąd Najwyższy oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo.  
§ 2. O oznaczenie sądu, przed który należy wytoczyć powództwo, występuje sąd, do którego wpłynął pozew.”;  
16) w art.  47: 
a) § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. Postanowienia poza rozprawą w ydaje sąd w  składzie jednego sędziego.”,  
b) po § 3 dodaje się §  31 i 32 w brzmieniu:  
„§ 31. Zarządzenia wydaje przewodniczący.  
§ 32. W sprawach rozpoznawanych w  składzie jednego sędziego sędzia ten ma prawa i  obowiązki prz e-
wodniczącego.”,  
c) § 4 otrzymuje brzmienie:  
„§ 4. Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w  składzie trzech sędziów, jeżeli uzna to za wskaz a-
ne ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.”;  
17) art. 471 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  471. Referendarz sądowy może  wykonywać czynności w  postępowaniu cywilnym w  przypadkach wskaz a-
nych w  ustawie. W  zakresie powierzonych mu czynności referendarz sądowy ma, zależnie od rodzaju podejmowanej 
czynności, prawa i  obowiązki sądu albo przewodniczącego.”;  
18) po art.  48 dodaje s ię art.  481 w brzmieniu:  
„Art.  481. W przypadku wyłączenia sędziego na podstawie art.  48 § 1 pkt 1–4 sąd występuje do sądu nad nim 
przełożonego o  wyznaczenie innego sądu do rozpoznania sprawy, a  sąd przełożony wyznacza inny równorzędny 
sąd.”;  
19) w art.  49 dotychczasową treść oznacza się jako §  1 i dodaje się §  2 w brzmieniu:  
„§ 2. Za okoliczność, o  której mowa w  § 1, nie uważa się wyrażenia przez  sędziego poglądu co do prawa i fak-
tów przy wyjaśnianiu stronom czynności sądu lub nakłanianiu do ugody.”;  
20) w art. 52 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Postanowienie wydaje się po złożeniu wyjaśnienia przez sędzi ego, którego wniosek dotyczy. W przypa d-
ku niezłożenia wyjaśnienia w  terminie dwóch tygodni od dnia wpływu wniosku do sądu właściwego, a  jeśli był  
dotknięty  brakami – od dnia ich usunięcia, wniosek podlega rozpoznaniu bez wyjaśnienia, chyba że sąd uzna złożenie 
wyjaśnienia za konieczne.”;  
21) art. 531 i art. 54 otrzymują brzmienie:  
„Art.  531. § 1. Niedopuszczalny jest wniosek o  wyłączenie sędziego:  
1) oparty wyłącznie na okolicznościach związanych z  rozstrzygnięciem przez sąd o  dowodach;  
2) złożony po raz kolejny co do tego samego sędziego z  powołaniem tych samych okoliczności.  
  
Dziennik Ustaw  – 4 – Poz. 1469  
 
 § 2. Wniosek, o  którym mowa w  § 1, pozostawia się w  aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności. To 
samo dotyczy pism związanych z  jego wniesieniem. O  pozostawieniu wniosku i  pism związanych z  jego wniesieniem 
zawiadamia się stronę wnoszącą tylko raz – przy złożeniu pierwszego pisma.  
§ 3. W przypadku złożenia ustnie wniosku, o  którym mowa w  § 1, przewodniczący zawiadamia stronę o  jego 
bezskuteczności.  
Art. 54. Przepisy niniejszego działu, z  wyłączeniem przepisu art.  481, stosuje się odpowiednio do wyłączenia r e-
ferendarza sądowego, ławnika, jak również innych organów sądowych oraz pr okuratora. Wniosek o  wyłączenie ref e-
rendarza sądowego oraz ławnika sąd rozstrzyga zgodnie z  przepisami niniejszego działu, a  w pozostałych przypa d-
kach przekazuje odpowiedniemu organowi nadrzędnemu.”;  
22) art. 633 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  633. W sprawach o ochronę konsumentów powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów może wytaczać 
powództwa na rzecz konsumentów, a  także wstępować, za ich zgodą, do postępowań w  tych sprawach w  każdym ich 
stadium.”;  
23) w art.  69 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Sąd orzekający,  na wniosek strony przeciwnej, ustanawia kuratora dla strony niemającej zdolności proc e-
sowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, dla strony będącej osobą prawną, gdy w  jej organie zachodzą braki 
uniemożliwiające jej reprezentację, albo dla strony będ ącej jednostką organizacyjną, o  której mowa w  art. 64 § 11, 
gdy brak jest osób uprawnionych do jej reprezentowania. W  toku postępowania sąd orzekający w  uzasadnionych 
przypadkach może z  urzędu ustanowić kuratora dla osoby prawnej lub jednostki organizacyjn ej, o  której mowa 
w art. 64 § 11.”; 
24) w art.  77: 
a) § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Interwenient uboczny składa oświadczenie o  wstąpieniu do sprawy w  piśmie procesowym, w  którym 
wskazuje, jaki ma interes prawny we wstąpieniu i  do której ze stron przystępu je. Pismo to doręcza się stronom.”,  
b) po § 1 dodaje się §  11 w brzmieniu:  
„§ 11. Do pisma procesowego niespełniającego wymogów, o  których mowa w  § 1, przepis art.  130 stosuje 
się odpowiednio.”;  
25) w art.  78 § 1 i 2 otrzymują brzmienie:  
„§ 1. Każda ze stron może zgłosić opozycję przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego w  terminie dwóch 
tygodni od dnia doręczenia jej pisma zawierającego oświadczenie o  wstąpieniu, jednak nie później niż przy rozpocz ę-
ciu najbliższego posiedzenia z  jej udziałem.  
§ 2. Sąd oddali opozycję, jeżeli interwenient uboczny uprawdopodobni, że ma interes prawny we wstąpieniu do 
sprawy.”;  
26) w art.  98 po § 1 dodaje się §  11 i 12 w brzmieniu:  
„§ 11. Od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w  wysokości odsetek ustaw o-
wych za opóźnienie w  spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym 
je zasądzono, do dnia zapłaty. Jeżeli orzeczenie to jest prawomocne z  chwilą wydania, odsetki należą się za czas po 
upływie tygodn ia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a  jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z  urzędu – za 
czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.  
§ 12. W szczególnie uzasadnionym przypadku, na wniosek strony, która w  toku procesu poniosła szczególnie 
wysoki wydatek podlegający zwrotowi, sąd może przyznać jej odsetki przewidziane w  § 11 od kwoty równej temu 
wydatkowi za czas od dnia jego poniesienia przez stronę do dnia zapłaty.”;  
27) w art.  981 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Do niezbędnych kosztów procesu zalicza się koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez 
sąd. Przysługujące mediatorowi wynagrodzenie i  zwrot wydatków związane z  prowadzeniem mediacji nie mogą być 
wyższe niż określone w  przepisach wydanych n a podstawie §  4.”; 
28) w art.  103 dodaje się §  3 i 4 w brzmieniu:  
„§ 3. Jeżeli strona:  
1) pomimo wezwania do osobistego stawiennictwa nie stawiła się w  celu udziału w  czynności sądu i  nie usprawied -
liwiła  swego niestawiennictwa,  
  
Dziennik Ustaw  – 5 – Poz. 1469  
 
 2) w toku postępowania bez usprawiedliwienia nie stawiła się na posiedzenie mediacyjne pomimo wcześniejszego 
wyrażenia zgody na mediację  
– sąd może, niezależnie od wyniku sprawy, włożyć na tę stronę obowiązek zwrotu kosztów w  części wyższej, niż n a-
kazywałby to wynik sprawy, a  nawet zwrotu kosztów w  całości.  
§ 4. O możliwości tej sąd poucza strony przy wezwaniu do osobistego stawiennictwa lub przy skierowaniu stron 
do mediacji.”;  
29) art. 1081 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  1081. Jeżeli w  toku postępowania sąd nie orzekł o  obowiązku ponie sienia kosztów sądowych lub orzecz e-
niem nie objął całej kwoty należnej z  tego tytułu, postanowienie w  tym przedmiocie wydaje sąd, przed którym sprawa 
toczyła się w  pierwszej instancji.”;  
30) art. 110  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  110. Sąd może zasądzić od świ adka, biegłego, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego – po ich 
wysłuchaniu – zwrot kosztów wywołanych ich rażącą winą.”;  
31) w art.  117 § 6 otrzymuje brzmienie:  
„§ 6. Wniosek o  ustanowienie adwokata lub radcy prawnego zgłoszony po raz pierwszy w  postępowaniu kas a-
cyjnym lub postępowaniu ze skargi o  stwierdzenie niezgodności z  prawem prawomocnego orzeczenia sąd przekazuje 
do rozpoznania sądowi pierwszej instancji, chyba że uzna wniosek za oczywiście uzasadniony.”;  
32) w art.  1172 § 2 otrzymuje brzmienie : 
„§ 2. Ponowny wniosek, o  którym mowa w  § 1, jest niedopuszczalny i  pozostawia się go w  aktach sprawy bez 
żadnych dalszych czynności. To samo dotyczy pism związanych z  jego wniesieniem. O  pozostawieniu wniosku i  pism 
związanych z  jego wniesieniem zawiadam ia się stronę wnoszącą tylko raz – przy złożeniu pierwszego pisma.”;  
33) w art.  123 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Postanowienia, o  których mowa w  niniejszym dziale, doręcza się tylko stronie, która złożyła wniosek 
o ustanowienie dla niej adwokata lub radc y prawnego.”;  
34) w art.  125 po § 21 dodaje się §  21a w brzmieniu:  
„§ 21a. Dokonanie wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego oraz 
dalsze wnoszenie tych pism za pośrednictwem tego systemu jest dopuszczalne, jeżeli z  przyczyn technicznych, leż ą-
cych po stronie sądu, jest to możliwe.”;  
35) w art.  126: 
a) § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Każde pismo procesowe powinno zawierać:  
1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane;  
2) imiona i  nazwiska lub nazwy stron, ich przedstawi cieli ustawowych i  pełnomocników;  
3) oznaczenie rodzaju pisma;  
4) osnowę wniosku lub oświadczenia;  
5) w przypadku gdy jest to konieczne do rozstrzygnięcia co do wniosku lub oświadczenia – wskazanie faktów, 
na których strona opiera swój wniosek lub oświadcz enie, oraz wskazanie dowodu na wykazanie każdego 
z tych faktów;  
6) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;  
7) wymienienie załączników.”,  
b) po § 1 dodaje się §  11 w brzmieniu:  
„§ 11. Do pisma procesowego dołącza się załączniki wymienione w  tym piśmie.”;  
36) art. 127  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  127. § 1. W  piśmie procesowym mającym na celu przygotowanie sprawy do rozstrzygnięcia (pismo prz y-
gotowawcze) strona powinna zwięźle podać stan sprawy, wyszczególnić, które fakty przyznaje, a którym zaprzecza, 
oraz wypowiedzieć się co do twierdzeń i  dowodów zgłoszonych przez stronę przeciwną.  
§ 2. W piśmie przygotowawczym strona może także wskazać podstawy prawne swoich żądań lub wniosków.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 6 – Poz. 1469  
 
 37) w art.  130 § 11 otrzymuje brzmienie:  
„§ 11. Jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w  kraju przedstaw i-
ciela, przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma albo uiszczenia opłaty nie krótszy niż 
miesiąc, przy czym gdyby doręczenie wezwan ia miało mieć miejsce poza terytorium Unii Europejskiej, oznacza się 
termin nie krótszy niż trzy miesiące.”;  
38) po art.  1301 dodaje się art.  1301a w brzmieniu:  
„Art.  1301a. § 1. Jeżeli pismo procesowe wniesione przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika pa tentowego 
lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachow a-
nia w arunków formalnych, przewodniczący zwraca pismo stronie bez wezwania do jego poprawienia lub uzupełni e-
nia. Mylne oznaczenie pisma pro cesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania  
pismu biegu i  rozpoznania go w  trybie właściwym.  
§ 2. W zarządzeniu o  zwrocie pisma wskazuje się braki, które stanowią podstawę zwrotu.  
§ 3. W terminie tygodnia od dnia doręczen ia zarządzenia o  zwrocie pisma strona może je wnieść ponownie. 
Jeżeli pismo to nie jest dotknięte brakami, wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek ten nie następuje 
w przypadku kolejnego zwrotu pisma, chyba że zwrot nastąpił na skutek braków  uprzednio niewskazanych.  
§ 4. Zarządzenie o  zwrocie pisma może wydać także referendarz sądowy.”;  
39) w art.  1303: 
a) § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Jeżeli obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstał z  innych przyczyn niż wymienione w  § 1 
albo po wysłaniu odpisu pisma innym stronom, a  w przypadku braku takich stron – po wysłaniu zawiadomienia 
o terminie posiedzenia, przewodniczący wzywa zobowiązanego do uiszczenia należnej opłaty w  terminie tyg o-
dnia. W  przypadku bezskutecznego upływu terminu sąd pr owadzi sprawę bez wstrzymywania biegu postępow a-
nia, a  o obowiązku uiszczenia opłaty orzeka w  orzeczeniu kończącym sprawę w  instancji, stosując odpowiednio 
zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów procesu.”,  
b) dodaje się §  3 w brzmieniu:  
„§ 3. Jeżeli zobow iązany mieszka lub ma siedzibę za granicą i  nie ma w  kraju przedstawiciela, termin, 
o którym mowa w  § 2, wynosi miesiąc, przy czym gdyby doręczenie wezwania miało mieć miejsce poza teryt o-
rium Unii Eur opejskiej, oznacza się termin nie krótszy niż trzy miesi ące.”;  
40) w art.  1304 w § 2 zdanie drugie otrzymuje brzmienie:  
„Jeżeli strona zobowiązana mieszka lub ma siedzibę za granicą i  nie ma w  kraju przedstawiciela, termin, o  którym 
mowa w  § 1, wynosi miesiąc, przy czym gdyby doręczenie wezwania miało mieć miej sce poza terytorium Unii Eur o-
pejskiej, oznacza się termin nie krótszy niż trzy miesiące.”;  
41) w art.  131 § 1 i 2 otrzymują brzmienie:  
„§ 1. Sąd dokonuje doręczeń przez operatora pocztowego w  rozumieniu ustawy z  dnia 23  listopada 2012  r. – 
Prawo pocztowe ( Dz. U. z 2018  r. poz.  2188 oraz z  2019  r. poz.  1051), osoby zatrudnione w  sądzie, lub sądową słu ż-
bę dor ęczeniową. Sąd może również dokonywać doręczeń za pośrednictwem  komornika w  sposób określony w usta-
wie z  dnia 22  marca 2018  r. o komornikach sądowych (Dz . U. poz.  771, z  późn. zm.2)). 
§ 2. Minister Sprawiedliwości w  porozumieniu z  ministrem właściwym do spraw łączności określi, w  drodze 
rozporządzenia, szczegółowy tryb i  sposób doręczania pism sądowych przez podmioty, o  których mowa w  § 1 zdanie 
pierwsze, mając na uwadze konieczność zapewnienia sprawnego toku postępowania, a  także realizacji gwarancji pr o-
cesowych jego uczestników, ochronę praw osób, którym pisma są doręczane, oraz ochronę ich danych osobowych.”;  
42) w art.  132: 
a) § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. W toku sprawy adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy oraz Prokuratoria Generalna Rzeczy -
pospolitej Polskiej doręczają sobie nawzajem bezpośrednio odpisy pism procesowych z  załącznikami. W  treści 
pisma procesowego wniesionego do sądu zamieszcza się  oświadczenie o  doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie 
albo o  jego nadaniu przesyłką poleconą. Pismo niezawierające powyższego oświadczenia podlega zwrotowi bez 
wzywania do usunięcia tego braku.”,  
                                                           
2) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w  Dz. U. z 2018  r. poz.  1443, 1669 i  2244 oraz z  2019  r. poz.  55, 730 i  1469 . 
  
Dziennik Ustaw  – 7 – Poz. 1469  
 
 b) § 12 otrzymuje brzmienie:  
„§ 12. Przepis §  1 nie dotycz y pism wnoszonych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, podleg a-
jących doręczeniu adwokatowi, radcy prawnemu, rzecznikowi patentowemu lub Prokuratorii Generalnej Rzecz y-
pospolitej Polskiej, którzy dokonali wyboru wnoszenia pism za pośrednictwem syste mu teleinformatycznego i  nie 
zrezygnowali z  doręczenia elektronicznego.”,  
c) po § 12 dodaje się §  13 w brzmieniu:  
„§ 13. Pisma procesowe z  załącznikami, z  wyłączeniem pism wymienionych w  § 11, adwokat, radca pra w-
ny, rzecznik patentowy oraz Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej doręczają sobie nawzajem bezp o-
średnio wyłącznie w  postaci elektronicznej, jeżeli złożą sądowi zgodne ośw iadczenia odpowiedniej treści i poda-
dzą do wi adomości sądu używane do tego dane kontaktowe, w  szczególności adres po czty elektronicznej lub  
numer faksu. Oświadczenia nie podlegają odwołaniu, a  zastrzeżenia warunku lub terminu uważa się za nieistni e-
jące. Na zgodny wniosek stron lub w  innych uzasadnionych przypadkach sąd zarządza odstąpienie od takiego 
sposobu doręczania .”; 
43) w art.  133: 
a) po § 2 dodaje się §  21 i 22 w brzmieniu:  
„§ 21. Pisma procesowe lub orzeczenia dla przedsiębiorcy wpisanego do Centralnej Ewidencji i  Informacji 
o Działalności Gospodarczej doręcza się na adres do doręczeń udostępniony w  tej ewidencj i, chyba że przedsi ę-
biorca wskazał inny adres do doręczeń.  
§ 22. Pisma procesowe lub orzeczenia dla przedsiębiorcy wpisanego do rejestru sądowego doręcza się na 
adres udostępniony w  tym rejestrze, chyba że przedsiębiorca wskazał inny adres do doręczeń. Jeż eli ostatni ud o-
stępniony adres został wykreślony jako niezgodny z  rzeczywistym stanem rzeczy i  nie zgłoszono wniosku o  wpis 
nowego adresu, który podlegałby udostępnieniu, adres wykreślony jest uważany za adres udostępniony w reje-
strze.”,  
b) uchyla się §  2a, 
c) oznaczenie §  2c zastępuje się oznaczeniem §  23, 
d) § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, 
pisma sądowe doręcza się tym osobom. Pismo wzywające stronę do osobistego sta wiennictwa doręcza się tylko 
bezpośrednio tej stronie, z  wyjątkiem strony, o  której mowa w  art. 11355 § 1.”; 
44) w art.  139: 
a) § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. Jeżeli stronie podlegającej wpisowi do rejestru sądowego nie można doręczyć pisma w  sposób prz e-
widziany w  artykułach poprzedzających ze względu na nieujawnienie w  tym rejestrze zmiany adresu, pismo to 
pozostawia się w  aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany.”,  
b) § 5 otrzymuje brzmienie:  
„§ 5. Na wniosek strony wyda je się zaświadczenie, że wyrok zaoczny albo nakaz zapłaty został uznany za 
doręczony na oznaczony adres w  sposób przewidziany w  § 1. W  zaświadczeniu stwierdza się z  urzędu fakt uch y-
lenia zarządzenia o  uznaniu wyroku albo nakazu za doręczony.”;  
45) po art.  139 dodaje się art.  1391 w brzmieniu:  
„Art.  1391. § 1. Jeżeli pozwany, pomimo powtórzenia zawiadomienia zgodnie z  art. 139 § 1 zdanie drugie, nie 
odebrał pozwu lub innego pisma procesowego wywołującego potrzebę podjęcia obrony jego praw, a  w sprawie nie 
doręczono mu wcześniej żadnego pisma w  sposób przewidziany w  artykułach poprzedzających i  nie ma zastosowania 
art. 139 § 2–31 lub inny przepis szczególny przewidujący skutek doręczenia, przewodniczący zawiadamia o  tym p o-
woda, przesyłając mu przy tym odpis pi sma dla pozwanego i  zobowiązując do doręczenia tego pisma pozwanemu za 
pośrednictwem komornika.  
§ 2. Powód w  terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia mu zobowiązania, o  którym mowa w  § 1, składa do 
akt potwierdzenie doręczenia pisma pozwanemu za pośredni ctwem komornika albo zwraca pismo i  wskazuje aktualny 
adres pozwanego lub dowód, że pozwany przebywa pod adresem wskazanym w  pozwie. Po bezskutecznym upływie 
terminu stosuje się przepis art.  177 § 1 pkt 6.”; 
  
Dziennik Ustaw  – 8 – Poz. 1469  
 
 46) w art.  148 dodaje się §  3 w brzmieniu:  
„§ 3. Sąd może wydać postanowienie na posiedzeniu niejawnym.”;  
47) w art.  1481 uchyla się §  2; 
48) art. 152  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  152. § 1. Na posiedzenia jawne wstęp na salę sądową mają tylko osoby nieuzbrojone i  pełnoletnie. W y-
móg pełnoletności nie dotyc zy stron, interwenientów ubocznych, ich przedstawicieli ustawowych i  pełnomocników 
oraz osób wezwanych.  
§ 2. Przewodniczący może zezwolić na obecność na posiedzeniu jawnym osobom małoletnim oraz osobom 
obowiązanym do noszenia broni.  
§ 3. Na posiedzenia nie jawne mają wstęp tylko osoby wezwane.  
§ 4. Przy czynnościach sądu nie mogą być obecne osoby w  stanie nielicującym z  powagą sądu.”;  
49) po art.  156 dodaje się art.  1561 i art. 1562 w brzmieniu:  
„Art.  1561. W miarę potrzeby na posiedzeniu przewodniczący może  pouczyć strony o  prawdopodobnym wyniku  
sprawy w  świetle zgłoszonych do tej chwili twierdzeń i  dowodów.  
Art. 1562. Jeżeli w  toku posiedzenia okaże się, że o  żądaniu lub wniosku strony można rozstrzygnąć na innej 
podstawie prawnej, niż przez nią wskazana, u przedza się o  tym strony obecne na posiedzeniu.”;  
50) art. 162  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  162. § 1. Strona powinna zwrócić uwagę sądu na uchybienie pr zepisom postępowania, wnosząc o wpisa-
nie zastrzeżenia do protokołu. Zastrzeżenie można zgłosić najpóźniej na kolejnym posiedzeniu.  
§ 2. Stronie zastępowanej przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną 
Rzeczypospolitej Polskiej, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na to uchybienie 
w dalszym  toku postępowania. Skutku tego nie niweczy wypowiedzenie lub cofnięcie pełnomocnictwa.  
§ 3. Przepisu §  2 nie stosuje się, gdy chodzi o  przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć 
pod rozwagę z  urzędu lub gdy strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.”;  
51) uchyla się art.  1621; 
52) w art.  169 uchyla się §  5; 
53) art. 172  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  172. Zgłoszenie wniosku o  przywrócenie terminu nie wstrzymuje postępowania w  sprawie ani wykonania 
orzeczenia. Sąd może jednak, stosownie do okoliczności, wstrzymać postępowanie lub wykonanie orzeczenia. 
W przypadku uwzględnienia wniosku sąd może natychmiast przystąpić do rozpoznania sprawy.”;  
54) po art.  178 dodaje się art.  1781 w brzmieniu:  
„Art.  1781. W postanowieniu o  zawieszeniu postępowania wskazuje się przepis stanowiący podstawę prawną 
rozstrzygnięcia.”;  
55) w art.  182 § 1 i 2 otrzymują brzmienie:  
„§ 1. Sąd umarza postępowanie:  
1) zawieszone z  przyczyn wskazanych w  art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o  podjęcie postępowania nie został 
zgłoszony w  ciągu trzech miesięcy od daty postanowienia o  zawieszeniu postępowania;  
2) zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jeżeli wniosek o  podjęcie postępowania nie 
został zgłoszony w  ciągu sześciu miesi ęcy od daty postanowienia o  zawieszeniu postępowania;  
3) w przypadku stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a  w każdym razie 
po upływie roku od daty postanowienia o  zawieszeniu postępowania z  tej przyczyny;  
4) zawieszo ne z  przyczyny wskazanej w  art. 174 § 1 pkt 2 po upływie dwóch lat od daty postanowienia 
o zawieszeniu postępowania z  tej przyczyny;  
5) zawieszone z  powodu śmierci strony po upływie pięciu lat od daty postanowienia o  zawieszeniu postępowania 
z tej przyczyn y. 
§ 2. Umorzenie postępowania zawieszonego w  pierwszej instancji nie pozbawia powoda prawa ponownego w y-
toczenia powództwa, jednakże poprzedni pozew nie wywołuje żadnych skutków, które ustawa wiąże z  wytoczeniem 
powództwa. Skutki te wywołuje jednak pozew w niesiony w  sprawie, w  której postępowanie umorzono na podstawie 
§ 1 pkt 4.”; 
  
Dziennik Ustaw  – 9 – Poz. 1469  
 
 56) uchyla się art.  183; 
57) w art.  1835 dotychczasową treść oznacza się jako §  1 i dodaje się §  2 w brzmieniu:  
„§ 2. Należności, o  których mowa w  § 1, mediator pobiera bezpośredn io od stron. Sąd ustala je i  przyznaje 
mediatorowi tylko wówczas, gdy przynajmniej jedna ze stron skierowanych do mediacji przez sąd była zwolniona od 
kosztów sądowych w  zakresie obejmującym należności mediatora, a  pozostałe strony nie wypłaciły mediatorow i tych 
należności w  całości.”;  
58) w art.  1838 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Mediacji nie prowadzi się, jeżeli strona w  terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej post a-
nowienia kierującego strony do mediacji nie wyraziła zgody na mediację.”;  
59) w art.  18314 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Jeżeli ugoda podlega wykonaniu w  drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie jej klauzuli wyk o-
nalności; w  przeciwnym przypadku sąd zatwierdza ugodę postanowieniem.”;  
60) w art.  185: 
a) § 1 otrzymuje brz mienie:  
„§ 1. O zawezwanie do próby ugodowej – bez względu na właściwość rzeczową – można zwrócić się do 
sądu rejonowego ogólnie właściwego dla przeciwnika, a  w braku podstaw do ustalenia tej właściwości – do sądu 
rejonowego właściwego dla miejsca zamieszk ania albo siedziby wzywającego.”,  
b) po § 1 dodaje się §  11 w brzmieniu:  
„§ 11. W wezwaniu należy zwięźle oznaczyć sprawę i  przedstawić propozycje ugodowe. Do wezwania ni e-
spełniającego tych wymogów przepis art.  130 stosuje się odpowiednio.”,  
c) § 3 otrzymu je brzmienie:  
„§ 3. Z posiedzenia sporządza się protokół. Jeżeli doszło do ugody, jej osnowę wciąga się do protokołu 
albo zamieszcza się w  odrębnym dokumencie stanowiącym załącznik do protokołu i  stwierdza podpisami stron. 
Niemożność podpisania ugody stwie rdza się w  protokole.”;  
61) w art.  186 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Jeżeli przeciwnik bez usprawiedliwienia nie stawi się na posiedzenie, sąd na żądanie wzywającego, który 
wniósł następnie w  tej sprawie pozew, odpowiedź na pozew, sprzeciw lub zarzuty od nakazu zapłaty, uwzględni kos z-
ty wywołane próbą ugodową w  orzeczeniu kończącym postępowanie w  sprawie.”;  
62) w części pierwszej w  księdze pierwszej w  tytule VI w  dziale II w  rozdziale 2  po art.  186 dodaje się art.  1861 w brzmieniu : 
„Art.  1861. Pismo, które  zostało wniesione jako pozew, a  z którego nie wynika żądanie rozstrzygnięcia sporu 
o charakterze sprawy cywilnej, przewodniczący zwraca wnoszącemu bez żadnych dalszych czynności, chyba że w y-
jątkowe okoliczności uzasadniają nadanie mu biegu.”;  
63) w art.  187: 
a) w § 1 pkt 2 otrzymuje brzmienie:  
„2) wskazanie faktów, na których powód opiera swoje żądanie, a  w miarę potrzeby uzasadniających również 
właściwość sądu;”,  
b) w § 2 pkt 4 otrzymuje brzmienie:  
„4) zażądanie dowodów znajdujących się w  sądach, urzęd ach lub u  osób trzecich, wraz z uprawdopodobni e-
niem, że strona sama nie może ich uzyskać.”;  
64) uchyla się art.  1871; 
65) po art.  191 dodaje się art.  1911 w brzmieniu:  
„Art.  1911. § 1. Jeżeli z  treści pozwu i  załączników oraz okoliczności dotyczących sprawy, a także faktów, 
o których mowa w  art. 228, wynika oczywista bezzasadność powództwa, stosuje się przepisy §  2–4. 
§ 2. Gdyby czynności, które ustawa nakazuje podjąć w  następstwie wniesienia pozwu, miały być oczywiście 
niecelowe, można je pominąć. W  szczególn ości można nie wzywać powoda do usunięcia braków, uiszczenia opłaty, 
nie sprawdzać wartości przedmiotu sporu ani nie przekazywać sprawy.  
§ 3. Sąd może oddalić powództwo na posiedzeniu niejawnym, nie doręczając pozwu osobie wskazanej jako 
pozwany ani nie ro zpoznając wniosków złożonych wraz z  pozwem.  
  
Dziennik Ustaw  – 10 – Poz. 1469  
 
 § 4. Uzasadnienie wyroku sporządza się na piśmie z  urzędu. Powinno ono zawierać jedynie wyjaśnienie, 
dlaczego powództwo zostało uznane za oczywiście bezzasadne. Wyrok z  uzasadnieniem sąd z  urzędu doręcza tylko 
powodowi z  pouczeniem o  sposobie i  terminie wniesienia środka zaskarżenia.”;  
66) w art.  199 uchyla się §  3; 
67) w art.  200: 
a) uchyla się §  1, 
b) po § 1 dodaje się §  11–14 w brzmieniu:  
„§ 11. Swoją właściwość sąd bierze pod rozwagę z  urzędu w  każdym stanie s prawy.  
§ 12. Niewłaściwość dającą się usunąć za pomocą umowy stron sąd bierze pod rozwagę z  urzędu tylko do 
czasu doręczenia pozwu. Po doręczeniu pozwu sąd bierze tę niewłaściwość pod rozwagę tylko na zarzut pozw a-
nego, zgłoszony i  należycie uzasadniony prz ed wdaniem się w  spór co do istoty sprawy.  
§ 13. Przepisy §  11 i 12 nie uchybiają przepisowi art.  15. 
§ 14. Sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę sądowi właściwemu.”;  
68) art. 202  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  202. Okoliczności, które uzasadniają odrzucenie pozwu, jak również niewłaściwy tryb postępowania, brak 
należytego umocowania pełnomocnika, brak zdolności procesowej pozwanego, brak w  składzie jego organów lub 
niedziałanie jego przedstawiciela ustawowego sąd bierze pod rozwagę z  urzędu w  każdym stanie sprawy.”;  
69) po art.  203 dodaje się art.  2031 w brzmieniu:  
„Art.  2031. § 1. Podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z  tego samego stosunku 
prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzyte lność pozwanego jest niesporna lub upra w-
dopodobniona dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego.  
§ 2. Pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w  spór co do istoty sprawy albo 
w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego w ierzytelność stała się wymagalna.  
§ 3. Zarzut potrącenia może zostać podniesiony tylko w  piśmie procesowym. Do pisma tego stosuje się odp o-
wiednio przepisy dotyczące pozwu, z  wyjątkiem przepisów dotyczących opłat.”;  
70) w art.  204 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Powództwo wzajemne jest dopuszczalne, jeżeli roszczenie wzajemne jest w  związku z  roszczeniem p o-
woda lub nadaje się do potrącenia. Powództwo wzajemne można wytoczyć nie później niż w  odpowiedzi na pozew, 
a jeżeli jej nie złożono – w sprzeciwie od wyr oku zaocznego albo przy rozpoczęciu pierwszego posiedzenia, o  którym 
zawiadomiono albo na które wezwano pozwanego.”;  
71) w części pierwszej w  księdze pierwszej w  tytule VI w  dziale II po rozdziale 2  dodaje się rozdział 2a w  brzmieniu:  
„Rozdział 2a  
Organiza cja postępowania  
Art. 2051. § 1. Przewodniczący zarządza doręczenie pozwu pozwanemu i  wzywa go do złożenia odpowiedzi na 
pozew w  wyznaczonym terminie nie krótszym niż dwa tygodnie. O  zarządzeniu doręczenia pozwu zawiadamia się 
powoda.  
§ 2. Przewodniczący z arządza zwrot odpowiedzi na pozew złożonej z  uchybieniem terminu.  
Art. 2052. § 1. Równocześnie z  doręczeniem pism, o  których mowa w  art. 2051 § 1, poucza się strony o:  
1) możliwości rozwiązania sporu w  drodze ugody zawartej przed sądem lub mediatorem;  
2) obowiązku udziału w  posiedzeniu przygotowawczym i  przedstawienia wszystkich twierdzeń i  dowodów na tym 
posiedzeniu;  
3) skutkach niedopełnienia obowiązków, o  których mowa w  pkt 2, w szczególności możliwości wydania przez sąd 
wyroku zaocznego na posiedzeniu n iejawnym i  warunkach jego wykonalności, obciążenia kosztami postępow a-
nia, a  także możliwości umorzenia postępowania oraz pominięcia spóźnionych twierdzeń i  dowodów;  
4) możliwości ustanowienia pełnomocnika procesowego oraz o  tym, że zastępstwo adwokata, rad cy prawnego lub 
rzecznika patentowego nie jest obowiązkowe;  
5) obowiązku złożenia pisma przygotowawczego na zarządzenie przewodniczącego, wymogach co do jego treści 
i skutkach ich niedochowania;  
6) zwrocie pisma przygotowawczego złożonego bez zarządzenia przewodniczącego.  
  
Dziennik Ustaw  – 11 – Poz. 1469  
 
 § 2. Pozwanego poucza się także o  czynnościach procesowych, które może lub powinien podjąć, jeśli nie uznaje  
żądania pozwu w  całości lub części, w  szczególności obowiązku złożenia odpowiedzi na pozew, w  tym obowiązuj ą-
cych w  tym zakresie w ymaganiach co do terminu i  formy.  
§ 3. Pouczenia, o  których mowa w  § 1 i 2, doręcza się bezpośrednio stronie, z  wyjątkiem strony, o  której mowa 
w art. 11355 § 1. Nie doręcza się ich Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej ani pełnomocnikowi, któr y 
jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym.  
Art. 2053. § 1. W  uzasadnionych przypadkach, w  szczególności w  sprawach zawiłych lub obrachunkowych, 
przewodniczący może zarządzić wymianę przez strony pism przygotowawczych, oznaczając porządek s kładania 
pism, terminy, w  których pisma należy złożyć, i  okoliczności, które mają być wyjaśnione.  
§ 2. Przewodniczący może zobowiązać stronę, by w  piśmie przygotowawczym podała wszystkie twierdzenia 
i dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy pod rygorem u traty prawa do ich powoływania w  toku dalszego postęp o-
wania. W  takim przypadku twierdzenia i  dowody zgłoszone z  naruszeniem tego obowiązku podlegają pominięciu, 
chyba że strona uprawdopodobni, iż ich powołanie w  piśmie przygotowawczym nie było możliwe albo  że potrzeba 
ich powołania wynikła później.  
§ 3. Późniejsze wyznaczenie posiedzenia przygotowawczego nie powoduje otwarcia terminu do zgłaszania 
nowych twierdzeń i  dowodów.  
§ 4. Stronę zastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub P rokuratorię Generalną 
Rzeczypospolitej Polskiej przewodniczący może zobowiązać do wskazania w  piśmie przygotowawczym także po d-
staw prawnych jej żądań i  wniosków, w  miarę potrzeby ograniczając zakres tego wskazania.  
§ 5. Przewodniczący zarządza zwrot pisma przygotowawczego złożonego z  uchybieniem terminu albo bez z a-
rządzenia.  
Art. 2054. § 1. Po złożeniu odpowiedzi na pozew, a  także gdy odpowiedź na pozew nie została złożona, ale w y-
rok zaoczny nie został wydany, przewodniczący wyznacza posiedzenie przygotowaw cze i wzywa na nie strony.  
§ 2. Przewodniczący i  sąd są obowiązani podejmować czynności tak, by termin pierwszego posiedzenia przyg o-
towawczego przypadł nie później niż dwa miesiące po dniu złożenia odpowiedzi na pozew albo ostatniego pisma 
przygotowawczego  złożonego w  wykonaniu zarządzenia przewodniczącego, a  jeżeli odpowiedź na pozew albo pismo 
przygotowawcze nie zostaną złożone – nie później niż dwa miesiące po upływie terminu do złożenia tych pism.  
§ 3. Jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że przeprowadz enie posiedzenia przygotowawczego nie przyczyni się 
do sprawniejszego rozpoznania sprawy, przewodniczący może jej nadać inny właściwy bieg, w  szczególności skier o-
wać ją do rozpoznania, także na rozprawie.  
Art. 2055. § 1. Posiedzenie przygotowawcze służy ro związaniu sporu bez potrzeby prowadzenia dalszych 
posiedzeń, zwłaszcza rozprawy. Jeżeli nie uda się rozwiązać sporu, na posiedzeniu przygotowawczym sporządza się 
z udziałem stron plan rozprawy.  
§ 2. Posiedzenie przygotowawcze odbywa się według przepisów o  posiedzeniu niejawnym. W  toku posiedzenia 
przygotowawczego zachowanie szczegółowych przepisów postępowania nie jest konieczne, jeżeli przyczyni się to do 
osiągnięcia celów tego posiedzenia.  
§ 3. Do udziału w  posiedzeniu przygotowawczym są obowiązani strony  i ich pełnomocnicy. Przewodniczący 
może zwolnić stronę od obowiązku stawienia się na posiedzenie przygotowawcze, jeżeli z  okoliczności sprawy wyn i-
ka, że udział pełnomocnika będzie wystarczający.  
§ 4. Przed rozpoczęciem posiedzenia przygotowawczego powód m oże wnieść o  jego przeprowadzenie bez 
swego udziału. Wniosek nie podlega cofnięciu, a  zastrzeżenie warunku lub terminu uważa się za nieistniejące. 
W takim przypadku niestawiennictwo powoda lub jego pełnomocnika na posiedzeniu przygotowawczym nie prow a-
dzi d o umorzenia postępowania, plan rozprawy sporządza się bez udziału powoda, a  ustalenia zawarte w  planie ro z-
prawy wiążą powoda w  dalszym toku postępowania.  
§ 5. Jeżeli powód bez usprawiedliwienia nie stawi się na posiedzenie przygotowawcze, sąd umarza postęp owa-
nie, rozstrzygając o  kosztach jak przy cofnięciu pozwu, chyba że sprzeciwi się temu obecny na tym posiedzeniu p o-
zwany. Jeżeli powód w  terminie tygodnia od dnia doręczenia mu postanowienia o  umorzeniu postępowania usprawied -
liwi swe niestawiennictwo, sąd  uchyli to postanowienie i  nada sprawie właściwy bieg. Przepisu tego nie stosuje się 
w przypadku kolejnego nieusprawiedliwionego niestawiennictwa.  
§ 6. Jeżeli pozwany nie stawi się na posiedzenie przygotowawcze, plan rozprawy sporządza się bez jego udziału . 
Ustalenia zawarte w  planie rozprawy wiążą pozwanego w  dalszym toku postępowania. W  przypadku nieusprawied -
liwionego niestawiennictwa przepis art.  103 § 3 stosuje się.  
  
Dziennik Ustaw  – 12 – Poz. 1469  
 
 § 7. Jeżeli strona, która stawiła się na posiedzenie przygotowawcze, nie bierze w  nim u działu, plan rozprawy 
sporządza się bez jej udziału. Ustalenia zawarte w  planie rozprawy wiążą tę stronę w  dalszym toku postępowania. 
Przepis art.  103 § 3 stosuje się odpowiednio.  
Art. 2056. § 1. Na posiedzeniu przygotowawczym przewodniczący ustal a ze stronami przedmiot sporu i wyjaś -
nia stanowiska stron, także w  zakresie prawnych aspektów sporu.  
§ 2. Przewodniczący powinien skłaniać strony do pojednania oraz dążyć do ugodowego rozwiązania sporu, 
w szczególności w  drodze mediacji. W  tym celu przewo dniczący może poszukiwać ze stronami ugodowych sposobów  
rozwiązania sporu, wspierać je w  formułowaniu propozycji ugodowych oraz wskazywać sposoby i  skutki rozwiązania 
sporu, w  tym skutki finansowe.  
Art. 2057. § 1. Jeżeli na posiedzeniu przygotowawczym sąd skierował strony do mediacji, posiedzenie odracza 
się do czasu zakończenia mediacji.  
§ 2. W razie potrzeby, zwłaszcza gdy istnieją widoki ugodowego rozwiązania sporu lub gdy zajdzie potrzeba 
wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy alb o w przypadku usprawiedliwionego niestawienni c-
twa strony, a  także na zgodny wniosek stron, posiedzenie przygotowawcze można odroczyć na czas oznaczony, nie 
dłuższy niż trzy miesiące.  
§ 3. Na zgodny wniosek stron posiedzenie przygotowawcze można odroczyć po  raz drugi – na czas oznaczony, 
nie dłuższy niż trzy miesiące.  
§ 4. Poza przypadkami, o  których mowa w  § 1–3, odraczanie posiedzenia przygotowawczego jest niedopus z-
czalne.  
Art. 2058. § 1. Z przebiegu posiedzenia przygotowawczego protokół sporządza się pise mnie. W  protokole tym 
nie zamieszcza się oświadczeń stron złożonych w  ramach prób ugodowego rozwiązania sporu; przepis art.  1834 
§ 3 stosuje się odpowiednio. Przewodniczący może również odstąpić od zamieszczenia innych wzmianek, jeżeli może 
to ułatwić rozw iązanie sporu bez rozprawy. Przebieg posiedzenia przygotowawczego w  części obejmującej próbę 
ugodowego rozwiązania sporu nie podlega utrwaleniu w  sposób przewidziany w  art. 91. 
§ 2. Jeżeli zawarto ugodę, jej osnowę wciąga się do protokołu albo zamieszcza w  odrębnym dokumencie, po d-
pisanym przez strony, stanowiącym załącznik do protokołu.  
Art. 2059. § 1. Plan rozprawy zawiera rozstrzygnięcia co do wniosków dowodowych stron, zastępując w  tym 
zakresie postanowienie dowodowe. Przepisy art.  236 i  art. 2432 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. W miarę potrzeby plan rozprawy może zawierać:  
1) dokładne określenie przedmiotów żądań stron, w  tym rozmiar dochodzonych świadczeń wraz z  należnościami 
ubocznymi;  
2) dokładnie określone zarzuty, w  tym formalne;  
3) ustalenie, k tóre fakty i  oceny prawne pozostają między stronami sporne;  
4) terminy posiedzeń i  innych czynności w  sprawie;  
5) kolejność i  termin przeprowadzenia dowodów oraz roztrząsania wyników postępowania dowodowego;  
6) termin zamknięcia rozprawy lub ogłoszenia wyr oku; 
7) rozstrzygnięcia innych zagadnień, o  ile są niezbędne do prowadzenia postępowania.  
§ 3. W planie rozprawy można się odwoływać do pism procesowych stron.  
§ 4. Przepisy art.  206 i  art. 2061 stosuje się odpowiednio.  
Art. 20510. § 1. Spory co do poszcze gólnych zagadnień objętych planem rozprawy rozstrzyga przewodniczący.  
§ 2. Plan rozprawy podpisują strony. Odmowę złożenia podpisu przez stronę odnotowuje się w  planie.  
§ 3. Przewodniczący zatwierdza plan rozprawy.  
§ 4. Plan rozprawy stanowi załącznik do p rotokołu posiedzenia przygotowawczego. Do planu rozprawy stosuje 
się odpowiednio przepisy o  zarządzeniu.  
§ 5. Plan rozprawy z  urzędu doręcza się stronom. Doręczenie stronie planu rozprawy zastępuje zawiadomienie 
jej o terminach posiedzeń i  innych czynności  objętych planem. Jeżeli plan obejmuje obowiązki, które strona musi w y-
konać osobiście, w  szczególności stawienie się w  celu udziału w  czynnościach wymagających jej osobistego stawie n-
nictwa, doręcza się go także bezpośrednio stronie, z  wyjątkiem strony, o  której mowa w  art. 11355 § 1. W  takim prz y-
padku doręczenie planu zastępuje także wezwanie strony do wykonania tych obowiązków. O  skutkach tych należy 
stronę pouczyć.  
  
Dziennik Ustaw  – 13 – Poz. 1469  
 
 Art. 20511. § 1. Jeżeli plan rozprawy stał się nieaktualny, sąd może w  drodze postanowienia  dokonać w  nim zmi a-
ny. Przed wydaniem postanowienia sąd wysłucha stron, informując je jednocześnie o  zakresie zamierzonej zmiany.  
§ 2. Jeżeli choć jedna ze stron sprzeciwi się zamierzonej przez sąd zmianie, przeprowadza się kolejne posiedz e-
nie przygotowawc ze. Nie dotyczy to przypadku, w  którym zmiana planu rozprawy obejmuje jedynie wyznaczenie d o-
datkowych terminów przesłuchania objętych planem świadków, biegłych lub stron.  
§ 3. W razie istotnej potrzeby można sporządzić nowy plan rozprawy. W  takim przypadku  przeprowadzenie k o-
lejnego posiedzenia przygotowawczego jest obowiązkowe. Pierwotny plan rozprawy traci moc w  części, w  której n o-
wy plan jest odmienny.  
§ 4. Zmiana planu rozprawy lub wyznaczenie kolejnego posiedzenia przygotowawczego nie powoduje otwarcia 
terminu do zgłaszania nowych twierdzeń i  dowodów.  
Art. 20512. § 1. Jeżeli wyznaczono posiedzenie przygotowawcze, strona może przytaczać twierdzenia i  dowody 
na uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków i  twierdzeń strony przeciwnej do chwili z atwierdzenia 
planu rozprawy. Twierdzenia i  dowody zgłoszone po zatwierdzeniu planu rozprawy podlegają pominięciu, chyba że 
strona uprawdopodobni, że ich powołanie nie było możliwe albo potrzeba ich powołania wynikła później.  
§ 2. Jeżeli nie zarządzono prze prowadzenia posiedzenia przygotowawczego, strona może przytaczać twierdz e-
nia i  dowody na uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków i  twierdzeń strony przeciwnej aż do  
zamknięcia rozprawy, z  zastrzeżeniem niekorzystnych skutków, które według pr zepisów kodeksu mogą dla niej  
wyniknąć z  działania na zwłokę lub niezastosowania się do zarządzeń przewodniczącego i  postanowień sądu.”;  
72) art. 206  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  206. § 1. Przewodniczący i  sąd podejmują czynności w  sprawie tak, aby przebiegł a zgodnie z  planem ro z-
prawy, a  jeżeli planu nie sporządzono – w najwcześniejszych możliwych terminach.  
§ 2. Przewodniczący wyznacza terminy posiedzeń w  sprawie zgodnie z  planem rozprawy, a  jeżeli planu nie sp o-
rządzono – najwcześniejsze możliwe terminy.”;  
73) po art.  206 dodaje się art.  2061 w brzmieniu:  
„Art.  2061. Rozprawę należy przygotować tak, aby nie było przeszkód do rozstrzygnięcia sprawy na pierwszym 
posiedzeniu na nią wyznaczonym. Więcej posiedzeń niż jedno wyznacza się tylko w  razie konieczności, zwłaszcza 
gdy przeprowadzenie wszystkich dowodów na jednym posiedzeniu nie jest możliwe. W  takim przypadku posiedzenia 
powinny odbywać się w  kolejnych dniach, a  jeżeli nie jest to możliwe – tak, aby upływ czasu pomiędzy kolejnymi 
posiedzeniami nie był nadm ierny.”;  
74) uchyla się art.  207; 
75) w art.  208: 
a) w § 1: 
– wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:  
„Na podstawie planu rozprawy przewodniczący wydaje zarządzenia mające na celu przygotowanie rozprawy. 
Przewodniczący może w  szczególności:”,  
– pkt 2–4 otrzymują brzmienie:  
„2) zażądać od państwowej jednostki organizacyjnej lub jednostki organizacyjnej samorządu terytorialnego 
znajdujących się u  niej dowodów, jeżeli strona sama dowodów tych otrzymać nie może;  
3) wezwać na rozprawę wskazanych przez st rony świadków lub biegłych;  
4) zarządzić przedstawienie przedmiotów oględzin lub dokumentów, w  szczególności ksiąg i  planów.”,  
– uchyla się pkt  5, 
b) § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Przewodniczący może ponadto zarządzić oględziny jeszcze przed rozprawą.”,  
c) dodaje się §  3 w brzmieniu:  
„§ 3. Jeżeli planu rozprawy nie sporządzono, zarządzenia mające na celu przygotowanie rozprawy wydaje 
się na podstawie pozwu i  innych pism procesowych.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 14 – Poz. 1469  
 
 76) w art.  210 § 2 i 21 otrzymują brzmienie:  
„§ 2. Każda ze stron jest o bowiązana do złożenia oświadczenia co do twierdzeń strony przeciwnej dotyczących 
faktów. Strona jest przy tym obowiązana wyszczególnić fakty, którym zaprzecza.  
§ 21. Sąd poucza stronę niezastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub  Prokur a-
torię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej o  treści art.  162 § 1, art.  20512 § 2, art.  229 i  art. 230.”;  
77) w art.  212 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Na rozprawie prowadzonej bez planu rozprawy sąd przez zadawanie pytań stronom dąży do tego, aby 
strony przytoczyły lub uzupełniły twierdzenia lub dowody na ich poparcie oraz udzieliły wyjaśnień koniecznych do 
zgodnego z  prawdą ustalenia podstawy faktycznej dochodzonych przez nie praw lub roszczeń. W  ten sam sposób sąd 
dąży do wyjaśnienia istotnych okol iczności sprawy, które są sporne.”;  
78) w art.  213 uchyla się §  1; 
79) uchyla się art.  217; 
80) w art.  224 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Można zamknąć rozprawę również w  przypadku, gdy ma jeszcze zostać przeprowadzony dowód przez 
sędziego wyznaczonego lub  przez sąd wezwany, dowód z  dokumentu sporządzonego przez organ administracji 
publicznej lub znajdującego się w  jego aktach albo dowód z  dokumentu znajdującego się w  aktach sądowych lub 
komorniczych, a  rozprawę co do tych dowodów sąd uzna za zbyteczną.”;  
81) po art.  226 dodaje się art.  2261 i art. 2262 w brzmieniu:  
„Art.  2261. Ilekroć ustawa przewiduje wysłuchanie stron lub innych osób, stosownie do okoliczności może się 
to odbyć przez wezwanie stron do złożenia odpowiednich oświadczeń na posiedzeniu albo w yznaczenie terminu do 
zajęcia stanowiska w  piśmie procesowym lub za pomocą środków porozumiewania się na odległość, o  ile dają one 
pewność co do osoby składającej oświadczenie.  
Art. 2262. § 1. Ilekroć zachowanie strony w  świetle okoliczności sprawy wskazuje  na nadużycie przez nią prawa 
procesowego, sąd poucza ją o  możliwości zastosowania wobec niej środków, o  których mowa w  § 2. 
§ 2. W przypadku gdy sąd stwierdzi nadużycie przez stronę prawa procesowego, może w  orzeczeniu kończ ą-
cym postępowanie w  sprawie:  
1) stronę nadużywającą skazać na grzywnę;  
2) niezależnie od wyniku sprawy, odpowiednio do spowodowanej tym nadużyciem prawa procesowego zwłoki 
w jej rozpoznaniu, włożyć na stronę nadużywającą obowiązek zwrotu kosztów w  części większej, niż wskaz y-
wałby wynik sprawy, a  nawet zwrotu kosztów w  całości;  
3) na wniosek strony przeciwnej:  
a) przyznać od strony nadużywającej koszty procesu podwyższone odpowiednio do spowodowanego tym 
nadużyciem zwiększenia nakładu pracy strony przeciwnej na prowadzenie sprawy, nie wię cej jednak niż 
dwukrotnie,  
b) podwyższyć stopę odsetek zasądzonych od strony, której nadużycie spowodowało zwłokę w  rozpoznaniu 
sprawy, za czas odpowiadający tej zwłoce, z  tym że stopa może zostać podwyższona nie więcej niż dw u-
krotnie; przepisów o  maksymal nej dopuszczalnej wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie nie stosuje 
się.”;  
82) art. 228  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  228. § 1. Fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu. Sąd bierze je pod rozwagę nawet bez powoł a-
nia się na nie przez strony.  
§ 2. Nie w ymagają dowodu również fakty, o  których informacja jest powszechnie dostępna oraz fakty znane 
sądowi z  urzędu, jednakże sąd powinien zwrócić na nie uwagę stron.”;  
83) po art.  235 dodaje się art.  2351 i art. 2352 w brzmieniu:  
„Art.  2351. We wniosku o przeprowadzenie dowodu strona jest obowiązana oznaczyć dowód w  sposób umoż -
liwiający przeprowadzenie go oraz  wyszczególnić fakty, które mają zostać wykazane tym dowodem.  
Art. 2352. § 1. Sąd może w  szczególności pominąć dowód:  
1) którego przeprowadzenie wyłącza przepis kodeksu;  
2) mający wykazać fakt bezsporny, nieistotny dla rozstrzygnięcia s prawy lub udowodniony zgodnie z twierdz e-
niem wnioskodawcy;  
  
Dziennik Ustaw  – 15 – Poz. 1469  
 
 3) nieprzydatny do wykazania danego faktu;  
4) niemożliwy do przeprowadzenia;  
5) zmierzający jedynie do prz edłużenia postępowania;  
6) gdy wniosek strony nie odpowiada wymogom art.  2351, a strona mimo wezwania nie usunęła tego braku.  
§ 2. Pomijając dowód, sąd wydaje postanowienie, w  którym wskazuje podstawę prawną tego rozstrzygnięcia.”;  
84) art. 236  otrzymuje b rzmienie:  
„Art.  236. § 1. W  postanowieniu o  dopuszczeniu dowodu sąd oznaczy środek dowodowy i  fakty, które mają 
nim zostać wykazane, a  w miarę potrzeby i  możliwości – także termin i  miejsce przeprowadzenia dowodu.  
§ 2. Jeżeli o  wydanie postanowienia w  przedmiocie dopuszczenia dowodu wnosiła strona, w  postanowieniu w y-
starczy powołać się na treść jej wniosku.  
§ 3. Zlecając przeprowadzenie dowodu sędziemu wyznaczonemu albo sądowi wezwanemu, sąd oznaczy tego 
sędziego albo ten sąd. Jeżeli nie oznaczono terminu l ub miejsca przeprowadzenia dowodu, oznaczy je sędzia wyzn a-
czony albo sąd wezwany.”;  
85) w art.  240 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Sąd nie jest związany swym postanowieniem dowodowym i  może je stosownie do okoliczności uchylić 
lub zmienić.”;  
86) po art.  242 dodaje się art.  2421 i art. 2422 w brzmieniu:  
„Art.  2421. Strona, która wnosiła o  wezwanie na rozprawę świadka, biegłego lub innej osoby, powinna dołożyć 
starań, by osoba ta stawiła się w  wyznaczonym czasie i  miejscu, w  szczególności zawiadomić ją o  obowi ązku, czasie 
i miejscu stawiennictwa.  
Art. 2422. § 1. Ilekroć ustawa przewiduje odebranie przyrzeczenia od osoby stawającej przed sądem, może je 
odebrać tylko sąd lub sędzia wyznaczony.  
§ 2. Osobie, która w  danej sprawie składała już przyrzeczenie, przypom ina się je przy czynności z  jej udziałem, 
chyba że będzie potrzebne ponowne odebranie przyrzeczenia.”;  
87) po art.  2431 dodaje się art.  2432 w brzmieniu:  
„Art.  2432. Dokumenty znajdujące się w  aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawan ia 
odrębnego postanowienia. Pomijając dowód z  takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie.”;  
88) uchyla się art.  258; 
89) art. 263  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  263. Świadka, który nie może się stawić na wezwanie z  powodu choroby, niepełnosprawności lub innej  
niedającej się usunąć przeszkody, przesłuchuje się w  miejscu jego pobytu.”;  
90) w art.  266 § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. Jeżeli świadek ma składać zeznania, odbiera się od niego przyrzeczenie, po pouczeniu go o  znaczeniu tego  
aktu.”;  
91) uchyla się art.  270; 
92) po art.  271 dodaje się art.  2711 w brzmieniu:  
„Art.  2711. Świadek składa zeznanie na piśmie, jeżeli sąd tak postanowi. W  takim przypadku świadek składa 
przyrzeczenie przez podpisanie tekstu przyrzeczenia. Świadek jest obowiązany złożyć tekst zeznania w  sądzie 
w terminie wyznaczonym przez sąd. Przepisy art.  165 § 2, art.  274 § 1 i art. 276 stosuje się odpowiednio.”;  
93) po art.  272 dodaje się art.  2721 w brzmieniu:  
„Art.  2721. Jeżeli sąd poweźmie wątpliwość co do zdolności spostrzegania lub kom unikowania spostrzeżeń 
przez świadka, może zarządzić przesłuchanie go z  udziałem biegłego lekarza lub psychologa, a  świadek nie może się 
temu sprzeciwić.”;  
94) art. 275  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  275. Świadek w  ciągu tygodnia od dnia doręczenia mu postanow ienia skazującego go na grzywnę lub na 
pierwszym posiedzeniu, na które zostanie wezwany, może usprawiedliwić swe niestawiennictwo. W  przypadku 
usprawiedliwienia niestawiennictwa sąd zwolni świadka od grzywny i  przymusowego sprowadzenia.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 16 – Poz. 1469  
 
 95) po art.  278 dodaje się art.  2781 w brzmieniu:  
„Art.  2781. Sąd może dopuścić dowód z  opinii sporządzonej na zlecenie organu władzy publicznej w  innym 
postępowaniu przewidzianym przez ustawę.”;  
96) uchyla się art.  279; 
97) w art.  281 dotychczasową treść oznacza się jako § 1 i dodaje się §  2 w brzmieniu:  
„§ 2. O wyłączeniu biegłego rozstrzyga sąd prowadzący sprawę po wysłuchaniu stron i  biegłego. Od wysłuch a-
nia stron lub biegłego można odstąpić, gdyby miało to doprowadzić do nadmiernej zwłoki w  postępowaniu.”;  
98) w art.  282 po § 1 dodaje się §  11 i 12 w brzmieniu:  
„§ 11. Biegły, któremu zlecono sporządzenie opinii na piśmie, może złożyć przyrzeczenie przez podpisanie 
tekstu przyrzeczenia, który załącza do opinii.  
§ 12. Od biegłego wpisanego na listę biegłych sądowych nie o dbiera się przyrzeczenia. Biegły taki powołuje się 
na przyrzeczenie złożone przy ustanowieniu go w  tym charakterze.”;  
99) uchyla się art.  283; 
100) art. 284  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  284. Sąd może zarządzić przedstawienie biegłemu w  niezbędnym zakresie ak t sprawy lub przedmiotu 
oględzin oraz zarządzić, by był obecny lub brał udział w  przeprowadzeniu dowodu.”;  
101) art. 286  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  286. Sąd może zażądać ustnego lub pisemnego uzupełnienia opinii lub jej wyjaśnienia, a  także dodatk o-
wej opin ii od tych samych lub innych biegłych.”;  
102) art. 288  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  288. § 1. Biegły ma prawo żądać wynagrodzenia za stawiennictwo w  sądzie i  wykonaną pracę oraz zwrotu 
wydatków.  
§ 2. Przewodniczący może przyznać biegłemu zaliczkę na poczet w ydatków.  
§ 3. Jeżeli opinia jest niepełna lub niejasna, o  przyznaniu wynagrodzenia i  zwrotu wydatków rozstrzyga się po 
jej uzupełnieniu lub wyjaśnieniu.”;  
103) w art.  290 dodaje się §  3–5 w brzmieniu:  
„§ 3. Sąd może zażądać ustnego lub pisemnego uzupełnienia opinii lub jej wyjaśnienia, a  także dodatkowej 
opinii od tego samego lub innego instytutu naukowego lub naukowo -badawczego.  
§ 4. Jeżeli opinia została sporządzona przez instytut naukowy lub naukowo -badawczy, ustne jej uzupełnienie 
lub wyjaśn ienie albo dodatkową opinię składa osoba wyznaczona do tego przez ten instytut. Sąd może jednak zarz ą-
dzić stawienie się na rozprawie i  złożenie ustnego uzupełnienia lub wyjaśnienia opinii albo dodatkowej opinii także 
przez osoby, które sporządziły opinię w  imieniu tego instytutu.  
§ 5. Strona może żądać wyłączenia osoby wyznaczonej do sporządzenia opinii przez instytut naukowy lub 
naukowo -badawczy. Przepis art.  281 stosuje się odpowiednio.”;  
104) art. 2901 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  2901. W sprawach rodzinn ych i  opiekuńczych sąd może zażądać opinii opiniodawczego zespołu sądowych 
specjalistów. Do opinii zespołu stosuje się odpowiednio przepisy o  opinii instytutu naukowego lub naukowo -badaw -
czego.”;  
105) art. 322  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  322. Jeżeli w  sprawie o  naprawienie szkody, o  dochody, o  zwrot bezpodstawnego wzbogacenia lub 
o świadczenie z  umowy o  dożywocie sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe, nader 
utrudnione lub oczywiście niecelowe, może w  wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny opartej na 
rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 17 – Poz. 1469  
 
 106) w art.  326: 
a) § 1–3 otrzymują brzmienie:  
„§ 1. Ogłoszenie wyroku powinno nastąpić na posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę. Postanowi e-
niem wydanym niezwłocznie po zamk nięciu rozprawy sąd może odroczyć ogłoszenie wyroku na oznaczony  
termin przypadający nie później niż dwa tygodnie po dniu zamknięcia rozprawy. Jeżeli sprawa jest szczególnie 
zawiła, materiał sprawy jest szczególnie obszerny lub sąd jest znacznie obciążony  czynnościami w  innych spr a-
wach, termin ten wyjątkowo może wynosić miesiąc po dniu zamknięcia rozprawy.  
§ 2. Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym i  może go dokonać sam przewodniczący lub 
sędzia sprawozdawca. Nieobecność stron nie wstrzymuje og łoszenia wyroku.  
§ 3. Ogłoszenia wyroku dokonuje się przez odczytanie sentencji. Po ogłoszeniu wyroku przewodniczący 
lub sędzia sprawozdawca podaje ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia albo wygłasza uzasadnienie, może 
jednak tego zaniechać, jeżeli spra wa była rozpoznawana przy drzwiach zamkniętych.”,  
b) dodaje się §  4 w brzmieniu:  
„§ 4. Jeżeli na ogłoszenie wyroku nikt się nie stawił, włączając publiczność, przewodniczący lub sędzia 
sprawozdawca może zarządzić odstąpienie od odczytania sentencji i  podan ia zasadniczych powodów rozstrzyg -
nięcia. W  takim przypadku wyrok uważa się za ogłoszony z  chwilą zakończenia posiedzenia. Sentencję należy 
jednak odczytać, jeżeli będzie wygłaszane uzasadnienie wyroku.”;  
107) art. 327  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  327. § 1. Stronę niezastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokurat o-
rię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, obecną przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący pouczy o  sposobie 
i terminie zgłoszenia wniosku o  doręczenie wyroku z  uzasadnien iem oraz warunkach, sposobie i  terminie wniesienia 
środka zaskarżenia.  
§ 2. Sąd z  urzędu doręcza wyrok stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika pate n-
towego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyr oku. 
§ 3. Sąd z  urzędu doręcza stronom wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym.  
§ 4. Stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Gen e-
ralną Rzeczypospolitej Polskiej wraz z  wyrokiem, który podlega doręczeniu z urzędu, doręcza się pouczenie o sposo-
bie i terminie zgłoszenia wniosku o  doręczenie wyroku z  uzasadnieniem oraz warunkach, sposobie i  terminie wniesi e-
nia środka zaskarżenia.  
§ 5. Jeżeli zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych jest obowiązkowe, należy także pouczyć 
stronę o  treści przepisów o  obowiązkowym zastępstwie oraz skutkach niezastosowania się do tych przepisów.”;  
108) po art.  327 dodaje się art.  3271 w brzmieniu:  
„Art.  3271. § 1. Uzasadnienie wyroku powinno zawierać:  
1) wskaz anie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, 
dowodów, na których się oparł, i  przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i  mocy dow o-
dowej;  
2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z  przytoczeniem przepisów prawa.  
§ 2. Uzasadnienie wyroku sporządza się w  sposób zwięzły.”;  
109) art. 328 i  art. 329 otrzymują brzmienie:  
„Art.  328. § 1. Pisemne uzasadnienie wyroku sporządza się na wnios ek strony o  doręczenie wyroku z uzasa d-
nieniem zgłoszony w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku.  
§ 2. W przypadkach  gdy wyrok doręcza się z  urzędu, termin, o  którym mowa w  § 1, liczy się od dnia doręcz enia 
wyroku.  
§ 3. We wniosku należy wskazać, czy pisemne uzasadnienie ma dotyczyć całości wyroku czy jeg o części, 
w szczególności poszczególnych objętych nim rozstrzygnięć.  
§ 4. Sąd odrzuca wniosek niedopuszczalny, spóźniony, nieopłacony lub dotknięty brakami, których nie usunięto 
mimo wezwania.  
  
Dziennik Ustaw  – 18 – Poz. 1469  
 
 Art. 329. § 1. Pisemne uzasadnienie wyroku sporządza się w  zakresie wynikającym z  wniosku o  doręczenie 
wyroku z  uzasadnieniem.  
§ 2. Pisemne uzasadnienie wyroku sporządza się w  terminie dwóch tygodni od dnia wpływu do właściwego 
sądu wniosku o  doręczenie wyroku z  uzasadnieniem, a  jeżeli wniosek był dotknięty brakami – od dnia usunięcia tych 
braków.  
§ 3. W przypadkach  gdy pisemne uzasadnienie wyroku sporządza się z  urzędu, termin, o  którym mowa w  § 2, 
biegnie od dnia ogłoszenia wyroku.  
§ 4. W przypadku niemożności sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku w  terminie pr ezes sądu może 
przedłużyć ten termin na czas oznaczony.”;  
110) w art.  330 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. W sprawach rozstrzyganych w  składzie trzech sędziów uzasadnienie wyroku podpisują sędziowie, którzy 
brali udział w  jego wydaniu. Jeżeli którykolwiek z  sędziów nie może podpisać uzasadnienia, przewodniczący lub na j-
starszy służbą sędzia zaznacza na uzasadnieniu przyczynę braku podpisu.”;  
111) art. 331  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  331. § 1. Wyrok z  pisemnym uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, kt óra z głosiła wniosek o dorę-
czenie wyroku z  uzasadnieniem.  
§ 2. Sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku z  urzędu nie zwalnia strony od obowiązku zgłoszenia wniosku  
o doręczenie wyroku z  uzasadnieniem.  
§ 3. Stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawneg o, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Gen e-
ralną Rzeczypospolitej Polskiej wraz z  pisemnym uzasadnieniem wyroku doręcza się pouczenie o  sposobie i  terminie 
wniesienia środka zaskarżenia. Przepis art.  327 § 5 stosuje się.  
§ 4. Jeżeli sporządzenie uzasadn ienia okaże się niemożliwe, prezes sądu zawiadamia o  tym stronę. W  takim 
przypadku termin do wniesienia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia tego zawiadomienia, o  czym należy 
pouczyć stronę. Stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię 
Generalną Rzeczypospolitej Polskiej wraz z  tym pouczeniem doręcza się pouczenie przewidziane w  § 3. Przepis 
art. 327 § 5 stosuje się.”;  
112) po art.  331 dodaje się art.  3311 w brzmieniu:  
„Art.  3311. § 1. Jeżeli przebieg posiedzenia jest utrwalany w  sposób przewidziany w  art. 157 § 1, uzasadnienie 
może być wygłoszone po ogłoszeniu wyroku i  utrwalone za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz 
i dźwięk, o  czym przewodniczący uprzedza przed wygłoszeniem uz asadnienia.  
§ 2. W przypadku, o  którym mowa w  § 1, nie podaje się odrębnie zasadniczych powodów rozstrzygnięcia, 
a zamiast pisemnego uzasadnienia wyroku sporządza się transkrypcję wygłoszonego uzasadnienia.  
§ 3. Do transkrypcji wygłoszonego uzasadnienia odpowiednio stosuje się przepisy o  pisemnym uzasadnieniu 
wyroku.”;  
113) w art.  332 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. W przypadku cofnięcia pozwu przed uprawomocnieniem się wyroku albo przedstawieniem akt z  apelacją 
sądowi drugiej instancji, z  jednoczesnym zrz eczeniem się dochodzonego roszczenia, a  za zgodą pozwanego również 
bez tego zrzeczenia, sąd pierwszej instancji postanowieniem uchyli swój wyrok i  umorzy postępowanie, jeżeli uzna 
takie cofnięcie za dopuszczalne.”;  
114) art. 339 i  art. 340 otrzymują brzmie nie: 
„Art.  339. § 1. Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w  wyznaczonym te r-
minie nie złożył odpowiedzi na pozew.  
§ 2. W przypadku, o  którym mowa w  § 1, przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powoda o  faktach zawarte 
w pozwie l ub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed posiedzeniem, chyba że budzą one uzasadnione 
wątpliwości albo zostały przytoczone w  celu obejścia prawa.  
Art. 340. § 1. Sąd wyda wyrok zaoczny, jeżeli mimo niezłożenia odpowiedzi na pozew skierowano sprawę  do 
rozpoznania na rozprawie, a  pozwany nie stawił się na tę rozprawę, albo mimo stawienia się nie bierze w  niej udziału. 
Przepis art.  339 § 2 stosuje się.  
§ 2. Wyrok wydany w  nieobecności pozwanego nie będzie zaoczny, jeżeli pozwany żądał przeprowadzenia 
rozprawy w  swej nieobecności lub składał już w  sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 19 – Poz. 1469  
 
 115) art. 342 i  art. 343 otrzymują brzmienie:  
„Art.  342. Wyrok zaoczny sąd uzasadnia, gdy powództwo zostało oddalone w  całości lub części, a  powód zaż ą-
dał uzasadnien ia w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu wyroku.  
Art. 343. § 1. Wyrok zaoczny doręcza się stronom z  urzędu. Stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę 
prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej doręcza się g o z pouczeniem 
o przysługujących jej środkach zaskarżenia, a  pozwanemu – także z  pouczeniem o  obowiązku przedstawienia 
w sprzeciwie wszystkich twierdzeń i  dowodów oraz skutku niedopełnienia tego obowiązku w  postaci możliwości p o-
minięcia spóźnionych twierdz eń i dowodów.  
§ 2. Jeżeli wyrok, zgodnie z  art. 342, nie podlegał uzasadnieniu, termin do wniesienia przez powoda apelacji 
biegnie od dnia jego doręczenia.”;  
116) w art.  344 § 2 i 3 otrzymują brzmienie:  
„§ 2. W piśmie zawierającym sprzeciw pozwany powinien  przytoczyć zarzuty, które pod rygorem ich utraty 
należy zgłosić przed wdaniem się w  spór co do istoty sprawy, oraz twierdzenia i  dowody. Przepis art.  20512 § 1 zdanie 
drugie stosuje się odpowiednio.  
§ 3. Sąd odrzuca sprzeciw niedopuszczalny, spóźniony, ni eopłacony lub dotknięty brakami, których nie usuni ę-
to pomimo wezwania.”;  
117) art. 345  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  345. W przypadku wniesienia sprzeciwu przewodniczący zarządza doręczenie go powodowi i  nadaje 
sprawie bieg, w  razie potrzeby podejmując czynno ści przewidziane w  przepisach o  organizacji postępowania.”;  
118) w art.  346 uchyla się §  2; 
119) w art.  350 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. O sprostowaniu umieszcza się wzmiankę na oryginale wyroku, a  na żądanie stron także na udzielonych im 
wypisach. Dalsz e odpisy i  wypisy powinny być zredagowane w  brzmieniu uwzględniającym postanowienie o sprostow a-
niu.”; 
120) po art.  350 dodaje się art.  3501 w brzmieniu:  
„Art.  3501. § 1. Niedopuszczalny jest wniosek o  sprostowanie wyro ku złożony jedynie dla zwłoki w postęp o-
waniu.  
§ 2. Za wniosek złożony jedynie dla zwłoki w  postępowaniu uważa się drugi i  dalszy wniosek złożony przez tę 
samą stronę co do tego samego wyroku, chyba że okoliczności sprawy wykluczają tę ocenę.  
§ 3. Wniosek, o  którym mowa w  § 1, pozostawia się w  aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności. To 
samo dotyczy pism związanych z  jego złożeniem. O  pozostawieniu wniosku i  pism związanych z  jego złożeniem 
zawiadamia się stronę wnoszącą tylko raz – przy złożeniu pierwszego pisma.  
§ 4. Przepisy § 1–3 stosuje się odpowiednio do wniosku o  uzupełnienie i  o wykładnię wyroku.”;  
121) w art.  351 uchyla się §  2; 
122) art. 352  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  352. Sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści.”;  
123) art. 355  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  355. Sąd umorzy postępowanie, jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę 
lub została zatwierdzona ugoda zawarta przed mediatorem albo z  innych przyczyn wydanie wyroku stało się zbędne 
lub niedopuszczalne.” ; 
124) w art.  357: 
a) § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z  urzędu stronom, chyba że przepis 
szczególny stanowi inaczej. Doręczając postanowienie stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawnego, 
rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolite j Polskiej, należy ją pouczyć o dopuszczal -
ności, warunkach, terminie i  sposobie złożenia wniosku o  doręczenie uzasadnienia tego postanowie nia i wniesi e-
nia środka zaskarżenia albo o  tym, że postanowienie nie podlega uzasadnieniu lub zaskarżeniu.”,  
  
Dziennik Ustaw  – 20 – Poz. 1469  
 
 b) po § 2 dodaje się §  21 w brzmieniu:  
„§ 21. Postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym sąd uzasadnia tylko wtedy, gdy podlega ono z a-
skarżeniu, i  tylko na żądanie strony zgłoszone w  terminie tyg odnia od dnia doręczenia postanowienia. Postan o-
wienie z  uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która zażądała sporządzenia uzasadnienia i  doręczenia p o-
stanowienia z  uzasadnieniem.”,  
c) § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. Uzasadnienie postanowienia sporząd za się w  terminie tygodnia od dnia wpływu do właściwego sądu 
wniosku o  doręczenie postanowienia z  uzasadnieniem, a  jeżeli wniosek był dotknięty brakami – od dnia usunięcia 
tych braków.”,  
d) dodaje się §  5 i 6 w brzmieniu:  
„§ 5. Wydając postanowienie, nawet  niepodlegające zaskarżeniu, sąd może przy nim zwięźle wskazać z a-
sadnicze powody rozstrzygnięcia, jeżeli mając na względzie okoliczności sprawy uzna, że pozwoli to na uspra w-
nienie postępowania.  
§ 6. Wydając postanowienie podlegające zaskarżeniu sąd może, w edług swej oceny opartej na rozważeniu 
wszystkich okoliczności sprawy, postanowić o  odstąpieniu od jego uzasadnienia, jeżeli w  całości uwzględnia z a-
warty w  piśmie procesowym wniosek strony i  podziela argumenty strony przytoczone na jego poparcie. 
W postano wieniu należy powołać to pismo. Jeżeli pismo to zostanie doręczone później niż postanowienie, termin 
do złożenia zażalenia biegnie od dnia doręczenia tego pisma.”;  
125) w art.  364 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony sąd pierwszej instancji, a  dopóki akta sprawy 
znajdują się w  sądzie drugiej instancji – ten sąd.”;  
126) w art.  367: 
a) § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. Sąd rozpoznaje sprawę w  składzie trzech sędziów. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w  składzie 
jednego sędziego, z  wyjątkiem wydania wyroku.”,  
b) po § 3 dodaje się §  31 w brzmieniu:  
„§ 31. Sąd może zlecić przeprowadzenie dowodu sędziemu wyznaczonemu, także gdy przyczyni się to do 
przyspieszenia postępowania.”,  
c) uchyla się §  4; 
127) w art.  368: 
a) w § 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie:  
„4) powołanie, w  razie potrzeby, nowych faktów lub dowodów;”,  
b) po § 1 dodaje się §  11–13 w brzmieniu:  
„§ 11. W zarzutach co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia należy wskazać fakty ustalone przez sąd 
pierwszej instancji niezgodnie z  rzeczywistym stanem rzeczy lub istotne dla rozstrzygnięcia fakty nieustalone 
przez sąd pierwszej instancji.  
§ 12. Powołując nowe fakty lub dowody, należy uprawdopodobnić, że ich powołanie w  postępowaniu przed 
sądem pierwszej instancji nie było  możliwe albo potrzeba ich powołania wynikła później.  
§ 13. Powołując fakt wykazany dowodem utrwalonym za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo 
obraz i  dźwięk, należy oznaczyć część zapisu dotyczącą tego faktu.”;  
128) w art.  369: 
a) po § 1 dodaje si ę § 11 w brzmieniu:  
„§ 11. W przypadku przedłużenia terminu do sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku termin, 
o którym mowa w  § 1, wynosi trzy tygodnie. O  terminie tym sąd zawiadamia stronę doręczając jej wyrok 
z uzasadnieniem. Jeżeli w  zawiadomieniu t ermin ten wskazano błędnie, a  strona się do niego zastosowała, apel a-
cję uważa się za wniesioną w  terminie.”,  
b) uchyla się §  2, 
c) § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. Termin, o  którym mowa w  § 1, uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona  
wniosła apelację do sądu drugiej instancji. W  takim przypadku sąd ten zawiadamia sąd pierwszej instancji 
o wniesieniu apelacji i  żąda przedstawienia akt sprawy.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 21 – Poz. 1469  
 
 129) uchyla się art.  370; 
130) art. 371  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  371. Sąd pierwszej instan cji przedstawia niezwłocznie akta sprawy sądowi drugiej instancji.”;  
131) uchyla się art.  372; 
132) art. 373  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  373. § 1. Sąd drugiej instancji odrzuca apelację spóźnioną, nieopłaconą lub z  innych przyczyn niedopus z-
czalną, jak równi eż apelację, której braków strona nie usunęła w  wyznaczonym terminie.  
§ 2. Czynności związane z  nadaniem biegu apelacji może wykonywać referendarz sądowy.”;  
133) po art.  373 dodaje się art.  3731 w brzmieniu:  
„Art.  3731. Przewodniczący zarządza doręczenie odpisów apelacji pozostałym stronom, pouczając je o  treści 
art. 374. Pozostałe strony mogą wnieść odpowiedź na apelację w  terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia odpisu 
apelacji.”;  
134) art. 374 i  art. 375 otrzymują brzmienie:  
„Art.  374. Sąd drugiej inst ancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie 
rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona 
w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o  przeprowadzeni e rozprawy, chyba że cofnięto pozew lub 
apelację albo zachodzi nieważność postępowania.  
Art. 375. Poza przypadkami określonymi w  art. 3911, art. 373 i  art. 374 przewodniczący wyznacza rozprawę.”;  
135) w art.  386 § 5 i 6 otrzymują brzmienie:  
„§ 5. W przypadku uchylenia wyroku i  przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sąd rozpoznaje ją w  tym 
samym składzie, chyba że nie jest to możliwe lub powodowałoby nadmierną zwłokę w  postępowaniu.  
§ 6. Ocena prawna wyrażona w  uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiąże zarówno sąd, któremu sprawa 
została przekazana, jak i  sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak przypa d-
ku, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego lub faktycznego, albo po wydaniu wyroku sądu drugiej instanc ji Sąd Na j-
wyższy w  uchwale rozstrzygającej zagadnienie prawne wyraził odmienną ocenę prawną.”;  
136) w art.  387 § 2–4 otrzymują brzmienie:  
„§ 2. Pisemne uzasadnienie albo transkrypcję wygłoszonego uzasadnienia sporządza się w  terminie dwóch  
tygodni od dnia  ogłoszenia orzeczenia. Jeżeli ogłoszenia nie było, termin ten liczy się od dnia wydania orzeczenia. 
Jeżeli apelację oddalono lub zmieniono zaskarżony wyrok, pisemne uzasadnienie albo transkrypcję wygłoszonego 
uzasadnienia sporządza się w  terminie dwóch ty godni od dnia zgłoszeni a wniosku o  doręczenie wyroku z uzasadni e-
niem.  
§ 21. W uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji:  
1) wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji 
przyjął za własne ustal enia sądu pierwszej instancji, chyba że sąd drugiej instancji zmienił lub uzupełnił te ust a-
lenia; jeżeli sąd drugiej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe lub odmiennie ocenił dowody prz e-
prowadzone przed sądem pierwszej instancji, uzasadnienie powi nno także zawierać ustalenie faktów, które sąd 
drugiej instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i  przyczyn, dla których innym dow o-
dom odmówił wiarygodności i  mocy dowodowej;  
2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z  przytoczeniem przep isów prawa powinno objąć ocenę poszczególnych 
zarzutów apelacyjnych, a  poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne  
oceny sądu pierwszej instancji.  
§ 3. Orzeczenie z  uzasadnieniem doręcza się tej stronie, która w  terminie tygodnia od dnia ogłoszenia orzecz e-
nia zgłosiła wniosek o  doręczenie orzeczenia z  uzasadnieniem. Przepis art.  327 § 2 stosuje się odpowiednio. Jeżeli 
ogłoszenia nie było, orzeczenie z  uzasadnieniem doręcza się stronom z  urzędu w  terminie tygodnia  od dnia sporz ą-
dzenia uzasadnienia.  
§ 4. Jeżeli nie sporządzono pisemnego uzasadnienia wyroku ani transkrypcji wygłoszonego uzasadnienia, 
a w sprawie została wniesiona skarga kasacyjna lub skarga o  stwierdzenie niezgodności z  prawem prawomocnego 
orzeczenia , sporządza się je w  terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia skargi, a  jeżeli skarga była dotknięta br a-
kami – od dnia usunięcia tych braków. Uzasadnienie można ograniczyć do zakresu, którego dotyczy skarga.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 22 – Poz. 1469  
 
 137) w art.  388: 
a) § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Jeżeli na skutek wykonania orzeczenia stronie może być wyrządzona niepowetowana szkoda, sąd 
drugiej instancji na wniosek strony może wstrzymać wykonanie swego orzeczenia do czasu ukończenia postęp o-
wania kasacyjnego. Jeżeli apelację oddalono, sąd drug iej instancji może wstrzymać wykonanie także orzeczenia 
sądu pierwszej instancji.”,  
b) po § 1 dodaje się §  11 w brzmieniu:  
„§ 11. W przypadku, o  którym mowa w  § 1, sąd drugiej instancji na wniosek strony może także uzależnić 
wykonanie orzeczenia od złożeni a przez powoda stosownego zabezpieczenia.”;  
138) po art.  391 dodaje się art.  3911 w brzmieniu:  
„Art.  3911. § 1. W  przypadku wniesienia apelacji od wyroku wydanego na podstawie art.  1911 można pominąć 
czynności, które ustawa nakazuje podjąć na skutek wniesi enia apelacji, w  szczególności nie wzywać powoda do us u-
nięcia jej braków ani uiszczenia opłaty. Sąd drugiej instancji może rozpoznać apelację na posiedzeniu niejawnym, nie 
doręczając apelacji osobie wskazanej jako pozwany ani nie rozpoznając wniosków złożo nych wraz z  tą apelacją.  
§ 2. W przypadku wątpliwości apelację uważa się za wniesioną co do całości wyroku z  wnioskiem o  jego uch y-
lenie i  przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.  
§ 3. W przypadku stwierdzenia, że powództwo nie jest oczywiście bezzasadn e, sąd drugiej instancji uchyla z a-
skarżony wyrok i  przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W  pozostałych przypa d-
kach sąd drugiej instancji oddala apelację.  
§ 4. Uzasadnienie wyroku oddalającego apelację sąd drugiej instancji może ograniczyć do odwołania się do 
ustaleń i  wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku zawartych w  uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji.  
§ 5. Wyrok z  pisemnym uzasadnieniem, o  ile je sporządzono, i  wymaganymi przez ustawę pouczeniami 
z urzędu doręcza si ę tylko powodowi.  
§ 6. Przepisu art.  3941 § 11 nie stosuje się.  
§ 7. W przypadku uchylenia wyroku wydanego na podstawie art.  1911 w toku ponownego rozpoznania:  
1) ilekroć ustawa przewiduje zwrot pozwu, sąd umarza postępowanie;  
2) wraz z  odpisem pozwu doręc za się pozwanemu odpisy apelacji ora z wyroków sądów obu instancji z uzasadni e-
niami.”;  
139) w art.  394 § 1 i 2 otrzymują brzmienie:  
„§ 1. Zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące post ę-
powanie w  spraw ie, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej instancji i  zarządzenia przewodniczącego, których 
przedmiotem jest:  
1) zwrot pisma wniesionego jako pozew, z  którego nie wynika żądanie rozpoznania sprawy;  
2) zwrot pozwu;  
3) odmowa odrzucenia pozwu;  
4) przekaz anie sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu albo podjęcie postępowania w  innym trybie;  
5) zawieszenie postępowania i  odmowa podjęcia zawieszonego postępowania;  
6) zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, zwrot opłaty lub o bciążenie koszt a-
mi sądowymi – jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy.  
§ 2. Termin do wniesienia zażalenia wynosi tydzień od dnia doręczenia postanowienia z  uzasadnieniem. Jeżeli 
przy wydaniu postanowienia sąd odstąpił od jego uzasa dnienia, termin liczy się od dnia ogłoszenia postanowienia, 
a jeżeli podlegało ono doręczeniu – od dnia jego doręczenia.”;  
140) w art.  3941: 
a) uchyla się §  2, 
b) § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. Do postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się na skutek  zażalenia stosuje się odpowie d-
nio art.  394 § 2 i 3, art.  395, art.  397 § 1, art.  3986 § 3, art.  39814, art.  39815 § 1 zdanie pierwsze, art.  39816, 
art. 39817 i art. 39821.”; 
  
Dziennik Ustaw  – 23 – Poz. 1469  
 
 141) po art.  3941 dodaje się art.  3941a i art. 3941b w brzmieniu:  
„Art.  3941a. § 1. Zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji przysługuje na postanowienia tego sądu, 
których przedmiotem jest:  
1) odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia oraz odmowa ustanowienia adw o-
kata lub radcy prawnego lub ic h odwołanie;  
2) oddalenie opozycji przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego oraz niedopuszczenie interwenienta do 
udziału w  sprawie wskutek uwzględnienia opozycji;  
3) rygor natychmiastowej wykonalności;  
4) wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia do czasu rozstrzygnięcia skargi o  wznowienie postępowania;  
5) stwierdzenie prawomocności orzeczenia;  
6) skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę, zarządzenie przymus o-
wego sprowadzenia i  aresztowania świadka oraz o dmowa zwolnienia świadka i  biegłego od grzywny i  świadka 
od przymusowego sprowadzenia;  
7) odmowa uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia;  
8) sprostowanie lub wykładnia orzeczenia albo ich odmowa;  
9) zwrot zaliczki, zwrot kosztów nieopłaconej pomocy pr awnej udzielonej z  urzędu oraz wynagrodzenie biegłego, 
mediatora i  należności świadka, a  także koszty przyznane w  nakazie zapłaty, jeżeli nie wniesiono środka z a-
skarżenia od nakazu;  
10) oddalenie wniosku o  wyłączenie sędziego;  
11) zatwierdzenie ugody zawar tej przed mediatorem;  
12) odrzucenie zażalenia;  
13) odrzucenie skargi na orzeczenie referendarza sądowego.  
§ 2. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia, o  którym mowa w  § 1, przepisy art.  394 § 2 i 3 oraz 
art. 395–397 stosuje się odpowiednio.  
§ 3. Jeżeli w  sądzie pierwszej instancji nie można utworzyć składu do rozpoznania zażalenia, zażalenie rozp o-
znaje sąd drugiej instancji.  
Art. 3941b. Jeżeli zaskarżono postanowienie, o  którym mowa w  art. 394 § 1 i zarazem w  art. 3941a § 1, zażalenie 
rozpoznaje s ąd drugiej instancji.”;  
142) w art.  3942: 
a) § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji przysługu je na postanowienie tego sądu o odrzuc e-
niu apelacji.”,  
b) po § 1 dodaje się §  11 w brzmieniu:  
„§ 11. Zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji przysługuje także na postanowienia tego sądu, kt ó-
rych przedmiotem jest:  
1) odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie,  
2) oddalenie wniosku o  wyłączenie sędziego,  
3) zwrot kosztów procesu, o  ile nie wnie siono skargi kasacyjnej,  
4) zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z  urzędu,  
5) skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę,  
6) zarządzenie przymusowego sprowadzenia i  aresztowania świadka,  
7) odmowa zwolnienia świadka i  biegłego od grzywny i  świadka od przymusowego sprowadzenia  
– z wyjątkiem postanowień wydanych w  wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.”,  
c) § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia, o  którym mowa w  § 1 i 11, przepisy art.  394 § 2 
i 3 oraz art.  395–397 stosuje się odpowiednio.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 24 – Poz. 1469  
 
 143) po art.  3942 dodaje się art.  3943 w brzmieniu:  
„Art.  3943. § 1. Niedopuszczalne jest zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki w  postępowan iu. 
§ 2. Za zażalenie wniesione jedynie dla zwłoki w  postępowaniu uważa się:  
1) drugie i  dalsze zażalenie wniesione przez tę samą stronę na to samo postanowienie,  
2) zażalenie na postanowienie wydane w  wyniku czynności wywołanych wniesieniem przez tę samą stronę wcz eś-
niejszego zażalenia  
– chyba że okoliczności sprawy wykluczają tę ocenę.  
§ 3. Zażalenie, o  którym mowa w  § 1, pozostawia się w  aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności, 
w szczególności nie przedstawia się go do rozpoznania sądowi właściwemu.  To samo dotyczy pism związanych 
z jego wniesieniem.  
§ 4. O pozostawieniu zażalenia i  pism związanych z  jego wniesieniem zawiadamia się stronę wnoszącą tylko 
raz – przy wniesieniu zażalenia.  
§ 5. Przepis art.  380 stosuje się odpowiednio.”;  
144) w art.  395 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. W przypadku wniesienia zażalenia sąd pierwszej instancji niezwłocznie przedstawia je wraz z  aktami 
sądowi właściwemu do jego rozpoznania. Strona przeciwna może wnieść odpowiedź na zażalenie w  terminie tygodnia 
od dnia doręcze nia zażalenia, a  w przypadkach gdy ustawa przewiduje doręczenie zaskarżonego postanowienia tylko 
jednej ze stron oraz w  przypadkach wskazanych w  art. 3941a § 1 pkt 6 – od dnia wniesienia zażalenia.”;  
145) art. 396 i  art. 397 otrzymują brzmienie:  
„Art.  396. Sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia.  
Art. 397. § 1. Sąd rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym w  składzie trzech sędziów.  
§ 2. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia sąd uzasadnia z  urzędu postanowienie kończące to p o-
stępowanie. W  sprawach, w  których zażalenie oddalono lub zmieniono zaskarżone postanowienie, pisemne uzasa d-
nienie sporządza się tylko wówczas, gdy strona zgłosiła wniosek o  doręczenie postanowienia z  uzasadnieniem.  
§ 3. Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o  postępowaniu ap e-
lacyjnym.”;  
146) w art.  3982 dodaje się §  4 i 5 w brzmieniu:  
„§ 4. Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w  sprawach, w  których powództwo oddalono na podstawie  
art. 1911. Skargę kasacyjną wniesioną w  takich sprawach pozostawia się w  aktach sprawy bez żadnych dalszych czy n-
ności. To samo dotyczy pism związanych z  jej wniesieniem. O  pozostawieniu skargi kasacyjnej i  pism związanych 
z jej wniesieniem zawiadamia się powoda tylko raz – przy wniesieniu pierwszego pisma.  
§ 5. Przepisu §  4 nie stosuje się:  
1) gdy w  wyniku uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku wydanego na podstawie art.  1911 i przekazania 
sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania została ona rozpoznana na zasadach ogólnych;  
2) do skargi kasacyjnej wniesionej przez podmiot, o  którym mowa w  art. 3981 § 1, inny niż powód.”;  
147) w art.  3986 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Sąd drugiej instancji odrzuca skargę kasacyjną wniesioną po upły wie terminu, skargę niespełniającą w y-
magań określonych w  art. 3984 § 1, nieopłaconą oraz skargę, której braków nie usunięto w  terminie lub z  innych 
przyczyn niedopuszczalną.”;  
148) art. 39822 i art. 39823 otrzymują brzmienie:  
„Art.  39822. § 1. Na orzeczeni e referendarza sądowego służy skarga w  przypadkach, w  których na postanowi e-
nie sądu służyłoby zażalenie.  
§ 2. Skargę wnosi się do sądu, w  którym referendarz sądowy wydał zaskarżone orzeczenie, w  terminie tygodnia 
od dnia jego doręczenia, a  jeżeli zażądano uzasadnienia tego orzeczenia – od dnia jego doręczenia z  uzasadnieniem.  
§ 3. W przypadku wniesienia skargi orzeczenie referendarza sądowego traci moc.  
§ 4. Jeżeli skarga jest oczywiście uzasadniona, referendarz sądowy, który  wydał zaskarżone orzeczenie, w ter-
minie tygodnia od dnia wniesienia skargi może postanowieniem stwierdzić zasadność skargi i  w miarę potrzeby w y-
dać ponowne orzeczenie. Na ponowne orzeczenie służy skarga na zasadach ogólnych, jednak w  przypadku jego z a-
skarżenia przepisu paragrafu niniejs zego nie stosuje się.  
  
Dziennik Ustaw  – 25 – Poz. 1469  
 
 § 5. Po utracie mocy orzeczenia referendarza sądowego sąd rozpoznaje sprawę jako sąd pierwszej instancji. 
Jeżeli zaskarżenie postanowienia do sądu wyższego rzędu nie jest możliwe ze względu na brak takiego sądu, środek 
zaskarżenia roz poznaje ten sam sąd w  innym składzie.  
§ 6. Jeżeli referendarz sądowy uzna, że skarga podlega odrzuceniu, przedstawia sprawę sądowi. W  przypadku 
uznania, że brak jest podstaw do odrzucenia skargi, sąd może od razu rozpoznać sprawę, o  ile stan sprawy na to p o-
zwala.  
§ 7. Przepisy §  1–6 stosuje się odpowiednio do postępowania ze skargi na zarządzenie referendarza sądowego.  
Art. 39823. § 1. Wniesienie skargi na postanowienie referendarza sądowego w  przedmiocie kosztów sądowych 
lub kosztów procesu oraz na postano wienie o  odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego wstrzymuje 
wykonalność tego postanowienia.  
§ 2. Jeżeli wniesiono skargę na postanowienie referendarza sądowego wydane na podstawie art.  395 § 2, 
ponowne wydanie postanowienia na tej podstawie przez referendarza sądowego nie jest dopuszczalne.  
§ 3. Sąd rozpoznaje skargę w  składzie jednego sędziego jako sąd drugiej instancji. Po rozpoznaniu skargi sąd 
utrzymuje w  mocy lub zmienia zaskarżone postanowienie, stosując odpowiednio przepisy o  zażaleniu.”;  
149) po art.  39823 dodaje się art.  39824 w brzmieniu:  
„Art.  39824. W zakresie nieuregulowanym do postępowania ze skargi na orzeczenie referendarza sądowego st o-
suje się odpowiednio przepisy o  zażaleniu.”;  
150) w art.  403 w  § 2 wyrazy „okoliczności faktyczny ch” zastępuje się wyrazem „faktów”;  
151) w art.  410 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub nieopartą na ust a-
wowej podstawie.”;  
152) art. 414  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  414. Wniesieni e skargi o  wznowienie nie tamuje wykonania zaskarżonego wyroku. W  przypadku upra w-
dopodobnienia, że skarżącemu grozi niepowetowana szkoda, sąd może na wniosek strony wstrzymać wykonanie w y-
roku, chyba że strona przeciwna złoży odpowiednie zabezpieczenie.”;  
153) w art.  4246 § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. Sąd odrzuca skargę wniesioną z  naruszeniem art.  871 § 1, spóźnioną, nieopłaconą lub z  innych przyczyn 
niedopuszczalną, jak również skargę, której braków strona nie usunęła w  wyznaczonym terminie.”;  
154) w 4248 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Sąd Najwyższy odrzuca skargę, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd niższej instancji, skargę niespe ł-
niającą wymagań określonych w  art. 4245 § 1, jak również skargę z  innych przyczyn niedopuszczalną.”;  
155) w art.  450 § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. W przypadku śmierci pozwanego małżonka, a  jeżeli pozwanymi byli oboje małżonkowie – w przypadku 
śmierci jednego z  nich, sąd orzekający ustanowi kuratora, który wstępuje w  miejsce zmarłego małżonka, po czym 
podejmie zawieszone pos tępowanie.”;  
156) w części pierwszej w  księdze pierwszej w  tytule VII po dziale II dodaje się dział IIa w  brzmieniu:  
„Dział IIa 
Postępowanie w  sprawach gospodarczych  
Art. 4581. § 1. Przepisy niniejszego działu stosuje się w  sprawach gospodarczych podlegają cych rozpoznaniu 
w procesie.  
§ 2. W sprawach gospodarczych rozpoznawanych według przepisów niniejszego działu przepisy o  innych p o-
stępowaniach odrębnych stosuje się w  zakresie, w  którym nie są sprzeczne z  przepisami niniejszego działu. Nie dot y-
czy to spraw  gospodarczych rozpoznawanych w  europejskim postępowaniu nakazowym, europejskim postępowaniu 
w sprawie drobnych roszczeń oraz elektronicznym postępowaniu upominawczym.  
Art. 4582. § 1. Sprawami gospodarczymi są sprawy:  
1) ze stosunków cywilnych między przed siębiorcami w  zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej;  
2) określone w  pkt 1, choćby którakolwiek ze stron zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej;  
  
Dziennik Ustaw  – 26 – Poz. 1469  
 
 3) ze stosunku spółki oraz dotyczące roszczeń, o  których mowa w  art. 291–300 i  art. 479–490 ustawy z  dnia 
15 września 2000  r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.  U. z 2019  r. poz.  505);  
4) przeciwko przedsiębiorcom o  zaniechanie naruszania środowiska i  przywrócenie do stanu poprzedniego lub 
o naprawienie szkody z  tym związanej oraz o  zakaz anie albo ograniczenie działalności zagrażającej środowisku;  
5) z umów o  roboty budowlane oraz ze związanych z  procesem budowlanym umów służących wykonaniu robót 
budowlanych;  
6) z umów leasingu;  
7) przeciwko osobom odpowiadającym za dług przedsiębiorcy, ta kże posiłkowo lub solidarnie, z  mocy prawa lub 
czynności prawnej;  
8) między organami przedsiębiorstwa państwowego;  
9) między przedsiębiorstwem państwowym lub jego organami a  jego organem założycielskim lub organem spr a-
wującym nadzór;  
10) z zakresu prawa up adłościowego i  restrukturyzacyjnego;  
11) o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, którym jest orzeczenie sądu gospodarczego praw o-
mocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu albo ugoda zawarta przed tym sądem;  
12) o pozbawienie wykonalno ści tytułu wykonawczego opartego na prawomocnym lub podlegającym natych -
miastowemu wykonaniu orzeczeniu sądu gospodarczego albo ugodzie zawartej przed tym sądem.  
§ 2. Nie są sprawami gospodarczymi sprawy o:  
1) podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej po jej ustaniu;  
2) wierzytelność nabytą od osoby niebędącej przedsiębiorcą, chyba że wierzytelność ta powstała ze stosunku 
prawnego w  zakresie działalności gospodarczej prowadzonej przez wszystkie jego strony.  
Art. 4583. § 1. Pozew powinien zawier ać również wskazanie adresu poczty elektronicznej powoda albo oświa d-
czenie powoda, że nie posiada takiego adresu.  
§ 2. Pierwsze pismo procesowe pozwanego wniesione po doręczeniu odpisu pozwu powinno zawierać również 
wskazanie adresu poczty elektronicznej a lbo oświadczenie pozwanego, że nie posiada takiego adresu, o  czym poucza 
się go doręczając odpis pozwu.  
§ 3. Niespełnienie wymogów, o  których mowa w  § 1 lub 2, uznaje się za brak formalny pisma uniemożliwiający 
nadanie mu prawidłowego biegu.  
Art. 4584. § 1. Stronę niezastępowaną przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię  
Generalną Rzeczypospolitej Polskiej sąd poucza o  treści art.  4585 § 1 i 4, art.  4586, art. 45810 oraz art. 45811. 
§ 2. Pouczeń, o  których mowa w  § 1, udziela się  stronie niezwłocznie po złożeniu pierwszego pisma proces o-
wego, a  jeżeli było ono dotknięte brakami – po ich usunięciu. Doręczenie pouczeń następuje na piśmie oraz na wsk a-
zany przez stronę adres poczty elektronicznej. Pouczenia doręcza się także pełnomocni kowi, chyba że pełnomocn i-
kiem tym jest adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy lub za stronę działa Prokuratoria Generalna Rzeczy -
pospolitej Polskiej.  
§ 3. Stronie niezastępowanej przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię G ene-
ralną Rzeczypospolitej Polskiej, która nie jest przedsiębiorcą lub jest przedsiębiorcą będącym osobą fizyczną, udziela 
się pouczeń, o  których mowa w  § 1, także przy pierwszej czynności sądu, na którą strona się stawiła.  
§ 4. Stronę, której nie udzielono  pouczeń, o  których mowa w  § 1, w sposób przewidziany w  § 2, uważa się za 
pozbawioną możności obrony swych praw, chyba że nieudzielenie pouczeń nie miało wpływu na zachowanie tej str o-
ny w  toku postępowania.  
Art. 4585. § 1. Powód jest obowiązany powołać wsz ystkie twierdzenia i  dowody w  pozwie, a  pozwany – 
w odpowiedzi na pozew.  
§ 2. Doręczając pouczenia, o  których mowa w  art. 4584 § 1, przewodniczący wzywa stronę, by w  wyznaczonym 
terminie, nie krótszym niż tydzień, powołała wszystkie twierdzenia i  dowody.  
§ 3. Stosownie do okoliczności sprawy przewodniczący może określić inny termin do powołania przez stronę 
twierdzeń i  dowodów.  
§ 4. Twierdzenia i  dowody powołane z  naruszeniem §  1–3 podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdop o-
dobni, że ich powołanie nie b yło możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. W  takim przypadku dalsze 
twierdzenia i  dowody na ich poparcie powinny być powołane w  terminie dwóch tygodni od dnia, w  którym ich pow o-
łanie stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania.  
  
Dziennik Ustaw  – 27 – Poz. 1469  
 
 Art. 4586. § 1. Na wniosek strony, która nie jest przedsiębiorcą lub jest przedsiębiorcą będącym osobą fizyczną, 
sąd rozpoznaje sprawę z  pominięciem przepisów niniejszego działu.  
§ 2. Wniosek, o  którym mowa w  § 1, strona może złożyć w  terminie tygodnia od dn ia doręczenia jej na piśmie 
pouczeń, o  których mowa w  art. 4584 § 1, a jeżeli doręczenie pouczeń nie było wymagane – w pozwie albo pierwszym 
piśmie procesowym pozwanego.  
Art. 4587. § 1. Sąd gospodarczy, który stwierdzi, że sprawa nie jest sprawą gospodarcz ą, może z  tego powodu 
przekazać ją sądowi właściwemu w  terminie miesiąca od dnia wdania się w  spór co do istoty sprawy przez pozwanego.  
§ 2. Przekazanie sprawy gospodarczej może nastąpić w  terminie miesiąca od dnia wdania się w  spór co do ist o-
ty sprawy prz ez pozwanego. Sprawę gospodarczą, której nie przekazano sądowi gospodarczemu ze względu na upływ 
tego terminu, rozpoznaje się z  pominięciem przepisów niniejszego działu.  
Art. 4588. § 1. W  toku postępowania nie można występować z  nowymi roszczeniami zamiast  lub obok dotyc h-
czasowych. Jednakże w  przypadku zmiany okoliczności powód może żądać, zamiast pierwotnego przedmiotu sporu, 
jego równowartości lub innego przedmiotu, a  w sprawach o  świadczenie powtarzające się może nadto rozszerzyć p o-
wództwo o  świadczenia za kolejne okresy.  
§ 2. Przepisów art.  177 § 1 pkt 5, art.  194–196, art.  198 oraz art.  205 nie stosuje się.  
§ 3. Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne.  
§ 4. Przewodniczący i  sąd są obowiązani podejmować czynności tak, by rozstrzygnięcie w  sprawie zapadło  nie 
później niż sześć miesięcy od dnia złożenia odpowiedzi na pozew. Jeżeli odpowiedź ta była dotknięta brakami, termin 
ten biegnie od dnia usunięcia tych braków, a  jeżeli jej nie złożono – od dnia upływu terminu do jej złożenia.  
Art. 4589. § 1. Strony mo gą się umówić o  wyłączenie określonych dowodów w  postępowaniu w  sprawie 
z określonego stosunku prawnego powstałego na podstawie umowy (umowa dowodowa).  
§ 2. Umowę dowodową zawiera się na piśmie pod rygorem nieważności albo ustnie przed sądem. W  przypadku 
wątpliwości uważa się, że umowa późniejsza utrzymuje w  mocy te postanowienia umowy wcześniejszej, które da się 
z nią pogodzić.  
§ 3. Umowa dowodowa zawarta pod warunkiem lub z  zastrzeżeniem terminu jest nieważna.  
§ 4. Zarzut nieważności lub bezskuteczności u mowy dowodowej można podnieść najpóźniej na posiedzeniu, na 
którym powołano się na tę umowę, a  jeśli uczyniono to w  piśmie procesowym – najpóźniej w  następnym piśmie pr o-
cesowym albo na najbliższym posiedzeniu.  
§ 5. Objęcie umową dowodową dowodu przeprowadz onego przed sądem przed jej zawarciem nie pozbawia go 
mocy dowodowej.  
§ 6. Sąd nie dopuści z  urzędu dowodu wyłączonego umową dowodową.  
§ 7. Fakty, które miałyby zostać wykazane dowodami wyłączonymi przez umowę dowodową, sąd może ustalić 
na podstawie twierd zeń stron, biorąc pod rozwagę całokształt okoliczności sprawy. Jeżeli ustalenia wymaga rozmiar 
należnego świadczenia, przepis art.  322 stosuje się odpowiednio.  
Art. 45810. Dowód z  zeznań świadków sąd może dopuścić jedynie wtedy, gdy po wyczerpaniu innych środków 
dowodowych lub w  ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.  
Art. 45811. Czynność strony, w  szczególności oświadczenie woli lub wiedzy, z  którą prawo łączy nabycie, utratę 
lub zmianę uprawnienia strony w  zakresie danego stosunku prawnego, może być wykazana tylko dokumentem, 
o którym mowa w  art. 773 Kodeksu cywilnego, chyba że strona wykaże, że nie może przedstawić dokumentu 
z przyczyn od niej niezależnych.  
Art. 45812. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może obciążyć kosztami procesu w  całości lub części stronę, kt ó-
ra przed wytoczeniem powództwa zaniechała próby dobrowolnego rozwiązania sporu, uchyliła się od udziału w  niej 
lub uczestniczyła w  niej w  złej wierze i  przez to przyczyniła się do zbędnego wytoczenia powództ wa lub wadliwego 
określenia przedmiotu sprawy.  
Art. 45813. Do wyroku sądu pierwszej instancji zasądzającego świadczenie w  pieniądzu lub rzeczach zamie n-
nych przepisy art.  492 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio.”;  
157) w art.  461: 
a) § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Powództwo w  sprawie z  zakresu prawa pracy można wytoczyć bądź przed sąd ogólnie właściwy dla 
pozwanego, bądź przed sąd, w  którego obszarze właściwości praca jest, była lub miała być wykonywana.”,  
  
Dziennik Ustaw  – 28 – Poz. 1469  
 
 b) § 2 i 21 otrzymują brzmienie:  
„§ 2. W sprawach z  zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy jest sąd, w  którego obszarze właściwości 
ma miejsce zamieszkania albo siedzibę strona odwołująca się od decyzji wydanej przez organ rentowy lub orz e-
czenia wydanego przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o  niepełnosp rawności, jak również występująca 
z żądaniem w  pozostałych sprawach z  zakresu ubezpieczeń społecznych wymienionych w  art. 476 § 3. Jeżeli na 
tej podstawie nie można ustalić sądu właściwego, właściwy jest sąd, w  którego obszarze właściwości ma siedzibę 
organ rentowy, a  w sprawie, w  której występuje wymieniony w  art. 476 § 3 organ inny niż rentowy – ten organ.  
§ 21. W sprawach z  zakresu ubezpieczeń społecznych, w  których wniesiono odwołanie od decyzji organu 
emerytalnego określonego przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, wojskowego organu emerytalnego 
albo organu emerytalnego właściwego w  stosunku do funkcjonariuszy Służby Więziennej, właściwy jest sąd, 
w którego obszarze właściwości ma siedzibę ten organ. Przepisu art.  44 nie stosuje się, chyba że m iałoby to pr o-
wadzić do nieważności postępowania.”,  
c) uchyla się §  22, 
d) § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równo -
rzędnemu , rozpoznającemu sprawy z  zakresu prawa pracy lub  ubezpieczeń społecznych, jeżeli przemawiają za 
tym względy celowości.”;  
158) w art.  464 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Odrzucenie pozwu nie może nastąpić z  powodu niedopuszczalności drogi sądowej, gdy do rozpoznania 
sprawy właściwy jest inny organ. W  tym przypadku sąd przekaże sprawę temu organowi. Jeżeli jednak organ ten 
uprzednio uznał się za niewłaściwy, sąd rozpozna sprawę.”;  
159) w art.  467: 
a) uchyla się §  1–3, 
b) po § 3 dodaje się §  31 i 32 w brzmieniu:  
„§ 31. Stronę wnoszącą pismo wszczynające post ępowanie wzywa się do usunięcia jego braków, tylko gdy 
braki te uniemożliwiają przeprowadzenie posiedzenia przygotowawczego z  udziałem strony wnoszącej pismo.  
§ 32. Posiedzenie przygotowawcze służy także usunięciu braków pisma wszczynającego postępowanie 
w zakresie niezbędnym do nadania sprawie prawidłowego biegu oraz, w  razie potrzeby, ustaleniu przez sąd d o-
wodów do przeprowadzenia z  urzędu, a  także wyjaśnieniu innych okoliczności istotnych dla prawidłowego 
i szybkiego rozpoznania sprawy.”,  
c) § 4 otrzymuj e brzmienie:  
„§ 4. Jeżeli w  sprawie z  zakresu ubezpieczeń społecznych okaże si ę, że występują istotne braki w materi a-
le, a jego uzupełnienie w  postępowaniu sądowym byłoby połączone ze znacznymi trudnościami, przewodniczący 
może zwrócić organowi rentowemu a kta sprawy w  celu uzupełnienia materiału sprawy. To samo dotyczy prz y-
padku, w  którym decyzja organu rentowego nie zawiera:  
1) podstawy prawnej i  faktycznej;  
2) wskazania sposobu wyliczenia świadczenia.”;  
160) uchyla się art.  468; 
161) art. 470 i art. 471 otrzymują brzmienie:  
„Art.  470. Pozwany ma obowiązek zapewnić, by osoba reprezentująca go przy czynnościach sądu była obezn a-
na ze stanem faktycznym sprawy i  umocowana do zawarcia ugody.  
Art. 471. Przewodniczący i  sąd są obowiązani podejmować czy nności tak, by termin posiedzenia, na którym 
sprawa ma zostać rozpoznana, przypadł nie później niż miesiąc od dnia zakończenia posiedzenia przygotowawczego, 
a jeżeli go n ie przeprowadzono – nie później  niż sześć miesięcy od dnia złożenia odpowiedzi na poz ew. Jeżeli odpo-
wiedź ta była dotknięta brakami, termin ten biegnie od dnia usunięcia tych braków, a  jeżeli odpowiedzi nie złożono – od 
dnia upływu terminu do jej złożenia.”;  
162) art. 4751 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  4751. Przepisów art.  466, art.  467, art. 470 i  art. 471 nie stosuje się do skargi kasacyjnej i  postępowania 
przed Sądem Najwyższym wywołanego jej wniesieniem.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 29 – Poz. 1469  
 
 163) w art.  476 w  § 1 w pkt 3 i w § 5 w pkt 1 w lit. b oraz w  art. 4776 § 1 wyrazy „zakładu pracy” zastępuje się wyrazem 
„pracodawc y”; 
164) w art.  4772 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Uznając wypowiedzenie umowy o  pracę za bezskuteczne albo przywracając pracownika do pracy, sąd na 
wniosek pracownika może w  wyroku nałożyć na pracodawcę obowiązek dalszego zatrudnienia pracownika do czasu  
prawomocnego zakończenia postępowania.”;  
165) art. 4777 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  4777. Przepisów art.  464, art.  467 § 31 i art. 470–473 nie stosuje się w  sprawach, w  których pracownik jest 
stroną pozwaną.”;  
166) w art.  4779 uchyla się §  32; 
167) w art.  47711 uchyla się §  3; 
168) w art.  47713 uchyla się §  2; 
169) w art.  47714 po § 2 dodaje się §  21 w brzmieniu:  
„§ 21. Jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub 
obniżająca świadczenie, została wydana z  rażącym naruszeniem przepisów o  postępowaniu przed organem rentowym, 
sąd uchyla tę decyzję i  przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.”;  
170) art. 47930 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  47930. W przypadku wniesienia odwołania od decyzji Pre zesa Ur zędu, sąd ochrony konkurencji i kons u-
mentów może na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia 
sprawy.”;  
171) art. 47952 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  47952. W przypadku wniesienia odwołania od decyzji  Prezesa Ur zędu, sąd ochrony konkurencji i kons u-
mentów może na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia 
sprawy.”;  
172) art. 47963 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  47963. W przypadku wniesienia odwołania od dec yzji Prezesa Ur zędu, sąd ochrony konkurencji i kons u-
mentów może na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać do czasu rozstrzygnięcia sprawy wykonanie 
decyzji, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych  do odwrócenia 
skutków.”;  
173) art. 47974 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  47974. W przypadku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony konkurencji i kons u-
mentów może na wniosek strony, która wniosła odwołanie, wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia 
sprawy.”;  
174) w części pierwszej w  księdze pierwszej w  tytule VII w  dziale V w  rozdziale 1  po art.  480 dodaje się art.  4801–4804 
w brzmieniu:  
„Art.  4801. § 1. Sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego alb o świadczenia 
innych rzeczy zamiennych, a  w innych przypadkach – jeżeli przepis szczególny tak stanowi.  
§ 2. Po utracie mocy lub uchyleniu nakazu zapłaty albo w  przypadku braku podstaw do jego wydania sąd ro z-
poznaje sprawę według przepisów ogólnych lub w postępowaniu odrębnym właściwym dla danej sprawy, chyba że 
przepis szczególny przewiduje inny skutek, w  szczególności umorzenie postępowania.  
Art. 4802. § 1. W  nakazie zapłaty sąd nakazuje pozwanemu, by w  terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia 
nakazu zaspokoił roszczenie w  całości wraz z  kosztami albo wniósł środek zaskarżenia.  
§ 2. Jeżeli pozwany mieszka lub ma siedzibę za granicą, a  nie ma przedstawiciela w  kraju, termin, o  którym 
mowa w  § 1, wynosi miesiąc, przy czym gdyby doręczenie nakazu zapłaty miało mieć miejsce poza terytorium Unii 
Europejskiej, oznacza się termin nie krótszy niż trzy miesiące.  
§ 3. Nakaz zapłaty doręcza się stronom. Pozwanemu nakaz zapłaty doręcza się z  odpisem pozwu, z  odpisami 
załączników do pozwu oraz pouczeniem o  terminie i sposobie zaskarżenia nakazu oraz skutkach jego niezaskarżenia.  
§ 4. Nakaz zapłaty, od którego nie wniesiono środka zaskarżenia, ma skutki prawomocnego wyroku.  
  
Dziennik Ustaw  – 30 – Poz. 1469  
 
 § 5. Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że pozwany w  chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności 
sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do jego reprezentowania, a  braki te nie zostały usunięte 
w wyznaczonym terminie zgodnie z  przepisami kodeksu, sąd z  urzędu uchyla nakaz zapłaty i  wydaje odpowiednie 
postanowienie.  
Art. 4803. § 1. Środek zaskarżenia od nakazu zapłaty wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty.  
§ 2. W piśmie zawierającym środek zaskarżenia od nakazu zapłaty pozwany powinien wskazać, czy zaskarża 
nakaz w  całości czy w  części oraz przedstawić zarzuty, które pod ry gorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem 
się w  spór co do istoty sprawy.  
§ 3. Sąd odrzuca środek zaskarżenia niedopuszczalny, spóźniony, nieopłacony lub dotknięty brakami, których 
nie usunięto pomimo wezwania.  
Art. 4804. § 1. Nakaz zapłaty sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym.  
§ 2. Czynności w  sprawie, z  wyłączeniem prowadzenia rozprawy i  wydania wyroku, może wykonywać refere n-
darz sądowy.”;  
175) art. 4841 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  4841. Nakaz zapłaty w  postępowaniu nakazowym wydaje się na wniosek powod a zgłoszony w  pozwie.”;  
176) w art.  485: 
a) w § 1: 
– wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:  
„Sąd wydaje nakaz zapłaty w  postępowaniu nakazowym, jeżeli fakty uzasadniające dochodzone roszczenie są 
udowodnione dołączonym do pozwu:”,  
– uchyla się pkt  4, 
b) § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Sąd wydaje również nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z  weksla lub czeku należycie wype ł-
nionego, których prawdziwość i  treść nie nasuwają wątpliwości. W  przypadku przejścia na powoda praw 
z weksla lub czeku, do wyda nia nakazu niezbędne jest przedstawienie dokumentów uzasadniających roszczenia, 
o ile przejście tych praw na powoda nie wynika bezpośrednio z  weksla lub czeku.”,  
c) uchyla się §  3, 
d) § 4 otrzymuje brzmienie:  
„§ 4. Jeżeli nie dołączono oryginału weksla lub  czeku, przewodniczący wzywa powoda do ich złożenia do 
akt pod rygorem zwrotu pozwu na podstawie art.  130.”;  
177) w art.  486: 
a) uchyla się §  1, 
b) § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. W sprawach, o  których mowa w  art. 485 § 2a, przewodniczący i  sąd są obowiązani podejmować 
czynności tak, by pierwsze posiedzenie wyznaczone w  celu wydania nakazu zapłaty, rozpoznania sprawy lub 
nadania jej innego biegu odbyło się nie później niż dwa miesiące od dnia wniesienia pozwu, a  jeżeli pozew był 
dotknięty brakami – od dnia ich usunięcia.”;  
178) uchyla się art.  491; 
179) w art.  492 w  § 3 w zdaniu pierwszym skreśla się wyrazy „  , warrantu, rewersu”;  
180) uchyla się art.  4921; 
181) art. 493  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  493. § 1. Od nakazu zapłaty pozwany może wnieść zarzut y. 
§ 2. W piśmie zawierającym zarzuty pozwany powinien, poza elementami wskazanymi w  art. 4803 § 2, wymi e-
nić fakty, z  których wywodzi żądania, i  dowody na wykazanie każdego z  nich.  
  
Dziennik Ustaw  – 31 – Poz. 1469  
 
 § 3. W postępowaniu po wniesieniu zarzutów:  
1) nie stosuje się przepisów ar t. 194–196 i  art. 198; 
2) powództwo wzajemne jest niedopuszczalne;  
3) nie można występować z  nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych; jednakże w  przypadku 
zmiany okoliczności powód może żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego równowart ości lub innego 
przedmiotu, a  w sprawach o  świadczenie powtarzające się może nadto rozszerzyć powództwo o  świadczenia za 
kolejne okresy.  
§ 4. Jeżeli zachodzą podstawy do odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania, sąd z  urzędu postanowieniem 
uchyla nakaz zapłaty i  wydaje odpowiednie rozstrzygnięcie. W  innym przypadku sąd wydaje wyrok, którym w  całości 
lub części utrzymuje nakaz zapłaty w  mocy albo go uchyla i  orzeka o  żądaniu pozwu.”;  
182) uchyla się art.  494–496; 
183) art. 497  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  497. § 1. W  przypadku cofnięcia zarzutów sąd stwierdza postanowieniem, że nakaz zapłaty pozostaje 
w mocy i  orzeka o  kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Przepis art.  203 § 3 stosuje się odpowiednio.  
§ 2. W przypadku, o  którym mowa w  art. 203 § 4, sąd może uznać cofnięcie zarzutów za niedopuszczalne.”;  
184) uchyla się art.  4971 i art. 498; 
185) w art.  499 w  § 1: 
a) wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:  
„Sąd wydaje nakaz zapłaty w  postępowaniu upominawczym w  sprawach określonych w  art. 4801 § 1, chyba że 
według treści pozwu:”,  
b) pkt 2  otrzymuje brzmienie:  
„2) twierdzenia co do faktów budzą wątpliwość;”,  
c) uchyla się pkt  4; 
186) uchyla się art.  502–504; 
187) w art.  505: 
a) § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Od nakazu zapłaty pozwany może wnieść sprze ciw.”,  
b) § 3 otrzymuje brzmienie:  
„§ 3. Na wniosek strony sąd wydaje postanowienie stwierdzające utratę mocy nakazu zapłaty w  całości lub 
części.”;  
188) art. 5051 i art. 5052 otrzymuj ą brzmienie:  
„Art.  5051. § 1. W  postępowaniu uproszczonym rozpoznaje się  sprawy o  świadczenie, jeżeli wartość przedmi o-
tu sporu nie przekracza dwudziestu tysięcy złotych, a  w sprawach o  roszczenia z  rękojmi lub gwarancji – jeżeli wa r-
tość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty.  
§ 2. Spośród spraw wymienionych w  § 1 nie rozpoz naje się w  postępowaniu uproszczonym spraw:  
1) należących do właściwości sądów okręgowych;  
2) małżeńskich i  z zakresu stosunków między rodzicami a  dziećmi;  
3) z zakresu prawa pracy rozpoznawanych z  udziałem ławników;  
4) z zakresu ubezpieczeń społecznych, z  wyjątkiem spraw wymienionych w  art. 4778 § 2 i spraw o  rentę.  
§ 3. Sąd może rozpoznać sprawę z  pominięciem przepisów o  postępowaniu uproszczonym, jeżeli może to prz y-
czynić się do sprawniejszego rozwiązania sporu.  
Art. 5052. W sprawach rozpoznawanych wedłu g przepisów niniejszego działu posiedzenia przygotowawczego 
nie przeprowadza się, chyba że z  okoliczności sprawy wynika, że przeprowadzenie posiedzenia przygotowawczego 
może przyczynić się do sprawniejszego rozpoznania sprawy.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 32 – Poz. 1469  
 
 189) w art.  5053 § 2 otrzym uje brzmienie:  
„§ 2. Połączenie kilku roszczeń w  jednym pozwie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wynikają z  tego samego 
stosunku prawnego lub kilku stosunków prawnych tego samego rodzaju. W  przypadku niedopuszczalnego połączenia 
w jednym pozwie kilku rosz czeń przewodniczący zarządza zwrot pozwu bez wezwania do usunięcia tego braku. Jeżeli  
w terminie tygodnia od dnia doręczenia zarządzenia o  zwrocie powód cofnie pozew w  zakresie żądań niepodlegaj ą-
cych łączeniu, pozew w  pozostałej części wywołuje skutek od d aty jego pierwotnego wniesienia.”;  
190) w art.  5056 uchyla się §  2; 
191) art. 5057 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  5057. § 1. Ilekroć ustalenie zasadności lub wysokości świadczenia powinno nastąpić przy zastosowaniu 
wiadomości specjalnych, od uznania sądu zależy powzięcie samodzielnej oceny opartej na rozważeniu wszystkich 
okoliczności sprawy albo zasięgnięcie opinii biegłego.  
§ 2. Opinii biegłego nie zasięga się, jeżeli jej przewidywany koszt miałby przekroczyć wartość przedmiotu sp o-
ru, chyba że uzasadniaj ą to wyjątkowe okoliczności.  
§ 3. Złożenie zeznań przez świadka nie stoi na przeszkodzie zasięgnięciu jego opinii jako biegłego, także co do 
faktów, o  których zeznał jako świadek, nawet jeżeli uprzednio sporządził opinię na zlecenie podmiotu innego niż 
sąd.”; 
192) w art.  5058: 
a) uchyla się §  1 i 2, 
b) dodaje się §  4 w brzmieniu:  
„§ 4. W sprawach, w  których wartość przedmiotu sporu nie przekracza tysiąca złotych, uzasadnienie wyr o-
ku ogranicza się do wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z  przytoczeniem przepi sów prawa. Od uznania sądu 
opartego na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy zależy rozszerzenie tego uzasadnienia o  pozostałą treść 
określoną w  art. 3271 § 1.”; 
193) w art.  50510 uchyla się §  2; 
194) uchyla się art.  50511; 
195) w art.  50512 po § 1 dodaje się §  11 w brzmieniu:  
„§ 11. W sprawach określonych w  art. 5058 § 4 przepisu §  1 nie stosuje się, a  zaskarżony wyrok może zostać 
uchylony tylko w  przypadkach określonych w  art. 386 § 2 i 3.”; 
196) w art.  50514 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. W postępowaniu uproszczonym w  sprawach z  zakresu prawa pracy przepisów art.  466, art.  477 i  art. 4771 
nie stosuje się.”;  
197) w art.  50525 uchyla się §  1; 
198) w art.  50528 dotychczasową treść oznacza się jako §  1 i dodaje się §  2 w brzmieniu:  
„§ 2. Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli:  
1) powód dochodzi roszczenia innego niż pieniężne;  
2) doręczenie pozwanemu nakazu miałoby nastąpić poza granicami kraju.”;  
199) art. 50529 otrzymuje brzmienie:  
„Art.  50529. § 1. W  elektronicznym postępowaniu upominawczy m nie stosuje się przepisów o  postępowaniach 
odrębnych innych niż wymienione w  art. 50528 § 1 oraz przepisów art.  1301a, art. 139 § 5 i art. 1391. 
§ 2. Postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym, które podlegają zaskarżeniu, uzasadnia się z  urzędu. 
Term in do wniesienia zażalenia wynosi tydzień od dnia doręczenia postanowienia z  uzasadnieniem.  
§ 3. Przepis §  2 stosuje się odpowiednio do zarządzeń przewodniczącego.  
§ 4. Postanowienia wydane na podstawie art.  50533 i art. 50534 doręcza się z  urzędu tylko po wodowi.”;  
200) w art.  50532 uchyla się §  4; 
201) art. 50533 i art. 50534 otrzymują brzmienie:  
„Art.  50533. W przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty sąd umarza postępowanie.  
  
Dziennik Ustaw  – 33 – Poz. 1469  
 
 Art. 50534. § 1. Jeżeli pozwany, pomimo powtórzenia zawiadomienia zgodnie z  art. 139 § 1 zdanie drugie, nie 
odebrał nakazu zapłaty, a  w sprawie nie doręczono mu wcześniej żadnego pisma w  sposób przewidziany w  art. 131–138 
i nie ma zastosowania art.  139 § 2 i 3 lub inn y przepis szczególny przewidujący skutek doręczenia, nakaz zapłaty 
uznaje się za doręczony, o  ile adres, pod którym pozostawiono zawiadomienia, jest zgodny z  adresem ujawnionym 
w rejestrze PESEL. W  przeciwnym przypadku stosuje się przepis §  2. 
§ 2. Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że nie można go doręczyć pozwanemu w  kraju, sąd z  urzędu 
uchyla nakaz zapłaty i  umarza postępowanie, chyba że powód w  wyznaczonym terminie, nie dłuższym niż miesiąc, 
usunie przeszkodę w  doręczeniu nakazu zapłaty. Wezwan ie do usunięcia przeszkody nie podlega powtórzeniu.”;  
202) art. 50536–50538 otrzymują brzmienie:  
„Art.  50536. W przypadku wniesienia sprzeciwu sąd umarza postępowanie w  zakresie, w  którym nakaz zapłaty 
utracił moc.  
Art. 50537. § 1. W  przypadku umorzenia postępowania każda ze stron ponosi koszty procesu związane ze swym 
udziałem w  sprawie.  
§ 2. Jeżeli w  terminie trzech miesięcy od dnia wydania postanowienia o  umorzeniu elektronicznego postępow a-
nia upominawczego powód wniesie pozew przeciwko pozwanemu o  to samo roszczenie w  postępowaniu innym niż 
elektroniczne postępowanie upominawcze, skutki prawne, które ustawa wiąże z  wytoczeniem powództwa, następują 
z dniem wniesienia pozwu w  elektronicznym postępowaniu upominawczym. Na żądanie stron sąd, rozpoznając spr a-
wę, uwzględni koszty poniesione przez strony w  elektronicznym postępowaniu upominawczym.  
Art. 50538. Rozpoznanie zażalenia na postanowienie wydane w  elektronicznym postępowaniu upominawczym, 
jak również na postanowienie wydane w  postępowaniu o  nadanie kla uzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu 
wydanemu w  tym postępowaniu, następuje w  składzie jednego sędziego. W  postępowaniu toczącym się na skutek 
wniesienia zażalenia przepisy art.  50530 § 2 i art. 50531 stosuje się odpowiednio.”;  
203) w art.  508 dodaje s ię § 4 w brzmieniu:  
„§ 4. Przepisu art.  481 nie stosuje się w  sprawach rozpoznawanych w  postępowaniu wieczystoksięgowym 
i postępowaniu rejestrowym, a  także w  sprawach z  zakresu prawa spadkowego, z  wyjątkiem spraw o  stwierdzenie 
nabycia spadku i  przedmiotu zapisu windykacyjnego oraz o  dział spadku.”;  
204) w art.  5091 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Czynności w  postępowaniach dotyczących rejestrów i  ewidencji prowadzonych przez sądy może wyk o-
nywać referendarz sądowy, z  wyjątkiem przygotowania i  prowadzenia roz prawy, odmowy wpisu partii politycznej do 
ewidencji, wykreślenia wpisu partii politycznej z  ewidencji oraz zawieszenia wydawania dziennika lub czasopisma.”;  
205) po art.  5111 dodaje się art.  5112 w brzmieniu:  
„Art.  5112. § 1. Wniesienie odpowiedzi na wnios ek o  wszczęcie postępowania jest obowiązkowe, tylko gdy 
przewodniczący tak zarządzi.  
§ 2. Posiedzenie przygotowawcze można wyznaczyć niezależnie od wniesienia odpowiedzi na wniosek.”;  
206) uchyla się art.  517; 
207) w art.  5181 dodaje się §  11 w brzmieniu:  
„§ 11. Na orzeczenie referendarza sądowego służy skarga także w  przypadkach, w  których na postanowienie 
sądu służyłaby apelacja.”;  
208) uchyla się art.  519; 
209) w art.  544 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Sprawy o  ubezwłasnowolnienie należą do właściwości s ądów okręgowych, które rozpoznają je w  składzie 
trzech sędziów.”;  
210) w art.  5671 w zdaniu drugim wyrazy „art. 508” zastępuje się wyrazami „art. 508  § 1–3”; 
211) w art.  735: 
a) uchyla się §  1, 
b) w § 2 wyraz „trzyosobowym” zastępuje się wyrazami „trzech sędziów”;  
  
Dziennik Ustaw  – 34 – Poz. 1469  
 
 212) w art.  740: 
a) § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Wydane na posiedzeniu niejawnym postanowienie o  odmowie udzielenia zabezpieczenia, jak również 
postanowienie o  udzieleniu zabezpieczenia, które podlega wykonaniu przez organ egzekucyjny, oraz dal sze p o-
stanowienia dotyczące tego zabezpieczenia sąd doręcza tylko uprawnionemu, chyba że przepis szczególny st a-
nowi inaczej. Doręczenia obowiązanemu postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia, które podlega wykonaniu 
przez organ egzekucyjny dokonuje ten org an równocześnie z  przystąpieniem do wykonania tego postanowienia.”,  
b) dodaje się §  4 w brzmieniu:  
„§ 4. Przepisy §  1 i 2 stosuje się także do postanowień w  przedmiocie zabezpieczenia przez obciążenie ni e-
ruchomości hipoteką przymusową. Doręczenia obowiązan emu postanowienia o  udzieleniu zabezpieczenia dok o-
nuje sąd prowadzący księgę wieczystą równocześnie z  doręczeniem orzeczenia w  przedmiocie wniosku o  wpis 
hipoteki.”;  
213) w art.  741 dotychczasową treść oznacza się jako §  1 i dodaje się §  2 i 3 w brzmieniu:  
„§ 2. Zażalenie rozpoznaje sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, w  składzie trzech sędziów.  
§ 3. Sąd może uchylić zaskarżone postanowienie tylko gdy zachodzi nieważność postępowania.”;  
214) w art.  742 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Przed wydaniem pos tanowienia w  przedmiocie uchylenia lub ograniczenia zabezpieczenia sąd wysłucha 
uprawnionego.”;  
215) uchyla się art.  748; 
216) w art.  7592 dotychczasową treść oznacza się jako §  1 i dodaje się §  2 w brzmieniu:  
„§ 2. Do doręczeń dokonywanych za pośrednictwem komornika w  postępowaniu egzekucyjnym przepisu 
art. 1391 nie stosuje się.”;  
217) w art.  7631 zdanie  pierwsze otrzymuje brzmienie:  
„Komornik poucza strony i  uczestników  postępowania niezastępowanych przez adwokata, radcę prawnego, rzecznika 
patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej o  sposobie i  terminie zaskarżenia czynności.”;  
218) w art.  7632 w § 3 w zdaniu pierwszym wyraz „jednoosobowym” zastępuje się wyrazami „jednego sędziego”;  
219) po art.  766 dodaje się art.  7661 w brzmieniu:  
„Art.  7661. § 1. Postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym sąd uzasadnia z  urzędu, gdy stronie przysł u-
guje środek zaskarżenia, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.  
§ 2. Komornik uzasadnia postanowienie z  urzędu, chyba że postanowien ie wydano bez spisywania odrębnej 
sentencji.”;  
220) art. 7673a otrzymuje brzmienie:  
„Art.  7673a. § 1. Wniesienie skargi na postanowienie referendarza sądowego nie powoduje utraty mocy zaska r-
żonego postanowienia.  
§ 2. Jeżeli wniesiono skargę na postanowieni e referendarza sądowego wydane na podstawie art.  395 § 2, po-
nowne wydanie postanowienia na tej podstawie przez referendarza sądowego nie jest dopuszczalne.  
§ 3. Sąd rozpoznaje skargę w  składzie jednego sędziego jako sąd drugiej instancji. Po rozpoznaniu sk argi sąd 
utrzymuje w  mocy lub zmienia zaskarżone postanowienie, stosując odpowiednio przepisy o  zażaleniu.”;  
221) w art.  7674 po § 1 dodaje się §  11 w brzmieniu:  
„§ 11. Zażalenie rozpoznaje sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, w  składzie trzech sędziów.”;  
222) w art.  770 w  § 1 dodaje się zdanie trzecie w  brzmieniu:  
„Przepisów art.  98 § 11 i 12 nie stosuje się.”;  
223) po art.  782 dodaje się art.  7821 w brzmieniu:  
„Art.  7821. § 1. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli:  
1) w świetle okol iczności sprawy jest oczywiste, że wniosek jest sprzeczny z  prawem albo zmierza do obejścia 
prawa;  
  
Dziennik Ustaw  – 35 – Poz. 1469  
 
 2) z okoliczności sprawy i  treści tytułu egzekucyjnego wynika, że objęte tytułem wykonawczym roszczenie uległo 
przedawnieniu, chyba że wierzyciel przedstawi dokument, z  którego wynika, że doszło do przerwania biegu 
terminu przedawnienia.  
§ 2. Prawomocne oddalenie wniosku o  nadanie klauzuli wykonalności na podstawie §  1 pkt 2 nie pozbawia wi e-
rzyciela prawa do wystąpienia z  powództwem o  ustalenie, że objęta tytu łem egzekucyjnym wierzytelność nie uległa 
przedawnieniu. Nie dotyczy to sytuacji, gdy wierzycielowi przysługuje dalej idące roszczenie.”;  
224) w art. 788 dodaje się §  3 w brzmieniu:  
„§ 3. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności, jeżeli wszczęcie lub dals ze prowadzenie egzekucji możliwe 
jest na zasadach przewidzianych w  art. 8041 i art. 8042. Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli wnioskodawca wykaże, że 
organ egzekucyjny prawomocnym postanowieniem nie dopuścił go do udziału w  postępowaniu lub odmówił wszcz ę-
cia egzekucji.”;  
225) w art.  7942 § 1 otrzymuje brzmienie:  
„§ 1. Postanowienia wydane na posiedzeniach niejawnych w  postępowaniach przewidzianych w  niniejszym 
dziale sąd doręcza tylko wierzycielowi. Postanowienie co do nadania klauzuli wykonal ności, o której mowa w  art. 783 
§ 4, doręcza się w  sposób przewidziany w  art. 1311.”; 
226) w art.  797 po § 1 dodaje się §  11 w brzmieniu:  
„§ 11. Jeżeli z  treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, 
do wniosku należy  dołączyć również dokument, z  którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia.”;  
227) w art.  804 dotychczasową treść oznacza się jako §  1 i dodaje się §  2 w brzmieniu:  
„§ 2. Jeżeli z  treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia do chodzonego roszczenia upłynął, 
a wierzyciel nie przedłożył dokumentu, o  którym mowa w  art. 797 § 11, organ egzekucyjny odmawia wszczęcia egz e-
kucji. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.”;  
228) po art.  8041 dodaje się art.  8042 w brzmieniu:  
„Art.  8042. § 1. Jeżeli po powstaniu tytułu wykonawczego uprawnienie przeszło na inną osobę, osoba ta może 
wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi na podstawie tego tytułu, jeżeli wykaże przejście uprawnienia dokumentem 
urzędowym lub prywatnym z  podpisem urzędowo po świadczonym.  
§ 2. W przypadku niezłożenia przez uprawnionego dokumentów, o  których mowa w  § 1, organ egzekucyjny 
odmawia wszczęcia egzekucji bez wzywania wierzyciela do uzupełnienia braków wniosku.  
§ 3. W przypadku, o  którym mowa w  § 2, odpis postanowienia  doręcza się tylko uprawnionemu. Na postan o-
wienie sądu przysługuje zażalenie.”;  
229) w art.  805 § 11 otrzymuje brzmienie:  
„§ 11. Jeżeli podstawę egzekucji stanowi tytuł wykonawczy w  postaci zaopatrzonego w  klauzulę wykonalności 
wyroku zaocznego lub nakazu zapłaty wydanego w  postępowaniu nakazowym, upominawczym albo elektronicznym 
postępowaniu upominawczym, komornik poucza dłużnika również o  treści art.  139 § 1 i 5, art.  168, art.  172, 
art. 8203 § 1 i 2 i art. 824 § 1 pkt 5, a także stosownie do orzeczenia s tanowiącego tytuł egzekucyjny o  treści art.  344, 
art. 346, art.  4803, art. 492 § 3, art.  493 i  art. 505 albo art.  50535.”; 
230) w art.  8203 § 2 otrzymuje brzmienie:  
„§ 2. Komornik podejmie na wniosek wierzyciela postępowanie zawieszone na podstawie §  1, jeżeli sąd lub r e-
ferendarz sądowy, przed którym sprawa się toczyła albo się toczy, stwierdzi, że doręczenie wyroku zaocznego lub n a-
kazu zapłaty było prawidłowe albo – w przypadku ponownego doręczenia – że upłynął termin do wniesienia środka 
zaskarżenia, chyb a że zachodzi inna podstawa zawieszenia postępowania albo postępowanie podlega umorzeniu. 
W tym celu sąd albo referendarz sądowy postanowi wydać na wniosek wierzyciela odpowiednie zaświadczenie.”;  
231) w art.  825 po pkt  1 dodaje się pkt  11 w brzmieniu:  
„11) gdy zażąda tego dłużnik, jeżeli przed dniem złożenia wniosku o  wszczęcie egzekucji roszczenie objęte tytułem 
wykonawczym uległo przedawnieniu, a  wierzyciel nie wykaże, że nastąpiło zdarzenie, wskutek którego bieg 
terminu przedawnienia został przerwany ;”; 
232) w art.  840 w  § 1 pkt 2 otrzymuje brzmienie:  
„2) po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może 
być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdar zeniach, 
które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu 
w sprawie było z  mocy ustawy niedopuszczalne, a  także na zarzucie potrącenia;”;  
  
Dziennik Ustaw  – 36 – Poz. 1469  
 
 233) w art.  10643 uchyla się §  1; 
234) w art.  1214  § 1 otrzy muje brzmienie:  
„§ 1. O uznaniu wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, nienadających się do wykonania 
w drodze egzekucji, sąd orzeka postanowieniem.”.  
Art. 2. W ustawie z  dnia 24  czerwca 1994  r. o własności lokali (Dz.  U. z 2019  r. poz.  737 i 1309 ) w art. 15 uchyla się 
ust. 2. 
Art. 3. W ustawie z  dnia 27  lipca 2001  r. – Prawo o  ustroju sądów powszechnych (Dz.  U. z 2019  r. poz.  52, 55, 60 
i 125) wprowadza się następujące zmiany:  
1) po art.  10 dodaje się art.  10a w  brzmieniu:  
„Art.  10a. Sądy gospodarcze rozpoznają sprawy gospodarcze oraz inne sprawy z  zakresu prawa gospodarczego 
i cywilnego należące do ich właściwości z  mocy przepisów odrębnych. Sądami gospodarczymi są powołane do tego 
wydziały sądów powszechnych.”;  
2) w art.  49 dodaje się §  3 w brzmieniu:  
„§ 3. Przepisy §  1 i 2 stosuje się także, gdy czynu określonego w  § 1 dopuszczono się w  piśmie złożonym w  sądzie 
lub za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość, o  ile istnieje pewność co do osoby spra wcy.”;  
3) w art.  150 § 4 otrzymuje brzmienie:  
„§ 4. Przed podjęciem po raz pierwszy pracy na stanowisku referendarza referendarz sądowy wobec prezesa 
sądu okręgowego, a  referendarz zatrudniony w  sądzie apelacyjnym – wobec prezesa tego sądu, składa ślubowanie 
według następującej roty:  
„Ślubuję uroczyście na powierzonym mi stanowisku referendarza służyć wiernie Rzeczypospolitej Po l-
skiej, sumiennie i  starannie wykonywać obowiązki urzędowe, przestrzegać prawa, kierować się zasadami 
godn ości i uczciwości oraz dochować tajemnicy prawnie chr onionej.”; składający ślubowanie może dodać 
zwrot: „Tak mi dopomóż Bóg.”.”;  
4) w art.  151 § 2 i 3 otrzymują brzmienie:  
„§ 2. Referendarze zatrudnieni w  sądach mających siedziby na obszarze właściwości tego samego sądu okręg o-
wego co najmniej raz w  roku odby wają zebranie referendarzy okręgu. Zebranie zwołuje prezes sądu okręgowego.  
§ 3. Zebranie referendarzy okręgu zajmuje stanowisko we wszystkich sprawach istotnych dla wykonywania z a-
dań przez referendarzy, wybiera na okres kadencji przedstawiciela i  reprezen tuje referendarzy okręgu wobec organów 
sądów. Przewodniczącym zebrania referendarzy okręgu jest referendarz najstarszy wiekiem, chyba że zebranie wybi e-
rze innego przewodniczącego.”;  
5) w art.  151a w  § 2 pkt 3 otrzymuje brzmienie:  
„3) gdy wymaga tego wzgląd  na powagę stanowiska referendarza, na wniosek kolegium właściwego sądu.”.  
Art. 4. W ustawie z  dnia 28  lipca 2005  r. o kosztach sądowych w  sprawach cywilnych (Dz.  U. z  2019  r. poz.  785 
i 1043) wprowadza się następujące zmiany:  
1) w art.  3 w ust. 2 po pkt  1 dodaje się pkt  1a w  brzmieniu:  
„1a) pismo zawierające oświadczenie o  rozszerzeniu powództwa lub jego zmianie w  sposób powodujący wzrost wa r-
tości przedmiotu sporu;”;  
2) w art.  4 uchyla się ust.  3; 
3) w art.  5 ust. 2 otrzymuje brzmienie:  
„2. Wydatki związan e z doręczaniem pism sądowych nie obciążają stron, z  wyjątkiem kosztów doręczenia za 
pośrednictwem komornika oraz dodatkowych kosztów doręczenia za granicą, w  tym kosztów tłumaczenia.”;  
4) w art.  8: 
a) w ust.  1 wyrazy „Kodeksu postępowania cywilnego” zastę puje się wyrazami „ustawy z  dnia 17  listopada 1964  r. – 
Kodeks postępowania cywilnego (Dz.  U. z 2019 r. poz.  1460 i 1469 )”, 
b) ust. 2  otrzymuje brzmienie:  
„2. Postanowienie w  przedmiocie kosztów sądowych może wydać także referendarz sądowy.”,  
c) dodaje się ust.  3 w brzmieniu:  
„3. Uiszczenie opłaty wyższej niż należna nie powoduje dla strony niekorzystnych skutków procesowych.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 37 – Poz. 1469  
 
 5) art. 12 i  art. 13 otrzymują brzmienie:  
„Art.  12. Opłatę stałą pobiera się w  sprawach o  prawa niemajątkowe oraz we wskaza nych w  ustawie niektórych 
sprawach o  prawa majątkowe, w  wysokości jednakowej, niezależnie od wartości przedmiotu sporu lub wartości 
przedmiotu zaskarżenia. Opłata stała nie może być niższa niż 30  złotych i  wyższa niż 10  000 złotych.  
Art. 13. 1. W  sprawach o prawa majątkowe pobiera się od pisma opłatę stałą ustaloną według wartości prze d-
miotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącej:  
1) do 500  złotych – w kwocie 30  złotych;  
2) ponad 500  złotych do 1 500 złotych – w kwocie 100  złotych;  
3) ponad 1500 złotych do 4 000 złotych – w kwocie 200  złotych;  
4) ponad 4 000 złotych do 7 500 złotych – w kwocie 400  złotych;  
5) ponad 7 500 złotych do 10  000 złotych – w kwocie 500  złotych;  
6) ponad 10  000 złotych do 15  000 złotych – w kwocie 750  złotych;  
7) ponad 15  000 złotych  do 20  000 złotych – w kwocie 1 000 złotych.  
2. W sprawach o  prawa majątkowe przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia ponad 
20 000 złotych pobiera się od pisma opłatę stosunkową wynoszącą 5% tej wartości, nie więc ej jednak niż 
200 000 złotych.”;  
6) po art.  13 dodaje się art.  13a–13e w  brzmieniu:  
„Art.  13a. W sprawach o  roszczenia wynikające z  czynności bankowych od strony będącej konsumentem lub 
osobą fizyczną prowadzącą gospodarstwo rodzinne przy wartości przedmio tu sporu lub wartości przedmiotu zaska r-
żenia wynoszącej ponad 20  000 złotych pobi era się opłatę stałą w  kwocie 1 000 złotych.  
Art. 13b. W sprawach o  roszczenia wynikające z  art. 36 ustawy z  dnia 27  marca 2003  r. o planowaniu 
i zagospodarowaniu przestrzenny m (Dz.  U. z 2018  r. poz.  1945 oraz z  2019  r. poz.  60, 235, 730 i  1009) przy wartości 
przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącej ponad 20  000 złotych pobi era się opłatę stałą 
w kwocie 1 000 złotych.  
Art. 13c. W sprawach o:  
1) usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej z  rzeczywistym stanem prawnym,  
2) pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,  
3) zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji  
– przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącej ponad 40  000 złotych pobi era się 
opłatę stałą w  kwocie 2 000 złotych.  
Art. 13d. W sprawach o  prawa majątkowe dochodzone w  postępowaniu grupowym opłata stała lub stosunkowa 
wynosi połowę opłaty ustalonej zgodnie z  art. 13, art.  13a i  art. 13b, jednak nie mniej niż 100  złotych i  nie więcej niż 
200 000 złotych.  
Art. 13e. W sprawach, w  których powód przed wytoczeniem powództwa wziął udział w  mediacji prowadzonej 
na podstawie umowy o  mediację zgodnie z  ustawą z  dnia 17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego lub 
podjął próbę rozwiązania sporu przez złożenie wniosku o  rozpatrzenie sporu przez właściwy sąd polubowny ustan o-
wiony ustawą w  celu rozpatrywania sporów konsumenckich albo wniosku o  wszczęcie postępowania w  sprawie poz a-
sądowego rozwiązania sporu konsumenckie go, opłata stała lub stosunkowa od pozwu podlega obniżeniu o  dwie trz e-
cie, nie więcej jednak niż o  400 złotych.”;  
7) po art.  14 dodaje się art.  14a w  brzmieniu:  
„Art.  14a. 1. W  sprawie, w  której powództwo oddalono na podstawie art.  1911 ustawy z  dnia 17  listopada 
1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego, powoda nie obciąża się kosztami sądowymi.  
2. Jeżeli jednak apelację oddalono na podstawie art.  3911 ustawy z  dnia 17  listopada 1964  r. – Kodeks post ę-
powania cywilnego, sąd drugiej instancji obciąży powoda op łatą podstawową od pozwu i  od apelacji. Jeżeli powód 
wniósł o  zwolnienie od kosztów sądowych, sąd drugiej instancji może mu je przyznać.”;  
8) w art.  15 ust. 2 otrzymuje brzmienie:  
„2. Opłatę tymczasową określa się  w granicach od 30  złotych do 2 000 złotych , a w sprawach dochodzonych 
w postępowaniu grupowym od 300  złotych do 20  000 złotych.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 38 – Poz. 1469  
 
 9) w art.  19: 
a) ust. 2  otrzymuje brzmienie:  
„2. Czwartą część opłaty pobiera się od pozwu:  
1) spełniającego przesłanki do rozpoznania w  postępowaniu nakazowym;  
2) w elektronicznym postępowaniu upominawczym, z  tym że w  przypadku, o  którym mowa w  art. 50537 § 2 
ustawy z  dnia 17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilne go, uiszczoną opłatę od pozwu w elektro-
nicznym  postępowaniu upominawczym zalicza się na poczet opłaty od nowo wniesionego pozwu.”,  
b) w ust.  3 w pkt 2 kropkę zastępuje się średnikiem i  dodaje się pkt  3 w brzmieniu:  
„3) wniosku o  zawezwanie do próby ugodowej.”;  
10) po art.  21 dodaje się art.  21a w  brzmieniu:  
„Art.  21a. W przypadku przekazania sprawy innemu sądowi nie przekazuje się temu sądowi pobranych w  tej 
sprawie opłat.”;  
11) w art.  22: 
a) wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:  
„Opłatę stałą w  kwocie 100  złotych pobiera się od zażalenia na postanowienie w  przedmiocie:”,  
b) pkt 4  otrzymuje  brzmienie:  
„4) wynagrodzenia i  zwrotu kosztów poniesionych przez mediatora, biegłego, tłumacza, kuratora lub upra w-
nioną osobę trzecią;”;  
12) w art.  23: 
a) wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:  
„Opłatę stałą w  kwocie 100  złotych pobiera się od:”,  
b) uchyla się pkt  3; 
13) w art.  24 w  ust. 1 uchyla się pkt  5; 
14) po art.  25 dodaje się art.  25a i  art. 25b w  brzmieniu:  
„Art.  25a. Opłatę od pisma zawierającego oświadczenie o  rozszerzeniu powództwa lub jego zmianie w  sposób 
powodujący wzrost wartości pr zedmiotu sporu pobiera się w  wysokości różnicy między opłatą należną od powództwa 
rozszerzonego lub zmienionego a  opłatą należną sprzed rozszerzenia lub zmiany powództwa, nie niższej jednak niż 
30 złotych.  
Art. 25b. 1. Opłatę stałą w  kwocie 100  złotych pob iera się od wniosku o  doręczenie orzeczenia albo zarządz e-
nia z  uzasadnieniem zgłoszonego w  terminie tygodnia od dnia ogłoszenia albo doręczenia tego orzeczenia albo zarz ą-
dzenia.  
2. W przypadku wniesienia środka zaskarżenia opłatę uiszczoną od wniosku o  doręczenie orzeczenia albo z a-
rządzenia  z uzasadnieniem zalicza się na poczet opłaty od środka zaskarżenia. Ewentualna nadwyżka nie podlega 
zwrotowi.”;  
15) w art.  26 w  ust. 1 uchyla się pkt  4 i 5; 
16) po art.  26 dodaje się art.  26a w  brzmieniu:  
„Art.  26a. 1. W sprawach o:  
1) ochronę praw autorskich i  praw pokrewnych jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wz o-
rów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i  topografii układów scalonych oraz 
ochronę innych praw na dobrach niemateria lnych, w  tym europejskich praw własności intelektualnej,  
2) zapobieganie i  zwalczanie nieuczciwej konkurencji  
– pobiera się od pozwu opłatę stałą lub stosunkową w  kwocie określonej w  art. 13–13d od każdego roszczenia 
pieniężnego, a  od każdego innego roszcz enia stałą w  kwocie 300  złotych.  
  
Dziennik Ustaw  – 39 – Poz. 1469  
 
 2. Opłatę stałą w  kwocie 200  złotych pobiera się od wniosku o:  
1) zabezpieczenie dowodów, o  którym mowa w  art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy z  dnia 4  lutego 1994  r. o prawie auto r-
skim i  prawach pokrewnych (Dz.  U. z 2019 r. poz.  1231); 
2) zobowiązanie naruszającego autorskie prawa majątkowe lub innej osoby do udzielenia informacji lub udostę p-
nienia dokumentacji, o  których mowa w  art. 80 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z  dnia 4  lutego 1994  r. o prawie auto r-
skim i  prawach pokrewnych;  
3) zabezpieczenie dowodów, o  którym mowa w  art. 2861 ust. 1 pkt 1 ustawy z  dnia 30  czerwca 2000  r. – Prawo 
własności przemysłowej (Dz.  U. z 2017  r. poz.  776, z  2018  r. poz.  2302 oraz z  2019  r. poz.  501);  
4) zobowiązanie naruszającego paten t, dodatkowe prawo ochronne lub prawo z  rejestracji do udzielenia inform a-
cji, o  których mowa w  art. 2861 ust. 1 pkt 2 ustawy z  dnia 30  czerwca 2000  r. – Prawo własności przemysłowej;  
5) zabezpieczenie dowodów, o  którym mowa w  art. 36b ust.  1 pkt 1 ustawy z  dnia 26  czerwca 2003  r. o ochronie 
prawnej odmian roślin (Dz.  U. z 2018  r. poz.  432);  
6) zobowiązanie naruszającego wyłączne prawo lub innej osoby do udzielenia informacji lub udostępnienia dok u-
mentacji, o  których mowa w  art. 36b ust.  1 pkt 2 i 3 ustawy z  dnia 26  czerwca 2003  r. o ochronie prawnej o d-
mian roślin.”;  
17) uchyla się art.  28; 
18) w art.  29 wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:  
„Opłatę stałą w  kwocie 5 000 złotych pobiera się od pozwu w  sprawie o:”;  
19) w art.  32: 
a) ust. 1 i  2 otrzymu ją brzmienie:  
„1. Opłatę stałą w  kwocie 1 000 złotych pobiera się od odwołania od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Ko n-
kurencji i  Konsumentów, Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej 
oraz Prezesa Urzędu Transportu Kolejo wego, a  także od apelacji, skargi kasacyjnej i  skargi o  stwierdzenie ni e-
zgodności z  prawem prawomocnego orzeczenia w  takiej sprawie.  
2. Opłatę stałą w  kwocie 500  złotych pobiera się od zażalenia na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony 
Konkurencji i  Konsume ntów, Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej 
oraz Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego.”,  
b) uchyla się ust.  3 i 4; 
20) po art.  32 dodaje się art.  32a w  brzmieniu:  
„Art.  32a. 1. Opłatę stałą w  kwocie 100  złotych pobiera się od odwołania od decyzji organu regulacyjnego, 
o którym mowa w  ustawie z  dnia 7  czerwca 2001  r. o zbiorowym zaopatrzeniu w  wodę i  zbiorowym odprowadzaniu 
ścieków, a  także od apelacji, skargi kasacyjnej i  skargi o  stwierdzenie niezgodności z  praw em prawomocnego orz e-
czenia w  takiej sprawie.  
2. Opłatę stałą w  kwocie 50  złotych pobiera się od zażalenia na postanowienie organu regulacyjnego, o  którym 
mowa w  ustawie z  dnia 7  czerwca 2001  r. o zbiorowym zaopatrzeniu w  wodę i  zbiorowym odprowadzaniu ście ków.”;  
21) po art.  34 dodaje się art.  34a w  brzmieniu:  
„Art.  34a. 1. Opłatę stałą w  kwocie 100  złotych od każdej osoby, której wniosek dotyczy, pobiera się od wniosku  
o wezwanie na rozprawę świadka, biegłego lub strony, jeżeli wniosek został złożony po zat wierdzeniu planu rozprawy.  
2. W przypadku konieczności zarządzenia przymusowego sprowadzenia świadka pobiera się dodatkowo opłatę 
w kwocie 200  złotych.”;  
22) w art.  35: 
a) ust. 1  otrzymuje brzmienie:  
„1. W sprawach z  zakresu prawa pracy od pracodawcy pobie ra się opłatę podstawową wyłącznie od 
apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i  skargi o  stwierdzenie niezgodności z  prawem prawomocnego orzeczenia. 
Jednakże w  sprawach, w  których wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50  000 złotych, od pracownika 
i pracodawcy pobiera się opłatę stosunkową od wszystkich podlegających opłacie pism.”,  
b) uchyla się ust.  1a, 
c) ust. 2  otrzymuje brzmienie:  
„2. Pracodawca uiszcza opłatę podstawową od pism podlegających opłacie wymienionych w  ust. 1, także 
w sprawie o  ustaleni e istnienia stosunku pracy wytoczonej z  powództwa inspektora pracy.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 40 – Poz. 1469  
 
 23) art. 36  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  36. 1. W  sprawach z  zakresu ubezpieczeń społecznych i  w sprawach odwołań rozpoznawanych przez sąd 
pracy i  ubezpieczeń społecznych pobiera się opłat ę podstawową wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej 
i skargi o  stwierdzenie niezgodności z  prawem prawomocnego orzeczenia.  
2. Przepisu ust.  1 nie stosuje się do strony wnoszącej odwołanie do sądu pracy i  ubezpieczeń społecznych.”;  
24) w art.  44 w ust. 1 wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:  
„Opłatę stałą w  kwocie 100  złotych pobiera się od wniosku o:”;  
25) w art.  49 w  ust. 1 wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:  
„Opłatę stałą w  kwocie 100  złotych pobiera się od wniosku o:”;  
26) art. 62  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  62. Opłatę stałą w  kwocie 100  złotych pobiera się od wniosku o  wykreślenie zastawu rejestrowego 
z rejestru zastawów.”;  
27) art. 64  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  64. Opłatę stałą w  kwocie 100  złotych pobiera się od wniosk u o uwierzytelnienie odpisu statutu 
w postępowaniu rejestrowym.”;  
28) art. 68 i  art. 69 otrzymują brzmienie:  
„Art.  68. Opłatę stałą w  kwocie 100  złotych pobiera się od wniosku o:  
1) udzielenie, zmianę lub uchylenie zabezpieczenia roszczenia;  
2) wydanie, zm ianę, uchylenie, stwierdzenie wygaśnięcia, zmianę wykonania, ograniczenie wykonania lub zako ń-
czenie wykonania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym;  
3) uzyskanie informacji o  rachunku bankowym, o  którym mowa w  rozporządzeniu Parlamentu E uropejskiego 
i Rady (UE) nr  655/2014 z  dnia 15  maja 2014  r. ustanawiającym procedurę europejskiego nakazu zabezpiecz e-
nia na rachunku bankowym w  celu ułatwienia transgraniczne go dochodzenia wierzytelności w sprawach cywi l-
nych i  handlowych (Dz.  Urz. UE  L 189 z 27.06.2014, str.  59). 
Art. 69. 1. Od wniosku o  udzielenie zabezpieczenia roszczenia pieniężnego złożonego przed wniesieniem pisma 
wszczynającego postępowanie pobiera się czwartą część opłaty należnej od pozwu o  to roszczenie.  
2. Uiszczoną opłatę zalicza  się na poczet opłaty od pisma wszczynającego postępowanie, jeżeli zostało wni e-
sione w  terminie przewidzianym do tego w  przepisach o  zabezpieczeniu. W  przypadku oddalenia wniosku termin ten 
wynosi dwa tygodnie od dnia doręczenia postanowienia, a  jeżeli pos tanowienie zostało wydane na posiedzeniu ja w-
nym – od dnia jego ogłoszenia.”;  
29) w art.  77: 
a) w ust.  1 część wspólna otrzymuje brzmienie:  
„– pobiera się w  kwocie 20  złotych za każde rozpoczęte 10  stron wydanego dokumentu.”,  
b) ust. 1a otrzymuje brzmienie:  
„1a. Opłatę od wniosku o  wydanie na podstawie akt zapisu dźwięku albo obrazu i  dźwięku z  przebiegu p o-
siedzenia pobiera się w  kwocie 20  złotych za każdy wydany informatyczny nośnik danych.”,  
c) uchyla się ust.  2; 
30) po art.  77 dodaje się art.  77a w brzmieniu:  
„Art.  77a. Nie pobiera się opłaty od pierwszego wniosku o  wydanie na podstawie akt odpisu orzeczenia ko ń-
czącego postępowanie z  klauzulą wykonalności, złożonego przez stronę, która wszczęła postępowanie.”;  
31) art. 78  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  78. Opłatę od wniosku o  wydanie kopii dokumentu, znajdującego się w  aktach sprawy, pobiera się 
w kwocie 20  złotych za każde rozpoczęte 20  stron wydanej kopii.”;  
32) w art.  79: 
a) w ust.  1 w pkt 2 uchyla się lit.  c i d, 
b) dodaje się ust.  3 w brzmieniu:  
„3. Opłatę zwracaną na podstawie ust.  1 pkt 1 lit. a, b i  h, pkt  2 oraz pkt  3 lit. a, c i  d obniża się o  kwotę 
równą opłacie minimalnej.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 41 – Poz. 1469  
 
 33) w art.  80: 
a) po ust.  1 dodaje się ust.  1a w  brzmieniu:  
„1a. Nie zwraca się różnicy, jeżeli jest niższa niż koszt j ej zwrotu.”,  
b) uchyla się ust.  2; 
34) po art.  80 dodaje się art.  80a w  brzmieniu:  
„Art.  80a. Zwrotów, o  których mowa w  art. 79 i  art. 80, dokonuje sąd, przed którym sprawa toczyła się 
w pierwszej instancji, a  sąd drugiej instancji – jeżeli opłatę pobrał. Jeżeli opłatę pobrał notariusz, zwrotu dokonuje 
sąd, który rozpoznawał wniosek w  pierwszej instancji.”;  
35) w art.  89 uchyla się ust.  4a i 4b; 
36) po art.  89 dodaje się art.  89a–89d w  brzmieniu:  
„Art.  89a. 1. Jeżeli można oszacować przewidywany nakład prac y bieg łego przy sporządzeniu opinii i przew i-
dywaną wysokość wydatków przewodniczący zlecając biegłemu sporządzenie opinii może oznaczyć wysokość wyn a-
grodzenia lub zwrotu wydatków.  
2. W terminie tygodnia od dnia otrzymania zlecenia sporządzenia opinii biegł y może zażądać wynagrodzenia 
lub zwrotu wydatków w  innej wysokości. Jeżeli strony zgodzą się na żądanie biegłego i  zostanie uiszczona odp o-
wiednia zaliczka, przewodniczący zleci biegłemu sporządzenie opinii za wynagrodzeniem lub ze zwrotem wydatków 
żądanymi  przez biegłego, a  jeżeli nie – za wynagrodzeniem lub ze zwrotem wydatków ustalonymi zgodnie z  art. 89. 
3. Przyznając biegłemu wynagrodzenie lub zwrot wydatków sąd jest związany wysokością, na którą strony w y-
raziły zgodę na podstawie ust.  2. 
Art. 89b. 1. Jeżeli okoliczności sprawy uzasadniają przewidywanie, że w  przypadku ustalenia wynagrodzenia 
lub zwrotu wydatków biegłego zgodnie z  art. 89 wystąpią trudności ze sprawnym przeprowadzeniem dowodu z  opinii 
biegłego, a  nie ma podstaw do oznaczenia wysokośc i wynagrodzenia lub zwrotu wydatków biegłego zgodnie z  art. 89a, 
stosuje się przepisy ust.  2–4. 
2. Zlecając biegłemu sporządzenie opinii przewodniczący może zakreślić biegłemu termin do zgłoszenia żąd a-
nia ustalenia wynagrodzenia lub zwrotu wydatków w  okreś lonej kwocie. Jeżeli strony zgodzą się na żądanie biegłego 
i zostanie uiszczona odpowiednia zaliczka, przewodniczący zleci biegłemu sporządzenie opinii za wynagrodzeniem 
lub ze zwrotem wydatków żądanymi przez biegłego, a  jeżeli nie – za wynagrodzeniem lub ze zwrotem wydatków 
ustalonymi zgodnie z  art. 89. 
3. Termin, o  którym mowa w  ust. 2, przewodniczący ustala stosownie do obszerności materiału sprawy i  stopnia 
jej zawiłości. Termin ten nie może być krótszy niż tydzień ani dłuższy niż miesiąc od dnia otrzym ania zlecenia.  
4. Przyznając biegłemu wynagrodzenie lub zwrot wydatków sąd jest związany wysokością, na którą strony w y-
raziły zgodę na podstawie ust.  2. 
Art. 89c. 1. Jeżeli opinia jest nierzetelna lub została sporządzona lub złożona ze znacznym nieusprawie dliwi o-
nym opóźnieniem, wynagrodzenie lub zwrot wydatków ulega odpowiedniemu obniżeniu; w  szczególnie rażących 
przypadkach sąd może odmówić przyznania wynagrodzenia lub zwrotu wydatków.  
2. Jeżeli opinia jest fałszywa, wynagrodzenie ani zwrot wydatków nie pr zysługują.  
Art. 89d. 1. Tłumaczowi powołanemu przez sąd przysługuje wynagrodzenie za wykonaną pracę oraz zwrot p o-
niesionych przez niego wydatków niezbędnych do wykonania tłumaczenia.  
2. Wysokość wynagrodzenia i  zwrotu wydatków tłumacza ustala się stosując odpowiednio przepisy o wynagr o-
dzeniu i  zwrocie wydatków biegłego.  
3. Wysokość wynagrodzenia tłumacza przysięgłego ustala się według przepisów ustawy z  dnia 25  listopada 
2004  r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz.  U. z 2019 r. poz.  1326).”; 
37) w art.  92: 
a) ust. 1  otrzymuje brzmienie:  
„1. Wynagrodzenie oraz zwrot kosztów podróży, wydatków, utraconego zarobku lub dochodu przyznaje się 
na wniosek świadka, osoby towarzyszącej świadkowi, o  której mowa w  art. 88, bi egłego lub tłumacza, a  także 
strony lub osoby trzeciej uprawnionej do otrzymania należności.”,  
  
Dziennik Ustaw  – 42 – Poz. 1469  
 
 b) ust. 4  otrzymuje brzmienie:  
„4. Osobę uprawnioną do otrzymania należności, o  której mowa w  ust. 1, poucza się o  prawie i  sposobie 
złożenia wniosku o  jej przyz nanie oraz skutkach niezachowania terminu wskazanego w  ust. 2.”; 
38) w art.  93: 
a) ust. 1  otrzymuje brzmienie:  
„1. Należności, o  których mowa w  art. 92, ustala i  przyznaje sąd albo referendarz sądowy.”,  
b) po ust.  1 dodaje się ust.  1a w  brzmieniu:  
„1a. Przewodniczący może zarządzeniem w  całości uwzględnić wniosek świadka o  przyznanie każdej 
z należności, o  których mowa w  art. 85 i art. 86, jeżeli jego uwzględnienie nie pociągnie za sobą zobowiązania 
strony do uiszczenia dalszych kwot albo strona zgodziła si ę na pokrycie należności świadka w  żądanej przez ni e-
go wysokości. Zarządzenie to nie podlega zaskarżeniu.”,  
c) ust. 2  otrzymuje brzmienie:  
„2. Przyznaną należność należy wypłacić niezwłocznie. W  przypadku niemożności niezwłocznej wypłaty 
należność przekazu je się przekazem pocztowym lub przelewem bankowym bez obciążania osoby, której ją prz y-
znano, opłatą pocztową lub kosztami przelewu.”;  
39) po art.  93 dodaje się art.  93a w  brzmieniu:  
„Art.  93a. Przepisy art.  92 oraz art.  93 ust. 1 i 2 stosuje się odpowiedni o do przyznawania należności mediat o-
rowi w  przypadku, o  którym mowa w  art. 1835 § 2 zdanie drugie ustawy z  dnia 17  listopada 1964  r. – Kodeks post ę-
powania cywilnego.”;  
40) w art.  96 w  ust. 1: 
a) pkt 4  otrzymuje brzmienie:  
„4) pracownik wnoszący powództwo, z zastrzeżeniem art.  35 ust. 1 zdanie drugie, lub strona wnosząca odw o-
łanie do sądu pracy i  ubezpieczeń społecznych;”,  
b) w pkt  13 kropkę zastępuje się średnikiem i  dodaje się pkt  14 w  brzmieniu:  
„14) strona w  sprawach dotyczących wypłat oraz zwrotu należn ości powstałych w  wyniku realizacji przepisów 
z zakresu ochrony roszczeń pracowniczych w  razie niewypłacalności pracodawcy.”;  
41) w art.  102 ust. 1 otrzymuje brzmienie:  
„1. Zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświad czenie, z  którego 
wynika, że nie jest w  stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i  rodziny lub ich poniesi e-
nie narazi ją na taki uszczerbek.”;  
42) w art.  103 dotychczasową treść oznacza się jako ust.  1 i dodaje się ust.  2 i 3 w brzmieniu:  
„2. Spółka handlowa powinna wykazać także, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych śro d-
ków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki.  
3. Przepisu ust.  2 nie stosuje się do spółki handlowej, której jedynym wsp ólnikiem albo akcjonariuszem jest 
Skarb Państwa.”.  
Art. 5. W ustawie z  dnia 17  grudnia 2009  r. o dochodzeniu roszczeń w  postępowaniu grupowym (Dz.  U. z 2018  r. 
poz. 573) wprowadza się następujące zmiany:  
1) art. 7  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  7. 1. Posiedzenie przygotowawcze można przeprowadzić także przed wezwaniem pozwanego do wniesi e-
nia odpowiedzi na pozew.  
2. Przewodniczący może zobowiązać stronę, aby w  piśmie przygotowawczym podała wszystkie twierdzenia 
i dowody istotne dla ustalenia dopuszczaln ości postępowania grupowego – pod rygorem utraty prawa do ich powoł y-
wania w  toku dalszego postępowania.”;  
2) w art.  8 ust. 6 otrzymuje brzmienie:  
„6. Na postanowienie w  przedmiocie kaucji przysługuje zażalenie do innego składu tego samego sądu.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 43 – Poz. 1469  
 
 3) w art.  10: 
a) ust. 1  otrzymuje brzmienie:  
„1. Po wysłuchaniu stron sąd rozstrzyga o  dopuszczalności postępowania grupowego. Sąd odrzuca pozew, 
jeżeli sprawa nie podlega rozpoznaniu w  postępowaniu grupowym. W  przeciwnym przypadku sąd wydaje post a-
nowienie o  rozpoz naniu sprawy w  postępowaniu grupowym.”,  
b) uchyla się ust.  1a; 
4) art. 15  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  15. Po upływie terminu wyznaczonego w  ogłoszeniu o  wszczęciu postępowania grupowego, a  jeżeli z a-
niechano tego ogłoszenia – po uprawomocnieniu się postanowi enia o  rozpoznaniu sprawy w  postępowaniu grupowym 
przewodniczący wyznacza pozwanemu termin nie krótszy niż miesiąc do podniesienia zarzutów co do członkostwa 
określonych osób w  grupie lub w  podgrupach.”;  
5) w art.  17 ust. 1 otrzymuje brzmienie:  
„1. Po upły wie terminu do podniesienia zarzutów, o  których mowa w  art. 15, sąd wydaje postanowienie co do 
składu grupy.”;  
6) w art.  18 ust. 1 otrzymuje brzmienie:  
„1. Na wniosek więcej niż połowy członków grupy sąd może dokonać zmiany reprezentanta grupy. Wniosek 
powinien wskazywać proponowanego reprezentanta grupy oraz zawierać jego oświadczenie o  wyrażeniu zgody na 
bycie reprezentantem.”;  
7) w art.  21 po ust.  2 dodaje się ust.  2a w  brzmieniu:  
„2a. Wszyscy członkowie grupy lub podgrupy mogą także zostać wymienieni, wraz z  ustaleniem kwot przyp a-
dających każdemu z  nich, na liście stanowiącej załącznik do wyroku. W  takim przypadku w  wyroku należy powołać 
tę listę, a  sama lista nie podlega odczytaniu.”;  
8) art. 22  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  22. Tytułem egzekucyjnym do pr owadzenia egzekucji świadczenia pieniężnego przypadającego członk o-
wi grupy lub podgrupy jest wyciąg z  wyroku albo wyrok z  wyciągiem z  listy członków grupy lub podgrupy stanowi ą-
cej załącznik do wyroku, wskazujący w  szczególności wysokość należnego mu świadc zenia.”;  
9) w art.  24 ust. 1 otrzymuje brzmienie:  
„1. W zakresie nieuregulowanym w  ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z  dnia 17  listopada 
1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego, z  wyłączeniem art.  8, art.  117–124, art.  194–196, art.  204, art.  205, 
art. 2053 § 2 i 5 oraz art.  425–50514.”. 
Art. 6. W ustawie z  dnia 10  lipca 2015  r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywi l-
nego oraz niektórych innych ustaw (Dz.  U. poz.  1311 i  1513 oraz z  2016 r. poz. 178, 394, 615 i  1358) uchyla się art.  20. 
Art. 7. W ustawie z  dnia 28  lutego 2018  r. o kosztach komorniczych (Dz.  U. poz.  770 i  2244) wprowadza się nast ę-
pujące zmiany:  
1) w art.  6 pkt 4 otrzymuje brzmienie:  
„4) koszty przejazdu poza miejscowość, która jest siedzibą kancelarii k omorniczej oraz zryczałtowane koszty prz e-
jazdu w  granicach tej miejscowości;”;  
2) w art.  14 ust. 4 otrzymuje brzmienie:  
„4. Przepisów ust.  1–3 nie stosuje się w  sprawach o  egzekucję lub wykonanie postanowienia o  udzieleniu 
zabezpieczenia świadczeń alimenta cyjnych lub rent mających charakter alimentów oraz w  sprawach o  egzekucję lub 
wykonanie zabezpieczenia roszczenia niezwiązanego z  wykonywaniem działalności gospodarczej wszczętych na 
wniosek Skarbu Państwa, w  tym na polecenie sądu lub prokuratora. W  sprawa ch tych przedstawianie dokumentów 
i udzielanie informacji jest nieodpłatne.”;  
3) w art.  15 po ust.  2 dodaje się ust.  2a w  brzmieniu:  
„2a. Komornikowi przysługuje zwrot zryczałtowanych kosztów dojazdu w  granicach miejscowości będącej sie-
dzibą kancelarii kom ornika w  wysokości 20  złotych, jeżeli odległość między siedzibą kancelarii a  miejscem czynności 
przekracza  10 km. Przy ustalaniu odległości bierze się pod uwagę najkrótszą drogę dojazdu samochodem.”;  
  
Dziennik Ustaw  – 44 – Poz. 1469  
 
 4) art. 41  otrzymuje brzmienie:  
„Art.  41. 1. Opłata stał a od zlecenia sądu albo wniosku powoda o  bezpośrednie i  osobiste doręczenie pism 
w sposób przewidziany w  art. 3 ust. 4 pkt 1 ustawy z  dnia 22  marca 2018  r. o komornikach sądowych (Dz.  U. 
poz. 771, z  późn. zm.3)) wynosi 60  złotych. Opłatę pobiera się za dor ęczenie na jeden adres oznaczonego pisma 
w sprawie, niezależnie od liczby adresatów tego pisma tam zamieszkałych i  liczby podjętych prób doręczenia.  
2. Opłata stała od wniosku o  podjęcie czynności zmierzających do ustalenia aktualnego adresu zamieszkania 
adresata, o  których mowa w  art. 3 ust. 4 pkt 1a ustawy z  dnia 22  marca 2018  r. o komornikach sądowych, wynosi 
40 złotych.”.  
Art. 8. W ustawie z  dnia 22  marca 2018  r. o komornikach sądowych (Dz.  U. poz.  771, 1443, 1669 i  2244 oraz 
z 2019  r. poz.  55 i 730) wp rowadza się następujące zmiany:  
1) w art.  3: 
a) w ust.  4: 
– pkt 1  otrzymuje brzmienie:  
„1) na zlecenie sądu albo wniosek powoda zobowiązanego przez sąd na podstawie art.  1391 § 1 ustawy 
z dnia 17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego – osobiści e doręcza bezpośrednio adres a-
towi zawiadomienia sądowe, pisma procesowe oraz inne dokumenty sądowe za potwierdzeniem odbi o-
ru i oznaczeniem daty, albo stwierdza, że adresat pod podanym adresem nie zamieszkuje;”,  
– po pkt  1 dodaje się pkt  1a w  brzmieniu:  
„1a) na zlecenie podmiotu, o  którym mowa w  pkt 1, podejmuje czynności zmierzające do ustalenia aktualn e-
go adresu zamieszkania adresata;”,  
b) dodaje się ust.  6 w brzmieniu:  
„6. Czynności sądu, o  których mowa w  ust. 5, może wykonywać także referendarz sądowy .”; 
2) po art.  3 dodaje się art.  3a i art. 3b w  brzmieniu:  
„Art.  3a. 1. Doręczenia, o  którym mowa w  art. 3 ust. 4 pkt 1, komornik dokonuje w  terminie 14  dni od dnia 
otrzymania zlecenia.  
2. Jeżeli adresata nie zastano przy próbie doręczenia, komornik ustala, czy adresat zamieszkuje pod wskazanym 
adresem. W  tym celu komornik może żądać niezbędnych informacji od po dmiotów wymienionych w  art. 761 § 11 
pkt 13 ustawy z  dnia 17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego pod rygorem przewidzia nym w  art. 762 
tej ustawy. Treść dokonanych ustaleń komornik wciąga do protokołu, do którego przepis art.  809 ustawy z  dnia 
17 listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego stosuje się odpowiednio.  
3. Jeżeli próba doręczenia okaże się bezskuteczna, a  zgodnie z  ustaleniami komornika adresat zamieszkuje pod 
podanym adresem, w  oddawczej skrzynce pocztowej adresata umieszcza się zawiadomienie o  podjętej próbie dor ę-
czenia wraz z  informacją o  możliwości odbioru pisma w  kancelarii komornika oraz pouczeniem, że należy j e odebrać 
w terminie 14  dni od dnia umieszczenia zawiadomienia. Jeżeli pod wskazanym adresem zastano dorosłego domown i-
ka adresata, o  możliwości odbioru pisma poucza się dodatkowo tego domownika. W  przypadku bezskutecznego 
upływu terminu do odbioru pisma, p ismo uważa się za doręczone w  ostatnim dniu tego terminu, a  komornik zwraca 
pismo podmiotowi zlecającemu doręczenie informując go o  dokonanych ustaleniach oraz o  dacie doręczenia.  
4. Jeżeli próba doręczenia okaże się bezskuteczna, a  zgodnie z  ustaleniami k omornika adresat nie zamieszkuje 
pod wskazanym adresem, komornik zwraca pismo podmiotowi zlecającemu doręczenie informując go o  dokonanych 
ustaleniach. To samo dotyczy przypadku, gdy komornikowi mimo podjęcia wymaganych czynności nie udało się ust a-
lić, czy  adresat zamieszkuje pod wskazanym adresem.  
5. W przypadkach, o  których mowa w  ust. 3 i 4, komornik udziela podmiotowi zlecającemu informacji 
o dokonanych ustaleniach przez nadesłanie kopii protokołu.  
Art. 3b. W przypadku zwrotu przez komornika pisma, o  którym mowa w  art. 3a ust.  4, podmiot zlecający może 
wystąpić do tego komornika z  wnioskiem o  podjęcie czynności zmierzających do ustalenia aktualnego adresu z a-
mieszkania adresata. W  tym celu komornik może żądać niezbędnych informacji od podmiotów wymieniony ch 
w art. 761 § 11 pkt 3–6 ustawy z  dnia 17  listopada 1964  r. – Kodeks postępowania cywilnego.”;  
                                                           
3) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w  Dz. U. z 2018  r. poz.  1443, 1669 i  2244 ora z z 2019  r. poz.  55, 730 i  1469 . 
  
Dziennik Ustaw  – 45 – Poz. 1469  
 
 3) w art.  9 ust. 2 otrzymuje brzmienie:  
„2. Komornik nie może odmówić wykonania czynności, o  których mowa w  art. 3 ust. 4 pkt 1 i 2, jeżeli jest właś -
ciwy do ich podjęcia i  zostały one zlecone przez sąd, prokuratora, albo osobę zobowiązaną przez sąd do złożenia 
wniosku.”;  
4) w art.  28 po wyrazach „art. 3  ust. 3” dodaje się wyrazy „i ust.  4 pkt 1”; 
5) w art.  98 w  ust. 2 dodaje się zdanie drugie w  brzmieniu:  
„Prze pis art.  28 stosuje się odpowiednio.”;  
6) w art.  138 dodaje się ust.  5 w brzmieniu:  
„5. Przepis art.  28 stosuje się odpowiednio do asesora, któremu udzielono zlecenia.”;  
7) w art.  153 po ust.  1 dodaje się ust.  1a i 1b w  brzmieniu:  
„1a. Po upływie 6  miesięc y od dnia zawarcia umowy o  pracę pracownik kancelarii może zostać upoważniony na 
piśmie przez komornika do samodzielnego dokonywania czynności, o  których mowa w  art. 3 ust. 4 pkt 1, przy czym 
czynności te nie mogą się wiązać z  zastosowaniem środków przymus u. Upoważnić można tylko pracownika, który nie 
był skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.  
1b. Wykonując czynności, o  których mowa w  art. 3 ust. 4 pkt 1, pracownik ma prawo legitymowania osób 
w celu ustalenia ich tożsamości. ”. 
Art. 9. 1. W  sprawach wszczętych i  niezakończonych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy zachowują moc 
czynności dokonane zgodnie z  przepisami, w  brzmieniu dotychczasowym.  
2. Do spraw wszczętych i  niezakończonych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustaw 
zmienianych w  art. 1 i art. 5, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.  
3. W sprawach wszczętych i  niezakończonych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy:  
1) do wniosków o  wyłączenie sędziego złożonych przed  dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy stosuje się przepis 
art. 531 ustawy zmienianej w  art. 1, w brzmieniu dotychczasowym,  
2) stosuje się przepis art.  1303 § 2 ustawy zmienianej w  art. 1, w brzmieniu dotychczasowym  
– do czasu zakończenia postępowania w  danej instancji.  
4. Do rozpoznania środków odwoławczych wniesionych i  nierozpoznanych przed dniem wejścia w  życie niniejszej 
ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w  art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.  
5. W sprawach wszczętych i  niezakończonych prze d dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy, które pozostawały 
zawieszone w  dniu jej wejścia w  życie, sąd umarza postępowanie zawieszone:  
1) z przyczyn wskazanych w  art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o  podjęcie postępowania nie został zgłoszony w  ciągu 
3 miesięcy od dnia wejścia w  życie niniejszej ustawy,  
2) na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jeżeli wniosek o  podjęcie postępowania nie został zgłoszony 
w ciągu 6  miesięcy od dnia wejścia w  życie niniejszej ustawy  
– przy czym, jeżeli umorze nie postępowania na podstawie art.  182 § 1 ustawy zmienianej w  art. 1, w brzmieniu dotychcz a-
sowym byłoby dopuszczalne wcześniej, stosuje się przepisy dotychczasowe.  
6. Przepisy art.  98 § 11 i 12 oraz art. 103 § 3 ustawy zmienianej w  art. 1 stosuje się w  postępowaniach wszczętych po 
dniu wejścia w  życie niniejszej ustawy.  
Art. 10. Do spraw wszczętych i  niezakończonych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy, które na podstawie 
ustaw zmienianych w  art. 1 i art. 3, w brzmieniu dotychczasowym podlegałyby rozpoznaniu w  postępowaniu w  sprawach 
gospodarczych, nie stosuje się przepisów o  tym postępowaniu. Właściwy do rozpoznania takich spraw pozostaje sąd wł aś-
ciwy według przepisów dotychczasowych.  
Art. 11. 1. Sprawy:  
1) w których przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy wydano nakaz zapłaty w  postępowaniu upominawczym,  
2) wszczęte przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy rozpoznawane w  postępowaniu nakazowym,  
3) wszczęte przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy rozpoznawane w  elektronicznym pos tępowaniu upomina w-
czym  
– do czasu zakończenia postępowania w  danej instancji podlegają rozpoznaniu zgodnie z  przepisami, w  brzmieniu dotyc h-
czasowym.  
  
Dziennik Ustaw  – 46 – Poz. 1469  
 
 2. W sprawach wszczętych i  niezakończonych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy rozpoznawanych 
w postępowaniu nakazowym, w  których powód wniósł o  wydanie nakazu zapłaty wyłącznie na podstawie dokumentów 
określonych w  art. 485 § 3 ustawy zmienianej w  art. 1: 
1) przyjmuje się, że nie ma podstaw do wydania nakazu zapłaty w  postępowaniu nakazowym,  
2) nieprawomocny nakaz zapłaty sąd z  urzędu uchyla w  całości postanowieniem, po czym rozpoznaje sprawę w  dalszym 
ciągu z  pominięciem przepisów o  postępowaniu nakazowym,  
3) nieprawomocny wyrok, mocą którego choćby w  części utrzymano w  mocy nakaz zapłaty, jak r ównież ten nakaz z a-
płaty w  części, która podlegała rozpoznaniu, sąd pierwszej instancji z  urzędu uchyla w  całości postanowieniem, po 
czym rozpoznaje sprawę ponownie z  pominięciem przepisów o  postępowaniu nakazowym,  
4) nieprawomocny wyrok, mocą którego choć by w  części utrzymano w  mocy nakaz zapłaty, a  od którego wniesiono 
apelację, jak również ten nakaz zapłaty w  części, która podlegała rozpoznaniu, sąd odwoławczy z  urzędu uchyla 
w całości postanowieniem, po czym przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania 
z pominięciem przepisów o  postępowaniu nakazowym  
– przy czym do czasu zakończenia postępowania w  pierwszej instancji sprawę rozpoznaje się według przepisów, 
w brzmieniu dotychczasowym, z  tym że postanowienia, o  których mowa w  pkt 2–4, mogą zostać wydane na posiedzeniu 
niejawnym.  
Art. 12. W elektronicznym postępowaniu upominawczym w  okresie 3  miesięcy po dniu wejścia w  życie niniejszej 
ustawy:  
1) przepisy art.  126 § 1 i 11, art.  4971–499 i  art. 502–505 ustawy zmienianej w  art. 1 stosuje się w  brzmieniu dotychcz a-
sowym;  
2) przepisów art.  4801–4804 ustawy zmienianej w  art. 1 nie stosuje się;  
3) opłaty ustala się i  pobiera zgodnie z  przepisami ustawy zmienianej w  art. 4, w brzmieniu dotychczasowym.  
Art. 13. Sprawy o  roszczenia z  tytułu ni ezgodności towaru konsumpcyjnego z  umową sprzedaży konsumenckiej ro z-
poznaje się w  postępowaniu uproszczonym, jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza kwoty określonej w  art. 5051 
§ 1 ustawy zmienianej w  art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.  
Art. 14. Przepisy art.  50 § 3, art.  52 § 3 i art. 132 § 1 ustawy zmienianej w  art. 1, w brzmieniu nadanym ustawą z  dnia 
10 lipca 2015  r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych 
ustaw (Dz.  U. poz.  1311  i 1513 oraz z  2016  r. poz.  178, 394, 615 i  1358) , stosuje się także w  sprawach wszczętyc h i nie-
zakończonych przed dniem wejścia w  życie tej ustawy.  
Art. 15. W sprawach wszczętych i  niezakończonych przed dniem wejścia w  życie niniejszej ustawy przepisy ust awy 
zmienianej w  art. 4, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą , stosuje się wyłącznie do:  
1) pism i  wniosków podlegających opłacie, wnoszonych po dniu wejścia w  życie niniejszej ustawy;  
2) wydatków powstałych po dniu wejścia w  życie niniejszej ustawy.  
Art. 16. Traci moc ustawa z  dnia 24  maja 1989  r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz.  U. 
z 2016  r. poz.  723).  
Art. 17. Ustawa wchodzi w  życie po upływie 3  miesięcy od dnia ogłoszenia, z  wyjątkiem:  
1) art. 1  pkt 6, 7, 20, 22, 30, 34, 44, 46, 47, 52 –59, 66, 85, 94, 118, 119, 121 –123, 125, 151 –153, 155, pkt  157 lit. c, 
158, 166 –168, 170 –173, pkt  187 lit. b, pkt  211 lit. a, 223, 224, 226 –228, 230 –233, art.  4, art.  5 pkt 7 i 8 oraz art.  6, 
które wchodzą w  życie po upływie 14  dni od dnia ogłoszenia;  
2) art. 1 pkt 2, który wchodzi w  życie po upływie 12  miesięcy od dnia ogłoszenia;  
3) art. 1  pkt 198–202, które wchodzą w  życie po upływie 6  miesięcy od dnia ogłoszenia.  
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej: A. Duda