KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 24.11.2021 COM(2021) 743 final WNIOSEK W SPRAWIE WSPÓLNEGO SPRAWOZDANIA KOMISJI I RADY

O ZATRUDNIENIU





Spis treści GŁÓWNE PRZESŁANIA OGÓLNY ZARYS TENDENCJI NA RYNKU PRACY ORAZ TENDENCJI I WYZWAŃ SPOŁECZNYCH W UNII EUROPEJSKIEJ 1.1 Tendencje na rynku pracy 1.2 Tendencje społeczne 1.3 Zmieniona tablica wskaźników społecznych: przegląd wyzwań związanych z zasadami filaru 1.4 Główne cele UE do 2030 r. REFORMY W OBSZARZE ZATRUDNIENIA I POLITYKI SPOŁECZNEJ – DZIAŁANIA PODEJMOWANE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE I OSIĄGANE WYNIKI 2,1. Wytyczna 5: Pobudzanie popytu na pracę 2.1.1 Kluczowe wskaźniki 2.1.2 Rozwiązania polityczne 2.2 Wytyczna 6: Zwiększanie podaży pracy i poprawa dostępu do zatrudnienia, umiejętności i kompetencji 2.2.1 Kluczowe wskaźniki 2.2.2 Rozwiązania polityczne 2.3 Wytyczna 7: Poprawa funkcjonowania rynków pracy oraz zwiększenie skuteczności dialogu społecznego 2.3.1 Kluczowe wskaźniki 2.3.2 Rozwiązania polityczne 2.4 Wytyczna 8: Promowanie równości szans dla wszystkich, wspieranie włączenia społecznego i zwalczanie ubóstwa

2.4.1 Kluczowe wskaźniki 2.4.2 Rozwiązania polityczne

GŁÓWNE PRZESŁANIA Wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu sporządzane przez Komisję Europejską i Radę służy do monitorowania w ujęciu rocznym, zgodnie z art. 148 TFUE, sytuacji zatrudnienia w Unii oraz wdrażania wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia. Sprawozdanie zawiera roczny przegląd kluczowych kwestii dotyczących zatrudnienia i sytuacji społecznej w Unii Europejskiej, jak również podejmowanych w ostatnim czasie przez państwa członkowskie środków z zakresu polityki zgodnie z wytycznymi dotyczącymi polityki zatrudnienia państw członkowskich . Określono w nim również powiązane obszary priorytetowe dla środków z zakresu polityki. Projekt tego sprawozdania sporządzany przez Komisję stanowi część pakietu jesiennego europejskiego semestru; po wymianie opinii między Komisją a jej organami przygotowawczymi ostateczny tekst zostanie przyjęty przez Radę ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów (Rada EPSCO). We wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu za 2022 r. w większym stopniu skupiono się na wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych, zgodnie z zobowiązaniami zawartymi w planie działania z marca 2021 r. oraz podjętymi przez przywódców UE w deklaracji z Porto z dnia 8 maja. Jego wdrożenie wzmocni dążenie Unii do zielonej, cyfrowej i sprawiedliwej transformacji oraz przyczyni się do osiągnięcia pozytywnej konwergencji społecznej i gospodarczej oraz sprostania wyzwaniom demograficznym. Pomoże ono również w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju. Niniejsze sprawozdanie wzmacnia monitorowanie filaru na rzecz praw socjalnych, w szczególności poprzez ramki tematyczne obejmujące kluczowe wyzwania w trzech obszarach: równe szanse i dostęp do zatrudnienia, sprawiedliwe warunki pracy oraz ochrona socjalna i integracja społeczna. W sprawozdaniu uwzględniono również trzy nowe główne cele UE na 2030 r. w zakresie zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, określone w planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych, które zostały przyjęte przez przywódców UE na Szczycie Społecznym w Porto oraz na czerwcowym posiedzeniu Rady Europejskiej. Unia zobowiązała się do osiągnięcia do 2030 r. następujących głównych celów UE: ·co najmniej 78 % ludności w wieku 20–64 lat powinno mieć zatrudnienie; ·co najmniej 60 % osób w wieku 25–64 lat powinno co roku uczestniczyć w działaniach związanych z uczeniem się; oraz ·liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym powinna zmniejszyć się o co najmniej 15 mln w porównaniu z 2019 r. W połączeniu z funduszami spójności wdrożenie reform i inwestycji przewidzianych w planach odbudowy i zwiększania odporności państw członkowskich wesprze sprawiedliwą, sprzyjającą włączeniu społecznemu i trwałą odbudowę. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności wspiera spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną Unii poprzez poprawę odporności, gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej, zdolności dostosowawczych i potencjału wzrostu gospodarczego państw członkowskich. W ten sposób instrument przyczynia się również do realizacji Europejskiego filaru praw socjalnych, koncentrując się w szczególności na sprostaniu wyzwaniom wskazanym w zaleceniach dla poszczególnych krajów . W tym kontekście istotne są cztery z sześciu filarów, które określają zakres instrumentu, a mianowicie: (i) inteligentny, trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu; (ii) spójność społeczna i terytorialna; (iii) zdrowie oraz odporność gospodarcza, społeczna i instytucjonalna oraz (iv) polityka na rzecz następnego pokolenia, dzieci i młodzieży. Jako część analizy dotyczącej rozwiązań politycznych wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu zawiera również wybrane środki objęte wsparciem przez Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności i inne źródła finansowania unijnego, w tym Europejski Fundusz Społeczny Plus, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Zmieniona tablica wskaźników społecznych stanowi podstawę analizy we wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu z 2022 r., obejmującym w bardziej kompleksowy sposób zasady filaru. W ramach planu działania na rzecz filaru praw socjalnych z marca 2021 r. Komisja zaproponowała zmianę tablicy wskaźników społecznych, aby umożliwić skuteczniejsze monitorowanie filaru za pomocą zmienionego zbioru wskaźników głównych, co Rada EPSCO zatwierdziła w czerwcu 2021 r. Wspólne sprawozdanie o zatrudnieniu z 2022 r. zawiera zatem ocenę wyników państw członkowskich w odniesieniu do zmienionego zestawu wskaźników podstawowych . Obejmują one obecnie wskaźniki, które pozwalają na uwzględnienie ważnych aspektów, takich jak edukacja dorosłych, integracja osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy, zagrożenie ubóstwem i wykluczeniem społecznym dzieci oraz przeciążenie wydatkami mieszkaniowymi. Dane pochodzące ze zmienionej tablicy wskaźników społecznych, wraz z analizą danych i kontekstu politycznego poszczególnych państw, pozwalają na dokładniejsze określenie kluczowych wyzwań w zakresie zatrudnienia i umiejętności oraz wyzwań społecznych w UE i państwach członkowskich (zob. wykres 1). Pozwoliłoby to na dokładniejsze monitorowanie zmian i rozbieżności społecznych. Komitety doradcze Rady EPSCO przeanalizują wnioski Hiszpanii i Belgii w sprawie procedury dotyczącej zakłóceń równowagi społecznej na podstawie art. 148 TFUE w kontekście europejskiego semestru. Wykres 1: Wyzwania w zakresie zatrudnienia i umiejętności oraz wyzwania społeczne w państwach członkowskich UE według wskaźników podstawowych w zmienionej tablicy wskaźników społecznych Uwagi: 1) dane dla wskaźnika dotyczącego uczestnictwa dorosłych w uczeniu się nie są jeszcze dostępne; 2) wskaźnik dotyczący umiejętności cyfrowych odnosi się do danych z 2019 r.; 3) w przypadku niektórych państw brakuje danych dotyczących niektórych wskaźników: legendy dla wszystkich wskaźników przedstawiono w załączniku do sprawozdania. Wpływ kryzysu związanego z COVID-19 na rynek pracy został złagodzony dzięki szybkim i zdecydowanym środkom z zakresu polityki, które wdrożono na szczeblu państw członkowskich i UE. Można zaobserwować wzrost ożywienia na rynku pracy, jednak zatrudnienie i łączna liczba przepracowanych godzin nie wróciły jeszcze do poziomu sprzed kryzysu . Wskaźnik zatrudnienia – po osiągnięciu najniższego poziomu wynoszącego 71,6 % w II kwartale 2020 r. – częściowo zwiększył się do poziomu 72,8 % w przypadku osób w wieku 20–64 lat w II kwartale 2021 r., będąc jednak poniżej szczytowego poziomu 73,3 %, który odnotowano w IV kwartale 2019 r. Ożywienie gospodarcze będzie wprawdzie sprzyjać tworzeniu miejsc pracy, jednak nie oczekuje się powrotu do poziomu zatrudnienia sprzed kryzysu przed 2022 r. Jak odzwierciedlono w głównym celu UE dotyczącym wskaźnika zatrudnienia, wysoki poziom zatrudnienia jest kluczowym priorytetem na 2030 r., aby móc zapewnić każdemu obywatelowi możliwość pełnego uczestnictwa w gospodarce i społeczeństwie oraz pomóc w zmniejszeniu liczby osób zagrożonych ubóstwem. Ogólnie rzecz biorąc, tempo wzrostu bezrobocia utrzymało się na poziomie niższym, niż można by się spodziewać, biorąc pod uwagę skalę wpływu pandemii COVID-19 na gospodarkę. Wynika to z wprowadzenia przez państwa członkowskie środków z zakresu polityki, również przy pomocy wsparcia w postaci finansowania unijnego (w szczególności europejskiego instrumentu tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej, SURE, oraz Wsparcia na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy REACT-EU), a w mniejszym stopniu z faktu, że niektóre osoby przynajmniej tymczasowo przeszły w stan bierności zawodowej, gdy znalezienie pracy stało się trudniejsze. Wzrost ożywienia na rynku pracy 72,8 % wskaźnik zatrudnienia w II kwartale 2021 r. (o 1,2 punktu procentowego wyższy niż rok wcześniej) 6,7 % stopa bezrobocia we wrześniu 2021 r. (o 1 punkt procentowy niższa niż rok wcześniej) 17,4 % stopa bezrobocia młodzieży w II kwartale 2021 r. (o 0,6 punktu procentowego wyższa niż w II kwartale 2020 r.) +13,3 % liczba godzin przepracowanych na jednego pracownika w II kwartale 2021 r. w porównaniu z IV kwartałem 2020 r. (mimo to o 2,7 % mniej niż w II kwartale 2019 r.) Współczynnik aktywności zawodowej, stopa bezrobocia oraz odsetek osób młodych niepracujących, niekształcących ani nieszkolących się w UE-27 w ujęciu procentowym Łączna liczba godzin przepracowanych na jednego pracownika oraz nieobecności w pracy w UE-27 Uwaga: przerwa w szeregu czasowym kwartalnych stóp bezrobocia od I kwartału 2021 r. Źródło: baza danych Eurostatu [une_rt_q], [une_ltu_q] oraz badanie aktywności ekonomicznej ludności [lfsi_emp_q], [lfsq_argan], [lfsi_neet_q]. Dane wyrównane sezonowo, a nie kalendarzowo.

Kryzys związany z COVID-19 przerwał pozytywną tendencję współczynnika aktywności zawodowej obserwowaną w ostatnich latach. Współczynnik aktywności zawodowej w UE-27 w grupie osób w wieku 20–64 lat obniżył się nieznacznie w wyniku pandemii, ale w ujęciu kwartalnym odzyskał już wartość sprzed kryzysu. Było to w dużym stopniu spowodowane poziomem współczynnika aktywności zawodowej kobiet oraz osób w wieku 55–64 lat. W ujęciu bezwzględnym liczba ludności UE w wieku produkcyjnym zmniejszyła się jednak w ciągu ostatniej dekady, co jest również czynnikiem wpływającym na rosnące niedobory siły roboczej. W tym kontekście istotne są polityki, które wprowadzają więcej osób na rynek pracy, umożliwiają dłuższe i zdrowsze życie zawodowe oraz poprawiają produktywność w perspektywie średnio- i długoterminowej. Poprawa warunków pracy i ich lepsze dostosowanie do zmieniających się potrzeb pracowników w ciągu ich całego życia miałyby pozytywny wpływ na podaż pracy, a tym samym potencjalnie sprzyjałyby zwiększeniu wskaźników zatrudnienia. Zróżnicowany wpływ pandemii COVID-19 na poszczególne sektory i kategorie pracowników Najwyższą stopę wzrostu zatrudnienia od II kwartału 2020 r. zanotowano w sektorach budownictwa, administracji publicznej i działalności ICT. Najniższą stopę wzrostu zatrudnienia od II kwartału 2020 r. zanotowano w sektorach handlu hurtowego i sprzedaży detalicznej, sztuki i rozrywki oraz rolnictwa. 1,6 mln mniej pracowników (w wieku 20–64 lat) jest zatrudnionych na podstawie umów o pracę na czas określony w II kwartale 2021 r. w porównaniu z II kwartałem 2019 r. Zmiany w zatrudnieniu według działalności gospodarczej (koncepcja krajowa, dane wyrównywane sezonowo i kalendarzowo), UE-27 Źródło: Eurostat, baza danych [tec00109]. Uwaga: *Działalności wg NACE Rev. 2. Wraz z ożywieniem gospodarczym następującym po wstrząsie związanym z COVID-19 prawdopodobnie nie wszystkie miejsca pracy zostaną przywrócone i szczególnie ważne stanie się wspieranie zmiany pracy. Od II kwartału 2020 r. najwyższe stopy wzrostu zatrudnienia zanotowano w sektorach budownictwa, administracji publicznej i działalności ICT, natomiast najniższe – w sektorach handlu hurtowego i sprzedaży detalicznej, sztuki i rozrywki oraz rolnictwa. Dla niektórych przedsiębiorstw, które negatywnie odczuły skutki pandemii, będzie ona stanowiła jedynie przejściowy wstrząs. W przypadku innych pandemia może prowadzić do głębokich zmian w modelach biznesowych, częściowo wywołanych zmianą preferencji konsumentów (np. powszechniejsze korzystanie z handlu elektronicznego) oraz zmianą organizacji i praktyk pracy w przedsiębiorstwach (w tym transformacji cyfrowej i dążenia do bardziej zrównoważonych metod produkcji). W tej perspektywie niektóre zadania mogą okazać się zbędne, wymagając restrukturyzacji pod względem metod i nakładów pracy, przy jednoczesnej większej potrzebie wspierania zmiany pracy przez decydentów i przedsiębiorstwa, zgodnie z zaleceniem Komisji w sprawie skutecznego aktywnego wspierania zatrudnienia (EASE). Ożywienie gospodarcze stanowi również okazję do ukierunkowania się na bardziej zrównoważony system społeczno-gospodarczy obejmujący nowe modele biznesowe i zakładający dalekosiężne skutki w zakresie rodzajów oferowanych miejsc pracy i poszukiwanych umiejętności. Szybka realokacja siły roboczej wspierana przez skuteczną aktywną politykę rynku pracy oraz środki na rzecz podnoszenia i zmiany kwalifikacji są konieczne, aby zaradzić niedoborom siły roboczej, wspomóc zwiększenie produktywności, wzrost płac i spójności społecznej oraz usprawnić transformację ekologiczną i cyfrową. W tym względzie pożyteczną rolę mogą odegrać mechanizmy zmniejszonego wymiaru czasu pracy, które ułatwią i wesprą procesy restrukturyzacji. Mechanizmy te powinny należeć do narzędzi polityki w okresie po zakończeniu kryzysu i zmienić swój główny cel, koncentrując się na wsparciu procesów modernizacji gospodarki (na przykład przez powiązane środki na rzecz rozwoju umiejętności), nie opóźniając korekt strukturalnych. Kryzys uwidocznił trudniejszą sytuację osób młodych na rynku pracy 13,7 % młodzieży NEET (w wieku 15–29 lat) w 2020 r. +1,3 punktu procentowego stopy bezrobocia młodzieży w latach 2019–2020 Na umowę na czas określony o charakterze wymuszonym zatrudnionych jest dwa razy więcej osób młodych niż osób w wieku 25–64 lat. Młodzież niekształcąca się, niepracująca ani nieszkoląca się (%, 15–29, 2020) Uwaga: niektóre jednostki administracyjne znajdujące się na wyspach i w regionach najbardziej oddalonych nie są reprezentowane. Źródło: Eurostat, badanie aktywności ekonomicznej ludności [edat_lfse_35]. Granice administracyjne – © EuroGeographics. Kryzys związany z COVID-19 dotknął w większym stopniu osoby młode, w szczególności osoby rozpoczynające pracę – sytuacja ta wymaga wprowadzenia szybkich i zdecydowanych środków z zakresu polityki. Stopa bezrobocia młodzieży (15–24 lat) w UE wykazywała początkowe oznaki ożywienia w pierwszej połowie 2021 r., ale w II kwartale 2021 r. nadal wynosiła 17,4 %, czyli prawie trzykrotnie więcej niż stopa bezrobocia w grupie osób w wieku 25–74 lat. Wstrząs związany z COVID-19 odwrócił sześcioletnią tendencję spadku liczby młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się (młodzież NEET), częściowo w wyniku niepewnej sytuacji osób młodych na rynku pracy. Wymaga to zdecydowanych środków z zakresu polityki, aby zapobiec ryzyku wystąpienia długotrwałych negatywnych skutków dla ich dobrostanu i perspektyw zawodowych. Zmniejszenie liczby młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się jest w istocie jednym z celów uzupełniających UE, który Komisja Europejska przedstawiła w planie działania na rzecz filaru praw socjalnych. Wzmocniona gwarancja dla młodzieży usprawnia działania mające na celu zapewnienie dobrej jakości oferty zatrudnienia, dalszego kształcenia, przygotowania zawodowego lub stażu w ciągu czterech miesięcy od uzyskania statusu osoby bezrobotnej lub zakończenia kształcenia formalnego . Inicjatywa ALMA (ang. Aim, Learn, Master, Achieve) pomoże defaworyzowanej młodzieży NEET zdobyć doświadczenie zawodowe za granicą, zapewniając jej również niezbędne wsparcie społeczne, w celu włączenia tej grupy do systemu edukacji, szkolenia zawodowego lub wysokiej jakości zatrudnienia. Z uwagi na nierównomierny wpływ kryzysu na różne grupy pracowników dostosowana do potrzeb aktywna polityka rynku pracy jest istotna dla zapewnienia zrównoważonej i sprzyjającej włączeniu społecznemu odbudowy gospodarki. Pracownicy zatrudnieni niestandardowo ucierpieli najbardziej, zwłaszcza ci zatrudnieni na podstawie umów o pracę na czas określony w państwach członkowskich, w których praca na czas określony ma większy udział w zatrudnieniu ogółem . Osoby urodzone poza UE doświadczyły spadku zatrudnienia w większym stopniu niż ludność miejscowa. Ponadto istnieje znaczny potencjał zwiększenia zatrudnienia wśród osób z niepełnosprawnościami: różnica między wskaźnikiem zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami i innych osób wynosiła w UE w 2020 r. 24,5 punktu procentowego. Pandemia uwydatniła ponadto długotrwałe wyzwania związane ze współczynnikiem aktywności zawodowej kobiet. Chociaż dowody nie wskazują na silniejszy negatywny wpływ pandemii na wskaźniki zatrudnienia kobiet w porównaniu z mężczyznami, kobiety doświadczyły gwałtowniejszego spadku liczby godzin pracy niż mężczyźni w okresach, w których obowiązywały ograniczenia w przemieszczaniu się. Za tymi zmianami kryją się różnice w reprezentacji kobiet i mężczyzn w sektorach i zawodach dotkniętych kryzysem, różnice w korzystaniu z telepracy ze względu na płeć oraz fakt, że kobiety wzięły na siebie większą część obowiązków opiekuńczych. Ponadto w czasie kryzysu samotne kobiety z dziećmi doświadczyły większego spadku zatrudnienia niż kobiety bezdzietne. Podkreśla to znaczenie usług w zakresie opieki nad dziećmi i opieki długoterminowej dla zwiększenia współczynnika aktywności zawodowej kobiet. Również w tym względzie dyrektywa w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, którą państwa członkowskie muszą transponować do dnia 2 sierpnia 2022 r., ma na celu zapewnienie równego dostępu i zrównoważonego korzystania z urlopów przez mężczyzn i kobiety. Umożliwi to rodzicom z dziećmi oraz pracownikom mającym niesamodzielnych krewnych lepsze godzenie obowiązków opiekuńczych i zawodowych. Jednocześnie w wielu państwach członkowskich struktura systemów podatkowych nadal zniechęca do udziału w rynku pracy drugich żywicieli rodziny (którymi najczęściej są kobiety). Różnice między na rynku pracy ze względu na płeć pozostają znaczne Różnice we wskaźnikach zatrudnienia osób z dziećmi do szóstego roku życia i bez dzieci w 2020 r. (w punktach procentowych, wg płci, w wieku 25–49 lat) Źródło: Eurostat, badanie aktywności ekonomicznej ludności [lfst_hheredch]. Wskaźnik zatrudnienia kobiet z małymi dziećmi w UE jest o 11,8 punktu procentowego niższy niż w przypadku kobiet bezdzietnych. Liczba godzin pracy spadła bardziej w przypadku kobiet, często w wyniku obowiązków opiekuńczych (6,1 pkt w przypadku kobiet w porównaniu z 4,3 pkt w przypadku mężczyzn). Wśród państw członkowskich utrzymują się duże różnice pod względem korzystania z usług opieki nad dziećmi. Chociaż istnieje potencjał do zwiększenia zatrudnienia w niektórych grupach, rosnące niedobory siły roboczej w wielu państwach członkowskich wskazują na kluczowe znaczenie podnoszenia i zmiany kwalifikacji. Spadek aktywności gospodarczej spowodowany COVID-19 doprowadził do zmniejszenia niedoborów siły roboczej prawie we wszystkich państwach członkowskich. W 2021 r. po złagodzeniu ograniczeń w przemieszczaniu się i stopniowym ożywieniu gospodarczym w większości państw członkowskich ponownie zaczęła zwiększać się liczba wolnych miejsc pracy. Sektory takie jak budownictwo, ochrona zdrowia i opieka długoterminowa, a także technologie informacyjno-komunikacyjne zgłosiły największe niedobory siły roboczej, spowodowane między innymi długotrwałym niedoborem wykwalifikowanej siły roboczej. Ponadto w wyniku transformacji ekologicznej i cyfrowej można spodziewać się zwiększonego popytu na pracę w sektorach związanych z energią odnawialną, budownictwem, rolnictwem i leśnictwem, przy czym będzie on odnosić się głównie do pracowników o średnich kwalifikacjach. Niedobór siły roboczej wzrasta wraz z postępującym ożywieniem gospodarczym 2,1 % wskaźnik wakatów w II kw. 2021 r., o 0,5 p.p. wyższy niż w II kw. 2020 r. i zaledwie o 0,1 p.p. niższy niż w II kw. 2019 r. Niedobory wykwalifikowanej siły roboczej o długotrwałym charakterze utrwalają tendencję w sektorach budownictwa, zdrowia, opieki długoterminowej i ICT Wskaźnik wakatów i stopa bezrobocia (15–74) w UE-27 Uwaga: rodzaje działalności B-S wg NACE Rev. 2. Stopa bezrobocia, dane kwartalne, dane wyrównywane sezonowo. Źródło: Eurostat, badanie aktywności ekonomicznej ludności [jvs_q_nace2] oraz [une_rt_q]. Praca nie zawsze zapewnia godziwy dochód pozwalający na utrzymanie. Ubóstwo pracujących wzrosło z 8,5 % w 2010 r. do 9 % w 2019 r. w UE-27. Zasadniczo pracownicy zatrudnieni na podstawie umów o pracę na czas określony są bardziej narażeni na ubóstwo pracujących niż pracownicy zatrudnieni na podstawie umów na czas nieokreślony (odpowiednio 16,2 % i 5,9 %), podobnie jak pracownicy o niskich umiejętnościach w porównaniu z pracownikami o wysokich umiejętnościach (odpowiednio 19 % i 4,9 %). Ponadto pracownicy urodzeni poza UE są znacznie bardziej narażeni na ubóstwo pracujących niż osoby urodzone w UE. Pomimo niedawnych podwyżek minimalnych wynagrodzeń w wielu państwach członkowskich ustawowe wynagrodzenie minimalne często utrzymuje się na niskim poziomie w porównaniu z innymi płacami w gospodarce. Zgodnie z wnioskiem Komisji dotyczącym dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej negocjacje zbiorowe odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu ochrony adekwatnego minimalnego wynagrodzenia w Unii. Poziom zatrudnienia na czas określony zmniejsza się od początku pandemii, co odzwierciedla fakt, że więcej osób zwolniono wśród pracowników zatrudnionych na podstawie umów o pracę na czas określony niż wśród pracowników zatrudnionych na podstawie umów o pracę na czas nieokreślony, jednak w kilku państwach członkowskich forma zatrudnienia na czas określony nadal zajmuje znaczącą pozycję. Umowy o pracę na czas określony są nadal szczególnie rozpowszechnione wśród kobiet, osób młodych i pracowników urodzonych poza UE. Umowy o pracę na czas określony, które stanowią punkt wyjścia do bardziej stałych miejsc pracy, mają kluczowe znaczenie dla poprawy ogólnej jakości pracy. W niektórych państwach członkowskich podstawowym powodem zawierania przez pracowników umów o pracę na czas określony jest niemożność znalezienia stałego zatrudnienia. Pracownicy zatrudnieni na podstawie umów o pracę na czas określony o charakterze wymuszonym często zgłaszają niższy poziom satysfakcji z pracy, co może mieć wpływ na ich wydajność i nabywanie umiejętności. Udział zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy w UE zmniejszył się w 2020 r. w porównaniu z rokiem poprzednim, lecz znaczny odsetek pracowników jest nadal zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wymuszonym. Nagły i znaczny wzrost liczby osób podejmujących się telepracy unaocznił zarówno zalety, jak i wyzwania związane z pracą zdalną. W stanie zagrożenia zdrowia telepraca okazała się ważna dla wielu przedsiębiorstw, aby zapewnić ciągłość działania i chronić zdrowie swoich pracowników. W normalnych okolicznościach telepraca pozwala również na skrócenie czasu dojazdu do pracy, zapewnia większą elastyczność i możliwości zachowania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym dla pracowników, a także pozwala zwiększyć wydajność i produktywność przedsiębiorstw. Telepraca może jednak niekiedy zacierać granice między życiem zawodowym a prywatnym, narzucając większą intensywność pracy oraz powodując trudności w zapewnieniu zbiorowej reprezentacji, a także w niektórych przypadkach w zapewnieniu udziału w procesach decyzyjnych w miejscu pracy i udziału w szkoleniach. Technologie cyfrowe umożliwiły zwiększenie skali telepracy i przyczyniły się do lepszego dopasowania popytu na pracę do jej podaży, stanowiąc jednocześnie wyzwanie dla niektórych grup, zwłaszcza osób o niskich umiejętnościach lub osób starszych, w zakresie pełnego uczestnictwa w rynku pracy i w społeczeństwie. To z kolei może zwiększyć ryzyko wystąpienia przepaści cyfrowej oraz wykluczenia z rynku pracy i wykluczenia społecznego, stąd też ważne jest umożliwienie wszystkim zdobycia umiejętności cyfrowych niezbędnych do czerpania korzyści z transformacji cyfrowej. Pandemia przyspieszyła obecne tendencje w zakresie transformacji cyfrowej, w tym poprzez zwiększenie pracy za pośrednictwem platform cyfrowych, co wymaga wprowadzenia środków z zakresu polityki w celu zarządzania powiązanymi przekształceniami – w szczególności w odniesieniu do warunków pracy i dostępu do ochrony socjalnej. Technologie cyfrowe oferują nowe sposoby uczenia się i pracy, jak również nowe możliwości dla przedsiębiorstw i konsumentów. Przyczyniają się one do tworzenia możliwości zatrudnienia na rynku pracy oraz lepszego dopasowania pracodawców do pracowników. Technologie cyfrowe mogą jednak również stanowić zagrożenie dla istniejących miejsc pracy oraz dla jakości zatrudnienia, w szczególności dla osób wykonujących pracę polegającą w dużej mierze na czynnościach rutynowych oraz dla osób o niższych umiejętnościach. Równolegle z realokacją siły roboczej w kierunku zawodów wymagających umiejętności cyfrowych może nastąpić realokacja w kierunku zawodów związanych z gospodarką opartą na cyfrowej platformie pracy. W czasie pandemii znacząco wzrósł popyt na pracę online (przy pięciokrotnym wzroście przychodów w ciągu ostatnich pięciu lat), co jeszcze bardziej podkreśliło znaczenie określenia statusu prawnego i poprawy warunków pracowników wykonujących pracę za pośrednictwem platform internetowych. W szeregu państw członkowskich praca w niepełnym wymiarze czasu pracy oraz niestandardowe formy zatrudnienia są w znacznym stopniu wymuszone. 13,3 % pracowników zatrudnionych na podstawie umów o pracę na czas określony w UE w 2020 r. (1,5 p.p. mniej niż w 2019 r.; 15–64) W tym 6,8 % zatrudnionych na umowę na czas określony o charakterze wymuszonym z dużą przewagą młodzieży 17,2 % osób zatrudnionych pracujących w niepełnym wymiarze czasu pracy w UE w 2020 r. (o 1,2 p.p. mniej niż w 2019 r.) 25 % osób zatrudnionych na umowę w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wymuszonym w UE w 2020 r. Umowy o pracę na czas określony jako odsetek całkowitego zatrudnienia (15–64 lat) w 2020 r. Wymuszone zatrudnienie na czas określony (15–64 lat) w 2020 r., UE-27 Umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy jako odsetek całkowitego zatrudnienia (15–64) w 2020 r. Wymuszone zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy (15–64 lat) w 2020 r., UE-27 Źródło: baza danych Eurostatu [tesem190] oraz badanie aktywności ekonomicznej ludności [lfsi_pt_a], [lfsa_eppgai] i [lfsa_etpgan].

Przejście na zieloną gospodarkę oraz zobowiązanie do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. stanowią wyjątkową okazję do ożywienia gospodarki UE w sposób zrównoważony, sprzyjający włączeniu społecznemu i odporny. Pod warunkiem wprowadzenia odpowiednich towarzyszących strategii politycznych transformacja w kierunku neutralności klimatycznej mogłaby przyczynić się do stworzenia nawet miliona dodatkowych miejsc pracy do 2030 r., choć oczekuje się, że skutki będą zróżnicowane w zależności od zawodów, sektorów i regionów. Miejsca pracy będą tworzone głównie dla grupy osób o średnich kwalifikacjach, co może pomóc w złagodzeniu tendencji do polaryzacji rynku pracy. Transformacja ekologiczna nie wpłynie jednak na wszystkich Europejczyków w równym stopniu i dla niektórych będzie miała negatywne skutki, powodując utratę miejsc pracy i restrukturyzację w niektórych sektorach (zwłaszcza w sektorach zasobów wydobywczych i sektorach wysoce energochłonnych), a także zwiększając presję na dochody gospodarstw domowych. Ponadto w wielu sektorach istniejące miejsca pracy będą wymagały zdobycia dodatkowych umiejętności w celu wsparcia transformacji ekologicznej. Zmiany te mogą stanowić wyzwanie, zwłaszcza dla osób w najtrudniejszej sytuacji oraz dla niektórych regionów, zwłaszcza tych, które ucierpiały w wyniku przemian przemysłowych lub zmian struktury konsumpcji, a także regionów wydobywających węgiel. Jednocześnie wiele działań związanych z przejściem na gospodarkę o bardziej zamkniętym obiegu stanowi istotny potencjał przyczyniający się do rozwoju gospodarki społecznej i tworzenia lokalnych miejsc pracy. Podnoszenie kwalifikacji, przekwalifikowanie oraz wsparcie przy zmianie pracy będą miały zasadnicze znaczenie dla przezwyciężenia tych wyzwań. Działania te mogą zapewnić obywatelom odpowiednie umiejętności i sprzyjać szybkiej realokacji siły roboczej, która przyczynia się do przyrostu wydajności, produktywności i wzrostu wynagrodzeń. Jak zapowiedziano w europejskim programie na rzecz umiejętności, wzmocnione zostanie monitorowanie ekologizacji zawodów oraz określanie sposobu dostosowania umiejętności potrzebnych w konkretnych zawodach i sektorach. Ubóstwo energetyczne stanowi coraz częstszą formę ubóstwa, która wymaga podjęcia ukierunkowanych działań. Zjawisko to dotyka obecnie w UE nawet 34 mln osób, przy czym około jedna na pięć osób o dochodach poniżej progu ubóstwa zgłasza niemożność utrzymania odpowiedniego poziomu ocieplenia w swoim domu. W październiku 2021 r. Komisja przyjęła komunikat „Reakcja na rosnące ceny energii” , w którym podkreślono, że sprawiedliwe systemy podatkowe i zabezpieczenia społecznego, ukierunkowane środki wsparcia dochodu i polityka renowacji sprzyjająca włączeniu społecznemu są kluczowymi elementami zestawu narzędzi służących złagodzeniu ubóstwa energetycznego i przeciwdziałaniu bezpośrednim skutkom niedawnego wzrostu cen. Sprawiedliwa społecznie transformacja ekologiczna wymaga towarzyszących jej środków w zakresie zatrudnienia, umiejętności i polityki społecznej, które pozwolą sprostać temu wyzwaniu. W grudniu 2021 r. Komisja zamierza przedstawić zalecenie Rady w sprawie społecznych i pracowniczych aspektów transformacji klimatycznej. Wysokiej jakości i skuteczne zaangażowanie partnerów społecznych jest warunkiem wstępnym dobrego funkcjonowania europejskiej społecznej gospodarki rynkowej, zapewniającym bardziej zrównoważone i sprzyjające włączeniu społecznemu wyniki polityki. Ponad połowa wszystkich środków w dziedzinie aktywnej polityki rynku pracy i ochrony dochodów, wprowadzonych od czasu pojawienia się pandemii, została uzgodniona albo wynegocjowana z organizacjami partnerów społecznych. W wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia wzywa się państwa członkowskie do zapewnienia terminowego i rzeczywistego zaangażowania partnerów społecznych w opracowywanie i realizację reform i polityk w dziedzinie zatrudnienia i kwestii społecznych oraz, w stosownych przypadkach, reform i polityk gospodarczych, w tym przez wspieranie wzmacniania potencjału partnerów społecznych. Zgodnie z krajowymi praktykami i ramami instytucjonalnymi zaangażowanie partnerów społecznych na wszystkich szczeblach ma na celu ulepszenie procesu opracowywania reform oraz zapewnienie odpowiedzialności za reformy. Ogólnie rzecz biorąc, jakość zaangażowania partnerów społecznych w krajową politykę zatrudnienia i politykę społeczną pozostała stabilna lub nieznacznie się poprawiła w ciągu ostatnich lat, ale nadal znacznie różni się w poszczególnych państwach członkowskich. W kwestii tej ważne i kluczowe jest również zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Jest to szczególnie ważne w czasie, gdy potrzebne jest silne porozumienie, aby zapewnić stabilną odbudowę i wsparcie dla ekologicznych i cyfrowych transformacji. W przyszłości odpowiednie zaangażowanie partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego we wdrażanie planów odbudowy i zwiększania odporności będzie miało istotne znaczenie dla zapewnienia skutecznego wykonania zaplanowanych środków. Partnerzy społeczni odgrywają kluczową rolę w strategii odbudowy gospodarczej po kryzysie związanym z COVID-19 Forma zaangażowania partnerów społecznych w projektowanie środków z zakresu polityki wprowadzonych w 2021 r. Ponad połowa wszystkich środków w obszarach ciągłości działania, ochrony i utrzymania zatrudnienia, dostosowania miejsc pracy i ochrony dochodów wyprowadzonych w 2021 r. została uzgodniona przez partnerów społecznych lub z nimi wynegocjowana. Jakość zaangażowania różni się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich. Uwagi: na wykresie przedstawiono 184 przypadki prawodawstwa lub zaleceń i porozumień trójstronnych między dniem 1 stycznia 2021 r. a dniem 13 września 2021 r. Źródło: Eurofound (2021), baza danych COVID-19 EU Policy Watch. Wyniki kształcenia pozostają silnie skorelowane ze statusem społeczno-ekonomicznym. Pandemia COVID-19 wywarła silną presję na systemy kształcenia i szkolenia państw członkowskich. Odsetek osób wcześnie kończących naukę nadal się zmniejszał w czasie pandemii, choć w wolniejszym tempie, ponadto wciąż występują także znaczne różnice między państwami. Pierwsze badania i ankiety przeprowadzone w państwach członkowskich wskazują na znaczne straty edukacyjne podczas pandemii, przy czym sytuację tę szczególnie odczuli uczniowie pochodzący ze środowisk o niższym statusie społeczno-ekonomicznym lub ze środowisk migracyjnych spoza UE. Oprócz nierównego dostępu do edukacji cyfrowej online w nauce przeszkadzało im na przykład mniej wspierające środowisko edukacyjne w domu. Abstrahując od pandemii, status społeczno-ekonomiczny uczniów lub pochodzenie ze środowisk migracyjnych jest również silnym czynnikiem wpływającym na poziom ich umiejętności cyfrowych. Jeśli chodzi o umiejętności podstawowe, mimo pewnych postępów w przeszłości odsetek słabo radzących sobie piętnastolatków ponownie wzrasta. Podkreśla to znaczenie zapewnienia edukacji o wysokiej jakości od najwcześniejszych lat. Pomimo wzrostu odsetka osób z wykształceniem wyższym w większości państw członkowskich różnice społeczne w uczestnictwie w szkolnictwie wyższym utrzymują się na przestrzeni pokoleń. Istniejące niedopasowanie umiejętności wskazuje także na potrzebę lepszego dostosowania kształcenia do potrzeb rynku pracy i dalszego zwiększania liczby osób podejmujących studia wyższe, w szczególności w sektorach, na które jest coraz większe zapotrzebowanie, takich jak technologie informacyjno-komunikacyjne (TIK) oraz nauki przyrodnicze, technologia, inżynieria i matematyka (STEM). Zapobieganie nierównościom w wynikach kształcenia związanych ze statusem społeczno-ekonomicznym lub pochodzeniem ze środowisk migracyjnych oraz zmniejszanie tych nierówności ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia wszystkim równych szans, co ma korzystny wpływ na poziom umiejętności poszczególnych osób i potencjał wzrostu gospodarczego. Nierówności edukacyjne mogą wpływać zróżnicowanie pozycji wyjściowych na rynku pracy, a także na perspektywy zawodowe Różnica wynosząca 26,6 punktu procentowego w statystykach dotyczących umiejętności czytania między uczniami z dolnych i górnych ćwiartek wskaźnika statusu ekonomicznego, społecznego i kulturowego Status społeczno-ekonomiczny uczniów lub pochodzenie ze środowisk migracyjnych jest mocną podstawą przewidywania ich poziomu umiejętności cyfrowych Osoby młode urodzone poza UE są prawie trzy razy bardziej narażone na wczesne kończenie nauki Osoby wcześnie kończące naukę (w wieku 18–24 lat, 2020 r.) Uwaga: niektóre jednostki administracyjne znajdujące się na wyspach i w regionach najbardziej oddalonych nie są reprezentowane. Źródło: Eurostat BAEL EDAT_LFSE_02. Granice administracyjne – © EuroGeographics. W kwestii rozwijania umiejętności osób dorosłych nie można wyodrębnić standardowych metod stosowanych w całej UE, biorąc pod uwagę znaczne różnice w poszczególnych państwach i poważne skutki pandemii; w ramach głównego celu UE do 2030 r. wspierane będą dalsze starania niezbędne w tym wymiarze. Zapewnienie, aby siła robocza posiadała umiejętności potrzebne na przyszłych rynkach pracy, pozostaje zatem głównym wyzwaniem. Prognozowanie zapotrzebowania na umiejętności wskazuje na zmiany w profilach umiejętności na rynku pracy w świetle szybkiego rozwoju technologicznego, w tym w związku z transformacją cyfrową i ekologiczną, oraz na dalszy spadek liczby zawodów wymagających niskich kwalifikacji. Stwarza to pilną potrzebę podnoszenia i zmian kwalifikacji. W tym kontekście główny cel UE w zakresie edukacji dorosłych (w stosunku do roku poprzedniego) ustalono na poziomie 60 %, w porównaniu ze wskaźnikiem z 2016 r. wynoszącym 37,4 %. Uczestnictwo w edukacji dorosłych wśród osób o niskich kwalifikacjach i migrantów pozostało znacznie poniżej średniej. Zwiększenie uczestnictwa w edukacji dorosłych wymaga zintegrowanego podejścia, które w spójny sposób wyeliminuje poszczególne bariery, w tym poprzez gromadzenie informacji na temat umiejętności i prognozowanie w partnerstwie z odpowiednimi zainteresowanymi stronami. Oznacza to połączenie wsparcia finansowego na pokrycie kosztów bezpośrednich, takich jak indywidualne uprawnienia do szkoleń, z płatnym urlopem szkoleniowym i usługami poradnictwa zawodowego, a także przeglądem możliwości szkoleniowych o zapewnionej jakości oraz informacjami na temat potwierdzania i poświadczania umiejętności. Podnoszenie i zmiana kwalifikacji siły roboczej jest kluczem do ułatwienia zmiany pracy i wsparcia transformacji ekologicznej i cyfrowej 9,2 % dorosłych uczestniczyło w uczeniu się (w ciągu ostatnich 4 tygodni) w UE w 2020 r. W tym tylko 3,4 % dorosłych o niskich kwalifikacjach 89 % dorosłych w UE zgadza się, że lepsze warunki finansowe zachęciłyby do udziału w szkoleniach Wskaźnik uczestnictwa w edukacji dorosłych ludności ogółem i osób bezrobotnych w 2020 r. (w %, wiek 25–64 lat, ostatnie 4 tygodnie) Źródło: Eurostat, BAEL [trng_lfse_02]. Państwa członkowskie UE odnotowały ograniczone postępy w zapewnianiu podstawowych umiejętności cyfrowych osobom dorosłym; konieczne są również istotne dalsze starania w zakresie zaawansowanych umiejętności cyfrowych. Pandemia wpłynęła na znaczący wzrost zapotrzebowania na umiejętności cyfrowe na wszystkich poziomach, czyniąc z nich przekrojowy wymóg w wielu zawodach i sektorach. Z najnowszych danych ujętych we wskaźniku podstawowym w tablicy wskaźników społecznych wynika, że tylko 56 % dorosłych posiadało w 2019 r. przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe. Ze wskaźnika tego wynika również brak konwergencji wśród państw członkowskich i bardzo powolny postęp od 2014 r. Umiejętności cyfrowe wymagane są (na odpowiednim poziomie) w ponad 90 % obecnie dostępnych miejsc pracy i w niemal wszystkich sektorach gospodarki. Postępy w tym obszarze są kluczowe, jeśli UE ma sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na umiejętności cyfrowe potrzebne do codziennego funkcjonowania w społeczeństwie, jak również szczególnemu zapotrzebowaniu gospodarki na specjalistów z dziedziny ICT. Dzięki wyjątkowo szybkiemu wdrożeniu rozwiązań politycznych na szczeblu państw członkowskich i UE pomimo kryzysu związanego z COVID-19 zagregowane dochody gospodarstw domowych pozostały zasadniczo stabilne średnio we wszystkich państwach członkowskich UE w 2020 r. Wraz z nadejściem pandemii dochody gospodarstw domowych gwałtownie spadły w drugim kwartale 2020 r., ale pod koniec roku powróciły do normy i ogólnie pozostały stabilne w latach 2019–2020. Największy spadek zanotowano w przypadku wynagrodzeń pracowników; duże spadki odnotowano również w przypadku dochodów osób samozatrudnionych oraz dochodów netto z tytułu własności. W 2020 r. świadczenia społeczne netto miały duży udział w ogólnym dochodzie i odegrały główną rolę w złagodzeniu ogólnego spadku dochodów gospodarstw domowych w drugim kwartale, do pewnego stopnia wspieranego również przez korekty podatków od dochodów i majątku. W kontekście spadku realnego PKB o 6 % w ujęciu rocznym ta stabilność zagregowanych dochodów gospodarstw domowych w 2020 r. świadczy o wsparciu udzielonym przez wyjątkową politykę dyskrecjonalną wprowadzoną w celu złagodzenia społecznych skutków kryzysu oraz o automatycznych stabilizujących skutkach ochrony socjalnej i systemów podatkowych. W II kwartale 2021 r. zarówno realny PKB, jak i wynagrodzenia pracowników rosły szybko, mniej więcej w tym samym tempie, w jakim zmniejszały się rok wcześniej. Ogólnie rzecz biorąc, realne dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych wzrosły w tym kwartale bardziej niż zmniejszyły się w tym samym kwartale rok wcześniej, również dzięki temu, że świadczenia społeczne netto zmniejszały się w wolniejszym tempie niż inne źródła dochodu. Pomimo kryzysu związanego z COVID‑19 dochody gospodarstw domowych pozostały zasadniczo stabilne średnio we wszystkich państwach członkowskich UE w 2020 r. W większości państw członkowskich nierówności dochodowe (wskaźnik zróżnicowania kwintylowego S80/S20) nieznacznie zmniejszyły się lub pozostały stabilne Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (wskaźnik AROPE) pozostał stabilny na poziomie około jednej na pięć osób w 2020 r. w UE Wzrost PKB, wzrost realnych dochodów do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych i ich główne elementy (UE-27) Źródło: Eurostat, rachunki narodowe [ nasq_10_nf_tr ] i [ namq_10_gdp ]. Uwagi: zob. treść sprawozdania. Systemy ochrony socjalnej pomogły przetrwać kryzys związany z COVID-19 bez znacznego wzrostu zagrożenia ubóstwem lub nierównościami dochodowymi. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (wskaźnik AROPE) i każdy z jego elementów, jak również ogólne nierówności dochodowe pozostały zasadniczo stabilne w latach 2019–2020 w większości państw członkowskich. Jest to odzwierciedleniem wpływu systemów podatkowych i systemów zabezpieczenia społecznego, jak również znacznego wsparcia publicznego, w tym poprzez mechanizmy zmniejszonego wymiaru czasu pracy i inne środki służące utrzymaniu zatrudnienia, wprowadzone lub przedłużone w czasie kryzysu COVID‑19, w szczególności w odniesieniu do grup słabszych społecznie. Wczesne szacunki dotyczące wydatków na ochronę socjalną w 2020 r. dla 19 państw członkowskich wskazują na bezprecedensowe poziomy i duży wzrost w porównaniu z 2019 r. Pomimo pewnych tymczasowych środków mających na celu poprawę dostępu do (odpowiedniej) ochrony socjalnej w wielu krajach nadal istnieją luki, w szczególności w odniesieniu do osób zatrudnionych w niestandardowych formach i osób samozatrudnionych. W krajowych planach przedłożonych przez państwa członkowskie w celu wdrożenia w 2019 r. zalecenia Rady w sprawie dostępu pracowników oraz osób samozatrudnionych do ochrony socjalnej , zapowiedziano określone reformy strukturalne. Zagrożenie ubóstwem i wykluczeniem społecznym pozostaje jednak wysokie w przypadku niektórych grup społecznych, a zwłaszcza rodzin z dziećmi, osób z niepełnosprawnościami, osób urodzonych poza UE i Romów. Ubóstwo w gospodarstwach domowych o bardzo małej intensywności pracy wzrosło w ciągu ostatniej dekady. W większości państw członkowskich dzieci są bardziej narażone na ubóstwo (w tym długotrwałe ubóstwo) niż dorośli. Dzieci dorastające w ubóstwie lub skazane na wykluczenie społeczne słabiej radzą sobie w szkole, rzadziej cieszą się dobrym zdrowiem, a w dorosłym życiu trudniej jest im realizować w pełni swój potencjał. W Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych przedstawiono cel uzupełniający w stosunku do głównego celu UE na 2030 r. w zakresie ograniczania ubóstwa, jakim jest zmniejszenie liczby dzieci zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym o co najmniej 5 mln do 2030 r. W niektórych państwach członkowskich wskaźnik AROPE w przypadku dzieci wychowywanych przez osobę samotnie wychowującą dzieci lub w rodzinach z większą liczbą dzieci niż troje lub wywodzących się ze środowiska migracyjnego lub romskiego jest do trzech razy wyższy niż w przypadku innych dzieci. W zaleceniu Rady z dnia 14 czerwca 2021 r. ustanowiono europejską gwarancję dla dzieci, właśnie w tym celu, aby zapobiegać wykluczeniu społecznemu dzieci i zwalczać je poprzez zapewnienie dostępu do zestawu kluczowych usług. Osoby urodzone poza UE są także bardziej zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Znaczna większość Romów żyje poniżej krajowego progu ubóstwa. Wskaźnik przeciążenia wydatkami mieszkaniowymi w dalszym ciągu zmniejszał się na poziomie UE przed kryzysem, ale sytuacja osób znajdujących się poniżej progu ubóstwa pozostaje krytyczna. W 2020 r. około jedna dziesiąta ludności UE żyła w gospodarstwach domowych, które przeznaczały przynajmniej 40 % (ekwiwalentnego) dochodu do dyspozycji na opłacenie mieszkania. Wskaźnik przeciążenia wydatkami mieszkaniowymi wśród populacji zagrożonej ubóstwem był znaczenie wyższy, przy czym między państwami członkowskimi występują znaczne różnice. Od 2015 r. wpływ transferów socjalnych na ograniczanie ubóstwa w UE-27 jest stabilny, ale tuż przed kryzysem wykazywał rozbieżności. W ujęciu średnim transfery socjalne w UE (bez emerytur) zmniejszyły wskaźnik zagrożenia ubóstwem o około jedną trzecią. Istnieją jednak znaczne różnice między państwami członkowskimi, wahające się od około 16 % do ponad 50 %. W latach 2019–2020 różnice między państwami członkowskimi pogłębiły się. Występuje znaczne zróżnicowanie pod względem objęcia ochroną socjalną, w szczególności wśród osób zatrudnionych w niestandardowych formach i osób samozatrudnionych, natomiast świadczenia zapewniające dochód minimalny jako odsetek progu ubóstwa spadły w prawie wszystkich państwach członkowskich w 2019 r. W 12 państwach członkowskich minimalny dochód wynosi znacznie poniżej 60 % granicy ubóstwa. Komisja zamierza przedstawić w 2022 r. wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie minimalnego dochodu, aby zapewnić skuteczne wsparcie i uzupełnienie strategii politycznych państw członkowskich. Adekwatność siatek bezpieczeństwa socjalnego różni się w poszczególnych państwach członkowskich Świadczenia zapewniające dochód minimalny jako odsetek progu ubóstwa zmniejszyły się w 16 państwach członkowskich w latach 2018–2019 W 2019 r. w jednej trzeciej państw członkowskich świadczenia zapewniające dochód minimalny były na poziomie poniżej połowy progu ubóstwa Wpływ transferów socjalnych na ograniczanie ubóstwa wynosi 16–52 % w poszczególnych państwach członkowskich Dochód netto osób uzyskujących minimalny dochód jako odsetek progu zagrożenia ubóstwem (rozłożony na trzy lata) i dochodu nisko uposażonych (rok finansowy 2019) Źródło: obliczenia DG EMPL na podstawie mikrodanych EU-SILC. Uwaga: w przypadku IE dane odzwierciedlają rok dochodowy 2020 dla świadczeń zapewniających dochód minimalny. W przypadku IE, IT, LU i LV próg zagrożenia ubóstwem wg SILC 2020 nie jest jeszcze dostępny. Wykres dotyczy bezdzietnych osób stanu wolnego. Dochód netto osób uzyskujących dochód minimalny może również obejmować inne rodzaje świadczeń niż dochód minimalny (np. świadczenia mieszkaniowe). Jako osobę nisko uposażoną przyjęto osobę pracującą w pełnym wymiarze i zarabiającą 50 % średniego wynagrodzenia. Niezależnie od pandemii wstępne wyniki wskazują, że niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny utrzymywały się na zasadniczo stałym poziomie w większości państw członkowskich w 2020 r., choć występują między nimi znaczne różnice. Niektóre grupy, takie jak osoby żyjące w gospodarstwach domowych o niskich dochodach lub osoby ze środowisk migracyjnych, są bardziej podatne na zagrożenia wynikające z niezaspokojonych potrzeb medycznych, chociaż zakres różnic w stosunku do ogółu populacji różni się w poszczególnych państwach członkowskich. Nadal mogą istnieć wyzwania związane z odraczaniem zabiegów medycznych i znacznymi przerwami w rutynowej opiece nad pacjentami, związane również z niezaspokojonymi potrzebami medycznymi, które były bardziej znaczące na początku kryzysu związanego z COVID-19. W związku z wybuchem pandemii na pierwszy plan wysunęła się potrzeba wzmocnienia odporności, jakości i dostępności opieki zdrowotnej.

Przewiduje się, że starzenie się społeczeństwa doprowadzi do znacznego wzrostu zapotrzebowania na usługi w zakresie opieki długoterminowej. W 2019 r. w UE średnio 26,6 % osób w wieku co najmniej 65 lat żyjących w prywatnych gospodarstwach domowych wymagało opieki długoterminowej. Zwiększenie dostępu do formalnej opieki długoterminowej jest ważne dla zapewnienia sprawiedliwości społecznej i równouprawnienia płci, a także umożliwia tworzenie miejsc pracy. Dobrej jakości opieka domowa i usługi środowiskowe w zakresie opieki długoterminowej mają istotne znaczenie dla zapewnienia wszystkim dostępnego rozwiązania alternatywnego wobec opieki rezydencjalnej. Gospodarstwa domowe, których mieszkańcy wymagają opieki długoterminowej, często mają ograniczony dostęp do formalnych usług opieki domowej, ponieważ są one zbyt drogie lub po prostu niedostępne. W 2019 r. 46,5 % osób w wieku co najmniej 65 lat mających poważne trudności z samodzielną higieną osobistą lub czynnościami domowymi w UE zgłosiło niezaspokojone potrzeby, jeśli chodzi o pomoc w wykonywaniu tych czynności. Ten brak pomocy był znacznie bardziej odczuwalny w przypadku osób o najniższym wskaźniku zróżnicowania kwintylowego. Brak dostępu do opieki formalnej może przekładać się na niezaspokojone zapotrzebowanie na opiekę lub obciążenie opiekunów nieformalnych (głównie kobiet), którzy w największym stopniu świadczą tego rodzaju opiekę. Ogólnie rzecz biorąc, adekwatność ochrony socjalnej w odniesieniu do potrzeb w zakresie opieki długoterminowej różni się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich, a osoby wymagające takiej opieki mogą być zmuszone do ponoszenia bardzo wysokich opłat własnych na formalną opiekę długoterminową, nawet po otrzymaniu świadczeń społecznych. Zmiany demograficzne nadal stanowią długoterminowe wyzwanie dla systemów emerytalnych. W 2020 r. adekwatność wysokości emerytur pozostała zasadniczo stabilna. Wciąż utrzymuje się duża luka emerytalna między kobietami a mężczyznami, pomimo stopniowego spadku w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Reformy powinny mieć na celu stworzenie integracyjnych systemów emerytalnych, zapewniających odpowiedni dostęp zarówno kobietom, jak i mężczyznom oraz osobom zatrudnionym na podstawie różnych rodzajów umów i prowadzących różne działalności gospodarcze, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniego dochodu w starszym wieku i zachowaniu zrównoważenia finansów publicznych. ************* Państwa członkowskie powinny podjąć działania w celu sprostania wyzwaniom związanym z zatrudnieniem, umiejętnościami i polityką społeczną określonym w niniejszym wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu. W analizie przedstawionej w sprawozdaniu podkreślono szereg priorytetowych obszarów środków z zakresu polityki. Powinny one mieć na celu promowanie odbudowy gospodarki sprzyjającej włączeniu społecznemu poprzez wspieranie tworzenia miejsc pracy, ułatwianie przejścia z bezrobocia do zatrudnienia oraz między sektorami, zwiększenie odporności gospodarczej i społecznej oraz zapewnienie sprawiedliwej transformacji ekologicznej i cyfrowej, przy jednoczesnym dążeniu do osiągnięcia głównych celów UE na 2030 r. w zakresie zatrudnienia, umiejętności i ograniczenia ubóstwa. Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi polityki zatrudnienia państwa członkowskie zachęca się, aby: ·stopniowo przechodziły od środków nadzwyczajnych do środków naprawczych na rynkach pracy oraz podejmowały działania mające na celu promowanie wyższego współczynnika aktywności zawodowej i reaktywacji pracowników, którzy najbardziej odczuli skutki pandemii; ·opracowały spójne pakiety polityczne obejmujące zachęty w zakresie zatrudniania i zmiany pracy, środki na rzecz podnoszenia i zmiany kwalifikacji oraz większe wsparcie ze strony służb zatrudnienia w zakresie zmiany pracy, zgodnie z zaleceniem EASE; ·zwiększały wydajność i skuteczność aktywnej polityki rynku pracy i publicznych służb zatrudnienia, w tym poprzez inwestowanie w infrastrukturę i usługi cyfrowe (przy jednoczesnym zapewnieniu dostępności); prognozowanie zapotrzebowania na umiejętności i gromadzenie informacji na temat umiejętności (również w odniesieniu do transformacji ekologicznej i cyfrowej); systemy profilowania; oraz odpowiednie szkolenie personelu; ·zwiększały perspektywy osób młodych na rynku pracy poprzez promowanie integracyjnego kształcenia i szkolenia zawodowego wysokiej jakości oraz szkolnictwa wyższego; oferowanie ukierunkowanego wsparcia ze strony służb zatrudnienia (w tym mentoringu, poradnictwa i doradztwa) oraz wspieranie wysokiej jakości przygotowania zawodowego i staży (w szczególności w MŚP), zgodnie ze wzmocnioną gwarancją dla młodzieży; ·zapewniały równość płci i zwiększały współczynnik aktywności zawodowej kobiet, w tym poprzez rozwiązania dotyczące równowagi między życiem zawodowym a prywatnym; dostęp do przystępnych cenowo, wysokiej jakości usług w zakresie opieki długoterminowej oraz wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz zapewnienie rodzicom i innym osobom sprawującym obowiązki opiekuńcze dostępu do urlopu ze względów rodzinnych i elastycznej organizacji pracy, przy jednoczesnym promowaniu zrównoważonego korzystania z tych uprawnień przez kobiety i mężczyzn; ·poprawiały efekty uczenia się i zmniejszały nierówności w zakresie kształcenia i szkolenia; zwiększały dostęp do szkolnictwa wyższego (w szczególności dla grup defaworyzowanych); zapobiegały wczesnemu kończeniu nauki; w dalszym ciągu zwiększały udział szkolnictwa wyższego i jego przydatność na rynku pracy, ze szczególnym naciskiem na sektory takie jak ICT i STEM, w tym poprzez mikrokwalifikacje; ·inwestowały w przekwalifikowanie i podnoszenie kwalifikacji osób dorosłych, zwłaszcza w zakresie umiejętności niezbędnych w procesie transformacji cyfrowej i ekologicznej, poprzez wzmocnienie przepisów dotyczących indywidualnych uprawnień do szkoleń, w szczególności realizowanych za pośrednictwem indywidualnych rachunków szkoleniowych, wspieranie wielostronnych partnerstw publiczno-prywatnych na dużą skalę w ramach paktu na rzecz umiejętności oraz koalicji na rzecz umiejętności cyfrowych i zatrudnienia, zapewnianie przedsiębiorstwom i pracownikom większych zachęt do angażowania się w podnoszenie i zmianę kwalifikacji, inwestowanie w infrastrukturę i wyposażenie, również cyfrowe; ·podnosiły kompetencje cyfrowe uczniów i osób dorosłych oraz zwiększały pulę talentów cyfrowych na rynku pracy poprzez rozwój ekosystemów kształcenia i szkolenia cyfrowego wspieranych przez kluczowe czynniki, takie jak szybkie łącza dla szkół, sprzęt i szkolenia dla nauczycieli; wspierały instytucje posiadające wiedzę specjalistyczną w zakresie transformacji cyfrowej, ze szczególnym uwzględnieniem włączenia społecznego i zmniejszenia przepaści cyfrowej; ·zreformowały regulację rynku pracy, a także system podatkowy i system zabezpieczenia społecznego, aby zapewnić ograniczenie segmentacji rynku pracy i wspierać tworzenie miejsc pracy o wysokiej jakości; zapewniły dostęp do odpowiedniej ochrony socjalnej pracownikom zatrudnionym w niestandardowej formie oraz osobom samozatrudnionym zgodnie z zaleceniem Rady w sprawie dostępu do ochrony socjalnej; ·zapewniły bezpieczne środowiska pracy, które są dobrze dostosowane do nowych wymogów wprowadzonych po pandemii, oraz dostępność elastycznej organizacji pracy; ·zapewniły sprawiedliwy społecznie proces transformacji; ·promowały rokowania zbiorowe, dialog społeczny i zaangażowanie partnerów społecznych, w tym w odniesieniu do wdrażania planów odbudowy i zwiększania odporności; ·zapewniły wszystkim dzieciom zagrożonym ubóstwem lub wykluczeniem społecznym bezpłatnego i skutecznego dostępu do opieki zdrowotnej, wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, edukacji i zajęć w szkole, skutecznego dostępu do zdrowego odżywiania i odpowiednich warunków mieszkaniowych, zgodnie z zaleceniem ustanawiającym gwarancję dla dzieci; ·inwestowały w odpowiednie i trwałe systemy ochrony socjalnej dla wszystkich, w tym systemy zapewniające dochód minimalny, wspieranie reform mających na celu utrzymanie i zwiększenie poziomów ochrony oraz zwiększenie ochrony osób nieobjętych ochroną lub objętych nią w niewystarczającym stopniu; poprawiły adekwatność świadczeń, możliwości przenoszenia praw, dostęp do wysokiej jakości usług i wsparcia na rzecz integracji osób zdolnych do pracy na rynku pracy; usprawniły świadczenie wysokiej jakości, przystępnych cenowo i trwałych usług w zakresie opieki długoterminowej; dokonywały oceny skutków dystrybucyjnych polityk; ·zapewniły integracyjne i stabilne systemy emerytalne, umożliwiające odpowiedni dostęp zarówno mężczyznom, jak i kobietom oraz osobom zatrudnionym na podstawie różnych rodzajów umów i prowadzącym różne rodzaje działalności gospodarczej, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniego dochodu w podeszłym wieku.

·zajęły się problemem bezdomności jako najbardziej skrajnej formy ubóstwa; propagowały inwestycje w renowację budynków mieszkalnych i socjalnych; w stosownych przypadkach ułatwiały dostęp do mieszkań o dobrej jakości i po przystępnych cenach, mieszkań socjalnych lub pomocy w zakresie mieszkań; ·inwestowały w zdolności systemu opieki zdrowotnej, w tym w zdolności w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej, koordynacji opieki, personelu medycznego i e-zdrowia. ograniczały koszty ponoszone przez samych pacjentów, poprawiać zasięg opieki zdrowotnej oraz promować podnoszenie kwalifikacji i przekwalifikowania pracowników służby zdrowia. Finansowanie unijne, w tym za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, wspiera państwa członkowskie w celu zintensyfikowania środków z zakresu polityki w tych dziedzinach. Pełna i ambitna realizacja reform i inwestycji w ramach krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności będzie miała kluczowe znaczenie dla zapewnienia skutecznego wsparcia dla odbudowy oraz sprawiedliwej transformacji ekologicznej i cyfrowej. Przyczyni się ona w znacznym stopniu do podjęcia wyzwań w zakresie zatrudnienia, umiejętności i polityki społecznej określonych w zaleceniach dla poszczególnych krajów w kontekście europejskiego semestru. Środki związane z tymi obszarami polityki w krajowych planach już zatwierdzonych przez Radę opiewają na kwotę w wysokości ok. 135 mld EUR, co stanowi około 30 % całkowitych alokacji finansowych w tych zatwierdzonych planach i będzie stanowić istotny wkład we wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych.

OGÓLNY ZARYS TENDENCJI NA RYNKU PRACY ORAZ TENDENCJI I WYZWAŃ SPOŁECZNYCH W UNII EUROPEJSKIEJ 1.1 Tendencje na rynku pracy Można zaobserwować wzrost ożywienia na rynku pracy, choć zatrudnienie nie wróciło jeszcze do poziomu sprzed kryzysu. W drugim kwartale 2021 r. całkowita liczba osób zatrudnionych w UE wyniosła 207,5 mln. To o 4,1 mln więcej niż w II kwartale 2020 r., ale wciąż o 2 mln poniżej szczytu z IV kwartału 2019 r. Po osiągnięciu najniższego poziomu wynoszącego 71,6 % w II kwartale 2020 r. wskaźnik zatrudnienia (osób w wieku 20–64 lat) podniósł się częściowo do poziomu 72,8 % w II kwartale 2021 r., który jest nadal poniżej szczytowego poziomu 73,3 % z IV kwartału 2019 r. W ujęciu rocznym wskaźnik zatrudnienia w 2020 r. w UE wyniósł 72,5 %, czyli o 0,7 punktu procentowego poniżej wartości z 2019 r. W niektórych rodzajach działalności gospodarczej poziom zatrudnienia pozostaje znacznie niższy niż przed kryzysem. W szczególności – w porównaniu z IV kwartałem 2019 r. – w II kwartale 2021 r. jest nadal o 2,3 mln mniej (spadek o 4,5 %) osób zatrudnionych w handlu hurtowym i sprzedaży detalicznej, transporcie, działalności związanej z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi; na drugim miejscu znalazło się przetwórstwo przemysłowe (spadek o 2,5 %). Natomiast sektory takie jak budownictwo oraz informacja i komunikacja już odzyskały poziom zatrudnienia sprzed pandemii. Ogólnie przewiduje się, że zatrudnienie wzrośnie o 0,8 % w 2021 r. i o 1 % w 2022 r., a następnie nieznacznie spadnie do 0,6 % w 2023 r. Cel UE, aby do 2030 r. co najmniej 78 % ludności w wieku 20–64 lat było zatrudnionych, odzwierciedla wspólne zobowiązanie do ożywienia gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu i odnowy gospodarczej sprzyjającej zatrudnieniu (zob. sekcja 1.4). Równocześnie, po początkowym spadku w kontekście kryzysu związanego z COVID-19, wskaźnik wakatów wzrósł do niemal rekordowego poziomu. Przed kryzysem, w II kwartale 2019 r., wskaźnik wakatów wynosił 2,4 % w UE-27. Środki powstrzymujące rozprzestrzenianie się pandemii mające na celu reagowanie na pandemię i związane z nią zatrzymanie lub spowolnienie działalności gospodarczej spowodowały spadek wskaźnika wakatów. Wskaźnik ten spadł do 1,6 % w UE-27 w II kwartale 2020 r., osiągając najniższy wynik od I kwartału 2016 r. Od tego czasu rośnie, osiągając poziom 2,3 % w II kwartale 2021 r., niemal całkowicie niwelując wpływ wstrząsu związanego z COVID-19. O ile normalne jest, że wolne miejsca pracy szybciej niż bezrobocie odzwierciedlają cykliczne wahania koniunktury, tendencje i informacje z badań (np. Eurofound) wskazują na potrzebę uważnego monitorowania potencjalnych niedoborów siły roboczej (zob. sekcja 2.1). Szybkie rozwiązania polityczne pomogły ograniczyć wpływ na rynek pracy w kontekście kryzysu związanego z COVID-19. Pandemia wywołała kryzys zdrowotny, który miał rozległe skutki dla działalności gospodarczej, rynków pracy i społeczeństwa. Stopa bezrobocia (osoby w wieku 15–74 lat) wzrosła z 6,6 % w IV kwartale 2019 r. (najniższy poziom w historii UE-27) do 7,6 % w III kwartale 2020 r. W strefie euro stopa bezrobocia w III kwartale 2020 r. była nieco wyższa i wyniosła 8,5 % (1,1 punktu procentowego powyżej wartości z IV kwartału 2019 r.). W ostatnim czasie złagodzenie środków powstrzymujących rozprzestrzenianie się pandemii oraz rozpoczęcie kampanii szczepień pomogło ożywić gospodarki UE i przyczyniło się do zmniejszenia stopy bezrobocia do 7,3 % w II kwartale 2021 r. (8 % w strefie euro). Ogólnie rzecz biorąc, tempo wzrostu bezrobocia utrzymało się na poziomie niższym, niż można było się spodziewać, biorąc pod uwagę skalę wpływu COVID-19 na gospodarkę. Stało się tak dzięki środkom z zakresu polityki wprowadzonym przez państwa członkowskie, w tym przy wsparciu finansowania unijnego (zwłaszcza SURE, ale także REACT-EU oraz inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa, CRII i CRII plus), a także w wyniku opuszczania przez ludzi rynku pracy na rzecz bierności zawodowej, ze względu na trudności w znalezieniu zatrudnienia i zaprzestanie poszukiwań pracy przez wielu z nich. Najnowsze dane miesięczne wskazują na dalszy spadek stopy bezrobocia, która we wrześniu 2021 r. spadła do 6,7 % w UE (7,4 % w strefie euro), zbliżając się do poziomu sprzed kryzysu. Istnieją jednak znaczne rozbieżności wśród państw członkowskich (zob. sekcja 2.1). Również stopa bezrobocia długotrwałego osiągnęła w UE w II kwartale 2021 r. poziom 2,9 % ludności aktywnej zawodowo, wykazując umiarkowany, choć stały wzrost w porównaniu z rekordowo niską stopą bezrobocia w II kwartale 2020 r. (2 %). Całkowita liczba przepracowanych godzin częściowo powróciła do normy po gwałtownym spadku, jaki nastąpił po wybuchu pandemii, ale nadal znajduje się poniżej poziomu sprzed kryzysu. W II kwartale 2021 r. ich liczba wyniosła 82,8 mld. Jest to o 9,7 mld godzin więcej niż w rekordowo niskim II kwartale 2020 r. (73,1 mld), co w dużej mierze wynika z poprawy warunków na rynku pracy, zwiększenia możliwości pracy zdalnej oraz zmniejszenia tygodniowej absencji w pracy (z 19,4 % ogółu zatrudnionych w II kwartale 2020 r. do 10,5 % w II kwartale 2021 r.). Jest to jednak nadal o prawie 2,5 mld godzin mniej niż szczyt osiągnięty w pierwszym kwartale 2019 r., co nadal podkreśla rolę, jaką dla wielu pracowników odgrywają lub odgrywały zatrudnienie w zmniejszonym wymiarze czasu pracy i programy tymczasowych zwolnień, jak również ograniczenia dotyczące zwolnień nałożone przez kilka państw członkowskich, aby pomóc w utrzymaniu zatrudnienia (zob. sekcja 2.1). W ciągu ostatniej dekady w UE następował powolny, ale stały spadek liczby godzin przepracowanych przez pracownika najemnego, przy czym głównymi czynnikami wpływającymi na ten spadek był rozwój zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy i inne rodzaje elastycznej organizacji pracy (tj. umowy zerogodzinowe lub praca na wezwanie w kontekście pracy za pośrednictwem platform internetowych). Wybuch pandemii COVID-19 zatrzymał pozytywną tendencję współczynnika aktywności zawodowej obserwowaną w ostatnich latach. Współczynnik aktywności zawodowej w UE dla osób w wieku 20–64 lat wyniósł w 2020 r. 77,8 % i był o 0,5 punktu procentowego niższy niż w 2019 r. W II kwartale 2021 r. wskaźnik ten powrócił jednak do poziomu 78,3 %, czyli do wartości sprzed kryzysu. Ogólnie rzecz biorąc, wzrost obserwowany jest w przypadku kobiet (do 72,7 %, tj. o 0,3 punktu procentowego więcej niż w IV kwartale 2019 r.), natomiast spadek notowany jest w przypadku mężczyzn (do 84 %, tj. o 0,3 punktu procentowego poniżej wartości z IV kwartału 2019 r.). Najbardziej pozytywne wyniki odnotowano w grupie wiekowej 55–64 lat, z jedynie niewielkim spadkiem w szczytowym momencie kryzysu i wartościami z II kwartału 2021 r. powyżej poziomów sprzed pandemii. Chociaż wskaźnik zatrudnienia kobiet zmniejszył się pod wpływem kryzysu związanego z COVID-19 nieco mniej niż wskaźnik zatrudnienia mężczyzn, nadal utrzymują się znaczne różnice między płciami. W 2020 r. wskaźnik zatrudnienia kobiet (w wieku 20–64 lat) obniżył się do 66,9 % i był o 0,5 punktu procentowego niższy niż w 2019 r., a mężczyzn do 78 % i był o 0,9 punktu procentowego niższy niż w roku poprzednim. W ujęciu kwartalnym wskaźnik zatrudnienia kobiet spadł z 67,4 % w IV kwartale 2019 r. do 66,1 % w II kwartale 2020 r., ale w II kwartale 2021 r. powrócił do poziomu 67,2 %. W II kwartale 2021 r. wskaźnik zatrudnienia mężczyzn wyniósł 78,3 % i był o 0,8 punktu procentowego niższy niż w IV kwartale 2019 r. Zmiany te przełożyły się na nieznaczne zmniejszenie różnicy wskaźnika zatrudnienia kobiet i mężczyzn, na poziomie 11,1 punktu procentowego w II kwartale 2021 r. w porównaniu z 11,6 punktu procentowego w IV kwartale 2019 r. (w ujęciu rocznym odpowiednio 11,1 punktu procentowego i 11,5 punktu procentowego w 2020 r. i 2019 r.). Kryzys w znacznym stopniu wpłynął na wyniki młodych ludzi na rynku pracy, choć ich sytuacja poprawia się od końca 2020 r. Stopa bezrobocia młodzieży (osób w wieku 15–24 lat) osiągnęła w 2020 r. w UE poziom 17,1 %, czyli o 1,8 punktu procentowego więcej niż w 2019 r. W II kwartale 2021 r. stopa bezrobocia młodzieży wyniosła 17,4 %, tj. o 2,6 punktu procentowego więcej niż w IV kwartale 2019 r., ale 1 punkt procentowy poniżej wartości szczytowej osiągniętej w III kwartale 2020 r. Ogółem w II kwartale 2021 r. w UE bez pracy pozostawało około 3,2 mln młodych ludzi (w wieku 15–24 lat), 5,1 mln, jeżeli uwzględnić również osoby niepracujące, niekształcące się ani nieszkolące się (młodzież NEET), oraz 9,4 mln w szerszym przedziale wiekowym 15–29 lat. Kwartalny wskaźnik NEET dla tej grupy wiekowej wyniósł 13,2 % w UE w II kwartale 2021 r. (o 0,7 punktu procentowego więcej niż w IV kwartale 2019 r., ale o 1,5 punktu procentowego poniżej szczytowego poziomu z II kwartału 2020 r.). Pracownicy w starszym wieku lepiej niż inne grupy przetrwali wpływ kryzysu związanego z COVID-19 na rynek pracy. Wskaźnik zatrudnienia pracowników w starszym wieku (tj. 55–64 lat) pozostał względnie stabilny od czasu wybuchu epidemii COVID-19. W II kwartale 2021 r. wyniósł on 60,2 %, o 0,4 punktu procentowego powyżej poziomu obserwowanego w IV kwartale 2019 r. z tendencją stale rosnącą w ostatniej dekadzie. Wskaźnik zatrudnienia osób dorosłych w wieku 25–54 lat wyniósł 80,3 % w II kwartale 2021 r., nadal nieco poniżej poziomu sprzed pandemii (80,8 % w IV kwartale 2019 r.). Stopa bezrobocia w UE wśród osób w wieku 55–74 lat wzrosła umiarkowanie, z 4,7 % w IV kwartale 2019 r. do 5,3 % w II kwartale 2021 r. Wykres 1: Wpływ kryzysu na zatrudnienie różni się w poszczególnych grupach wiekowych Wskaźniki zatrudnienia według płci i grup wiekowych w UE-27, dane wyrównane sezonowo, nie kalendarzowo (w %)

Uwaga: przerwa w szeregu czasowym od I kwartału 2021 r. Źródło: Eurostat, badanie aktywności ekonomicznej ludności [lfsi_emp_q]. Kryzys dotknął w szczególności pracowników objętych niestandardowymi formami zatrudnienia oraz osoby samozatrudnione. W stosunku do całkowitej liczby pracowników (w wieku 20–64 lat) w UE w 2020 r. (161,6 mln) około 19,9 mln (12,4 %) było zatrudnionych na podstawie umów o pracę na czas określony (1,3 punktu procentowego poniżej liczby odnotowanej w 2019 r.). Około 21,3 mln pracowników (w wieku 20–64 lat, dane wyrównane sezonowo) było zatrudnionych na podstawie umów o pracę na czas określony w II kwartale 2021 r., czyli nadal o 0,8 mln osób mniej w porównaniu z IV kwartałem 2019 r. Udział ten jest znacznie wyższy wśród młodzieży (w wieku 15–24 lat) niż w przypadku reszty populacji, a także znacznie wyższy w przypadku osób o niskich kwalifikacjach w porównaniu z osobami o średnich i wysokich kwalifikacjach. Udział wymuszonego zatrudnienia na czas określony w zatrudnieniu ogółem nadal spadał (o 1,1 punktu procentowego) w stosunku do 2019 r., osiągając 6,8 % w 2020 r. Udział umów o pracę na czas określony w zatrudnieniu ogółem (osoby w wieku 20–64 lat) wzrósł z niskiego poziomu w II kwartale 2020 r. (10,1 %) do 11,3 % w II kwartale 2021 r. Liczba osób pracujących w niepełnym wymiarze czasu pracy systematycznie rosła w ciągu 2020 r. W rezultacie, udział osób pracujących w niepełnym wymiarze czasu pracy (w wieku 20–64 lat) w zatrudnieniu ogółem osiągnął w II kwartale 2021 r. poziom 17,7 % (0,6 punktu procentowego poniżej wartości z IV kwartału 2019 r.). Udział pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy w sposób wymuszony zmniejszył się do 25 % w 2020 r. (o 1,5 punktu procentowego mniej w porównaniu z 2019 r.). Od początku pandemii w I kwartale 2020 r. liczba osób samozatrudnionych zmniejszyła się o 0,7 mln (z ok. 25,8 mln do 25,1 mln w II kwartale 2021 r.). Wykres 2: Częstotliwość występowania umów o pracę na czas określony jest różna w zależności od grupy wiekowej i poziomu kwalifikacji Udział pracowników zatrudnionych na podstawie umów o pracę na czas określony według wieku i poziomu wykształcenia w UE-27 (2020 r.) Źródło: Eurostat, badanie aktywności ekonomicznej ludności [lfsa_etgar], [lfsa_etpgan] i [lfst_r_e2tgaedcu]. Kryzys wywarł silny wpływ na wyniki na rynku pracy osób urodzonych poza UE. W 2020 r. wskaźnik zatrudnienia osób (w wieku 20–64 lat) urodzonych poza UE wyniósł 65,3 %, tj. był o 2,4 punktu procentowego niższy od wartości z 2019 r. i o 8,2 punktu procentowego niższy niż w przypadku osób urodzonych w UE. Stopa bezrobocia osób (w wieku 15–74 lat) urodzonych poza UE wyniosła 12,3 % w 2020 r., w porównaniu z 10,8 % w roku poprzednim. Dane dotyczące bezrobocia również wskazują na wzrost z 13,5 % w II kwartale 2020 r. do 13,9 % w II kwartale 2021 r. 1.2 Tendencje społeczne Dzięki szybkim rozwiązaniom politycznym pomimo kryzysu związanego z COVID‑19 dochody gospodarstw domowych pozostały zasadniczo stabilne średnio we wszystkich państwach członkowskich UE w 2020 r. Wraz z nadejściem pandemii dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych gwałtownie spadły, o 3,3 % (z roku na rok) w II kwartale 2020 r., ale pod koniec roku powróciły do normy i ogólnie pozostały stabilne w latach 2019–2020 (przy spadku o 0,25 %). Największy był spadek wynagrodzeń pracowników (‑5,5 %), ale duże spadki odnotowano również w zakresie wynagrodzeń osób samozatrudnionych (‑1,4 %) oraz dochodów netto z nieruchomości (‑3,3 %) – zob. wykres 3. W 2020 r. świadczenia społeczne netto miały duży udział w ogólnym dochodzie i odegrały główną rolę w złagodzeniu ogólnego spadku dochodów gospodarstw domowych w drugim kwartale, do pewnego stopnia wspieranego również przez korekty podatków od dochodów i majątku. Tendencja ta utrzymała się w kwartałach II i III 2020 r., a także w I kwartale 2021 r., przy czym wzrost dochodów ze świadczeń społecznych z nawiązką skompensował spadki wynagrodzeń pracowników i osób samozatrudnionych (znacznie ograniczone w porównaniu ze spadkiem w II kwartale) oraz spadek dochodów netto z własności. W kontekście spadku dochodów rynkowych i realnego PKB o 6 % w ujęciu rok do roku, ta stabilność zagregowanych dochodów gospodarstw domowych świadczy o wsparciu udzielonym w ramach wyjątkowej polityki dyskrecjonalnej wprowadzonej w celu złagodzenia społecznych skutków kryzysu oraz o automatycznych stabilizujących skutkach ochrony socjalnej i systemów podatkowych. Zmiany w II kwartale 2021 r. stanowiły punkt zwrotny: zarówno realny PKB, jak i wynagrodzenia pracowników rosły szybko, mniej więcej w tym samym tempie, w jakim zmniejszały się rok wcześniej, w II kwartale 2020 r. Ogólnie rzecz biorąc, realne dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych wzrosły bardziej niż zmniejszyły się rok wcześniej, również dzięki temu, że świadczenia społeczne netto zmniejszały się w wolniejszym tempie niż inne źródła dochodu. Wykres 3: Ogólna stabilność średniego zagregowanego dochodu gospodarstw domowych w UE w kontekście kryzysu związanego z COVID‑19 wynikała z bezprecedensowych rozwiązań politycznych Wzrost PKB, wzrost realnych dochodów do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych i ich główne elementy (UE-27) Uwagi: obliczenia DG EMPL. Nominalne dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych przelicza się przy użyciu indeksu cen spożycia w sektorze gospodarstw domowych. Wzrost realnych dochodów do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych w UE szacuje się jako średnią ważoną wartości dla państw członkowskich, które dysponują danymi kwartalnymi na podstawie ESA2010 (ogółem 95 % dochodów do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych w UE). Źródło: Eurostat, rachunki narodowe [ nasq_10_nf_tr ] i [ namq_10_gdp ]. Dane nieskorygowane o czynnik sezonowy. Ogólnie rzecz biorąc, w większości państw członkowskich nierówności dochodowe utrzymały się na zasadniczo stałym poziomie. Według szybkich szacunków Eurostatuśredni wskaźnik zróżnicowania kwintylowego (S80/S20) w UE pozostał stabilny lub odnotował niewielki spadek w 2020 r. Było to ponownie wynikiem wprowadzenia ogromnego wsparcia publicznego i silnej automatycznej stabilizacji, która złagodziła skutki kryzysu, w szczególności dla grup w trudnej sytuacji. Szacuje się, że dochody z zatrudnienia spadły o 10 % w przypadku pierwszych kwantyli dochodów i o 2 % w przypadku piątego kwantyla, jednak ogólny wpływ na dochody do dyspozycji był w dużej mierze ograniczony w całym podziale dochodów, dzięki korzystnemu efektowi wyrównawczemu systemów podatkowych i systemów zabezpieczenia społecznego, a także dzięki funkcjonowaniu zatrudnienia w zmniejszonym wymiarze czasu pracy i innych programów utrzymania miejsc pracy. W pierwszym roku kryzysu związanego z COVID-19 odsetek ludności zagrożonej ubóstwem lub wykluczeniem społecznym pozostał zasadniczo stabilny. W 2020 r. około jedna na pięć osób była zagrożona ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) w UE (21,9 %). Wszystkie trzy elementy wskaźnika AROPE były stabilne dla większości państw członkowskich w ujęciu rok do roku. Według szybkich szacunków Eurostatu wskaźnik zagrożenia ubóstwem (AROP) pozostał niezmieniony w co najmniej połowie państw członkowskich w porównaniu z 2019 r. Szacunki te pokazują, że nowo wprowadzone środki z zakresu polityki, w połączeniu z systemami podatkowymi i systemami zabezpieczenia społecznego, złagodziły skutki kryzysu związanego z COVID-19, ustabilizowały dochody i w znacznym stopniu przyczyniły się do zapobiegania wzrostowi zagrożenia ubóstwem. Doprowadziło to również do znacznej stabilizacji wskaźnika deprywacji materialnej i społecznej (6,8 %, wzrost jedynie o 0,2 punktu procentowego). Odsetek osób żyjących w gospodarstwach domowych osób quasi-bezrobotnych również pozostał stabilny (na poziomie 8,2 %, wzrost jedynie o 0,1 punktu procentowego), co odzwierciedla ograniczony wpływ utraty pracy, będący również wynikiem zatrudnienia w zmniejszonym wymiarze czasu pracy i innych środków służących utrzymaniu miejsc pracy. Ubóstwo energetyczne jest coraz istotniejszą formą ubóstwa. W dniu 13 października 2021 r. Komisja przyjęła komunikat pt. „Reakcja na rosnące ceny energii” , w którym podkreślono, że sprawiedliwe systemy podatkowe i zabezpieczenia społecznego, ukierunkowane środki wsparcia dochodu i polityka odbudowy sprzyjająca włączeniu społecznemu są kluczowymi elementami zestawu narzędzi służących złagodzeniu ubóstwa energetycznego i przeciwdziałaniu bezpośrednim skutkom wzrostu cen. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) wśród dzieci również pozostawał bez zmian, ale z większymi różnicami między krajami i ze wzrostem ubóstwa pieniężnego. Odnotowano większe zróżnicowanie wskaźnika AROPE wśród dzieci w różnych państwach członkowskich: w czterech państwach członkowskich odnotowano wartości powyżej 30 %, a w czterech innych poniżej 15 %. Ponadto ubóstwo dochodowe było mniej opanowane, ponieważ w 2020 r. znacznie wzrosło w jednej trzeciej państw członkowskich. Osoby samotnie wychowujące dzieci i rodziny wielodzietne były znacznie bardziej zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym niż rodziny z posiadające jedno dziecko lub dwoje dzieci (odpowiednio średnio 42,1 % i 29,6 % w UE).

Wyzwaniem pozostaje ubóstwo wśród osób zatrudnionych. W latach 2010–2019 ubóstwo pracujących w UE-27 wzrosło o 0,5 punktu procentowego (z 8,5 % do 9 %). Chociaż dane za 2020 r. nie są jeszcze w pełni dostępne, nie wydaje się, aby sytuacja znacząco zmieniła się od 2019 r. Ogólnie rzecz biorąc, pracownicy znajdujący się w trudnej sytuacji napotykają bardziej niesprzyjające okoliczności: pracownicy zatrudnieni na podstawie umów o pracę na czas określony są bardziej narażeni na ubóstwo pracujących niż pracownicy zatrudnieni na podstawie umów na czas nieokreślony (odpowiednio 16,2 % i 5,9 %), podobnie jak pracownicy o niskich umiejętnościach w porównaniu z pracownikami o wysokich umiejętnościach (odpowiednio 19 % i 4,9 %) i pracownicy urodzeni poza UE w porównaniu z pracownikami urodzonymi w UE (odpowiednio 20,1 % i 8,1 %). Pomimo odporności społecznej na poziomie zagregowanym grupy szczególnie wrażliwe bardziej ucierpiały na skutek kryzysu‑ związanego z COVID-19. Ograniczenia w przemieszczaniu się mają nieproporcjonalnie duży wpływ na osoby z niepełnosprawnościami, na przykład w zakresie dostępu do opieki zdrowotnej, edukacji i innych usług wsparcia on-line, a także pogłębiają istniejące wcześniej ograniczenia w dostępie do zatrudnienia. Wobec osób ze środowisk migracyjnych stosuje się wskaźniki AROPE, które są czasami dwukrotnie wyższe niż w przypadku rodowitych mieszkańców. Obostrzenia wprowadzone w związku z pandemią pozbawiły wielu Romów mieszkających w wydzielonych osiedlach jakichkolwiek źródeł dochodu i (formalnej lub nieformalnej) działalności gospodarczej, co doprowadziło do dalszego pogorszenia się wskaźników ubóstwa . 1.3 Zmieniona tablica wskaźników społecznych: przegląd wyzwań związanych z zasadami filaru Analiza zawarta we wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu z 2022 r. opiera się na zmienionym zestawie wskaźników podstawowych w tablicy wskaźników społecznych zatwierdzonym przez Radę. W opublikowanym w marcu 2021 r. Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych przedstawiono propozycję zmienionej tablicy wskaźników społecznych, którą następnie omówiono z Komitetem ds. Zatrudnienia (EMCO) i Komitetem Ochrony Socjalnej (SPC) i którą w dniu 14 czerwca 2021 r. zatwierdziła Rada ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów (Rada EPSCO). Zmiana ta ma na celu bardziej kompleksowe ujęcie zasad filaru, przy jednoczesnym wzmocnieniu roli tablicy wskaźników społecznych jako głównego narzędzia ilościowego do monitorowania postępów we wdrażaniu filaru w kontekście europejskiego semestru. Zmieniona tablica wskaźników pomoże również uzupełnić istniejące narzędzia monitorowania, zwłaszcza Przegląd sytuacji w dziedzinie zatrudnienia i Przegląd sytuacji w dziedzinie ochrony socjalnej. Wskaźniki podstawowe w zmienionej tablicy wskaźników społecznych wspierają monitorowanie 18 z 20 zasad filaru (o cztery więcej niż w poprzedniej wersji), przyczyniając się do oceny kluczowych wyzwań związanych z zatrudnieniem i wyzwań społecznych w państwach członkowskich. Zestaw wskaźników podstawowych zmieniono zgodnie z tzw. zasadą ekonomii myślenia („brzytwą Ockhama”), zasadami dostępności, porównywalności i odporności statystycznej. Wskaźniki, powiązane z każdym z trzech rozdziałów filaru, są następujące (nowe wskaźniki oznaczono **, zmienione *): ·Równe szanse oUczestnictwo dorosłych w uczeniu się w ciągu ostatnich 12 miesięcy (w wieku 25–64 lat)** oOdsetek osób wcześnie kończących naukę (w wieku 18–24 lat) oOdsetek ludności posiadającej podstawowe lub bardziej zaawansowane ogólne umiejętności cyfrowe (w wieku 16–74 lat) oMłodzież niekształcąca się, niepracująca ani nieszkoląca się (odsetek młodzieży NEET) (w wieku 15–29 lat)* oRóżnica w poziomie zatrudnienia ze względu na płeć (wiek 20–64 lat) oNierówności w dochodach mierzone wskaźnikiem zróżnicowania kwintylowego – S80/S20 ·Sprawiedliwe warunki pracy oWskaźnik zatrudnienia osób w wieku 20–64 lat oStopa bezrobocia osób w wieku 15–74 lat oStopa bezrobocia długotrwałego osób w wieku 15–74 lat oRealne dochody do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na mieszkańca ·Ochrona socjalna i integracja społeczna oWskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (osób w wieku 0+) (AROPE 0+)

oWskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym dzieci (w wieku 0–17 lat) (AROPE 0–17)** oWpływ transferów socjalnych (innych niż emerytury) na ograniczanie ubóstwa oLuka w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami (w wieku 20–64 lat)** oWskaźnik przeciążenia wydatkami mieszkaniowymi** oDzieci w wieku poniżej 3 lat objęte formalną opieką oNiezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny (osoby wieku 16+) W przypadku wskaźnika podstawowego „luka w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami” jako źródło danych statystycznych tymczasowo wykorzystuje się EU-SILC, ale od 2022 r., w celu zwiększenia dokładności, zostanie ono zastąpione unijnym badaniem aktywności ekonomicznej ludności, a dane będą dostarczane w 2023 r. Służby Komisji, w tym Eurostat, nadal będą monitorować jego jakość i dokonają przeglądu wskaźnika w perspektywie średnioterminowej, gdy dostępne będą dane oparte na badaniu aktywności ekonomicznej ludności (2023 r.), oraz będą wspierać dalsze działania mające na celu poprawę porównywalności między krajami i zbadają możliwość opracowania dodatkowych wskaźników w tej dziedzinie. Od 2022 r. wskaźnik podstawowy „uczestnictwo dorosłych w uczeniu się w ciągu ostatnich 12 miesięcy” również będzie się opierał na danych z unijnego badania aktywności ekonomicznej ludności. Komisja będzie monitorować ten wskaźnik wraz z Eurostatem i przeprowadzi dokładną analizę danych z dwóch źródeł stanowiących badania, gdy będą one dostępne (2023 r.), aby zapewnić jakość i porównywalność danych. Aby zapewnić monitorowanie wytycznych dotyczących polityki zatrudnienia nr 6 i 7, w tym w odniesieniu do aktywnych polityk rynku pracy, w niniejszym wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu z 2022 r. wyjątkowo zastosowany zostanie wskaźnik „uczestnictwo dorosłych w uczeniu się w ciągu ostatnich 4 tygodni” (w wieku 25–64 lat). Wskaźniki podstawowe analizowane są przy użyciu wspólnej metodyki uzgodnionej przez EMCO i SPC (aby uzyskać bardziej szczegółowe informacje, zob. załącznik 4). Metodyka ta pozwala dokonać oceny sytuacji i zmian w państwach członkowskich na podstawie poziomów i zmian w stosunku do poprzedniego roku każdego ze wskaźników podstawowych w tablicy wskaźników społecznych. Poziomy i zmiany sklasyfikowane są na podstawie ich przesunięcia względem odpowiednich (nieważonych) średnich Unii Europejskiej. Wyniki państw członkowskich wyrażone jako poziom danego wskaźnika i jego zmiana są następnie łączone przy zastosowaniu uzgodnionej zasady i każde państwo członkowskie zostaje przypisane do jednej z siedmiu kategorii („najlepsze wyniki”, „wyniki lepsze od średniej”, „wyniki odpowiadające średniej/neutralne”, „wyniki dobre, ale wymagające monitorowania”, „wyniki słabe, lecz poprawiające się”, „wymagające obserwacji” i „sytuacja krytyczna”). Na tej podstawie powstała tabela 1 zawierająca streszczenie tablicy wskaźników zgodnie z najnowszymi danymi liczbowymi dostępnymi w odniesieniu do każdego wskaźnika. Wskaźniki podstawowe w tablicy wskaźników społecznych wskazują na kluczowe wyzwania w państwach członkowskich w trzech obszarach: równe szanse i dostęp do zatrudnienia, sprawiedliwe warunki pracy oraz ochrona socjalna i integracja społeczna. Jeśli chodzi o „sytuację krytyczną” (kolor czerwony na wykresie 4), stosunkowo duża liczba państw członkowskich nadal boryka się z poważnymi problemami w odniesieniu do sytuacji kobiet na rynku pracy oraz udziału dzieci w formalnej opiece nad dziećmi (w przypadku obu wskaźników dokonaniu pięciu czerwonych oznaczeń). Wyniki na rynku pracy innych grup również budzą obawy w stosunkowo dużej liczby państw członkowskich, przy czym luka w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami oraz odsetek młodzieży NEET są oznaczone na czerwono odpowiednio w sześciu i czterech krajach. W czterech państwach członkowskich sytuacja jest krytyczna również pod względem wskaźnika osób wcześnie kończących naukę. Ponadto w dziedzinie ochrony socjalnej i włączenia społecznego sytuacja jest krytyczna, jeśli chodzi o wpływ transferów socjalnych (innych niż emerytury) na ograniczanie ubóstwa w wielu państwach członkowskich (6), a aż cztery z nich stoją przed poważnymi wyzwaniami związanymi zarówno z ogólnym zagrożeniem ubóstwem, jak i ubóstwem dzieci w szczególności. Wskaźniki zróżnicowania kwintylowego wskazują na sytuację krytyczną w czterech państwach członkowskich. W przypadku rozszerzenia perspektywy, tak aby oprócz sytuacji „krytycznych” obejmowała ona również sytuacje „wymagające obserwacji”, najbardziej problematyczne przypadki stanowią trzy wskaźniki: młodzież NEET, wpływ transferów socjalnych na ograniczanie ubóstwa oraz dzieci w wieku poniżej 3 lat objęte formalną opieką – dwa pierwsze w dziesięciu państwach, a ostatni – w jedenastu. W rozdziale 2 przedstawiono szczegółową analizę szesnastu wskaźników, w tym, w stosownych przypadkach, bardziej długotrwałych tendencji i wskaźników dodatkowych. Wsparcie finansowe i techniczne UE na rzecz środków w zakresie zatrudnienia, umiejętności i polityki społecznej Za pomocą różnych narzędzi finansowych przekazywane są znaczne środki finansowe UE w celu wspierania wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych. Fundusze polityki spójności UE (w szczególności Europejski Fundusz Społeczny Plus, EFS+ oraz Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, EFRR), dysponujące kwotą około 500 mld EUR (w tym współfinansowanie krajowe) na lata 2021–2027, mają na celu zmniejszenie różnic społeczno-gospodarczych, wspieranie wzrostu konwergencji gospodarczej i społecznej oraz pobudzanie zmian strukturalnych. W maju 2020 r. Komisja zaproponowała Instrument Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy (NextGenerationEU) (807 mld EUR w cenach bieżących, stanowiący integralną część wieloletnich ram finansowych UE na lata 2021–2027) w celu złagodzenia gospodarczych i społecznych skutków kryzysu, wzmocnienia odporności gospodarczej i społecznej oraz lepszego przygotowania gospodarek i społeczeństw UE na wyzwania i możliwości związane z transformacją ekologiczną i cyfrową, w tym w odniesieniu do ich sprawiedliwego wymiaru. Nowy Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) jest centralnym elementem NextGenerationEU (więcej szczegółowych informacji znajduje się w dalszej części niniejszego dokumentu). Wpływ finansowania UE jest dodatkowo wzmacniany przez pomoc techniczną finansowaną za pośrednictwem Instrumentu Wsparcia Technicznego. Celem tego ostatniego jest wspieranie – na żądanie – organów krajowych za pomocą najbardziej aktualnego doradztwa w zakresie polityki i dostosowanego do potrzeb budowania zdolności w priorytetowych obszarach, które mają zostać poddane reformom, w tym w dziedzinie rynku pracy, umiejętności i polityki społecznej. Wsparcie techniczne może być oferowane w dwóch lub wielu krajach. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (o wartości 723,8 mld EUR w cenach bieżących) zapewnia wsparcie finansowe na dużą skalę dla reform i inwestycji w państwach członkowskich, które wspierają trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu i tworzenie miejsc pracy, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które dotyczą wyzwań określonych w zaleceniach dla poszczególnych krajów w kontekście europejskiego semestru. Aż cztery z sześciu filarów określających zakres instrumentu mają znaczenie dla wdrażania Europejskiego filaru praw socjalnych: inteligentny, trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu; spójność społeczna i terytorialna; zdrowie oraz odporność gospodarcza, społeczna i instytucjonalna, oraz polityka na rzecz następnego pokolenia, dzieci i młodzieży. W związku z tym w planach odbudowy i zwiększania odporności przedstawianych przez państwa członkowskie, zatwierdzanych przez Komisję i Radę, należytą uwagę poświęca się obszarom zatrudnienia, umiejętności i polityki społecznej. Dzięki budżetowi w wysokości prawie 99,3 mld EUR na lata 2021–2027 EFS+ zapewni wsparcie, uzupełni i wniesie wartość dodaną do polityki państw członkowskich w dziedzinie zatrudnienia, umiejętności i polityki społecznej. Fundusz umożliwi finansowanie środków zapewniających równe szanse, równy dostęp do zatrudnienia, sprawiedliwe i wysokiej jakości warunki pracy, ochronę socjalną i włączenie społeczne, ze szczególnym uwzględnieniem wysokiej jakości edukacji włączającej i szkolenia, uczenia się przez całe życie, inwestowania w dzieci i młodzież oraz dostępu do podstawowych usług. Na początku kryzysu związanego z COVID-19 fundusze spójności zapewniły szybką reakcję w ramach inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa oraz inicjatywy inwestycyjnej „plus” w odpowiedzi na koronawirusa (CRII i CRII+), co do listopada 2021 r. spowodowało wzrost netto o ponad 11 mld EUR na środki w zakresie zatrudnienia i opieki zdrowotnej. Dodatkowa kwota 50,6 mld EUR przeznaczona na Wsparcie na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy (REACT-EU) przyczyniła się do wzmocnienia zdolności państw członkowskich do naprawy sytuacji kryzysowych. Ponadto w ramach europejskiego instrumentu tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej (SURE) udostępniono 100 mld EUR w postaci pożyczek na rzecz mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy i podobnych środków służących utrzymaniu miejsc pracy, w szczególności dla osób samozatrudnionych. W ramach planu inwestycyjnego na rzecz zrównoważonej Europy utworzono mechanizm sprawiedliwej transformacji, którego celem jest wspieranie sprawiedliwej transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Pierwszym filarem jest Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST) , ustanowiony w ramach polityki spójności, który zapewnia 19,3 mld EUR na łagodzenie negatywnych skutków procesu przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu przez wspieranie terytoriów najbardziej dotkniętych kryzysem. Wykres 4: Wyzwania w zakresie zatrudnienia i umiejętności oraz wyzwania społeczne w państwach członkowskich UE według wskaźników podstawowych w zmienionej tablicy wskaźników społecznych Uwagi: 1) dane dla wskaźnika uczestnictwa dorosłych w uczeniu się nie są jeszcze dostępne; 2) wskaźnik dotyczący umiejętności cyfrowych odnosi się do danych z 2019 r.; 3) w przypadku niektórych krajów brakuje danych dotyczących niektórych wskaźników: legendy dla wszystkich wskaźników przedstawiono w załączniku.

Tabela 1. Wskaźniki podstawowe w tablicy wskaźników społecznych: przegląd wyzwań w poszczególnych państwach członkowskich

Rok Najlepsze wyniki Wyniki lepsze od średniej Wyniki dobre, ale wymagające monitorowania Wyniki odpowiadające średniej / neutralne Wyniki słabe, lecz poprawiające się Wymagające obserwacji Sytuacja krytyczna Równe szanse Osoby wcześnie kończące naukę (% ludności w wieku 18–24 lat) 2020 EL, HR, IE, SI EE, LV, PL, PT LT AT, BE, DE, DK, FR, NL, SK ES, MT CY, CZ, FI, LU, SE BG, HU, IT, RO Poziom umiejętności cyfrowych osób 2019 DE, DK, FI, NL, SE AT, CZ, EE, EL, HR, IE LU BE, ES, FR, LT, MT, PT, SI, SK CY, HU, PL BG, LV, RO Odsetek młodzieży NEET (% całkowitej liczby ludności w wieku 15–29 lat) 2020 DE, LU, NL, SE AT, BE, DK, FI, HR, MT, SI CZ, EE, FR, LV, PL RO CY, HU, IE, LT, PT, SK BG, EL, ES, IT Luka w zatrudnieniu między kobietami a mężczyznami 2020 FI, LT, LV, SE DE, DK, EE, FR, LU, PT, SI AT, BE, BG, CY, ES, IE, NL, SK MT CZ, HR EL, HU, IT, PL, RO Wskaźnik zróżnicowania kwintylowego (S80/S20) 2020 CZ, SI, SK AT, BE, DK, FI, NL, PL, SE CY, EE, EL, FR, HR, HU, LU, PT RO ES, MT BG, DE, LT, LV Sprawiedliwe warunki pracy Wskaźnik zatrudnienia (% ludności w wieku 20–64 lat) 2020 CZ, DE, NL, SE DK, FI, LV, MT, PL EE, LT AT, CY, FR, HU, LU, SI, SK HR BE, BG, IE, PT, RO EL, ES, IT Stopa bezrobocia (% ludności aktywnej zawodowo w wieku 15–74 lat) 2020 CZ, PL BG, DE, FR, HU, MT, NL, RO, SI AT, BE, CY, DK, FI, HR, IE, LU, PT, SE, SK EL, IT EE, LT, LV ES Stopa bezrobocia długotrwałego (% ludności aktywnej zawodowo w wieku 15–74 lat) 2020 CZ, DE, DK, HU, MT, NL, PL, PT, SE AT, BE, BG, CY, FI, FR, HR, IE, LV, RO, SI EL, IT EE, LT, LU, SK ES Wzrost dochodów do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych na mieszkańca (2008=100) 2020 HU, LT, PL CZ, IE, LV, MT, SI, SK DE, DK, FI, HR, LU, NL, PT, SE AT, BE CY, EL, ES, IT Ochrona socjalna i integracja społeczna Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym 2020 CZ, SI, SK AT, CY, DK, FI, NL, PL, SE BE, EE, FR, HR, HU, LU, MT, PT LV DE, LT BG, EL, ES, RO Wskaźnik zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym dzieci (0–17 lat) 2020 CZ, DK, FI, SI EE, LT, NL, PL, SE, SK AT, BE, CY, FR, HR, HU, LU, LV, MT, PT DE BG, EL, ES, RO Wpływ transferów socjalnych (innych niż emerytury) na ograniczanie ubóstwa 2020 BE, DK, FI, FR CZ, HU, LU, SE, SI, SK AT CY, EE, NL, PL DE, EL, LT, PT BG, ES, HR, LV, MT, RO Luka w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami 2020 AT, DK, EE, FI, PT ES, LT, LU, SI FR CY, CZ, EL, NL, SK MT, RO, SE BE, BG, DE, HR, HU, PL Przeciążenie wydatkami mieszkaniowymi** 2020 SK CY, FI, HR, LT, MT, PT, SI AT, BE, CZ, ES, HU, LU, LV, NL, PL, RO, SE EL BG, DK, EE DE Dzieci w wieku poniżej 3 lat objęte formalną opieką 2020 BE, DK, FR, LU, NL, PT, SE SI ES EE, FI, LV, MT HR AT, BG, CY, DE, EL, LT CZ, HU, PL, RO, SK Niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny 2020 AT, CY, CZ, DE, ES, HU, LU, MT, NL BE, BG, DK, FR, HR, LT, PT, SE, SI, SK EE, EL FI, LV, RO PL Uwaga: aktualizacja z dnia 28 października 2021 r. Dane dotyczące wskaźnika zróżnicowania kwintylowego, wskaźnika zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, wskaźnika zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w przypadku dzieci, wpływu transferów socjalnych na ograniczanie ubóstwa, przeciążenia wydatkami mieszkaniowymi, dzieci w wieku poniżej 3 lat objęte formalną opieką i niezaspokojonych potrzeb w zakresie opieki medycznej według subiektywnej oceny nie są dostępne w przypadku do Irlandii i Włoch. Dane dotyczące wzrostu dochodów do dyspozycji brutto sektora gospodarstw domowych nie są dostępne w przypadku Bułgarii, Estonii, Francji i Rumunii. Dane dotyczące luki w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami nie są dostępne w przypadku Irlandii, Włoch i Łotwy. Przerwy w szeregu czasowym i pozostałe oznaczenia podano w załącznikach 1 i 2. 1.4 Główne cele UE do 2030 r. UE wyznaczyła trzy główne cele na 2030 r. w zakresie zatrudnienia, umiejętności i ograniczenia ubóstwa, które przedstawiono w Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych. Główne cele zostały przyjęte z zadowoleniem przez przywódców UE w deklaracji z Porto z dnia 8 maja i przez Radę Europejską w czerwcu oraz zatwierdzone przez Radę EPSCO w czerwcu. Wraz z celami uzupełniającymi, które przedstawiono poniżej, odzwierciedlają one trzy rozdziały filaru, tj. równe szanse i dostęp do zatrudnienia, sprawiedliwe warunki pracy oraz ochronę socjalną i integrację społeczną. Te trzy cele pomogą ukierunkować działania na opracowanie modelu odbudowy gospodarczej sprzyjającej zatrudnieniu i modelu wzrostu gospodarczego sprzyjającego tworzeniu miejsc pracy, przy czym uczenie się przez całe życie będzie wspierać pracowników w jak najlepszym wykorzystywaniu przemian gospodarczych i społecznych, jednocześnie zwalczając ubóstwo i wykluczenie społeczne w UE oraz przyczyniając się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. Ustalono je na ambitnym, ale realistycznym poziomie, mając na uwadze kontekst społeczno-gospodarczy, szersze tendencje oraz planowane reformy i inwestycje, w tym w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. W oparciu o uzgodnione cele do 2030 r. w UE: ·Co najmniej 78 % ludności w wieku 20–64 lat powinno mieć zatrudnienie. ·Co najmniej 60 % osób dorosłych (w wieku 25–64 lat) powinno co roku uczestniczyć w szkoleniach. ·Liczba osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym powinna zmaleć o co najmniej 15 mln. Państwa członkowskie są obecnie w trakcie ustalania własnych celów krajowych zgodnych z celami zawartymi w głównych celach UE. W Zobowiązaniu społecznym z Porto z dnia 7 maja 2021 r. (podpisanym przez przewodniczących Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej, premiera Portugalii, partnerów społecznych UE oraz Platformę Społeczną) państwa członkowskie wezwano do wyznaczenia ambitnych celów krajowych, które – przy należytym uwzględnieniu pozycji wyjściowej każdego kraju – stanowią odpowiedni wkład w osiągnięcie celów europejskich. W lipcu 2021 r. Komisja wezwała państwa członkowskie do przesłania wstępnych wniosków dotyczących celów krajowych na 2030 r. Zarówno główne cele UE, jak i cele krajowe będą monitorowane w kontekście europejskiego semestru. Jak odzwierciedlono w głównym celu dotyczącym wskaźnika zatrudnienia, wysoki poziom zatrudnienia jest kluczowym priorytetem na 2030 r., aby zapewnić każdemu obywatelowi możliwość pełnego uczestnictwa w gospodarce i społeczeństwie. Uczestnictwo w rynku pracy jest ważne dla wspierania potencjału trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu, promowania aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym oraz przyczyniania się do adekwatności i stabilności budżetowej systemów ochrony socjalnej, również w kontekście starzenia się społeczeństwa. Dla osiągnięcia tego celu istotne będą postępy w zakresie ekologicznych i cyfrowych zmian stanu na rynku pracy. Ogólnounijny wskaźnik zatrudnienia wynosił 72,5 % w 2020 r., tj. był o 5,5 punktu procentowego poniżej założenia na poziomie 78 % na 2030 r. zawartego w głównym celu (zob. wykres 5). W Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych wyznaczono cele uzupełniające polegające na zwiększeniu współczynnika aktywności zawodowej kobiet i młodzieży, wspierając w ten sposób ogólny cel w zakresie wskaźnika zatrudnienia. Cele uzupełniające dotyczą zmniejszenia o połowę luki w zatrudnieniu między kobietami a mężczyznami, zapewnienia szerszej oferty formalnej wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz zmniejszenia do 9 % odsetka młodych osób (w wieku 15–29 lat) niepracujących, niekształcących się ani nieszkolących się (młodzież NEET). Zwiększenie współczynnika aktywności zawodowej kobiet jest ważne dla zwiększenia potencjału wzrostu gospodarczego i sprostania wyzwaniom związanym ze starzeniem się społeczeństwa i zmniejszaniem się siły roboczej. Wspierane przez formalną wczesną edukację i opiekę nad