PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 07.4.2004 
COM(2004) 238 ko ńcowy 
  
REKOMENDACJA KOMISJI EUROPEJSKIEJ 
W sprawie aktualizacji Ogólnych Zalece ń Polityki Ekonomicznej Krajów 
Członkowskich i Wspólnot w roku 2004 (na lata 2003-2005) 
(zgodnie z artyku łem 99(2) Traktatu WE)  
 
PL 2   PL SPIS TRE ŚCI 
I. Ogólne wytyczne polityki gospodarczej ...................................................................... 3 
1. Obecna strategia nadal obowi ązuje.............................................................................. 3 
2. Polepszenie warunków gospodarczych........................................................................ 3 3. Integracja dziesi ęciu nowych Pa ństw Członkowskich do OWPG na okres 2003-20054 
3.1 Polityki makroekonomiczne ukierunkowane na wzrost i stabilno ść........................... 5 
3.2 Reformy gospodarcze maj ące na celu zwi ększenie europejskiego potencja łu wzrostu7 
3.3 Wzmocnienie trwa łego rozwoju .................................................................................. 9 
II. Wytyczne polityk gospodarczych dla poszczególnych pa ństw ................................. 10 
1. Belgia ...................................................................................................................... ... 10 
2. Dania ....................................................................................................................... ... 10 
3. Niemcy ...................................................................................................................... . 10 
4. Grecja ...................................................................................................................... ... 11 
5. Hiszpania................................................................................................................... . 11 
6. Francja..................................................................................................................... ... 11 
7. Irlandia .................................................................................................................... ... 12 
8. W łochy ....................................................................................................................... 13 
9. Luksemburg ............................................................................................................... 13 10. Niderlandy................................................................................................................. . 13 
11. Austria.................................................................................................................... .... 14 
12. Portugalia ................................................................................................................. .. 14 
13. Finlandia.................................................................................................................. ... 14 
14. Szwecja .................................................................................................................... .. 14 
15. Zjednoczone Królestwo ............................................................................................. 15 16. Cypr....................................................................................................................... ..... 16 
17. Republika Czeska....................................................................................................... 18 18. Estonia.................................................................................................................... .... 22 
19. W ęgry......................................................................................................................... 26 
20. Łotwa ......................................................................................................................... 30  
21. Litwa ...................................................................................................................... .... 34 
22. Malta ...................................................................................................................... .... 38 
23. Polska ..................................................................................................................... .... 41 
24. S łowacja ..................................................................................................................... 46 
25. S łowenia..................................................................................................................... 50 
 
PL 3   PL I. O GÓLNE WYTYCZNE POLITYKI GOSPODARCZEJ  
1. O BECNA STRATEGIA NADAL OBOWI ĄZUJE  
Dnia 26 czerwca 2003 r. Rada przyj ęła zalecenia w sprawie ogólnych wytycznych polityk 
gospodarczych Pa ństw Członkowskich oraz Wspólnoty na okres 2003-20051. Te Ogólne Wytyczne 
Polityk Gospodarczych (OWPG) stanowi ą średnioterminow ą strategię polityki gospodarczej UE. 
BEPG koncentruj ą się na roli, jak ą mogą odegrać polityki gospodarcze  w wypełnianiu strategicznych 
celów lizbo ńskich. Skupiaj ą się one wokó ł: 
• polityk makroekonomicznych ukierunkow anych na wzrost i stabilno ść; 
• reform gospodarczych maj ących na celu zwi ększenie europejskiego potencja łu wzrostu; 
oraz 
• wzmocnienia trwa łego rozwoju. 
Na tle wyników pierwszej oceny dzia łań podjętych w wyniku OWPG na okres 2003-2005, które 
przedstawiono w sprawozdaniu z realizacji2, oraz wskazówek ze szczytu Rady Europejskiej maj ącego 
miejsce wiosn ą 2004 r., niniejsze zalecenia uaktualniaj ą i uzupe łniają istniejącą strategię. Nie 
stwierdza si ę potrzeby jakichkolwiek znacz ących dostosowa ń polityk, które uzasadnia łyby zmian ę 
ogólnych wytycznych. Niniejsza aktualizacja skupia si ę na integracji dziesi ęciu nowych Pa ństw 
Członkowskich w istniej ące ramy koordynacji polityk gospodarczych.  
Część I niniejszej aktualizacji koncentruje si ę na odpowiednich elementach zastosowania wskazówek 
zawartych w OWPG na okres 2003-2005 do nowych Pa ństw Członkowskich. Istniej ące wskazówki 
ogólne nadal obowi ązują i pozostaj ą niezmienione. Maj ą one zastosowanie do wszystkich Pa ństw 
Członkowskich oraz do Wspólnoty. Maj ąc na celu uzupe łnienie istniej ącej strategii, Cz ęść II 
przedstawia zalecenia oddzielnie dla ka żdego z dziesi ęciu nowych Pa ństw Członkowskich. Zawiera 
ona równie ż aktualizacj ę uwag dla Niemiec, Grecji, Francji, W łoch, Niderlandów, Portugalii oraz 
Zjednoczonego Królestwa, uwzgl ędniające dostosowania w zakresie polityk bud żetowych.  
2. P OLEPSZENIE WARUNKÓW GOSPODARCZYCH  
W Unii Europejskiej nareszcie utrwala si ę uzdrowienie gospodarcze, wspierane przez ogólne 
polepszenie warunków mi ędzynarodowych. Od czasu przyj ęcia BEPG latem 2003 r. stopniowo 
umacnia si ę wzrost PKB, a g łówną siłą napędową uzdrowienia na etapie pocz ątkowym, mimo 
wzmocnienia euro, by ł eksport. Istniej ą także warunki sprzyjaj ące poprawie popytu wewn ętrznego: 
zwiększyło się zaufanie w śród przedsi ębiorców i konsumentów, poziom stóp procentowych jest 
rekordowo niski, a ceny akcji wracaj ą do dawnego poziomu. W takiej sytuacji Prognoza gospodarcza 
z wiosny 2004 r. przewiduje dalsza popraw ę, a wzrost ma osi ągnąć poziom potencja łu pod koniec 
roku 2004. Nale ży skonsolidowa ć te pierwsze oznaki wzrostu. Rada Europejska zatwierdzi ła w 
grudniu 2003 r. inicjatyw ę rozpoczęcia działań ukierunkowanych, maj ących na celu u łatwienie 
osiągnięcia trwałego wzrostu.  
                                                 
1 Zalecenie Rady z dnia 26 czer wca 2003 r. w sprawie ogólnych wytycznych polityk gospodarczych 
Państw Członkowskich oraz Wspólnoty (na okres 2003-2005), 2003/555/WE, opublikowane w 
Dzienniku Urz ędowym nr L 195/1 z dnia 1 sierpnia 2003 r. 
2 Komunikat Komisji „Pierwsze sprawozdanie z rea lizacji ogólnych wytycznych  polityki gospodarczej” 
KOM(2004) wersja ostateczna, przyj ęty dnia 21 stycznia 2004 r. 
 
PL 4   PL Przewiduje si ę spadek inflacji poni żej 2 procent w ci ągu roku 2004 i dalsze jej zmniejszenie w roku 
2005. Podczas gdy wzrost cen regulowanych i podatków po średnich wp łynie na wzrost cen w 2004 r., 
zmniejszenie tymczasowego wp ływu wzrostu cen niektórych produktów żywnościowych, zaistnia łego 
w przesz łości, ma skutek przeciwny. Równie ż silna pozycja euro powstrzyma wzrost cen. Taka 
sytuacja zniwelowa ła, na przyk ład, w du żym stopniu wzrost ceny ropy, wyra żonej w dolarach. 
Ponadto oczekuje si ę średnioterminowej kontynuacji umia rkowanej polityki wynagrodze ń, co wraz z 
cykliczną poprawą wydajno ści pracy mo że spowodowa ć znaczne cofni ęcie wzrostu kosztów 
nominalnej jednostki pracy, przyczyniaj ąc się tym samym do stabilno ści cen.  
Sytuacja na rynku pracy ma tendencje do od zwierciedlania zjawisk gospodarczych z opó źnieniem. Po 
przestoju w roku 2003 zatrudnienie powinno odnie ść korzyści z poprawy sytuacji i ogólnego 
ożywienia dzia łalności gospodarczej, które mia ły miejsce w drugiej po łowie zesz łego roku. Bior ąc 
jednak pod uwag ę stopniowy charakter tego uzdrowienia, oczekuje si ę niewielkiego wzrostu 
zatrudnienia w bie żącym roku, a wi ększego w roku przysz łym.  
Ogólnie zmiany gospodarcze s ą zgodne z prognozami dominuj ącymi w czasie przyjmowania 
średnioterminowej strategii polityki gospodarczej: gospodarka si ę odradza, chocia ż w umiarkowanym 
tempie, a perspektywy na lata 2004-2005 nie wskazuj ą żadnych zaburze ń równowagi 
makroekonomicznej, które wymaga łyby zmian polityki. Równocze śnie prognoza obrazuje wci ąż 
niewielkie zdolno ści dostosowawcze gospodarki unijnej oraz niski poziom potencjalnego wzrostu. 
Należy zatem koniecznie w pe łni wykorzysta ć poprawiaj ące się warunki gospodarcze i poczyni ć 
zdecydowane post ępy w niwelowaniu „braków w realizacji” dotycz ących rozbie żności pomiędzy 
przewidywanymi a przyj ętymi środkami reformy strukturalnej. Obecne o żywienie dzia łalności 
gospodarczej mo żna dodatkowo wesprze ć rozsądnymi politykami makroekonomicznymi oraz 
zdecydowanym wprowadzen iem wszystkich pobudzaj ących wzrost reform gospodarczych 
nakreślonych w OWPG na okres 2003-2005.  
3. I NTEGRACJA DZIESI ĘCIU NOWYCH PAŃSTW CZŁONKOWSKICH DO OWPG  NA 
OKRES 2003-2005 
Przystąpienie Cypru, Czech, Estonii, W ęgier, Łotwy, Litwy, Malty, Polski, S łowacji i S łowenii w dniu 
1 maja 2004 r. b ędzie wielkim wydarzeniem w historii Unii. 
Rozszerzenie przyczyni si ę do powstania nowej dynamiki gospodarczej, wywieraj ąc wzmacniaj ący 
wpływ na obie strony. Potencja ł wzrostu nowych Pa ństw Członkowskich ocenia si ę na około 4 
procent rocznie, co odzwierciedla mi ędzy innymi ich post ępy w ciągu ostatnich lat w reformach 
strukturalnych i instytucjonalnych. Rynek wewn ętrzny powi ększy się do 455 milionów obywateli. 
Jednak mimo ostatnich post ępów nale ży zauwa żyć odmienno ść pozycji wyj ściowej krajów 
przystępujących, ich wk ład do PKB Unii b ędzie pocz ątkowo wynosi ł jedynie 5 procent. Przy 
dochodach poni żej połowy średniej dla UE-15 (patrz wykres 1), najwi ększym wyzwaniem dla krajów 
przystępujących jest zapewnienie rzeczywistej konwergencji na d łuższą metę, przy jednoczesnym 
osiągnięciu konwergencji nominalnej na poziomie krótko- lub średnioterminowym. 
 
PL 5   PL Wykres 1:  PKB per capita w 2003 r. (UE-15=100 ) 
0102030405060708090
CY SI MT CZ HU SK AC10 PL EE LT LV 
Źródło: Służby Komisji (Eurostat, wska źniki strukturalne) . 
Wyzwania strukturalne stoj ące przed nowymi Pa ństwami Cz łonkowskimi nie ró żnią się 
fundamentalnie od tych stoj ących przed obecnymi cz łonkami, nawet je śli niektóre z zada ń są 
trudniejsze3. Istniejąca strategia polityki gospodarczej wydaje si ę zatem ogólnie odpowiednia. Skala 
wyzwań stojących przed tymi krajami sprawia, i ż znalezienie w łaściwej równowagi pomi ędzy 
różnymi wymaganiami polityki jest spraw ą pierwszoplanow ą. Na przyk ład, biorąc pod uwag ę wciąż 
niezakończoną transformacj ę strukturaln ą do nowoczesnej, zorientowanej na us ługi gospodarki 
rynkowej, wi ększość krajów przyst ępujących musi kontynuowa ć polityki sprzyjaj ące rzeczywistej 
konwergencji. UE w du żym stopniu przyczyni si ę do rzeczywistej konwergencji poprzez inwestycje w 
regiony opó źnione w rozwoju za po średnictwem funduszy strukturalnych i spójno ści, a tak że 
Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Jednak że budżety państwowe musz ą sprostać znacznym 
wymaganiom finansowym powi ązanym z potrzeb ą unowocze śnienia bazy zasobów fizycznych i 
ludzkich, a w ładze podatkowe b ędą musiały się uporać z naciskiem wydatków zwi ązanych z 
zakończeniem reform przej ściowych, zapewniaj ąc równocze śnie prawid łowość fiskalną. Jednocze śnie, 
mając na uwadze pocz ątkowy przeci ętny deficyt bud żetowy wysoko ści około 6 procent PKB, dla 
wzmocnienia stabilno ści makroekonomicznej konieczne b ędzie zapewnienie niezb ędnej konsolidacji 
finansów publicznych.  
Rozdziały poniżej zawieraj ą przegląd istniejącej strategii polityki gospodarczej i podkre ślają te 
wytyczne ogólne lub obszary polityki, w których szczególne warunki wi ększości krajów 
przystępujących dają możliwość przyznania d łuższego okresu przystosowawczego. Trzeba podkre ślić, 
że różnice pomi ędzy krajami przyst ępującymi są znaczne. Bior ąc pod uwag ę różnice w ich 
osiągnięciach gospodarczych, perspektywach, strukturach i instytucjach, Cz ęść II niniejszej 
aktualizacji przedstawia zalecenia dla poszczególnych krajów przyst ępujących.  
3.1 Polityki makroekonomiczne uki erunkowane na wzrost i stabilno ść 
Rozsądne polityki makroekonomiczne odgrywaj ą niezmiernie wa żną rolę w utrzymywaniu wzrostu i 
zatrudnienia oraz w zachowywaniu stabilno ści cen. Nowe Pa ństwa Członkowskie powinny tak samo 
jak obecne d ążyć do osiągnięcia zrównowa żonego wzrostu, realizuj ącego w pe łni potencja ł wzrostu. 
Dodatkowo w przypadku wi ększości krajów przyst ępujących, polityki makroekonomiczne musz ą 
                                                 
3 Gospodarka Europejska, nieregularna publikacja, nr 4 „G łówne wyzwania strukturalne w krajach 
przystępujących: integracja krajów przyst ępujących w procesy koordynacyjne polityki gospodarczej 
Wspólnoty”, Komitet Polityki Gospodarczej, lipiec 2003 r. 
 
PL 6   PL również służyć wsparciem dla pozosta łej jeszcze cz ęści strukturalnego przesuni ęcia w kierunku 
gospodarki bardziej zorientowanej na us ługi.  
Nowe Pa ństwa Członkowskie b ędą musiały dążyć do mocnej synergii pomi ędzy niezb ędnymi 
reformami strukturalnymi a zwi ększającymi stabilno ść politykami makroekonomicznymi. Re żim 
kursów walutowych stanowi wa żną część ogólnych ram polityki monetarno-gospodarczej i powinien 
być zorientowany na osi ągnięcie konwergencji rzeczywistej oraz sta łej konwergencji nominalnej. 
Udział w II Mechanizmie Kursowym (ERM II) w jakim ś czasie po przyst ąpieniu powinien pomóc w 
tych staraniach. Wiarygodna polityka monetarna pozwoli na dalsze obni żenie długoterminowych stóp 
procentowych, co b ędzie czynnikiem sprzyjaj ącym zarówno bardzo potrzebnemu wysokiemu 
poziomowi inwestycji, jak i konsolidacji fiskalnej.  
W kwestii konieczno ści „osiągnięcia lub utrzymania solidnych pozycji bud żetowych” nale ży znaleźć 
odpowiedni ą ścieżkę czasową pomiędzy tempem niezb ędnej konsolidacji bud żetu a odpowiedni ą 
pozycją fiskalną wspieraj ącą przejście. Nadzór bud żetowy w odniesieniu do nowych Pa ństw 
Członkowskich rozpocznie si ę zbadaniem ich programów konwergencji. Ze szczególn ą uwagą zostaną 
przeanalizowane warunki specyficzne dla ka żdego z krajów, a zw łaszcza: pocz ątkowe pozycje 
budżetowe, trwaj ące zmiany strukturalne gospodarek oraz mo żliwości ryzyka wynikaj ącego z braku 
zrównowa żenia rachunków bie żących i dużego wzrostu kredytów. Z ekonomicznego punktu widzenia 
mogłoby być właściwe zezwolenie na kilkuletni okres dostosowawczy w niektórych wypadkach, przy 
korygowaniu deficytu wynosz ącego ponad 3 procent. Pozwoli łoby to nowym Pa ństwom 
Członkowskim na konsolidacj ę finansów publicznych w sposób trwa ły, przy jednoczesnym ko ńczeniu 
restrukturyzacji gospodarki. Ogólnie rzecz bior ąc, efektywno ść wydatków publicznych mo żna 
wydatnie wzmocni ć, między innymi poprzez przekierowanie wydatków publicznych w kierunku 
wspierających wzrost, op łacalnych inwestycji w zasoby fizyczne i ludzkie oraz w badania naukowe i 
innowacje. Poza tym poszerzenie podstaw podatkowych na prac ę oraz polepszenie ściągania 
podatków w celu zapewnienia odpowiednich dochodów, mog łoby ułatwić obniżenie stawek podatku 
dochodowego (wraz z wysokimi stawkami sk ładek na ubezpieczenie spo łeczne).  
Tabela 1:  Wskaźniki makroekonomiczne dla nowych i obecnych 
Państw Członkowskich w 2003 r.  
 KP10 UE15 
Wzrost PKB (rzczeczywisty, % 
rocznie)  3.6 0.8 
Inflacja (% rocznie)  2.1 2.0 
Rachunek bie żący (% PKB)  -3.7 0.2 
   
Bezrobocie (%)  14.3 8.0 
Saldo bud żetu państwa (% PKB)  -5.7 -2.6 
KP10= dziesi ęć krajów przyst ępujących 
Źródło: Służby Komisji (w łączając Eurostat, wska źniki strukturalne).  
Deficyt na rachunku bie żącym w nowych Pa ństwach Cz łonkowskich w 2003 r. wynosi ł przeciętnie 
około 4 ½ procenta PKB, odzwierciedlaj ąc proces nadganiania oraz du żą lukę pomiędzy 
wewnętrznymi oszcz ędnościami a inwestycjami. Znaczne wyzwanie dla polityki makroekonomicznej 
niektórych z krajów przyst ępujących polega na utrzymywaniu stosunkowo wysokich deficytów na 
rachunkach bie żących w zakresie, w którym mo żna zapewni ć solidne finansowanie z zewn ątrz. Pod 
tym wzgl ędem pow ściągliwość podatkowa oraz potrzeba unikania polityk procyklicznych b ędą 
konieczne w celu zmniejszenia deficytów na rachunkach bie żących, poniewa ż ich finansowanie stanie 
się trudniejsze po pe łnym zako ńczeniu procesu prywatyzacji. 
Stabilne warunki makroekonomiczne wymagaj ą nominalnego wzrostu wynagrodze ń, który jest 
zgodny ze stabilno ścią cen i zwi ększeniem produktywno ści. Dla kszta łtowania si ę wynagrodze ń w 
 
PL 7   PL krajach przyst ępujących ważne będzie równie ż wspieranie restrukturyzacji gospodarki poprzez 
pozwolenie, aby wynagrodzenia lepiej odzwierciedla ły różnice warunków lokalnych rynków pracy w 
różnych przedsi ębiorstwach, sektorach, regionach i zaw odach. Poza tym zmiany rzeczywistych 
wynagrodze ń muszą wspierać zewnętrzną konkurencyjno ść w nowych Pa ństwach Cz łonkowskich w 
świetle potrzeby przyci ągnięcia bezpo średnich inwestycji z zagranicy.  
3.2 Reformy gospodarcze maj ące na celu zwi ększenie europejskiego potencja łu 
wzrostu 
Nadrobienie zaleg łości w poziomie dochodów jest procesem d ługoterminowym. Niezb ędne będzie 
zmniejszenie rozbie żności pomiędzy krajami przyst ępującymi a UE-15 w poziomie zatrudnienia i 
produktywno ści. Istniej ące wytyczne d ążące do „wi ększej ilości lepszych stanowisk pracy” oraz 
„zwiększenia produktywno ści i dynamizmu biznesu” najlepiej jest wdra żać w sposób kompleksowy i 
skoordynowany. 
Udział, jaki mog ą mieć polityki zatrudnienia, uwzgl ędniony jest w istniej ących wytycznych, 
skupiających się na „uczynieniu pracy op łacalną” oraz na finansowym zach ęcaniu ludzi do powrotu 
do pracy, zw łaszcza pracowników nisko wykwalifikowanych i mieszkaj ących w biedniejszych 
regionach. Sytuacja na rynku pracy jest znacznie gorsza w krajach przyst ępujących, ze statycznymi 
lub zmniejszaj ącymi się wskaźnikami zatrudnienia, wysokimi stopami bezrobocia (ma ono poza tym 
często naturę długoterminow ą i koncentruje si ę na ludziach m łodych), du żą liczbą osób nieaktywnych 
oraz poka źnymi sektorami pracy niedeklarowanej. B ędzie zatem niezb ędne skoncentrowanie 
zabiegów polityki na niewielkiej liczbie obszarów priorytetowych, które prawdopodobnie najmocniej 
wpłyną na wyniki rynku pracy: zapewnieniu , aby zmiany rzeczywistych wynagrodze ń odzwierciedla ły 
wzrost produktywno ści; polepszeniu finansowych bod źców do podj ęcia pracy poprzez reform ę 
systemów podatkowych/socjalnych; polepszeniu rozwoju zasobów ludzkich; oraz rozpocz ęciu 
odpowiednich reform uregulowa ń rynku pracy. Polityki zatrudnienia musz ą wspierać trwający proces 
poważnych zmian strukturalnych w sektorowym i regionalnym wzorcu zatrudnienia. 
Wykres 2 : Poziomy zatrudnienia i produktywno ści w Państwach Cz łonkowskich i krajach przyst ępujących (2002) 
AC-10ATBE
DEDKESFIFR
ELIE
ITLU
NL
PTSEUKCY
CZ
EEHU
LTLVMT
PLSI
SKEU 15
30405060708090100110120130140
50 55 60 65 70 75 80
Employment rate as % of working age populationLabour productivity per person employed
 EU-15 = 100 (2002)
Lisbon target
 
Źródło: Służby Komisji (Eurostat, wska źniki strukturalne). 
 
PL 8   PL Nowe Państwa Członkowskie b ędą musiały jednocze śnie zarówno podwy ższyć poziomy zatrudnienia, 
jak i polepszy ć wzrost produktywno ści (patrz Wykres 2). Trwaj ąca restrukturyzacja gospodarek jest 
narządzeniem polepszenia ogólnie niskiego poziomu prodyktywno ści w tych krajach. Przej ście od 
specjalizacji w dzia łalności o niskiej warto ści dodanej i/lub o niskich kosztach pracy w kierunku 
działalności o wyższej warto ści dodanej powinno uwzgl ędniać obecne mocen strony. Zwi ększona 
integracja gospodarcza z rynkiem wewn ętrznym oraz zwi ązane z tym środki promocji 
konkurencyjno ści gospodarki powinny przyspieszy ć procesy restrukturyzacyjne w nowych Pa ństwach 
Członkowskich. Zwi ększona konkurencja wymaga szybszego post ępu prywatyzacji, redukcji 
stosowania cen regulowanych, zmniejszenia prawnego obci ążenia biznesu oraz wi ększego wsparcia 
przedsiębiorczości. W tym kontek ście należy wzmocni ć zdolność władz centralnych i lokalnych do 
egzekwowania prawa, zw łaszcza w kwestii regulacji prawnych wchodzenia i schodzenia 
przedsiębiorstw z rynku. 
Tabela 2:  Wskaźniki ekonomiczne dla nowych i obecnych Pa ństw 
Członkowskich w 2003 r.  
 KP10 UE15 
PKB per capita ¹ 48.7 100 
Produktywno ść na osobę zatrudnion ą2 53.6 100 
Stopa zatrudnienia (w 2002 r.)3 55.9 64.3 
   
Inwestycje biznesowe (% PKB)4 17.9 17.2 
Całkowity nap ływ bezpo średnich 
inwestycji zagranicznych (% PKB)5 5.0 4.4 
Wydatki na badania i rozwój (% PKB)6 0.83 1.98 
1 w PPS, poziom UE15=100. 2 PKB w PPS na osob ę zatrudnion ą, poziom UE15=100. 
3 Całkowita stopa zatrudnienia – Udzia ł osób zatrudnionych w wieku 15-64 lat w 
całkowitej populacji z tej samej grupy wiekowej, 2002 r. 4 Inwestycje brutto kapita łu 
trwałego z sektora prywatnego, 2001 r. dla KP10 i 2002 r. dla UE15. 5 2002. 6 Wydatki 
krajowe brutto na badania i rozwój, 2001 r.  
Źródło: Służby Komisji (w łączając Eurostat, wska źniki strukturalne).  
Wzrost produktywno ści zostanie dodatkowo wzmocniony przej ściem nowych Pa ństw Członkowskich 
w kierunku gospodarki opartej na wiedzy, b ędącej jednym z punktów centralnych Strategii 
Lizbońskiej UE. Europejska inicjatywa na rzecz wzrostu podkre śla wagę inwestycji w sieci oraz w 
badania naukowe jako kroków niezb ędnych do pobudzenia wzrostu, lepszej integracji rozszerzonej 
Europy oraz podniesienia produktywno ści i konkurencyjno ści. Upowszechnianie wyników bada ń 
naukowych i rozwoju (R&D) oraz transfer technologii s ą dla nowych Pa ństw Członkowskich równie 
ważnym narz ędziem przyspieszenia przej ścia do dzia łalności o wyższej warto ści dodanej, jak 
inwestycje w R&D. Utrzymanie wysokiego pozi omu inwestycji zagranicznych jest dla tych d ążeń 
niezbędne, tak samo jak zwi ększone dopasowanie systemów edukacji i kszta łcenia do zmieniaj ących 
się potrzeb rynku pracy. Reformy systemów edukacji i kszta łcenia pomog łyby równie ż w zachęcaniu 
do przejścia do bardziej innowacyjnych, wymagaj ących specjalistycznej wiedzy dzia łań; podobny 
wpływ miałyby inwestycje w technologie ochrony środowiska.  
Ważną rolę w przeznaczaniu oszcz ędności na inwestycje produkcyjne oraz w budowaniu zaufania 
inwestorów odgrywaj ą sprawnie funkcjonuj ące, rozwini ęte rynki kapita łowe. Mimo że rynki 
kapitałowe w krajach przyst ępujących wzrastaj ą od pocz ątku lat 90-tych (zarówno pod wzgl ędem 
rozmiarów, jak i warto ści), to nadal s ą one ogólnie gorzej rozwini ętymi w porównaniu z wi ększością 
obecnych Pa ństw Członkowskich (z wyj ątkiem Cypru i Malty). Szybka integracja z jednolitym 
rynkiem us ług finansowych osi ągnięta poprzez szybk ą transpozycj ę i wdrożenie całości acquis  z tej 
dziedziny b ędzie szczególnie wa żna w kwestii wsparcia rozwoju zd rowego, dobrze skapitalizowanego 
sektora finansowego oraz utrzymania równomie rnych warunków dla instytucji finansowych w 
rozszerzonej UE. Ponadto rynki kapita łowe w wi ększości nowych Pa ństw Członkowskich 
charakteryzuj ą się wysokim poziomem po średnictwa bankowego (zazwyczaj ponad 80 procent 
ogólnych aktywów finansowych w Europie Środkowej i Krajach Ba łtyckich) oraz du żym udzia łem 
 
PL 9   PL własności banków zagranicznych (oprócz Cypru i S łowenii), podczas gdy kilka z nich do świadcza 
również szybkiego rozwoju innych po średników finansowych, takich jak fundusze emerytalne (np. 
Polska). W tym kontek ście szczególnie wa żne dla nowych Pa ństw Członkowskich b ędzie dalsze 
wzmocnienie ich organizacji nadz oru finansowego oraz poprawa wspó łpracy transgranicznej w 
zakresie nadzoru finansowego oraz zarz ądzania w sytuacjach kryzysów finansowych.  
3.3 Wzmocnienie trwa łego rozwoju 
OWPG kładą mocny nacisk na zapewnienie trwa łości rozwoju w UE poprzez uwzgl ędnianie trwa łości 
rozwoju w sferze ekonomicznej, spo łecznej i środowiskowej w strategii polityki gospodarczej.  
Starzejące się społeczeństwo oznacza ć będzie podobne wyzwania dla trwa łości gospodarczej w 
nowych Pa ństwach Cz łonkowskich, jak i w UE-15. Cho ć ich pozycja wyj ściowa jest na ogó ł lepsza (w 
większości wypadków ni ższy poziom zad łużenia), prognozy demograficzne prawdopodobnie b ędą 
miały większe konsekwencje gospodarcze (i spo łeczne).  
Tabela 3:  Wskaźniki trwa łości dla nowych i obecnych Pa ństw 
Członkowskich  
 KP10 UE15 
Dług publiczny (2003 r., % PKB)  42.2 64.0 
Stopa zatrudnienia pracowników 
starszych1 
 30.4 40.1 
Stopa bezrobocia d ługoterminowego1 8.1 3.0 
 
Emisje gazów cieplarnianych2 69 98 
Intensywno ść energetyczna3 709 194 
1 Wartości za rok 2003. 2 Wartości za rok 2001, rok bazowy 1990=100. 3 Zużycie 
energii w roku 2001 podziel one przez PKB przy sta łych cenach, kilogram 
ekwiwalentu ropy na 1000 euro. 
Źródło: Służby Komisji (w łączając Eurostat, wska źniki strukturalne).  
Solidne polityki gospodarcze odgrywaj ą ważną rolę w trwałości społecznej, poniewa ż są bardzo 
istotnym elementem poprawy sytuacji ludzi ubogich i wykluczonych ze spo łeczeństwa. W nowych 
Państwach Cz łonkowskich nale ży położyć dodatkowy nacisk na modernizacj ę systemów ochrony 
społecznej oraz podnoszenie umiej ętności siły roboczej w celu zwi ększenia wska źników zatrudnienia 
oraz polepszenia mobilno ści. Niskie stopy zatrudnienia zarówno m łodych, jak i starszych 
pracowników wymagaj ą tu szczególnej uwagi. Nale ży zająć się problemem wyra źnych różnic 
pomiędzy regionami, zw łaszcza poprzez zapewnienie efektywnych inwestycji oraz odpowiedniego 
zróżnicowania wynagrodze ń (odzwierciedlaj ących różnice w produktywno ści). Ponadto nale ży 
polepszyć otoczenie biznesu, szczególnie za pomoc ą środków rozwijania zdolno ści instytucjonalnej 
administracji publicznej. Powinno to równie ż poprawić efektywno ść wykorzystania unijnych funduszy 
strukturalnych i spójno ści. 
Znaczące inwestycje w infrastruktur ę energetyczn ą i transportow ą, potrzebne w wi ększości 
nowych Pa ństw Członkowskich, maj ą na celu zmniejszenie wp ływu energii i transportu na 
środowisko naturalne or az poprawienie wydajno ści energetycznej. Inwestycje takie b ędą 
niezmiernie wa żne, poniewa ż intensywno ść zużycia energii w krajach przyst ępujących jest 
prawie czterokrotnie wi ększa (patrz Tabela 3) ni ż w obecnych Pa ństwach Cz łonkowskich, 
mimo poprawy sytuacji nawet o 6 % rocznie w ci ągu ostatniego dziesi ęciolecia. Przy 
podejmowaniu decyzji inwestycyjnych niezb ędne będzie w szczególno ści pełne 
uwzględnianie kosztów szkód środowiskowych, na przyk ład przez zmniejszenie dotacji 
energetycznych oraz wprowadzen ie odpowiednich podatków i op łat, na przyk ład za zużycie 
energii i/lub korzystanie z transportu. 
 
PL 10   PL II. W YTYCZNE POLITYK GOSPODARCZYCH DLA POSZCZEGÓLNYCH PA ŃSTW 
Część II zawiera aktualizacj ę omówień poszczególnych pa ństw, dotycz ące Niemiec, Grecji, Francji, 
Włoch, Niderlandów, Portugalii i Zjednoczonego Królestwa. Zawiera równie ż omówienie dziesi ęciu 
nowych Pa ństw Członkowskich. 
W dniu 26 czerwca 2003 r. Rada przyj ęła Ogólne Wytyczne Polityk Gospodarczych dla obecnych 
Państw Członkowskich na lata 2003-2005. Zalecenia dla poszczególnych pa ństw w nich zawarte 
zasadniczo pozostaj ą nadal w mocy, ale cz ęść z nich wymaga aktualizacji w celu umo żliwienia 
koniecznego dostosowania w obszarze polityki bud żetowej.  
Należy zauważyć, że nawet w wypadku podj ęcia środków zmierzaj ących do cz ęściowego lub nawet 
pełnego wykonania okre ślonego zalecenia, zalecenie takie nie jest aktualizowane do momentu 
dokonania pe łnej oceny ich wp ływu. Tempo i charakter post ępów we wdra żaniu poszczególnych 
kierunków s ą analizowane w rocznym sp rawozdaniu z realizacji. 
1. Belgia 
Brak aktualizacji. 
2. Dania 
Brak aktualizacji. 
3. Niemcy 
Jednym z wyzwa ń, przed którymi stoj ą Niemcy, jest „szybkie zmniejszenie ogólnego deficytu 
publicznego do poziomu poni żej 3 % PKB i utrzymanie finansów pa ństwa na stabilnej drodze ku 
konsolidacji”. Aby to osi ągnąć, w wersji Ogólnych Wytycznych Polityk Gospodarczych na 2003 r. 
Niemcom zalecono poni ższe działania: 
• zapewnienie rygorystycznego wykonania bud żetu oraz wdro żenia środków og łoszonych lub 
wyrównawczych na 2003 r. w wysoko ści 1 % PKB i po łożenie kresu obecnej sytuacji nadmiernego 
deficytu najpó źniej do 2004 r. (zalecenie 6) oraz 
• obniżenie cyklicznie dostosowanego deficytu o pr zynajmniej jeden punkt procentowy PKB w 
okresie od ko ńca 2003 do 2005 r. (zalecenie 7). 
Te dwa zalecenia by ły zbliżone do zalece ń skierowanych przez Rad ę do Niemiec 21 stycznia 2003 r. 
zgodnie z art. 104 ust. 7 Traktatu. W dniu 18 listopada 2003 r. Komisja przyj ęła dwa zalecenia na 
podstawie art. 104 ust. 8 i art. 104 ust. 9 w sprawie wydania przez Rad ę decyzji (1) że działanie 
podjęte przez Niemcy by ło niewystarczaj ące dla po łożenia kresu nadmiernemu deficytowi i (2) o 
wezwaniu Niemiec do podj ęcia środków koniecznych do obni żenia ogólnego deficytu publicznego do 
poziomu poni żej 3 % PKB, najpó źniej do 2005 r. W dniu 25 listopada 2003 r. Rada nie przyj ęła 
dwóch wy żej wymienionych zalece ń Komisji, lecz zamiast tego przyj ęła zbiór konkluzji 
zatwierdzaj ących m.in. zobowi ązania podj ęte przez Niemcy w zakresie zmniejszenia cyklicznie 
dostosowanego deficytu o 0,6 % PKB w 2004 r. i o 0,5 % PKB lub o wi ększą wartość w 2005 r., by 
zapewnić obniżenie deficytu publicznego do poziomu poni żej 3 % PKB w 2005 r. W opinii dotycz ącej 
aktualizacji programu stabilno ści Niemiec w 2003r.4 Rada ponownie potwierdzi ła wspomniane 
konkluzje. 
                                                 
4 Dz.U. C 68, z 18.3.2004. 
 
PL 11   PL W świetle rozwoju sytuacji i bior ąc pod uwag ę, że plany bud żetowe na lata po 2005 r. s ą w istotnym 
zakresie formu łowane w okresie obj ętym Ogólnymi Wytycznymi Polityk Gospodarczych (BEPG) 
(m.in. w wieloletnich programach stabilno ści), zalecenia 6 i 7 zast ępuje się poniższymi zaleceniami:  
„6. osi ągnięcie rocznego zmniejszenia cyklicznie dos tosowanego deficytu o 0,6 % PKB w 2004 
r. i o przynajmniej 0,5 % PKB lub o wi ększą wartość w 2005 r., tak by zapewni ć obniżenie 
ogólnego deficytu publicznego do poziomu poni żej 3 % PKB w 2005 r. (GL 1), 
7. w przypadku wi ększego, ni ż obecnie przewidywane, o żywienia sytuacji gospodarczej, 
przeznaczenie wy ższych, niż oczekiwane, dochodów na redukcj ę deficytu i przyspieszenie 
obniżenia cyklicznie dostosowanego deficytu,  
7bis zapewnienie, by proces konsolidacji bud żetowej by ł kontynuowany w latach po 2005 r., tzn. 
przez sta łe zmniejszanie cyklicznie dostosowanego deficytu o przynajmniej 0,5 punktu 
procentowego PKB co roku lub o wy ższą wartość, jeżeli będzie to konieczne dla osi ągnięcia 
średnioterminowej sytuacji finansów publiczn ych dodatniej lub bliskiej równowadze i 
sprawić, że wskaźnik zadłużenia miał tendencję zniżkową (GL 1).”  
4. Grecja  
Jednym z wyzwa ń, przed którymi stoi Grecja, jest „zapewnienie d ługoterminowej trwa łości finansów 
publicznych w świetle starzenia si ę ludności, zwłaszcza w świetle wysokiego wska źnika zadłużenia 
rządu”. Aby to osi ągnąć, w wersji Ogólnych Wytycznych Polityk Gospodarczych na 2003 r. Grecji 
zalecono poni ższe działania:  
• zapewnienie skutecznej kontroli rz ądu nad bie żącymi wydatkami podstawowymi, g łównie przez 
zdecydowane rozwi ązanie problemu nieelastycznych elementów wydatków, np. ustawa o 
wynagrodzeniach (zalecenie 2). 
Dane fiskalne za 2003 r. wskazuj ą, że ogólny deficyt publiczny kszta łtuje się tuż poniżej wartości 
referencyjnej wynosz ącej 3 % PKB. Oznacza to znaczne zwi ększenie deficytu w porównaniu z 2002 
r., pomimo dodatniej luki mocy wytwórczych, co stanowi odzwierciedlenie procyklicznego, 
ekspansywnego charakteru greckiej polityk i fiskalnej. Co do 2004 r. istnieje wyra źne ryzyko 
przekroczenia warto ści referencyjnej deficytu. Grecja coraz bardziej oddala si ę od dodatniej lub 
bliskiej równowadze sytuacji bud żetowej.  
W świetle rozwoju sytuacji zalecenie 2 zast ępuje się poniższym zaleceniem: 
„2. do czasu osi ągnięcia średnioterminowej dodatniej lub bliskiej równowadze sytuacji, 
zapewnienie poprawy cyklicznie dostosowanego salda bud żetowego o przynajmniej 0,5 % 
PKB rocznie, w szczególno ści przez skuteczn ą kontrolę nad rządowymi bie żącymi 
wydatkami pierwotnymi i przygotowanie si ę do podj ęcia dodatkowych dzia łań w celu 
uniknięcia sytuacji nadmiernego deficytu (GL 1).” 
5. Hiszpania 
Brak aktualizacji. 
6. Francja 
Jednym z wyzwa ń, przed którymi stoi Francja, jest „szybkie obni żenie ogólnego deficytu publicznego 
do poziomu poni żej 3 % PKB i utrzymywanie finansów publicznych na stabilnej drodze ku 
konsolidacji”. Aby to osi ągnąć, w wersji Ogólnych Wytycznych Polityk Gospodarczych na 2003 r. 
Francji zalecono poni ższe działania:  
 
PL 12   PL • osiągnięcie znacznie wi ększej niż obecnie planowana poprawy cyklicznie dostosowanego deficytu 
w 2003 r. (zalecenie 1), 
• wdrożenie środków zapewniaj ących zmniejszenie cyklicznie dos tosowanego deficytu o 0,5 % PKB 
w 2004 r. lub o wi ększą wartość, tak by zapewni ć, iż łączna poprawa w latach 2003-2004 
wystarczy do zmniejszenia nominalnego deficytu do poziomu poni żej 3 %, najpó źniej w 2004 r. 
(zalecenie 2), 
• ograniczenie zwi ększenia wska źnika zadłużenia sektora publicznego do PKB w 2003 r. (zalecenie 
3). 
Te trzy zalecenia by ły zbliżone do zalece ń skierowanych przez Rad ę do Francji dnia 3 czerwca 2003 r. 
zgodnie z art. 104 ust. 7 Traktatu. W dniach 8 i 21 pa ździernika 2003 r. Komisja przyj ęła dwa 
zalecenia na podstawie art. 104 ust. 8 i art. 104 ust. 9 w sprawie wydania przez Rad ę decyzji odno śnie 
tego (1) że Francja nie podj ęła żadnych skutecznych dzia łań w związku z zaleceniem z 3 czerwca oraz 
(2) o wezwaniu Francji do podj ęcia środków koniecznych do obni żenia ogólnego deficytu publicznego 
do poziomu poni żej 3 % PKB, najpó źniej do 2005 r.. W dniu 25 listopada 2003 r. Rada nie przyj ęła 
dwóch wy żej wymienionych zalece ń Komisji, lecz zamiast tego przyj ęła zbiór konkluzji 
zatwierdzaj ących m.in. zobowi ązania podj ęte przez Francj ę w zakresie obni żenia cyklicznie 
dostosowanego deficytu o 0,8 % PKB w 2004 r. i o 0,6 % PKB lub o wi ększą wartość w 2005 r., tak 
by zapewni ć obniżenie ogólnego deficytu publicznego do poziomu poni żej 3 % PKB w 2005 r.. W 
opinii dotycz ącej aktualizacji programu stabilno ści Francji5, Rada ponownie potwierdzi ła i dodatkowo 
objaśniła wspomniane konkluzje.  
W świetle rozwoju sytuacji i zwa żywszy na to, że plany bud żetowe na lata po 2005 r. s ą w istotnym 
zakresie formu łowane w okresie obj ętym Ogólnymi Wytycznymi Polityki Gospodarczej (BEPG) 
(m.in. w wieloletnich programach stabilno ści), zalecenia 1, 2 i 3 zast ępuje się poniższymi zaleceniami:  
„1. osi ągnięcie rocznego obni żenia cyklicznie dostosowanego deficytu o 0,8 % PKB w 2004 r. i 
o przynajmniej 0,6 % PKB lub o wi ększą wartość w 2005 r., tak by zapewni ć obniżenie 
ogólnego deficytu publicznego do poziomu poni żej 3 % PKB w 2005 r. (GL 1),  
2. w przypadku wi ększego, ni ż obecnie przewidywane, o żywienia sytuacji gospodarczej, 
przeznaczenia wy ższych, niż oczekiwane, dochodów na redukcj ę deficytu i przyspieszenie 
obniżenia cyklicznie dostosowanego deficytu przez wdro żenie dodatkowych środków. 
Ponadto ka żda marża budżetowa będąca wynikiem mniejszego, ni ż planowane, zwi ększenia 
wydatków, powinna by ć przeznaczona na redukcj ę deficytu, 
3. zapewnienie, by proces konsolidacji bud żetowej by ł kontynuowany w latach po 2005 r., tzn. 
przez sta łe zmniejszanie deficytu dostosowanego cyklicznie o przynajmniej 0,5 punktu 
procentowego PKB rocznie lub o wy ższą wartość, jeżeli będzie to konieczne dla osi ągnięcia 
średniookresowej sytuacji finansów pa ństwa zbli żonej do równowagi lub stanowi ącej 
nadwyżkę, i wprowadzenie wska źnika zadłużenia na drog ę spadkow ą (GL 1).” 
7. Irlandia 
Brak aktualizacji.  
                                                 
5 Dz.U. C43 z 19.2.2004. 
 
PL 13   PL 8. W łochy 
Jednym z wyzwa ń, przed którymi stoj ą Włochy, jest „szybka konsolidacja finansów publicznych”. By 
to osiągnąć, w wersji Ogólnych Wytycznych Polityk Gospodarczych na 2003 r. W łochom zalecono 
poniższe działanie:  
• do czasu osi ągnięcia średnioterminowej sytuacji bud żetowej dodatniej lub bliskiej równowadze, 
zapewnić redukcję cyklicznie dostosowanego deficytu o przynajmniej 0,5 % PKB rocznie przez 
zastąpienie środków jednorazowych środkami o bardziej sta łym charakterze (zalecenie 1). 
Dane fiskalne za 2003 r. wskazuj ą, że ogólny deficyt publiczny wynosi ł 2,4 % PKB, niemal bez zmian 
w porównaniu do 2002 r.  (2,3 %). Oznacza to, że w kontek ście niskiego wzrostu gospodarczego 
władze nadal stosowa ły środki tymczasowe w celu ograniczenia deficytu. Wed ług szacunków takie 
środki poprawi ły wyniki bud żetowe o nieco ponad 2 punkty procentowe PKB (oko ło 1,5 punktu 
procentowego w roku 2002). Znacznie ni ższe koszty oprocentowania w porównaniu z rokiem 
poprzednim równie ż pomogły uniknąć większego wzrostu deficytu. W 2004 r., kiedy stosowanie 
środków tymczasowych zosta ło ograniczone o po łowę, istnieje wyra źne ryzyko przekroczenia 
wartości referencyjnej, która wynosi 3 % PKB. Przy praktycznie braku zmian w luce mocy 
wytwórczych, rozwój cyklicznie dostosowanego salda jest równie ż niekorzystny. Dostosowanie w 
stronę sytuacji bliskiej równowadze w kategoriach  dostosowania cyklicznego ulega dalszemu 
opóźnieniu. 
W świetle rozwoju sytuacji zalecenie 1 zostaje zast ąpione poni ższym zaleceniem: 
„1. do czasu osi ągnięcia dodatniej lub bliskiej równowadze średnioterminowej, zapewnienie 
poprawy cyklicznie dostosowanego salda bud żetowego o przynajmniej 0,5 % PKB rocznie, 
przez zast ąpienie środków jednorazowych środkami o bardziej sta łym charakterze i 
przygotowanie do podj ęcia dodatkowych dzia łań w celu unikni ęcia sytuacji nadmiernego 
deficytu (GL 1).” 
9. Luksemburg 
Brak aktualizacji. 
10. Niderlandy 
Jednym z wyzwa ń, przed którymi stoj ą Niderlandy, s ą „dalsze korekty bud żetu w nadchodz ących 
latach w świetle słabszego potencjalnego wzrostu gospodarczego oraz kosztów bud żetowych starzenia 
się ludności”. Aby to osi ągnąć, w wersji Ogólnych Wytycznych Polityk Gospodarczych na 2003 r. 
Niderlandom zalecono poni ższe działanie:  
• kontynuowanie zmniejszania wydatków pa ństwa w ramach ściśle określonych w kategoriach 
realnych pu łapów, zgodnie z dodatni ą lub bliskiej równowadze pozycj ą budżetową (zalecenie 1). 
Dane fiskalne za 2003 r. wskazuj ą, że deficyt publiczny kszta łtuje się tuż poniżej wartości 
referencyjnej, która wynosi 3 % PKB. Jest to zwi ązane z gwa łtownym za łamaniem si ę koniunktury 
gospodarczej, które doprowadzi ło do wi ększego ni ż przewidywano wzrostu deficytu pomimo 
znacznego pakietu oszcz ędności fiskalnych. W 2004 r. istnieje wyra źne ryzyko przekroczenia warto ści 
referencyjnej deficytu. Jednak po uwzgl ędnieniu zwi ększania si ę luki mocy produkcyjnych, rozwój 
cyklicznie dostosowanego jest bardziej korzystny . W kategoriach dostosowania cyklicznego, korekta 
w kierunku sytuacji bliskiej równowadze jest zaawansowana.  
 
PL 14   PL W świetle rozwoju sytuacji zast ępuje się zalecenie 1 zostaje poni ższym zaleceniem: 
„1. kontynuowanie zmniejszania wydatków pa ństwa do wyra źnie określonego w kategoriach 
realnych pu łapu, zgodnie z pozycj ą budżetową dodatni ą lub blisk ą równowadze i 
przygotowa ć się do podjęcia dodatkowych dzia łań w celu unikni ęcia sytuacji nadmiernego 
deficytu (GL 1 i 14).”  
11. Austria 
Brak aktualizacji. 
12. Portugalia 
Jednym z wyzwa ń, przed którymi stoi Portugalia, jest „przyspieszenie konsolidacji finansów 
publicznych i spowolnienie wysokiej dynamiki wydatków pa ństwa”. Aby to osi ągnąć, w wersji 
Ogólnych Wytycznych Polityk Gospodarczych na 2003 r. Portugalii zalecono:  
• zapewnienie, aby deficyt pa ństwa zosta ł jeszcze bardziej obni żony w 2003 r., zgodnie z planem 
oraz aby cyklicznie dostosowany deficyt by ł następnie obni żany o przynajmniej 0,5 % PKB 
rocznie w celu osi ągnięcia sytuacji bud żetowej bliskiej równowadze (zalecenie 1). 
Dane fiskalne za 2003 r. wskazuj ą, że ogólny deficyt publiczny wynosi ł 2,8 % PKB, czyli by ł zgodny 
z zaleceniem Rady z 5 listopada 2002 r., skierowanym do Portugalii zgodnie z art. 104 ust. 7 Traktatu, 
wymagającym, by deficyt publiczny kszta łtował się na poziomie warto ści referencyjnej wynosz ącej 3 
% PKB, najpó źniej do 2003 r.. Du że, ujemna luka mocy produkcyjnych zwi ązana z recesj ą 
gospodarcz ą w roku 2003 powa żnie opóźniły proces konsolidacji bud żetowej z powodu ogromnego 
niedoboru dochodów podatkowych, jaki wyst ąpił w roku 2003 (z wy łączeniem środka jednorazowego 
polegającego na sprzeda ży zaległości podatkowych i zaleg łych składek na ubezpieczenie spo łeczne). 
Mimo iż rządowi co do zasady uda ło się osiągnąć planowane ograniczenie wydatków (tzn. wzrost 
bieżących wydatków pierwotnych stale zmniejsza ł się z 8,9 % w 2001 r. do 7,8 % w 2002 r. i 4,1 % 
2003 r.), niedobór dochodów podatkowych spowodowany recesj ą doprowadzi ł do tego, że rząd oparł 
się, w znacznym stopniu, na środkach jednorazowych przez drugi rok z rz ędu (1,5 i 2,1 % PKB 
odpowiednio w latach 2002 i 2003). Odno śnie do 2004 r. istnieje wyra źne ryzyko ponownego 
przekroczenia warto ści referencyjnej dla deficytu w świetle słabego wzrostu i jedynie cz ęściowego, 
jak dotąd, planowanego zast ąpienia znacznej ilo ści środków jednorazowych przyj ętych w 2003 r.  
W świetle rozwoju sytuacji zalecenie 1 zast ępuje się poniższym zaleceniem: 
„1. Do czasu osi ągnięcia dodatniej lub bliskiej równowadze średnioterminowej sytuacji, 
zapewnić poprawę dostosowanego cyklicznie salda bud żetowego o przynajmniej 0,5 % PKB 
rocznie, przez zast ąpienie środków jednorazowych środkami o bardziej sta łym charakterze i 
przygotowa ć się do podj ęcia dodatkowych dzia łań w celu unikni ęcia ponownego 
przekroczenia przez deficyt warto ści referencyjnej wynosz ącej 3 % PKB (GL 1).” 
13. Finlandia 
Brak aktualizacji. 
14. Szwecja 
Brak aktualizacji.  
 
PL 15   PL 15. Zjednoczone Królestwo 
Dane fiskalne za 2003 r. wskazuj ą, że ogólny deficyt publiczny wynosi ł 3,2 % PKB, czyli kszta łtował 
się powyżej wartości referencyjnej wynosz ącej 3 % PKB. Sytuacja bud żetowa uleg ła większemu 
pogorszeniu, ni ż planowano w 2003 r., g łównie z powodu ni ższych, ni ż oczekiwane, wp ływów z 
podatków bezpo średnich. Wed ług prognoz średnioterminowych, zarówno deficyt g łówny, jak i 
cyklicznie dostosowany deficyt, maj ą spaść poniżej poziomu 2 % PKB, w kontek ście 
kontynuowanego wzrostu planowanych wydatków, których celem jest zaradzenie historycznym 
zaszłościom w zakresie niedoinwestowania sektora publicznego i s łużb publicznych. Prognozowana 
ścieżka deficytu nie zawiera jednak wystarczaj ącego marginesu bezpiecze ństwa, by zapobiec 
przekroczeniu warto ści referencyjnej 3 % PKB w kontek ście normalnych fluktuacji 
makroekonomicznych. Ponadto istnieje ryzyko, że prognozy bud żetowe opieraj ą się na zakładanym, 
autonomicznym wzro ście wskaźnika dochodów.  
W świetle rozwoju sytuacji, Zjednoczone Król estwo stoi przed dodatkowym wyzwaniem w 
porównaniu do Ogólnych Wytycznych Polityk Gospodarczych na 2003 r. tj.: 
Poprawa sytuacji bud żetowej w stopniu zapewniaj ącym uzdrowienie finansów publicznych.  
W celu poprawy sytuacji bud żetowej w stopniu zapewniaj ącym uzdrowienie finansów publicznych, 
Zjednoczonemu Królestwu zaleca poni ższe działanie: 
„6. Poprawa dostosowanej cyklicznie pozyc ji w celu konsolidacji finansów publicznych, 
zgodnie z dodatni ą lub blisk ą równowadze sytuacj ą budżetową w średnim terminie, i 
przygotowanie si ę do przyj ęcia dodatkowych środków jako próby unikni ęcia wystąpienia 
zjawiska nadmiernego deficytu bud żetowego (GL 1).” 
 
PL 16   PL 16. Cypr 
Mała gospodarka, nap ędzana głównie przez turystyk ę, wykaza ła się pewną prężnością w obliczu 
trudnego otoczenia mi ędzynarodowego. Pocz ątkowo sta ły, wysoki wzrost PKB, który kszta łtował się 
na poziomie 4,2 % w latach 1997-2001, by ł napędzany zarówno popytem krajowym, jak i sta łym, 
wysokim wzrostem liczby przyje żdżających turystów. Jednak po 11 wrze śnia 2001 r. gospodarka 
ucierpiała wskutek odp ływu turystów spowodowanego zagro żeniem terroryzmem na świecie, wojn ą w 
Afganistanie i Iraku oraz epidemi ą SARS, a dekoniunktura przeci ągnęła się do 2003 r. Od tego czasu 
wzrost gospodarczy zmniejszy ł się o połowę, ale nadal si ęgał 2 % w latach 2002 i 2003, wspierany 
umiarkowanym popytem wewn ętrznym. S ą to jednak wyniki poni żej potencjalnego wzrostu.. 
Na stosunkowo dobre tempo wzrostu gospodarczego wp łynęła gospodarka rynkowa, w której 
dominuje sektor prywatny oraz z m.in. dobrze rozwini ętym systemem finansowym i prawnym, w 
zasadzie ostro żną polityką gospodarcza i elastycznym rynkiem pracy. Rynek te funkcjonuje w sytuacji 
niemal pe łnego zatrudnienia, z wysokim odsetkiem aktywnych zawodowo – przy stopie bezrobocia 
wahającej się od 3 do 5 %. Na Cyprze praktycznie nie wyst ępuje problem bezrobocia. Jednocze śnie 
kryzys w turystyce (masowej) podkre ślił rosnące uzależnienie ekonomiczne od tego sektora, przy 
jednoczesnym spadku strukturalnym tradycyjnych źródeł zarobku, zw łaszcza w sektorze produkcji. 
Zatem korzystna by łoby dla Cypru wi ększa dywersyfikacja w kierunku dzia łalności o wyższej 
wartości dodanej. W tym celu Cypr mo że przyśpieszyć proces przej ścia na gospodark ę opartą na 
wiedzy i kontynuowa ć upraszczanie otoczenia gospodarczego. 
Plan konsolidacji fiskalnej wprowadzony w 1999 r. by ł rewidowany i rozszerzany w latach 
następnych. Jednak ponowne pogorszen ie wyników fiskusa w lata ch 2002 i 2003 doprowadzi ło do 
praktycznego zarzucenia wysi łków konsolidacyjnych po wzro ście deficytu do odpowiednio 4,5 % i 
6,3 % PKB. Ekspansywny charakte r polityki fiskalnej przyczyni ł się do wzrostu popytu wewn ętrznego 
i deficytu na rachunku bie żącym, którego wysoko ść jest przewidywana na 4,4 % PKB w 2003 r.. Rz ąd 
zamierza ponownie zaj ąć się problemem deficytu fiskalnego w tym roku i w latach nast ępnych, tym 
samym pracuj ąc nad bardziej korzystnym po łączeniem polityk i wspieraj ąc obniżenie deficytu na 
rachunku bie żącym. 
Polityka Cypru powinna zmierza ć do osiągnięcia wysokiego stopnia stabilnej konwergencji, w 
szczególno ści w zakresie konsolidacji finansów publicznyc h. Zarówno dalsza konsolidacja finansów 
publicznych i zarz ądzanie rosn ącym uzale żnieniem od turystyki musz ą być poparte polityk ą, która 
pomaga w utrwaleniu silnej dynamiki wzrostu w średnim i d ługim terminie. Wymaga to zw łaszcza 
umocnienia podstaw wzrostu i zatrudnienia, a Cypr powinien kontynuowa ć przejście na gospodark ę 
opartą na wiedzy. Na tym tle Cypr stoi przed dwoma g łównymi wyzwaniami:  
• zapewnienie trwa łego zmniejszenie deficytu publicznego,  
• zwiększenie dywersyfikacji gospodarki w kierunku dzia łalności o większej warto ści dodanej.  
Zapewnienie trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego 
Konsolidacja fiskalna w du żym stopniu zesz ła z obranego toru w latach 2002 i 2003. Pierwotny plan 
konsolidacji fiskalnej, wprowadzony w 1999 r., zosta ł zrewidowany w 2001 r. i ponownie w 2002 r. 
Jego celem by ło zmniejszenie deficytu do 2,0 % PKB do 2002 r., przy osi ągnięciu równowagi 
fiskalnej do 2005 r. Jednak ni ższy wzrost gospodarczy w 2002 r. skutkowa ł niedoborem bud żetowym 
rzędu 4,6 % PKB, zamiast planowanego wcze śniej 2,6 %. W 2003 r. ponownie mia ło miejsce 
odchylenie od planu, w zwi ązku z ciągłym niewielkim wzrostem gospodarczym i unikaniem p łacenia 
podatków przy znacz ącym niedoborze po stronie dochodów, i przy jednoczesnym zwi ększeniu 
wydatków z powodu wy ższych nak ładów na obron ę i ekspansywnych środków wprowadzonych w 
celu skompensowania st łumionego popytu zewn ętrznego. To spowodowa ło, że program konsolidacji 
stał się nieskuteczny, a deficyt publiczny za 2003 r. kszta łtował się na poziomie 6,3 % PKB. 
 
PL 17   PL Ekspansywny charakter polityki fiskalnej przyczyni ł się do wzrostu popytu wewn ętrznego i 
kontynuacji stosunkowo wysokiego deficytu na rachunku bie żącym, który – wed ług prognoz – mia ł 
wynieść 4,4 % PKB w roku 2003. Rz ąd zamierza ponownie zaj ąć się problemem deficytu fiskalnego 
w tym roku i w latach nast ępnych, tym samym pracuj ąc nad bardziej korzystnym po łączeniem polityk 
i obniżeniem deficytu na rachunku bie żącym. Powa żne środki naprawcze s ą potrzebne do ponownego 
wejścia na ścieżkę konsolidacji fiskalnej. Jako ść finansów publicznych powinna polepszeniu si ę z 
powodu kompleksowych reform  podatkowych, które maj ą być wprowadzone do ko ńca roku 2004. 
Reformy maj ą przyczynia ć się do dalszego obni żenia deficytu i pomaga ć w utrzymaniu deficytu na 
rachunku bie żącym w dopuszczalnym przedziale, je śli oszczędności prywatne netto ponownie stan ą 
się mniej korzystne. 
Zwiększenie dywersyfikacji gospodarki w kierunku dzia łalności o większej warto ści dodanej  
Pomimo że turystyka stanowi oko ło 15-20 % PKB i zatrudnienia, gospodarka wykaza ła się pewną 
odpornością w obliczu trudnego otoczenia mi ędzynarodowego. Jednak w d łuższej perspektywie 
czasowej w interesie Cypru le ży modernizacja dzia łalności turystycznej i rozwój innych rodzajów 
działalności o warto ści dodanej. W tym wzgl ędzie rząd cypryjski zainicjowa ł szereg reform maj ących 
ułatwić przejście na gospodark ę opartą na wiedzy. Niemniej jednak niski poziom wydatków na 
badania i rozwój, zw łaszcza w sektorze przedsi ębiorstw i brak umiej ętności związanych z informatyk ą 
mogą nadal by ć utrudnieniem. Wreszcie, zarówno e-hande l jak i odsetek gospodarstw domowych 
mających dost ęp do Internetu s ą dość ograniczone. 
Lepsze otoczenie gospodarcze jest równie ż kluczem do poprawy wydajno ści rynków produktów. Po 
pierwsze, w gospodarce cypryjskiej przewa żają małe przedsiębiorstwa rodzinne, których rozwój mo że 
być częściowo utrudniony z uwagi na dost ęp do źródeł finansowania. Po drugie, konkurencja w 
przemysłach sieciowych jest nadal ograniczona. Na przyk ład na rynku energii elektrycznej nie 
nastąpiło wyodr ębnienie podmiotu gospodarczego dzia łającego w systemie przesy łowym. W 
listopadzie 2003 r. organ ds. regul acji sektora telekomunikacji i us ług pocztowych wyda ł dwa 
rozporządzenia, które posuwaj ą naprzód, ale nie finalizuj ą uwolnienia dost ępu do pętli lokalnej. 
Wreszcie, bariery dost ępu do rynku utrzymuj ą się w transporcie powietrznym i istnieje potrzeba 
pełnego wdro żenia acquis  w sektorze morskim.  
Zalecenia dla Cypru 
Stawienie czo ła wyżej wymienionym wyzwaniom wyma ga szeroko zakrojonych reform 
strukturalnych okre ślonych w ogólnych wytycznych (GL) w cz ęści I Ogólnych Wytycznych Polityk 
Gospodarczych.  
W celu zapewnienia trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego, Cyprowi zaleca si ę poniższe 
działanie:  
1. zmniejszenie w sposób wiarygodny i trwa ły deficytu bud żetowego poprzez dzia łania 
wieloletnie, zgodnie z decyzjami, które zostan ą podjęte przez Rad ę w kontek ście 
zbliżającego się przeglądu budżetowego (GL 1). 
W celu zwi ększenia dywersyfikacji gospodarki w kierunku dzia łalności o wyższej warto ści dodanej, 
Cyprowi zaleca si ę poniższe działania:  
2. zintensyfikowanie wysi łków zmierzaj ących do zwi ększenia dostosowania wykwalifikowanej 
siły roboczej, wspierania bada ń i rozwoju oraz innowacji, w szczególno ści w sektorze 
przedsiębiorstw i poprawienie warunków maj ących ułatwić rozpowszechnianie ICT 
(technologii informatycznych i telekomunikacyjnych) (GL 9, 13), 
3. kontynuacj ę upraszczania otoczenia gospodarczego i podatkowego (GL 11). 
 
PL 18   PL 17. Republika Czeska 
Po zmniejszeniu tempa wzrostu gospodarczego w latach 1997-1998, roczny rzeczywisty wzrost PKB 
Republiki Czeskiej, kszta łtował się średnio na poziomie 3 %, z wyj ątkiem 2002 r., kiedy kraj ucierpia ł 
wskutek powodzi i wzrost PKB wynosi ł jedynie 2 %. Inflacja wed ług zharmonizowanego wska źnika 
cen konsumpcyjnych (HICP) kszta łtowała się na bardzo niskim poziomie (1,4 % w 2002 r. i -0,1 % w 
2003 r.), a w ładze monetarne zbli żyły się do inflacji docelowej. Wyniki w zakresie wzrostu zosta ły 
wzmocnione przez dzia łania restrukturyzacyjne, niemniej jednak nie osi ągnął on szacowanej 
wielkości. Główny proces restrukturyzacyjny przebiega ł w sektorze bankowym. Restrukturyzacji 
sektora bankowego towarzyszy ły istotne koszty fiskalne, kiedy pa ństwo przej ęło „złe” aktywa w 
bilansach banków. Ponadto, do niedawna polityka fiskalna mia ła raczej do ść luźna, co przyczyni ło się 
do gwałtownego wzrostu ogólnego deficytu publicznego. Ekspansywny charakter polityki fiskalnej 
przyczyni ł się do rozkwitu popytu wewn ętrznego i w du żym stopniu spowodowanego wzrostem 
konsumpcji zwi ększenia si ę deficytu na rachunku bie żącym do poziomu powy żej 6 % PKB. 
Republika Czeska powinna zmierza ć, w swojej polityce, do osi ągnięcia wysokiego stopnia trwa łej 
konwergencji, w szczególno ści w sferze konsolidacji finansów publicznych. Gospodark ę 
charakteryzuje stosunkowo s łaby wzrost w porównaniu z innymi nowymi Pa ństwami Cz łonkowskimi. 
Z tego wzgl ędu dalszą konsolidacj ę finansów publicznych powinna wspiera ć polityka pomocna w 
przyspieszeniu wzrostu w średnim i d ługim terminie. W szczególno ści wymaga to wysi łków w celu 
zaradzenia pozosta łym niedoci ągnięciom strukturalnym, zw łaszcza na rynku pracy i w otoczeniu 
gospodarczym, oraz przyspieszenia przej ścia na gospodark ę opartą na wiedzy. Na tym tle, Republika 
Czeska stoi przed czterema g łównymi wyzwaniami:  
• pilne zapewnienie dalszego trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego oraz d ługoterminowej 
stabilności finansów publicznych, 
• dalsze rozwi ązywanie problemów strukturalnych na rynku pracy,  
• poprawa warunków wzrostu produktywno ści, 
• wspieranie przedsi ębiorczości i MiŚP.  
Pilne zapewnienie dalszego trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego, w trwa ły sposób, 
oraz długoterminowej stabilno ści finansów publicznych  
Deficyt publiczny wzrós ł z 6,4 % PKB w 2002 r. do 12,9 % PKB w 2003 r.6, tym samym 
przyczyniaj ąc się do dalszego pogorszenia si ę deficytu na rachunku bie żącym. W 2003 r. rz ąd 
wprowadzi ł program konsolidacji fiskalnej, którego celem jest obni żenie deficytu publicznego do 
poziomu 4 % PKB w 2006 r. Konsolidacja fiskalna spowoduje dalsze obni żenie się deficytu i pomo że 
w sprowadzenie rachunku bie żącego do bardziej trwa łego poziomu, gdyby oszcz ędności prywatne 
netto stały się mniej korzystne.  
Tym niemniej, poprawa jako ści finansów publicznych b ędzie w du żym stopniu zale żeć od wdrożenia 
reformy fiskalnej. Bardzo wa żnym elementem reformy fiskalnej jest modyfikacja ram 
instytucjonalnych oraz wprowadzenie ram wydatków średniookresowych i bud żetów zorientowanych 
na osiąganie lepszych wyników. W szczególno ści ramy wydatków powinny os łabić aktywno ść władz 
centralnych w temacie udzielania gwarancji rz ądowych, które pozostaj ą źródłem znacznego ryzyka 
fiskalnego. Ponadto, w świetle obecnej decentralizacji administracji publicznej, brak regu ł 
budżetowych na szczeblu regionalnym i lokalnym stanowi ryzyko dla zdrowej pozycji fiskalnej w 
                                                 
6 Ten deficit jest cz ęściowo spowodowany jedn ą gwarancj ą państwową, której wysoko ść stanowi oko ło 
6,3 procenta PKB. 
 
PL 19   PL przyszłości. Jako pozytywn ą tendencj ę warto wspomnie ć, że w planowanych reformach rz ąd nie 
przewiduje obni żenia udzia łu wydatków na inwestycje publiczne jako procent PKB w nadchodz ących 
latach. 
W odniesieniu do stabilno ści finansów publicznych w d ługim terminie, zaniepokojenie budz ą wydatki 
pozabudżetowe oraz szybo rosn ące wydatki na ubezpieczenie spo łeczne i opiek ę zdrowotn ą. Mimo iż 
obecny poziom d ług publiczny w pa ństwie nie jest wysoki, rozwój sytuacji w powy ższym zakresie 
przyczyni ł się do szybkiego wzrostu w latach poprzednich (z 25,2 % PKB w 2001 r. do 37,6 % PKB w 
roku 2003 r.). 
Dalsze rozwi ązywanie problemów strukturalnych na rynku pracy  
W latach 1990-2002, na czeskim rynku pracy zachodzi ły znaczące zmiany strukturalne. Udzia ł osób 
zatrudnionych w sektorze pierwszym spad ł z 12,4 % do 4,8 % si ły roboczej, z 45,1 % do 39,6 % w 
sektorze drugim, i wzrós ł z 42,5 % do 55,6 % w sektorze trzecim. Stopa bezrobocia wynosi ła 7,3 % na 
koniec 2002 r. i od tego czasu wzros ła do 8,1 % w czwartym kwartale 2003 r. Poza procesem 
restrukturyzacji, na bezrobocie prawdopodobnie b ędzie oddzia ływać reforma finansów publicznych, 
zgodnie z któr ą 2 % miejsc pracy rocznie w sektorze publi cznym zostanie zredukowanych w latach 
2004-2006. Wp ływ związków zawodowych na kszta łtowanie wynagrodze ń jest ograniczony. Proces 
negocjowania p łac jest zdecentralizowany, przy czym ustalanie wysoko ści wynagrodze ń przeważnie 
ma miejsce na poziomie przedsi ębiorstwa. Koordynacja negocjowania w przedsi ębiorstwach i na 
poziomie sektorowym jest s łaba. Pomimo wysokiej stopy zatrudnienia (65,5 % w 2002 r.) i stopy 
bezrobocia kszta łtującej się blisko średniej unijnej, czeski rynek pracy wykazuje szereg niedoci ągnięć 
strukturalnych. Po pierwsze ró żnice w bezrobociu pomi ędzy regionami s ą bardzo wysokie. Stopa 
bezrobocia w regionach s łabych strukturalnie jest ponad czterokrotnie wy ższa niż w Pradze i w 
niektórych regionach przekracza 25 %. Po drugie, udzia ł osób pozostaj ących bezrobotnymi przez 
długi czas (ponad jeden rok) jest bardzo wysoki i osi ągnął poziom 40,3 % pod koniec 2003 r.. Ponadto 
średni okres zarejestrowania w biurze pracy ulega wyd łużeniu. Po trzecie stopa bezrobocia w śród 
ludzi młodych (poni żej 25 roku życia) jest bardzo wysoka. Odsetek bezrobotnej m łodzieży wyniós ł 
przeciętnie prawie 23 %, przy czym istniej ą znaczne ró żnice pomi ędzy regionami. 
Po stronie poda ży siły roboczej d ługotrwałe bezrobocie i niska elastyczno ść zatrudnienia s ą wynikiem 
braku zach ęt w systemie podatkowym i systemie świadczeń, słabo rozwini ętego systemu programów 
uczenia ustawicznego oraz niedoci ągnięć w systemie o światy i systemie szkole ń. Odnośnie do tych 
ostatnich, nie zapewniaj ą one w wystarczaj ącym stopniu umiej ętności, które s ą dostosowane do 
potrzeb rynku pracy, w szczególno ści do potrzeb gospodarki opartej na wiedzy. Braki strukturalne 
czeskiego rynku pracy odzwierciedlaj ą również niską mobilno ść geograficzn ą, której przyczyn ą są 
dwa główne ograniczenie: po pierwsze odgórne uregulowanie cen mieszka ń osłabia zach ęty dla 
zapewnienia poda ży mieszka ń w regionach, w których powstaj ą miejsca pracy. Po drugie, s łaba 
infrastruktura transportu podwy ższa koszty dojazdów i tworzy przeszkody w inwestowaniu i 
tworzeniu nowych przedsi ębiorstw w regionach s łabych pod wzgl ędem strukturalnym.  
Po stronie popytu na si łę roboczą, negatywne skutki mo że mieć wysoka stawka sk ładek na 
ubezpieczenie zdrowotne i spo łeczne. Łączna wysoko ść składek na ubezpieczen ie zdrowotne i 
społeczne wynios ła 47,5 % wynagrodzenia brutto, z czego oko ło ¼ płacą pracownicy, a oko ło ¾ - 
pracodawcy.  
Poprawa warunków wzrostu produktywno ści  
Wzrost produktywno ści w Republice Czeskiej by ł stosunkowo niski. W latach 1996-2002 wydajno ść 
pracy ros ła o około 2,1 % rocznie, co stanowi najni ższą wartość wśród nowych cz łonków. Ponadto, 
poziom produktywno ści pozostaje niski w porównaniu z UE (oko ło 55 % średniej w UE-15 w 2003 
r.). Czynnikami, które s ą przyczynami tej sytuacji, mog ą być: ograniczona elastyczno ść systemu 
edukacji, niska efektywno ść badań i rozwoju oraz innowacji, oraz ma łe wykorzystanie ICT. 
Ograniczona elastyczno ść systemu edukacji i kszta łcenia w reagowaniu na zmieniaj ące się wymagania 
 
PL 20   PL odnośnie umiej ętności przejawia si ę w niedopasowaniu kwalifikacji do rynku pracy. Poziom 
wykształcenia (odsetek ludzi w wieku 20-24 lat, którzy uko ńczyli przynajmniej szko łę 
ponadgimnazjaln ą) jest bardzo wysoki (92 %), ale odsetek absolwentów szkó ł wyższych nale ży do 
najniższych w UE. Pomimo stosunkowo wysokiego poziomu wydatków na badania i rozwój w 
porównaniu z nowymi cz łonkami, rezultat w postaci dzia łalności innowacyjnej, mierzonej ilo ścią 
patentów, jest bardzo niski, co wskazuje na ma łą skuteczno ść badań i rozwoju. Wydaje si ę, że istnieje 
jedynie ograniczona wspó łpraca pomi ędzy instytutami badawczymi (tzn. uniwersytetami i Czesk ą 
Akademią Nauk) i sektorem prywatnym. Maj ąc te problemy na wzgl ędzie, rząd uchwali ł narodow ą 
politykę badań i rozwoju na lata 2004-2008, w celu promocji bada ń i rozwoju. Tym niemniej, jej 
wyniki będą w dużej mierze zale żały od jej pe łnego wdro żenia. 
Wspieranie przedsi ębiorczości i MiŚP  
Pomimo post ępów w zakresie tworzenia prawid łowo funkcjonuj ących ram konkurencji i sta łego 
rozwoju ram prawnych, mo że się wydawać, że w Republice Czeskiej nadal istniej ą poważne bariery 
rozwoju przedsi ębiorczości. Ich odzwierciedleniem jest m.in. niski poziom PKB w przeliczeniu na 
MiŚP (poniżej 40 %). Wska źnik nowopowsta łych przedsi ębiorstw brutto jako procent wszystkich 
przedsiębiorstw jest stosunkowo niski w porównaniu do innych, nowych cz łonków. 
Do czynników, które zdaj ą się przyczynia ć do tej sytuacji, nale żą słabości otoczenia gospodarczego, 
które maj ą nieproporcjonalnie wi ększy wpływ na Mi ŚP, np. akty prawne i egzekwowanie prawa, 
nadmierne obci ążenia administracyjne spó łek i ograniczony dost ęp do finansowania. Administracyjny 
proces za łożenia nowej spó łki jest bardzo d ługi i skomplikowany. Przedsi ębiorcy cz ęsto krytykuj ą 
nieskuteczne i cz ęsto nieprzejrzyste funkcjonowanie Rejestru Handlowego. Równie ż przepisy 
dotyczące upadłości nie pozwalaj ą na sprawne wyj ście z rynku lub restrukturyzacj ę spółek mających 
kłopoty. Obecnie trwaj ą prace nad kilkoma propozycjami legislacyjnymi, które maj ą rozwiązać część 
tych problemów, jednak post ępy są jak dotąd powolne. Jednak że postępy w sferze kwalifikacji 
sędziów, jako ść i szybko ść postępowania pozostaj ą fundamentaln ą słabością. Ponadto, nowe 
przedsiębiorstwa maj ą bardzo du że problemy z pozyskaniem zewn ętrznych źródeł finansowania. 
Zalecenia szczególne dla Republiki Czeskiej 
Stawienie czo ła wyżej wymienionym wyzwaniom wyma ga szeroko zakrojonych reform 
strukturalnych okre ślonych w ogólnych wytycznych (GL) w cz ęści I Ogólnych Wytycznych Polityk 
Gospodarczych.  
W celu pilnego zapewnienia trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego oraz d ługoterminowej 
stabilności finansów publicznych, Republice Czeskiej zaleca si ę poniższe działania:  
1. zmniejszenie w sposób wiarygodny i trwa ły deficytu publicznego poprzez dzia łania 
wieloletnie, zgodnie z decyzjami, które zostan ą podjęte przez Rad ę w kontek ście 
zbliżającego się przeglądu budżetowego (GL 1), 
2. zreformowanie systemu opieki zdrowo tnej i systemu emerytalnego w celu 
zapewnienia ich trwa łości finansowej, w szczególno ści, aby zapobiec 
przewidywanemu zwi ększeniu wska źnika obci ążenia demograficznego i podj ęcia 
środków w celu ograniczenia ry zyka fiskalnego wynikaj ącego ze zwi ększenia liczby 
zobowiązań warunkowych; oraz zapewnienia wi ększej ilo ści zachęt do 
wykonywania pracy, przy jednoczesnym obni żeniu wysokich sk ładek na 
ubezpieczenie spo łeczne (GL 4, 14 id 16). 
W celu kontynuacji rozwi ązywania problemów strukturalnych na rynku pracy Republice Czeskiej 
zaleca się poniższe działanie: 
 
PL 21   PL 3. wzmocnienie poda ży pracy poprzez zreformowanie systemu ulg podatkowych w celu 
wyeliminowania czynników zniech ęcających do wykonywania pracy oraz 
zwiększenia mobilno ści zawodowej i regionaln ej poprzez zredukowanie 
niedopasowania umiej ętności, przy jednoczesnym zapewnieniu skuteczno ści 
środków przekwalifikowania oraz i nnych, aktywnych strategii dotycz ących rynku 
pracy, deregulacji rynku mieszka ń i poprawy infrastruktury transportowej (GL 4, 7, 8 
i 13).  
W celu poprawy warunków dla wzrostu produktywno ści, Republice Czeskiej zaleca si ę poniższe 
działania: 
4. popraw ę wydajno ści i jakości systemu edukacji i kszta łcenia oraz jego zdolno ści do 
reagowania na zmieniaj ące się wymogi w zakresie kwalifikacji zawodowych (GL 
13), 
5. popraw ę skuteczno ści działań w zakresie bada ń i rozwoju oraz innowacji, 
stymulowanie transferu wiedzy za po średnictwem bezpo średnich inwestycji 
zagranicznych oraz wspieranie upowszechniania wiedzy (GL 13). 
W celu wspierania przedsi ębiorczości oraz Mi ŚP, Republice Czeskiej zaleca si ę poniższe działanie:  
6. popraw ę klimatu gospodarczego, w szczególno ści poprzez zniesienie obci ążeń 
administracyjnych, popraw ę i wdrożenie ram prawnych i lepszy dost ęp do środków 
finansowych (GL 11 i 12). 
 
PL 22   PL 18. Estonia 
Na tle słabego popytu zewn ętrznego wyniki makroekonomiczne Estonii utrzymywa ły się na dobrym 
poziomie w 2003 r., jednak deficyt na rachunku bie żącym powi ększył się do 13,7 % PKB. Wzrost 
PKB rzędu 4,8 % opiera ł się na zarówno na intensywnym wzro ście inwestycji, jak i konsumpcji 
gospodarstw domowych. Konsumpcj ę napędzało upowszechnienie si ę kredytów, wy ższe 
wynagrodzenia i umiarkowany wzrost zatrudnienia. Na tle przeci ągającego się zastoju w inwestycjach 
w strefie euro, wydatki inwestycyjne w Estonii ros ły w szybkim tempie do wysoko ści ponad 11 % 
dzięki dużemu napływowi bezpo średnich inwestycji zagranicznych i niskim stopom procentowym. 
Inflacja, która wzros ła do niemal 7 % w po łowie 2001 r., spad ła do 1,3 % w 2003 r. Nadwy żka 
budżetowa wzros ła do 1,8 % PKB w 2002 r. i nast ępnie do 2,6 % w 2003 r., dzi ęki intensywnym 
działaniom i lepszej ściągalności podatków, pomimo dodatkowyc h wydatków zatwierdzonych przez 
parlament. Cz ęść samorządów terytorialnych nadal czerpie środki z finansów publicznych.  
Polityka Estonii powinna zmierza ć do osiągnięcia wysokiego stopnia trwa łej konwergencji i 
zmniejszenia deficytu na rachunku bie żącym. Polityka fiskalna mo że wywiera ć znaczący wpływ na 
rachunek bie żący, natomiast kierunki polityki strukturalnej, zw łaszcza te maj ące na celu popraw ę 
produktywno ści i zwiększenia konkurencyjno ści, mogą zwiększyć potencja ł wzrostowy gospodarki, 
co wpłynie na dalsz ą poprawę bilansu oszcz ędności-inwestycji oraz rachunku bie żącego. Ponadto 
rynek pracy, a w szczególno ści wysoka stopa bezrobocia, nadal s ą ważnymi wyzwaniami dla w ładz po 
restrukturyzacji gospodarki po odzyskaniu niepodleg łości. Na tym tle przed Estoni ą stoją cztery 
główne wyzwania: 
• rozwiązanie problemu znacznego deficytu na rachunku bie żącym, do czego powinna 
przyczyni ć się odpowiednia polityka fiskalna, 
• rozwiązanie problemów strukturalnych na rynku pracy, 
• poprawa warunków wzrostu produktywno ści, 
• rozwój skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych. 
Rozwiązanie problemu znacznego deficytu na rachunku bie żącym, do czego powinna 
przyczyni ć się odpowiednia polityka fiskalna 
Przejawem niedopasowania popytu wewn ętrznego i zewn ętrznego by ł intensywny popyt na import 
(wzrost o 7,9 %) i stosunkowo s łabe wyniki eksportu (wzrost o 4,2 %), co w konsekwencji 
przyczyni ło się do pogorszenia deficytu na rachunku bie żącym do 13,7 % PKB w 2003 r. Du ża ilość 
wielkich pozycji jednorazowych, g łównie zwi ązanych z importem dóbr inwestycyjnych i ujemne saldo 
przychodów by ły w dużym stopniu odpowiedzialne za deficyt, przy jednoczesnej nadwy żce na 
rachunku kapita łowym dzi ęki znacznemu nap ływowi bezpo średnich inwestycji zagranicznych. Niski 
poziom d ługu publicznego (oko ło 5 % PKB) i dobry rating kredytowy kraju pomagaj ą w łagodzeniu 
obaw dotycz ących stabilno ści finansowania deficytu na rachunku bie żącym. Ponadto rz ąd utworzy ł 
„rezerwę stabilizacyjn ą” w wysoko ści 9 % PKB, która by ła finansowana z nadwy żek budżetowych i 
przychodów z prywatyzacji od 1997 r..  
Polityka strukturalna poprawiaj ąca zewnętrzną konkurencyjno ść estońskich towarów i us ług, głównie 
poprzez szybk ą poprawę infrastruktury w kraju oraz inwestycje w kapita ł ludzki, ze szczególnym 
uwzględnieniem regionów pa ństwa będących w trudniejszej sytuacji ekonomicznej, jest zatem 
konieczna do zdecydowanego zmniejszenia tej znacznej nierównowagi makroekonomicznej w estońskiej gospodarce w średnim terminie. 
 
PL 23   PL Kontynuacja ostro żnej polityki fiskalnej odgrywa kluczow ą rolę w rozwiązaniu problemu deficytu na 
rachunku bie żącym. Nadwy żka budżetowa wzros ła z 1,8 % PKB w 2002 r. do 2,6 % PKB w 2003 r., a 
część samorządów terytorialnych nadal korzysta ła intensywnie z finansów publicznych, co 
doprowadzi ło do odchylenia bud żetowego, zarówno w 2002 r. jak i 2003 r. Pomimo nadwy żek 
fiskalnych w ostatnich latach i niskiego poziomu d ługu publicznego, plany dotycz ące dodatkowych 
wydatków i obni żenia podatków, w po łączeniu ze zobowi ązaniami zwi ązanymi z przyst ąpieniem do 
UE, będą wywiera ć jeszcze wi ększy nacisk na bud żet w niedalekiej przysz łości. To z kolei mo że 
jeszcze bardziej zmniejszy ć krajowe oszcz ędności i tym samym wywrze ć negatywny wp ływ na ogólne 
połączenie polityki pieni ężnej i fiskalnej, w szczególno ści na tle bardzo wysokiego deficytu na 
rachunku bie żącym. Ogólny bilans finansów pub licznych w Estonii powinien pozosta ć zrównowa żony 
lub osiągnąć nadwyżkę w ciągu najbliższych kilku lat, nawet pomimo poluzowania re żimu fiskalnego. 
Ponadto poluzowanie polityki fiskalnej w ci ągu pierwszych kilku lat cz łonkostwa w UE 
prawdopodobnie zbiegnie si ę z ożywieniem gospodarczym. Nie mo żna wykluczy ć procyklicznego 
efektu przewidywanego charakteru polityki fiskalnej. Z tego wzgl ędu wdrożenie średnioterminowego 
programu polityki fiskalnej w Estonii wymaga ostro żnego i elastycznego podej ścia.  
Rozwiązanie problemów strukturalnych na rynku pracy  
Warunki na rynku pracy w Estonii pogarsza ły się stopniowo po odzyskaniu niepodleg łości przez 
państwo. Restrukturyzacja gospodarki i b ędące jej konsekwencj ą niedopasowanie umiej ętności, 
wydają się być głównymi czynnikami, które przyczyni ły się do wzrostu bezrobocia do 14½ % do 
połowy 2000 r. (zgodnie z definicj ą MOP). Stopa zatrudnienia, która spad ła z 65 % w 1997 r. do 60,6 
% w 2000 r., wzros ła do 61,1 % w 2002 r. – po raz pierwszy od odzyskania niepodleg łości przez kraj 
– co przyczyni ło się do ożywienia na rynku pracy i spadku stopy bezrobocia do 10,3 % w 2002 r. Ta 
poprawa by ła jednak wynikiem niewielkiej liczby miejsc pracy i znacznego zmniejszenia populacji 
aktywnej zawodowo; liczba zatrudnionych wzros ła o około 2 % w latach 1997-2002, natomiast 
populacja aktywna zawodowo uleg ła zmniejszeniu o niemal 2,5 %. 
Wzrost bezrobocia w latach 1997-2002 by ł związany ze sta łym zwiększaniem si ę odsetka d ługotrwale 
bezrobotnych i zniech ęconych robotników, co w konsekwencji doprowadzi ło do wzrostu stopy 
bezrobocia strukturalnego. Jednak udzia ł osób pozostaj ących bez pracy przez ponad rok uleg ł 
zmniejszeniu do 41 % w r2002 r. lub niemal do tego samego poziomu, co w 1997 r., po znacznym wzroście do 60 % w tym okresie. Niemniej jednak, liczba d ługotrwale bezrobotnych pozostaje 
szczególnie du ża, co sugeruje, że duża liczba bezrobotnych nie ma kwalifikacji potrzebnych, do 
ponownego wej ścia na rynek pracy. Ró żnice pomi ędzy regionami utrzymuj ą się i bezrobocie jest 
nadal znacznie wy ższe na pó łnocnym wschodzie (oko ło 19 % populacji aktywnej zawodowo) w 
porównaniu z po łudniem (8½–9 %).  
Poprawa warunków wzrostu produktywno ści 
W Estonii poziom produktywno ści jest nadal bardzo niski w porównaniu ze średnią UE (42 % 
poziomu UE-15 w 2002 r.). Dynamika wzrostu wydajno ści produkcji by ła na dobrym poziomie (7 % 
rocznie) w latach 1997-2000, jednak od 2000 r. odnotowano jej spowolnienie. Dwa g łówne czynniki 
mogą stanowić przeszkod ę we wzroście produktywno ści w przysz łości: brak kwalifikacji si ły roboczej 
oraz niski poziom bada ń i rozwoju oraz innowacji. Te dwa czynniki stanowi ą również wyjaśnienie, 
dlaczego bezpo średnie inwestycje zagraniczne g łównie koncentruj ą się w obszarach, które nie 
wymagają ważnych bada ń i rozwoju oraz kwalifikacji.  
Brak kwalifikacji si ły roboczej jest skutkiem nieefektywno ści systemu kszta łcenia, poniewa ż wydatki 
publiczne na o światę są stosunkowo wysokie (6,7 % PKB w 2000 r.). Szczególnie niepokoj ące jest to, 
że system edukacji nie jest wystarczaj ąco dostosowany do potrzeb rynku pracy, co powoduje 
niedopasowanie.  
 
PL 24   PL Dobrze sformu łowana polityka bada ń i rozwoju mo że również odgrywa ć ważną rolę we wzro ście 
produktywno ści. Obecnie Estonia ma stosunkowo niski poziom wydatków na badania i rozwój, ni ższy 
niż w innych Pa ństwach Cz łonkowskich (0,8 % PKB w 2001 r.) i najni ższy wskaźnik badań i rozwoju 
w przedsi ębiorstwach w śród nowych Pa ństw Członkowskich. Jest to cz ęściowo spowodowane 
słabymi wi ęziami między środowiskiem akademickim a biznesowym. W tym zakresie, zatwierdzono 
nową strategię przewiduj ącą znaczne zwi ększenie sumy wydatków na badania i rozwój w latach 2002-
2006. 
Rozwój skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych 
W Estonii rozpocz ęto liberalizacj ę przemysłów sieciowych, tymczasem jednak konkurencja na rynku 
energii elektrycznej jest nadal bardzo ograniczona. Pa ństwo wynegocjowa ło długi okres przej ściowy 
dla liberalizacji tego sektora w świetle jego zale żności od łupka naftowego jako źródła produkcji 
energii elektrycznej. Rozpocz ęto restrukturyzacj ę sektora łupka naftowego, jednak post ępy w 
planowanej liberalizacji rynku s ą ograniczone. Na rynku energii elektrycznej dominuje 
przedsiębiorstwo pa ństwowe, zintegrowane pionowo, które zajmuje si ę dostawą, produkcj ą, przesyłem 
– na zasadzie monopolu – oraz dystrybucj ą. Zadeklarowane otwarcie rynku wynosi obecnie 10 % i jest 
znacznie mniejsze ni ż stopień otwarcia rynków w wi ększości pozosta łych, nowych Pa ństw 
Członkowskich. Jedn ą z najważniejszych przeszkód w liberalizacji rynku energii elektrycznej jest 
wprowadzenie przez w ładze zasad o rygorystycznym licencjonowaniu importu. Zapewnienie 
niezależności organu ds. regulacji energetyki jest równie ż ważne z uwagi na to, że obecny 
monopolista rynku energii elektrycznej jest w łasnością skarbu pa ństwa.  
Problemy s ą mniej powa żne w przypadku gazu i telekomunikacji. Rynek gazu zosta ł sprywatyzowany 
i jest otwarty, przy czym na rynku dzia ła jeden dostawca. Równie ż rynek telekomunikacji zosta ł 
zliberalizowa ły. Niemniej jednak pewne problemy mog ą wystąpić, poniewa ż właściciel sieci dzia ła 
również jako dystrybutor. 
Zalecenia szczególne dla Estonii 
Stawienie czo ła wyżej wymienionym wyzwaniom wyma ga szeroko zakrojonych reform 
strukturalnych okre ślonych w ogólnych wytycznych (GL) w cz ęści I Ogólnych Wytycznych Polityk 
Gospodarczych  
W celu rozwi ązania problemu znacznego deficytu na rachunku bie żącym, do czego powinna 
przyczyni ć się właściwa polityka fiskalna, Estonii zaleca si ę poniższe działanie:  
1. realizowanie polityki fiskalnej zgodn ą z decyzjami, które zostan ą podjęte przez Rad ę 
w kontek ście zbliżającego się przeglądu budżetów (GL 1), i zgodnej z celem 
unikania polityki procyklicznej, która mo że zaostrzy ć brak równowagi zewn ętrznej 
(K 2). 
W celu rozwi ązania problemów strukturalnych na rynku pracy, Estonii zaleca si ę poniższe działania:  
2. przyj ęcie polityki ze szczególnym naciskiem na reintegracj ę długotrwale 
bezrobotnych, zw łaszcza w tych regionach, które najbardziej ucierpia ły wskutek 
restrukturyzacji gospodarki, przez wspier anie szkolenia zawodowego i kszta łcenia 
ustawicznego, oraz przez utworzenie skutecznych ram instytucjonalnych wspierających tworzenie miejsc pracy (GL 4, 6 i 8), 
3. zach ęcanie partnerów spo łecznych do zapewnienia, aby sytuacja w zakresie p łac – w 
tym zmiany w przepisach dotycz ących płacy minimalnej – nie utrudnia ły wzrostu 
zatrudnienia i nie hamowa ły ożywienia na rynku pracy (GL 3 i 5). 
 
PL 25   PL W celu poprawy warunków wzrostu produktywno ści, Estonii zaleca si ę poniższe działanie:  
4. poprawa skuteczno ści i jakości systemu kszta łcenia i szkolenia zawodowego w celu 
zmniejszenia niedopasowania na rynku pracy (GL 13), 
5. wdro żenie strategii bada ń i rozwoju, zatwierdzonej w 2001 r., i przede wszystkim, 
wspieranie wi ększego dzia łu sektora przedsi ębiorstw w wydatkach na badania i 
rozwój (GL 13).  
W celu rozwoju skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych: 
6. kontynuacja liberalizacji na rynku ener gii elektrycznej, wzmocnienie niezale żności 
organu regulacyjnego i zapewnienie skut ecznej konkurencji w telekomunikacji (GL 
9). 
 
PL 26   PL 19. W ęgry 
Po okresie stosunkowo wysokiego rzeczywistego wzrostu PKB rz ędu 3,5 % w 2002 r., spad ł on w 
2003 r. do poni żej 3 %. Pomimo, że stopa bezrobocia nale ży do najni ższych wśród państw 
przystępujących, stopa aktywno ści zawodowej jest bardzo niska w porównaniu do średniej UE. 
Poważne niedobory strukturalne na rynku pracy jeszcze bardzo utrudniaj ą sytuację w zakresie 
zatrudnienia, a mianowicie: brak mobilno ści regionalnej, niedopasowanie umiej ętności i brak zach ęt z 
systemów świadczeń. Osiągnięcie wysokiego stopnia trwa łej konwergencji wymaga odzyskania i 
utrzymania konkurencyjno ści na trwa łym, wysokim poziomie. Powrót do rozs ądnej sytuacji w 
zakresie p łac rzeczywistych i stworzenie otoczenia w wi ększym stopniu sprzyjaj ącego inwestycjom 
wydają się być kluczowymi elementami zapewnienia zrównowa żonego wzrostu w średnim terminie.  
Po wysokim deficycie fiskalnym rz ędu 9,3 % PKB w 2002 r., polityka fiskalna zosta ła ponownie 
zaostrzona w 2003 r.. Niemniej jednak, deficyt publiczny nadal kszta łtuje się na poziomie 5,9 % PKB. 
Znaczne przeszacowanie docelowego deficytu fiskalnego w ci ągu ostatnich dwóch lat przyczyni ło się 
do zwiększenia, w wyniku konsumpcji, deficytu na rachunku bie żącym do poziomu powy żej 5½ % 
PKB. To, w po łączeniu z innymi problemami w zakresie łączenia makroekonomicznej polityki 
pieniężnej i fiskalnej (takich jak wysoki wzrost p łac realnych i bardzo wysokie realne stopy 
procentowe) oraz du żą zmienno ścią kursów walut, doprowadzi ło do ogólnej utraty zaufania rynków 
finansowych oraz pogorszenia ogólnej konkurencyjno ści.  
Polityka na W ęgrzech powinna zmierza ć do osiągnięcia wysokiego stopnia trwa łej konwergencji, w 
szczególno ści w zakresie konsolidacji finansów publicznych. W ęgry wprowadzi ły szereg reform 
strukturalnych i znacznie zbli żyły się do UE. Niemniej jednak pozosta ły obszary, które stanowi ą 
dalsze wyzwania dla pa ństwa. Węgry powinny wdro żyć środki zmierzaj ące do zwi ększenia 
efektywno ści systemu o światy i zach ęcać do bada ń i rozwoju w celu uzyskania wy ższej 
produktywno ści. Konieczne jest dalsze zwi ększenie konkurencji w przemys łach sieciowych i 
wzmocnienie niezale żności organów regulacyjnych. Na tym tle przed W ęgrami stoi pi ęć głównych 
wyzwań:  
• zapewnienie dalszego zmniejszenia de ficytu publicznego w sposób trwa ły,  
• zwiększenie stopy zatrudnienia i rozwi ązanie problemów strukturalnych na rynku pracy, 
• zwiększenie konkurencyjno ści kosztowej poprzez umiarkowan ą politykę wynagrodze ń, 
• poprawa warunków wzrostu produktywno ści, 
• rozwój skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych.  
Zapewnienie dalszego zmniejszenia de ficytu publicznego w sposób trwa ły  
W następstwie wysokiego deficytu wynosz ącego 9,3 % PKB w 2002 r., polityka fiskalna w 2003 r 
stała się restrykcyjna. Niemniej jednak, deficyt publiczny w 2003 r. nadal kszta łtował się na poziomie 
5,9 % PKB. Dalsza redukcja deficytu jest przewidywana na 2004 r., jednak pozycja wyj ściowa do 
osiągnięcia docelowej wielko ści deficytu w 2004 r. wydaje si ę być raczej trudna. Pomimo, że 
początkowym celem by ły kompleksowe reformy finansów publicznych, bud żet na 2004 r. nadal 
zawierał znaczną ilość pozycji wydatków, które nie zosta ły uwzględnione w planach konsolidacji. 
Oszczędności powinny jednak g łównie wynika ć z cięć wydatków bie żących i operacyjnych. 
Poprzedni, ekspansywny charakter polityki fiskalnej oraz wysoki wzrost rzeczywistych wynagrodze ń 
przyczyni ły się do dużego popytu wewn ętrznego oraz ci ągłego wzrostu, wskutek konsumpcji, deficytu 
na rachunku bie żącym do poziomu oko ło 5½ % PKB. Redukcja po życzek na poziomie rz ądu jest 
również istotnym elementem poprawy sytuacji na rachunku bie żącym. Nie mo żna oczekiwa ć, aby 
oszczędności gospodarstw domowych wystarczy ły do sfinansowania wzrostu prywatnych inwestycji 
 
PL 27   PL (w tym zwi ązanych z przyst ąpieniem do UE). Oczekuje si ę, że ten czynnik b ędzie dodatkowo 
obciążać rachunek bie żący. Nawet utrzymanie obecnego deficytu na rachunku bie żącym, przy 
jednoczesnym umo żliwieniu inwestycji, wymaga łoby dodatkowych ogranicze ń budżetowych. Powrót 
Węgier do trwa łej polityki musi opiera ć się na konsolidacji finansów publicznych.  
Zwiększenie stopy zatrudnienia i rozwi ązanie problemów strukturalnych na rynku pracy  
Węgry mają jedną z najniższych stóp bezrobocia w śród krajów przyst ępujących (5,8 % w 2003 r.). 
Jednak towarzyszy temu stagnacja populacji aktywnej zawodowo i niska stopa aktywno ści zawodowej 
(59,7 % w przedziale wiekowym od 15 do 64 lat w 2002 r.) w porównaniu do średniej w Unii. W 
związku z tym, niska stopa bezrobocia nie odzwierciedla znacznego odp ływu aktywnych zawodowo z 
rynku pracy oraz wysokiego poziomu nieaktywno ści, w szczególno ści osób w wieku zbli żonym do 
emerytalnego.  
Rynek pracy jest nacechowany równie ż wadami strukturalnymi. Ró żnice pomi ędzy regionami mo żna 
zaobserwowa ć głównie w postaci coraz wi ększej urbanizacji na osi wschód – zachód, przy czym we 
wschodniej cz ęści kraju infrastruktura jest mniej rozwini ęta, a bezrobocie wy ższe. Mobilno ść 
wewnętrzna jest niska w porównaniu do zagranicy, a g łównymi czynnikami hamuj ącymi są 
mieszkalnictwo i transport. Ponadto znacz ąca liczba bezrobotnych to m łodzież (stopa bezrobocia 
wśród młodzieży wynosi 11,4 %). 
Zwiększenie konkurencyjno ści kosztowej poprzez umiarkowan ą politykę wynagrodze ń 
Pomimo nieznacznej poprawy od pocz ątku 2003 r., konkurencyjno ść kosztowa W ęgier uleg ła 
istotnemu pogorszeniu w latach 2000-2002. Mniejsza konkurencyjno ść kosztowa by ła po części 
skutkiem szybkiego wzrostu wynagrodze ń. Wzrost rzeczywistych p łac był wyższy od wzrostu 
produktywno ści w ciągu ostatnich trzech lat i spowodowany by ł wzrostem minimalnych wynagrodze ń 
i wpływem sektora publicznego, jak równie ż spóźnionego przystosowania sektora przedsi ębiorstw do 
nowego otoczenia do niskiej inflacji. Po mimo spowolnienia wzrostu wynagrodze ń pod koniec roku, 
rzeczywiste p łace wzros ły o 9,2 % w 2003 r. (7,3 % w sektorze przedsi ębiorstw i 12,7 % w sektorze 
publicznym). Wzrost ten wp łynął negatywnie na konkurencyjno ść kosztową i doprowadzi ł do spadku 
zatrudnienia w niektórych segmentach rynku pracy, wymagaj ących niskich kwalifikacji. Pomimo, że 
proces ten przyczyni ł się do zmiany struktury produkcji przemys łowej w kierunku wysoko 
wykwalifikowanej si ły roboczej, zwi ększenie kosztów jednostkowych pracy doprowadzi ło do 
pogorszenia ogólnej konkurencyjno ści kraju, nie tylko w zakresie dzia łalności pracoch łonnych.  
Poprawa warunków wzrostu produktywno ści 
Wzrost produktywno ści zmniejsza ł się od 2000 r., lecz mimo to by ł nieco wy ższy niż średnia dla 
nowych Pa ństw Członkowskich. Wzrost wydajno ści pracy wynosi ł 4,2 % w 2000 r., lecz spad ł do 2,4 
% w 2003 r. Do czynników, które przyczyni ły się do spowolnienia wzrostu wydajno ści produkcji 
należą stosunkowo niski poziom nak ładów na badania i rozwój (0,95 % PKB w 2001 r.), 
nieskuteczno ść systemu o światy, niestabilne otoczenie gospodarcze.  
Pomimo przyj ęcia pewnych środków w celu poprawy elastyczno ści systemu edukacji dla 
lepszego przystosowania go do zmieniaj ących się potrzeb rynku pracy, nadal brakuje na nim 
robotników o wysoko i średniowykwalifikowanych. Liczb a studentów na studiach 
doktoranckich ro śnie, ale wielu z nich rezygnuje ze studiów przed otrzymaniem dyplomu. 
Liczba absolwentów wy ższych uczelni technicznyc h w przeliczeniu na tysi ąc mieszka ńców 
(w wieku 20-29 lat) zmniejsza ła się w ciągu ostatnich lat: w 2001 r. by ło to 3,7, co stanowi 
jedną z najniższych warto ści w UE. W dziedzinie bada ń i rozwoju mo żna zauwa żyć 
opóźnienia w badaniach stosowanych, cz ęściowo wskutek niskiego poziomu nak ładów 
przedsiębiorstw na badania i rozwój oraz ograniczonej wspó łpracy pomi ędzy firmami i 
instytucjami badawczymi. Publiczne wydatki na badani a i rozwój równie ż są stosunkowo 
 
PL 28   PL niskie, nie tylko jako udzia ł PKB, ale równie ż jako udzia ł sumy wydatków pa ństwa (wydatki 
rządowe na badania i rozwój stanowi ły 0,9 % sumy wydatków pa ństwa w 2001 r.). Kolejny 
czynnik, który mo że wpływać negatywnie na wzrost produktywno ści, to częste zmiany 
polityki. W ci ągu ostatniej dekady cz ęsto zmieniono przepisy i strategie rz ądowe obni żając w 
ten sposób przewidywalno ść polityki i zaufanie do rz ądu i utrudniaj ąc planowanie 
długoterminowe.  
Rozwój skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych 
Pomimo rozpocz ęcia liberalizacji w wi ększości z przemys łów sieciowych, skuteczna konkurencja w 
tych sektorach jest nadal ograniczona. Jednym z na jbardziej zliberalizowanych rynków jest sektor 
telekomunikacji. Ale nawet na tym rynku konkurencj ę ogranicza silna pozycja dominuj ąca dawnego 
przedsiębiorstwa pa ństwowego na rynku telefonii stacjonarnej i sytuacja quasi-duopolu na rynku 
telefonii komórkowej. Rynki energ ii elektrycznej i gazu zosta ły otwarte dla du żych klientów. Jednak 
długoterminowe umowy kupna i ma ła dostępność połączeń wzajemnych nadal stanowi ą przeszkod ę w 
konkurencji w dziedzinie energii elektry cznej. Wreszcie w niektórych sektorach pa ństwo zachowa ło 
możliwość interweniowania w dzia łalność organów ds. regulacji sieci. Taka sytuacja ma miejsce na 
rynku energii elektrycznej i rynku gazu, gdzie rz ąd ma możliwość wpływania na ceny.  
Zalecenia szczególne dla W ęgier 
Stawienie czo ła wyżej wymienionym wyzwaniom wyma ga szeroko zakrojonych reform 
strukturalnych okre ślonych w ogólnych wytycznych (GL) w cz ęści I Ogólnych Wytycznych Polityk 
gospodarczych.  
W celu zapewnienia trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego, W ęgrom zaleca si ę poniższe: 
działanie  
1. zmniejszenie w sposób wiarygodny i trwa ły deficytu publicznego poprzez dzia łania 
wieloletnie, zgodnie z decyzjami, które zostan ą podjęte przez Rad ę w kontek ście 
zbliżającego się przeglądu budżetowego (GL 1). 
W celu zwi ększenia stopy zatrudnienia i rozwi ązania problemów strukturalnych na rynku pracy, 
Węgrom zaleca si ę poniższe działanie: 
2. wzmocnienia poda ży siły roboczej poprzez zniesienie przeszkód w mobilno ści 
regionalnej przez przyj ęcie odpowiednich środków w zakresie mieszkalnictwa i 
transportu oraz przez zach ęcanie grup zagro żonych marginalizacj ą (mniejszo ści 
etniczne, niepe łnosprawni, bezdomni) do ponownego wej ścia na rynek pracy (GL 7 i 
8), 
3. zapewnienia, aby system podatkowy i system świadczeń wspierały zatrudnienie i 
zawierały zachęty do wej ścia lub pozostania na rynku pracy (zasada, że „praca si ę 
opłaca”) – nale ży w większym stopniu ograniczy ć obciążenie podatkowe si ły 
roboczej (GL 4). 
W celu poprawy konkurencyjno ści przez umiarkowan ą politykę wynagrodze ń, Węgrom zaleca si ę 
poniższe działanie: 
4. zach ęcenie do reformy ustalania wynagrodze ń w taki sposób, aby wynagrodzenia 
lepiej odzwierciedla ły wydajno ść pracy. Promowanie wi eloletnich porozumie ń z 
partnerami spo łecznymi dotycz ących wynagrodze ń w celu powi ązania rozwoju p łac 
rzeczywistych ze wzrostem wydajno ści pracy (GL 5). 
 
PL 29   PL W celu poprawy warunków wzrostu produktywno ści, Węgrom zaleca si ę poniższe działania: 
5. wspieranie wi ększego zaanga żowania sektora prywatnego w badania i rozwój oraz 
innowacje, wzmocnienie wi ęzi pomiędzy sektorem przedsi ębiorczości a instytutami 
badawczymi, zapewnienie wystarczaj ących środków na popraw ę jakości badań i 
rozwoju oraz wspieranie tran sferu wiedzy poprzez bezpo średnie inwestycje 
zagraniczne (GL 13), 
6. popraw ę skuteczno ści systemu o światy, zwi ększenie elastyczno ści w celu lepszego 
dostosowania do umiej ętności wymaganych na rynku i zapewnienia adekwatnych 
środków na kszta łcenie i szkolenie zawodowe (GL 13), 
7. zapewnienia stabilno ści ustawodawstwa i polityki rz ądu w celu tworzenia otoczenia 
gospodarczego bardziej wspieraj ącego przedsi ębiorczość (GL 11). 
W celu rozwoju skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych, W ęgrom zaleca si ę poniższe 
działanie:  
8. kontynuacja liberalizacji przemys łów sieciowych, zwi ększenie skutecznej 
konkurencji oraz niezale żności organów ds. regulacji sieci (GL 9). 
 
PL 30   PL 20. Łotwa 
W ostatnich latach Łotwa zanotowa ła dobre wyniki gospodarcze, pomimo s łabego otoczenia 
zewnętrznego. Wed ług przewidywa ń wzrost PKB pozostanie na potencjalnym poziomie wzrostu na 
poziomie 5-6 % rocznie w średnim terminie. Konsumpc ja gospodarstw domowych i inwestycje brutto 
były wyjątkowo du że i są czynnikami nap ędzającym wzrost. Pomimo wysokiej dynamiki wzrostu 
konsumpcji gospodarstw domowych, inflacja utrzyma ła się na umiarkowanym  poziomie. Handel 
zewnętrzny rozwin ął się szybko, a poniewa ż dynamika importu jest wy ższa od dynamiki eksportu, 
deficyt na rachunku bie żącym wzrós ł do 9,3 % PKB w 2003 r. i wed ług przewidywa ń pozostanie na 
wysokim poziomie w średnim terminie. Łotwa poczyni ła ogromne post ępy w przeprowadzaniu reform 
strukturalnych w ci ągu ostatnich lat, jednak nadal st oi przed wyzwaniami, które – je śli im nie sprosta 
w całości – mogą osłabić zdolność utrzymania si ę przez państwo na ścieżce silnego wzrostu. 
Stopa bezrobocia powoli spada i wykazuje znaczne zró żnicowanie w poszczególnych regionach. 
Sprawne funkcjonowanie rynku pracy utrudnia szereg problemów strukturalnych, w tym nieodpowiednie systemy o światy i szkolenia, niedopasowanie umiej ętności i niska mobilno ść 
geograficzna. Konkurencj ę na łotewskich rynkach produktów zaostrzy ła prywatyzacja wi ększości 
spółek państwowych, a poziom pomocy pa ństwa pozostaje na ni ższym poziomie ni ż średnia UE. 
Pozostałe problemy dotycz ące konkurencji koncentruj ą się głównie w przemys łach sieciowych. Mimo 
iż Łotwa odnosi korzy ści z niskich kosztów pracy i podatków, niski poziom wydajno ści pracy nadal 
jest źródłem niepokoju. 
Tendencja obni żania deficytu publicznego zosta ła przerwana w 2002 r., kiedy wzros ła do 3 % PKB z 
1,6 % w 2001 r.. W 2003 r. lepsze, ni ż przewidywano, przychody z podatków i ścisła kontrola rz ądu 
nad wydatkami pomog ły w ograniczeniu deficytu publicznego do 1,8 % PKB, a deficyt na 2004 r. 
planuje si ę poziomie 2 % PKB. Niemniej jednak sytuacja fiskalna Łotwy zale ży od intensywno ści 
prac nad utrzymaniem dyscypliny bud żetowej; w konsekwencji łotewska polityka fiskalna ma 
charakter procykliczny. Z drugiej strony, d ług publiczny pozostaje na niskim poziomie 15,6 % PKB. 
Łotwa powinna zmierza ć, w swojej polityce, do osi ągnięcia wysokiego stopnia trwa łej konwergencji, 
w szczególno ści w zakresie konsolidacji finansów publicznych. Zarówno dalsze prace nad 
konsolidacj ą finansów publicznych, jak i rozwi ązanie problemu niepe łnego wykorzystania zasobów 
ludzkich na Łotwie, powinny by ć wsparte polityk ą, która pomaga w utrwaleniu wysokiego tempa 
wzrostu w średnim i d ługim terminie. To w szczególno ści wymaga wzmocnienia i dywersyfikacji 
podstaw wzrostu i zatrudnienia przez popraw ę klimatu dla przedsi ębiorczości. Łotwa powinna 
ponadto podnie ść poziom produktywno ści i przygotowa ć się do ostatecznego przej ścia na gospodark ę 
opartą na wiedzy. W tym kontek ście przed Łotwą stoją cztery główne wyzwania: 
 
PL 31   PL  
• rozwiązanie problemu znacznego deficytu na rachunku bie żącym, do czego powinna przyczyni ć się 
odpowiednia polityka fiskalna, 
• Poprawa warunków wzrostu produktywno ści, 
• rozwiązanie problemów strukturalnych na rynku pracy, 
• rozwój skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych. 
Rozwiązanie problemu znacznego deficytu na rachunku bie żącym, do czego powinna 
przyczyni ć się odpowiednia polityka fiskalna 
Łotewski popyt wewn ętrzny na towary z importu kszta łtuje się na wyższym poziomie, ni ż popyt 
zewnętrzny na towary łotewskie, skutkiem czego deficyt na rachunku bie żącym wzrós ł do 9,3 % PKB 
w 2003 r. Wzrost eksportu w latach 2002 i 2003 by ł bardzo du ży, pomimo spowolnienia 
gospodarczego na świecie; niemniej jednak wzrost importu przewa żał nad wzrostem eksportu. 
Oczekuje si ę, że w ciągu następnych kilku lat bilans handlowy jeszcze bardziej si ę pogorszy z powodu 
dużego i rosn ącego zapotrzebowania na inwestycje w celu dalszego rozwoju i restrukturyzacji 
gospodarki. To doprowadzi do zwi ększenia deficytu na rachunku bie żącym. Mimo i ż ceny eksportowe 
rosły szybciej ni ż ceny importowe w 2003 r., warunki handlu w ostatnich latach nie by ły ciągle 
korzystne, pog łębiając tym samym niepewno ść, co do potencjalnych nacisków na rachunek bie żący w 
przyszłości. 
Umiarkowane tempo konsolidacji fiskalnej zosta ło przerwane wskutek niewykonania planu fiskalnego 
w 2002 r., pomimo du żego tempa wzrostu gospodarczego łotewskiej gospodarki. W konsekwencji 
fiskalny deficyt publiczny wzrós ł do 3 % PKB. Mimo i ż łotewskie w ładze kontynuuj ą prace nad 
osiągnięciem równowagi bud żetowej w średnim terminie, obecny charakter polityki fiskalnej, który 
jest procykliczny, i ograniczona mo żliwość zwiększenia przychodów podatkowych przez rz ąd w 
okresie silnego wzrostu gospodarczego, stawiaj ą Łotwę w trudnej sytuacji w kwestii z czego pokry ć 
przyszłe potrzeby w zakresie wydatków zwi ązanych z przyst ąpieniem do UE i NATO. Równie ż te 
naciski na wydatki prawdopodobnie pog łębią deficyt na rachunku bie żącym. W świetle słabego 
popytu zewn ętrznego i ju ż wysokiego popytu wewn ętrznego, nag ły wzrost wydatków pod koniec 
2002 r., du ży wzrost po życzek i znaczne obni żenie podatków na pocz ątku 2003 r. oraz dalsze 
rozluźnienie fiskalne budz ą zaniepokojenie. Kluczowym wyzwaniem dla polityki gospodarczej jest 
uniknięcie procyklicznego bod źca fiskalnego, który mo że przeciążyć popyt wewn ętrzny i pog łębić 
deficyt na rachunku bie żącym. 
Poprawa warunków wzrostu produktywno ści  
Wydajność pracy na Łotwie nale ży do najni ższych w UE (poni żej 40% średniej w UE-15). W latach 
1995-2003 wydajno ść pracy wzros ła w stosunku do średniej UE, ale tempo wzrostu uleg ło 
spowolnieniu w ostatnich latach. Na wyniki produktywno ści na Łotwie ma wp ływ kilka czynników. 
Po pierwsze, pomimo przeprowadzonych reform, w systemie o światy nadal wyst ępują problemy ze 
skuteczno ścią, programami nauczania i kontaktami zewn ętrznymi, a powi ązania uczelni wy ższych z 
przemysłem są nadal słabo rozwini ęte. Po drugie, badania i rozwój, zw łaszcza udzia ł przedsiębiorstw 
w badaniach i rozwoju – oraz innowacje wydaj ą się być ograniczone, zarówno z powodu braku 
funduszy jak i braku masy krytycznej dla wi ększości łotewskich firm, do prowadzenia dzia łalności 
badawczej. Wzrost produktywno ści ogranicza równie ż niewielka liczba dzia łań przedsiębiorców, 
ponieważ spółki muszą przestrzega ć surowych przepisów krajowych, maj ą trudności z dostępem do 
środków finansowych i kultury przedsi ębiorczości. Pomimo wysokiego poziomu inwestycji 
biznesowych, poziom produktywno ści nadal hamuje s łaba baza kapita łowa i stosunkowo niski poziom 
infrastruktury. Wszystkie te czynniki przyczyniaj ą się również do wyjaśnienia, dlaczego Łotwa nadal 
 
PL 32   PL specjalizuje si ę w sektorach o stosunkowo niskim zaawansowaniu technologicznym i dzia łalności 
przejściowej bez wi ększej warto ści dodanej. 
Rozwiązanie problemów strukturalnych na rynku pracy  
Łotewski rynek pracy cechuje szereg wad strukturalnych, przy czym najwi ększą z nich to du że różnice 
pomiędzy regionami w zakresie bezrobocia oraz du ży odsetek d ługotrwale bezrobotnych i bezrobocia 
wśród młodzieży. W 2002 r. stopa aktywno ści zawodowej osi ągnęła poziom 68,8 %, stopa 
zatrudnienia wynios ła 60,5 %. Stopa bezrobocia wynosi ła 12,1 % pod koniec 2002 r. i spad ła w 2003 
r.. 
Sprawne funkcjonowanie rynku pracy utrudnia szereg problemów strukturalnych. Po pierwsze, 
niepełne wykorzystanie zasobów ludzkich jest wynikiem niesprzyjaj ących dla przedsi ębiorczości. 
Łotwa ma najni ższy wskaźnik powstawania nowych przedsi ębiorstw w UE, co podkre śla konieczno ść 
wprowadzania u łatwień dla przedsi ębiorców i rozwoju ma łych i średnich przedsi ębiorstw, aby w ten 
sposób wesprze ć podstawę zatrudnienia. Po drugie klin podatkowy na Łotwie jest wysoki i zniech ęca 
do legalnej pracy. Ponadto, z powodu niskich wynagrodze ń, nawet umiarkowanie wysokie 
świadczenia socjalne sprawiaj ą, że praca lub powrót do pracy staj ą się decyzjami kosztownymi i tym 
samym zniech ęcają do uczestniczenia w rynku pracy. Po trzecie, wysoka stopa bezrobocia jest w 
pewnym stopniu odzwierciedleniem niedopasowania umiej ętności pomiędzy podażą pracy, a popytem 
na nią. Ponadto, system o światy nie sprosta ć zapotrzebowaniu na bardziej elastyczne i nowoczesne 
formy szkolenia. W ładze Łotwy zaproponowa ły niedawno kompleksow ą reformę systemu o światy w 
celu jego lepszego przystosowania do wymogów gos podarki rynkowej, jednak realizacja tej reformy 
może być zarówno kosztowna, jak i d ługotrwała. Wreszcie, ró żnice w zakresie bezrobocia i 
zatrudnienia mi ędzy regionami s ą również wynikiem ma łej mobilno ści geograficznej, co mo żna 
poprawić poprzez modernizacj ę infrastruktury transportu. 
Rozwój skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych 
Kroki w kierunku liberalizacji przemys łów sieciowych zosta ły podjęte niedawno – pe łna liberalizacja 
telekomunikacji g łosowej nast ąpiła w 2003 r., oraz stopniowa liberalizacja innych przemys łów 
sieciowych w celu dostosowania do przepisów UE. We wszystkich przemys łach sieciowych nadal 
dominują największe przedsi ębiorstwa – cz ęść z nich jest stopniowo prywatyzowana – które maj ą 
niewielką skuteczn ą konkurencj ę i korzystaj ą z braku mo żliwości faktycznego wyboru dostawcy. Jest 
kilka źródeł mało skutecznej konkurencji. W niektórych przypadkach bariery techniczne i praktyczne 
hamują rozwój konkurencji, jak to ma miejsce  w przypadku telekomunikacji, gdzie s ą zaległości z 
wydzieleniem dost ępu do pętli lokalnej, wyborem operatora i pr zenoszeniem numerów. W niektórych 
innych przypadkach nie ma jeszcze podstawa prawnej dla bardziej efektywnej konkurencji, jak to ma 
miejsce w energetyce. Jednym z dodatkowych źródeł mało skutecznej konkurencji jest brak po łączeń 
międzysieciowych. Po łączenia kolejowe Łotwy z sąsiadami w regionie Morza Ba łtyckiego i z innymi 
państwami europejskimi nie s ą dobrze rozwini ęte. Na rynku gazu na Łotwie nadal dominuje kilku 
importerów i de facto  państwo jest zale żne od dostaw gazu z Rosji. Wreszcie, po łączenia 
międzysieciowe z zagranic ą, w zakresie energii elektrycznej, pomi ędzy państwami Morza Ba łtyckiego 
a innymi Pa ństwami Cz łonkowskimi mog ą być niewystarczaj ące do zaspokojenia d ługoterminowego 
popytu. 
Zalecenia dla Łotwy 
Stawienie czo ła wyżej wymienionym wyzwaniom wyma ga szeroko zakrojonych reform 
strukturalnych okre ślonych w ogólnych wytycznych (GL) w cz ęści I Ogólnych Wytycznych Polityk 
gospodarczych.  
W celu rozwi ązania problemu znacznego deficytu na rachunku bie żącym, do czego powinna 
przyczyni ć się właściwa polityka fiskalna, Łotwie zaleca si ę poniższe działanie:  
 
PL 33   PL 1. zmniejszenie w sposób wiarygodny i trwa ły deficytu publicznego poprzez dzia łania 
wieloletnie, zgodnie z decyzjami, które zostan ą podjęte przez Rad ę w kontek ście 
zbliżającego się przeglądu budżetowego (GL 1 i 2). 
W celu poprawy warunków wzrostu produktywno ści, Łotwie zaleca si ę następujące działania: 
2. poprawa wydajno ści, jakości i dostępności systemu edukacji i kszta łcenia oraz jego 
reagowania na zapotrzebowan ie rynku pracy (GL 13 i 14), 
3. zach ęcania do bada ń i rozwoju oraz innow acji, w szczególno ści w sektorze 
przedsiębiorstw (GL 13 i 14), 
4. wspieranie kultury przedsi ębiorczości (GL 11). 
W celu rozwi ązania problemów strukturalnych na rynku pracy, Łotwie zaleca si ę następujące 
działania:  
5. wprowadzenia zmian w systemie podatkowym i systemie świadczeń, tak by praca 
bardziej si ę opłacała, w szczególno ści przez zwi ększenie efektywno ści wydatków 
socjalnych (GL 4), 
6. wzmocnienia poda ży pracy poprzez kontynuacj ę wysiłków na rzecz lepszego 
dostosowania kwalifikacji si ły roboczej do wymogów rynku pracy oraz poprzez 
przez ułatwienie mobilno ści pracy, zw łaszcza poprzez modernizacj ę infrastruktury 
transportowej (GL 7 i 13). 
W celu rozwoju skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych, Łotwie zaleca si ę następujące 
działania:  
7. podj ęcie prawnych środków maj ących zwi ększyć skuteczn ą konkurencj ę w 
przemysłach sieciowych i wzmocni ć rolę organu ds. regulacji (GL 9), 
8. zwi ększenia fizycznych po łączeń międzysieciowych z innymi sieciami europejskimi 
(GL 9). 
 
PL 34   PL 21. Litwa 
Pomimo s łabego otoczenia zewn ętrznego, wyniki makroekonomiczne Litwy kszta łtowały się na 
wyjątkowo dobrym poziomie w ci ągu ostatnich dwóch lat. Rz eczywisty wzrost PKB b łyskawicznie 
przyspieszy ł do 8,9 % w 2003 r., g łównie dzi ęki dużym inwestycjom i konsumpcji gospodarstw 
domowych, pomimo silnego wzrostu eksportu. Du ża efektywna aprecjacja nominalna lita w 
połączeniu z du żym wzrostem produktywno ści, który neutralizowa ł skutek inflacji spowodowanej 
wzrostem p łac, doprowadzi ła do spadku poziomu cen. Ten spadek (mierzony przy zastosowaniu HICP 
– zharmonizowanego wska źnika cen konsumpcyjnych) wyniós ł 1,1 % w 2003 r. Du ży wzrost 
gospodarczy wp łynął pozytywnie na rynek pracy, lecz wysokie bezrobocie pozostaje jedn ą ze słabości 
litewskiej gospodarki.  
Tendencja spadkowa deficy tu publicznego, zapocz ątkowana w 2000 r., zosta ła przerwana w 2003 r., 
kiedy deficyt nieznacznie wzrós ł do 1,7 % PKB, z 1,4 % w 2002 r. Du że zwiększenie, zarówno 
wydatków bie żących jak i inwestycyjnych, cz ęściowo w zwi ązku z wydatkami z tytu łu przystąpienia 
do UE, zosta ło zatwierdzone w bud żecie na 2004 r., i przewiduje si ę dalszy wzrost deficytu. Oczekuje 
się, że wznowienie konsolidacji fiskalnej nast ąpi w 2005 r.. Umiarkowane wysoko ści deficytu 
budżetowego w latach poprzednich przyczyni ły się do utrzymania trwa łego deficytu na rachunku 
bieżącym, co w du żym stopniu by ło finansowane z bezpo średnich inwestycji zewn ętrznych. 
Utworzenie rady pieni ężnej okaza ło się świetną kotwicą nominaln ą polityki pieni ężnej, przyczyni ło 
się do stabilizacji makroekonomicznej i nisk iego poziomu inflacji. Lepsza stabilno ść 
makroekonomiczna umo żliwiła tendencje spadkowe stóp procentowych w ostatnich latach, 
przyczyniaj ąc się do wysokiego wzrostu kredytów krajowych, a w konsekwencji do szybkiego 
wzrostu inwestycji i konsumpcji.  
Litwa powinna zmierza ć do osiągnięcia wysokiego poziomu trwa łej konwergencji. Źródłem 
problemów jest rynek pracy. Obni żenie wysokiej stopy bezrobocia i dalsza konsolidacja finansów 
publicznych b ędą kluczowe elementem dla poprawy stabilno ści makroekonomicznej w średnim 
terminie. Utrzymanie konkurencyjno ści Litwy b ędzie miało ogromne znaczenie dla szybkiej i trwa łej 
konwergencji z gospodarkami UE. Dal sze zmiany strukturalne b ędą konieczne w celu utrzymania 
obecnej tendencji w zakresie wzrostu produktywno ści, co jest potrzebne do zmniejszenia znacznych 
różnic w produktywno ści pomiędzy Litw ą a średnią UE. W tym zakresie przystosowanie systemu 
oświaty do potrzeb rynku pracy oraz rozwój bada ń i rozwoju oraz innowacji s ą potrzebne dla 
ułatwienia po żądanego post ępu w postaci przej ścia na gospodark ę opartą na wiedzy. W tym 
kontekście przed Litw ą stoją następujące wyzwania: 
• rozwiązanie problemów strukturalnych na rynku pracy, 
• utrzymanie niskiego deficytu publicznego, 
• poprawa warunków wzrostu produktywno ści, 
• rozwój skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych. 
Rozwiązanie problemów strukturalnych na rynku pracy  
Pomimo widocznej poprawy na rynku pracy w ci ągu ostatnich dwóch lat, st opa bezrobocia utrzymuje 
się na wysokim poziomie 12,7 % w 2003 r., i nadal wyst ępują znaczne s łabości strukturalne. 
Widoczne s ą ogromne ró żnice pomi ędzy regionami, w kilku regionach odnotowano stopy bezrobocia 
rzędu około 20 %. Stopa bezrobocia w śród młodzieży pozosta łe wysoka, 23 % w 2002 r.,  natomiast 
stopa długotrwałego bezrobocia wynosi ła 7 %. Bezrobocie si ęgające 17 % nadal utrzymuje si ę w mało 
wydajnym sektorze rolnym, w którym prawdopodobnie nast ąpi redukcja wielu miejsc pracy, co b ędzie 
wywierać presję wzrostow ą na bezrobocie w latach nast ępnych.  
 
PL 35   PL Główne niedoci ągnięcia strukturalne rynku pracy s ą związane z ograniczon ą mobilnością zawodow ą i 
geograficzn ą siły roboczej, niedopasowaniem poda ży i popytu na umiej ętności oraz braki w systemie 
edukacji. Pomimo du żej liczby studentów na uczelniach wy ższych, kwalifikacje zawodowe litewskiej 
siły roboczej cz ęsto dotycz ą obszarów, które nie pokrywaj ą się z bieżącym zapotrzebowaniem na 
umiejętności. Niedobór si ły roboczej wyst ępują w dziedzinie technologii informatycznych, 
zarządzania i w kilku kategoriach technicznych. Wzmocnienie wi ęzi pomiędzy instytucjami 
oświatowymi a przedsi ębiorstwami powinno by ć pomocne w lepszym przystosowaniu szkolenia 
zawodowego i szkolnictwa wy ższego do bie żących potrzeb. Jednocze śnie działania w zakresie 
kształcenia ustawicznego, które s ą niezbędne dla poszerzenia zdolno ści siły roboczej w zakresie 
przystosowania si ę do zapotrzebowania w przysz łości, są na najni ższym poziomie w śród państw 
przystępujących. Dalsze wysi łki mające na celu poprawienie jako ści i dost ępności szkolenia 
zawodowego powinny przynosi ć korzyści, zwłaszcza w najmniej rozwini ętych regionach. Wysoki 
odsetek bezrobotnych robotników o niskich kwalif ikacjach wymaga zwrócenia szczególnej uwagi na 
szkolenie tej kategorii robotników. Poprawa infrastruktury o światowej, zw łaszcza w biedniejszych 
regionach, mo że przyczyni ć się do utworzenia lepszych ramowych warunków przyci ągania inwestycji 
i zwiększenia zdolno ści i chęci przemieszczania si ę siły roboczej. Dalsze prace nad popraw ą otoczenia 
gospodarczego pomog łyby w tworzeniu miejsc pracy i za gospodarowaniu osób, które utraci ły pracę z 
powodu restrukturyzacji przemys łu i rolnictwa. System świadczeń z tytułu bezrobocia wymaga 
racjonalizacji, wysoko ść zasiłku dla bezrobotnych nie jest powi ązana z wysoko ścią wcześniejszego 
wynagrodzenia, prawo nie okre śla w jasny sposób zakresu ochrony ubezpieczeniowej, a powi ązania 
pomiędzy składkami i świadczeniami z systemu ubezpieczenia na wypadek bezrobocia s ą niejasne. 
Utrzymanie niskiego deficytu publicznego 
Władze konsekwentnie realizowa ły plany konsolidacji fiskalnej. W zwi ązku z tym, deficyt 
publicznych spad ł z 5,7 % PKB w 1999 r. do 1,4 % w 2002 r.  Jednak tendencja spadkowa deficytu 
uległa odwróceniu i deficyt wzrós ł nieznacznie do 1,7 % w 2003 r. Na tle wy ższych, ni ż 
przewidywane, przychodów w pierwszej po łowie 2003 r., rz ąd podjął decyzję o alokacji dodatkowych 
wydatków w formie bud żetu uzupe łniającego w lipcu 2003 r. Zmiany skutkowa ły znacznym 
zwiększeniem wydatków bie żących, co uniemo żliwiło dalsze zmniejszenie deficytu w 2003 r., 
głównie w formie rekompensat za utrat ę oszczędności w rublach7 (około 0,4 % PKB) i subsydiów dla 
rolnictwa (0,2 % PKB). Bud żet na 2004 r. przewiduje dalsze zwi ększenie deficytu, w du żym stopniu 
w związku ze wzrostem inwestycji publicznych i zwi ększenia wydatków zwi ązanych z systemem 
ubezpiecze ń społecznych i wynagrodze ń sektora publicznego, jak równie ż znacznymi kosztami 
przejściowymi reformy emerytur. Naciski na wydatki zwi ązane z du żym zapotrzebowaniem na 
inwestycje i znacznymi zobowi ązaniami fiskalnymi i zobowi ązaniami warunkowymi wskazuj ą na 
zagrożenie konsolidacji finansów publicznych w średnim terminie.  
Pomimo prac nad usprawnieniem systemu podatkowego, skuteczno ść ściągania podatków nadal 
wymaga poprawy. Dochody rz ądu jako % PKB uleg ły zmniejszeniu z 38,1 % w 1998 r. do 33,8 % w 
2002 r., natomiast wydatki utrzymywa ły się na równym poziomie. Dodatkowe wydatki na plany 
budżetowe są często przydzielane w drugiej po łowie roku, co dodatkowo utrudnia szybsz ą 
konsolidacj ę finansów publicznych. Procykliczny charakter polityki mo że wiązać się z pewnymi 
ryzykami z uwagi na intensyfikacj ę presji na dodatkowe wydatki. Mimo i ż niskie deficyty bud żetowe 
przyczyni ły się do osłabienia presji na rachunek obrotów bie żących w ostatnich latach, polityka 
fiskalna b ędzie być może musiała odegrać rolę w łagodzeniu potencjalnego pogorszenia bilansu 
oszczędności – inwestycji sektora prywatnego, który móg łby zostać spowodowany przez obecnie 
szybką dynamikę wzrostu kredytów.  
                                                 
7 Rz ąd zobowi ązał się wypłacić obywatelom odszkodowanie za utrat ę oszczędności w rublach w 
pierwszych latach okresu przej ściowego i przywróci ć prawa w łasności albo wyp łacić odszkodowania 
pieniężne za nieruchomo ści skonfiskowane w czasach sowieckich. Wysoko ść tych wyp łat to około 6,7 
% PKB pod koniec 2003 r.. 
 
PL 36   PL Poprawa warunków wzrostu produktywno ści 
Pomimo, że Litwa odnotowa ła duży wzrost produktywno ści po kryzysie rosyjskim w 1999 r., poziom 
produktywno ści jest nadal bardzo niski i kszta łtuje się na poziomie 42 % średniej UE-15i. Równie ż 
ostatni du ży wzrost produktywno ści wydaje si ę być częściowo spowodowany efektami 
jednorazowymi ni ż lepszym wykorzystaniem mo żliwości istniejących zasobów. Poniewa ż PKB w 
przeliczeniu na 1 mieszka ńca wyniós ł 39 % średniej UE-15 w 2002 r., wysoki i trwa ły wzrost 
produktywno ści jest konieczny w celu zmniejszenia ró żnic w przychodach w porównaniu z UE. W 
tym zakresie braki w systemie o światy i niski poziom bada ń i rozwoju oraz innowacji stanowi ą 
przeszkod ę. 
Po pierwsze, pomimo wysokich  wydatków publicznych na o światę i dużą liczbę absolwentów uczelni 
wyższych, ma miejsce niedopasowanie mi ędzy umiej ętnościami nabytymi w systemie edukacji i 
kształcenia, a potrzebami sektora przedsi ębiorstw, które zosta ły opisane jako pierwsze wyzwanie. 
Rząd przygotowuje program wdro żenia strategii edukacyjnej do 2012 r., jednak mog ą być konieczne 
dalsze prace w celu dostosowania systemów o światy i szkolenia do przysz łych potrzeb w miar ę 
rozwoju struktur gospodarczych. Po drugie, du ża część obecnej struktury gospodarczej bazuje na 
działalności mało wykorzystuj ące technologi ę. Zmiana struktury b ędzie wymaga ć więcej badań i 
rozwoju oraz wi ęcej innowacji, które s ą obecnie na najni ższym poziomie w nowych Pa ństwach 
Członkowskich. Utrzymanie wysokiego poziomu bezpo średnich inwestycji zagranicznych mog łoby 
zadziałać jak katalizator dzi ęki transferowi wiedzy i tym samym przyczyni ć się do szybszych zmian 
strukturalnych w gospodarce w sektorach o wy ższej warto ści dodanej i lepszej produktywno ści. 
Dalszy rozwój infrastruktury móg łby równie ż przyczyni ć się do utrzymania du żego wzrostu 
produktywno ści. Wydatki na technologie informatyczne nieznacznie wzros ły z bardzo niskiego 
poziomu i niska penetracja technologii informatycznych mo że być czynnikiem opó źniającym popraw ę 
produktywno ści. 
Rozwój skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych 
Pomimo deregulacji w wi ększości przemys łów sieciowych skuteczna konkurencja jest bardzo s łaba 
we wszystkich tych przemys łach, z wyj ątkiem telefonii przeno śnej i transportu drogowego. Rynek 
telefonii stacjonarnej zosta ł całkowicie zliberalizowany w styczniu  2003 r., ale na rynku nadal dzia ła 
tylko jedno – wcze śniej istniej ące – przedsi ębiorstwo. Organ ds. regulacji rynku telefonii nie wydaje 
się dysponowa ć wystarczaj ącymi środkami dla skutecznego wspierania konkurencji. Wdro żenie 
unijnego prawa dotycz ącego otwarcia rynku kolejowego jeszcze nie zosta ło zakończone, a 
infrastruktura jest s łabo rozwini ęta, zwłaszcza po łączenia z Polsk ą.  
Otwarcie rynków energii da ło kilka widocznych korzy ści konsumentom i nadal wyst ępuje wysoki 
stopień koncentracji, zarówno w dostawach, jak i dystrybucji. Rynek energii elektrycznej zosta ł 
otwarty dla du żych klientów w styczniu 2002 r. i stanowi jedn ą czwartą zużycia energii elektrycznej. 
Dalsza deregulacja jest przewidywana etapami,  przy czym obecnie trwa prywatyzacja przedsi ębiorstw 
dystrybucji energii elektrycznej. Jednak że elektrownia atomowa wytwarza oko ło 80 % ca łej energii 
elektrycznej, a brak po łączeń międzysieciowych z innymi pa ństwami przyst ępującymi uniemo żliwia 
integrację z unijnym rynkiem energii el ektrycznej. Rynek gazu równie ż został zliberalizowany dla 
dużych klientów i stanowi 80 % zu życia gazu. Niemniej jednak, na rynku dzia ła kilka niezale żnych 
przedsiębiorstw i brakuje po łączeń z zachodnioeuropejsk ą siecią gazową. 
Zalecenia dla Litwy 
Stawienie czo ła wyżej wymienionym wyzwaniom wyma ga szeroko zakrojonych reform 
strukturalnych okre ślonych w ogólnych wytycznych (GL) w cz ęści I Ogólnych Wytycznych Polityk 
gospodarczych.  
W celu rozwi ązania problemów strukturalnych na rynku pracy, Litwie zaleca si ę poniższe działania:  
 
PL 37   PL 1. wzmocnienie mobilno ści regionalnej i zmniejszen ie niedopasowania umiej ętności, 
przy jednoczesnym zapewnieniu wydajno ści edukacji i środków w zakresie 
przekwalifikowania oraz innych aktywnych dzia łań na rynku pracy (GL 4, 7 i 8), 
2. popraw ę połączonych skutków zach ęt podatkowych i świadczeniowych (GL 4). 
W celu utrzymania niskiego deficytu publicznego, Litwie zaleca si ę poniższe działania:  
3. utrzymanie w sposób wiarygodny i trwa ły deficytu publicznego poprzez dzia łania 
wieloletnie, zgodnie z decyzjami, które zostan ą podjęte przez Rad ę w kontek ście 
zbliżającego się przeglądu budżetowego (GL 1). 
4. unikanie procyklicznej polityki fiskalnej, która uniemo żliwia dalsze zmniejszenie 
deficytu publicznego, w szczególno ści przez unikanie poprawek do bud żetu 
przewiduj ących alokacj ę dodatkowych wydatków w wyniku wy ższych, ni ż 
przewidywano, dochodów (GL 2). 
W celu poprawy warunków wzrostu produktywno ści, Litwie zaleca si ę poniższe działania: 
5. popraw ę wydajności i jakości systemów edukacji i kszta łcenia oraz ich zdolno ści do 
reagowania na potrze by rynku pracy (GL 13), 
6. wspieranie bada ń naukowych i rozwoju oraz innowacji, wzmocnienie powi ązań 
między instytutami badawczymi a sektorem przedsi ębiorstw oraz wspierania 
transferu wiedzy poprzez bezpo średnie inwestycje zagraniczne i wi ększą penetracj ę 
technologii informatycznych (GL 13). 
W celu rozwoju skutecznej konkurencji w przemys łach sieciowych, Litwie zaleca si ę poniższe 
działania: 
7. dalsz ą liberalizacj ę i egzekwowanie skutecznej konkurencji na rynku energii, 
telekomunikacji i kolejowym (GL 9), 
8. tworzenie i ulepszanie po łączeń międzysieciowych z s ąsiadującymi Państwami 
Członkowskimi UE (GL 9). 
 
PL 38   PL 22. Malta 
Coraz bardziej otwarty charakter gospodarki Malty, du ża zależność od dochodów z turystyki i 
niewielkie terytorium sprawiaj ą, że gospodarka Malty jest coraz bardziej wra żliwa na zewn ętrzne 
wydarzenia gospodarcze i geopolityczne. Trudne mi ędzynarodowe otoczenie gospodarcze w ci ągu 
ostatnich dwóch lat i restrukturyzacja sektora publicznego przynios ły umiarkowany wzrost 
gospodarczy, który w wi ększości napędzała duża konsumpcja publiczna. Rzeczywisty wzrost PKB 
obecnie kszta łtuje się znacznie poni żej jego szacunkowego potencja łu.  
Pomimo powolnego wzrostu gospodarc zego w okresie od stycznia do pa ździernika zesz łego roku, nie 
odnotowano wi ększego wzrostu bezrobocia (5,7 % w pa ździerniku 2003 r.), jednak w nadchodz ących 
latach mo żna oczekiwa ć pogorszenia si ę sytuacji w zwi ązku z restrukturyzacj ą przemys łu 
stoczniowego oraz sektora wytwórczego i turystyki. Ogólnym post ępom Malty w zakresie wdra żania 
acquis  nie towarzyszy ło wprowadzanie niezb ędnych reform gospodarczych w obliczu przyst ąpienia 
do UE w maju 2004 r. Ci ęcia w sektorze publicznym i zmniejszenie pomocy pa ństwa i subsydiów 
oraz reforma systemu emerytalnego i systemu opieki zdrowotnej zosta ły przesuni ęte na później, co 
wpłynęło ujemnie na wzrost gospodarczy, tworzenie miejsc pracy i finanse publiczne. Stosunkowo 
niska stopa zatrudnienia, zw łaszcza w śród kobiet, budzi zaniepokojenie. W kontek ście niewielkich 
wysiłków w zakresie konsolidacji finansów publicznych, ni ższego, niż przewidywano, wzrostu PKB 
w 2003 r. i rosn ących wydatków publicznych, deficyt ca łego sektora finansów publicznych uleg ł 
dalszemu zwi ększeniu, wywieraj ąc presję na saldo rachunku bie żącego. Malta powinna zmierza ć, do 
osiągnięcia wysokiego stopnia trwa łej konwergencji, zw łaszcza w zakresie konsolidacji finansów 
publicznych. Maj ąc na uwadze ten cel, konieczne jest nadanie biegu reformie systemu emerytalnego i 
systemu opieki zdrowotnej oraz sektora publicznego. Mimo pewnych post ępów, poziom konkurencji 
w niektórych obszarach jest niewystarczaj ący i konieczne s ą wysiłki prywatyzacyjne. W tym 
kontekście przed Malt ą stoją trzy główne wyzwania: 
• zapewnienie trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego oraz d ługoterminowej stabilno ści 
finansów publicznych, 
• wzrost stopy zatrudnienia, szczególnie w śród kobiet, 
• wspieranie skutecznej konkurencji z uwzgl ędnieniem szczególnych cech ma łej gospodarki 
krajowej. 
Zapewnienie trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego oraz d ługoterminowej stabilno ści 
finansów publicznych 
,Rząd planuje, w celu zaj ęcia się wysokim deficytem publicznym, wdro żenie serii środków i 
wzmocnienie ściągalności podatków w celu zwi ększenia dochodów. Warto zauwa żyć, że dochody 
niepodatkowe maj ą, według przewidywa ń, rosnąć szybciej ni ż dochody podatkowe. Jest to g łównie 
spowodowane dochodami ściąganymi w systemie rejestracji zagranicznych i rekompensatami z 
budżetu UE w ramach Pakietu z Kopenhagi. W odniesieniu do podatków bezpo średnich planowane 
jest ich pewne zmniejszenie w świetle wprowadzenia pi ęcioprogowej skali podatków (do tej pory – 
trzyprogowej) oraz podwy ższenia progu dochodu podlegaj ącego opodatkowaniu.  
Po stronie wydatków, wysokie nak łady na wynagrodzenia sektora publicznego, emerytury i opiek ę 
zdrowotn ą stanowią zagrożenie dla trwa łości finansów publicznych. W odniesieniu do wydatków 
bieżących, pożądana jest bardziej surowa kontrola środków na świadczenia socjalne i inne programy 
pomocowe oraz zmniejszenie subsydi ów. Niemniej jednak, wskutek ci ągłej potrzeby modernizacji i 
budowania nowej infrastruktury, wydatki inwestycyjne mog ą utrzymać a wysokim poziomie łączne 
wydatki (oko ło 50 % PKB), a ich spadek jest przewidywany w 2006 r. (do 46,6 % PKB).  
 
PL 39   PL Starzenie si ę populacji wskazuje na znaczne ryzyko fiskalne dla d ługoterminowej stabilno ści finansów 
publicznych, w szczególno ści wskutek stosunkowo wysokiego poziomu d ługu publicznego. 
Przewidywany szybki wzrost wska źnika obciążenia demograficznego w latach 2000 - 2050 (z 18 % do 
38,6 %) ma wywrze ć znaczną presję fiskalną na finanse publiczne w przysz łości. Planowana jest 
reforma I filara systemu emerytalnego, ale nie wiadomo, kiedy rozpocznie si ę jej realizacja .  
Znaczący poziom niesp łaconych gwarancji rz ądowych (22 % PKB w 2002 r.) stanowi zagro żenie dla 
sytuacji fiskalnej pa ństwa. Rząd planuje ograniczy ć udzielanie nowych gwarancji w przysz łości 
(spadek do 15 % PKB w 2006 r.), co ma by ć osiągnięte poprzez bardziej rygorystyczne egzekwowanie 
reguł budżetowych dotycz ących udzielania gwarancji. Powinno to przyczyni ć się do planowanego 
spadku w średnim terminie poziomu znanych zobowi ązań warunkowych i zmniejszy ć istniejące 
ryzyko wynikaj ące z udzielonych listów popieraj ących lub udogodnie ń kredytowych.  
Wzrost stopy zatrudnienia, szczególnie w śród kobiet 
Na Malcie rynek pracy wydaje si ę być w wystarczaj ącym stopniu elastyczny, aby umo żliwić 
dostosowanie do kryzysów gospodarczych bez generowania d ługich okresów wysokiego bezrobocia. 
We wrze śniu 2003 r. stopa zatrudnienia (53,7 %) by ła niska w porównaniu ze średnią UE. 
Stosunkowo niska stopa zatrudnienia jest wynikiem niskiej stopy zatrudnienia kobiet (33,1 %) w porównaniu do stopy zatrudnienia m ężczyzn (74,2 %), wy ższej niż średnia UE. Wzrost ogólnej stopy 
zatrudnienia oraz stopy zatrudnienia kobiet ma ogromne znaczenie dla poszerzenia podstawy sk ładek 
na ubezpieczenie spo łeczne w świetle zjawiska starzenia si ę populacji. W tym zakresie zosta ły 
ostatnio przyj ęte pewne środki maj ące zachęcić kobiety do aktywno ści zawodowej, poniewa ż mała 
obecność kobiet na rynku pracy ma, w pewnym stopniu, uwarunkowanie kulturowe, które b ędzie 
trzeba prze łamać w długiej perspektywie czasowej.  
Ponieważ rząd zdaje sobie spraw ę ze znaczenia zwi ększenia aktywno ści zawodowej kobiet w 
kontekście zmniejszenia przyrostu naturalnego i starzenia si ę populacji, inicjatywy maj ące na celu 
zwiększenie wska źnika aktywno ści zawodowej kobiet s ą uwzględnione w Ustawie o stosunkach 
pracowniczych i przemys łowych (ERA), która wesz ła w życie w grudniu 2002 r. i zosta ła uzupełniona 
ośmioma notami prawnymi (jedna z nich dotyczy rozporz ądzenia o prawie do ur lopu rodzicielskiego). 
Inne inicjatywy w tym zakresie to system opieki na dzie ćmi, plan równo ści płci oraz w łączenia 
problematyki p łci do służb publicznych. Ponadto zako ńczenie procesu prywatyzacyjnego i ci ęcia w 
sektorze publicznym mog ą przyczyni ć się do bardziej aktywnego wykorzystania zasobów z korzy ścią 
dla sektora prywatnego i doprowadzi ć do wzrostu wydajno ści w gospodarce i zatrudnienia. 
Wysokie podatki od dochodów zniekszta łcają zarówno popyt, jak i poda ż pracy i sk łaniają do pracy na 
czarno. Ró żnica pomi ędzy płacą minimaln ą, a zasiłkiem dla bezrobotnych, zw łaszcza w wi ększych 
rodzinach, jest bardzo ma ła i zmniejsza ch ęć do pracy. Systemy wczesnego przechodzenia na 
emeryturę, które s łużyły jako środki restrukturyzacji podmiotów sektora publicznego, równie ż 
powinny by ć ograniczone, a wysi łki trzeba skupi ć na przekwalifikowaniu. ERA reguluje równie ż 
pracę na część etatu i umowy zlecenia na czas oznaczony w celu zwi ększenia elastyczno ści na rynku 
pracy. Dzia łania w zakresie kszta łcenia zawodowego zosta ły zintensyfikowane w 2001 r., kiedy 
utworzono uczelni ę Malta College for Arts, Science a nd Technology, jednak potrzebne s ą dalsze 
wysiłki w celu zwi ększenia liczby absolwentów szkó ł średnich i zmniejszenia liczby osób, które nie 
kończą szkoły. Trzy nowe instytuty w dziedzinie mechaniki, in żynierii, agrobiznesu i s łużb 
społecznych zosta ły utworzone w 2003 r.. Nale ży odnotowa ć wyjątkowo wysoki odsetek absolwentów 
gimnazjów i bardzo niski odsetek  absolwentów liceów i uczelni wy ższych. 
Wspieranie skutecznej konkurencji z uwzgl ędnieniem szczególnych cech ma łej gospodarki 
krajowej 
Wprowadzono znacz ącą liczbę reform w celu zwi ększenia konkurencji w gospodarce malta ńskiej. W 
przemysłach sieciowych sektor telekomunikacji jest ju ż zliberalizowany, natomiast sektor us ług 
pocztowych jest obecnie otwierany. W tran sporcie powietrznym zlikwidowano monopol s łużb 
 
PL 40   PL naziemnych po zaproszeniu do przetargu mi ędzynarodowego. W odniesieniu do transportu morskiego, 
należy zakończyć wdrażanie acquis . Konkurencja jest s łaba w niektórych sektorach malta ńskiej 
gospodarki, takich jak m łynarstwo pszenicy i ziarna paszowego, czy sektor stoczniowy, gdzie nale ży 
ograniczy ć pomoc pa ństwa w po łączeniu z procesem restrukturyzacji, .  
Zalecenia dla Malty 
Stawienie czo ła wyżej wymienionym wyzwaniom wyma ga szeroko zakrojonych reform 
strukturalnych okre ślonych w ogólnych wytycznych (GL) w cz ęści I Ogólnych Wytycznych Polityk 
gospodarczych.  
W celu zapewnienia trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego oraz d ługoterminowej stabilno ści 
finansów publicznych, Malcie zaleca si ę poniższe działanie: 
1. zmniejszenie w sposób wiarygodny i trwa ły deficytu publicznego poprzez dzia łania 
wieloletnie, zgodnie z decyzjami, które zostan ą podjęte przez Rad ę w kontek ście 
zbliżającego się przeglądu budżetowego (GL 1). 
W celu zwi ększenia stopy zatrudnienia, zw łaszcza wśród kobiet, Malcie zaleca si ę poniższe działania: 
2. usprawnienie systemu podatków i świadczeń w celu wzmocnienia środków 
zachęcających do pracy oraz obni żenie opodatkowania pracy w celu poprawy 
konkurencyjno ści (GL 4), 
3. popraw ę jakości kształcenia w szko łach średnich i szkolenia zawodowego (GL 8), 
4. wzmocnienia przekwalifikowania si ły roboczej w celu zwi ększenia jej zdolno ści 
dostosowania si ę w przypadku zmniejszenia ilo ści miejsc pracy i u łatwienia powrotu 
do pracy dla kobiet w średnim wieku (GL 8). 
W celu zach ęcania do skutecznej konkurencji z uwzgl ędnieniem szczególnych cech ma łej gospodarki 
krajowej, Malcie zaleca si ę poniższe działanie:  
5. kontynuacje wysi łków w celu zwi ększenia konkurencji w niektórych sektorach, 
takich jak przemys ły sieciowe, przemys ł żywnościowy i stoczniowy (GL 9). 
 
PL 41   PL 23. Polska 
Po odnotowaniu silnego wzrostu gospodarczego przez wi ększą część lat dziewi ęćdziesiątych, w latach 
2001-2002 Polska do świadczyła gwałtownego spowolnienia gospodarczego. Od ko ńca 2002 r. 
ożywienie gospodarcze stopniowo przybiera na sile, i realny wzrost PKB osi ągnął w 2003 r. warto ść 
3,7%. W 2004 r. wzrost ma szanse osi ągnąć potencjalny poziom, szacowany na oko ło 4,5%. 
Pomimo znacz ącego post ępu dokonanego w ostatnich latach, Po lska nadal stoi przez istotnymi 
problemami strukturalnymi, które mog ą obniżyć jej zdolno ść do utrzymania si ę na ścieżce silnego 
wzrostu. Stopa bezrobocia szybko wzros ła od 1999 r. i obecnie utrzymuje si ę na poziomie oko ło 20% 
- najwyższym pośród wszystkich krajów przyst ępujących do UE. Równolegle, w znacz ący sposób 
spadło zatrudnienie i prawie po łowa społeczeństwa w wieku produkcyjnym jest bez pracy. Sprawne 
funkcjonowanie rynku pracy jest utrudnione przez pewne problemy strukturalne, m.in. ograniczon ą 
zdolność reagowania p łac na warunki rynkowe, środki zniech ęcające związane z systemem podatków 
i świadczeń, niedopasowanie kwalifikacji zaw odowych oraz niski poziom mobilno ści geograficznej.  
Sytuacja fiskalna Polski znacz ąco pogorszy ła się od 2000 r. w wyniku zarówno czynników 
cyklicznych jak i rozlu źnienia polityki fiskalnej. Deficyt publiczny wzrós ł z 1,8% PKB w 2000 r. do 
3,6% w 2002 r. Do niedawna w ładze wykazywa ły niechęć do zajęcia się problemami fiskalnymi, w 
tym szybko rosn ącym poziomem d ługu. Reforma finansów publicznych przyj ęta na pocz ątku 
bieżącego roku przez rz ąd zakłada wprowadzenie powa żnych ogranicze ń w wydatkach, lecz odracza 
niezbędne dostosowania fiskalne do 2005 r. 
Polityka Polski powinna zmierza ć do osiągnięcia wysokiego poziomu trwa łej konwergencji, w 
szczególno ści w odniesieniu do konsolidacji finansów publicznych. Ponadto, polityka 
makroekonomiczna ukierunkowana na osi ągnięcie stabilno ści wymaga uzupe łnienia przez reformy 
strukturalne, maj ące na celu popraw ę osiągnięć Polski w kwestii wzrostu gospodarczego. Przy 
niedostatecznym wykorzystaniu zasobów l udzkich, stosunkowo niski poziom produktywno ści 
ogranicza zdolno ść polskiej gospodarki do podnoszenia zarówno rzeczywistych jak i potencjalnych 
wyników wzrostu gospodarczego. Aby stawi ć czoła tej kwestii, niezb ędne są dalsze wysi łki na rzecz 
poprawy systemu edukacji i kszta łcenia oraz na rzecz stworzenia warunków sprzyjaj ących badaniom 
naukowym i rozwojowi oraz transferowi technologii. Ponadto, gospodarka, a zw łaszcza sektor 
rolnictwa, wymaga dalszej restrukturyzacji. Mo żliwa jest równie ż poprawa otoczenia gospodarczego. 
W tym kontek ście, przed Polsk ą stoją następujące wyzwania:  
• Pilne rozwi ązanie głęboko zakorzenionych problemów strukturalnych na rynku pracy, 
• Zapewnienie trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego oraz d ługoterminowej stabilno ści 
finansów publicznych, 
• Poprawa warunków wzrostu produktywno ści, 
• Przyspieszenie restrukturyzacji gospodarki oraz prywatyzacji w przemy śle, 
• Poprawa otoczenia gospodarczego. 
Pilne rozwi ązanie głęboko zakorzenionych problemów st rukturalnych na rynku pracy 
Spośród krajów przyst ępujących do UE, Polska wykazuje najwy ższą stopę bezrobocia (19,8% w 2002 
r.) oraz najni ższą stopę zatrudnienia (51,5%). Poziom zatrudnienia jest wyj ątkowo niski w śród ludzi 
starszych i ludzi m łodych. Ponadto rynek pracy w Polsce cechuj ą: wysoka stopa bezrobocia w śród 
osób młodych, wysoka stopa d ługotrwałego bezrobocia, znacz ące zróżnicowanie regionalne oraz 
wysoki udzia ł w bezrobociu obszarów wiejskich. 
 
PL 42   PL Sprawne funkcjonowanie rynku pracy jest utru dnione przez pewne problemy strukturalne. Po 
pierwsze, koncentracja bezrobocia w niektórych regionach i w okre ślonych grupach spo łecznych 
odzwierciedla cz ęściowo niedostosowanie p łac do regionalnego zró żnicowania produktywno ści oraz 
do poziomu kwalifikacji zawodowych. Proces ustalania p łac pozbawiony jest elastyczno ści i 
dotychczas okaza ł się nieskuteczny w narzucaniu dyscypliny p łacowej w przedsi ębiorstwach 
państwowych i w sektorze publicznym. Ponadto, minimalna p łaca na poziomie krajowym jest 
stosunkowo wysoka w porównaniu ze średnimi p łacami w wielu regionach, co przyczynia si ę do 
utrzymywania si ę wysokiego poziomu bezrobocia w śród ludzi m łodych i pracowników o niskich 
kwalifikacjach zawodowych.  
Po drugie, poziom podatków dochodowych w Polsce jest wysoki i zniech ęca do podejmowania 
legalnego zatrudnienia. Ponadto, po łączone skutki systemów podatkowego i świadczeń powoduj ą, że 
podjęcie lub powrót do pracy wi ąże się z kosztami, co zniech ęca do uczestnictwa w rynku pracy. 
Zawężenie kryteriów kwalifikuj ących do renty inwalidzkiej oraz stopniowe odchodzenie od świadczeń 
z tytułu wcześniejszego przej ścia na emerytur ę byłyby pierwszym krokiem w kierunku zwi ększenia 
atrakcyjno ści pracy.  
Po trzecie, wysoka stopa bezrobocia odzwierciedla w pewnej mierze niedostosowanie mi ędzy 
popytem a poda żą kwalifikacji zawodowych. Ponadto, poziom wykszta łcenia wśród osób doros łych 
jest stosunkowo niski. Polskie w ładze niedawno rozpocz ęły wprowadzanie wszechstronnej reformy 
systemu edukacji, dostosowuj ącej go do wymogów gospodarki rynkowej. Rozbie żności regionalne w 
zatrudnieniu i bezrobociu s ą wreszcie wynikiem niskiego poziomu mobilno ści geograficznej, któr ą 
można pobudzi ć poprzez reformy na rynku mieszkaniowym i popraw ę infrastruktury transportowej.  
Zapewnienie trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego oraz d ługoterminowej stabilno ść 
finansów publicznych 
Znaczne pogorszenie sytuacji fiskalnej Polski od 2000 r. jedynie cz ęściowo wywo łały przyczyny 
cykliczne. Deficyt publiczny osi ągnął w 2002 r. 3,6% PKB i szacuje si ę, iż w 2003 r. wzrós ł do 4,1%. 
Ekspansja fiskalna obserwowana w ci ągu dwóch ostatnich lat jest w du żym stopniu spowodowana 
rozluźnieniem pozycji fiskalnej. Mo żna się spodziewa ć, iż w 2004 roku polityka fiskalna pozostanie 
procykliczna. Rz ąd przyjął ostatnio reform ę finansów publicznych, która przewiduje oszcz ędności w 
wydatkach socjalnych oraz administracyjnych w okresie 2004-2007. Jednak że, przyjęcie przez 
Parlament pe łnego pakietu reform fiskalnych nie jest pe wne. Ograniczenie deficytu publicznego ma 
również kluczowe znaczenie dla utrzymania obecnego deficytu na rachunku bie żącym na 
zrównowa żonym poziomie, szczególnie na wypadek gwa łtownego zmniejszenia si ę w nadchodz ących 
latach bie żącej nadwy żki oszczędności i inwestycji w sektorze prywatnym. 
Pogorszenie si ę wyników fiskalnych wraz ze spowolnieniem prywatyzacji spowodowa ło gwałtowny 
wzrost stopy d ługu publicznego od 2001 r. Mimo i ż poziom d ługu jest wci ąż względnie niski w 
stosunku do norm mi ędzynarodowych, ro śnie on szybko i zbli ża się do progu powoduj ącego 
uruchomienie mechanizmów koryguj ących zgodnie z przepisami fiskalnymi ustanowionymi w 
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Us tawie o finansach publicznych. Dynamika d ługu ma 
znaczenie podstawowe, zwa żywszy na rosn ące potrzeby rz ądu związane z zapo życzaniem, nara żenie 
budżetu na ryzyko walutowe oraz ryzyko zwi ązane ze zobowi ązaniami warunkowymi. 
Zobowiązania warunkowe stanowi ą potencjalnie powa żne ryzyko dla stabilno ści finansów 
publicznych. Przedsi ębiorstwa pa ństwowe w sektorach wymagaj ących restrukturyzacji s ą ważnym 
źródłem takich zobowi ązań. Wysoko ść zaległych gwarancji szybko ro śnie i będzie wywiera ć nacisk 
na finanse publiczne w nadchodz ących latach.  
Struktura demograficzna w Polsce jest wci ąż względnie korzystna. Niemniej jednak, system 
emerytalny zosta ł poddany powa żnym reformom w 1999 r. w celu dostosowania go do zmian 
demografii i si ły roboczej oraz przeciwdzia łania konsekwencjom spodziewanego gwa łtownego 
wzrostu wska źnika zależności wiekowej (z 18% w 2000 r. do 50% w 2050). 
Poprawa warunków wzrostu produktywno ści 
 
PL 43   PL Pomimo zasadniczego wzrostu produktywno ści w latach 1995-2002, wydajno ść pracy na jedn ą osobę 
zatrudnion ą w Polsce (mierzona si ła nabywcz ą) stanowi ła mniej ni ż połowę wartości tego wska źnika 
dla UE-15 w 2002 r. oraz znajdowa ła poniżej średniej dla nowych Pa ństw Członkowskich. Dlatego te ż 
proces nadrabiania zaleg łości nie jest jeszcze zadawalaj ący. Ten stosunkowo niski poziom 
produktywno ści może być uzasadniony ró żnymi czynnikami.  
Po pierwsze, nale ży uwzględnić wysoki udzia ł zatrudnienia w rolnictwie, które jest sektorem o 
wyjątkowo niskim poziomie produktywno ści. Trudno ści ze wzrostem nowych przedsi ębiorstw oraz 
brak mobilno ści mogą spowalnia ć przechodzenie pracowników z sektora rolnictwa do innych 
obszarów dzia łalności. Po drugie, wska źnik inwestycji w dziedzinie technologii informacyjnych i 
komunikacyjnych oraz bada ń naukowych i rozwoju pozostaje w Polsce poni żej średniej dla UE-15. 
Niski poziom inwestycji przedsi ębiorstw w dziedzinie bada ń naukowych i rozwoju jest szczególnie 
problematyczny (tylko 30% ca łkowitych nak ładów na badania i rozwój jest finansowane przez 
przedsiębiorstwa). Najcz ęściej wskazywane powody tej sytuacji to m.in.: niedostateczna wspó łpraca 
pomiędzy instytucjami badawczymi i przedsi ębiorstwami, brak wysoko wykwalifikowanego kapita łu 
ludzkiego oraz fakt, i ż dla przedsi ębiorstw krótkoterminowa sytuacja finansowa jest nadrz ędna w 
stosunku do interesów d ługoterminowych. Wzrost kwalifikacji zawodowych si ły roboczej mo żna 
również osiągnąć poprzez wspieranie kszta łcenia na poziomie wy ższym oraz kszta łcenia 
ustawicznego.  Niska produktywno ść jest istotnie powi ązana z problemami strukturalnymi na rynku 
pracy, a szczególnie z niedopasowaniem kwalifikacji nabytych dzi ęki systemowi edukacji do 
kwalifikacji wymaganych na rynku oraz z potrzeb ą zwiększenia inwestycji w infrastruktur ę fizyczną. 
Przyspieszenie restrukturyzacji go spodarki oraz prywatyzacji w przemy śle 
Po powolnym pocz ątku, prywatyzacja osi ągnęła najwyższy poziom w 2000 r. (co potwierdza 
najwyższa warto ść bezpośrednich inwestycji zagranicznych stanowi ących 5,7% PKB, spowodowana 
realizacją kilku jednorazowych wielkich transakcji prywatyzacyjnych). Jednak od tego momentu 
prywatyzacja uleg ła ponownemu spowolnieniu, poniewa ż najbardziej atrakcyjne aktywa zosta ły 
sprzedane. Tradycyjne sektory wci ąż należą do państwa (między innymi górnictwo, środki chemiczne, 
sektor obrony i kolejnictwo). W sektorach tych rz ąd polski prowadzi ł politykę konsolidacji przed 
prywatyzacj ą, mającą na celu tworzenie „krajowych gigantów”, którzy b ędą w stanie konkurowa ć na 
rynkach UE. D ążenie do ograniczania krótkoterminowych napi ęć społecznych oraz wymóg 
konsultacji z partnerami spo łecznymi i pomi ędzy różnymi ministrami spowalniaj ą procesy 
prywatyzacyjne. Wskutek powy ższego, atrakcyjno ść przedsiębiorstw, które maj ą być sprywatyzowane 
ulega zmniejszeniu, co cz ęsto zniech ęca potencjalnych inwestorów. Nale ży zauważyć, iż napływ 
bezpośrednich inwestycji zagranicznych przyczyni ł się do restrukturyzacji sektora wytwórczego i 
przyniósł poprawę zdolności eksportowych oraz sieci dystrybucji. Jest to cz ęściowo spowodowane 
faktem, iż w następstwie prywatyzacji inwestorzy wnie śli znaczny kapita ł akcyjny i know-how  do 
swoich przedsi ębiorstw, co zaowocowa ło dużym wzrostem produktywno ści. 
Rozpoczęła się liberalizacja sektora elektryczno ści i gazu. Lokalne i mi ędzymiastowe us ługi 
telekomunikacyjne zosta ły całkowicie zliberalizowane w styczniu 2002 r., a us ługi międzynarodowe 
w styczniu 2003 r. Jednak że poziom konkurencji w sieciach przemys łowych nie jest zadawalaj ący. W 
sektorze gazu, nie zaobserwowano żadnych procesów liberalizacji.  W sektorze telekomunikacji, 
główny podmiot utrzyma ł pozycję dominuj ącą na rynku. Ceny za rozmowy mi ędzynarodowe s ą 
jednymi z najwy ższych. Ponadto, Urz ąd Ochrony Konkurencji wielokrotnie orzeka ł o winie tego 
podmiotu w sprawach o nadu życie pozycji dominuj ącej na niekorzy ść konkurentów.  
Pomoc pa ństwa jest nadal wysoka (w formie zaleg łości podatkowych i sk ładek na ubezpieczenia 
społeczne) i przedsi ębiorstwa pa ństwowe posiadaj ą ogromne d ługi względem innych przedsi ębiorstw, 
powodując szkody w finansach tych że przedsi ębiorstw. W odniesieniu do stosowania prawa, 
stwierdzono pewne braki w sposobie udzielania zarówno pomocy dora źnej i na restrukturyzacj ę jak i 
pomocy w dziedzinie bada ń naukowych i rozwoju.  
Poprawa otoczenia gospodarczego 
 
PL 44   PL Polska dokona ła znaczącego post ępu w rozwoju poka źnego sektora ma łych i średnich przedsi ębiorstw 
dzięki wprowadzonym ostatnio reformom. W szczególno ści, powstaje nowy rejestr przedsi ębiorstw, 
który od 1 stycznia 2004 r. stanowi „oki enko zbiorcze” (one-stop shop) dla przedsi ębiorstw. Od 
stycznia 2004 r. obowi ązuje także liniowy 19-procentowy podatek od przedsi ębiorstw. Wreszcie, w 
2003 r. przyj ęto nowe prawo upad łościowe, dostosowuj ące przepisy upad łościowe do wymogów 
nowoczesnej gospodarki rynkowej. Sektor M ŚP odpowiada w Polsce za oko ło dwie trzecie 
zatrudnienia i po łowę PKB oraz eksportu. Jednak że małe i średnie przedsi ębiorstwa nadal napotykaj ą 
na trudno ści w rozwoju. Pomimo ostatnich reform, maj ących na celu wsparcie przedsi ębiorczości, 
rozmiar przedsi ębiorstw wci ąż pozostaje ma ły, zaś otoczenie przedsi ębiorczości można jeszcze 
poprawić. Wynika to z braku kapita łu ludzkiego, braku mobilno ści na rynku pracy, s łabo rozwini ętej 
infrastruktury (w szczególno ści dróg i sieci telekomunikacyjnych), du żych obciążeń podatkowych (w 
szczególno ści składki na ubezpieczenia spo łeczne) oraz ogranicze ń w płynności. Czynniki te 
ograniczaj ą tworzenie i rozwijanie przedsi ębiorstw. Istniej ą obawy, że wspomniane wy żej problemy 
mogą zmniejszy ć atrakcyjno ść Polski dla inwestorów zagranicznych (bezpo średnich inwestycji 
zagranicznych). 
Zalecenia dla Polski 
Stawienie czo ła wyżej wymienionym wyzwaniom wyma ga szeroko zakrojonych reform 
strukturalnych okre ślonych w ogólnych wytycznych (GL) w cz ęści I Ogólnych Wytycznych Polityki 
Gospodarczej.  
W celu pilnego rozwi ązania głęboko zakorzenionych problemów strukturalnych na rynku pracy, 
Polsce w szczególno ści zaleca si ę poniższe działania:  
1. zwi ększenie elastyczno ści procesu ustalania p łac w celu zapewnienia lepszego 
odzwierciedlania w nich ró żnic w produktywno ści według kwalifikacji, przedsi ębiorstw i 
regionów (GL 5). 
2. obni żenie obci ążeń podatkowych zwi ązanych z zatrudnieniem, po łączone z wysi łkami na 
rzecz poszerzenia bazy podatkowej z tytu łu pracy i poprawy skuteczno ści systemu ściągania 
podatków i egzekwowania ordynacji oraz z reform ą systemu podatków i świadczeń, w celu 
wyeliminowania środków zniech ęcających do pracy z przyczyn finansowych, zw łaszcza 
wysokiego poziomu pu łapek nieaktywno ści w przypadku ma łżeństw, oraz w celu 
zwiększenia skuteczno ści wydatków socjalnych (GL 4).  
3. wzmocnienie poda ży pracy poprzez kontynuacj ę wysiłków na rzecz lepszego dostosowania 
kwalifikacji si ły roboczej do wymogów rynku pracy oraz poprzez usuwanie przeszkód dla 
mobilności regionalnej szczególnie poprzez reformy na rynku mieszkaniowym oraz popraw ę 
infrastruktury transportowej (GL 7 i GL 13). 
W celu zapewnienia trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego oraz d ługoterminowej stabilno ści 
finansów publicznych, Polsce zaleca si ę poniższe działania: 
4. zmniejszenie w sposób wiarygodny i trwa ły deficytu bud żetowego poprzez dzia łania 
wieloletnie, zgodnie z decyzjami, które zostan ą podjęte przez Rad ę w kontek ście 
zbliżającego się przeglądu budżetów (GL 1 i 2). 
5. monitorowanie reformy systemu emerytalnego w celu zapobie żenia spodziewanemu 
wzrostowi wska źnika zale żności wiekowej oraz podj ęcie środków maj ących na celu 
zmniejszenie ryzyka fiskalnego, wynikaj ącego z rosn ącej ilości zobowi ązań warunkowych 
(GL 15 i 16). 
W celu poprawy warunków dla wzrostu produktywno ści, Polsce zaleca si ę poniższe działania: 
 
PL 45   PL 6. kontynuacj ę i wzmocnienie wysi łków na rzecz poprawy wydajno ści i jako ści systemu 
edukacji i kszta łcenia oraz jego zdolno ści do reagowania na zmieniaj ące się wymogi w 
zakresie kwalifikacji zawodowych (GL 13).  
7. wspieranie bada ń naukowych i rozwoju oraz innowacji, w szczególno ści w sektorze 
przedsiębiorczości, oraz wspieranie transferu wiedzy poprzez bezpo średnie inwestycje 
zagraniczne (GL 13).  
W celu przyspieszenia restrukturyzacji gospodarki i prywatyzacji w przemy śle, Polsce zaleca si ę 
następujące działania: 
8. zmniejszenie ogólnego poziomu pomocy pa ństwa, przy jednoczesnym skierowaniu tej 
pomocy na cele horyzontalne (GL 9 i 14). 
9. zach ęty do wej ścia na rynek i skutecznej konkurencji w sieciach przemys łowych, przy 
dalszym d ążeniu do wi ększej łączności rynków krajowych (GL 9).  
W celu poprawy otoczenia gospodarczego, Polsce zaleca si ę poniższe działania: 
10. kontynuacj ę ograniczania obci ążeń administracyjnych, upraszczania przepisów 
wspierania rozwoju M ŚP, w szczególno ści poprzez lepszy dost ęp do środków 
finansowych (GL 11). 
 
PL 46   PL 24. S łowacja 
Po spowolnieniu wynikaj ącym ze stabilizacji w 1998 r., rzeczywisty wzrost PKB S łowacji 
systematycznie przyspiesza ł i przekroczy ł 4 % w 2003 r., drugi rok z rz ędu. Jednak wielko ść produkcji 
jeszcze nie osi ągnęła w pełni szacowanego potencja łu. 
Wzrost umacnia ły intensywne reformy strukturalne. Najlepszymi tego przyk ładami by ły 
restrukturyzacja i prywatyzacja w sektorze bankowo ści i sektorach niefinansowych. Nie oby ło się 
jednak bez kosztów: stopa bezrobocia gwa łtownie wzros ła do ponad 19 % w 2001 r. i nadal kszta łtuje 
się na poziomie 17 %. Szereg braków strukturalnych rynku pracy – szczególnie brak mobilno ści 
regionalnej, brak zach ęt z systemu świadczeń, nieelastyczno ść wynagrodze ń i niedopasowanie 
umiejętności – hamowa ły zdolno ść reabsorpcji i dopiero teraz podejmuje si ę kroki w celu ich 
wyeliminowania. 
Reforma finansów publicznych by ła do niedawna bardzo ograniczona i deficyt ca łego sektora 
finansów publicznych wzrós ł do ponad 7 % PKB w roku przeprowadzenia wyborów – 2002 r.. 
Ekspansywna polityka fiskalna przyczyni ła się do boomu po stronie popytu krajowego oraz coraz 
większego, wywo łanego popytem, deficytu na rachunku bie żącym do ponad 8 % PKB. Rz ąd 
działający od 2002 r. zacz ął pracowa ć nad głównymi przyczynami deficytu fiskalnego, tym samym 
znaczne wspieraj ąc zmniejszenie deficytu na rachunku bie żącym w 2003 r.. 
Polityka S łowacji powinna zmierza ć, do osiągnięcia wysokiego stopnia trwa łej konwergencji, 
zwłaszcza w zakresie konsolidacji finansów publi cznych. Zarówno dalsza konsolidacja finansów 
publicznych, jak i rozwi ązanie problemu niepe łnego wykorzystania zasobów ludzkich na S łowacji 
wspierają polityki, które pomagaj ą utrwalić wysokie tempo wzrostu w średnim i d ługim terminie. 
Wymaga to w szczególno ści wzmocnienia i dywersyfikacji podstaw wzrostu i zatrudnienia przez 
polepszenie klimatu dla przedsi ębiorczości dzięki lepszym ramom prawnym i s ądowym oraz 
rozwojowi kompetencji administracy jnych. Ponadto, poziom produktywno ści wymaga podwy ższenia i 
Słowacja powinna przygotowa ć się do przejścia na gospodark ę opartą na wiedzy. W tym kontek ście 
przed Słowacją stoją cztery główne wyzwania:  
• zapewnienie dalszego zmniejszenia de ficytu publicznego w sposób trwa ły, 
• kontynuacja rozwi ązywania g łęboko zakorzenionych problemów strukturalnych na rynku pracy,  
• poprawa otoczenia gospodarczego i wspieranie przedsi ębiorczości, 
• poprawa warunków wzrostu produktywno ści.  
 
PL 47   PL Zapewnienie dalszego zmniejszenia de ficytu publicznego w sposób trwa ły 
Deficyt publiczny wzrós ł z 7,2 % PKB w 2002 r. do oko ło 5 % PKB w 2003 r., co pomog ło znacznie 
zmniejszy ć deficyt na rachunku bie żącym. Główna część kompleksowego pla nu reformy finansów 
publicznych zosta ła już zrealizowana. Reformy te b ędą wspierać dalsze zmniejszenie deficytu i 
pomagać w utrzymaniu deficytu na rachunku bie żącym na trwa łym poziomie, w przypadku gdyby 
oszczędności prywatne netto znowu okaza ły się mniej korzystne. Zakres i tempo przeprowadzenia 
reform by ło imponuj ące. Doprowadzi ły one jednak równie ż do niepewno ści, których nie mo żna 
lekceważyć, odnośnie wykonania bud żetu w 2004 r. i w latach nast ępnych. Ryzyka s ą związane 
przede wszystkim z fundamentalnym charakteru reform podatkowych, zw łaszcza wprowadzenia 
podatku liniowego w wysoko ści 19% dla osób prawnych i fizycznych. Reformy te powoduj ą, że 
prognozy odno śnie wpływów z podatku dochodowego s ą względnie niepewne. Pozostaj ą również 
niepewno ści po stronie wydatków, w tym odno śnie do dalszych dzia łań w ramach reformy opieki 
zdrowotnej. Ponadto, znaczna cz ęść planowanej redukcji wydatków opiera si ę na prognozie ni ższych 
nakładów na odsetki przy za łożeniu sprawnej konwergencji nominalnej. 
Kontynuacja rozwi ązywania g łęboko zakorzenionych problemów strukturalnych na rynku 
pracy 
Słowacja ma jedn ą z najniższych stóp zatrudnienia (oko ło 57 %) i drug ą co do wielko ści stopę 
bezrobocia (obecnie oko ło 17 %) w śród państw przyst ępujących. Zatrudnienie jest szczególnie niskie 
w przedziale wiekowym powy żej 55 lat. Bezrobocie dominuje w śród młodzieży (poniżej 24 lat) i 
nisko wykwalifikowanych robotników. Wyst ępują duże różnice pomi ędzy regionami. Le żące u ich 
podstaw braki strukturalne rynku pracy s ą wieloaspektowe i obecnie podj ęto bardziej zdecydowanie 
kroki w celu rozwi ązania tego problemu.  
Zachęty do pracy i wyj ścia z szarej strefy s ą wzmacniane reformami świadczeń społecznych i 
emerytalnych, w tym podwy ższeniem wieku emerytalnego do i ta k stosunkowo niskiego poziomu 62 
lat. Mobilno ść regionaln ą wspiera dofinansowanie dla osób doje żdżających do pracy i świadczenia 
mieszkaniowe, jednak ich zasi ęg jest ograniczony wskutek jedynie stopniowej modernizacji 
infrastruktury transportu i poprawy funkcjonowania rynku mieszkaniowego. Zw łaszcza 
niedopasowanie umiej ętności utrudnia reintegracj ę długotrwale bezrobotnych, pomimo intensyfikacji 
działań w zakresie przekwalifikowania. Nadal s łabe dostosowanie systemu edukacji do wymogów 
gospodarki rynkowej przyczynia si ę do bezrobocia w śród młodzieży.  
Tworzenie miejsc pracy u łatwiły ostatnie zmiany kodeksu pracy, które umo żliwiają bardziej 
elastyczny stosunek pracy. Niemniej jednak, system ustalania wynagrodze ń nie jest jeszcze 
wystarczaj ąco elastyczny i nie odpowiada sytuacji w ró żnych przedsi ębiorstwach. W szczególno ści 
możliwość administracyjnego obj ęcia układami zbiorowymi przedsi ębiorstw, które nie bra ły udziału 
w negocjacjach zaprzecza temu celowi. Ponadto p łace minimalne mog ą wywiera ć negatywne skutki 
na popyt na si łę roboczą i mogą w niewystarczaj ącym stopniu odzwierciedla ć lokalne warunki na 
rynku pracy.  
Dalekosiężna reforma podatku dochodowego na S łowacji, która zosta ła rozpocz ęta na pocz ątku 2004 
r., pozytywnie wp łynie zarówno na tworzenie miejsc pracy, jak i ch ęć do wykonywania pracy. Z 
drugiej strony, suma stawek na  ubezpieczenie zdrowotne i spo łeczne zosta ła dopiero co obni żona do i 
tak bardzo wysokiego poziomu niemal 48 % wynagrodzenia brutto.  
Poprawa otoczenia gospodarczego i wspieranie przedsi ębiorczości 
W ostatnich latach rz ąd przyjął szereg środków, których celem by ła poprawa otoczenia 
gospodarczego. Znacznie uproszczono i skrócono procedur ę tworzenia nowego przedsi ębiorstwa. 
Tworzone jest nowe ustawodawstwo dotycz ące upadłości są tworzone i powinny zast ąpić obecny 
system, w którym post ępowanie upad łościowe jest przewlek łe i praktycznie uniemo żliwia 
 
PL 48   PL restrukturyzacj ę firm w trudnej sytuacji. Otoczenie gospodarcze zosta ło dodatkowo wzmocnione, na 
przykład, znacznym przyspieszen iem liberalizacji cen w 2003 r. oraz przyj ęciem nowej ustawy 
dotyczącej zabezpieczenia. 
Pomimo wspomnianych usprawnie ń na Słowacji nadal istniej ą poważne bariery dla 
przedsiębiorczości. Odsetek nowo powsta łych przedsi ębiorstw jest stosunkowo niski. Wed ług badań 
biznesowych, poziom niepewno ści prawa pozostaje podstawow ą słabością. Jego przyczyn ą są często 
niewystarczaj ące i niestabilne ramy prawne, w szczególno ści słabe egzekwowanie prawa, co cz ęsto 
wynika z braku jako ści, terminowo ści i przejrzysto ści.  
Lepsze warunki wzrostu produktywno ści 
Pomimo utrzymania stosunkowo wysokiego tempa wzrostu wydajno ści pracy, produktywno ść nadal 
utrzymuje si ę na niskim poziomie (oko ło 58 % średniej w Unii w 2003 r.). Czynnikami, które 
przyczyniaj ą się do tej sytuacji, jest brak elastyczno ści w systemie edukacji w po łączeniu z niskimi 
nakładami na edukacj ę oraz słabym poziomem bada ń i rozwoju oraz dzia łalności innowacyjnej. 
System edukacji nie wydaje si ę reagować w sposób w łaściwy na potrzeby rynku pracy. Taka sytuacja 
występuje zwłaszcza w szkolnictwie ponadpodstawowym, które cz ęsto wypuszcza absolwentów z 
nieaktualnymi umiej ętnościami. Ponadto odsetek osób z wykszta łceniem wy ższym jest bardzo niski. 
Duży odsetek d ługotrwale bezrobotnych stwarza dodatkowe wyzwanie dla programów kszta łcenia i 
szkolenia zawodowego. Ponadto w 2001 r. nak łady na edukacj ę spadły do jednego z najni ższych 
poziomów w śród nowych Pa ństw Członkowskich. W odpowiedzi na te problemy rz ąd podjął pierwsze 
kroki w kierunku racjonalizacji systemu, poprawy jego skuteczno ści oraz zwi ększenia źródeł 
finansowania.  
W 2002 r. nak łady na badania i rozwój stanowi ły jedynie 0,59 % PKB, zatem mniej ni ż w większości 
państw przyst ępujących. Dzia łania innowacyjne, mierzone liczb ą zgłoszeń patentowych, s ą na bardzo 
słabym poziomie. Rz ąd podjął pewne kroki w celu poprawy sytuacji w zakresie bada ń i rozwoju (np. 
przez popraw ę ram prawnych dotycz ących bada ń i rozwoju) i wyra ża wolę zwiększenia środków 
publicznych, które b ędą udostępnione na wsparcie bada ń i rozwoju. 
Zalecenia dla S łowacji 
Stawienie czo ła wyżej wymienionym wyzwaniom wyma ga szeroko zakrojonych reform 
strukturalnych okre ślonych w ogólnych wytycznych (GL) w cz ęści I Ogólnych Wytycznych Polityk 
gospodarczych.  
W celu zapewnienia dalszego trwa łego zmniejszenia deficytu publicznego, S łowacji zaleca si ę 
poniższe działanie: 
1. zmniejszenie w sposób wiarygodny i trwa ły deficytu publicznego poprzez dzia łania 
wieloletnie, zgodnie z decyzjami, które zostan ą podjęte przez Rad ę w kontek ście 
zbliżającego się przeglądu budżetowego (GL 1).  
W celu kontynuacji pilnego rozwi ązywania g łęboko zakorzenionych problemów strukturalnych na 
rynku pracy, S łowacji zaleca si ę poniższe działania: 
2. wzmocnienie poda ży pracy przez usuwanie przeszkód dla mobilno ści regionalnej i 
zmniejszenie niedopasowania umiej ętności, przy jednoczesnym zapewnieniu 
skuteczno ści działań w zakresie przekwalifikowania oraz innych aktywnych polityk 
na rynku pracy (GL 4, 7 i 8), 
 
PL 49   PL 3. wygenerowanie dodatkowego popytu na prac ę przez zwi ększenie elastyczno ści 
procesu ustalania wynagrodze ń (GL 5 i 18), 
4. obni żenie bardzo wysokich po łączonych sk ładek na ubezpieczenie zdrowotne i 
społeczne, przy jednoczesnym przestrzeganiu ogólnych ogranicze ń konsolidacji 
budżetowej, w szczególno ści przez przyj ęcie dodatkowych środków reformy 
systemu opieki zdrowotnej oraz rozpatrzen ie dodatkowych zmian w repartycyjnym 
filarze systemu emerytalnego, w szczególno ści dalsze podwy ższenie wieku 
emerytalnego (GL 4 i 16). 
W celu poprawy otoczenia gospodarczego i wspierania przedsi ębiorczości, Słowacji zaleca si ę 
poniższe działanie: 
5. wzmocnienie ram prawnych, które sprzyjaj ą przedsiębiorczości i zwiększenie ich 
wykonalno ści, w szczególno ści przez przyj ęcie nowych przepisów o upad łości i 
zwiększenie zdolno ści oraz przejrzysto ści w systemie s ądownictwa (GL 11 i 12). 
W celu poprawy warunków zwi ększenia produktywno ści, Słowacji zaleca si ę poniższe działania: 
6. popraw ę wydajno ści i jakości systemu edukacji i kszta łcenia oraz jego zdolno ści do 
reagowania na zmieniaj ące się wymogi w zakresie kwalifikacji (GL 13), 
7. wspieranie bada ń i rozwoju oraz innowacji i wspier anie transferu wiedzy poprzez 
bezpośrednie inwestycje zagraniczne (GL 13). 
 
PL 50   PL 25. S łowenia 
W ciągu ostatniej dekady S łowenia odnotowa ła stabilny wzrost a realny PKB rós ł systematycznie o 3 
– 5 % od 1993 r.. Po ostatnim spowolnieniu przewiduje si ę, że wzrost PKB znowu pójdzie i stopniowo 
przybliży się do potencjalnego wzrostu produkcji, szacowanego na oko ło 4 %.  
Pomimo ogólnie dobrego stanu gospodarki i godnych pochwa ły osiągnięć w wielu obszarach polityki, 
nadal wyst ępują niektóre s łabości. Pomimo ogromnego spadku inflacji w ci ągu ostatnich dwóch lat, 
kształtuje się ona na stosunkowo wysokim poziomie (5,7 % w 2003 r.) i nadal budzi pewne 
zaniepokojenie i uznaje si ę ją za kluczowe wyzwanie dla polityki. Rz ąd sformułował odpowiedni ą 
politykę obniżenia inflacji w sposób trwa ły, zmierzaj ąc do stworzenia warunków dla udanego 
przystąpienia do UE. Wprowadza ł reformy strukturalne w celu u łatwienia liberalizacji cen. Obecnie 
ceny regulowane stanowi ą 16 % indeksu cen konsumpcyjnych, najni żej ze wszystkich pa ństw 
przystępujących. Jednak w konsekwencji nieskutecznej konkurencji w us ługach komunalnych oraz 
niewystarczaj ącej elastyczno ści zarówno w sektorze finansów, jak i na rynku pracy, znaczne 
zmniejszenie inflacji nadal wymaga potwierdzenia.  
Proces restrukturyzacji gospodarki wp łynął negatywnie na rynek pracy – zatrudnienie w przemy śle 
wytwórczym uleg ło znacznemu zmniejszeniu w latach 1996-2000. Przesuni ęcie siły roboczej z tego 
sektora do sektora us ług posłużyło jako bufor dla niepokojów gospodarczych i spo łecznych, natomiast 
wczesne emerytury pos łużyły do złagodzenia wzrostu bezrobocia. Mimo i ż ogólny obraz rynku pracy 
w Słowenii jest pozytywny, pozostaj ą problemy bezrobocia strukturalnego. Odsetek d ługotrwale 
bezrobotnych jest wysoki, w szczególno ści wśród osób starszych z niskimi kwalifikacjami. Ponadto, 
niska stopa zatrudnienia osób powy żej 55 roku życia jest powodem do niepokoju, zw łaszcza w świetle 
wyzwań, jakie niesie starzenie si ę populacji. 
W celu stworzenia koniecznych mo żliwości pracy i u łatwienia aktywno ści na rynku pracy, co z kolei 
prowadziłoby do dalszej poprawy wyników gospodarczych w przysz łości, potrzebne s ą dalsze prace 
nad wspieraniem przedsi ębiorczości, stymulowaniem zdolno ści innowacyjnych w sektorze 
przedsiębiorstw oraz wdra żaniem skutecznej konkurencji we wszystkich segmentach gospodarki. 
Polityka S łowenii powinna zmierza ć do osiągnięcia wysokiego stopnia trwa łej konwergencji. W tym 
kontekście przed S łowenią stoją cztery główne wyzwania:  
• trwałe obniżenie inflacji 
• zwiększenie stopy zatrudnienia, szczególnie osób starszych, 
• poprawa warunków trwa łego wzrostu produktywno ści, 
• wspieranie rozwoju skutecznej konkurencji we wszystkich segmentach gospodarki, szczególnie w 
przemysłach sieciowych. 
Trwałe obniżenie inflacji 
Pomimo spadku, inflacja utrzymuje si ę na stosunkowo wysokim poziomie. Stopa inflacji za 2003 r. 
wyniosła 5,7 %, co stanowi spadek z wcze śniejszego poziomu 7,5 %. Obecny spadek inflacji to 
pozytywny objaw, chocia ż wydaje si ę, że częściowo jest to spowodowane okre ślonymi czynnikami – 
związanymi z pu łapami administrowanych podwy żek cen i podatków po średnich oraz cz ęstych korekt 
akcyzy na rop ę. Presję inflacyjn ą nadal nap ędza brak konkurencji w niektórych sektorach, 
nieelastyczno ść rynku pracy oraz nadal powszechne mech anizmy indeksacji. Ponadto inne wa żne 
czynniki przyczyniaj ą się do utrzymania inflacji – sprzyjaj ąca polityka pieni ężna i systematyczna, lecz 
nie wolniejsza, deprecjacja waluty podtrzymuj ą inercję inflacji.  
 
PL 51   PL W okresie poprzedzaj ącym przyst ąpienie do UE, rz ąd potraktowa ł inflację jako priorytet dla polityki i 
przyjął skoordynowane środki polityki antyinflacyjnej. Wdro żył kompleksowy plan kontroli cen, 
regulujący administrowane podwy żki cen i zmiany podatków w sposób, który nie przewy ższa stopy 
inflacji na koniec roku. Odno śnie do celu zmierzania do genera lnej dezindeksacji gospodarki w 2003 
r. zrobiono krok w tym kierunku poprzez oficjalne zni esienie indeksacji stóp pr ocentowych („bazowa 
stopa procentowa” lub TOM) i umowa spo łeczna dotycz ąca nowej metody kszta łtowania 
wynagrodze ń. Indeksacja typu forward-looking (antycypacyjna) ju ż została wprowadzona dla 
wynagrodze ń w sektorze publicznym, pocz ąwszy od lipca 2004 r., natomiast tego typu polityka dla 
sektora prywatnego jeszcze wymaga negocjowania. Ponadto, re żim finansów publicznych wymaga 
uelastycznienia. Równie ż szybsze wdra żanie reform strukturalnych jest konieczne w celu dalszego 
hamowania wzrostu inflacji i poprawy wyników gospodarczych.  
Zwiększenie stopy zatrudnienia, szczególnie osób starszych 
Stopa zatrudnienia w S łowenii – wynosz ąca 63,4 % w 2002 r., jest zbli żona do średniej UE i nale ży do 
najwyższych w krajach przyst ępujących. Równie ż stopa bezrobocia, która od 1998 r. stale spada i 
osiągnęła poziom 6,0 % w 2002 r. – nale ży do najni ższych w tej grupie. Niemniej jednak, sk ładnik 
bezrobocia d ługotrwałego kszta łtuje się na poziomie 60 %, zw łaszcza wśród osób starszych maj ących 
niskie kwalifikacje, powy żej 55 roku życia. W po łączeniu z innymi nierównowagami strukturalnymi 
na rynku pracy (bezrobocie w śród ludzi m łodych, bezrobocie w śród niepe łnosprawnych, ró żnice w 
bezrobociu pomi ędzy płciami, niski poziom wykszta łcenia bezrobotnych, du że różnice pomi ędzy 
regionami) wzrost zatrudnienia osób starszych zosta ł określony jako szczególnie wa żne wyzwanie. W 
2002 r. stopa bezrobocia osób w wieku od 55 do 64 lat wynosi ła 3 %, natomiast stopa zatrudnienia 
kształtowała się na poziomie 24,5 %, co jest bardzo nisk ą wartością w porównaniu ze średnią UE – 
40,1 %. Wynika to z niskiego wieku emerytalnego, który w 2001 r. wynosi ł tylko 57 lat. 
Restrukturyzacja gospodarki wymusi ła na stosunkowo m łodych ludzi pój ście na emerytur ę (lub 
bezrobocie). W wyniku reformy podatkowej wprowadzonej w 2000 r., wiek emerytalny zosta ł nieco 
podniesiony. Jednak wp ływ tej reformy b ędzie stopniowo przek ładał się na wyższą stopę zatrudnienia 
osób starszych. Wed ług przewidywa ń, duża różnica pomi ędzy stopami zatrudnienia osób starszych w 
Słowenii i w UE utrzyma si ę.  
W świetle powy ższego, głównym kierunkiem polityki zatrudnienia jest rozwi ązanie problemów 
bezrobocia osób starszych i stymulowanie aktywnych form zwi ększenia mo żliwości podjęcia przez 
nich pracy. Jest to szczególnie wa żne w kontek ście rosnącego zagro żenia brakiem trwa łości 
finansowej wskutek niekorzystnego rozwoju sytuacji demograficznej. Wed ług przewidywa ń wskaźnik 
obciążenia demograficznego ma wzrosn ąć z 20 % w 2000 r. do 38 % w 2025 r. i do 66 % w 2050 r.. 
Ponadto promocja pracy i aktywno ści zawodowej jest koniecznym warunkiem walki z ubóstwem i 
wykluczeniem spo łecznym. 
Poprawa warunów trwa łego wzrostu produktywno ści 
Poziom produktywno ści, pomimo że drugi co do wielko ści wśród nowych Pa ństw Członkowskich, 
kształtuje się znacznie poni żej średniej UE-15 (69,5 % w 2003 r.). Wzrost wydajno ści pracy na 
Słowenii by ł stosunkowo szybki w latach 1995-1999, a średnie tempo wzrostu rocznego wynosi ło 4,8 
%. Jednak w pó źniejszym okresie uleg ło spowolnieniu ( średnio do 2 % w latach 1999-2002), co 
plasowało Słowenię wśród krajów przyst ępujących o najs łabszych wynikach w tym okresie. Dwa 
czynniki mog ą utrudnić szybszy rozwój produktywno ści:  
Po pierwsze, dzia łalność przedsiębiorcza populacji aktywnej zawodowo jest nadal stosunkowo niska, 
szczególnie z powodu obci ążeń administracyjnych, które wp ływają zarówno na nowo tworzone, jak i 
istniejące przedsi ębiorstwa. Zosta ły podjęte wysiłki zmierzaj ące do uproszczenia procedur 
rozpoczęcia działalności. Niemniej jednak mo żna by poprawi ć przepisy gospodarcze i otoczenie 
administracyjne,, poniewa ż nadal wyst ępują długotrwałe procedury biurokratyczne oraz trudno ści w 
nabyciu ziemi z przeznaczeniem na cele przemys łowe.  
 
PL 52   PL Po drugie nak łady na badania i rozwój s ą nieskuteczne w kategoriach transferu know-how do sektora 
przedsiębiorstw, patentów i innowacji produktów lub procesów. Jako że nakłady na badania i rozwój 
kształtują się na poziomie 1,6 % PKB w 2001 r., S łowenia plasuje si ę na pierwszym miejscu pod tym 
względem wśród nowych Pa ństw Członkowskich, chocia ż nadal poni żej średniej UE. Pomimo, że 
Słowenia jest równie ż na pierwszym miejscu w śród nowych Pa ństw Członkowskich pod wzgl ędem 
zgłoszeń patentowych sk ładanych w Europejskim Urz ędzie Patentowym, wyniki  na tym polu (41 na 
milion mieszka ńców w 2001 r.) kszta łtują się znacznie poni żej średniej UE. Ponadto, udzia ł badaczy 
zatrudnionych w sektorze przedsi ębiorstw jest niski w porównaniu do sektora publicznego 
(odpowiednio jedna trzecia i dwie trzecie), a dzia łalność innowacyjna wydaje si ę być słaba w sektorze 
high-tech.  
Wspieranie rozwoju skutecznej konkurencji we wszystkich segmentach gospodarki, w 
szczególno ści w przemys łach sieciowych 
Pomimo, że Słowenia rozpocz ęła intensywn ą liberalizacj ę rynków produktów i przemys łów 
sieciowych, nale ży zwiększyć skuteczn ą konkurencj ę. W szczególno ści, mimo i ż Urząd Ochrony 
Konkurencji jest wyposa żony w odpowiednie uprawnienia w zakresie sprawowania kontroli nad 
porozumieniami ograniczaj ącymi konkurencj ę oraz nadu żywaniem pozycji dominuj ącej i fuzjami, 
jego kompetencje administracyjne, zarówno pod wzgl ędem zasobów finansowych jak i ludzkich, s ą 
niewystarczaj ące dla zapewnienia jego prawid łowego funkcjonowania. Ponadto, obecne przepisy nie 
pozwalają na wymierzanie dotkliwych kar za zachowania antykonkurencyjne. 
Słowenia rozpocz ęła liberalizacj ę przemys łu sieciowego w ostatnich latach. W telekomunikacji 
oficjalnie otworzono rynek w 2001 r., a w 2002 r. utworzono niezale żny organ ds. regulacji. Jednak że, 
jeszcze nie uzyskano efektywnej konkurencji w tele fonii stacjonarnej w rozmowach krajowych, gdzie 
były monopolista nadal posiada 100% udzia łu w rynku. Wysoka cena po łączeń międzysieciowych, w 
połączeniu z regulowanym poziomem cen, zarówno po łączeń lokalnych, jak i mi ędzymiastowych, 
stanowią główne bariery wej ścia nowych operatorów telefonii stacjonarnej. Odno śnie sektora energii 
masowi odbiorcy energii elektrycznej (66 % zu życia energii elektrycznej na S łowenii) maj ą swobodę 
wyboru dostawcy i od 2002 r. najwi ęksi mogą kupować energię elektryczn ą z zagranicy. Jednak 
zakres wymiany zagranicznej jest ograniczony do maksimum 20 % łącznego zu życia energii. W 
sektorze gazu od 1 stycznia 2003 r. najwi ęksi konsumenci maj ą swobodę wyboru w łasnego dostawcy 
(składają się oni na 50 % zu życia gazu na S łowenii), ale w praktyce nie mog ą zmienić dostawcy z 
powodu umów d ługoterminowych do 2007 r z obecnym dostawc ą. 
Zalecenia dla S łowenii 
Stawienie czo ła wyżej wymienionym wyzwaniom wyma ga szeroko zakrojonych reform 
strukturalnych okre ślonych w ogólnych wytycznych (GL) w cz ęści I Ogólnych Wytycznych Polityk 
gospodarczych.  
W celu trwa łego obniżenia inflacji, S łowenii zaleca si ę następujące działanie: 
1. przyspieszenie reform strukturalnyc h, których celem jest  liberalizacja cen 
regulowanych i dalsza dezi ndeksacja, a w szczególno ści w mechanizmie ustalania 
wynagrodze ń (GL 5). 
W celu zwi ększenia stopy zatrudnienia, szczególnie osób starszych, S łowenii zaleca si ę następujące 
działanie:  
2. dokonanie przegl ądu systemu podatkowego i systemu świadczeń, z naciskiem na 
aktywność na rynku pracy osób starszych i dokonanie ponownej oceny środków na 
rzecz promocji aktywnego starzenia si ę poprzez kszta łcenie ustawiczne, oraz 
 
PL 53   PL przywrócenie równowagi mi ędzy warunkami pracy tymczasowej i pracy sta łej (GL 
4, 8). 
W celu poprawy warunków trwa łego wzrostu produktywno ści, Słowenii zaleca si ę następujące 
działanie: 
3. kontynuacj ę obniżania kosztów i skracania czasu koniecznych do za łożenia nowej 
spółki i uproszczenia procedur administracyjnych dotykaj ących przedsi ębiorstw (GL 
11), 
4. wspieranie bada ń i rozwoju oraz innowacji w sektorze przedsi ębiorczości i poprawa 
jakości systemu szkolnictwa wy ższego. (GL 13). 
W celu wspierania rozwoju skutecznej konkurenc ji we wszystkich segmentach gospodarki, w 
szczególno ści w przemys łach sieciowych, S łowenia otrzymuje zalecenie:  
5. wzmocnienie kompetencji administracyjnych Urz ędu Ochrony Konkurencji, 
ułatwienie przy wej ściu na rynek nowych konkurentów w przemys łach sieciowych i 
ułatwienie zakupu ziemi z przeznaczeniem na cele przemys łowe (GL 9).