[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 21.2.2007

KOM(2007) 62 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO i KOMITETU REGIONÓW

Podniesienie wydajności i jakości w pracy: wspólnotowa strategia na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2007-2012

{SEK(2007) 214}{SEK(2007) 215}{SEK(2007) 216}

KOMUNIKAT KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO i KOMITETU REGIONÓW

Podniesienie wydajności i jakości w pracy: wspólnotowa strategia na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2007-2012

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

WPROWADZENIE

Niniejszy komunikat proponuje strategię służącą promowaniu bezpieczeństwa i higieny pracy w Unii Europejskiej w latach 2007-2012. Bezpieczeństwo i higiena pracy stanowią obecnie jeden z najważniejszych i najbardziej zaawansowanych aspektów polityki UE dotyczącej zatrudnienia i spraw społecznych[1]. Przyjęcie i konkretne zastosowanie – w ciągu ostatnich dziesięcioleci – obszernego korpusu wspólnotowych tekstów prawnych umożliwiło poprawę warunków pracy w państwach członkowskich i dokonanie znacznych postępów w zmniejszeniu liczby wypadków i chorób związanych z pracą.

W celu wsparcia polityki bezpieczeństwa i higieny pracy Komisja Europejska w 2002 r. zdefiniowała nową wspólnotową strategię na lata 2002-2006. Strategia ta opierała się na całościowym podejściu do dobrego samopoczucia w pracy i uwzględniała rozwój świata pracy oraz pojawienie się nowych rodzajów ryzyka, zwłaszcza o charakterze psychospołecznym.

We wnioskach sprawozdania dotyczącego oceny wspólnotowej strategii bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2002-2006[2] podano, że ta strategia wsparła politykę w zakresie profilaktyki na poziomie krajowym, przedstawiła spójne i przekonujące argumenty na rzecz partnerstwa dla osiągnięcia wspólnych celów i zobowiązała strony zainteresowane profilaktyką do strategicznej refleksji nad sposobem realizacji tych celów, a także uwrażliwiła opinię publiczną na znaczenie zdrowia i bezpieczeństwa w środowisku pracy, uznając je za integralną część zarządzania jakością i czynniki determinujące dokonania gospodarcze i konkurencyjność.

W strategii lizbońskiej państwa członkowskie przyznały, że zagwarantowanie jakości i wydajności może wnieść istotny wkład w promowanie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. W istocie brak skutecznej ochrony zapewniającej bezpieczeństwo i higienę pracy (BHP) może prowadzić do absencji, na skutek wypadków przy pracy i chorób zawodowych, a nawet do trwałej niezdolności do pracy. Kwestia ta dotyka nie tylko istotnego wymiaru ludzkiego, ale i ma silny niekorzystny wpływ na gospodarkę. Ogromne koszty ekonomiczne związane z problemami w zakresie BHP hamują wzrost gospodarczy i mają negatywne skutki dla konkurencyjności przedsiębiorstw w UE. Znacza część tych kosztów obciąża też systemy zabezpieczenia społecznego i finanse publiczne.

W 2001 r. Rada Europejska obradująca w Sztokholmie postanowiła do 2010 r. zwiększyć do 50 % średni wskaźnik zatrudnienia kobiet i mężczyzn w UE w grupie wiekowej 55-64 lata. W 2002 r. Rada Europejska obradująca w Barcelonie stwierdziła, że „do 2010 r. w Unii Europejskiej należy dążyć do stopniowego wzrostu, w przeciągu pięciu lat, średniego faktycznego wieku, po osiągnięciu którego pracownicy przestają być aktywni zawodowo." Sposób organizacji pracy, wraz z BHP, może w istotny sposób pomóc w osiągnięciu tego celu poprzez zagwarantowanie dobrego samopoczucia w pracy, maksymalne zwiększenie zdolności poszczególnych jednostek do pracy i zapobieganie wcześniejszemu odchodzeniu z rynku pracy.

W celu poprawy szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy i jakości życia w miejscu pracy konieczny jest też postęp w zakresie równości płci. Brak równości w miejscu pracy i poza nim może wpływać na bezpieczeństwo i higienę pracy kobiet[3], a tym samym na ich wydajność. Tym niemniej należytą uwagę należy poświęcić również specyficznym kwestiom dotyczącym bezpieczeństwa i higieny pracy mężczyzn.

Polityka państw członkowskich i polityka UE powinny pomóc w tworzeniu środowiska pracy i służb medycyny pracy, dzięki którym pracownicy będą mogli być w pełni aktywni zawodowo aż do osiągnięcia podeszłego wieku. Powinniśmy dążyć do sytuacji, w której praca korzystnie wpływałaby na zdrowie i dobre samopoczucie ludzi, a zdolność znalezienia i utrzymania pracy poprawiałaby ogólny stan zdrowia ludności. W związku z tym należy podkreślić, że dobry stan zdrowia w miejscu pracy może mieć wpływ na ogólnie rozumiane zdrowie publiczne. W miejscu pracy istnieją szczególne warunki dla podejmowania działań profilaktycznych i propagujących ochronę zdrowia.

W czasie obowiązywania wspólnotowej strategii na lata 2002-2006 odnotowano znaczny spadek liczby wypadków przy pracy. W nowej strategii na lata 2007-2012 proponuje się jeszcze ambitniejszy cel, tj. zmniejszenie o 25 % ogólnego wskaźnika wypadków przy pracy w UE-27 do 2012 r. poprzez poprawę ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, co w znacznym stopniu przyczyniłoby się do sukcesu strategii na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

GłÓWNE WYZWANIA DOTYCZąCE OCHRONY ZDROWIA I BEZPIECZEńSTWA W MIEJSCU PRACY

Innowacyjne podejście do wspólnotowej strategii na lata 2002-2006 już przynosi rezultaty. Państwa członkowskie dokonały prawdziwego postępu, opracowując strategie i bardziej precyzyjne krajowe programy działania. W okresie 2000-2004 (ostatnie dostępne dane) w UE-15 liczba wypadków śmiertelnych przy pracy zmniejszyła się o 17 %, a liczba wypadków w miejscu pracy związanych z ponad trzydniową nieobecnością zmniejszyła się o 20 %[4]. Oczekuje się, że najnowsze dane potwierdzą te pozytywne tendencje.

Mimo osiągniętego postępu ostatnie wyniki czwartego europejskiego badania dotyczącego warunków pracy pokazują, że wielu pracowników w Europie nadal postrzega swoją pracę jako zagrożenie dla swojego zdrowia lub bezpieczeństwa:

- niemal 28 % pracowników w Europie twierdzi, że cierpi na zaburzenia zdrowotne inne niż powypadkowe, które są albo mogą być spowodowane lub pogłębione przez ich aktualną czy wcześniejszą pracą;

- 35 % pracowników uważa, że ich praca stanowi zagrożenie dla ich zdrowia.

Ponadto ryzyko zawodowe nie zostało zmniejszone w sposób jednolity.

- niektóre kategorie pracowników są nadal nadmiernie narażone na ryzyko zawodowe (młodzi pracownicy, pracownicy nie mający pewności zatrudnienia, starsi pracownicy i pracownicy migrujący);

- niektóre rodzaje przedsiębiorstw są bardziej podatne (MŚP w dysponują mniejszymi zasobami w celu wprowadzenia złożonego systemu ochrony pracowników, przy czym część z nich bardziej odczuwa negatywne skutki problemów związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy);

- niektóre sektory są nadal szczególnie niebezpieczne (budownictwo, rolnictwo, rybactwo, transport, opieka zdrowotna i usługi socjalne).

Wzrasta znaczenie wielu wyzwań w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy zidentyfikowanych w poprzednim okresie sprawozdawczym. Należą do nich:

- zmiany demograficzne i starzenie się ludności aktywnej zawodowo;

- nowe trendy w zatrudnieniu, w tym zwiększenie działalności na własny rachunek, outsourcingu i zatrudnienia w MŚP;

- nowe i większe fale migracji do Europy.

Stale zwiększa się też zatrudnienie kobiet – zjawisku temu często towarzyszy segregacja płciowa w miejscu pracy. Należy zwrócić większą uwagę na te aspekty bezpieczeństwa i higieny pracy, które dotyczą zwłaszcza kobiet.

Niektóre rodzaje chorób zawodowych występują coraz częściej (choroby układu mięśniowo-szkieletowego i choroby związane ze stresem psychologicznym). Zmienia się charakter ryzyka zawodowego wraz z przyspieszeniem innowacji, pojawieniem się nowych czynników ryzyka (przemoc w pracy, w tym molestowanie seksualne i nękanie psychiczne, oraz nałogi) i zmianą organizacji pracy w (coraz większa fragmentaryzacja życia zawodowego). Zmiany te oznaczają, że aby lepiej zrozumieć ten problem, trzeba przeprowadzić specjalistyczne badania służące identyfikacji skutecznych środków zapobiegawczych. Pomiędzy państwami członkowskimi istnieją wyraźne różnice w stopniu rzeczywistego wdrożenia prawodawstwa wspólnotowego.

W związku z powyższym w ciągu najbliższych pięciu lat należy kontynuować i zdwoić wysiłki w celu propagowania bezpieczeństwa i higieny pracy.

CELE WSPÓLNOTOWEJ STRATEGII NA LATA 2007-2012

Stałe zmniejszanie liczby wypadków przy pracy i chorób zawodowych w sposób zrównoważony i jednolity pozostaje nadrzędnym celem wspólnotowej strategii na lata 2007-2012. W opinii Komisji ogólnym celem w tym okresie powinno być zmniejszenie w UE-27 ogólnego wskaźnika wypadków przy pracy o 25 % na 100 000 pracowników.

Dla realizacji tego ambitnego celu proponuje się następujące główne instrumenty:

- zapewnienie odpowiedniego wdrożenia prawodawstwa UE (por. punkty 4.1, 4.2);

- wsparcie MŚP w stosowaniu obowiązującego prawodawstwa (por. punkt 4.1);

- dostosowanie ram prawnych do zmian w miejscu pracy i ich uproszczenie, zwłaszcza z uwagi na MŚP (por. punkt 4.3);

- wspieranie opracowywania i wdrażania krajowych strategii (por. punkt 5);

- zachęcanie do zmian w zachowaniu pracowników i zachęcanie ich pracodawców do działań służących higienie pracy (por. punkt 6);

- finalizacja metod identyfikacji i oceny nowych potencjalnych rodzajów ryzyka (por. punkt 7);

- poprawa monitorowania postępu (por. punkt 8);

- propagowanie bezpieczeństwa i higieny pracy na poziomie międzynarodowym (por. punkt 9).

Wprowadzenie nowoczesnych i skutecznych ram prawnych

Wzmocnienie wdrażania prawodawstwa wspólnotowego

W celu ochrony życia i zdrowia pracowników i zagwarantowania przedsiębiorstwom działającym na dużym europejskim rynku równych szans niezbędne jest skuteczne wdrożenie wspólnotowego dorobku prawnego.

W 2004 r. Komisja przyjęła sprawozdanie dotyczące praktycznego wykonania dyrektywy ramowej 89/391/EWG i jej pięciu pojedynczych dyrektyw[5]. Główne wnioski sprawozdania potwierdzają pozytywny wpływ tych dyrektyw na poziomy ochrony w poszczególnych krajach. Tym niemniej w sprawozdaniu wskazano na szereg braków w stosowaniu prawodawstwa wspólnotowego, w szczególności w sektorach uznawanych za ryzykowne i w odniesieniu do kategorii pracowników najbardziej narażonych (młodzi ludzie, pracownicy z umowami na czas określony, pracownicy niewykwalifikowani), zwłaszcza w MŚP i w sektorze publicznym.

Większa zgodność z prawodawstwem wspólnotowym w rzeczywistości przyczyni się do zmniejszenia liczby wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Aby tego dokonać, konieczne jest większe zaangażowanie wszystkich stron, zarówno na poziomie wspólnotowym, jak i krajowym.

Komisja pełniąca rolę strażniczki Traktatów zadba o skuteczną transpozycję i skuteczne wykonanie wspólnotowych dyrektyw. Będzie w tym względzie służyć pomocą państwom członkowskim, ale zachowa jak największą czujność i w razie potrzeby będzie wszczynać postępowania w sprawie naruszenia przepisów prawa, jak to już de facto czyniła.

Państwa członkowskie, ze swojej strony, są zobowiązane zadbać o to, aby prawodawstwo wspólnotowe stało się w pełni skuteczne. W tym kontekście głównym przedmiotem zainteresowania Komisji są bezpieczeństwo i higiena pracy w firmach europejskich. Zachodzi potrzeba lepszego reagowania na szczególne uwarunkowania w MŚP i ich potrzeby, w szczególności w odniesieniu do oceny ryzyka oraz zaangażowania i szkolenia pracowników, jak i na uwarunkowania w sektorach tradycyjnie związanych z wysokim ryzykiem, takich jak rolnictwo, budownictwo i transport.

Zatem priorytetem krajowych strategii powinno być wdrożenie pakietu instrumentów gwarantujących wysoki poziom zgodności z prawodawstwem, w szczególności w MŚP i sektorach związanych z wysokim ryzykiem:

- upowszechnianie dobrych praktyk na poziomie lokalnym;

- szkolenie pracowników intelektualnych i fizycznych;

- opracowywanie podstawowych narzędzi w celu ułatwienia oceny ryzyka;

- rozprowadzanie informacji i wytycznych, napisanych prostym i łatwo zrozumiałym językiem, które łatwo zastosować w praktyce;

- poprawa upowszechniania informacji i dostępu do służb doradczych;

- dostęp do zewnętrznych usług w zakresie profilaktyki o wysokiej jakości i w przystępnej cenie;

- zaangażowanie inspektorów pracy jako pośredników w celu propagowania w MŚP większej zgodności z prawodawstwem, głównie poprzez kształcenie, przekonywanie i zachęcanie, a następnie, w razie potrzeby, poprzez środki przymusu.

- stosowanie środków zachęcających na poziomie wspólnotowym (np. w ramach funduszy strukturalnych) i na poziomie krajowym - dla mikroprzesiębiorstw i MŚP.

W ramach nowego programu PROGRESS i we współpracy z Komitetem Doradczym ds. Bezpieczeństwa, Higieny i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy (ACSH) Komisja opracuje praktyczne przewodniki dotyczące właściwego stosowania dyrektyw 92/57/EWG (tymczasowe lub ruchome budowy)[6] 2004/40/WE (pola elektromagnetyczne)[7] i 2006/25/WE (promieniowanie optyczne)[8]. W stosownych przypadkach w wytycznych uwzględnione będą nowe przyszłe opinie naukowe Komitetu Naukowego ds. Pojawiających się i Nowo Rozpoznanych Zagrożeń dla Zdrowia. Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy (europejska agencja) zadba o to, aby jej wysiłki na rzecz zwiększenia świadomości, propagowania i upowszechniania najlepszych praktyk w większym stopniu koncentrowały się na sektorach związanych z wysokim ryzykiem i na MŚP. ACSH będzie kontynuować swoją działalność w celu zidentyfikowania obszarów, dla których konieczne jest opracowanie przewodników dobrych praktyk, i by przewodniki te były bardziej zrozumiałe dla MŚP. |

W praktyce więcej problemów pojawia się przy próbach zastosowania prawodawstwa z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy do podwykonawców, ponieważ każdy pracodawca stara się ograniczyć środki zapobiegawcze do swoich pracowników. Tego rodzaju sytuacje, które są coraz bardziej powszechne, wymagają szczególnej uwagi, zarówno na poziomie krajowym, jak i wspólnotowym.

Komisja wspierana przez ACSH zbada możliwości współpracy między pracodawcami w przypadku współistnienia kilku poziomów podwykonawstwa w tym samym miejscu pracy. Komisja wraz z ACSH zbada też, czy potrzebne są zalecenia. |

Przy wykonaniu art. 7 dyrektywy ramowej 89/391/EWG widoczne są znaczne różnice w jakości, zakresie i dostępności usług w zakresie profilaktyki. Może to wynikać z różnych sposobów definiowania przez państwa członkowskie wymaganych umiejętności i zdolności, jak i nadmiernego outsourcingu działań profilaktycznych.

Po ocenie sytuacji na poziomie europejskim Komisja zbada, czy potrzebne jest zalecenie wzywające państwa członkowskie do podjęcia kroków w celu ułatwienia dostępu do usług profilaktycznych dobrej jakości w przypadku, gdy przedsiębiorstwo nie zapewnia wymaganej ekspertyzy. Kwestia ta dotyczy zwłaszcza MŚP. |

Pogłębienie współpracy przy monitorowaniu stosowania prawodawstwa

Ważne jest, aby ustawodawstwo krajowe transponujące wspólnotowy dorobek prawny z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy było skutecznie stosowane, w sposób jednolity, w celu zagwarantowania porównywalnych poziomów ochrony we wszystkich państwach członkowskich. Komisja będzie nadal propagować prace Komitetu Starszych Inspektorów Pracy (SLIC) na poziomie wspólnotowym w celu poprawy efektywności kontroli i monitorowania stosowania prawodawstwa, ułatwienia współpracy między inspektorami pracy i zintensyfikowania wspólnych działań w odniesieniu do szczególnych sektorów lub rodzajów ryzyka.

Wzywa się SLIC do podjęcia następujących działań: zbadanie powodów, dla których wskaźniki wypadków przy pracy w poszczególnych państwach członkowskich są różne, i zorganizowanie dyskusji dotyczącej doświadczeń PC ze sprawdzonymi i skutecznymi innowacyjnymi rozwiązaniami; intensyfikacja badań - w ramach oceny wpływu rozporządzenia REACH - nad rolą inspektorów pracy i opracowanie synergii we współpracy z innymi organami inspekcji odpowiedzialnymi za nadzór rynku i politykę ochrony środowiska; zdwojenie wysiłków w celu opracowania metod wymiany informacji o problemach ze stosowaniem prawodawstwa, dzięki którym można by potraktować te problemy łącznie; pogłębienie współpracy z ACSH, zwłaszcza w zakresie przygotowywania inicjatyw legislacyjnych i oceny wykonania dyrektyw. |

- Należy podjąć odpowiednie kroki na poziomie krajowym , tak aby inspektoraty pracy mogły zagwarantować, że odpowiednie osoby wypełniają swoje obowiązki i mogą korzystać ze swoich praw, m.in. przeprowadzanie kontroli prowadzących do nałożenia odstręczających i proporcjonalnych kar i postępowanie karne za nieprzestrzeganie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Nowe wyzwania, m.in. fale migracji, uzasadniają potrzebę bardziej ukierunkowanych kontroli i pogłębienia wiedzy przez inspektorów.

Uproszczenie ram prawnych i dostosowywanie się do zmian

Komisja postara się zadbać o przyjęcie ram prawnych w celu uwzględnienia obecnej sytuacji i zmian w miejscu pracy, trzymając się zasady, że prawodawstwo powinno być spójne, proste, skuteczne i mieć na uwadze wspólnotowy cel zmniejszenia obciążeń administracyjnych nakładanych na przedsiębiorstwa.

Komisja: będzie kontynuować prace w ramach trwających konsultacji z partnerami społecznymi, w celu znalezienia sposobów poprawy zapobiegania ryzyku w odniesieniu do chorób układu mięśniowo-szkieletowego, czynników rakotwórczych i zakażeń wynikłych z ukłucia igłą; przyjmie trzeci wykaz indykatywnych wartości czynników chemicznych; zda sprawozdanie z oceny wykonania dyrektywy 92/57/EWG (tymczasowe lub ruchome budowy), 92/58/EWG (znaki bezpieczeństwa i/lub zdrowia w miejscu pracy)[9], 92/91/EWG (zakłady górnicze wydobywające [kopaliny] otworami wiertniczymi)[10], 92/104/EWG (odkrywkowy i podziemny przemysł wydobywczy)[11], 92/29/EWG (opieka medyczna na statkach)[12] i 93/103/WE (statki rybackie)[13]; oceni środki podjęte w odpowiedzi na zalecenia dotyczące osób prowadzących działalność na własny rachunek[14] i europejskiego wykazu chorób zawodowych[15]. |

- Głównymi priorytetami Komisji pozostaną ocena i uproszczenie administracyjnych i instytucjonalnych ram regulacyjnych, zgodnie z zasadami ustanowionymi w jej komunikatach „Poprawa otoczenia regulacyjnego w dziedzinie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w Unii Europejskiej”[16] i „Realizacja wspólnotowego programu lizbońskiego: Strategia w zakresie uproszczenia otoczenia regulacyjnego[17]”.

Komisja: będzie kontynuować prace nad kodyfikacją „dyrektyw BHP” poprzez zbadanie możliwości uproszczenia prawodawstwa w celu zmniejszenia niepotrzebnych obciążeń administracyjnych, bez opóźniania realizacji celów ogłoszonych w niniejszym komunikacie; zaproponuje zmiany do decyzji ustanawiającej SLIC w celu zmniejszenia liczby jego członków i poprawy jego sposobu pracy; będzie zachęcać do opracowania wspólnej metodologii oceny dyrektyw dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w świetle przyszłej dyrektywy w sprawie uproszczenia i racjonalizacji sprawozdań z praktycznego wdrożenia[18]. |

- Na poziomie krajowym każda próba uproszczenia odczuwalnego dla przedsiębiorstw musi prowadzić do poprawy i uproszczenia krajowych ram prawnych, ale bez obniżania już istniejących poziomów ochrony. Komisja już wcześniej zaproponowała, aby wysiłki zmierzające do poprawy prawodawstwa poprzez jego uproszczenie zostały zawarte w krajowych programach lizbońskich i zaleciła państwom członkowskim składanie sprawozdań z podjętych i planowanych przez nie działań.

Wspieranie opracowywania i wdrażania krajowych strategii

To, jak duży będzie sukces wspólnotowej strategii, będzie zależało od zobowiązania się państw członkowskich do przyjęcia spójnych krajowych strategii; strategie te ustanowią cele ilościowe w zakresie zmniejszenia wskaźnika wypadków przy pracy i chorób zawodowych, będą ukierunkowane na sektory i przedsiębiorstwa mające najgorsze wyniki, skoncentrują się na najbardziej powszechnych rodzajach ryzyka i najbardziej narażonych pracownikach. Strategie te powinny być określone na podstawie dokładnej oceny sytuacji w danym kraju, przy aktywnym udziale wszystkich zainteresowanych stron - w tym partnerów społecznych - i po konsultacji z nimi.

Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa, Higieny i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy stanowi idealne forum dla trójstronnej wymiany informacji dotyczącej treści krajowych strategii, ich celów, podjętych działań, sposobów ich powiązania ze wspólnotową strategią i monitorowaniem osiągniętych postępów. Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa, Higieny i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy będzie również zajmował się wymianą doświadczeń i dobrych praktyk i postara się zadbać o to, aby krajowe strategie były sformułowane w sposób spójny i zapewniały ten sam poziom ochrony w całej UE. |

Krajowe strategie powinny w szczególności objąć cztery obszary:

Poprawa skuteczności profilaktycznej kontroli medycznej

Warunki pracy mające szkodliwy wpływ na zdrowie mogą mieć długoterminowe skutki i powodować choroby zawodowe i problemy zdrowotne, które ujawniają się później, nawet po ponad 20 latach narażenia, jak w przypadku azbestu. Kontrola zdrowia pracowników to główne narzędzie zapobiegania tego rodzaju problemom.

Komisja zachęca państwa członkowskie i sektor biznesu do wdrożenia procedur systematycznego gromadzenia i analizy danych z kontroli zdrowia pracowników w celu poprawy profilaktyki, bez nakładania dodatkowych formalnych wymogów na przedsiębiorstwa. Krajowe systemy opieki zdrowotnej powinny odgrywać bardziej aktywną rolę, na przykład poprzez organizację kampanii zwracających uwagę lekarzy na wywiad chorobowy i warunki pracy pacjentów. |

Działania na rzecz propagowania rehabilitacji i reintegracji pracowników

Co roku na skutek wypadku ponad 350 000 pracowników jest zmuszonych zmienić pracę, 300 000 cierpi na stałe zaburzenia różnego stopnia, a 15 000 jest na stałe wyłączonych z rynku pracy[19].

Zachęca się państwa członkowskie do włączenia do ich krajowych strategii szczególnych środków (pomoc finansowa, szkolenia dopasowane do indywidualnych potrzeb itd.) oraz do poprawy rehabilitacji i reintegracji pracowników, którzy z powodu choroby zawodowej lub kalectwa byli przez dłuższy czas wyłączeni ze świata pracy. |

Reagowanie na zmiany społeczne i demograficzne

Komunikat Komisji „Demograficzna przyszłość Europy – przekształcić wyzwania w nowe możliwości"[20] zwraca uwagę na wyzwania związane ze zmianami demograficznymi w UE. Polityka w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy może okazać się pomocna w odpowiadaniu na te wyzwania, głównie poprzez skuteczniejsze dostosowanie miejsca pracy do indywidualnych potrzeb i skuteczniejsze stosowanie sprawdzonych zasad ergonomicznych przy tworzeniu miejsc pracy i organizacji pracy.

Prawdą jest, że w Europie trzeba zaspokoić potrzeby starzejącej się ludności aktywnej zawodowo, ale nie można zaniedbywać sytuacji młodych pracowników, zwłaszcza młodych ludzi, którzy są szczególnie narażeni na różne rodzaje ryzyka w miejscu pracy. Pominięcie tego aspektu mogłoby prowadzić do przesunięcia ryzyka na niższe grupy wiekowe, a tym samym spowodować wiele problemów w przyszłości.

Wzywa się europejską agencję do opracowania – w ramach jej centrum monitorowania ryzyka - sprawozdania badającego szczególne wyzwania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wynikające z bardziej intensywnej integracji kobiet, pracowników migrujących i starszych pracowników na rynku pracy. Pomoże to w wychwyceniu i monitorowaniu trendów i nowych rodzajów ryzyka oraz w identyfikacji niezbędnych środków. |

Poprawa spójności polityki

Skuteczność działań zmierzających do ochrony i propagowania bezpieczeństwa i higieny pracy kobiet w Europie wymaga efektywnej koordynacji polityki z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy - zarówno na poziomie wspólnotowym, jak i krajowym - z innymi politykami, które mogą wpływać na tą dziedzinę. Należy zatem podjąć kroki w celu wykorzystania synergii i dążyć do zapewnienia spójności polityki, w szczególności, w następujących dziedzinach:

- zdrowie publiczne,

- rozwój regionalny i spójność społeczna,

- zamówienia publiczne,

- zatrudnienie i restrukturyzacja.

Komisja zadba o to, aby opracowywane inicjatywy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy były zgodne z polityką zdrowia publicznego, której celem jest zapobieganie chorobom i przedłużenie życia zawodowego przy dobrym stanie zdrowia. Konkretnie mówiąc, przy wdrażaniu niniejszej strategii będą uwzględnione wyniki konsultacji zapoczątkowanych w 2007 r. Zieloną Księgą „Ku Europie wolnej od dymu tytoniowego: alternatywne opcje polityki na szczeblu UE", Jak i wyniki konsultacji zakończonych w maju 2006 r. „Poprawa zdrowia psychicznego ludności. Strategia zdrowia psychicznego dla Unii Europejskiej". W ramach międzydepartamentalnej grupy ds. bezpieczeństwa i higieny pracy Komisja postara się zadbać o to, aby przy podejmowaniu inicjatyw w innych dziedzinach polityki uwzględniano ich oddziaływanie na ochronę zdrowia i bezpieczeństwo w miejscu pracy. W szczególności Komisja zbada możliwości wykorzystania różnych programów i funduszy w celu wsparcia poprawy ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników. |

PROPAGOWANIE ZMIAN W ZACHOWANIU

Prawodawstwo może spowodować zmiany w zachowaniu. Strategia, której celem jest propagowanie kultury zapobiegania musi być skierowana do wszystkich partii społeczeństwa i wykraczać poza miejsce pracy i populację pracowników. Powinna pomagać tworzyć kulturę ogólną, dla której jednymi z głównych wartości są ochrona zdrowia i zapobieganie zagrożeniom.

Włączanie zdrowia i bezpieczeństwa do programów edukacji i szkoleń

Doświadczenia zdobyte na poziomach krajowym, regionalnym i lokalnym podczas realizacji strategii na lata 2002-2006 pokazują, jak ważne jest tworzenie kultury zapobiegania zagrożeniom w programach szkoleń na wszystkich poziomach edukacji i we wszystkich dziedzinach, włącznie ze szkoleniami zawodowymi i kształceniem uniwersyteckim. Edukacja podstawowa odgrywa ważną rolę, ponieważ podstawowe nawyki zapobiegawcze kształtuje się w okresie dzieciństwa.

Należy zwrócić szczególną uwagę na szkolenie młodych przedsiębiorców w dziedzinie zarządzania BHP oraz szkolenie pracowników, aby uświadomić ich na co są narażeni w danym przedsiębiorstwie i jak takim zagrożeniom zapobiegać i je zwalczać. Jest to szczególnie ważne w kontekście MŚP i pracowników migrujących.

Europejski Fundusz Społeczny odgrywa główną rolę we wspieraniu inicjatyw państw członkowskich mających na celu tworzenie kultury zapobiegania w dziedzinie BHP.

Zadaniem Agencji Europejskiej będzie przegląd zakresu, w jakim zagadnienia BHP zostały włączone do polityk dotyczących szkoleń zawodowych w państwach członkowskich. Na podstawie zgromadzonych w ten sposób informacji oraz opinii Komitet doradczy ds. Bezpieczeństwa, Higieny i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy rozważy czy przedstawić wniosek o zalecenie. Wzywa się państwa członkowskie do szerszego wykorzystania możliwości, jakie daje Europejski Fundusz Społeczny i inne fundusze wspólnotowe w zakresie tworzenia projektów szkoleniowych w dziedzinie BHP dla pracodawców i pracowników. |

Zdrowsze i bezpieczniejsze miejsca pracy: poprawa stanu zdrowia i propagowanie świadomości w przedsiębiorstwach

Przedsiębiorstwa inwestujące w aktywną politykę w zakresie profilaktyki mającą na celu ochronę zdrowia swoich pracowników uzyskują odczuwalne wyniki: obniżenie kosztów wynikających z nieobecności w pracy, redukcja przepływu pracowników, większe zadowolenie klienta, zwiększona motywacja, lepsza jakość i lepszy wizerunek przedsiębiorstwa. Te pozytywne efekty można wzmocnić zachęcając pracowników pracujących w zdrowym środowisku do prowadzenia stylu życia wpływającego na poprawę ich ogólnego stanu zdrowia.

Komisja Europejska zachęca państwa członkowskie do uwzględnienia w swoich strategiach krajowych konkretnych inicjatyw umożliwiających przedsiębiorstwom, w szczególności MŚP, uzyskanie pomocy technicznej i doradztwa w zakresie propagowania zdrowia pracowników. Komisja wzywa Agencję Europejską do gromadzenia i rozpowszechniania informacji mających na celu wspomaganie tworzenia kampanii propagujących zdrowie pracowników w połączeniu ze strategią wspólnotowymi programami zdrowia publicznego. Komisja wzywa Europejską Fundację na rzecz na Rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy do sprawdzenia rzeczywistych skutków takich kampanii. |

Zmiana ludzkiego nastawienia do kwestii BHP pociąga za sobą między innymi pogłębianie wiedzy osób zaangażowanych w kampanie oraz zapewnienie pełnego i skutecznego stosowania zasad odnoszących się do informowania, szkolenia i udziału pracowników, co umożliwi im nabywanie odpowiedniej wiedzy zawodowej, wyrabianie odruchów zapobiegawczych i wykonywanie powierzonych im zadań w sposób bezpieczny.

Podnoszenie stanu wiedzy można również wzmocnić, szczególnie w MŚP, przyznając za wprowadzanie środków zapobiegawczych bezpośrednie lub pośrednie bodźce gospodarcze. Tego rodzaju bodźce mogą obejmować obniżenie składek socjalnych lub premie ubezpieczeniowe zależnie od przeprowadzonych inwestycji w zakresie poprawy środowiska pracy i/lub obniżenia liczby wypadków; pomoc gospodarcza na wprowadzenie programów zarządczych BHP; wprowadzenie wymagań BHP do procedur przyznawania kontraktów w przetargach publicznych.

Agencja Europejska zostanie wezwana do przygotowania sektorowych kampanii na rzecz podnoszenia stanu wiedzy skierowanych przede wszystkim do MŚP oraz do propagowania zarządzania BHP w przedsiębiorstwach poprzez wymianę doświadczeń i dobre praktyki skierowane do konkretnych sektorów. Wzywa się parterów społecznych do opracowywania inicjatyw w kontekście sektorowego dialogu społecznego oraz zagwarantowania, że przedstawicielom pracowników zostania przyznana większa rola w koordynowaniu systematycznego zarządzania różnymi rodzajami ryzyka zawodowego. |

ZWALCZANIE NOWYCH I CORAZ CZEśCIEJ WYSTęPUJąCYCH RODZAJÓW RYZYKA

Określenie nowych rodzajów ryzyka

Badania, zarówno podstawowe i stosowane, są niezbędne do poprawy stanu wiedzy w zakresie BHP, opisania sytuacji, w której pracownicy są narażeni na wypadki, określenia przyczyn i skutków oraz tworzenia rozwiązań w zakresie profilaktyki i innowacyjnych technologii. Badania naukowe dostarczają argumentów i dowodów, na podstawie których należy opierać decyzje podejmowane w ramach polityk.

Priorytety w dziedzinie badań powinny obejmować kwestie psychospołeczne, zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego, wiedzę w zakresie zagrożeń dla rozrodczości, zarządzanie BHP, ryzyko związane z różnymi wzajemnie powiązanymi czynnikami (np. organizacja pracy i kwestie związane z rozplanowaniem miejsca pracy, ergonomika, narażenie na połączone czynniki fizyczne i chemiczne) oraz potencjalne zagrożenie związane z nanotechnologiami.

Na poziomie wspólnotowym w dalszym ciągu będą prowadzone zwiększone wysiłki, między innymi, w ramach siódmego programu ramowego na rzecz badań, wspierane przez platformę technologiczną dla bezpieczeństwa pracowników i środowiska naturalnego, która opublikowała swoją agendę strategiczną w zakresie badań w 2006 r. Określono już kilka kwestii, które powinny się znaleźć w przyszłych wezwaniach do przetargów w różnych dziedzinach – zdrowie, nanonauki, nanotechnologie, materiały i nowe technologie produkcyjne, nauki społeczno-gospodarcze i humanistyczne – w ramach tego programu ramowego: ocena gospodarczego wymiaru BHP oraz narażenie pracowników na nanocząsteczki, zarządzanie ryzykiem przemysłowym, wyposażenie ochronne i bezpieczeństwo strukturalne. Należy również dodać, że niezbędna jest lepsza koordynacja między krajowymi programami badawczymi. W tym kontekście ważną rolę może odegrać tworzenie platform nanotechnologicznych.

Wzywa się Agencję Europejską do zachęcania krajowych instytutów badawczych BHP do stworzenia wspólnych priorytetów, wymiany wyników działań oraz włączenia wymagań BHP do programów badawczych. Obserwatorium ryzyka agencji europejskiej powinno rozszerzyć zakres przewidywania ryzyka tak, aby obejmował on ryzyko związane z nowymi technologiami, zagrożeniami biologicznymi, skomplikowanymi interfejsami ludzko-maszynowymi oraz wpływ tendencji demograficznych. Komisja zachęca państwa członkowskie oraz partnerów społecznych do propagowania praktycznej i szybkiej realizacji wyników badań podstawowych poprzez upraszczanie instrumentów profilaktycznych i udostępnianie ich przedsiębiorstwom, szczególnie MŚP. |

Propagowanie zdrowia psychicznego w pracy

W chwili obecnej problemy związane ze słabym zdrowiem psychicznym stanowią czwarty pod względem wagi powód niezdolności do pracy. WHO ocenia, że głównym powodem niezdolności do pracy do 2020 r. będzie depresja. Miejsce pracy może być odpowiednie do zapobiegania problemom psychologicznym i propagowania lepszego zdrowia psychicznego.

Komisja zachęca państwa członkowskie do włączania do swoich strategii krajowych konkretnych inicjatyw mających na celu zapobieganie problemom związanym ze zdrowiem psychicznym oraz skuteczniejsze propagowanie zdrowia psychicznego, w połączeniu z inicjatywami Wspólnoty w tym zakresie, włącznie z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych umysłowo. Komisja podkreśla wagę negocjacji między partnerami społecznymi w zakresie zapobiegania przemocy i wykorzystywania seksualnego w miejscu pracy oraz zachęca ich do sporządzania wniosków z ocen realizacji europejskiej umowy ramowej w sprawie stresu związanego z pracą zawodową. |

OCENA POCZYNIONEGO POSTęPU

NIEZBęDNE JEST STWORZENIE NOWYCH INSTRUMENTÓW MIERZąCYCH OSIąGNIęTY POSTęP I WYSIłKI POCZYNIONE PRZEZ WSZYSTKIE PODMIOTY ZARÓWNO NA POZIOMIE KRAJOWYM, JAK I EUROPEJSKIM, CELEM ZAGWARANTOWANIA, żE W śLAD ZA REALIZACJą STRATEGII PROWADZONE BęDą ODPOWIEDNIE DZIAłANIA NASTęPCZE.

W kontekście programu statystycznego Wspólnoty, Komisja przyjęła wniosek do Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczący rozporządzenia w sprawie, między innymi, konsolidacji metod ESAW[21] i EODS[22] oraz zagwarantowania systematycznego przekazywania tego rodzaju danych Komisji przez państwa członkowskie. Komisja przyśpieszy również gromadzenie statystyk dotyczących BHP z badań populacyjnych. Komisja opracuje, we współpracy z Komitetem Doradczym ds. Bezpieczeństwa, Higieny i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy, wspólny system gromadzenia i wymiany informacji na temat treści strategii krajowych, oceny realizacji ustalonych celów i skuteczności krajowych struktur zajmujących się profilaktyką oraz podjętych w tym zakresie prac. Będzie on propagował tworzenie wskaźników jakościowych celem polepszenia poziomu danych gromadzonych w statystykach europejskich i badaniach opinii w zakresie BHP. |

PROPAGOWANIE BHP NA POZIOMIE MIęDZYNARODOWYM

W coraz bardziej zglobalizowanej gospodarce w interesie UE leży podwyższenie standardów pracy na całym świecie poprzez udział w wielostronnych działaniach we współpracy z właściwymi instytucjami międzynarodowymi, oraz w dwustronnych działaniach w ramach stosunków z krajami trzecimi. UE musi również pomóc krajom kandydującym w przygotowaniu do wdrażania prawodawstwa unijnego. W tym kontekście UE powinna propagować zasady prewencyjne określone w jej polityce w zakresie BHP poprzez:

- zacieśnienie współpracy z ILO, WHO oraz pozostałymi organizacjami międzynarodowymi na rzecz globalnego wprowadzenia wyższych standardów ochrony,

- Współpracę z innymi narodami w celu propagowania wdrażania globalnej strategii w sprawie BHP, przyjętej przez ILO w 2003 r. oraz ratyfikację ram propagowania Konwencji BHP przyjętych w 2006 r.

- zachęcanie do ratyfikacji konwencji ILO przez państwa członkowskie,

- współpracę z krajami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi celem uzyskania światowego zakazu produkcji, sprzedaży i wykorzystania azbestu lub produktów zawierających azbest oraz ogólnego propagowania BHP,

- Skuteczniejsze gromadzenie danych dotyczących wypadków poprzez ogłoszenie wymagań sprawozdawczych dotyczących poważnych wypadków, w ten sposób wpływając na poprawę porównywalności tego rodzaju danych,

- Zacieśnianie współpracy z rozwiniętymi gospodarkami, takimi jak Stany Zjednoczone Ameryki, Kanada, Australia i Japonia oraz z gospodarkami rozwijającymi się, takimi jak Chiny i Indie.

- Pomaganie krajom kandydującym w ich wysiłkach na rzecz wdrożenia prawodawstwa unijnego w zakresie BHP.

WNIOSKI

Zarówno z powodów gospodarczych, jak i ludzkich, BHP powinno znaleźć się w głównym nurcie programu politycznego Wspólnoty.

Zobowiązanie zwiększenia zatrudnienia i wydajności poprzez większą konkurencyjność, co jest fundamentalnym elementem strategii lizbońskiej, wymaga dodatkowych wysiłków ze strony wszystkich podmiotów zaangażowanych w zwiększenie skuteczności UE w zakresie BHP. BHP odgrywa szczególnie ważną rolę w zwiększaniu konkurencyjności i wydajności przedsiębiorstw oraz w przyczynianiu się do trwałości systemów opieki społecznej, ponieważ umożliwia ono obniżenie kosztów związanych z wypadkami przy pracy, urazami i chorobami zawodowymi oraz zwiększa motywację pracowników.Wypadki przy pracy i choroby zawodowe stanowią olbrzymi ciężar finansowy dla publicznych i prywatnych systemów opieki społecznej i wymagają zintegrowanych, koordynowanych i strategicznych reakcji, jak również współpracy między głównymi podmiotami Unii Europejskiej w zakresie tworzenia polityk wspólnotowych i krajowych. Komisja działając wspólnie z innymi zaangażowanymi podmiotami, przedstawi szczegóły i dokładny harmonogram środków, które zostaną przyjęte na poziomie wspólnotowym w ramach tabeli wyników agendy społecznej; będzie to uzupełnieniem środków, które zobowiązały się wdrożyć państwa członkowskie.

Przy pomocy niniejszego komunikatu Komisja zamierza zachęcić wszystkie zaangażowane podmioty do skoncentrowania wysiłków na rzecz obniżenia wysokich kosztów wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz do uczynienia odpowiednich warunków pracy rzeczywistością każdego pracownika europejskiego, co będzie jednym z konkretnych kroków na drodze do realizacji agendy obywatelskiej przyjętej w dniu 10 maja 2005 r.

[1] Polityka oparta na art. 137 Traktatu WE.

[2] Sprawozdanie dotyczące oceny wspólnotowej strategii na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2002-2006 SEK(2007) 214.

[3] „Gender issues in safety and health at work". Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy, 2003 r.

[4] SEK(2007) 214.

[5] KOM(2004) 62 z 5.2.2004.

[6] Dz.U. L 245 z 26.8.1992, str.6.

[7] Dz.U. L 159 z 30.4.2004, str. 1.

[8] Dz.U. L 114 z 27.4.2006, str. 38.

[9] Dz.U. L 245 z 26.8.1992, str. 23.

[10] Dz.U. L 348 z 28.11.1992, str. 9.

[11] Dz.U. L 404 z 31.12.1992, str. 10.

[12] Dz.U. L 113 z 30.4.1992, str. 19.

[13] Dz.U. L 307 z 13.12.1993.

[14] Dz.U. L 53 z 28.2.2003, str. 45.

[15] Dz.U. L 238 z 25.9.2003, str. 28.

[16] KOM(2005) 97 z 16.3.2005 r.

[17] KOM(2005) 535 z 25.10.2005 r.

[18] KOM(2006) 390 z 14.7.2006 r.

[19] Eurostat – Badanie siły roboczej 1999 moduł ad hoc „Accidents at work and work-related health problems" – wydane w „Panorama of the European Union: work and health in the EU, A statistical portrait"

[20] KOM(2006) 571.

[21] Europejskie statystyki dotyczące wypadków przy pracy.

[22] Europejskie statystyki dotyczące chorób zawodowych.