[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, 19.7.2006

KOM(2006) 405 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU OBRACHUNKOWEGO

Sprawozdanie roczne z zarządzania finansami 6.-9. Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) w 2005 r. {SEK(2006) 977}

SPIS TREŚCI

1. Wstęp 3

2. Realizacja celów w 2005 r. 4

2.1. Poprawa jakości programów i projektów 4

2.2. Szybsza realizacja programów i projektów 6

2.3. Prowadzenie kontroli spełniających najwyższe standardy 6

3. Sytuacja finansowa 6.-9. EFR – środki przydzielone, zaangażowane, wypłacone i niewypłacone na koniec 2005 r. (w mln EUR, netto) 7

4. Wydarzenia o istotnym znaczeniu dla działalności w 2005 r. 7

4.1. Zaległości 7

4.2. System Stabex 7

4.3. Informacja zarządcza 8

4.4. Ograniczenia prawne dotyczące współfinansowania 8

4.5. Kontrola wewnętrzna 9

4.6. Zasoby 9

1. WSTęP

Sprawozdanie roczne Komisji z zarządzania finansami 6.-9. Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) w 2005 r. spełnia warunki określone w art. art. 96, 102 i 135 rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do 9. Europejskiego Funduszu Rozwoju. Artykuł 96 ust. 2 stanowi, że: „Sprawozdaniom rachunkowym EFR towarzyszy sprawozdanie o zarządzaniu finansami podczas poprzedniego roku zawierające dokładny opis:

1. osiągnięcia celów na dany rok budżetowy, zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami;

2. sytuacji finansowej oraz wydarzeń, które miały istotny wpływ na działania prowadzone podczas roku budżetowego.”

Europejski Fundusz Rozwoju (EFR) finansuje współpracę Wspólnoty:

- z państwami Afryki subsaharyjskiej, Karaibów i Pacyfiku na mocy partnerstwa AKP-WE zapisanego w Umowie z Kotonu;

- z 20 krajami i terytoriami zamorskimi (KTZ) związanymi konstytucyjnie w państwami członkowskimi[1] oraz

- w ramach programów Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) w państwach AKP.

Podstawę partnerstwa UE z państwami AKP stanowi Umowa z Kotonu. Państwa członkowskie UE i AKP podpisały ją w 2000 r. i porozumiały się co do jej przeglądu w cyklu pięcioletnim do czasu jej wygaśnięcia w 2020 r. Pierwszy taki przegląd miał miejsce w 2005 r. Odrębna decyzja Rady Ministrów UE reguluje kwestie partnerstwa pomiędzy państwami członkowskimi UE a KTZ[2].

Ponadto niektóre spośród programów rozwoju państw AKP prowadzonych przez Komisję nie są finansowane w ramach Umowy z Kotonu, lecz z budżetu ogólnego UE. Nie obejmuje ich niniejsze sprawozdanie. Należą do nich następujące programy:

- działania Komisji w Afryce Południowej;

- tematyczne pozycje w budżecie dotyczące bezpieczeństwa żywnościowego, demokracji i praw człowieka oraz ochrony środowiska; jak również

- wsparcie na rzecz producentów bananów w ramach specjalnego programu pomocy. Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) finansuje także działania w państwach AKP z Instrumentu Inwestycyjnego i środków własnych.

Za kształtowanie i wdrażanie polityki UE w zakresie rozwoju oraz programów w państwach AKP i KTZ odpowiadają dwie jednostki Komisji:

- Dyrekcja Generalna ds. Rozwoju, która opracowuje strategie i przygotowuje programowanie z partnerami w państwach AKP oraz

- Biuro Współpracy EuropeAid, które wdraża strategie poprzez realizację programów i projektów.

9. EFR ustanowiono dnia 1 kwietnia 2003 r. z chwilą ratyfikowania umowy przez wszystkie państwa członkowskie. Do 9. EFR Komisja przeniosła salda z poprzednich EFR. Przestaje on istnieć w grudniu 2007 r.

2. REALIZACJA CELÓW W 2005 R.

Komisja wyznaczyła sobie cele oraz określiła wskaźniki efektywności i wartości liczbowe dla EFR w 2005 r. dla potrzeb oceny postępów w poprawie:

- jakości programów;

- tempa i skuteczności ich wdrażania oraz

- funkcjonowania systemów kontroli.

2.1. Poprawa jakości programów i projektów

W 2005 r. Komisja wzmożyła wysiłki na rzecz poprawy jakości nowych programów. Przedłożyła wnioski w sprawie wzajemnej weryfikacji przez Międzyresortową Grupę ds. Zapewnienia Jakości, w skład której wchodzą urzędnicy reprezentujący Biuro Współpracy EuropeAid, Dyrekcję Generalną ds. Rozwoju i w razie potrzeby inne dyrekcje generalne. Grupa ta przeprowadza w/w weryfikacje przed podjęciem decyzji o finansowaniu programu/projektu przez Komisję, tj. na etapie planowania programu – we wczesnej fazie cyklu zarządzania projektem, a później ponownie na etapie formułowania koncepcji technicznej. W 2005 r. grupa ta na 35 posiedzeniach dokonała weryfikacji programów o wartości powyżej 3 800 mln EUR.

W roku tym Komisja zwiększyła inwestycje EFR w edukację, zdrowie i infrastrukturę oraz wsparcie budżetowe, aby pomóc w realizacji milenijnych celów rozwoju. Środki EFR przeznaczono także na wsparcie innych obszarów, wymagających postępów w kontekście milenijnych celów rozwoju, tj. demokracji, praworządności, zarządzania i rolnictwa.

W 2005 r. największą część środków EFR – 36 % – Komisja przeznaczyła na zapewnienie podstawowych usług społecznych: edukacji, zdrowia, dostaw czystej wody i podstawowej infrastruktury sanitarnej. Są to obszary kluczowe dla osiągnięcia milenijnych celów rozwoju. Drugą co do wielkości część środków Komisja przydzieliła na budżet i wsparcie bilansu płatniczego (w tym operacje dotyczące bezpieczeństwa żywnościowego i systemu Stabex) oraz transport, komunikację i energię. Na trzy w/w obszary przypadło 84 % zobowiązań globalnych EFR.

Zobowiązania i płatności w ramach EFR wg sektorów OECD-DAC w 2005 r. (w mln EUR, brutto)[3] |

Sektor | Zobowiązania | Płatności |

w mln EUR | w % pozycji „razem” | w mln EUR | w % pozycji „razem” |

Edukacja, zdrowie, woda, podstawowa infrastruktura sanitarna | 1 252 | 36% | 711 | 29% |

Budżet i wsparcie bilansu płatniczego[4] | 858 | 24% | 628 | 26% |

Transport, komunikacja, energia | 839 | 24% | 584 | 24% |

Rolnictwo, rybactwo, handel, przemysł, turystyka | 194 | 6% | 214 | 9% |

Środowisko, inne zagadnienia przekrojowe | 164 | 5% | 72 | 3% |

Inne, w tym pomoc na odbudowę | 205 | 5% | 248 | 9% |

Suma cząstkowa | 3 511 | 100% | 2 456 | 100% |

Fundusz na rzecz Pokoju AKP-UE[5] | 88 |

Razem | 3 511 | 2 544 |

Zobowiązania globalne w 2005 r. (w mln EUR, brutto) | Płatności w 2005 r. (w mln EUR, brutto) |

[pic][pic]

W celu poprawy trwałości i skuteczności pomocy Komisja kontynuowała wspieranie budżetu na cele makroekonomiczne, zwane dalej wsparciem budżetu ogólnego, i programy wsparcia polityki sektorowej. W ramach EFR udział zobowiązań na te cele nadal rósł z 18 % w 2004 r. do 32 % w 2005 r. Komisja zatwierdziła:

- wsparcie budżetu ogólnego w 13 państwach na kwotę 705 mln EUR;

- programy wsparcia polityki sektorowej w 9 państwach na łączną kwotę 416 mln EUR.

2.2. Szybsza realizacja programów i projektów

W 2005 r. Komisja nadal szybciej realizowała projekty, co znalazło odzwierciedlenie w wysokości zobowiązań i płatności.

Najważniejsze dane dot. działania EFR w latach 2001-05 (w mln EUR, brutto)[6] |

2001 r. | 2002 r. | 2003 r. | 2004 r. | 2005 r. |

Zobowiązania globalne | 1 927 | 2 125 | 3 769 | 2 648 | 3 511 |

Zobowiązania indywidualne | 2 488 | 2 436 | 3 062 | 3 038 | 3 057 |

Płatności | 1 779 | 1 922 | 2 345 | 2 464 | 2 544 |

Komisja w 2005 r. osiągnęła 33 % wzrost w zakresie zobowiązań globalnych w stosunku do 2004 r. Międzyresortowa Grupa ds. Zapewnienia Jakości przyczyniła się do zapewnienia jakości, podczas gdy wielkość zatwierdzonych operacji stale rosła.

Po przyznaniu środków na program (zobowiązania globalne) komisja musi podpisać umowy (zobowiązania indywidualne) z podmiotami go realizującymi (rządy, firmy, organizacje pozarządowe, organizacje międzynarodowe), a następnie przekazać im środki (płatności). W 2005 r. Komisja osiągnęła drugi co do wielkości wynik pod względem wysokości indywidualnych zobowiązań – 3 057 mln EUR – i dokonała rekordowych płatności w wysokości 2 544 mln EUR.

2.3. Prowadzenie kontroli spełniających najwyższe standardy

Do EFR stosuje się odrębne rozporządzenie finansowe.[7] Komisja gwarantuje należyte zarządzanie finansami i odpowiednią rozliczalność dzięki przejrzystemu podziałowi obowiązków. Jedna grupa osób odpowiada za zarządzanie programem, inna za kontrolę finansowania programu i zapewnienie jego zgodności z rozporządzeniem.

Rozporządzenie finansowe dzieli odpowiedzialność za zarządzanie funduszami pomiędzy urzędnika zatwierdzającego a księgowego:

- urzędnik zatwierdzający wykonuje swoje zadania zgodnie z rozdziałem 2 rozporządzenia;

- księgowy jest urzędnikiem w departamencie budżetowym Komisji i działa zgodnie z zasadami określonymi w rozdziale 3 rozporządzenia.

EFR posiada własny system rachunkowości, który jest obecnie unowocześniany przez Komisję poprzez przejście na system oparty na zasadzie memoriałowej (ang. Accrual Based Accounting – ABAC).

Biuro Współpracy EuropeAid poczyniło postępy w zakresie najważniejszych celów dotyczących kontroli wewnętrznej, a zwłaszcza w zakresie przechowywania danych i systemu Stabex. Dyrekcja odpowiedzialna za programy EFR pomyślnie wdrożyła nowy system przechowywania danych, zarówno w odniesieniu do akt finansowych, jak i niefinansowych.

3. SYTUACJA FINANSOWA 6.-9. EFR – śRODKI PRZYDZIELONE, ZAANGAżOWANE, WYPłACONE I NIEWYPłACONE NA KONIEC 2005 R. (W MLN EUR, NETTO)

Poniższa tabela pokazuje środki przydzielone na programy w państwach AKP i KTZ, a także na rzecz Instrumentu Inwestycyjnego Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Środki Instrumentu Inwestycyjnego pochodzące z 9. EFR wykazuje się osobno w sprawozdaniach finansowych EBI.

Środki przydzielone państwom AKP (przez EFR)[8] | Środki zaangażowane | Środki wypłacone | Środki/zobowiązania niewypłacone |

6.-8. | 9. | 6.-9. razem | Środki niezaangażowane | Zobowiązania niewypłacone (RAL) | Razem środki do wypłaty |

a | b | c (a+b) | d | e | f (c-d) | g (d-e) | h (f+g) |

29 512 | 14 943 | 44 455 | 38 727 | 28 403 | 5 728 | 10 324 | 16 052 |

4. WYDARZENIA O ISTOTNYM ZNACZENIU DLA DZIAłALNOśCI W 2005 R.

4.1. Zaległości

Nierówne rozłożenie zobowiązań globalnych na przestrzeni roku nadal stanowiło problem w 2005 r. Do końca września Komisja zaangażowała jedynie 38 % środków przewidzianych na 2005 r., przy czym założyła 55 %. W związku z tym Biuro Współpracy EuropeAid ściślej niż w przeszłości monitoruje projekty znajdujące się w przygotowaniu i korzysta z pomocy Międzyresortowej Grupy ds. Zapewnienia Jakości w celu zagwarantowania przestrzegania terminów przy zachowaniu niezmiennie wysokiej jakości.

4.2. System Stabex

W 2005 r. Komisja stworzyła podstawy rozwiązywania nieuregulowanych kwestii dotyczących systemu Stabex[9], które przyniosą owoce dopiero w 2006 i 2007 r. Komisja wyjaśniła zagadnienia prawne i budżetowe w celu umożliwienia realizacji zaległych zobowiązań w ramach systemu Stabex.

Komisja zamierza zaangażować wolne środki z systemu Stabex na rzecz państw-beneficjentów poprzez zasady ramowe dotyczące zobowiązań wzajemnych. Obowiązują przy tym następujące terminy:

- zatwierdzenie zasad ramowych dotyczących zobowiązań wzajemnych – koniec 2007 r.,

- zawarcie umów – koniec 2008 r.,

- wypłata – koniec 2010 r.

W celu kontroli środków systemu Stabex Komisja prowadzi odrębne rachunki bankowe. Przekazuje ona środki systemu Stabex z głównego rachunku na „bezpieczne rachunki bankowe” w Europie, którymi zarządza księgowy Komisji. Z chwilą spełnienia wymaganych warunków przekazuje następnie środki na „rachunki bankowe wymagające podpisu dwóch pełnomocników”, zarządzane wspólnie przez krajowego urzędnika zatwierdzającego państwa-beneficjenta oraz szefa przedstawicielstwa Komisji.

Komisja przywiązuje szczególną wagę do sprawozdań dotyczących „rachunków bankowych systemu Stabex wymagających podpisu dwóch pełnomocników”. W 2005 r. przypomniała ona krajowym urzędnikom zatwierdzającym, że zgodnie z Umową z Kotonu mają obowiązek przedkładania regularnych sprawozdań dotyczących systemu Stabex. Wyznaczyła również urzędnika-koordynatora systemu Stabex i planuje stworzenie do marca 2007 r. bazy danych w celu ściślejszej kontroli rachunków systemu Stabex. Ponadto do półrocznych sprawozdań z zarządzania pomocą zewnętrzną przedstawicielstwa muszą dołączać informacje o stanie rachunków systemu Stabex.

Załącznik 7 zawiera bilans i stan operacji na „rachunkach bankowych systemu Stabex wymagających podpisu dwóch pełnomocników” na dzień 31 grudnia 2005 r. i wskazuje, jakich informacji nadal brakuje.

4.3. Informacja zarządcza

Narzędzia informacji zarządczej Komisji CRIS i OLAS nie przekazują jeszcze informacji potrzebnych do sporządzania szybkich i dokładnych prognoz dotyczących EFR oraz monitorowania wskaźników efektywności EFR i przedstawiania sprawozdań w tym zakresie. Częściowo jest to związane z wprowadzaniem niepełnych danych. Komisja pracuje nad zastąpieniem systemu OLAS systemem CRIS-EFR oraz wdrożeniem nowego systemu rachunkowości – ABAC. Zwiększy się także liczba szkoleń w zakresie systemu CRIS-EFR.

4.4. Ograniczenia prawne dotyczące współfinansowania

W związku z tym, że rozporządzenie finansowe w sprawie EFR ogranicza jego udział we współfinansowaniu działań, Komisja będzie kontynuować prace nad wnioskiem o szybki przegląd rozporządzenia finansowego i umowy wewnętrznej ustanawiającej 9. EFR.

4.5. Kontrola wewnętrzna

W 2005 r. Biuro Współpracy EuropeAid przekazało swoje uprawnienia w zakresie kontroli ex post dyrekcjom odpowiedzialnym za poszczególne obszary geograficzne. Dyrekcja ds. AKP zatrudniła w tym celu nowy personel we wrześniu 2005 r.

Dyrekcja przeprowadziła szczegółową analizę ryzyka i zastosowała metodę doboru reprezentatywnej próby. Na tej podstawie opracowała Plan działania w zakresie kontroli ex post dla transakcji, które nastąpiły w 2005 r., i określiła cel dotyczący dokładnego przeglądu 3 % transakcji wykonanych między styczniem a końcem września 2005 r. Do chwili złożenia niniejszego sprawozdania (maj 2006 r.) osiągnięto następujące postępy we wdrażaniu planu działania:

Kontrole ex post dot. transakcji między styczniem a końcem września 2005 r. – stan na maj 2006 r. |

Liczba transakcji | % wszystkich transakcji, I – koniec IX 2005 r. |

Łączna liczba transakcji, I – koniec IX 2005 r. | 19 500 | 100% |

Transakcje, których kontrolę zaplanowano | 590 | 3% |

Transakcje, których kontrole zakończyły się/trwają | 307 | 1,5% |

Dyrekcja nie wykonała celu 3 % przyjętego na 2005 r. z uwagi na nieprzewidziane opóźnienia we wdrażania planu działania. W chwili złożenia niniejszego sprawozdania (maj 2006 r.) dyrekcja wdrożyła kontrole ex post w 52 % transakcji z 2005 r., których analizę zaplanowano.

Biuro Współpracy EuropeAid wykorzystało doświadczenia zgromadzone w trakcie wdrażania kontroli ex post w 2004 r. i 2005 r., opracowując plan działania na 2006 r. i wprowadzając do niego dwie nowości:

- zakres kontroli wobec każdej transakcji i

- liczbę (procentowy udział) transakcji przewidzianych do kontroli ex post .

4.6. Zasoby

Do zarządzania środkami EFR Komisja angażuje pracowników zarówno w centrali Biura Współpracy EuropeAid, jak i w przedstawicielstwach. Od reorganizacji w marcu 2005 r. pracownicy Biura Współpracy EuropeAid, których liczba na koniec 2005 r. wynosiła 194, byli maksymalnie obciążeni pracą. Ponadto między marcem a końcem roku miało miejsce kilka zmian personalnych na średnim szczeblu zarządczym odpowiedzialnym za zarządzanie EFR.

W ich wyniku Komisja musiała wyznaczyć priorytety, co doprowadziło do opóźnienia w realizacji niektórych działań, np.:

- aktualizacji wewnętrznych i zewnętrznych stron internetowych;

- monitorowaniu programów dotyczących systemu Stabex oraz

- wdrażaniu kontroli ex post .

Zarząd EFR polega ponadto na zasobach innych dyrekcji Biura Współpracy EuropeAid, a w szczególności:

- Dyrekcji ds. Wspierania Jakości Działań, która pomaga w przygotowywaniu, monitorowaniu i ocenie programów;

- dwóch dyrekcji, które w sposób bardziej ogólny wspierają działania Biura Współpracy EuropeAid i udostępniają mu swoje zasoby.

Punkt 8 załącznika technicznego przedstawia bardziej szczegółowo stan zasobów w przedstawicielstwach w państwach AKP po zakończeniu procesu restrukturyzacji Biura Współpracy EuropeAid.

Istotną miarą intensywności, z jaką Biuro Współpracy EuropeAid korzysta ze swoich zasobów, jest średnia liczba pracowników przypadająca na każde 10 mln EUR zarządzane przez Biuro. Trudno jest precyzyjnie przyporządkować pracowników i podać dokładny wskaźnik, zwłaszcza dla EFR. Wskaźnik ten dla Biura ogółem spadł jednak między rokiem 2004 a 2005 o 6 % i wynosił odpowiednio 4,8 i 4,5 pracownika na 10 mln EUR. Komisja będzie kontynuować wysiłki na rzecz jak najskuteczniejszego rozmieszczenia pracowników i określi ścisłe priorytety w 2006 r.

[1] Załącznik II do Traktatu WE wylicza 21 krajów i terytoriów zamorskich (KTZ). Komisja utrzymuje bezpośrednie stosunki z 20 z nich, jako że Decyzja o stowarzyszeniu zamorskim nie ma zastosowania do Bermudów (na ich wniosek).

[2] Dz.U. L 314 z 30.11.2001.

[3] Dane do Komitetu Pomocy Rozwojowej (ang. Development Assistance Committee – DAC ) OECD przekazywane są w oparciu o kwoty brutto. Szczegółowe informacje o wsparciu netto ze środków EFR przedstawiono w pkt 6.1 załącznika technicznego do niniejszego sprawozdania.

[4] Zgodnie z definicjami sektorów Komitetu Pomocy Rozwojowej OECD, sektor ten poza budżetem i wsparciem bilansu płatniczego obejmuje także pewne rodzaje działań dotyczących bezpieczeństwa żywnościowego i systemu Stabex.

[5] Finansowanie Funduszu na rzecz Pokoju nie jest uznawane za oficjalną pomoc rozwojową zgodnie z definicją Komitetu Pomocy Rozwojowej OECD.

[6] Wartości te uwzględniają zmianę klasyfikacji określonych działań w ramach systemu Stabex, dla których przedstawiono szczegółowe dane księgowe w Sprawozdaniu z zarządzania finansami EFR za 2004 r. Płatności wykazane w powyższej tabeli obejmują przelewy 4,4 mln EUR z funduszy Stabex, pomimo że faktycznie miały one miejsce w 2002 r. i 2003 r.

[7] Patrz: http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2003/l_083/l_08320030401en00010031.pdf

[8] Z uwzględnieniem przekazów z poprzednich EFR na rzecz 9. EFR.

[9] System Stabex jest instrumentem finansowym stworzonym przez konwencję z Lomé (art. art. 186-212), którego celem jest wyrównywanie wahań przychodów państw AKP z wywozu. Umowa z Kotonu zastąpiła system Stabex nowym instrumentem – Flex.