SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące oceny finansów Unii opartej na uzyskanych wynikach /* COM/2012/0675 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące oceny finansów Unii opartej na uzyskanych wynikach 1. Wprowadzenie Artykuł 318 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowi, że Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie oceniające finanse Unii oparte na uzyskanych wynikach, w szczególności w odniesieniu do wskazań udzielonych przez Parlament Europejski i Radę na podstawie art. 319. Niniejsze sprawozdanie jest drugim sprawozdaniem i odnosi się do roku budżetowego 2011[1]. W kontekście procedury udzielenia absolutorium z wykonania budżetu za rok budżetowy 2010 Parlament Europejski wezwał Komisję do „dokonania przeglądu jej systemów służących ocenie skuteczności programów wydatkowania celem zbadania, czy przynoszą one wartość dodaną, czy są opłacalne i czy osiągają cele, dla których zostały ustanowione”[2]. Parlament Europejski zasięgnął opinii Trybunału Obrachunkowego, który zasugerował, że należy dokonać przeglądu zakresu, celów i treści sprawozdania oraz że powinno to stanowić punkt wyjścia do dyskusji między Komisją, Radą i Parlamentem na temat sposobu zwiększenia użyteczności sprawozdania dla organu udzielającego absolutorium[3]. W oparciu o wskazania udzielone przez Parlament oraz po uwzględnieniu opinii Trybunału Komisja rozważa sposób określenia koncepcji i struktury niniejszego sprawozdania w celu zapewnienia jego jak największej wartości dla organu udzielającego absolutorium. Dotyczy to metody spójnej i wiarygodnej sprawozdawczości w zakresie wyników w ujęciu rocznym. W najbliższym czasie sprawozdanie będzie musiało opierać się na informacjach dotyczących wyników uzyskanych z bieżących ram monitorowania i oceny zgodnie z wieloletnimi ramami finansowymi i rocznymi instrumentami sprawozdawczymi Komisji[4]. Jak wskazano w sprawozdaniu z ubiegłego roku[5] przygotowanie kolejnych wieloletnich ram finansowych stanowi okazję, by dokonać dostosowań mających na celu ulepszenie sprawozdania w przyszłości, w szczególności w odniesieniu do przedstawiania udoskonalonej informacji o wynikach. Przy opracowywaniu przyszłych sprawozdań uwzględnia się różne kwestie dotyczące celu, zakresu i harmonogramu, takie jak: · wnikliwą roczną ocenę skuteczności i efektywności wydatków przedstawianą władzy budżetowej; sprawozdanie powinno wskazywać, czy programy finansowe działają właściwie lub czy wymagają dostosowania; · możliwość zarządzania programami bardzo różnorodnymi pod względem wielkości i treści, co wymaga uzgodnienia wspólnych ram – szeregu głównych celów i głównych wskaźników oraz ram monitorowania i sprawozdawczości w zakresie wyników w odniesieniu do celów programu i kryteriów, takich jak skuteczność, efektywność i wartość dodana UE. Ramy te powinny być spójne zarówno z rocznymi instrumentami sprawozdawczymi Komisji, jak i jej pracami związanymi z przeprowadzaniem oceny oraz powinny z nich wynikać; · możliwość zarządzania programami bardzo różnorodnymi pod względem wielkości i treści, co wymaga uzgodnienia wspólnych ram – szeregu głównych celów i głównych wskaźników oraz ram monitorowania i sprawozdawczości w zakresie wyników w odniesieniu do celów programu i kryteriów, takich jak skuteczność, efektywność i wartość dodana UE. Ramy te powinny być spójne zarówno z rocznymi instrumentami sprawozdawczymi Komisji, jak i jej pracami związanymi z przeprowadzaniem oceny oraz powinny z nich wynikać; · sprawozdawczość w zakresie ocen prowadzoną we właściwym czasie z uwzględnieniem faktu, że sprawozdanie musi być dostępne dla Parlamentu w kontekście rocznej procedury udzielania absolutorium z wykonania budżetu. Artykuł 318 zawiera powiązanie sprawozdania oceniającego z procedurą udzielania absolutorium. Istnieje wyraźna konieczność dalszego wyjaśnienia z organem udzielającym absolutorium sposobu sporządzania projektu sprawozdania oceniającego w świetle rezolucji w sprawie udzielenia absolutorium. W odniesieniu do harmonogramu, w trakcie pierwszych lat wdrażania programów finansowych, do których odnosi się absolutorium budżetowe, główny nacisk kładzie się na rozpoczęcie działań, które są finansowane. Wyciągniecie wniosków w sprawie skutków będzie możliwe na późniejszym etapie. Wynika to z faktu, że oceny odnoszą się zwykle do funduszy zaangażowanych co najmniej od trzech do pięciu lat wcześniej. Spełnienie wymagania Trybunału Obrachunkowego odnośnie do otrzymania kolejnego sprawozdania Komisji z roku budżetowego n-2 znacznie wcześniej w ciągu roku w celu uwzględnienia tego sprawozdania w jego rocznym sprawozdaniu dotyczącym udzielenia absolutorium dodatkowo skróci czas pozostający do dyspozycji do celów sprawozdawczości w zakresie wyników. Ponadto należy również dokonać przeglądu powiązania między przygotowaniem i harmonogramem sporządzania niniejszego sprawozdania oraz rocznym sprawozdaniem z działalności. Istotne będzie osiągnięcie właściwej równowagi między wczesnymi czynnościami sprawozdawczymi a użyteczną oceną wyników. Rozpoczęto prace koncepcyjne; uzgodnione ramy powinny stanowić podstawę przyszłych sprawozdań oceniających. Uwzględniając wskazania udzielone przez Parlament, w których wzywa się do bardziej kompleksowego podejścia[6] oraz wskazania Trybunału Obrachunkowego[7], niniejsze sprawozdanie dostarcza informacji dotyczących wyników, które stały się dostępne w 2011 r. w odniesieniu do finansowania w ramach wszystkich głównych pozycji w budżecie. W sprawozdaniu identyfikuje się: · kluczowe zagadnienia dotyczące wartości dodanej UE, skuteczności i efektywności, wskazując w stosowanych przypadkach ograniczenia nieodłącznie związane z okresowy charakterem wielu dostępnych sprawozdań oceniających; · informacje przyczyniające się do zmian w zarządzaniu programami, które mogłyby przyczynić się do poprawy ich ostatecznych skutków; · przykłady wyników oceny przyczyniających się do sporządzenia wniosków Komisji dotyczących wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020. Przykłady te pokazują w jaki sposób oceny przyczyniły się do uproszczenia programów i poprawy ram monitorowania i oceny oraz w jaki sposób wpłynęły na kształtowanie polityki; pełny zestaw podsumowań oceny odnośnie do każdej pozycji w budżecie[8] oraz odniesienia do informacji dotyczących oceny zawartych w rocznym sprawozdaniu z działalności[9] oraz opisie zadań[10] zawarto w załączniku do dokumentu roboczego służb Komisji. 2. Przegląd uzyskanych wyników W niniejszym sprawozdaniu stosuje się oceny przeprowadzone w 2011 r. (łącznie 118) jako główne źródło informacji dotyczących wyników. W sprawozdaniu podsumowano wyniki oceny dotyczące programów finansowych w odniesieniu do każdej pozycji w budżecie, podkreślając wartość dodaną UE, ukierunkowanie i spójność, skuteczność i efektywność, jak również kwestie organizacyjne. W niniejszym sprawozdaniu wskazano, czy w ramach przeprowadzonych ocen przedstawiono zalecenia dotyczące udoskonaleń. Niniejsza sekcja jest zgodna ze strukturą ram finansowych na lata 2007–2013. Dział 1a - Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia Przedsiębiorstwo Program na rzecz konkurencyjności i innowacji (program CIP) obejmuje Program na rzecz przedsiębiorczości i innowacji, Program na rzecz wspierania polityki w zakresie technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz program „Inteligentna Energia dla Europy”[11]. W ocenie okresowej[12] opartej na wszystkich trzech częściach składowych zbadano skutki oraz wartość dodaną UE. Sformułowano w niej wniosek, że program ogólny i jego elementy składowe funkcjonują właściwie i znajdują się na właściwej drodze do realizacji celów[13]. Ocena programu wskazuje na jego bardzo istotne znaczenie, właściwą strukturę, skuteczność i efektywność. W ocenie zidentyfikowano potrzebę większej synergii pomiędzy programami składowymi oraz lepszej koordynacji strategicznej. Pod względem wyników program CIP stał się głównym środkiem promocji innowacji, a w znacznym stopniu dzięki interwencjom podejmowanym w ramach tego programu utworzono lub utrzymano ponad 186 000 miejsc pracy. W ramach programu wsparto 134 projekty dotyczące ekoinnowacji w zakresie recyklingu, ekologicznych przedsiębiorstw, sektora żywności i napojów oraz sektora budownictwa. Potwierdzono, że instrument na rzecz Wzrostu i Innowacji w MŚP oraz instrument gwarancji dla pożyczek w ramach SMEG oraz dla mikrokredytów są istotne z punktu widzenia potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) oraz, biorąc pod uwagę wartość dodaną UE, zaspokajają zapotrzebowanie na finansowanie, które w przeciwnym wypadku nie zostałoby zaspokojone. W latach 2007–2011 przy pomocy instrumentów finansowych programu udzielono wsparcia na rzecz ponad 155 000 przedsiębiorstw, zapewniając finansowanie w wysokości 11,4 mld EUR w ramach gwarancji oraz kwotę inwestycji do 2,2 mld EUR w ramach kapitału wysokiego ryzyka. Każdego roku ponad 2 mln MŚP korzystało z Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości, przy czym połowa z nich w celu uzyskania dostępu do nowych rynków lub opracowań nowych produktów. W ocenie okresowej[14] programu „Erasmus” dla młodych przedsiębiorców[15] zidentyfikowano istotny potencjał programu w zakresie tworzenia miejsc pracy. Połowa nowych przedsiębiorców, którzy wzięli udział w programie, stwierdziła, że prawdopodobnie zdecydowałaby się na zatrudnienie nowego pracownika w następstwie praktyki zawodowej mimo ryzyka, że takie osoby mogłyby się stać konkurentami. Koszty wynoszące 7 500–8 500 EUR na utworzone miejsce pracy wskazują na opłacalność działania. Udział w programie wzrasta, przy czym poprawia się rozpatrywanie wniosków, co skutkuje większą liczbą wymian każdego miesiąca. Sprawy gospodarcze i finansowe W ocenie ex post instrumentu kredytowego Euratom[16] wykazano, że cele tego instrumentu pozostają ważne i zgodne z jego celami dotyczącymi bezpieczeństwa energetycznego i dostaw energii. W ramach instrumentu kredytowego Euratom zapewniono współfinansowanie 21 % całkowitych inwestycji w dziedzinie nowego budownictwa w latach 1977–2003 i utworzono 6000 miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji. Bez tej inwestycji UE musiałaby importować dodatkowe 10 mln ton energii rocznie. Instrument kredytowy Euratom przyczynił się bezpośrednio do poprawy bezpieczeństwa w Bułgarii i Rumunii, pomagając dostosować instalacje jądrowe do uznanych norm międzynarodowych. Pożyczka udzielona przez Euratom stanowiła bodziec do szerszej reformy, w tym do utworzenia funduszy likwidacyjnych, reformy stawek za energię elektryczną itd. Wyniki finansowe instrumentu kredytowego Euratom były dobre, przy czym wszystkie pożyczki zostały spłacone w całości i bez wykorzystywania gwarancji budżetowej UE. Mobilność i transport W ocenie śródokresowej[17] programu transeuropejskiej sieci transportowej[18] (programu TEN-T) wskazano, że chociaż program odgrywał istotną rolę w konstruowaniu sieci transportowej UE i zaspokajaniu potrzeb w zakresie mobilności, postępy w jego wdrażaniu nie były zgodne z harmonogramem i ukończono jedynie kilka projektów priorytetowych, przy czym brakowało kluczowych części, takich jak odcinki transgraniczne. W ocenie wskazano, że sieć TEN-T składa się w dużej mierze z odcinków krajowych, często słabo ze sobą połączonych, zamiast z pełnej sieci interoperacyjnej. Większość projektów priorytetowych dotyczyło w szczególności kolei[19], przy czym nie zrealizowano celów w zakresie kompletnej i spójnej sieci łączącej wszystkie rodzaje transportu. Chociaż skoncentrowano się na kwestiach dotyczących kolei, wciąż nie istnieje jednolity europejski obszar kolejowy, natomiast w dalszym ciągu istnieją bariery i przeszkody na drodze ku interoperacyjności. Projekty priorytetowe nie przyniosły spodziewanych efektów. Na podstawie omawianej oceny Komisja zaproponowała nowe wytyczne dla projektów TEN-T na lata 2014–2020 w kontekście instrumentu „Łącząc Europę”. Ten projekt wytycznych przedstawia normy mające na celu zapewnienie wydajności, interoperacyjności i lepszego planowania realizacji projektów. Celem jest zrealizowanie bazowej sieci infrastruktury europejskiej do 2030 r. oraz sieci kompleksowej do 2050 r. Z kolei do 2020 r. działania będą dotyczyły w szczególności tych elementów, które zapewniają najwyższą europejską wartość dodaną: brakujących połączeń transgranicznych, kluczowych barier i multimodalnych rodzajów transportu. W ocenie[20] Programu Marco Polo na lata 2003–2010[21] wskazano, że chociaż program przynosi korzyści dla środowiska określone ilościowo w setkach milionów EUR[22], nie osiągnięto w pełni zakładanych zmian wyrażonych w kilometro-tonach przewozów przekierowanych z transportu drogowego na transport morski na krótkich dystansach, transport kolejowy i transport rzeczny. Jako program rynkowy program Marco Polo uwzględniał w sposób szczególny sytuację na rynku i kryzys gospodarczy. Program ten opiera się na unikalnej koncepcji, w której finansowanie zależy w dużej mierze od wyników. Jednocześnie uznaje się go jednak na rynku za instrument złożony. Ponadto 42 % beneficjentów stwierdziło, że ich projekty na pewno byłyby realizowane bez funduszy z programu Marco Polo. Stwierdzono jednak również, że jest zbyt wcześnie, aby w pełni ocenić wyniki programu Marco Polo II, ponieważ wiele projektów jest wciąż w trakcie realizacji. Na podstawie tych ustaleń, biorąc pod uwagę wyniki osiągnięte w ramach programu oraz zmiany w polityce transportowej, Komisja zaproponowała kontynuację inicjatywy w ramach nowego instrumentu „Łącząc Europę” oraz nowego programu TEN-T. Społeczeństwo informacyjne i media W ocenie okresowej[23] programu na rzecz bezpieczniejszego Internetu[24] stwierdzono, że program stanowi wartość dodaną i dobrze reaguje na zmieniające się zagadnienia społeczne, w tym aspekty związane z mediami społecznościowymi i cyberprzemocą. W ramach programu udzielano wsparcia na projekty, które w innym wypadku nie uzyskałyby dofinansowania. Program wpłynął na działania na szczeblu krajowym i międzynarodowym, a badania i ich wyniki były powszechnie wykorzystane i przytaczane. Korzystna dla programy byłaby długoterminowa perspektywa finansowania i bardziej strategiczna wizja. We wniosku dotyczącym programu w kolejnych wieloletnich ramach finansowania (instrument „Łącząc Europę”) przedstawiono bardziej spójne i przejrzyste podejście do finansowania unijnego, które gwarantować będzie pewność i tym samym przyciągnie w większym zakresie sektor prywatny do udziału w finansowaniu projektów. W ocenie końcowej[25] programu eContentplus[26] stwierdzono, że program przyczynił się do zwiększenia dostępności, użyteczności i wykorzystania zasobów cyfrowych, co miało ułatwić tworzenie i rozpowszechnianie informacji w zakresie interesu publicznego. W odniesieniu do znaczenia tego wkładu, biorąc pod uwagę rosnące zapotrzebowanie na wysokiej jakości treści cyfrowe ze strony obywateli, studentów, naukowców, MŚP i innych podmiotów gospodarczych, w ocenie zalecono zapewnienie ciągłego wsparcia na szczeblu europejskim dla działań mających na celu zwiększenie dostępności europejskich treści cyfrowych. Zasugerowano ukierunkowanie finansowania na obszary, w których postępy mogą być powolne i w których dostęp do treści jest utrudniony ze względu na ograniczenia językowe i kulturowe, w celu zmaksymalizowania wartości dodanej UE. Energia W ocenie końcowej[27] programu Inteligentna Energia – Europa II[28] stwierdzono, że program był spójny z celami polityki i przyczyniał się do osiągnięcia celów UE poprzez promowanie efektywności energetycznej i wykorzystania energii odnawialnej. Dotyczył on w szczególności opracowania najlepszych praktyk i działań transgranicznych. W ocenie ustalono, że program odnosił się do potrzeb i problemów związanych ze zrównoważoną energią, lecz także, że bariery niezwiązane z technologią w dalszym ciągu ograniczają osiąganie celów UE w zakresie energii. W celu skuteczniejszego zajęcia się barierami finansowymi utrudniającymi wprowadzenie zrównoważonej energii w ocenie zalecono zwiększone finansowanie działań promujących innowacyjne techniki, procesy i produkty. Ustalenie to potwierdzono w ocenie ex ante programu następującego po programie Inteligentna Energia – Europa II, w której stwierdzono, że najbardziej opłacalnym wariantem politycznym byłoby kontynuowanie programu ze zwiększonym budżetem oraz położenie większego nacisku na działania wspierające wdrażanie polityki, rozwijanie zdolności i uruchamianie inwestycji. Wpływ programu Inteligentna Energia – Europa II mógłby być także większy, gdyby ukierunkowano więcej działań na małe i średnie podmioty w sektorze energetycznym i gdyby był on lepiej powiązany z funduszami strukturalnymi. We wniosku Komisji dotyczącym następnego programu uwzględniono ten problem. Ponadto ocena wskazała, że wysiłki podjęte przez Agencję Wykonawczą ds. Konkurencyjności i Innowacyjności w celu uproszczenia procedury zarządzania mogą zwiększyć efektywność projektów i że działania Agencji Wykonawczej ds. Konkurencyjności i Innowacyjności są zasadniczo postrzegane jako skuteczne. W ocenie śródokresowej[29] Europejskiego programu energetycznego na rzecz naprawy gospodarczej (EPENG)[30] ustalono, że z finansowania nie zawsze korzystano tak szybko, jak przewidywano. Ogólne cele i zasoby programu były właściwie do celów naprawy gospodarczej i polityki energetycznej, wraz z krótkoterminowymi działaniami na rzecz tworzenia miejsc pracy i dużym potencjałem długoterminowego zatrudnienia i korzyściami w zakresie konkurencyjności. Kilka zakończonych projektów już działało na rzecz bezpieczeństwa dostaw, konkurencyjności, zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych i urzeczywistnienia jednolitego rynku. W niektórych przypadkach rozpoczęcie projektów zajmowało więcej czasu, niż planowano, częściowo z powodu trudności dotyczących finansowania i uzyskiwania pozwoleń nieodłącznie związanych z dużymi projektami infrastrukturalnymi. Komisja odpowiedziała na ustalenia oceny we wniosku dotyczącym wytycznych dotyczących infrastruktury energetycznej, którego celem jest wprowadzenie zdecydowanej poprawy szybkości wdrażania programu. Wniosek ten zawiera przepisy mające na celu przyspieszenie procedur udzielania pozwoleń poprzez utworzenie jednego organu krajowego zarządzającego tą częścią procesu, ustanowienie terminu trzech lat na wydanie decyzji o udzieleniu pozwolenia oraz zwiększenie przejrzystości i udziału społeczeństwa. Badania naukowe W 2011 r. w ramach siódmego programu ramowego (7PR) – programu ramowego w zakresie badań[31] – 40 % uczestników z grupy osób, których wnioski zostały przyjęte, pochodziło z sektora szkolnictwa wyższego i średniego, a zatem głównie z uniwersytetów, 26 % z sektora przemysłowego i 23 % z organizacji badawczych. MŚP otrzymały 16,3 %[32] finansowania w ramach programu szczegółowego „Współpraca” w porównaniu z początkowym celem finansowania MŚP na poziomie co najmniej 15 %. Wysoce międzynarodowy charakter PR ilustruje fakt, że zaangażowanych jest 169 państw. Do lutego 2012 r. podpisano ponad 14 000 umów na dotację i zakończono ponad 1 000 projektów. Ze sprawozdań końcowych z zakończonych projektów wynika, że w ramach każdego projektu powstało średnio osiem publikacji, w tym cztery „otwartego dostępu”[33]. Projekty 7PR przyczyniały się średnio do stworzenia dwudziestu dwóch miejsc pracy stanowiących bezpośrednie ekwiwalenty pełnego czasu pracy (EPC) [34]. W ocenach przeprowadzonych w 2011 r.[35] podkreśla się, że w ramach programów ramowych udało się zaangażować najlepszych badaczy i najlepsze instytuty w Europie, zająć się powstającymi dziedzinami nauki lub utrzymać konkurencyjność UE w opracowywaniu programów badawczych. Badania oceniające[36] pokazują, że 7PR znacząco przyczynia się do wpierania rozwoju i wzmacniania partnerstw ogólnoeuropejskich. Kilka badań oceniających dostarcza cennych dowodów dotyczących przyczyniania się programów ramowych do opracowywania innowacyjnych produktów, procesów i usług, które mają wpływ na konkurencyjność i tworzenie miejsc pracy. W badaniu dotyczącym „Długoterminowych skutków programów ramowych” ukazano różnorodność skutków w odniesieniu do różnych dziedzin badań naukowych poddawanych analizie; sytuacja ta pozwala np. UE uzyskać konkurencyjność w stosunku do innych światowych liderów w dziedzinie badań i rozwoju w zakresie kwantowego przetwarzania informacji i informatyki kwantowej lub pomaga europejskiej społeczności naukowej stać się światowym liderem w dziedzinie badań nad ozonem w stratosferze. W badaniu podkreśla się ponadto znaczenie ubocznych skutków, takich jak zbudowanie wspólnoty, stworzenie nowych dyscyplin i wymiany personelu między ośrodkami akademickimi a sektorem przemysłowym. Stwierdzono w nim również, że oceny programu ramowego zostały ulepszone z biegiem czasu, ale wciąż istnieje problem związany z przewagą wskaźników wkładu i zbyt małą liczbą wskaźników oddziaływania i wyniku. W niedawnym wniosku Komisji dotyczącym programu „Horyzont 2020” przedstawiono bardziej rozwinięte ramy analityczne. We wspomnianym wniosku przedstawia się spójną logikę interwencji w zakresie całego programu i jego różnych składników, w tym hierarchię celów programu i listę kluczowych wskaźników do pomiaru wyników i wpływu programu „Horyzont 2020”. Ponadto wniosek opracowano w celu wprowadzenia uproszczeń i zmniejszenia obciążenia administracyjnego dla uczestników, usprawnienia stosowanych przepisów i procedur, zapewniania spójności między instrumentami i zastosowania nowej równowagi między ryzykiem a zaufaniem. Szczególną uwagę zwrócono na zapewnienie uczestnictwa MŚP. Edukacja i kultura Ocena okresowa programu „Uczenie się przez całe życie”[37] za lata 2007–2013 objęła cztery programy sektorowe[38] oraz program międzysektorowy i program Jean Monnet, wspierające mobilność transnarodową, partnerstwa i inne projekty współpracy we wszystkich sektorach kształcenia objętych programem „Uczenie się przez całe życie”. W ocenie potwierdzono, że bardziej zintegrowane podejście zwiększyło efektywność i skuteczność programów. Wykorzystano istotną synergię, szczególnie w zakresie administracji i działań promocyjnych. Stwierdzono jednak, że program jest niezwykle złożony, ponieważ obejmuje około 70 działań i zbyt wiele celów, a między różnymi poziomami często brakuje powiązań. W ramach programu „Uczenie się przez całe życie” z powodzeniem dążono do osiągnięcia jego celów. W początkowych latach realizacji wykorzystano do 96–100 % funduszy przeznaczonych na konkretny cel. Beneficjenci instytucjonalni wskazali na korzyści wynikające z ulepszonej zawartości i praktyki w dziedzinie kształcenia i szkolenia. W ocenie zauważono istotną europejską wartość dodaną: wzmocnienie współpracy w zakresie polityki i wymiany między państwami uczestniczącymi oraz zwiększenie wymiaru europejskiego. W ocenie zidentyfikowano jednak ryzyko, że niektórych ilościowo określonych celów programu (takich jak mobilność i program Grundtvig) nie będzie można osiągnąć z powodu niedostatecznego finansowania i że w polityce należy lepiej uwzględnić wyniki w celu zwiększenia skuteczności programu. Na podstawie tych ustaleń we wnioskach Komisji na lata 2014–2020 zawarto dalszą integrację programu „Uczenie się przez całe życie” z programem „Młodzież w działaniu” i różnymi programami współpracy międzynarodowej. Propozycja ta ma na celu stworzenie jednego uproszczonego i usprawnionego systemu ułatwiającego dalsze opracowanie spójnego podejścia do uczenia się przez całe życie, a tym samym poprawiającego efektywność i opłacalność. Planuje się również pełne wykorzystanie podobieństw między poprzednio różnymi programami i dopilnowanie, aby działania w niektórych obszarach uzyskały masę krytyczną niezbędną do zapewnienia długotrwałych skutków. Poprzez poprawę elastyczności i wzmocnienie dostępnych zachęt podział budżetu między działania, beneficjentów i państwa powinien lepiej odzwierciedlać wyniki i możliwe skutki. Ocena Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT)[39] objęła utworzenie Instytutu, rozpoczęcie jego działalności i początkowe działania do roku 2010. Stwierdzono w niej, że tworzenie EIT utrzymuje się na dobrej drodze, a jeśli chodzi o wybór pierwszych wspólnot wiedzy i innowacji, postępuje nawet szybciej niż zakłada harmonogram. Budżet uznano za wystarczający, podczas gdy wskaźniki dźwigni w ramach wspólnot wiedzy i innowacji były marginalnie wyższe, niż oczekiwano, ponieważ wspólnoty wiedzy i innowacji korzystały z dodatkowych źródeł finansowania, takich jak zasoby własne partnera (49 %), fundusze krajowe i regionalne (21 %) oraz inne źródła UE (7 %). Stwierdzono, że EIT stanowi znaczną wartość dodaną UE. Dział 1b - Spójność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia Zatrudnienie i sprawy społeczne W ocenie[40] działań Europejskiego Funduszu Społecznego na rzecz wsparcia równouprawnienia płci ustalono, że wdrażanie w państwach członkowskich rozpoczęto wolniej w przypadku działań związanych z równouprawnieniem płci niż w przypadku innych części programów operacyjnych (PO) w ramach EFS. W niektórych państwach członkowskich było to wynikiem kryzysu gospodarczego, który doprowadził do przeniesienia uwagi i zasobów z celu związanego z równouprawnieniem płci na politykę dotyczącą rynku pracy i zmniejszenie bezrobocia. Wszystkie państwa członkowskie uwzględniają jednak, chociaż w różnym stopniu, równouprawnienie płci w swoich PO w ramach EFS. W niektórych przypadkach EFS stanowi jedyne źródło finansowania danych działań. W ocenie ustalono, że chociaż interwencje EFS są ukierunkowane na istotne kwestie, wśród państw członkowskich istnieje tendencja do skupiania się na stronie podażowej, tj. na uczestnictwie kobiet w rynku pracy i ich zdolnościach do konkurowania na rynku pracy, bardziej niż na zasadniczych aspektach i powodach różnic w traktowaniu mężczyzn i kobiet (np. segregacji w zakresie kształcenia, organizacji pracy, stereotypach kulturowych i społecznych). W ocenie stwierdzono, że programy stanowiły wartość dodaną w rozwijaniu zdolności i wspierały wprowadzenie równouprawnienia płci do programu politycznego większości państw członkowskich. W ocenie działań EFS na rzecz wsparcia poprawy dostępu do rynku pracy i włączenia społecznego migrantów i mniejszości narodowych (2000–2006) potwierdzono, że EFS miał pozytywny wkład w pomoc osobom będącym migrantami lub przynależącymi do mniejszości w pokonywaniu barier w dostępie do rynku pracy, poprawianiu umiejętności językowych i zwiększaniu podstawowych umiejętności w zakresie zdolności do zatrudnienia. Jeżeli chodzi o systemy i struktury, w wyniku tych działań zwiększono zdolność instytucji publicznych do promowania integracji osób przynależących do mniejszości. W tej dziedzinie polityki EFS wypełnił istotną lukę w finansowaniu. W jego ramach udostępniono dodatkowe ukierunkowane wsparcie finansowe, które w innej sytuacji byłoby niedostępne. EFS, a w szczególności program EQUAL[41], umożliwiał wsparcie szerszych grup docelowych niż te, które zwykle objęte są budżetami krajowymi. Udział migrantów i mniejszości był znacznie większy w lata 2007–2013 niż w latach 2000–2006 (1,19 mln ludzi lub około 8,7 % wszystkich beneficjentów EFS). Wniosek Komisji w sprawie kolejnej generacji funduszy strukturalnych powinien przyczynić się do uproszczenia procedur i poprawy synergii z Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego, Funduszem Spójności, Europejskim Funduszem Rolnym na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz przyszłym Europejskim Funduszem Morskim i Rybackim. W ocenie ex ante przyszłego programu PROGRESS (programu Unii Europejskiej na rzecz przemian społecznych i innowacji) podkreślono konieczność zwiększenia spójności działań UE w dziedzinie zatrudnienia i spraw socjalnych poprzez łączne uwzględnienie i opracowanie połączonego wdrażania programu Unii Europejskiej na rzecz przemian społecznych i innowacji, programu EURES oraz Europejskiego Instrumentu Mikrofinansowego na rzecz Zatrudnienia i Włączenia Społecznego. Ustalono dodatkowo, że nowy program stanowi okazję do uproszczenia wdrażania poprzez wspólne przepisy obejmujące m.in. wspólne cele ogólne, wspólną typologię działań oraz racjonalizację sprawozdawczości i ocen. Polityka regionalna Polityka regionalna jest realizowana poprzez zarządzanie dzielone z państwami członkowskimi i regionami odpowiedzialnymi za wdrażanie programów łączących unijne, krajowe i regionalne zasoby, mających na celu osiągnięcie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. Ocena także stanowi element odpowiedzialności dzielonej. Udokumentowane informacje z oceny wykorzystuje się, gdy stają się dostępne i gdy jest najbardziej prawdopodobne, że przyczynią się do zamian w polityce w wyniku ich nagromadzenia w szeregu ocen. Udokumentowane informacje z oceny z lat 2000–2006 (programy funkcjonowały do 2009 r.) stanowiły źródło informacji w odniesieniu do wniosków w sprawie przyszłej polityki, na lata 2014–2020, zawartych w piątym sprawozdaniu w sprawie spójności w 2010 r., a także do wniosków w sprawie wieloletnich ram finansowych w 2011 r. Udokumentowane informacje uzyskane w poprzednich latach, a także te zgromadzone w 2011 r. w odniesieniu do poprzedniego i obecnego okresu programowania zastały wykorzystane przy opracowaniu dokumentów określających stanowisko Komisji Europejskiej w sprawie polityki spójności w każdym z państw członkowskich i zostaną omówione w procesie negocjacji dotyczących nowych programów, który będzie trwał do końca 2013 r. W 2011 r. nadal pracowano nad ocenami ex post okresu programowania 2000–2006. Uzyskano także ustalenia z oceny dotyczące trwającego wdrażania działań za okresu 2007–2013. Wyniki oceny stanowią potwierdzenie kierunku określonego we wnioskach Komisji dotyczących okresu programowania 2014–2020. Szczegółowa analiza polityki zostanie omówiona z państwami członkowskimi w celu jej odzwierciedlenia w nowych programach, które będą opracowywane w nadchodzącym roku. W ramach oceny ex post Funduszu Spójności za lata 2000–2006 w 2011 r. ukończono trzy pakiety prac, natomiast podsumowanie końcowe będzie dostępne w 2012 r. W dwóch badaniach[42], dotyczących transportu i ochrony środowiska, w celu oceny skutków zastosowano analizę kosztów i korzyści ex post. Chociaż w ocenie stwierdzono, że jest za wcześnie, aby w pełni ocenić skutki, metodę uznano za właściwą i będzie ona dalej stosowana w przyszłości. Wszystkie projekty związane z transportem były opłacalne, a wkład Funduszu Spójności był konieczny, by uzyskać wynikające z nich korzyści gospodarcze. W analizie projektów środowiskowych wskazano, że wiele projektów dotyczących infrastruktury środowiskowej zrealizowano w celu spełnienia wymagań prawnych. Koszty były większe niż korzyści, które można ująć ilościowo, ale projekty miały znaczące skutki w kontekście świadomości ekologicznej i pozyskania wiedzy instytucjonalnej. Ważne wnioski dotyczące polityki płynące z tych ocen oraz z ocen przeprowadzonych we wcześniejszych latach w odniesieniu do projektów dotyczących transportu i środowiska współfinansowanych przez EFRR są omawiane z państwami członkowskimi i zostaną wykorzystane w opracowaniu przyszłej polityki. W ocenach wsparcia przedsiębiorstw i innowacji w ramach polityki regionalnej[43] przedstawiono dalsze dane potwierdzające prawidłowość wniosku Komisji w sprawie wyłączenia w przyszłości dużych przedsiębiorstw z ogólnych programów wsparcia w ramach EFRR. Ustalono, że skutki wsparcia przedsiębiorstw są największe, gdy jest ono ukierunkowane na mniejsze przedsiębiorstwa. Badanie wsparcia innowacji w Niemczech[44] pokazało, że dotacje na badania i rozwój miały wpływ na szeroki zakres środków, od innowacji w istniejących produktach i procesach do opracowania nowych. Większa liczba badań jest konieczna w celu zbadania, czy mniejsze dotacje mogą być skuteczniejsze od dużych dotacji rozłożonych w czasie i dalszej analizy najlepszego wykorzystania pożyczek zamiast dotacji. Sieć Expert Evaluation Network, która każdego roku sporządza sprawozdanie dotyczące wyników polityki regionalnej w obecnym okresie programowania, stwierdziła, że opóźnienia we wdrażaniu programów zwiększały ryzyko nadania pierwszeństwa raczej absorpcji niż skuteczności. Istnieją jednak oznaki przyspieszonego wdrażania, większej liczby udokumentowanych informacji o osiągnięciach i ogólnej poprawy jakości ocen przeprowadzonych przez państwa członkowskie. W dokumentach określających kierunek polityki dotyczącej energii odnawialnej i efektywności energetycznej, opracowanych przez sieć, wskazano, że wsparcie unijne jest marginalne w stosunku do finansowania krajowego, co wiąże się z kwestią wartości dodanej. Inwestycje w tym sektorze wymagają ostrożnej analizy poszczególnych przypadków w celu zapewnienia korzystnej relacji jakości do ceny. Udokumentowane informacje zgromadzone w ocenach w 2011 r. zasadniczo potwierdzają konieczność większego ukierunkowania na wyniki obecnej i przyszłej polityki oraz konieczność przeprowadzenia przez państwa członkowskie większej liczby ocen skutków polityki. Elementy te stanowią istotę wniosków Komisji dotyczących przyszłości. Dział 2 – Zarządzanie zasobami naturalnymi i ich ochrona Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich W ocenie wpływu wsparcia bezpośredniego na dochody[45] potwierdzono, że płatności bezpośrednie przyczyniły się do zwiększenia dochodów rolników i odegrały istotną rolę w generowaniu dochodu gospodarstw. Miało to miejsce zwłaszcza w przypadku gospodarstw rolnych specjalizujących się w chowie zwierząt żywionych w systemie wypasowym (bydło opasowe, owce i kozy), upraw polowych, gospodarstw mieszanych i gospodarstw mleczarskich. Płatności bezpośrednie przyczyniły się do zmniejszenia różnicy w średnim dochodzie gospodarstwa na jednostkę przeliczeniową pracy między małymi i dużymi gospodarstwami. Efektywność płatności bezpośrednich, które stanowią wsparcie dla dochodów rolników, była dość wysoka mimo widocznych różnic między regionami. W ocenie środków wspólnej polityki rolnej (WPR) stosowanych w odniesieniu do sektora cukru[46] wskazano, że reforma cukrowa przeprowadzona w 2006 r. znacząco przyspieszyła proces restrukturyzacji tego sektora. Przyspieszyła ona poprawę w zakresie plonów oraz koncentrację produkcji w większych gospodarstwach. Mimo faktu, że osiągnięto główne cele reformy[47] zarządzanie systemem kwot i cen referencyjnych pozostało złożone. W ocenie środków reformy WPR stosowanych w odniesieniu do sektora mleczarskiego[48] wskazano, że polityka mleczarska doprowadziła do zmniejszenia strukturalnej nadwyżki podaży w 2004 r. i w kolejnych latach. Całkowity koszt polityki wsparcia sektora mleczarskiego obniżył się, podczas gdy rynek osiągnął równowagę. Ponadto w trakcie okresu objętego danymi oceny utrzymano poziom dochodów producentów oraz rozwiązano ich problemy dotyczące elastyczności produkcji i rozwoju. Reforma wiązała się z większymi obciążeniami administracyjnymi i większą ekspozycją na ryzyko cenowe. W ramach oceny zalecono wprowadzenie bardziej elastycznych instrumentów będących odpowiedzią na zmiany na rynku światowym. W ocenie środków reformy WPR stosowanej w odniesieniu do sektora chowu owiec i kóz wskazano, że reforma ułatwiła wzrost wydajności, mimo że ogólna konkurencyjność sektora nie uległa poprawie. Płatności przyznane we Włoszech i w Grecji w ramach pomocy dla sektorów borykających się ze szczególnymi problemami były niskie i miały niewielki wpływ. W sektorze mięsa baraniego wsparcie oferowane w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich uważa się za decydujące dla utrzymania tego sektora. Ponadto wsparcie powiązane z produkcją zapewnia korzyści środowiskowe i społeczne w niektórych regionach i jest niezbędne w celu utrzymania produkcji w słabszych regionach. W ocenie działań promocyjnych i informacyjnych dotyczących produktów rolnych[49] wskazano, że prowadzenie działań lub kampanii przez wiele państw w państwach trzecich byłoby mniej prawdopodobne bez funduszy UE. Mimo, że zainteresowane strony z entuzjazmem odnoszą się do programów informacyjnych i promocyjnych, które przyczyniły się do poprawy wizerunku i podnoszenia świadomości w zakresie jakości i szczególnych metod produkcji unijnych produktów rolnych, istnieje konieczność lepszego określenia bezpośredniego wpływu ekonomicznego tych programów. W ocenie nadzwyczajnych środków wspierania rynku stosowanych w odniesieniu do sektora jaj i drobiu wskazano, że wspólne podejście unijne do radzenia sobie z silnymi zakłóceniami na rynku (takimi jak gwałtowny spadek popytu i cen wynikający z braku zaufania konsumentów spowodowanego ptasią grypą) stanowi odpowiednią reakcję. Chociaż środki nie mogły przyczynić się do stabilizacji rynku w perspektywie krótkoterminowej ze względu na długi okres ich przygotowywania, zapewniły zrekompensowanie znacznej części poważnych strat w dochodach w wystarczającym czasie. W ramach oceny stwierdzono, że Komisja powinna opracować instrumenty służące do radzenia sobie z takimi kryzysami zaufania konsumentów, które można sprawnie zastosować w celu przywrócenia stabilizacji rynku. Wyniki oceny wykorzystano we wnioskach Komisji z października 2011 r. w sprawie reformy WPR, na przykład w odniesieniu do wniosków dotyczących dalszego oddzielenia płatności od produkcji i opracowywania ram polityki rozwoju obszarów wiejskich. W przyszłości planuje się objęcie monitorowania i oceny wspólnymi ramami, tak by można było mierzyć wyniki WPR całościowo w ramach strategii „Europa 2020”. W tym celu rozpoczęto proces opracowania wspólnego zestawu wskaźników powiązanych z celami polityki. Gospodarka morska i rybołówstwo W ocenie okresowej (badaniu) dotyczącej Europejskiego Funduszu Rybackiego (2007–2013)[50] stwierdzono, że w systemach zarządzania i kontroli do celów funduszu wystąpiły problemy związane z rozpoczęciem funkcjonowania, ale obecnie działają one zadowalająco. Chociaż przejście na jeden pojedynczy program operacyjny jest korzystne na poziomie UE, zwiększyło ono koszty administracyjne w większości państw członkowskich. Lepsze metody audytu i kontroli obniżyły ryzyko finansowe, ale obciążenie administracyjne pozostało na zbyt wysokim poziomie w przypadku małych państw członkowskich, w szczególności nowych państw członkowskich. Ramy monitorowania i oceny dotyczyły w szczególności raczej wyników niż skutków, a ponadto pozbawione były wspólnej definicji jednostek do pomiaru. Ponadto wskaźniki nie były stosowane do celów sprawozdawczości i nie były systematycznie weryfikowane. Ustalenia te uwzględniono we wniosku dotyczącym nowego funduszu w ramach unijnej polityki morskiej i rybołówstwa (2014–2020). Główne zmiany obejmują zasadnicze uproszczenie i dostosowanie różnych przepisów i procedur administracyjnych dotyczących decyzji finansowych, sprawozdawczości, monitorowania i oceny; silniejsze powiązanie z głównymi celami reformy wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb) poprzez wprowadzenie zasad warunkowości, ściślejszą koordynację z innymi funduszami, jak również ulepszony system monitorowania i oceny oparty na wspólnych wskaźnikach dla wszystkich państw członkowskich. Dział 3a – Wolność, bezpieczeństwo i sprawiedliwość Sprawy wewnętrzne W sprawozdaniu Komisji oraz ocenie śródokresowej Funduszu Granic Zewnętrznych[51] ustalono, że pomimo trudności przy rozpoczęciu działalności funduszu realizacja jego zadań była zgodna z jego celami dotyczącymi wykorzystania pomocy UE na rzecz przyspieszenia inwestycji na granicach i w konsulatach w interesie całości obszaru Schengen. Dzięki inwestycjom przeznaczonym na krajowe systemy komunikacji na potrzeby kontroli granicznej oraz na system informacyjny Schengen drugiej generacji (SIS II) poprawiono bezpieczeństwo zewnętrznych granic UE. Ponadto dzięki inwestycjom w zakresie ustanowienia wizowego systemu informacyjnego (VIS) poprawiono proces rozpatrywania wniosków wizowych. Chociaż ogólnie rzecz biorąc, fundusz przyczynił się do lepszego zarządzania granicami i wykorzystywania nowych technologii, państwa członkowskie kwestionowały skuteczność i efektywność niektórych projektów. W sprawozdaniu Komisji i w ocenie śródokresowej Europejskiego Funduszu Powrotów Imigrantów (2008–2013) wskazano, że fundusz przyczynił się do opracowania i konsolidacji praktyk zarządzania powrotami imigrantów w wielu państwach członkowskich. Fundusz przyczynił się na przykład do skrócenia długości pobytu w ośrodkach recepcyjnych lub detencyjnych oraz do zwiększenia liczby obywateli państw trzecich decydujących się na dobrowolny powrót. W związku z tym korzyścią, jaką odniosły te osoby, było lepsze traktowanie niż to, którego mogłyby doświadczyć, gdyby zostały wydalone przymusowo. W sprawozdaniu Komisji i w ocenie śródokresowej Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich (na lata 2008–2013) ustalono, że pomimo trudności przy rozpoczęciu działalności funduszu większość państw członkowskich spodziewa się ukończyć zaplanowane działania i zrealizować określone cele. Dzięki ukierunkowaniu na konkretne środki lub konkretne grupy, które zwykle nie są objęte zakresem standardowych instrumentów finansowych, wykazano rzeczywistą wartość dodaną funduszu. W szeregu państw członkowskich w ramach funduszu wspierano opracowywanie kompleksowych ram polityki oraz zapewniono zasoby służące jej wdrażaniu. Należy jednak zmniejszyć obciążenie administracyjne związane z realizacją programów. W ocenie śródokresowej ogólnego programu w sprawie bezpieczeństwa i ochrony wolności (na lata 2007–2013)[52] stwierdzono, że program jest skuteczny, biorąc pod uwagę jego wymiar paneuropejski oraz fakt, że wspiera szeroki wachlarz działań. Dość skomplikowane administracyjne procedury składania wniosków mogły mieć negatywny wpływ na wdrażanie projektu. Wartość dodaną UE oceniono jednak jako wysoką, a ogólne wdrażanie programu uznano za stosunkowo udane. Na lata 2014–2020 Komisja zaproponowała, żeby liczbę funduszy i programów z zakresu spraw wewnętrznych zmniejszyć z sześciu do dwóch: Funduszu Migracji i Azylu oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. We wspomnianych wnioskach Komisji uwzględniono pozostałe wyniki oceny. Sprawiedliwość W ocenie okresowej[53] programu „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych”[54] wskazano, że cele programu miały bardzo duże znaczenie dla wspierania europejskiej polityki w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości. Finansowane działania sprzyjają skutecznemu zaangażowaniu zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz państw członkowskich w proces tworzenia i harmonijnego stosowania prawa europejskiego. Ponadto uznano, że zarządzanie programem jest skuteczne mimo ograniczonych zasobów ludzkich. W ocenie okresowej zaproponowano połączenie programu „Wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych” i programu „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych” w nowych wieloletnich ramach finansowych. W ocenie okresowej programu „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych”[55] potwierdzono, że wspierane działania dotyczą rozwiązywania istotnych problemów i uzupełniają środki krajowe. W ocenie zidentyfikowano jednak także potrzebę zwiększenia skuteczności finansowania poprzez lepsze określanie priorytetów, ukierunkowanie na większą wartość dodaną UE, poprawę promocji oraz uproszczenie wdrażania. W ocenie okresowej[56] programu Daphne III[57] stwierdzono, że program ma bardzo duże znaczenie w odniesieniu do problematyki, na potrzeby której został ustanowiony, chociaż należy wzmocnić powiązania między realizacją programu a rozwojem polityki. Istnieje potrzeba wprowadzenia ulepszeń mających na celu propagowanie nowych partnerstw na skalę unijną oraz zapewnienie zrównoważonej reprezentacji geograficznej organizacji wiodących. Oceniono, że zasoby finansowe przeznaczone na wdrażanie działań umożliwiają finansowanie projektów o wysokiej jakości, a współczynnik projektów, którym przyznana zostaje dotacja, zapewnia znaczną konkurencję pomiędzy projektami. Należałoby usprawnić rozpowszechnianie wyników. W ocenie okresowej programu „Prawa podstawowe i obywatelstwo”[58] wskazano, że chociaż jest za wcześnie, aby formułować wnioski dotyczące skutków ze względu na ograniczoną liczbę ukończonych projektów, wszystkie rodzaje projektów są odpowiednim środkiem realizacji wszystkich celów i priorytetów programu. Udział organizacji z państw członkowskich UE oraz rozpowszechnianie wyników na większą skalę i o bardziej zrównoważonym charakterze w wymiarze unijnym są obszarami wymagającymi usprawnienia. W ocenie okresowej[59] programu „Profilaktyka narkotykowa i informacje o narkotykach”[60] nie można było sformułować wniosków dotyczących skuteczności, ponieważ niewiele projektów zostało ukończonych. Napotykano trudności dotyczące słabszych grup społecznych oraz zapewnienia długotrwałej wartości dodanej projektów. Zidentyfikowano potrzebę dodatkowych zasobów finansowych oraz potrzebę wzmocnienia synergii pomiędzy różnymi instrumentami finansowymi wspierającymi cele strategii antynarkotykowej UE. W ocenie zalecono zacieśnienie współpracy z innymi programami, w szczególności z programem w dziedzinie zdrowia publicznego, aby uniknąć powielania działań oraz umożliwić potencjalnym beneficjentom efektywniejsze ukierunkowanie ich wniosków. Dział 3b – Obywatelstwo Komunikacja Ocena okresowa sieci Euranet[61] wskazała, że istnienie sieci doprowadziło do poszerzenia zakresu informacji dotyczących tematyki UE i zwiększenia wartości redakcyjnej. Trwałe utrzymanie zwiększonej produkcji oraz nadawania wiadomości i programów dotyczących UE bez tego finansowania jest mało prawdopodobne. Z drugiej strony w ocenie wskazano na problemy, takie jak zmienny zakres informacji dotyczących tematyki UE ujęty jako udział w ogólnej produkcji, nierówną reprezentację różnych grup językowych wśród partnerów uczestniczących i powolny rozwój sieci, szczególnie pod względem rozszerzenia zasięgu językowego. W ramach działań następczych związanych z tymi kwestiami w siedmiu nowych stacjach radiowych dodano cztery języki w pięciu państwach oraz zaczęto w większym stopniu koncentrować się na sprawach dotyczących UE. Koncepcję następnej fazy projektu dostosowano zgodnie z głównymi wnioskami z oceny. Zdrowie i ochrona konsumentów W ocenie ex post programu w dziedzinie zdrowia publicznego na lata 2003–2008[62] stwierdzono, że nawet jeżeli finansowanie szerokiego spektrum działań mogło być pożądane, skoro jest to pierwszy program w dziedzinie zdrowia publicznego na szczeblu UE, w następnej edycji programu niezbędne jest podjęcie bardziej ukierunkowanego wysiłku w odniesieniu do wybranych obszarów. W ocenie wezwano do większego skupienia się na europejskiej wartości dodanej, zarówno poprzez wybór obszarów priorytetowych w rocznych programach prac, jak i w decyzjach wykonawczych. Podobnie w ocenie śródokresowej następnego programu[63] stwierdzono, że należy się bardziej skupiać na priorytetach i koncentrować wsparcie finansowe, aby uzyskać jak największą wartość dodaną UE. W odniesieniu do organizacji i zarządzania potwierdzono, że trwa proces określania priorytetów w rocznych programach prac i zapewniania ich zgodności z ogólnymi celami programu zdrowia publicznego. Procesu tego nie uznaje się jednak za szczególnie przejrzysty lub spójny. Działania w ramach programu zdrowia publicznego zasadniczo odpowiadają celom programu, lecz jest jeszcze zbyt wcześnie, aby ocenić wyniki i skutki. Zauważa się, że większość działań miało skutki ogólnounijne oraz że większość działań nie zostałaby zrealizowana lub zostałaby przeprowadzona w mniej ambitnym zakresie przy braku finansowania z programu zdrowia publicznego. Ocena w oparciu o badanie sytuacyjne wskazała, że wartość dodana UE wydaje się pojawiać najwyraźniej w dziedzinach „wspierania najlepszych praktyk” i „tworzenia sieci kontaktów”. Odnośnie do efektywności w przypadku większości działań spodziewano się korzyści skali, chociaż nie określono wyraźnie metod mierzenia tych korzyści. Stwierdzono, że outsourcing zarządzania Agencją Wykonawczą ds. Zdrowia i Konsumentów spowodował znaczną poprawę realizacji zadań. Nowy program w zakresie zdrowia (Programme on Health) ma na celu skoncentrowanie się na mniejszej ilości działań (o potwierdzonej wartości dodanej UE), które dają konkretne wyniki i stanowią odpowiedź na zidentyfikowane potrzeby lub braki. Nowy program ma także na celu poprawę sposobu współpracy między państwami członkowskimi w dziedzinie zdrowia i zapewnienie efektu dźwigni dla reformy polityki zdrowotnej w poszczególnych krajach. Podatki i unia celna W ocenie śródokresowej programu Fiscalis[64] stwierdzono, że program w pozytywny sposób przyczynił się do poprawy funkcjonowania systemów podatkowych na rynku wewnętrznym i ma istotne znaczenie w odniesieniu do wyzwań, przed którymi stają władze krajowe. Stwierdzono ponadto, że program zapewnia wysoką wartość dodaną UE: gdyby nie istniały ramy współpracy określone w programie, nie przeprowadzono by wielu działań niezbędnych do dokonania postępu w dziedzinie współpracy podatkowej lub przeprowadzono by je dopiero dużo później lub po wyższych kosztach i z mniej optymalnymi wynikami. Ogólnie stwierdzono, że program Fiscalis oferuje korzystną relację jakości do ceny. W ocenie wskazano jednak, że skuteczność programu była bardziej ograniczona pod względem lepszego rozumienia prawa UE i zwalczania oszustw. Zaleca się również utworzenie monitoringu opartego na wynikach oraz systemu oceny. Należy lepiej rozpowszechniać wyniki programu; z punktu widzenia działań programu korzystne byłoby zaangażowanie większej grupy zainteresowanych stron. W ocenie śródokresowej programu dotyczącego ceł (Customs Programme) podkreślono skuteczny wkład programu w działanie rynku wewnętrznego. Pogram wykazał wartość dodaną UE poprzez wspieranie działań, których bez koordynacji i wsparcia finansowego UE by nie przeprowadzono lub które przeprowadzono by przy większym nakładzie zasobów lub w dłuższym czasie. Ułatwił on współpracę i koordynację między krajowymi administracjami celnymi, ulepszając w ten sposób wymianę informacji i dobrych praktyk. Efektywność wspólnych działań w ramach programu oceniono jako wysoką, podczas gdy poziom współpracy z innymi organami publicznymi i jednostkami prywatnymi w celu poprawy bezpieczeństwa i zwalczania oszustw był znacznie niższy. Wkład w ułatwianie handlu z państwami trzecimi nie uzyskał wysokiej oceny. W ocenie wskazano, że można było osiągnąć wyższą skuteczność poprzez lepsze rozpowszechnianie wyników i szersze zaangażowanie i wspieranie krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących. Edukacja i kultura W ocenie okresowej[65] programu „Młodzież w działaniu”[66] stwierdzono, że dotychczas z powodzeniem realizuje się cele programu aktywnie ukierunkowane na mniej uprzywilejowaną młodzież. Program „Młodzież w działaniu” przyczynia się do osiągnięcia celów unijnej polityki dotyczącej młodzieży i sprzyja stałemu udziałowi młodzieży w wydarzeniach po zakończeniu programu „Młodzież w działaniu”, pracy na rzecz organizacji pozarządowych i zwiększonej mobilności. Na działania wspierane przez program „Młodzież w działaniu” prawdopodobnie nie uzyskano by finansowania nigdzie indziej. Program „Młodzież w działaniu” ma wysoki wskaźnik absorpcji. Koszty zarządzania okazały się względnie wysokie, ale uzasadnione charakterem programu. Przydział budżetu był właściwy. Jednak organizacje młodzieżowe i agencje krajowe w dalszym ciągu doświadczają stosunkowo wysokiego obciążenia administracyjnego, chociaż metody zarządzania znacznie się poprawiły. Zadowolenie uczestników było wysokie, wypadające pozytywnie w porównaniu z programami dotyczącymi młodzieży organizowanymi w państwach członkowskich, zaś struktury wdrażania uznano za efektywne. Dział 4 – UE jako partner na arenie międzynarodowej Rozwój i stosunki zewnętrzne W dwóch ocenach pilotażowych projektów dotyczących wsparcia budżetowego w Tunezji[67] i Mali[68] stwierdzono, że wsparcie budżetowe jest skuteczną metodą w państwach, w których rząd jest zaangażowany w prężną politykę rozwoju. W Tunezji wsparcie budżetowe przyczyniło się do istotnego wzrostu gospodarczego i rozwoju sektora prywatnego, ale powinno być bardziej ukierunkowane na ograniczanie ubóstwa. W Mali przyczyniło się ono do solidnych, pozytywnych wyników w dziedzinie kształcenia i zdrowia. Wsparcie budżetowe jest środkiem uzupełniającym w odniesieniu do innych form pomocy, w szczególności do budowania zdolności. Nie może ono wpływać w decydujący sposób na znaczące zmiany polityki, ale może stanowić dodatkowe wsparcie we wdrażaniu polityki. Wpływ wsparcia budżetowego jest większy, gdy łączy się ono z szerszymi partnerstwami politycznymi i gospodarczymi. W ocenie tematycznej[69] wsparcia UE w zakresie zatrudnienia i włączenia społecznego w krajach partnerskich[70] stwierdzono, że chociaż zatrudnienie i włączenie społeczne w krajach partnerskich stanowią główne priorytety w polityce rozwoju, zostały one w niewielkim stopniu uwzględnione w programach rozwoju, zaś w samych koncepcjach programów brakowało wskaźników związanych z zatrudnieniem i włączeniem społecznym w krajach partnerskich. Niewiele interwencji poza kształceniem i szkoleniem zawodowym dotyczyło w szczególności i wyraźnie tworzenia miejsc pracy. Nowy instrument współpracy na rzecz rozwoju (2014–2020) jest odpowiedzią na konieczność większego ukierunkowania działań na rozwój społeczny poprzez program tematyczny dotyczący „światowych dóbr publicznych i wyzwań” w zakresie zdrowia, kształcenia, równouprawnienia płci, zatrudnienia, umiejętności, ochrony socjalnej i włączenia społecznego oraz aspektów związanych z rozwojem gospodarczym, takich jak wzrost gospodarczy, miejsca pracy, handel i zaangażowanie sektora prywatnego. W ocenie[71] wsparcia na rzecz zapobiegania konfliktom i budowania pokoju[72] stwierdzono, że UE znacznie zwiększyła swój stopień ukierunkowania, wzmocniła swoje ramy polityczne i rozwinęła szeroki zakres instrumentów finansowych i niefinansowych. Komisja zapewniła wartość dodaną pod względem neutralności, niezawodności (stała obecność), finansowej masy krytycznej, możliwości korzystania z szerokiej gamy instrumentów, wieloletniego doświadczenia i wiarygodności pod względem propagowania demokracji, pokoju i praw człowieka. Kierunki koncepcyjne na poziomie polityki nie zawsze były jednak właściwe na szczeblu operacyjnym. UE powinna skonsolidować i dalej rozwijać mechanizmy wsparcia na rzecz zapobiegania konfliktom i budowania pokoju oraz dopilnować, aby jej wsparcie finansowe było wystarczająco uzupełniane przez wsparcie niefinansowe i uzyskiwało wystarczający efekt dźwigni dzięki temu wsparciu niefinansowemu. W ocenie[73] współpracy WE z krajami i terytoriami zamorskimi[74] stwierdzono, że wsparcie UE było spójne z celami polityki UE dotyczącymi propagowania rozwoju gospodarczego i społecznego oraz przybliżania tych krajów i terytoriów do UE pod względem gospodarczym. Jeżeli chodzi o handel, system preferencyjny UE nie stanowił dostatecznej przeciwwagi dla ograniczeń zróżnicowania gospodarczego. Zaangażowanie krajów i terytoriów zamorskich było zminimalizowane przez odizolowanie od regionalnych sieci kontaktów, wysokie koszty uczestniczenia i niekiedy bariery językowe. Uzyskano niewielkie wyniki w zakresie zmiany klimatu i zarządzania w sytuacji kryzysu związanego z klęskami żywiołowymi. W ocenie reagowania kryzysowego i gotowości części składowych Instrumentu na rzecz Stabilności[75] Unii Europejskiej stwierdzono, że Instrument na rzecz Stabilności znacząco przyczynia się do poprawy ogólnej celowości, skuteczności i efektywności działań w zakresie reagowania kryzysowego i gotowości, jak również w znacznym stopniu do spójności unijnej architektury pokoju, bezpieczeństwa i rozwoju, a także do pokoju i stabilności na świecie. Zasadniczą kwestią dotyczącą wkładu Instrumentu na rzecz Stabilności jest jego wyraźna zdolność do reagowania szybko i w odpowiednim czasie na sytuacje kryzysowe. Pomoc humanitarna i ochrona ludności W ocenach zakończonych w 2011 r. stwierdzono, że działania Komisji odniosły się do poważnych zagrożeń zdrowotnych, poprzez obniżenie współczynnika umieralności i udoskonalenie zwalczania chorób wśród birmańskich uchodźców w Kambodży, stanowiły odpowiednią i skuteczną reakcję na epidemię cholery w Zimbabwe, zapewniły wprowadzenie odpowiednich i właściwych programów wielosektorowych w Ugandzie oraz aktywnie przyczyniły się do ogólnej reakcji Europy na trzęsienie ziemi na Haiti. W ocenach przeprowadzonych na Haiti i w Zimbabwe podkreślono potrzebę zdefiniowania na wczesnym etapie interwencji niezbędnych połączeń między pomocą doraźną, odbudową i rozwojem (LRRD). Ustalenie to potwierdza bieżące wnioski Komisji w zakresie pomocy humanitarnej przez stałe uwzględnianie i wzmacnianie LRRD w interwencjach humanitarnych. Ponadto ocena stosowania mechanizmu ochrony ludności i Instrumentu Finansowego Ochrony Ludności w latach 2007–2009[76] wykazała, że obie części składowe znacząco przyczyniły się do dalszego rozwoju europejskiej współpracy i koordynacji. Rozszerzenie W ocenie wspomagającej przygotowanie instrumentu pomocy przedakcesyjnej (IPA)[77] po 2013 r. na szczeblu sektorowym, krajowym i regionalnym potwierdzono ogólnie właściwy charakter tych działań zapewniony przez pomoc w ramach IPA. W ocenie stwierdzono również, że gospodarcze i szersze korzyści płynące z rozszerzenia z nawiązką zrekompensują koszt nowego instrumentu pomocy i że instrument UE umożliwi realizację europejskiej wartości dodanej, łącząc wsparcie finansowe z postępem w zakresie kryteriów politycznych i umożliwiając UE pełnienie roli katalizatora ponadnarodowej i międzyregionalnej współpracy, również poprzez działania w charakterze pośrednika w celu wykorzystania wiedzy specjalistycznej różnych administracji i agencji w UE (np. partnerstwo). W ocenie potwierdza się również istnienie silnych przesłanek w odniesieniu do przyszłego instrumentu pomocy przedakcesyjnej oraz fakt, że większa spójności między dialogiem politycznym a współpracą finansową, proces programowania ukierunkowany na podejścia sektorowe, wieloletnie programowanie, większe zaangażowania beneficjentów i zainteresowanych stron na wszystkich etapach oraz wprowadzenie zachęt związanych z wynikami wpływałyby korzystnie i użytecznie na funkcjonowanie tego instrumentu. 3. Wnioski Wyniki ocen przedstawione w niniejszym sprawozdaniu zasadniczo wskazują, że spełniono cele różnych programów finansowych i wykazano wartość dodaną UE. Sprawozdanie opiera się jednak głównie na ocenach okresowych, które skupiają się głównie na aspektach operacyjnych i nie są rozstrzygające w odniesieniu do ostatecznych wyników lub skutków. Wyciągnięto wnioski z doświadczeń i udzielono wskazówek w odniesieniu do ewentualnych obszarów wymagających usprawnienia. W miarę możliwości w niniejszym sprawozdaniu zidentyfikowano zalecane działanie naprawcze, co wpłynęło na programy stanowiące kontynuację dotychczasowych programów. Zasadniczo sprawozdanie wskazuje również na konieczność silniejszego ukierunkowania łączącego wyniki z celami oraz zwrócenia większej uwagi na spójność i ciągłość między działaniami. Komisja pragnie wyraźniej określić sposoby udoskonalenia niniejszego sprawozdania w dyskusji z organem udzielającym absolutorium. Komisja odnotowuje także wniosek Trybunału Obrachunkowego dotyczący wcześniejszego sporządzania sprawozdania w ciągu roku. W przyszłości sprawozdanie będzie opracowywane w celu wskazania, czy programy UE funkcjonują prawidłowo oraz zidentyfikowania wyników i skutków, niezwłocznie gdy stają się one dostępne. Aby osiągnąć ten cel, należy stworzyć silne i spójne ramy w celu zapewnienia monitorowania postępów przez cały czas trwania programów [1] Pierwsze sprawozdanie oceniające za rok budżetowy 2010 zostało przyjęte przez Komisję w dniu 17 lutego 2012 r. (ref. COM(2012)40). [2] Decyzja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 maja 2011 r. w sprawie udzielenia absolutorium z wykonania budżetu ogólnego Unii Europejskiej za rok budżetowy 2009, sekcja III, pkt 71 i 72. [3] Opinia Trybunału Obrachunkowego nr 4/2012, otrzymana przez Komisję w dniu 7 czerwca. [4] Tj.: cykl planowania i programowania strategicznego Komisji – roczne sprawozdanie z działalności, roczne oświadczenie budżetowe itp. [5] Sekcja dotycząca wniosków, s. 16. [6] Decyzja Parlamentu Europejskiego o udzieleniu absolutorium z wykonania budżetu ogólnego Unii Europejskiej za rok budżetowy 2010 (P7_TA(2012)0153)_część I). [7] Opinia Trybunału Obrachunkowego nr 4/2012, otrzymana przez Komisję w dniu 7 czerwca. [8] Badania oceniające mogą zawierać przeglądy określonych aspektów realizacji działań lub dotyczyć w szczególności kwestii związanych z monitorowaniem i wdrażaniem. [9] Stałe instrukcje dotyczące rocznego sprawozdania z działalności za 2011 r. – art. 60 ust. 7 rozporządzenia finansowego. [10] Art. 33 rozporządzenia finansowego. [11] Przybliżony budżet wieloletni w wysokości 3,6 mld EUR. [12] Podejściem ogólnym w tym sprawozdaniu jest zidentyfikowanie ocen okresowych. Jeżeli nie wskazuje się, czy ocena ma charakter okresowy czy charakter ex post, ocenę charakteryzują obydwie cechy. [13] Mimo iż program obejmuje lata 2007-2013, oczekuje się, że ostatnie wyniki zostaną osiągnięte około 2017 r. [14] http://ec.europa.eu/enterprise/dg/files/evaluation/eye_final_report_en.pdf [15] Przybliżony budżet w wysokości 34 mln EUR. [16] Budżet UE wykorzystany jedynie do udzielenia gwarancji. [17] Program TEN-T jest ukierunkowany zapewnianie spójności, wzajemnych połączeń i interoperacyjności transeuropejskiej sieci transportowej oraz dostępu do niej. [18] Przybliżony budżet w wysokości 8 mld EUR. [19] Osiemnaście projektów dotyczyło transportu kolejowego, a dwa projekty dotyczyły transportu rzecznego. [20] W przypadku ocen, które dotyczą programów poprzednich oraz bieżących, nie określono, czy ocena ma charakter okresowy, czy charakter ex-post. [21] http://ec.europa.eu/transport/evaluations/doc/2011_marco-polo-programme-2003-2010.pdf. Jest to częściowo ocena ex post ostatniego programu oraz częściowo ocean okresowa programu bieżącego. [22] Przybliżony budżet w wysokości 417 mln EUR tylko dla programu Marco Polo. [23] http://ec.europa.eu/information_society/activities/sip/policy/programme/current_prog/index_en.htm [24] Przybliżony budżet w wysokości 55 mln EUR. [25] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0548:FIN:pl:PDF [26] Przybliżony budżet w wysokości 149 mln EUR. [27] http://ec.europa.eu/energy/evaluations/doc/2011_iee2_programme.pdf [28] Przybliżony budżet w wysokości 730 mln EUR. [29] http://ec.europa.eu/energy/evaluations/doc/2011_eepr_mid_term_evaluation.pdf [30] Przybliżony budżet w wysokości 4 mld EUR. [31] Przybliżony budżet w wysokości 55 mld EUR (w tym Euratom). [32] Sytuacja na dzień 30.9.2012 r. [33] „Otwarty dostęp”, zdefiniowany jako wolny dostęp w internecie, ma na celu usprawnienie i promowanie rozpowszechniania wiedzy, poprawiając przez to efektywność odkryć naukowych i maksymalizując zwrot z inwestycji przeznaczonych na badania i rozwój dokonywanych przez organy publicznego finansowania badań. http://ec.europa.eu/research/science-society/index.cfm?fuseaction=public.topic&id=1294&lang=1. [34] „Piąte sprawozdanie monitorujące 7PR – sprawozdanie monitorujące 2011 r.” (Fifth FP7 Monitoring Report - Monitoring Report 2011) – http://ec.europa.eu/research/evaluations/index_en.cfm?pg=fp7-monitoring [35] http://ec.europa.eu/research/evaluations/index_en.cfm [36] Ocena badania w dziedzinie transportu w ramach 7PR, badanie przeprowadzone w ramach programu „Ocena skutków w regionach wiedzy” (Impact Assessment of the Regions of Knowledge Programme), opracowanie oceniające program 6PR „Nanonauki, nanotechnologie, materiały i nowe technologie produkcyjne”. [37] Przybliżony budżet w wysokości 7 mld EUR. [38] http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/education/2011/llpreport_en.pdf [39] Przybliżony budżet w wysokości 309 mln EUR. [40] http://ec.europa.eu/social/keyDocuments.jsp?type=0&policyArea=0&subCategory=0&country=0&year=0&advSearchKey=evaluationesf&mode=advancedSubmit&langId=pl [41] Odnoszący się do dyskryminacji w zatrudnieniu i na rynku pracy. [42] http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/evaluation/expost2006/wpb_en.htm [43] http://ec.europa.eu/regional_policy/information/evaluations/impact_evaluation_en.cfm#1 [44] http://ec.europa.eu/regional_policy/information/evaluations/impact_evaluation_en.cfm#2 [45] http://ec.europa.eu/agriculture/eval/reports/income/index_en.htm [46] http://ec.europa.eu/agriculture/eval/reports/sugar-2011/index_en.htm [47] Restrukturyzacja sektora cukru, stabilizacja rynku i zwiększenie orientacji rynkowej, dostępność dostaw cukru. [48] http://ec.europa.eu/agriculture/evaluation/market-and-income-reports/dairy-sector-2011_en.htm [49] http://ec.europa.eu/agriculture/eval/reports/promotion/index_en.htm [50] http://ec.europa.eu/fisheries/documentation/studies/eff_interim_evaluation_en.pdf. Przybliżony budżet w wysokości 4,3 mld EUR. [51] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52011DC0857:PL:NOT [52] Składa się z programów „Zapobieganie i walka z przestępczością” oraz „Zapobieganie, gotowość i zarządzanie skutkami w zakresie terroryzmu i innych rodzajów ryzyka dla bezpieczeństwa”. [53] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0351:FIN:PL:PDF [54] Przybliżony budżet w wysokości 109 mln EUR. [55] Przybliżony budżet w wysokości 199 mln EUR. [56] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0254:FIN:PL:PDF [57] Przybliżony budżet w wysokości 116 mln EUR. [58] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0249:FIN:PL:PDF. Przybliżony budżet w wysokości 93 mln EUR. [59] http://eur-lex.europa.eu/Result.do?T1=V5&T2=2011&T3=246&RechType=RECH_naturel&Submit=Search [60] Przybliżony budżet w wysokości 21 mln EUR. [61] Europejska sieć radiowa. [62] Przybliżony budżet w wysokości 312 mln EUR. http://ec.europa.eu/health/programme/docs/ex_post_evaluation_en.pdf. [63] http://ec.europa.eu/health/programme/docs/mthp_final_report_oct2011_en.pdf [64] Przybliżony budżet w wysokości 157 mln EUR. http://ec.europa.eu/taxation_customs/resources/documents/common/publications/studies/fiscalis2013_mid_term_report_en.pdf. [65] http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/youth/2011/interimreport_en.pdf [66] Przybliżony budżet w wysokości 885 mln EUR. [67] http://ec.europa.eu/europeaid/how/evaluation/evaluation_reports/2011/1286_docs_en.htm [68] http://ec.europa.eu/europeaid/how/evaluation/evaluation_reports/2011/1290_docs_en.htm [69] http://ec.europa.eu/europeaid/how/evaluation/evaluation_reports/2011/1296_docs_en.htm [70] Przybliżony budżet w wysokości 7,9 mld EUR. [71] http://ec.europa.eu/europeaid/how/evaluation/evaluation_reports/2011/1291_docs_en.htm [72] Przybliżony budżet w wysokości 7,7 mld EUR w latach 2001–2010. [73] http://ec.europa.eu/europeaid/how/evaluation/evaluation_reports/2011/1294_docs_en.htm [74] Przybliżony budżet w wysokości 286 mln EUR w latach 1999–2009. [75] http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_general/evaluation/search/search.do [76] Przybliżony budżet w wysokości 190 mln EUR w okresie 2007–2013. [77] Przybliżony budżet w wysokości 11,5 mld EUR w okresie 2007–2013.