[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 14.10.2005

COM(2005) 493 końcowy

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Sprawozdanie z oceny programu IDA II

1. WPROWADZENIE

Program IDA (Interchange of Data across Administrations – elektroniczna wymiana danych między administracjami) został zainicjowany w roku 1995 na podstawie decyzji Wspólnoty, która miała pomóc w utworzeniu infrastruktury informatycznej, ustanowieniu wspólnych formatów oraz integracji procesów gospodarczych w UE. W roku 1999 dwie wzajemnie powiązane decyzje Wspólnoty zapoczątkowały drugą fazę programu IDA, określaną jako IDA II. Celem zarządzanego przez Dyrekcję Generalną ds. Przedsiębiorstw programu było wspieranie szybkiej elektronicznej wymiany informacji między administracjami Państw Członkowskich. Jego zadaniem była koordynacja utworzenia transeuropejskich sieci telematycznych dla administracji publicznych w krajach biorących udział w programie.

Dysponując rocznym budżetem wynoszącym około 24 miliony EUR program IDA II zaczął wspierać stosowanie technologii informatycznych w obszarach polityki sektorowej oraz działać na rzecz interoperacyjności krajowej infrastruktury. Początkowo program był skoncentrowany głównie na zagadnieniach „back-office”, jednak z biegiem czasu (program był realizowany do roku 2004) jego punkt ciężkości przesuwał się w kierunku rozwoju usług służących obywatelom i przedsiębiorstwom.

Końcowa ocena programu, wymagana zgodnie z jego podstawą prawną, była w dużym stopniu pozytywna w odniesieniu do osiągnięć programu w zakresie jego przydatności i możliwości skutecznego spełniania celów. W ocenie tej wskazano jednakże na szereg problemów i zalecono wzięcie ich pod rozwagę przy realizacji programu IDABC, który jest następcą programu IDA II od dnia 1 stycznia 2005 r.

Celem niniejszego dokumentu jest poinformowanie Parlamentu Europejskiego i Rady o wnioskach płynących z końcowej oceny programu IDA II oraz przedstawienie w jaki sposób zostały one uwzględnione w programie IDABC.

2. INFORMACJE OGÓLNE

Druga faza programu IDA (IDA II) została zainicjowana po przyjęciu w dniu 12 lipca 1999 r. przez Parlament Europejski i Radę decyzji nr 1719/1999/WE[1] oraz 1720/1999/WE[2] (dalej zwanych „decyzjami w sprawie wytycznych i interoperacyjności”).

Uwzględniając konieczność możliwie najlepszego wykorzystania nowych możliwości technologicznych przez europejskie administracje, program IDA II został ukierunkowany na zapewnienie interoperacyjności. Przesłanką programu IDA II była nie tylko maksymalizacja elastyczności i minimalizacja kosztów wymiany informacji, ale również zwiększenie efektywności zapewnienia obywatelom i przedsiębiorstwom usług online przez administracje publiczne, zwłaszcza na poziomie ogólnoeuropejskim.

W połowie okresu realizacji decyzje dotyczące programu IDA II zostały zmienione przez, odpowiednio, decyzje Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2046/2002/WE[3] oraz 2045/2002/WE[4], w celu uwzględnienia zaleceń zawartych w śródokresowej ocenie programu. Zmiany obejmowały odniesienia do wniosków i zaleceń płynących z dwóch spotkań na wysokim szczeblu, które miały miejsce w roku 2001, a mianowicie Konferencji Ministerialnej dotyczącej elektronicznej administracji (e-Government) zorganizowanej wspólnie przez Komisję i belgijską Prezydencję Rady, oraz konferencji szwedzkiej Prezydencji Rady „Elektroniczna administracja w służbie europejskich przedsiębiorstw i obywateli”, zorganizowanej w szwedzkim Sandhamn. Obejmowały one odniesienia do zdefiniowania oraz wprowadzenia transeuropejskich usług administracji elektronicznej dla obywateli i przedsiębiorstw.

Konieczność przeprowadzenia końcowej oceny programu IDA II wynika z art. 9, względnie art. 13, decyzji ustanawiających program. Wymagają one również od Komisji Europejskiej przedłożenia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania z oceny. W związku z tym w grudniu 2003 r. Komisja zapoczątkowała końcową ocenę programu IDA II, którą zakończyła w listopadzie 2004 r.

Ocena została przeprowadzona przez Komisję wspieraną przez zespół niezależnych specjalistów z firmy konsultingowej. Przedstawiciele wielu stron zainteresowanych programem IDA II oraz Państw Członkowskich uczestniczyli w posiedzeniach kierownictwa projektu oceny programu i przekazywali swoje uwagi dotyczące metodologii oraz wniosków.

Pełne sprawozdanie z tych prac dostępne jest na następującej stronie internetowej: http://europa.eu.int/idabc/en/document/3536/5588.

3. PRZEGLąD OSIąGNIęć

3.1. Realizacja projektu

W latach 1999-2004 cele polityki europejskiej zostały znacznie poszerzone, co znalazło również odbicie w sposobie opracowania programu IDA II. Wśród przykładów szerszych politycznych tendencji wpływających na działania finansowane w ramach programu IDA można wymienić środki polepszenia kontroli weterynaryjnych i zdrowia zwierząt dzięki systemom informatycznym w następstwie skandalu z chorobą „BSE” oraz ochronę ludności i mórz w następstwie katastrof naturalnych i spowodowanych przez człowieka, takich jak zatonięcie tankowców „Prestige” w roku 2002 i „Erica” w roku 1999. Tendencje te dołączyły do tradycyjnych obszarów polityki europejskiej, takich jak zatrudnienie, zabezpieczenie społeczne i transport. Ostatnie obawy o bezpieczeństwo publiczne dały nowy impuls systemom informatycznym w tej dziedzinie, które, choć nie finansowane w ramach programu IDA II, w wielu przypadkach wykorzystywały horyzontalne środki programu.

Program IDA II finansował łącznie projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania w dziewiętnastu różnych obszarach polityki. Szczegółowe informacje na temat wielu z tych projektów zostały opublikowane na stronach internetowych programu IDA II pod adresem http://europa.eu.int/idabc/en/chapter/550. Wśród bardziej znanych systemów informatycznych, które korzystały ze wsparcia programu IDA II znajdują się portale internetowe EURES (rynek pracy w UE) i PLOTEUS (możliwości kształcenia w UE), system alarmów powodziowych LISFLOOD, sieć informacji o zdrowiu publicznym EUPHIN, system rozstrzygania sporów dotyczących rynku wewnętrznego SOLVIT, telematyczna aplikacja służąca zbieraniu danych statystycznych DSIS, system SAFESEANET służący bezpieczeństwu morskiemu oraz baza danych dotyczących wypadków drogowych CARE. Chociaż poszerzenie UE o nowe Państwa Członkowskie w roku 2004 nie doprowadziło do powstania nowych systemów informatycznych, podjęte zostały starania mające na celu włączenie tych państw do istniejących projektów.

W przypadku projektów dotyczących technicznych warunków elektronicznej wymiany danych, czyli tzw. działań i środków horyzontalnych (horizontal actions and measures), większość wysiłków programu IDA II skierowana była na stworzenie podstawowej infrastruktury dla elektronicznej wymiany danych, przy czym coraz większy nacisk kładziony był z czasem na kwestię bezpieczeństwa komunikacji. Zasadnicze znaczenie dla tych inicjatyw miała sieć bezpiecznej komunikacji między administracjami publicznymi w Europie (TESTA), która jest również coraz częściej wykorzystywana w celu dwu- lub wielostronnej wymiany w ramach UE. W końcowej fazie programu IDA II wszystkie Państwa Członkowskie zostały podłączone do sieci TESTA, a sama sieć była bliska otrzymania akredytacji bezpieczeństwa. Inne działania mające na celu budowę europejskiej infrastruktury dla transgranicznej elektronicznej wymiany danych zostały zainicjowane zarówno w dziedzinach takich jak narzędzia transmisji, dzierżawa aplikacji, pośredniczące oprogramowanie komunikacyjne i zapewnianie elektronicznych certyfikatów, jak również w obszarach związanych z treściami, takimi jak wspieranie stosowania tłumaczeń maszynowych.

Druga grupa działań i środków horyzontalnych obejmowała szereg aplikacji dotyczących szczególnych wymagań sektora publicznego, w tym CIRCA, aplikację pracy grupowej dostosowaną do wielojęzycznego środowiska pracy komitetów i grup ekspertów niezbędnych w realizacji polityk Wspólnoty, narzędzie IPM przeznaczone do interaktywnego wypracowywania polityki oraz zestaw narzędzi informatycznych do tworzenia stron internetowych, dostosowany specjalnie dla potrzeb publikacji informacji w wielu językach. W końcowej fazie programu portal poświęcony mobilności, przemianowany następnie na portal „Twoja Europa”, zyskał reputację jako platforma informacyjna w zakresie mobilności obywateli i przedsiębiorstw.

Trzecia duża grupa działań zainicjowanych przez program IDA II obejmowała wytyczne i zalecenia odzwierciedlające rosnące wymagania stawiane przed krajowymi infrastrukturami informatycznymi oraz strategie rozwijania ich interoperacyjności z odpowiednikami w pozostałych krajach Unii, a także strategie otwarcia i dostępu dla obywateli i przedsiębiorstw. W ich centrum znalazły się „Europejskie Ramy Interoperacyjności” oraz wytyczne dotyczące architektury transeuropejskich sieci telematycznych, zawierające zalecenia mające służyć bardziej skutecznej i wydajnej komunikacji między administracjami publicznymi. Ponadto program IDA II wcześnie zainteresował się oprogramowaniem „open source” i starał się, tam gdzie jest to użyteczne, wspierać jego wdrożenia w sektorze publicznym. Inne wytyczne, obejmujące wzorcowe wymagania dotyczące zarządzania zapisami elektronicznymi (MoReq) i zarządzania zasobami informacyjnymi dla administracji elektronicznej (MIReG) oraz zalecenia dotyczące otwartych formatów dokumentów, podejmowały kwestie interakcji pomiędzy sektorem publicznym a społeczeństwem. Należy również wspomnieć o istotnym wkładzie wniesionym przez program IDA II we wspieranie jednolitego europejskiego podejścia do kwestii zamówień składanych drogą elektroniczną. Informacje na temat wyżej wymienionych oraz innych działań i środków horyzontalnych można znaleźć pod następującym adresem internetowym: http://europa.eu.int/idabc/en/chapter/556 .

3.2. Koordynacja europejskich polityk dotyczących technologii informatycznych dla sektora publicznego

Chociaż program IDA II był w dużym stopniu zorientowany na projekty, to także sam mechanizm koordynacji między Wspólnotą a krajowymi zainteresowanymi stronami nabrał z czasem znaczenia. W centrum tego mechanizmu stał komitet zarządzający i jego techniczna grupa robocza oraz szereg grup ekspertów zajmujących się między innymi takimi zagadnieniami jak wideokonferencje, sieci danych, bezpieczeństwo informacji, interoperacyjność systemów informatycznych, oprogramowanie „open source”, oprogramowanie pośredniczące, technologie usług baz danych, porozumienia w sprawie metadanych, zamówienia drogą elektroniczną oraz zawartość portali. Tylko w 2004 roku odbyło się 30 spotkań ekspertów, wnosząc wkład w opracowanie wspólnej wizji dotyczącej wdrożenia systemów informatycznych służących administracji elektronicznej.

3.3. Dane statystyczne

W czasie realizacji programu IDA II łącznie 107 projektów skorzystało w jakimś stopniu z jego finansowania. Wśród nich były 62 projekty stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania, tj. dotyczące wymagań stawianych przez przepisy w poszczególnych obszarach polityki.

Największa liczba projektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania (projects of common interest, PCI) pochodziła z sektorów zdrowie oraz rolnictwo, jednakże biorąc pod uwagę wykorzystane środki rolnictwo nie zajęło czołowej pozycji, ustępując miejsca sektorom zdrowie i środowisko oraz projektom zainicjowanym przez agencje Unii Europejskiej.

Udział poszczególnych obszarów polityki w wykorzystaniu środków finansowych przedstawia poniższa tabela.

Sektor | % funduszy IDA dla PCI | Liczba projektów |

Rolnictwo | 4.9% | 9 |

Konkurencja | 0.2% | 1 |

Edukacja | 1.7% | 2 |

Zatrudnienie | 1.3% | 2 |

Przedsiębiorstwa | 3.1% | 1 |

Środowisko | 13.7% | 5 |

Rynek wewnętrzny | 1.3% | 5 |

Rybołówstwo | 2.3% | 1 |

Zdrowie | 21.9% | 11 |

Pomoc humanitarna | 0.5% | 2 |

Sprawiedliwość i sprawy wewnętrzne | 0.9% | 3 |

Polityka regionalna | 0.9% | 1 |

Statystyka | 10.9% | 5 |

Tłumaczenia | 2.2% | 1 |

Transport i energia | 1.5% | 5 |

Agencje Unii Europejskiej | 20.0% | 4 |

Stosunki międzyinstytucjonalne | 12.2% | 1 |

Przepisy techniczne | 0.5% | 1 |

Handel | 0.0% | 1 |

W tabeli tej nie zostały uwzględnione systemy informatyczne, które chociaż nie otrzymywały bezpośredniego wsparcia finansowego, korzystały jednak z programu IDA II poprzez wykorzystywanie infrastruktur i rozwiązań przez niego dostarczonych. Przykładem może być system Eurodac, służący zarządzaniu wnioskami o azyl, system ochrony ludności Prociv-Net oraz system FIU-Net służący zwalczaniu nadużyć finansowych.

W odniesieniu do działań i środków horyzontalnych program przyjął system klasyfikacyjny, który dokonuje rozróżnienia między rozwiązaniami technologicznymi, rozwiązaniami organizacyjnymi i mającymi zastosowanie w przedsiębiorstwach, popularyzacją dobrych praktyk oraz zarządzaniem programami. Spośród nich najbardziej skomplikowane były rozwiązania technologiczne, których w konsekwencji dotyczyła największa liczba projektów, i którym przydzielono najwięcej środków finansowych.

Udział poszczególnych kategorii działań i środków horyzontalnych (HAM) w wykorzystaniu środków finansowych przedstawia poniższa tabela.

kategoria HAM | % funduszy IDA dla HAM | Liczba projektów |

Rozwiązania technologiczne | 69.91% | 25 |

Rozwiązania organizacyjne i mające zastosowanie w przedsiębiorstwach | 18.28% | 9 |

Popularyzacja dobrych praktyk | 7.73% | 4 |

Zarządzanie programami | 4.38% | 7 |

3.4. Dane budżetowe

Środki budżetowe (w mln EUR) w poszczególnych latach realizacji programu:

1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 |

23.44 | 24.36 | 24.00 | 24.00 | 24.92 | 26.50 |

Rzeczywiste zobowiązania na przestrzeni lat (w mln EUR, w zaokrągleniu do pełnych 10 000):

1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 |

21.31 | 20.15 | 19.85 | 19.68 | 17.33 | 22.55 |

Z powyższych zobowiązań około 52 % dotyczyło projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, natomiast 48 % dotyczyło działań i środków horyzontalnych.

4. OCENA WPłYWU ORAZ OSIąGNIęć

Zgodnie z komunikatem w sprawie standardów oceny oraz dobrych praktyk[5], ocena skupiała się na następujących pięciu głównych kwestiach:

1. Przydatność

W jakim stopniu program IDA II był odpowiedzią na potrzeby, problemy i zagadnienia, które napotykano przy realizacji celów programu?

2. Skuteczność

W jakiej mierze program IDA II był skuteczny w generowaniu skutków i wpływów odpowiadających celom określonym w decyzjach w sprawie wytycznych i interoperacyjności?

3. Sprawność

W jakim stopniu zasoby i wkład wniesione przez program IDA II zostały zamienione na skutki i wpływy?

4. Użyteczność

Na ile użyteczne były wpływy programu IDA II dla docelowych grup?

5. Trwałość

Na ile trwałe okazały się pozytywne zmiany płynące z programu IDA II?

4.1. Przydatność

Wymagania UE w zakresie elektronicznej wymiany danych nie mogą zostać spełnione w sposób efektywny przy pomocy nieskoordynowanych działań poszczególnych Państw Członkowskich. Dlatego istniała konieczność zapewnienia ogólnej koordynacji w celu osiągnięcia integracji systemów administracji w całej UE.

Chociaż program prac oraz projekty służące jego realizacji były punktem ciężkości programu IDA II, dyskusje przygotowujące przyjęcie programu prac i towarzyszące realizacji poszczególnych działań były równie istotnym aspektem programu. W ramach programu organizowano rocznie blisko czterdzieści spotkań grup ekspertów o szerokim zakresie tematycznym, sięgającym od polityk tworzenia sieci oraz zamówień elektronicznych po otwarte formaty dokumentów i bezpieczeństwo informacji. Spotkania te odgrywały ważną rolę w koordynacji krajowych polityk w zakresie technologii informatycznych i zapewnieniu zarówno uzgodnionego podejścia jak i udziału/wkładu Państw Członkowskich w możliwie największym stopniu.

Oprócz stworzenia krajowym ekspertom ds. administracji elektronicznej możliwości spotkania, dyskusji i zadecydowania o kształcie polityki, program IDA II zapewniał również dostęp do cennych informacji o rozwiązaniach w zakresie elektronicznej administracji w UE i poza nią poprzez własne działania na rzecz rozpowszechniania, w szczególności poprzez obserwatorium ds. administracji elektronicznej.

Z biegiem czasu program IDA II rozszerzył swoją działalność na nowe obszary w celu realizacji istniejących oraz przewidywania mogących się dopiero pojawić potrzeb i wymagań wśród docelowych grup programu. W związku z tym coraz ważniejsza stała się kwestia zapewnienia usług elektronicznych obywatelom i przedsiębiorstwom. Ta zmiana ukierunkowania programu nie została jednak odpowiednio wsparta przez definicje celów strategicznych, co doprowadziło do osłabienia jej możliwego wkładu. Podczas oceny stawiano również pytania, czy w związku z brakiem podstawy prawnej dla działalności w określonych obszarach dotyczących obywateli i przedsiębiorstw, można było spodziewać się intensywnego udziału ze strony Państw Członkowskich.

4.2. Sprawność

W oparciu o wyniki oceny można stwierdzić, że, w porównaniu do poprzedniego programu IDA, program IDA II dokonał dużych postępów jeśli chodzi o metody pracy i osiąganie oczekiwanych rezultatów. W ocenie stwierdzono, że chociaż program dysponował raczej niewielkim budżetem, przyniósł on wiele konkretnych korzyści.

Nie znaczy to jednak, że nie ma już miejsca na dalsze usprawnienia w poszczególnych elementach programu. W szczególności zwrócono uwagę na fakt, że informacje umożliwiające właściwe monitorowanie projektów przez komitet zarządzający programem nie były ogólnie dostępne.

Jeśli chodzi o finansowanie, w ocenie stwierdzono, że zasoby mogłyby być ściślej powiązane z osiągnięciem priorytetowych celów programu. W ramach programu IDA II poczyniono kilka prób przesunięcia środków finansowych do projektów bliżej związanych ze strategicznymi celami programu.

Program mógłby również skorzystać na intensywniejszym włączeniu przemysłu w podejmowanie decyzji dotyczących wyborów technologicznych, których musiał dokonać. W związku z tym w ocenie zauważono, że w obliczu szybkich zmian technologii związanych z administracją elektroniczną, program IDA II ryzykował podjęciem niewłaściwych decyzji w sprawach technologii. Przeważały jednak obawy dotyczące przejrzystości i kwestii braku dyskryminacji podczas tego rodzaju konsultacji.

4.3. Skuteczność

Skuteczność programu mierzona jest jego wpływem na grupy docelowe. Cele nakreślone w decyzjach w sprawie wytycznych i interoperacyjności były jednak sformułowane bardzo ogólnie. Za przykład może służyć cel osiągnięcia interoperacyjności między sektorami administracji. Osiągnięcie tych celów trudno było zmierzyć oraz śledzić podczas realizacji programu, i w ocenie zauważono, że przy dostępnych zasobach osiągnięcie ich było mało prawdopodobne. Osiągnięcie interoperacyjności jest jednak również kwestią zaangażowania na wszystkich szczeblach administracji.

Ostatecznie w ocenie przedstawiono wiele opinii na temat możliwych skutków programu, od bardzo pozytywnych aż po nieco bardziej krytyczne. Ocena koncentrowała się zatem na zastępczym kryterium, a mianowicie na przyjęciu działań i środków horyzontalnych, i wykazała, że przynosi ono niejednoznaczne rezultaty, ponieważ niewiele z działań i środków horyzontalnych doczekało się szerokiego przyjęcia w projektach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, nie wspominając o reszcie UE.

Jeśli chodzi o pozytywne akcenty, w ocenie stwierdzono, że program IDA II spotkał się z największym zainteresowaniem w Państwach Członkowskich, które przystąpiły do Unii w 2004 r. Państwa te często nie posiadały żadnej krajowej alternatywy dla programu IDA II, natomiast posiadały silną wolę polityczną zaangażowania i integracji z UE. Dla nowych krajów przystępujących do Unii istniały rzeczywiście bardzo dobre możliwości poprawy skuteczności.

4.4. Użyteczność

W ocenie zauważono, że osiągnięcia Europy w zakresie elektronicznej wymiany danych poprawiły się znacznie w okresie realizacji programów IDA i IDA II. Wiele sektorów dysponuje sieciami umożliwiającymi elektroniczną wymianę danych, co jest pożądanym efektem programów IDA. Nie wszystkie z dokonanych postępów można uznać za efekt programu IDA II, ale również sam pierwotny program IDA nie byłby w stanie doprowadzić do osiągnięcia celów określonych przez decyzje w sprawie programu IDA II podjęte w 1999 r. Efektem programu IDA II było zainicjowanie i ułatwienie stworzenia infrastruktury o znacznym stopniu użyteczności dla docelowych grup w UE.

Celem, w realizacji którego według oceny osiągnięto największe postępy, jest wydajna ekonomicznie wymiana informacji w UE, podczas gdy zapewnienie usług administracji elektronicznej obywatelom i przedsiębiorstwom jest najmniej zaawansowane. Nie jest to zbytnim zaskoczeniem biorąc pod uwagę względnie krótki okres czasu, który upłynął od zmian dokonanych w 2002 r., dzięki którym obywatele i przedsiębiorstwa zostali włączeni do kręgu beneficjentów programu IDA II.

W ocenie zaznaczono również, że ogólne usługi programu IDA nie są szeroko rozpowszechnione, nawet w przypadku projektów finansowanych w ramach programu IDA. Ogranicza to użyteczność programu. Chociaż kody źródłowe niektórych rozwiązań, takich jak zestaw narzędzi informatycznych do tworzenia stron internetowych czy CIRCA, zostały udostępnione innym administracjom, większość rozwiązań powstałych w ramach poszczególnych projektów nie była dostępna dla innych projektów na bazie ponownego wykorzystania albo w postaci „open source”.

4.5. Trwałość

Trwałość w kontekście programu IDA II oznacza więcej niż tylko zagwarantowanie trwałości poszczególnych projektów. Należałoby ją raczej traktować jako zapewnienie trwałych wpływów wywieranych na docelowe grupy. Wymaga to śledzenia w jakim zakresie projekty spełniają przypisane im cele oraz zapewnienia, że przypisane cele dotrzymują kroku zmieniającym się potrzebom docelowych grup.

Doświadczenie pokazuje, że trwałe finansowanie jest łatwiej dostępne, jeśli cele są regularnie osiągane. Dlatego dla programu IDA jako całości ważna była koncentracja na spełnianiu potrzeb docelowych grup. Przydatność i trwałość są blisko powiązane.

W początkowej fazie program IDA II nie skupiał się w zbyt dużym stopniu na kwestii trwałości. Jednakże w ciągu dwu ostatnich lat dokonano znaczących wysiłków na rzecz zapewnienia trwałości projektów w ramach programu IDA II, nawet jeśli nie udało się ostatecznie opracować ogólnego rozwiązania.

5. ZALECENIA

Ocena programu IDA II przyniosła szereg zaleceń. Chociaż wiele z nich nie mogło zostać uwzględnionych w programie IDA II, znalazły one po części odzwierciedlenie w podstawie prawnej programu IDABC, przyjętej w kwietniu 2004 r.[6] w celu zapewnienia kontynuacji dla programu IDA II. Pełnią one również rolę wytycznych dla realizacji programu IDABC.

5.1. Konieczność stworzenia ram strategicznych

Najważniejszym szczegółowym zaleceniem zawartym w ocenie było prawdopodobnie stwierdzenie, że działania programu powinny być opracowywane w strategicznych ramach, które:

- miałyby za punkt wyjścia problemową analizę interoperacyjności i elektronicznej wymiany danych w Europie, przy uwzględnieniu strategii lizbońskiej oraz potrzeb planu działań eEurope 2005;

- byłyby oparte na analizie zainteresowanych stron obejmującej włączone podmioty oraz ich motywację i zaangażowanie;

- określiłyby strategiczną definicję celów dla rozwiązania problemu;

- oceniłyby wpływ różnych możliwości realizacji;

- nadałyby priorytet tym działaniom, które wniosą największy wkład w osiągnięcie celów programu; oraz

- ustanowiłyby plan realizacji , który umożliwia przemianę strategicznych celów w konkretne działania PCI i HAM.

Chociaż zalecenia te pojawiły się zbyt późno dla programu IDA II, ustanowienie ram strategicznych dokonywane jest dla programu IDABC:

- Komisja przeprowadziła obszerne badanie wśród zainteresowanych stron poprzedzające program IDABC, w celu określenia priorytetowych transgranicznych usług administracji elektronicznej dla obywateli i przedsiębiorstw. Zorganizowała ona również otwarte zaproszenie do składania opracowań i rozesłała zaproszenia na konferencję na początku 2005 r., w celu umożliwienia dalszej debaty nad kierunkiem, który powinien obrać program IDABC. W wyniku tych działań określono siedem obszarów priorytetowych dla usług transgranicznych.

- Pierwsza pełna wersja „Europejskich Ram Interoperacyjności” z końca 2004 r. ustanowiła ramy koncepcyjne dla przyszłych działań programu IDABC na rzecz wspierania lepszej komunikacji elektronicznej w europejskim sektorze publicznym. Ustanowione w nich koncepcje technicznej, semantycznej i organizacyjnej interoperacyjności przybrały już charakter wspólnego języka i pomogły wyraźnie wskazać obszary, które powinny stać się przedmiotem działań Państw Członkowskich i Komisji. Dokument ten został na początku 2005 r. uzupełniony planem infrastruktury technicznej wymaganej do zapewnienia transgranicznych usług administracji elektronicznej.

5.2. Konieczność zapewnienia trwałości

Kwestia źródeł finansowania po wdrożeniu projektu pozostała nierozwiązana w ramach programu IDA II i jest nadal otwarta w przypadku programu IDABC. Odpowiednie programy wykluczają finansowanie operacyjnego funkcjonowania projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, a w ramach programu IDABC finansowanie jest zasadniczo ograniczone do czterech lat.

W przypadku projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w ocenie zasugerowano, że program IDA nie powinien zatwierdzać finansowania bez odpowiednich gwarancji finansowych z odpowiednich dyrekcji generalnych lub agencji dotyczących dalszego finansowania projektu po zakończeniu fazy wdrożenia. W przypadku działań i środków horyzontalnych ocena zalecała ustalanie z góry celów/wskaźników realizacji dla projektów, które miałyby zostać osiągnięte w określonych terminach. Kontynuacja finansowania powinna zostać powiązana z osiągnięciem tych wskaźników. Projekty nie osiągające wyznaczonych celów powinny zostać wyłączone z dalszego finansowania.

Jest jednak mało prawdopodobne by zalecenia te rozwiązały kwestię trwałości, ponieważ jest praktycznie niemożliwe zapewnienie jakichkolwiek gwarancji przyszłego finansowania, a sukces projektów nie stwarza źródeł finansowania niezależnych od budżetu programu IDABC. W związku z tym Komisja dokona oceny możliwości finansowania długoterminowego oraz zarządzania strategicznymi elementami infrastruktury i przedstawi propozycje rozwiązań.

5.3. Ponowne wykorzystywanie rozwiązań technicznych

W ocenie zalecano by kwestia ponownego wykorzystywania rozwiązań technicznych znalazła się w centrum uwagi Komisji Europejskiej jeśli chodzi o zagadnienia sprawności technologii informatycznych. Proponowano zdefiniowanie przejrzystego procesu, dla którego wymagane są podstawowe narzędzia i usługi, oraz w jaki sposób można zapewnić ich zakup przez właściwe zainteresowane strony. Jeśli to możliwe, to rozwiązania powstałe w ramach projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, powinny być również udostępnione na zasadzie „open source”.

Podczas gdy ponowne wykorzystywanie podstawowych elementów stanowiło punkt ciężkości programu IDA II, ponowne wykorzystywanie rozwiązań opracowanych w ramach projektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania nie stanowiło do tej pory celu. Dla uwzględnienia zalecenia bardziej efektywnego wykorzystywania rozwiązań informatycznych finansowanych przez program IDABC, Komisja podejmie środki ulepszenia koordynacji między PCI oraz zwiększenia ich świadomości co do istnienia dostępnych rozwiązań, niezależnie od tego czy są to środki horyzontalne czy rozwiązania opracowywane w ramach innych projektów sektorowych. Definicja ogólnych ram strategicznych również przyczyni się do ukierunkowania projektów w stronę zagadnień, co do których istnieje pewność, że mogą one być wspomagane przez program IDABC.

6. WNIOSKI

Wskazując na szereg słabych punktów programu IDA II, jego końcowa ocena pozwoliła jednak na wyciągnięcie zasadniczo pozytywnych wniosków co do osiągnięć programu w trakcie pięcioletniego okresu jego realizacji. Ulepszenia zalecane w ocenie zostały w większości uwzględnione lub są uwzględniane w programie IDABC, który od 1 stycznia 2005 r. jest następcą programu IDA II. Najistotniejszy jest być może fakt, że ocena położyła szczególny nacisk na kwestię kultury zarządzania programem, która stara się określić dające się zmierzyć cele i łączyć z nimi poszczególne działania.

[1] Decyzja nr 1719/1999/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lipca 1999 r. w sprawie szeregu wytycznych, w tym identyfikacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, dotyczących transeuropejskich sieci elektronicznej wymiany danych między administracjami (IDA), Dz. U. L 203 z 3.8.1999, str. 1.

[2] Decyzja nr 1720/1999/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lipca 1999 r. przyjmująca szereg działań i środków w celu zapewnienia interoperacyjności i dostępu do transeuropejskich sieci elektronicznej wymiany danych między administracjami (IDA), Dz. U. L 203 z 3.8.1999, str. 9.

[3] Decyzja nr 2046/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 października 2002 r. zmieniająca decyzję nr 1719/1999/WE, Dz.U. L 316 z 20.11.2002, str. 4.

[4] Decyzja nr 2045/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 października 2002 r. zmieniająca decyzję nr 1720/1999/WE, Dz.U. L 316 z 20.11.2002, str. 1.

[5] C(2002) 5267 z 23.12.2002 r.

[6] Decyzja 2004/387/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie interoperacyjnego dostarczania transeuropejskich usług administracji elektronicznej dla administracji publicznych, przedsiębiorstw i obywateli (IDABC) Dz.U. L 181 z 18.5.2004, str. 25.