W dniu 5 czerwca 2019 r. w swoim sprawozdaniu, sporządzonym na podstawie art. 126 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Komisja oceniła, że Włochy nie spełniły w 2018 r. kryterium długu określonego w Traktacie, i stwierdziła, że uzasadniona jest procedura nadmiernego deficytu wobec Włoch w oparciu o kryterium długu.

Wniosek ten opierał się na następujących przesłankach:

·ostateczne dane za 2018 r. pokazały, że relacja długu publicznego do PKB we Włoszech wzrosła z poziomu 131,4 % w 2017 r. do 132,2 % w 2018 r.;

·saldo strukturalne Włoch pogorszyło się w 2018 r. o 0,1 % PKB, a według prognozy Komisji z wiosny 2019 r. miało ono ulec dalszemu pogorszeniu w 2019 r. – o 0,2 % PKB. W związku z tym we Włoszech wystąpiła luka w stosunku do (zasadniczej) zgodności z wymogiem dotyczącym wysiłku fiskalnego przewidzianym na podstawie części zapobiegawczej paktu stabilności i wzrostu, wynoszącym 0,4 % PKB w 2018 r. i 0,3 % PKB w 2019 r.;

·prognoza Komisji z wiosny 2019 r. wskazywała, że deficyt nominalny przekroczy w 2020 r. wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB, jeżeli podwyżka stawek VAT uchwalona przez rząd jako klauzula ochronna nie zostanie uruchomiona albo jeżeli podwyżka ta nie zostanie zastąpiona przez alternatywne środki finansowania.

Ten wniosek zawarty w sprawozdaniu Komisji został potwierdzony przez Komitet Ekonomiczno-Finansowy w opinii przyjętej na podstawie art. 126 ust. 4 TFUE w dniu 11 czerwca 2019 r. Komitet Ekonomiczno-Finansowy zwrócił się również do Włoch o „zastosowanie środków niezbędnych do zapewnienia przestrzegania postanowień paktu stabilności i wzrostu zgodnie z procedurą nadmiernego deficytu” oraz dodał, że „Komisja i komitet mogłyby uwzględnić dodatkowe elementy, które Włochy mogą przedstawić”.

W dniu 1 lipca 2019 r. rząd włoski przyjął, w ramach śródrocznego budżetu na 2019 r., korektę fiskalną na 2019 r. o łącznej wartości 7,6 mld EUR, czyli 0,42 % PKB, w ujęciu nominalnym, i 8,2 mld EUR, czyli 0,45 % PKB w ujęciu strukturalnym. Środki te zbliżają Włochy do spełnienia wymogów części zapobiegawczej w 2019 r. i obejmują głównie wyższe od spodziewanych dochody oraz niższe od prognozowanych wydatki publiczne w ramach wykonania budżetu w 2019 r.; te ostatnie są dodatkowo gwarantowane za pomocą nowo uchwalonej klauzuli zamrożenia wydatków (o wartości 1,5 mld EUR, tj. 0,08 % PKB), która ma być uruchomiona do dnia 15 września 2019 r. w przypadku nieosiągnięcia nowego celu budżetowego.

Korekta budżetu i nowa klauzula zamrożenia wydatków zapewniają, aby wyższe dochody i niższe wydatki, które pojawiły się do tej pory, były wykorzystywane do redukcji deficytu i długu, a nie na inne środki w pozostałej części 2019 r. Dodatkowe gwarancje w tym zakresie daje nowelizacja przepisów wdrażających programy dochodu obywatelskiego i wczesnych emerytur, która znosi możliwość przesuwania niewykorzystanych środków pomiędzy tymi dwoma programami oraz między latami budżetowymi.

Po uwzględnieniu tych środków prognozuje się obecnie, że deficyt nominalny Włoch wyniesie 2,04 % PKB w 2019 r. (w porównaniu z 2,5 % według prognozy Komisji z wiosny 2019 r.), a zatem będzie zgodny z docelowym poziomem deficytu uchwalonym przez parlament w grudniu 2018 r. w ramach budżetu na 2019 r., pomimo faktu, że od tego czasu znacznie pogorszyły się perspektywy makroekonomiczne.

Odpowiadałoby to strukturalnej poprawie o około 0,2 % PKB (w porównaniu z pogorszeniem o 0,2 % według prognozy Komisji z wiosny 2019 r.). Obecnie oczekuje się zatem, że Włochy osiągną zasadniczą zgodność z wymogiem dotyczącym wysiłku fiskalnego w 2019 r., przewidzianym na podstawie części zapobiegawczej paktu stabilności i wzrostu, domykając lukę, która w oparciu o prognozę Komisji z wiosny 2019 r. szacowana jest na 0,3 % PKB. Ponadto dodatkowy wysiłek fiskalny zrealizowany przez rząd na 2019 r. jest taki, że częściowo kompensuje pogorszenie salda strukturalnego odnotowane w 2018 r.

Jeżeli chodzi o 2020 r., w piśmie przesłanym do Komisji w dniu 2 lipca 2019 r. rząd włoski zobowiązał się do osiągnięcia poprawy salda strukturalnego zgodnie z wymogami paktu stabilności i wzrostu, przez zapewnienie pełnego zastąpienia podwyżki stawek VAT uchwalonej jako klauzula ochronna na ten rok przez kompensacyjne środki polityki budżetowej, w tym przeglądy wydatków publicznych i wydatków podatkowych.

W tym samym piśmie rząd włoski zobowiązał się ponadto, że równolegle z konsolidacją budżetową będzie wdrażał reformy strukturalne mające na celu zwiększenie potencjału wzrostu włoskiej gospodarki, zgodnie z zaleceniami dla tego kraju, które Komisja zaproponowała w dniu 5 czerwca br. w ramach europejskiego semestru. Rząd wskazuje, że reformy te będą mieć na celu w szczególności poprawę skuteczności sektora publicznego i systemu prawnego, a także rozwój kapitału ludzkiego i wzrost wydajności.

Reasumując, Komisja jest zdania, że pakiet ten jest na tyle znaczący, że na obecnym etapie nie będzie ona występować do Rady z wnioskiem o wszczęcie procedury nadmiernego deficytu w związku z niespełnieniem przez Włochy kryterium długu w 2018 r. Komisja obejmie nadzorem skuteczne wdrażanie tego pakietu: będzie ściśle monitorować wykonanie budżetu na 2019 r. oraz oceni zgodność projektu planu budżetowego na 2020 r. z paktem stabilności i wzrostu. Ponadto postępy w realizacji reform strukturalnych określonych w zaleceniach dla tego państwa będą miały kluczowe znaczenie dla zapewnienia wyższego wzrostu gospodarczego, co przyczyni się do spadku relacji długu do PKB. Komisja oceni wdrażanie tych reform w ramach europejskiego semestru.