Jeśli chodzi o stosunki z zainteresowanymi podmiotami, Komisja zorganizowała w okresie od 2016 r. do końca 2019 r. 18 posiedzeń sieci ds. Funduszu. Na każdym posiedzeniu uczestnicy mieli możliwość przedstawienia studiów przypadków oraz wymiany informacji o wyzwaniach i rozwiązaniach w zakresie konkretnych aspektów wdrażania Funduszu, na przykład w zakresie docelowego zasięgu działań na rzecz osób najbardziej potrzebujących, np. dzieci, bezdomnych i osób starszych. Na jednym z posiedzeń w 2019 r. skupiono się na monitorowaniu i ocenie Funduszu oraz przedstawiono znaczne starania ze strony instytucji zarządzających i organizacji partnerskich. Jak przewiduje rozporządzenie, w 2018 r. i 2019 r. Komisja zorganizowała również coroczne posiedzenia na szczeblu UE prowadzone przez przedstawicieli organizacji partnerskich. Skupiono się podczas nich na przejściu do nowego etapu budowania zdolności. W ciągu najbliższych 18 miesięcy zamiast posiedzeń sieci ds. Funduszu prowadzone będą działania związane z wzajemnym uczeniem się. Dzięki nim podmioty zainteresowane Funduszem będą mogły skuteczniej omawiać pozostałe wyzwania związane z jego wdrażaniem oraz szanse wynikające z nadchodzącego EFS+.

Komisja przygotowuje też inicjatywę polityczną dotyczącą gwarancji dla dzieci. Zgodnie z zasadą 11 Europejskiego filaru praw socjalnych dzieci mają prawo do wczesnej edukacji i opieki, które charakteryzują się dobrą jakością i przystępną ceną, a także do ochrony przed ubóstwem. W zasadzie tej stwierdza się też, że dzieci ze środowisk znajdujących się w niekorzystnej sytuacji mają prawo do szczególnych środków służących zwiększeniu równości szans. Powyższa inicjatywa jest zatem konkretnym rezultatem planu działania mającego na celu realizację Europejskiego filaru praw socjalnych.

W WRF 2021–2027 Komisja zaproponowała, aby Europejski Fundusz Pomocy Najbardziej Potrzebującym połączyć z Europejskim Funduszem Społecznym Plus (EFS+). Celem wniosku dotyczącego EFS+ jest poszerzenie włączenia społecznego przez zwiększenie przydzielanych środków krajowych w ramach EFS+ (do co najmniej 25 % w porównaniu z 20 % w ramach obecnego EFS) oraz zajęcie się problemem deprywacji materialnej przez ustalenie docelowego poziomu unijnego wynoszącego 4 % i minimalnego przydziału środków na poziomie 2 % na państwo członkowskie. Komisja uważa, że pozwoli to na utrzymanie stabilnego finansowania na rzecz zwalczania deprywacji materialnej w porównaniu z obecnymi WRF. Wniosek jest obecnie na zaawansowanym etapie negocjacji ze współustawodawcami. W kwietniu 2019 r. Rada uzgodniła częściowy mandat negocjacyjny w odniesieniu do rozmów trójstronnych. W tym samym miesiącu Parlament Europejski przyjął sprawozdanie ze zmianami, a PE nowej kadencji je zatwierdził w głosowaniu. Jednocześnie rozpoczęły się rozmowy trójstronne w sprawie EFS+.

Odsetek osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym spadał przez sześć kolejnych lat – w 2018 r. wyniósł 21,9 %. Odsetek osób borykających się z pogłębioną deprywacją materialną spadł z 6,6 % w 2017 r. do 5,9 % w 2018 r. Odsetkowi temu odpowiada 29,7 mln osób, natomiast zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym jest 110 milionów ludzi. UE nie osiągnęła celu na 2020 rok polegającego na zmniejszeniu liczby osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym o co najmniej 20 milionów: dotychczas udało się zmniejszyć tę liczbę jedynie o 7 milionów. Dzieci – zwłaszcza jeśli ich rodzice mają niskie kwalifikacje – oraz niepełnosprawni są znacznie bardziej zagrożeni. Nasilająca się tendencja dotycząca wykluczenia mieszkaniowego i bezdomności nie została odwrócona z powodu utrzymującej się presji na rynku mieszkań. W związku z tym wsparcie z Funduszu ma zasadnicze znaczenie dla grup społecznych znajdujących się w najbardziej niekorzystnej sytuacji.

Zgodnie z art. 13 ust. 9 rozporządzenia w sprawie Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (rozporządzenie (UE) nr 223/2014) niniejsze podsumowanie opiera się na informacjach zawartych w przyjętych przez Komisję sprawozdaniach z wdrażania za 2018 r.. Każde z 27 państw członkowskich przedłożyło sprawozdanie z wdrażania. Zjednoczone Królestwo nie przedłożyło sprawozdania, ponieważ jak dotąd nie wdrażało Funduszu. Podobnie jak w poprzednich latach niniejsze podsumowanie obejmuje zmiany i informacje finansowe wykraczające poza rok 2018, o ile były one dostępne, zwłaszcza odnoszące się do kolejnych wieloletnich ram finansowych (WRF) 2021–2027 oraz inicjatyw Komisji na lata 2019–2024.

Szacuje się, że w 2018 r. ze wsparcia żywnościowego w ramach Funduszu skorzystało 12,6 miliona osób, podstawową pomoc materialną otrzymał 1 milion osób, a wsparcie w zakresie włączenia społecznego trafiło do 39 000 osób. Zgodnie z ostrożnymi szacunkami opartymi na danych średniorocznych odnotowanych w przeglądzie śródokresowym Funduszu za lata 2014–2017 łącznie prawie 13 milionów osób skorzystało ze wsparcia w ramach Funduszu. Największe wzrosty pod względem docierania do większej liczby ludzi odnotowano w HU (185 000 więcej osób niż w 2017 r.), IE (92 011 więcej osób), BE (82 619 więcej osób) oraz PT (41 276 więcej osób, mimo że ich liczba jest wciąż mała). Natomiast zasięg był mniejszy w 17 państwach członkowskich, zwłaszcza HR (214 068 mniej osób niż w 2017 r.), BG, ES, FR (mimo że liczba osób jest wciąż duża) oraz CZ. RO nadal ma problemy z wdrażaniem programów (więcej informacji poniżej).

BE, BG, EE, ES, FI, FR, IT, MT, PL, PT, SI (11)

Do dnia 31 grudnia 2019 r. Komisja dokonała płatności okresowych na łączną kwotę 1,5 mld EUR (na koniec roku 2018 było to 955 mln EUR), tj. ponad 38 % łącznych środków przeznaczonych na lata 2014–2020.

W 2018 r. państwa członkowskie przedłożyły Komisji wnioski o płatność na kwotę 345,3 mln EUR w odniesieniu do kwalifikowalnych wydatków publicznych. Kwota ta była mniejsza niż w poprzednich latach (w 2017 r. wyniosła 478,2 mln EUR, a w 2016 r. – 353,4 mln EUR), co wynikało po części z elastyczności stosowanej przez państwa członkowskie w składaniu wniosków o płatność. Łączna kwota kwalifikowalnych wydatków publicznych zgłoszonych Komisji za lata 2014–2018 wyniosła 1 223,3 mln EUR.

Ogólny profil odbiorców końcowych wsparcia z Funduszu zasadniczo się nie zmienił. Podobnie jak w poprzednich latach największą grupę stanowiły kobiety – nieco mniej niż połowę (48 %) wszystkich osób, którym udzielono pomocy. Dzieci otrzymały prawie 30 % dostępnej pomocy, w dalszej kolejności byli migranci, osoby obcego pochodzenia lub mniejszości (10 %) oraz bezdomni (7 %). W 2018 r. osoby w wieku 65 i więcej lat stanowiły 8 % końcowych odbiorców pomocy z Funduszu, a osoby niepełnosprawne – 5 %. Powyższe dane liczbowe są szacunkami organizacji partnerskich i należy do nich podchodzić z ostrożnością.

Dzieci stanowiły 29 % osób, które w 2018 r. otrzymały pomoc żywnościową, podstawową pomoc materialną lub wsparcie w zakresie włączenia społecznego. Odsetek ten pozostał na podobnym poziomie, co w latach poprzednich. W kilku państwach członkowskich dzieci otrzymały największą część pomocy żywnościowej; dotyczyło to zwłaszcza CY, HR, MT, HU i CZ, gdzie stanowiły one 44–92 % wszystkich odbiorców końcowych. Podobnie w CY, IE, HU i AT dzieci stanowiły dużą część odbiorców końcowych podstawowej pomocy materialnej, wynoszącą 93–100 %. Programy w tych krajach obejmują konkretne wsparcie dla dzieci. Dzieci w innych państwach członkowskich (np. BE, ES i FR) stanowią wysoki odsetek odbiorców pomocy żywnościowej, jako że tamtejsze programy docierają do rodzin z dziećmi w trudnej sytuacji.





Ramka 1: Krajowe przykłady docierania z pomocą dla dzieci

Republika Czeska: CZ subsydiuje posiłki w szkole dla dzieci znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. Dobra jakościowo obsługa gastronomiczna dla dzieci w przedszkolach i szkołach podstawowych ma sprzyjać wyższej frekwencji uczniów. Liczba szkół uczestniczących w takich programach stale rośnie. Jeśli chodzi o pomoc materialną, w CZ rozprowadza się pięć rodzajów preparatów do początkowego żywienia niemowląt i mleko następne dla różnych grup wiekowych, a także żywność dla dzieci. Cypr: dzieci stanowią dużą część końcowych odbiorców żywności (92 %) i pomocy materialnej (100 %). Uczniowie otrzymują bezpłatne posiłki przygotowywane w stołówkach szkolnych. Chorwacja: jeden z programów szkolnych zapewnia pomoc dzieciom żyjącym w ubóstwie lub zagrożonym ubóstwem. Dzieci te otrzymują posiłki szkolne, a także tornistry i inne materiały szkolne. Malta: w 2018 r. uruchomiono program (jako środek towarzyszący) w zakresie rozdawania uczniom owoców, warzyw i mleka w ramach krzewienia kultury dobrego i zrównoważonego żywienia wśród młodzieży. Dzieci z rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji i mających bardzo niskie dochody otrzymują też pomoc na zaspokojenie potrzeb szkolnych, takich jak zakup ubrań, materiałów papierniczych, opłacenie zajęć pozalekcyjnych i innych podstawowych potrzeb. Węgry: dzieci stanowią duży odsetek odbiorców końcowych. Dzieci z ubogich rodzin otrzymują wsparcie w formie paczek żywnościowych i podstawowej pomocy materialnej. Irlandia: dzieci z rodzin korzystających z banków żywności również korzystają z tych programów. Z domowych zestawów na start (obejmujących zestawy dla dzieci), które są przekazywane rodzinom uchodźców wprowadzających się do nowych domów, korzystają również dzieci. W 2018 r. zestawy szkolne otrzymało 40 000 uczniów i 1 000 dzieci osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, dla których mieszkania zapewniło państwo. Austria: dzieci w wieku szkolnym z rodzin uzyskujących dochód minimalny otrzymują bezpośrednie wsparcie w formie tornistrów i innych materiałów szkolnych.

Około 10 % odbiorców końcowych to migranci, osoby obcego pochodzenia lub członkowie mniejszości. Należy jednak pamiętać, że informacje o migrantach otrzymujących wsparcie nie zawsze są podawane ze względu na ochronę danych (EL, FR i SK). Wśród tych grup pomoc była skierowana najczęściej do uchodźców i osób ubiegających się o azyl (których wymienia się w 45 % programów operacyjnych skierowanych do migrantów).

Zgodnie z szacunkami osoby bezdomne stanowiły 7 % odbiorców końcowych pomocy z Funduszu, przy czym odsetek ten był wyższy w 2018 r. niż w 2017 r. Liczbę osób bezdomnych jest jednak szczególnie trudno oszacować, ponieważ nie są one zarejestrowane i często bardzo niechętnie podają jakiekolwiek informacje osobowe. Ponadto główną przyczyną wzrostu liczby bezdomnych jest to, że FR podała te dane liczbowe za 2018 r., a nie podała ich w roku poprzednim. W CZ, FR i IE pomoc żywnościową otrzymało ponad 10 % bezdomnych. Z wyjątkiem ES odsetek osób bezdomnych, które otrzymały pomoc, zmniejszył się w 2018 r. w porównaniu z 2017 r., zwłaszcza w IT.

PO I – Wsparcie żywnościowe

Poziom pomocy żywnościowej zasadniczo nie zmienił się w porównaniu z poprzednim rokiem. Większość z 21 państw członkowskich uczestniczących w programie zwiększyła lub utrzymała przekazywaną ilość żywności. W ujęciu ogólnym w 2018 r. przekazano nieco mniej żywności niż w 2017 r., ponieważ w niektórych większych państwach członkowskich dostarczano mniej posiłków bądź paczek żywnościowych. Pięć państw członkowskich (ES, FR, PL, IT oraz BG) przekazało 82 % całkowitej ilości żywności dostarczonej w 2018 r. Trzy państwa członkowskie (PT, HU i IE) zwiększyły ilość dostarczonej żywności. W dziesięciu państwach członkowskich dostarczano mniej żywności niż w 2017 r. – w przypadku BE, EE, HR, IT i SI znacznie mniej.

Wykres 3: Wsparcie żywnościowe udzielone w latach 2014–2018 (w tysiącach ton) według państw członkowskich

Źródło: SFC2014

Ponad połowę (55 %) pomocy żywnościowej stanowiły przetwory mleczne oraz mąka, chleb, ziemniaki i inne produkty skrobiowe. Odsetek przetworów mlecznych był szczególnie wysoki w BE i FR. Odsetek mąki, chleba, ziemniaków i innych produktów skrobiowych był wysoki w FI, IT, LV i SK. Ilość dystrybuowanych owoców i warzyw systematycznie rosła: z 9 % w 2014 r. do 17 % w 2018 r.. Ilość tłuszczów i olejów była zróżnicowana, a średnio wyniosła 6 %. Odsetek gotowych posiłków jest dość wysoki w przypadku HU i IE, lecz w innych państwach raczej niski; dla całej UE wynosi około 11 %. W IE gotowe posiłki zalicza się do kategorii żywności, o które wnioskują organizacje partnerskie. Wynika to z zapotrzebowania zgłaszanego przez klientów i, tym samym, ma ograniczyć marnotrawienie żywności. Koszt dystrybuowanej żywności w przeliczeniu na osobę znacznie się różni dla poszczególnych państw członkowskich i dla poszczególnych lat. Wynika to głównie z ilości i rodzaju dystrybuowanych produktów (np. dużą ich część stanowią produkty świeże), a także z intensywności wsparcia.

Wszystkie 21 państw członkowskich, które dystrybuują żywność – z wyjątkiem CY – wydawało ją w formie standardowych paczek żywnościowych. Czternaście państw członkowskich zapewniało również posiłki; były to: BE, BG, CY, CZ, EL, ES, FI, HR, HU, IE, IT, LV, PL i SK. Niektóre państwa zapewniały też gotowe posiłki dla uczniów (CY, CZ, HR i IT) oraz dla bezdomnych (FI, HU, IT, LV, PL i SK). Bank żywności w EE ściśle współpracował z władzami lokalnymi i gminami, aby być jak najbliżej ludzkich domów. Dzięki dobrej komunikacji między partnerami rozdano w założonym okresie 95 % wszystkich paczek z pomocą żywnościową. Podobnie jak w poprzednich latach dostawy żywności dokonywane przez organizacje partnerskie w BG, CY, HU i ES były w całości finansowane przez Fundusz, natomiast w pozostałych państwach członkowskich organizacje partnerskie uzupełniały pomoc żywnościową z Funduszu żywnością przekazaną lub finansowaną z innych źródeł.

PO I – Podstawowa pomoc materialna

Liczba odbiorców podstawowej pomocy materialnej również znacznie wzrosła. W 2018 r. państwa członkowskie przekazały podstawową pomoc materialną w kwocie 13,2 mln EUR, tj. 29 % więcej niż w 2017 r., a już wtedy zwiększyła się ona o 25 % w porównaniu z 2016 r. Ten znaczny wzrost wartości wynikał w dużej mierze z faktu, że w 2018 r. trzy państwa członkowskie – CY, HU i LT– udzielały podstawowej pomocy materialnej po raz pierwszy. Osiem państw członkowskich kontynuowało udzielanie podstawowej pomocy materialnej jak w poprzednim roku (AT, CZ, EL, HR, IE, LU, LV i SK). Większość towarów rozdystrybuowano w trzech państwach członkowskich: AT, CZ i EL (zob. wykres 4). W CZ, EL, HR i SK pomoc została skierowana do osób bezdomnych: otrzymały one produkty higieniczne i inne artykuły. W HR otrzymały również sprzęt kuchenny i odzież, a w EL i HR – śpiwory/koce.

Do głównych elementów podstawowej pomocy materialnej w dalszym ciągu należały artykuły szkolne i produkty higieny osobistej dla rodzin. W 2018 r. artykuły przekazywane rodzinom z dziećmi obejmowały materiały papiernicze i przybory szkolne (AT, EL, HR, IE i LV), tornistry (AT, EL, HR i LV), paczki z artykułami do opieki nad dziećmi (HR, HU i IE), pieluchy i nawilżane chusteczki dla niemowląt (EL) oraz sprzęt sportowy i odzież sportową (HR). W EL, IE, HU, LU, LV i SK dostarczano również takie artykuły, jak detergenty do prania, proszki do prania (do tkanin kolorowych), detergenty do zmywania naczyń, pieluchy, kremy i mydła dla niemowląt i małych dzieci, nawilżane chusteczki i pieluchy.





Wykres 4: Łączna wartość pieniężna towarów w latach 2014–2018 oraz w podziale na państwa członkowskie