[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 8.10.2010

KOM(2010) 548 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

OCENA REALIZACJI UNIJNEGO PLANU DZIAŁANIA NA RZECZ RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ PRZEDSTAWIONA W 2010 R.

SEK(2010) 1163 SEK(2010) 1164 SEK(2010) 1165

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

OCENA REALIZACJI UNIJNEGO PLANU DZIAŁANIA NA RZECZ RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ PRZEDSTAWIONA W 2010 R.

WPROWADZENIE

W PRZYJęTYM W 2006 R. KOMUNIKACIE ZATYTUłOWANYM „ZATRZYMANIE PROCESU UTRATY RÓżNORODNOśCI BIOLOGICZNEJ DO ROKU 2010 I W PRZYSZłOśCI. UTRZYMANIE USłUG EKOSYSTEMOWYCH NA RZECZ DOBROBYTU CZłOWIEKA” [1] podkreślono znaczenie ochrony różnorodności biologicznej jako wstępnego warunku osiągnięcia zrównoważonego rozwoju i określono szczegółowy plan działania na rzecz różnorodności biologicznej (BAP) służący realizacji tego celu. Komisja zobowiązała się również do składania Radzie i Parlamentowi okresowych sprawozdań z postępów w realizacji planu.

W dokonanej w 2008 r. śródokresowej ocenie wykonania BAP[2] przedstawiono w skrócie najważniejsze działania podejmowane przez Komisję i państwa członkowskie od 2006 r. Ocena ta pokazała, że osiągnięcie przez UE celu zakładającego powstrzymanie do 2010 roku procesu zanikania różnorodności biologicznej, było bardzo mało prawdopodobne.

Od 2008 r. kwestia różnorodności biologicznej zajmowała ważne miejsce w agendzie politycznej Unii i na poziomie światowym. Rok 2010 ogłoszono Międzynarodowym Rokiem Różnorodności Biologicznej. Kwestia różnorodności biologicznej będzie po raz pierwszy omawiana przez szefów państw i rządów na wrześniowym posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych, które poprzedzi 10. Konferencję Stron Konwencji o różnorodności biologicznej (UNCBD) w japońskiej Nagoi w październiku.

W styczniu 2010 r. Komisja Europejska przyjęła komunikat pt. „Warianty wizji i celu UE w zakresie różnorodności biologicznej na okres po 2010 r.”[3]. W komunikacie tym dokonano oceny sukcesów i porażek obecnej polityki. W konkluzjach z marca 2010 r. Rada Europejska ds. środowiska uzgodniła nową długofalową wizję i śródokresowy cel przewodni w zakresie różnorodności biologicznej w UE na okres po 2010 r. W ramach nowego celu UE zobowiązuje się do powstrzymania utraty różnorodności biologicznej i degradacji funkcji ekosystemu w UE do 2020 r. oraz do przywrócenia ich w możliwie największym stopniu, a jednocześnie do zwiększenia wkładu w zapobieganie utracie różnorodności biologicznej na świecie.

Na tegorocznym wiosennym posiedzeniu Rady Europejskiej głowy państw i rządów opowiedziały się za realizacją unijnej wizji i celu w zakresie różnorodności biologicznej na okres po 2010 r.[4]. Również w strategii „Europa 2020”[5], zatwierdzonej przez Radę Europejską w czerwcu 2010 r., podkreślono znaczenie realizacji celów w zakresie różnorodności biologicznej, w szczególności poprzez rozwój inicjatywy na rzecz efektywnego gospodarowania zasobami.

W tegorocznej ocenie BAP przedstawiono w szczególności kluczowe działania podejmowane od czasu oceny śródokresowej. Ocena zawiera podsumowanie obecnych osiągnięć w odniesieniu do każdego z czterech kluczowych obszarów polityki, dziesięciu priorytetowych celów i czterech środków wspierających, które zostały określone w BAP z 2006 r. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono głównie postępy osiągane na poziomie UE, natomiast dokumenty uzupełniające i 27 profilów krajów[6] zawierają szczegółowe informacje na temat postępów na poziomie krajowym.

Na podstawie postępów przedstawionych w niniejszym sprawozdaniu Komisja opracowuje obecnie strategię na rzecz różnorodności biologicznej na okres po 2010 r., której celem jest realizacja celu w zakresie różnorodności biologicznej na 2020 r.

SYTUACJA I TENDENCJE W ZAKRESIE RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ

W opublikowanym w czerwcu 2010 r. przez Europejską Agencję Środowiska unijnym poziomie odniesienia w zakresie różnorodności biologicznej[7] podkreślono, że różnorodność biologiczna w Unii znajduje się pod znaczną presją i jest narażona na poważne zagrożenia. W poziomie odniesienia przedstawiono przede wszystkim sytuację w zakresie różnorodności biologicznej na tle podjętych działań, których wykaz zawarto w niniejszym sprawozdaniu.

Z dokumentu tego wynika, że cel powstrzymania utraty różnorodności biologicznej w Europie do 2010 r. nie został zrealizowany. Ponadto ocenia się, że stan funkcji europejskich ekosystemów jest niejednorodny lub funkcje te uległy degradacji, tzn. ekosystemy nie są już w stanie spełniać podstawowych funkcji – takich jak zapylanie roślin, zapewnianie czystego powietrza i czystej wody – w sposób optymalny pod względem ilości i jakości[8].

Sytuacja na świecie jest jeszcze bardziej alarmująca, gdyż presje wywierane na różnorodność biologiczną są coraz silniejsze, jak pokazano w opublikowanym w maju 2010 r. trzecim sprawozdaniu „Perspektywy różnorodności biologicznej na świecie” ( 3 rd Global Biodiversity Outlook )[9]. Społeczność międzynarodowa nie zdołała osiągnąć ustalonego w ramach UNCBD celu znacznego ograniczenia utraty różnorodności biologicznej na świecie do 2010 r. Europa jest współodpowiedzialna za tę porażkę. W ostatnich 40 latach ślad ekologiczny Europy, odzwierciedlający stosunek potrzeb człowieka do potencjału ekologicznego Ziemi, zwiększył się o 33 %[10].

PODSUMOWANIE POSTĘPÓW OD CZASU OCENY ŚRÓDOKRESOWEJ

A. OBSZAR POLITYKI 1: RÓżNORODNOść BIOLOGICZNA W UE

Cele

1. Zachowanie najważniejszych siedlisk i gatunków UE

Dyrektywa ptasia i dyrektywa siedliskowa stanowią podstawę prawną dla sieci obszarów chronionych – Natura 2000. W zakresie zakończenia tworzenia sieci Natura 2000 osiągnięto znaczne postępy, w szczególności w przypadku środowiska morskiego. Liczba morskich obszarów chronionych jest jednak w dalszym ciągu niewystarczająca, choć na obszarze Morza Bałtyckiego zwiększyła się ona ponad dwukrotnie.

W skład sieci Natura 2000 wchodzi obecnie około 26 000 obszarów chronionych zajmujących prawie 18 % powierzchni lądowej UE. Większość terenów mających znaczenie dla Wspólnoty musi jednak jeszcze zostać oficjalnie wyznaczona przez państwa członkowskie jako specjalne obszary ochrony.

[pic]

Najważniejszą kwestią staje się coraz bardziej skuteczne zarządzanie siecią Natura 2000 i jej restytucja w celu osiągnięcia wymiernych postępów w zakresie stanu ochrony gatunków i siedlisk, które są przedmiotem troski UE.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Ocena oddziaływania na środowisko. Przyjęcie w 2009 r. przez Komisję dwóch sprawozdań w sprawie stosowania i skuteczności dyrektywy dotyczącej oceny oddziaływania na środowisko (EIA) i dyrektywy dotyczącej strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (SEA).

- Różnorodność biologiczna w regionach najbardziej oddalonych oraz krajach i terytoriach zamorskich. Opracowanie przez Komisję i niektóre państwa członkowskie dobrowolnego programu ochrony przyrody (BEST) dla regionów najbardziej oddalonych oraz krajów i terytoriów zamorskich, w których nie ma zastosowania unijne prawodawstwo w dziedzinie przyrody, a które są jednym z najbogatszych obszarów na Ziemi pod względem różnorodności biologicznej.

2. Ochrona i odtwarzanie różnorodności biologicznej oraz funkcji ekosystemu na pozostałym obszarze lądowym UE

Wspólna polityka rolna (WPR) to polityczny instrument mający największe skutki dla różnorodności biologicznej na obszarach wiejskich. W 2009 r. przeprowadzono ocenę funkcjonowania reformy WPR. Przy okazji tej oceny zmodyfikowano zasady dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska (GAEC) w ramach zasady wzajemnej zgodności

Jedną z niekorzystnych zmian w odniesieniu do różnorodności biologicznej było zniesienie obowiązkowego odłogowania. Wprowadzone w 1988 r. odłogowanie, które stało się obowiązkowe w 1992 r., zapewniało znaczące korzyści dla ochrony i wspierania różnorodności biologicznej.

W ramach oceny funkcjonowania reformy WPR wprowadzono jednak inne istotne i pozytywne zmiany na rzecz różnorodności biologicznej, takie jak:

- uznanie ochrony różnorodności biologicznej za jedno z pięciu nowych wyzwań dla WPR,

- wprowadzenie nowej nieobowiązkowej normy GAEC dotyczącej tworzenia lub utrzymania siedlisk,

- wprowadzenie nowej obowiązkowej normy dotyczącej tworzenia stref buforowych wzdłuż cieków wodnych,

- zwiększenie transferu środków z pierwszego do drugiego filaru WPR (za pośrednictwem modulacji), a tym samym udostępnienie dodatkowych funduszy na różnorodność biologiczną.

Przyjęto nowe dyrektywy dotyczące populacji miejscowych i odmian warzyw przystosowanych naturalnie do warunków lokalnych i regionalnych oraz zagrożonych erozją genetyczną[11].

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Energia. Postępy w przyjmowaniu kryteriów zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do biopaliw płynnych oraz w zakresie wdrażania dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii[12] – mając na względzie zapobieganie negatywnym skutkom dla różnorodności biologicznej w UE i na świecie.

- Woda. Od grudnia 2009 r. do marca 2010 r. – przyjmowanie przez państwa członkowskie planów gospodarowania wodami w dorzeczu na mocy art. 13 ramowej dyrektywy wodnej[13] i przedstawianie tych planów Komisji. Komisja poddaje obecnie plany kompleksowej ocenie. Celem planów powinno być spełnienie zobowiązania do osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego wód do 2015 r.

- Lasy. Przyjęcie w 2010 r. przez Komisję zielonej księgi w sprawie lasów, otwierającej debatę na temat wariantów podejścia UE do kwestii ochrony lasów i informacji o lasach w kontekście zmiany klimatu[14].

- Gleby. Unia nie zdołała jeszcze uzgodnić i przyjąć ramowej dyrektywy w sprawie ochrony gleby. Przedmiotem tej dyrektywy byłyby największe zagrożenia dla gleby i miałaby ona zasadniczy wpływ na ochronę różnorodności biologicznej gleby, przyczyniając się tym samym do powstrzymania utraty różnorodności biologicznej.

3. Ochrona i odtwarzanie różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemu w pozostałym środowisku morskim UE

Komisja zamierza przyjąć decyzję w sprawie kryteriów i standardów metodologicznych dotyczących dobrego stanu środowiska wód morskich. Stanowi to zasadniczy krok w procesie wdrażania dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, której jednym z podstawowych celów jest utrzymanie różnorodności biologicznej środowiska morskiego. By cel ten osiągnąć, wdrażanie omawianej dyrektywy jest gwarantowane dzięki stosowaniu przez państwa członkowskie i Komisję wspólnej strategii dotyczącej między innymi opracowywania danych i działań w zakresie monitorowania.

W odniesieniu do rybołówstwa Komisja przyjęła w 2009 r. zieloną księgę „Reforma wspólnej polityki rybołówstwa”[15], uznając błędy we wcześniejszej polityce, które doprowadziły do sytuacji, w której 88 % wspólnotowych zasobów rybnych jest poławiane poza poziomem maksymalnego podtrzymywalnego połowu, a 46 % poza bezpiecznymi granicami biologicznymi. Oznacza to, że odbudowa tych zasobów może być niemożliwa. Wniosek taki wyciągnięto pomimo wcześniejszej reformy WPRyb z 2002 r., w ramach której wprowadzono szereg korzystnych innowacji, w szczególności ekosystemowe, długofalowe podejście w zakresie zarządzania zasobami rybnymi. Zielona księga jest pierwszym krokiem na drodze do pełnej reformy WPRyb, która zakończy się przed 2012 r. Istotną kwestią w tym kontekście będzie wywiązanie się przez UE z podjętego w ramach Światowego Szczytu Zrównoważonego Rozwoju, który odbył się w Johannesburgu w 2002 r., zobowiązania do osiągnięcia do 2015 r. maksymalnego podtrzymywalnego połowu w przypadku uszczuplonych zasobów.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Zintegrowana polityka morska. W sprawozdaniu Komisji z postępów w zakresie unijnej zintegrowanej polityki morskiej[16] podkreślono pozycję dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej jako filaru wspierającego ochronę środowiska. W dyrektywie ustanowiono platformę dla pozytywnego rozwoju wszystkich rodzajów działalności morskiej, zwracając należytą uwagę na łączne skutki tej działalności.

4. Wzmocnienie zgodności rozwoju regionalnego i planowania przestrzennego z potrzebami różnorodności biologicznej w UE

W okresie programowania 2007-2013 w ramach polityki spójności podejmowana jest – pośrednio i bezpośrednio – kwestia ochrony różnorodności biologicznej. Państwa członkowskie przeznaczyły kwotę w wysokości około 2,7 mld EUR na cel „Propagowanie różnorodności biologicznej i ochrony przyrody (w tym Natura 2000)”. W ramach turystyki dalsze 1,1 mld EUR przeznaczono na „promowanie walorów przyrodniczych” i 1,4 mld EUR na „ochronę i waloryzację dziedzictwa przyrodniczego”. Obydwa te cele obejmują projekty na rzecz przyrody i różnorodności biologicznej. Oznacza to, że około 1,5 % całkowitego budżetu na lata 2007-2013 w ramach polityki spójności jest bezpośrednio przeznaczone na realizację polityki w dziedzinie różnorodności biologicznej.

Również inne znaczące inwestycje na rzecz środowiska mogą przyczynić się do ochrony przyrody i różnorodności biologicznej. Są to na przykład inwestycje w zakresie oczyszczania ścieków i zapobiegania ryzyku naturalnemu oraz inwestycje podejmowane w ramach współpracy transgranicznej i międzyregionalnej[17], także w regionach najbardziej oddalonych.

Wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem dwóch, przeznaczyły pewne fundusze na ochronę przyrody i różnorodności biologicznej, z tym że udział procentowy tych funduszy w łącznych przydzielonych środkach jest różny w poszczególnych państwach. Siedem państw członkowskich zamierza przeznaczyć więcej niż 2 % przydzielonych środków na kategorie wydatków związane z różnorodnością biologiczną.

Ponadto ze sprawozdania strategicznego za rok 2010[18] wynika, że szereg państw członkowskich napotyka na trudności w wykorzystywaniu środków przeznaczonych na ochronę przyrody i różnorodności biologicznej.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Zielona infrastruktura. Komisja i Rada opowiadają się za rozwojem zielonej infrastruktury i inwestowaniem w nią[19]. Komisja wspiera wymianę najlepszych praktyk, będącą podstawą unijnej strategii na rzecz zielonej infrastruktury, która zostanie opracowana po 2010 r.[20]

5. Znaczne zmniejszenie wpływu wywieranego przez inwazyjne gatunki obce i obce genotypy na różnorodność biologiczną w UE

Opublikowany w 2008 r. komunikat „W kierunku strategii UE w sprawie gatunków inwazyjnych”[21] zachęcił zainteresowane strony i europejskie instytucje do debaty. W czerwcu 2009 r. Rada Europejska ds. środowiska wezwała do opracowania skutecznej strategii, która powinna zaradzić – przy uwzględnieniu wszystkich opcji politycznych – brakom na poziomie UE. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny i Komitet Regionów wezwały w szczególności do ustanowienia przepisów w tym zakresie. Komisja prowadzi prace nad unijną strategią w sprawie gatunków inwazyjnych.

B. OBSZAR POLITYKI 2: UE a różnorodność biologiczna na świecie

Cele

6. Zasadnicze podniesienie skuteczności wspólnych międzynarodowych reguł działania w zakresie różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemu

Od czasu dziewiątej Konferencji Stron UNCBD, która odbyła się w 2008 r., Komisja koncentrowała swoje wysiłki na zapewnieniu realizacji podjętych zobowiązań – zarówno w zakresie różnorodności biologicznej lasów i obszarów chronionych, jak i morskich obszarów chronionych – a także na przygotowaniach do dziesiątej Konferencji Stron w październiku 2010 r. w celu zagwarantowania jej pozytywnych rezultatów. Kluczowe znaczenie dla możności sprostania przez międzynarodową społeczność wyzwaniom związanym z różnorodnością biologiczną będą mieć trzy kwestie zawarte w porządku obrad dziesiątej Konferencji Stron: osiągnięcie kompromisu w sprawie uaktualnionej i zmienionej wersji strategicznego planu konwencji na lata 2011-2020, w sprawie protokołu dotyczącego dostępu do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwego podziału korzyści płynących z ich wykorzystywania, jak również ustalenie celu finansowego w odniesieniu do różnorodności biologicznej na świecie.

Mimo ciągłych intensywnych starań ze strony UE, by podnieść poziom międzynarodowych zobowiązań dotyczących różnorodności biologicznej, cel znacznego zmniejszenia tempa utraty różnorodności biologicznej na świecie do 2010 r. nie został osiągnięty[22]. Wynika tak z nowego sprawozdania z realizacji milenijnych celów rozwoju oraz z trzeciego sprawozdania „Perspektywy różnorodności biologicznej na świecie” ( 3rd Global Biodiversity Outlook ), wydanego w 2010 r. i opublikowanego przy udziale partnerstwa w obszarze wskaźników różnorodności biologicznej (BIP) wspieranego przez Komisję.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- G8 . W kwietniu 2009 r. przyjęto – w ramach włoskiego przewodnictwa w grupie G8 oraz przy wsparciu członków tej grupy pochodzących z UE, jak również Komisji – ambitny dokument – deklaracja z Syrakuz („Carta di Siracusa”) dotyczący różnorodności biologicznej, w którym określono priorytetowe działania na poziomie świata. W oświadczeniu ze szczytu G8 w l'Aquila członkowie grupy zobowiązali się również m.in. do wzmożenia międzynarodowych, regionalnych, krajowych i lokalnych działań na rzecz ochrony różnorodności biologicznej oraz do poszerzenia ich zakresu.

- Konkluzje Rady Europejskiej dotyczące różnorodności biologicznej na świecie. W grudniu 2009 r. Rada przyjęła konkluzje w sprawie różnorodności biologicznej na poziomie międzynarodowym na okres po roku 2010, podkreślając w nich m.in. związek zmiany klimatu z różnorodnością biologiczną oraz zalecając opracowanie i wykorzystywanie podejść ekosystemowych w zakresie adaptacji do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków.

- Tematyczny program na rzecz środowiska i zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi (ENRTP). We wspólnotowym rocznym programie działań na rok 2010 przewidziano 1 mln EUR w celu wspierania Sekretariatu UNCBD we wdrażaniu decyzji podjętych w ramach dziesiątej Konferencji Stron konwencji oraz 1 mln EUR w celu wspierania realizacji programu prac w zakresie obszarów chronionych, ze szczególnym uwzględnieniem morskich obszarów chronionych.

- Dziesiąty Europejski Fundusz Rozwoju wewnątrz grupy AKP. We wspólnotowym rocznym programie działań na rok 2010 przewidziano 20 mln EUR w celu poprawy w zakresie długofalowej ochrony i zrównoważonego wykorzystywania różnorodności biologicznej w Afryce oraz rejonie Karaibów i Pacyfiku, a także w celu zwalczania ubóstwa społeczności sąsiadujących z obszarami chronionymi.

7. Zasadnicze zintensyfikowanie wspierania różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemu w ramach pomocy zewnętrznej udzielanej przez UE

Ocena BAP z 2008 r. pokazała, że średnia wysokość rocznej pomocy zewnętrznej udzielanej przez państwa członkowskie UE na cele związane z różnorodnością biologiczną wynosiła około 740 mln EUR w okresie 2003-2006, stanowiąc 48 % całkowitej pomocy rozwojowej związanej z różnorodnością biologiczną. Dane te są uaktualniane na okres 2007-2009. Komisja przedstawi uaktualnione dane na temat swojego wkładu przed dziesiątą Konferencją Stron.

Wśród działań zewnętrznych zarządzanych przez Komisję Europejską w okresie 2007-2009 całkowite zobowiązania na działania związane z różnorodnością biologiczną wyniosły około 325 mln EUR.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Fundusz na rzecz Globalnego Środowiska (GEF). W ramach czwartego zasilenia GEF na wiosnę 2010 r. ogólna kwota środków została zwiększona o 34 %. Oznacza to 28 % wzrost środków przeznaczonych na różnorodność biologiczną. Zwiększenie to osiągnięto dzięki dodatkowemu wkładowi szeregu państw członkowskich UE.

- Ocena oddziaływania na środowisko. Niedawny przegląd systemów ocen oddziaływania na środowisko dwustronnych i wielostronnych agencji rozwoju[23] pokazał, że wprawdzie wszystkie agencje państw członkowskich UE poddane przeglądowi w mniejszym lub większym zakresie uwzględniały w swoich procedurach ocenę oddziaływania na środowisko, jednak metody jej stosowania i surowość różniły się w poszczególnych krajach.

- ENRTP. Wnioski z przeglądu śródokresowego ENRTP pokazują, że program był wysoce skuteczny w realizacji celów, jednym z których jest ochrona różnorodności biologicznej. W przeglądzie wezwano również do uwzględnienia w większym stopniu osiągnięć programu ENRTP w najważniejszych programach geograficznych. Drugi etap realizacji ENRTP przypada na lata 2011-2013. Zaproponowano zwiększenie środków finansowych przeznaczonych na różnorodność biologiczną.

- Szkolenie w zakresie różnorodności biologicznej dla personelu UE. Zainicjowano szkolenia dla pracowników przedstawicielstw UE i pracowników krajowych siedzib głównych w celu przyczynienia się do zintensyfikowania działań o szerokim zasięgu dotyczących różnorodności biologicznej, prowadzonych we współpracy z państwami trzecimi.

8. Zasadnicze zmniejszenie wpływu handlu międzynarodowego na różnorodność biologiczną i funkcje ekosystemu na świecie

Nielegalny handel gatunkami zagrożonymi wyginięciem stanowi znaczną presję dla różnorodności biologicznej. UE odgrywa wiodącą rolę w ramach Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (konwencja CITES). Poparła ona również przyjęcie istotnych decyzji na 15. Konferencji Stron konwencji, która odbyła się w Ad-Dauha w marcu 2010 r. Strony nie doszły jednak do porozumienia w kwestii ochrony gatunków morskich, w tym w kwestii symbolicznego przypadku tuńczyka błękitnopłetwego.

UE w dalszym ciągu bierze czynny udział w negocjacjach w sprawie międzynarodowego systemu w zakresie dostępu do zasobów genetycznych i podziału korzyści z nich płynących (ABS), mając na celu przyjęcie systemu przez dziesiątą Konferencję Stron konwencji UNCBD w październiku 2010 r.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Egzekwowanie prawa, zarządzanie i handel w dziedzinie leśnictwa (FLEGT). Pierwsza dobrowolna umowa partnerska w ramach FLEGT została ratyfikowana z Ghaną w listopadzie 2009 r. Negocjacje w sprawie dobrowolnych umów partnerskich są natomiast prowadzone z Malezją, Indonezją, Liberią oraz Republiką Środkowoafrykańską. Umowy z Kamerunem i Kongo Brazzaville są na etapie finalizacji.

- Nielegalne pozyskiwanie drewna. Rozporządzenie ustanawiające obowiązki podmiotów wprowadzających drewno i produkty z drewna na rynek, mające na celu wyeliminowanie nielegalnie pozyskanego drewna z rynku UE, zostało zatwierdzone przez Parlament Europejski w lipcu 2010 r. i oczekuje się, że zostanie przyjęte do końca 2010 r.

- Oceny wpływu na zrównoważony rozwój (SIA). W dalszym ciągu kwestią priorytetową jest zapewnienie realizacji zaleceń określonych w SIA, jakim poddano umowy w sprawie handlu.

C. OBSZAR POLITYKI 3: Różnorodność biologiczna a zmiana klimatu

Cel

9. Wspieranie adaptacji różnorodności biologicznej do zmiany klimatu

UE stale podkreśla istotne powiązania wzajemne między różnorodnością biologiczną a zmianą klimatu. Coraz bardziej znajduje to odzwierciedlenie w rozwoju polityki. W konkluzjach Rady z grudnia 2009 r. i marca 2010 r. wyraźnie uznano fakt, że w przypadku dostosowywania się przez kraje do zmiany klimatu różnorodność biologiczna zapewnia szereg takich samych usług – często po znacznie niższych kosztach – jak usługi oferowane dzięki rozwiązaniom technologicznym opracowanym przez człowieka. Ochrona i odtwarzanie różnorodności biologicznej zapewniają zatem efektywne pod względem kosztów możliwości adaptacji do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków. W konkluzjach z grudnia 2009 r. zaleca się, by na potrzeby adaptacji do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków opracować i wykorzystywać podejścia ekosystemowe.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Biała księga w sprawie adaptacji do zmiany klimatu [24]. W przyjętej w 2009 r. białej księdze podkreśla się znaczenie utrzymania i przywrócenia integralności ekosystemów oraz rozwoju zielonej infrastruktury.

- Porozumienie kopenhaskie. W następstwie porozumienia kopenhaskiego zawartego w grudniu 2009 r. w ramach Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (konwencja UNFCCC), a w szczególności w świetle przepisów dotyczących finansowego wspierania przez kraje uprzemysłowione Komisja bada możliwości uzyskania dodatkowych korzyści dla różnorodności biologicznej.

- Redukcja emisji spowodowanych wylesianiem i degradacją lasów w krajach rozwijających się (REDD). Na podstawie komunikatu w sprawie wylesiania z 2008 r. UE wzywa do powstrzymania utraty powierzchni terenów zalesionych najpóźniej do 2030 r. oraz do ograniczenia do 2020 r. wylesiania obszarów tropikalnych brutto co najmniej o 50 % w stosunku do obecnego poziomu. Zasadniczym instrumentem realizacji tego celu – który oznaczałby również znaczne dodatkowe korzyści dla klimatu i różnorodności biologicznej – jest REDD. Osiągnięcie porozumienia w sprawie REDD w ramach Konferencji Stron konwencji UNFCCC w grudniu 2010 r. w Cancún jest podstawowym celem UE.

- Światowy sojusz na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatycznym (GCCA) zapewnia wsparcie m.in. dla działań adaptacyjnych realizowanych w krajach najsłabiej rozwiniętych i małych rozwijających się państwach wyspiarskich. Kilka projektów dotyczy podejść ekosystemowych, np. restytucja ekosystemów bagiennych i przybrzeżnych.

D. OBSZAR POLITYKI 4: Podstawy wiedzy

Cel

10. Zasadnicze wzmocnienie podstaw wiedzy w zakresie ochrony i zrównoważonego wykorzystania różnorodności biologicznej w UE i na świecie

W ostatnich dwóch latach poczyniono znaczne postępy w zakresie rozwoju podstaw wiedzy na temat różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemu, zarówno na poziomie UE jak i – w niedawnym czasie – na poziomie światowym.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Unijny poziom odniesienia w zakresie różnorodności biologicznej. W czerwcu 2010 r. EAŚ przedstawiła unijny poziom odniesienia w zakresie różnorodności biologicznej i powiązane wskaźniki (SEBI) dotyczące stanu różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemu w UE i na świecie.

- Europejski system informacji o różnorodności biologicznej (BISE). W czerwcu 2010 r. Komisja i EAŚ zapoczątkowały działanie BISE. Jest on pierwszym portalem internetowym będącym pojedynczym punktem kontaktowym dla gromadzenia wszystkich danych i informacji na temat różnorodności biologicznej w UE.

- Programy ramowe i europejska przestrzeń badawcza. W ramach innowacyjnych badań nad różnorodnością biologiczną gleb, środowiska morskiego, lądowego i słodkowodnego uzyskano nową wiedzę, wgląd i informacje na potrzeby polityki i zarządzania.

- IPBES . Na poziomie światowym międzynarodowa społeczność uzgodniła w czerwcu 2010 r. ustanowienie Międzyrządowej Platformy Naukowo-Politycznej w sprawie Różnorodności Biologicznej i Funkcjonowania Ekosystemów (IPBES), która mogłaby powtórzyć sukces Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC). UE była inicjatorem i najważniejszym orędownikiem ustanowienia IPBES.

- TEEB . W ramach inicjatywy poczdamskiej stworzonej przez grupę G8 w 2007 r. zapoczątkowano badanie dotyczące ekonomiki ekosystemów i różnorodności biologicznej (TEEB), mając na względzie opracowanie argumentów ekonomicznych na rzecz ochrony różnorodności biologicznej. Komisja wnosiła największy wkład finansowy od początku realizacji badania. Od 2008 r. opublikowano liczne dalsze wyniki TEEB, w tym w szczególności sprawozdania TEEB dla decydentów politycznych i TEEB dla przedsiębiorstw, opublikowane odpowiednio w 2009 i 2010 r. Zakończenie wszystkich sprawozdań w ramach TEEB planuje się na październik 2010 r.[25]

E. CZTERY NAJWAŻNIEJSZE ŚRODKI WSPARCIA

1. Zagwarantowanie odpowiedniego finansowania

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (w szczególności oś 2) pozostaje najważniejszym źródłem wspólnotowego finansowania sieci Natura 2000 i różnorodności biologicznej w UE. Ponadto innymi istotnymi źródłami finansowania są Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz Rybacki. Kwestią problematyczną jest w dalszym ciągu określenie metody ustalania, jaką część wspólnotowego finansowania państwa członkowskie wykorzystały na potrzeby ochrony przyrody i różnorodności biologicznej. Niełatwo jest uzyskać w pełni wiarygodne dane i kwestia ta wymaga rozwiązania.

Łączne potrzeby finansowe związane z zarządzaniem obszarami chronionymi w Europie, w tym siecią Natura 2000, pokrywane są zaledwie w 20 %[26]. W 2004 r. oszacowano, że zarządzanie siecią Natura 2000 wymagałoby nakładów inwestycyjnych UE-25 rzędu 6,1 mld EUR rocznie[27]. Zaktualizowana ocena w oparciu o informacje przedstawione przez państwa członkowskie w pełni potwierdza wcześniejsze szacunki. Komisja bierze zatem udział w pracach prowadzonych wspólnie z państwami członkowskimi mających na celu ocenę korzyści ekonomicznych i społecznych, jak również obecnych wydatków na finansowanie sieci Natura 2000 i rzeczywistych potrzeb w tym zakresie. W tym celu opracowano narzędzie informatyczne.

W ramach unijnej strategii na rzecz różnorodności biologicznej 2020 opracowywane są szacunki dotyczące szerszych potrzeb w zakresie różnorodności biologicznej, wykraczających poza potrzeby związane z siecią Natura 2000.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Natura 2000 – plany zagospodarowania przestrzennego . Niedostateczny rozwój tego typu narzędzi w dalszym ciągu ogranicza możliwości zagwarantowania odpowiedniego finansowania sieci Natura 2000.

- LIFE+ . Specjalne fundusze przeznaczone na przyrodę i różnorodność biologiczną w ramach programu LIFE+ są wprawdzie mniejsze niż inne unijne źródła finansowania, jednak około 836 mln EUR, które ma zostać wydatkowane w latach 2007-2013, jest bezpośrednio przeznaczone na wspieranie przyrody i różnorodności biologicznej.

2. Wzmacnianie procesu podejmowania i wdrażania decyzji na poziomie UE

Komisja uznała już wcześniej, że jedną z prawdopodobnych przyczyn niemożności realizacji przez UE celu w zakresie różnorodności biologicznej na rok 2010 są braki we wdrażaniu prawodawstwa. Komisja aktywnie zajmowała się największymi brakami w tym zakresie.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Prawo ochrony środowiska. W 2008 r. przyjęto komunikat w sprawie wdrażania wspólnotowego prawa ochrony środowiska[28], mając na celu pokazanie, w jaki sposób unijne prawo ochrony środowiska może być lepiej wdrażane przy pomocy różnych zestawów innowacyjnych instrumentów.

- Europejska Sieć Organów Ochrony Środowiska (ENEA). W 2009 r. w ramach ENEA (utworzonej przez Komisję i składającej się z ekspertów państw członkowskich zajmujących się programami funduszy strukturalnych) ustanowiono specjalną grupę roboczą ds. różnorodności biologicznej.

- Sprawozdawczość w ramach BAP. Mimo niewiążącego charakteru BAP i dobrowolnego charakteru wymogów w zakresie sprawozdawczości państwa członkowskie podjęły znaczne wysiłki, by przedstawić Komisji kompleksowe i zaktualizowane informacje.

3. Tworzenie partnerstw

Znaczenie tworzenia partnerstw między państwami członkowskimi, innymi instytucjami i zainteresowanymi stronami było stale podkreślane na poziomie krajowym i unijnym jako jeden z wymogów prowadzenia skutecznej polityki w dziedzinie różnorodności biologicznej.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Unijna platforma przedsiębiorczości i różnorodności biologicznej. W czerwcu 2010 r. Komisja powołała do istnienia platformę, której celem jest wspieranie przedsiębiorstw w identyfikowaniu ryzyka i możliwości w zakresie działalności gospodarczej związanych z różnorodnością biologiczną. Obecnie należy tworzyć synergie z podobnymi inicjatywami na szczeblu krajowym.

- Grupa Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI). W 2010 r. Komisja brała udział w ustanowieniu partnerstwa z grupą EBI, mając na względzie opracowanie innowacyjnych instrumentów finansowych na potrzeby różnorodności biologicznej.

4. Kształtowanie świadomości i edukacji społecznej oraz zachęcanie społeczeństwa do aktywnego udziału

UE w dalszym ciągu prowadziła działania mające na celu podnoszenie świadomości społecznej na temat znaczenia różnorodności biologicznej oraz potwierdzenie konieczności ochrony różnorodności biologicznej.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Eurobarometr. W 2010 r. Komisja przeprowadziła badanie opinii publicznej Eurobarometru na temat różnorodności biologicznej[29]. Dwie trzecie obywateli UE spotkało się już z pojęciem różnorodności biologicznej. Jednak tylko 38 % ankietowanych stwierdziło, że wiedzą, co to pojęcie oznacza, a 8 na 10 osób nigdy nie słyszało o sieci Natura 2000.

- Unijna kampania na rzecz różnorodności biologicznej. W styczniu 2010 r. zainicjowano dużą kampanię[30] mającą na celu uzyskanie poparcia społecznego dla działań służących powstrzymaniu utraty różnorodności biologicznej.

- Zielony Tydzień. Zielony Tydzień 2010 był w całości poświęcony różnorodności biologicznej. Miało to na celu większe uwrażliwienie zainteresowanych stron na tę problematykę i ich zaangażowanie.

F. MONITOROWANIE

Oprócz najważniejszych osiągnięć przedstawionych powyżej (unijny poziom odniesienia w zakresie różnorodności biologicznej, BISE) zintensyfikowano działania badawcze i monitorujące w celu uzupełnienia najistotniejszych braków w wiedzy i wskaźników w dziedzinie stanu różnorodności biologicznej.

Przegląd najważniejszych inicjatyw

- Analiza braków w wiedzy. EAŚ opublikuje wkrótce taką analizę, w szczególności w odniesieniu do wskaźników dotyczących ekosystemów i funkcji ekosystemu.

- Projekt Biosoil . W 2009 r. UE zakończyła realizację projektu demonstracyjnego dotyczącego monitorowania różnorodności biologicznej gleb leśnych. Był on współfinansowanych w ramach rozporządzenia Forest Focus[31].

- Przeglądarka Natura 2000. W 2010 r. Komisja uruchomiła interaktywne narzędzie umożliwiające zlokalizowanie obszarów sieci Natura 2000 i dostęp do powiązanych informacji: przeglądarka Natura 2000.

- Globalny monitoring środowiska i bezpieczeństwa (GMES). Realizacja inicjatywy, która zostanie uruchomiona w 2011 r., dostarczy danych pochodzących z obserwacji Ziemi oraz związanych z nimi produktów informacyjnych w celu wspierania monitorowania środowiska morskiego i lądowego.

PODSUMOWANIE

Mimo istotnych postępów w realizacji BAP ani ogólny cel powstrzymania utraty różnorodności biologicznej w UE do 2010 r., ani światowy cel w tym zakresie nie zostały osiągnięte.

Znaczne – choć niewystarczające – postępy poczyniono w ostatnich dwóch latach:

- dalsza selekcja i skuteczniejsza ochrona obszarów sieci Natura 2000,

- rozwój podstaw wiedzy,

- utworzenie dalszych powiązań między różnorodnością biologiczną i zmianą klimatu oraz kładzenie nacisku na dodatkowe korzyści wynikające ze zintegrowanych podejść.

Wnioski z niniejszego sprawozdania potwierdzają również braki określone w komunikacie Komisji dotyczącym wariantów polityki na okres po 2010 r.[32] Więcej postępów należy dokonać w zakresie:

- uwzględnienia kwestii różnorodności biologicznej w polityce w innych dziedzinach,

- udostępnienia potrzebnych środków finansowych,

- uzupełnienia luk polityki w tej dziedzinie.

Komisja opracowuje obecnie przyszłe ramy polityki UE w dziedzinie różnorodności biologicznej. Wnioski z tegorocznej oceny BAP będą cennym wkładem w te prace. Działania i wdrażanie są w dalszym ciągu niezbędne na różnych poziomach: międzynarodowym, unijnym, krajowym i regionalnym. W dalszym ciągu aktualne jest przyjęte w BAP podejście zakładające podział odpowiedzialności za wdrażanie między wszystkie podmioty i ustanawianie partnerstw z państwami członkowskimi. Oczywiste jest także, że zapewnienie skutecznej realizacji celu na 2020 r. w skali europejskiej i światowej wymaga rozważenia niedociągnięć w dotychczasowym wdrażaniu BAP oraz niezrealizowania w ramach tego planu celu w zakresie różnorodności biologicznej na rok 2010.

[1] COM(2006) 216

[2] COM(2008) 864 wersja ostateczna

[3] COM(2010) 4 wersja ostateczna

[4] EUCO 7/10 http://www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/ec/113591.pdf

[5] COM(2010) 2020

[6] Strona internetowa: http://biodiversity.europa.eu/countries_and_networks

[7] http://www.eea.europa.eu/publications/eu-2010-biodiversity-baseline/

[8] http://www.rubicode.net

[9] http://gbo3.cbd.int/

[10] Global Footprint Network, 2010 r.

[11] Dyrektywy 2008/62/WE i 2009/145/WE

[12] Dyrektywa 2009/28/WE

[13] Dyrektywa 2000/60/WE

[14] COM(2010) 66 wersja ostateczna

[15] COM(2009) 163

[16] SEC(2009) 1343

[17] http://www.surf-nature.eu/index.php?id=2

[18] COM(2010) 110 i SEC(2010) 360 wersja ostateczna

[19] „Zielona infrastruktura” to sieć wzajemnie powiązanych obszarów przyrodniczych obejmująca grunty rolne, zielone szlaki, tereny podmokłe, parki, rezerwaty leśne i rodzime zbiorowiska roślinne oraz obszary morskie, które w naturalny sposób regulują przypływy sztormowe, temperatury, zagrożenie zalaniem oraz wpływają na jakość wody, powietrza i ekosystemów.

[20] COM(2010) 4 wersja ostateczna

[21] COM(2008) 789 wersja ostateczna

[22] 3rd Global Biodiversity Outlook

[23] Environmental Assessment Summary Sheets: Bilateral and Multilateral Development Agencies, Canadian International Development Agency on behalf of the DAC Working Party on Environmental and Development Assistance http://www.acdi-cida.gc.ca/acdi-cida/acdi-cida.nsf/en/REN-218131217-PEH

[24] COM(2009) 147 wersja ostateczna

[25] TEEB. www.teebweb.org

[26] TEEB 2009 r.

[27] COM(2004) 431

[28] COM(2008) 2876

[29] Seria Flash Eurobarometer nr 290 http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_290_en.pdf

[30] http://ec.europa.eu/environment/biodiversity/campaign/index.htm

[31] Rozporządzenie (WE) nr 2152/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. dotyczące monitorowania wzajemnego oddziaływania lasów i środowiska naturalnego we Wspólnocie (Forest Focus).

[32] COM(2010) 4