13.

Choć liczni nauczyciele i trenerzy mierzą się z wieloma takimi samymi wyzwaniami, występują również – w różnym stopniu w poszczególnych państwach członkowskich – specyficzne wyzwania charakterystyczne dla poszczególnych poziomów i rodzajów kształcenia i szkolenia; są to m.in.: a) wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem: — trudności z przyciągnięciem i zatrzymaniem wykwalifikowanych i dobrze wyszkolonych pracowników placówek wczesnej edukacji i opieki nad dziećmi, — starzenie się personelu i nierównowaga płci polegająca na występowaniu większej liczby kobiet wśród pracowników, — nieatrakcyjne warunki pracy, w tym duża liczba dzieci przypadających na jednego opiekuna oraz brak atrakcyjnych ścieżek kariery, a także brak możliwości doskonalenia zawodowego; b) edukacja szkolna: — trudności z przyciągnięciem i zatrzymaniem studentów o dużym potencjale w ramach kształcenia nauczycieli (8), a także z przyciągnięciem absolwentów i zatrzymaniem w zawodzie nauczycieli już praktykujących, — starzenie się kadry nauczycielskiej; zachwiana równowaga płci oznaczająca przewagę kobiet wśród nauczycieli, zwłaszcza w przypadku niektórych przedmiotów i niektórych poziomów edukacji; dodatkowo – fakt, że przedstawiciele zawodu mogą nie być pod względem kulturowym reprezentatywni dla danej społeczności, — wszystko to znajduje odzwierciedlenie w niedoborze nauczycieli w wielu państwach członkowskich, w ujęciu ogólnym, w przypadku określonych obszarów geograficznych, niektórych przedmiotów, np. STEM, albo w niedoborze nauczycieli posiadających kompetencje w zakresie nauczania uczniów o specjalnych potrzebach, nauczania w środowisku wielokulturowym lub wielojęzycznym lub nauczania osób ze środowisk charakteryzujących się niekorzystną sytuacją społeczno-ekonomiczną (9); c) kształcenie i szkolenie zawodowe: — nauczyciele i trenerzy powinni mieć kompetencje w zakresie promowania i rozwijania umiejętności podstawowych i kompetencji kluczowych, a także w zakresie nauczania aktualnych umiejętności zawodowych lub technicznych i przekazywania aktualnej wiedzy w tym zakresie, — wzrastać może zapotrzebowanie na nauczycieli i trenerów w ramach modelu hybrydowego, pracujących zarówno w instytucjach edukacyjnych, jak i w przedsiębiorstwach, — istnieje również potrzeba współpracy między nauczycielami i trenerami, zwłaszcza trenerami w przedsiębiorstwach, ze względu na ich uzupełniające się role i obowiązki, w szczególności w odniesieniu do zapewniania przygotowania zawodowego i uczenia się opartego na pracy, — praca w sektorze prywatnym może być atrakcyjniejsza niż praca w instytucjach kształcenia i szkolenia zawodowego, gdyż może oferować lepsze zachęty, — wiele państw członkowskich stoi w obliczu wyzwań związanych ze starzeniem się nauczycieli i trenerów; d) edukacja dorosłych: — edukatorzy osób dorosłych odgrywają znaczącą rolę w promowaniu i rozwijaniu wiedzy, umiejętności i kompetencji zarówno podstawowych, jak i zawodowych, — mogą stawać przed wyzwaniami, które wynikają z trudności z rozumieniem i tworzeniem informacji przez osoby uczące się, trudności z rozumowaniem matematycznym wśród tych osób oraz z ich trudności językowych lub negatywnego doświadczenia edukacyjnego, — ponieważ edukatorzy osób dorosłych często pracują ze zróżnicowanymi grupami osób uczących się, muszą być przygotowani do stosowania różnorodnych i skutecznych strategii i metod nauczania, tak by odpowiedzieć na potrzeby osób uczących się, stymulować ich motywację i uwzględniać ich indywidualne ścieżki uczenia się, — aby zachęcić do uczenia się w celu podnoszenia i zmiany kwalifikacji, konieczne może być ponowne przeanalizowanie roli nauczycieli i trenerów w świetle ich ewentualnego wkładu w poradnictwo oraz walidację umiejętności uzyskiwanych w drodze uczenia się pozaformalnego i nieformalnego, — konieczna może być współpraca edukatorów osób dorosłych z pracodawcami w kwestii uczenia się w miejscu pracy, — edukatorzy osób dorosłych często nie mają specjalnego przygotowania do nauczania dorosłych i zdarza się, że pracują w niepełnym wymiarze godzin lub jako freelancerzy, dlatego kwestia profesjonalizacji stanowi poważne wyzwanie, jeśli chodzi o zapewnienie jakości edukacji dorosłych; e) szkolnictwo wyższe: — kwalifikacje wymagane od kandydatów do zawodu nauczyciela akademickiego często nie koncentrują się na wyposażeniu kandydatów w odpowiednie umiejętności dydaktyczne, — nie we wszystkich państwach członkowskich istnieją na dużą skalę systemowe możliwości doskonalenia zawodowego ukierunkowane na poprawę umiejętności dydaktycznych nauczycieli akademickich, — nie poświęca się wystarczającej uwagi wspieraniu międzyinstytucjonalnego rozwoju kadry, w tym międzynarodowej mobilności pracowników dydaktycznych, ani budowaniu wspólnot praktyków i sieci zawodowych, — zróżnicowanie populacji studentów wymaga stosowania różnych metod nauczania opartych na podejściu skoncentrowanym na studencie, co może stanowić wyzwanie dla instytucji szkolnictwa wyższego, — w niektórych dyscyplinach akademickich występuje nierównowaga płci, a kobiety są grupą niedostatecznie reprezentowaną zwłaszcza na stanowiskach wyższego szczebla, — mimo że nauczanie jest jedną z trzech misji szkolnictwa wyższego, badania są często bardziej cenione niż nauczanie w toku oceny służącej rozwojowi kariery; w wielu przypadkach nauczania wymaga się w większym zakresie od pracowników niższego i średniego szczebla, a wraz z rozwojem kariery często zmniejsza się czas poświęcany na nauczanie, a zwiększa – czas poświęcany na badania (10). 14. Mimo że wymogi są coraz bardziej złożone i wykonywanie zawodu staje się trudniejsze, wielu nauczycieli i trenerów nie ma poczucia bycia szanowanym i docenianym przez społeczeństwo (11), przez co w wielu państwach członkowskich zawód ten traci na atrakcyjności.