KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 13.9.2018 COM(2018) 623 final SPRAWOZDANIE KOMISJI na temat postępów w przygotowaniach do rozszerzenia zadań Agencji Kolejowej Unii Europejskiej na podstawie dyrektywy (UE) 2016/797 w sprawie interoperacyjności systemu kolei w Unii Europejskiej



SPRAWOZDANIE KOMISJI na temat postępów w przygotowaniach do rozszerzenia zadań Agencji Kolejowej Unii Europejskiej na podstawie dyrektywy (UE) 2016/797 w sprawie interoperacyjności systemu kolei w Unii Europejskiej 1.Wprowadzenie W maju 2016 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły filar techniczny czwartego pakietu kolejowego, który obejmuje: -dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/798 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie bezpieczeństwa kolei („dyrektywa w sprawie bezpieczeństwa kolei”). Wraz z wejściem w życie filaru technicznego czwartego pakietu kolejowego znacznie rozszerzono kompetencje Agencji Kolejowej Unii Europejskiej („agencji”). Z dniem 16 czerwca 2019 r. agencja stanie się organem UE odpowiedzialnym za wydawanie zezwoleń na wprowadzanie do obrotu pojazdów kolejowych oraz za wydawanie przedsiębiorstwom kolejowym jednolitych certyfikatów bezpieczeństwa. Agencja stanie się także organem systemowym europejskiego systemu zarządzania ruchem kolejowym (ERTMS), w tym organem zatwierdzającym projekty dotyczące przytorowych urządzeń ERTMS. Skuteczne wdrożenie filaru technicznego czwartego pakietu kolejowego wymaga z jednej strony dopełnienia ram legislacyjnych, tj. transpozycji pakietu przez państwa członkowskie do prawa krajowego i przyjęcia przez Komisję wymaganych aktów delegowanych i wykonawczych; z drugiej strony agencja powinna dysponować niezbędnymi zasobami ludzkimi, procedurami wewnętrznymi i porozumieniami ze wszystkimi 26 krajowymi organami ds. bezpieczeństwa. Czwarty pakiet kolejowy przyniesie konkretne korzyści tylko wtedy, gdy zostanie w pełni wdrożony w całej UE. Jest niezwykle istotne, aby wszystkie zainteresowane strony związane z sektorem kolejowym podjęły zobowiązania i współpracę na rzecz usunięcia pozostałych barier administracyjnych i technicznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na określenie wspólnego podejścia do przepisów dotyczących bezpieczeństwa i interoperacyjności. Zgodnie z wymogami art. 53 ust. 1 dyrektywy w sprawie interoperacyjności kolei w niniejszym sprawozdaniu przedstawiono postępy w przygotowaniach do zwiększenia roli agencji. 2.Postępy w przygotowaniach do rozszerzenia zadań Agencji Kolejowej Unii Europejskiej 2.1.Transpozycja przez państwa członkowskie UE Zgodnie z art. 33 dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa kolei i art. 57 dyrektywy w sprawie interoperacyjności kolei wszystkie państwa członkowskie są zobowiązane do wprowadzenia w życie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do wykonania przepisów filaru technicznego czwartego pakietu kolejowego do dnia 16 czerwca 2019 r. Zgodnie z czwartym pakietem kolejowym w uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą przedłużyć okres transpozycji o jeden rok, tj. do dnia 16 czerwca 2020 r. Do dnia 16 grudnia 2018 r. państwa członkowskie, które potrzebują przedłużenia, muszą powiadomić o tym agencję i Komisję oraz podać uzasadnienie takiego przedłużenia. Komisja uważnie śledzi postępy państw członkowskich w redagowaniu i przyjmowaniu przepisów krajowych oraz prowadzi z nimi regularne rozmowy. W szczególności Komisja udostępnia państwom członkowskim wskazówki co do tego, jak zorganizować okres przejściowy między starym a nowym systemem. Choć sygnały są pozytywne jest zbyt wcześnie, by potwierdzić, że znaczna liczba państw członkowskich dokona transpozycji filaru technicznego czwartego pakietu kolejowego do dnia 16 czerwca 2019 r. 2.2.Opracowanie aktów delegowanych i wykonawczych Dopełnienie ram prawnych filaru technicznego czwartego pakietu kolejowego wymaga przyjęcia przez Komisję szeregu aktów delegowanych lub wykonawczych. Ponadto oczekuje się, że w styczniu 2019 r. Komitet ds. Interoperacyjności i Bezpieczeństwa Kolei będzie głosował nad koniecznymi zmianami technicznych specyfikacji interoperacyjności w związku z nowymi wymogami ustanowionymi w czwartym pakiecie kolejowym oraz decyzją wykonawczą Komisji w sprawie europejskiego rejestru dopuszczonych typów pojazdów. Decyzje wykonawcze Komisji określające specyfikacje europejskiego rejestru pojazdów i rejestru infrastruktury zostaną przyjęte odpowiednio w 2018 r. i 2019 r. Wykaz już przyjętych / planowanych do przyjęcia aktów znajduje się w załączniku do niniejszego sprawozdania.

Klauzule przejściowe gwarantują, że nie dojdzie do powielania procedur ani do ponownej oceny wniosków przedłożonych krajowym organom ds. bezpieczeństwa, ale które po dniu 16 czerwca 2019 r. przejmie agencja. 2.3.Uporządkowanie przepisów krajowych Filar techniczny czwartego pakietu kolejowego przyczyni się do poprawy interoperacyjności i bezpieczeństwa w Europie nie tylko dzięki wzmocnieniu roli agencji i dalszej harmonizacji specyfikacji technicznych. Podstawowym warunkiem wstępnym wdrożenia czwartego pakietu kolejowego jest ograniczenie znacznej liczby pokrywających się i nieprzejrzystych przepisów krajowych. Od wielu lat przedsiębiorstwa kolejowe i producenci produktów kolejowych skarżą się na brak przejrzystości i mnogość przepisów w europejskim obszarze kolejowym. W celu szybkiej poprawy funkcjonowania europejskiego obszaru kolejowego agencja współpracuje z krajowymi organami ds. bezpieczeństwa przy usuwaniu ponad 14 000 przestarzałych lub zbędnych przepisów krajowych. Obejmuje to wyeliminowanie niepotrzebnych etapów proceduralnych, które mogłyby stanowić przeszkodę w swobodnym dostępie do usług kolejowych i infrastruktury kolejowej. Według ostatnich danych liczbowych agencji osiągnięto znaczny postęp, a liczbę przepisów krajowych dotyczących w szczególności taboru kolejowego ograniczono do poziomu poniżej 10 % pierwotnej liczby. 2.4.Zwiększenie gotowości agencji Nowe rozporządzenie w sprawie agencji przewiduje wiele istotnych zmian, które zwiększają znaczenie agencji i zapewniają jej instrumenty niezbędne do osiągania jej celów. Zmiany te dotyczą zarządzania agencją, jej zasobów, zdolności i możliwości oraz narzędzi informatycznych i innych umiejętności. a) Zarządzanie Najważniejszą zmianą w dziedzinie zarządzania jest wprowadzenie warunków ustalania opłat za wydawanie certyfikatów, zezwoleń i zatwierdzanie oraz procedury odwoławczej umożliwiającej stronom, których dotyczą podejmowane przez agencję decyzje, dostęp do niezbędnych środków odwoławczych. Komisja przyjęła akty wykonawcze w sprawie zasad funkcjonowania Rady Odwoławczej agencji oraz poziomów i zasad mających zastosowanie do honorariów i opłat pobieranych przez agencję. Rada Odwoławcza agencji zapewni niezależny i bezstronny mechanizm odwoławczy. W celu zapewnienia jej pełnej operacyjności do dnia 16 czerwca 2019 r., obecnie trwa proces wyboru jej członków, w którym uczestniczą zarówno Komisja, jak i zarząd agencji, przy czym zadaniem tego ostatniego jest formalne mianowanie członków i przewodniczącego. W celu zapewnienia bezstronnego i skutecznego świadczenia usług agencja będzie pobierać od wnioskodawców kwoty odpowiadające całkowitym kosztom świadczenia tych usług, w tym rekompensaty za wydatki poniesione przez krajowe organy ds. bezpieczeństwa z tytułu udziału w ocenie wniosków w związku z odpowiednimi przepisami krajowymi. Z powodu niepewności związanej z okresem przejściowym, objaśnionej w sekcji 3 niniejszego sprawozdania, początkowo system opłat będzie oparty o stawki zmienne, proporcjonalne do czasu potrzebnego na rozpatrzenie każdego wniosku. Klauzula rewizji zachęca jednak do oceny funkcjonowania systemu w celu wprowadzenia w przyszłości stawek stałych, co najmniej w odniesieniu do części honorariów i opłat. b) Zasoby, zdolności i możliwości W celu określenia metod pracy, wykorzystania zasobów i sposobów planowania agencji w niniejszym sprawozdaniu przyjmuje się, że większość państw członkowskich UE dotrzyma terminu transpozycji wyznaczonego na dzień 16 czerwca 2019 r. Oczekuje się, że obciążenie pracą znacznie zwiększy się po upływie terminu transpozycji, a z upływem czasu prawdopodobnie zwiększy się ono jeszcze bardziej. Agencja i krajowe organy ds. bezpieczeństwa, wspierane przez inne organy sektora kolejowego, dokładają w ramach swojego zakresu odpowiedzialności wszelkich starań, aby przewidywać przyszłe zmiany w zakresie obciążenia agencji pracą. Ze względu na możliwości wyboru jakie czwarty pakiet kolejowy oferuje sektorowi kolejowemu, trzeba jednak zaakceptować, że trudno jest z wyprzedzeniem określić skutki i harmonogram faktycznych zmian w zakresie obciążenia pracą związaną z wydawaniem zezwoleń i certyfikatów. Oprócz nowych zadań agencji związanych z wydawaniem zezwoleń i certyfikatów należy utrzymać jej zdolność realizowania innych zasadniczych zadań statutowych, włączając w to pomoc techniczną i wydawanie zaleceń politycznych dla Komisji. Aby monitorować gotowość sektora kolejowego do realizacji filaru technicznego czwartego pakietu kolejowego, w ramach zadań zarządu agencji utworzono grupę sterującą. W jej skład wchodzą: kadra zarządzająca niektórych krajowych organów ds. bezpieczeństwa, przedstawiciele najbardziej zainteresowanych stowarzyszeń sektorowych, przedstawiciel Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Lotniczego, a także dyrektor wykonawczy agencji i przedstawiciel Komisji. Ponadto wprowadzenie działań opartych na honorariach wymagać będzie ustanowienia w obrębie agencji systemu planowania zasobów i procedur wewnętrznych, obejmującego niezbędne zasoby finansowe i ludzkie, aby zapewnić identyfikację i śledzenie zadań statutowych i opartych na honorariach. Agencja dostosowuje swoją strukturę organizacyjną aby poprawić skuteczność wykorzystania zasobów wewnętrznych i wprowadzić wyraźny podział między poszczególnymi zadaniami. Nowa struktura ma umożliwić wprowadzenie podziału między funkcjami przynoszącymi wpływy a funkcjami doradczymi. Aby dostosować przydział pracowników dysponujących odpowiednią wewnętrzną i zewnętrzną wiedzą fachową do poziomu obciążenia pracą, uwzględniony zostanie pewien stopień elastyczności. Jeżeli chodzi o liczbę stanowisk planowanych w budżecie agencji na 2018 r. i projekcie budżetu na 2019 r., agencja zidentyfikowała około 24 stanowisk niezbędnych do podjęcia przez nią nowych zadań i obowiązków. W świetle zagrożeń, z jakimi mierzy się agencja, wynikających z przyczyn zewnętrznych charakteryzujących okres przejściowy, istotnym warunkiem wstępnym jest przyciągnięcie w odpowiednim czasie niezbędnych zasobów ludzkich, dysponujących odpowiednimi kwalifikacjami do wykonywania zadań. Trwają intensywne prace rekrutacyjne, mające na celu obsadzenie wszystkich wolnych stanowisk w ciągu roku 2018. c) Narzędzia informatyczne i poszczególne umiejętności Rozpoczęto prace nad wspólnym narzędziem informatycznym pozwalającym przekazywać wnioski do agencji lub krajowych organów ds. bezpieczeństwa. Nowe ramy prawne wymagają stworzenia systemu informacyjno-komunikacyjnego z wirtualną funkcją punktu kompleksowej obsługi, który będzie stanowił pomoc dla wnioskodawców, agencji i krajowych organów ds. bezpieczeństwa przy wypełnianiu ich zadań związanych z jednolitymi certyfikatami bezpieczeństwa, zezwoleniami dla pojazdów i zatwierdzeniami dla projektów dotyczących przytorowych urządzeń ERTMS. We wrześniu 2017 r. zarząd agencji przyjął podstawowe funkcjonalne i techniczne specyfikacje punktu kompleksowej obsługi. W lipcu 2018 r. planowane jest uruchomienie jego pierwszej wersji obejmującej wszystkie wymagane funkcje; wersja ta zostanie wykorzystana podczas testów w środowisku wirtualnym, które agencja zobowiązała się przeprowadzić we współpracy z krajowymi organami ds. bezpieczeństwa. Punkt kompleksowej obsługi powinien być całkowicie operacyjny w lutym 2019 r., umożliwiając wnioskodawcom składanie pierwszych wniosków o wydanie zezwoleń dla pojazdów. W wersji końcowej uwzględnione zostaną informacje zwrotne z testów w środowisku wirtualnym i ze studiów przypadków oraz aktywowane wszystkie pozostałe funkcje wtórne. Udostępnienie tego narzędzia jest planowane do dnia 16 czerwca 2019 r. W celu poprawy skutecznej komunikacji i przekazywania zasadniczych informacji między wszystkimi zainteresowanymi stronami odpowiadającymi za bezpieczeństwo i interoperacyjność kolei inne narzędzia informatyczne, jakimi obecnie dysponuje agencja wymagają aktualizacji w drodze współpracy między Komisją, agencją i państwami członkowskimi. W przyszłości obowiązki przedsiębiorstwa kolejowego będą obejmować sprawdzenie przed eksploatacją pojazdu, czy wydano zezwolenie na jego wprowadzenie do obrotu oraz czy jest on dostosowany do trasy, na której ma być eksploatowany. W celu wykonania tego zadania przedsiębiorstwa kolejowe będą wyszukiwać informacje zawarte w rejestrach pojazdów i rejestrach infrastruktury.

Do czerwca 2019 r. zaktualizowane zostaną specyfikacje rejestru infrastruktury (RINF) w oparciu o poprawiony zestaw parametrów infrastruktury umożliwiających sprawdzanie technicznej kompatybilności między pojazdem a trasą zgodnie z art. 23 dyrektywy w sprawie interoperacyjności kolei i decyzją wykonawczą Komisji określającą specyfikacje RINF. Po aktualizacji państwa członkowskie będą miały obowiązek uzupełniania odpowiednich danych w RINF. Konieczne będzie również dostosowanie rejestru zezwoleń dla pojazdów i rejestru typów pojazdów. W grudniu 2017 r. agencja wydała zalecenie dotyczące specyfikacji europejskiego rejestru pojazdów, o którym mowa w art. 47 dyrektywy w sprawie interoperacyjności kolei. W późniejszym terminie w 2018 r. wydane zostanie zalecenie dotyczące zmiany europejskiego rejestru dopuszczonych typów pojazdów, o którym mowa w art. 48 dyrektywy w sprawie interoperacyjności kolei. Aby zapewnić płynne przejście i pozyskać niezbędną wiedzę fachową, w czerwcu 2017 r. agencja podjęła współpracę z krajowymi organami ds. bezpieczeństwa w zakresie symulacji przypadków dotyczących zezwoleń dla pojazdów i certyfikatów bezpieczeństwa. Pod koniec 2018 r. agencja rozpocznie testowanie procedur i systemów w środowisku wirtualnym. W ten sposób zdobędzie ona doświadczenie i wypracuje wewnętrzną metodykę pracy, a także zapozna się z zastosowaniami i projektami, które mogą być kontynuowane po 16 czerwca 2019 r. i wejdą tym samym w zakres obowiązków agencji. Za zgodą wnioskodawców i krajowych organów ds. bezpieczeństwa, w połowie 2018 r. agencja rozpocznie wstępną współpracę z wnioskodawcami, których certyfikaty bezpieczeństwa wygasają po dniu 16 czerwca 2019 r. Aby pomóc wnioskodawcom stosować nowe przepisy, agencja opracowuje przewodniki stosowania zezwoleń dla pojazdów i certyfikatów bezpieczeństwa. W 2017 r. rozpoczęto odpowiednie prace przygotowawcze. Do końca lipca 2018 r. zostanie opracowana pierwsza wersja przewodnika stosowania zezwoleń dla pojazdów, która ma być pomocna w trakcie testów w środowisku wirtualnym. W przewodniku stosowania jednolitych certyfikatów bezpieczeństwa uwzględnione zostaną wspólne metody oceny bezpieczeństwa i wszelkie dodatkowe informacje dotyczące m.in. kultury bezpieczeństwa oraz czynników ludzkich i organizacyjnych, uznane za niezbędne. Na długo przed dniem 16 czerwca 2019 r. wydane zostaną uaktualnione wersje przewodników uwzględniające wyniki testów w środowisku wirtualnym i symulacji przypadków. Aby ustanowić procedury dotyczące zatwierdzania projektów dotyczących przytorowych urządzeń ERTMS, Komisja i agencja podjęły rozmowy z sektorem kolejowym. W 2017 r. przeprowadzono cztery symulacje przypadków. Na tej podstawie Komisja przyjęła zalecenie w sprawie zezwoleń na urządzenia przytorowe ERTMS. Oczekuje się, że w ciągu 2018 r. więcej państw członkowskich UE weźmie udział w tym ćwiczeniu, co umożliwi agencji opracowanie wewnętrznych wytycznych w odniesieniu do procesu zatwierdzania projektów dotyczących przytorowych urządzeń ERTMS. Nadanie agencji funkcji organu odpowiedzialnego za monitorowanie interoperacyjności rozwiązań ERTMS dla infrastruktury kolejowej w ramach czwartego pakietu kolejowego prawdopodobnie znacznie przyspieszy harmonizację wprowadzania ERTMS. W 2016 r. agencja i krajowe organy ds. bezpieczeństwa osiągnęły porozumienie (w formie stanowiska) w sprawie powołania puli ekspertów. Do połowy 2018 r. krajowe organy ds. bezpieczeństwa powinny mianować swoich ekspertów, aby do dnia 16 czerwca 2019 r. agencja mogła sfinalizować ich szkolenie w zakresie wymogów dotyczących współpracy. Jeżeli ujawnione zostaną luki w niektórych obszarach wiedzy fachowej, ustanowiona zostanie procedura dotycząca identyfikacji ekspertów spoza krajowych organów ds. bezpieczeństwa w celu ich włączenia do puli ekspertów. Mechanizmy współpracy w ramach puli ekspertów będą nadal badane w trakcie testów w środowisku wirtualnym. 2.5.Postępy w zakresie umów o współpracy między agencją a krajowymi organami ds. bezpieczeństwa Rozporządzenie w sprawie agencji nakłada na agencję i wszystkie krajowe organy ds. bezpieczeństwa obowiązek zawarcia umów o współpracy w zakresie realizacji zadań związanych z certyfikatami bezpieczeństwa i zezwoleniami dla pojazdów w oparciu o wytyczne i wykaz głównych elementów określonych przez zarząd agencji. W czerwcu 2018 r. zarząd agencji przyjął wytyczne i wykaz głównych elementów. Agencja podejmie negocjacje w sprawie umów o współpracy z poszczególnymi krajowymi organami ds. bezpieczeństwa w celu ich zawarcia przed podjęciem nowych obowiązków. 3.Ocena niepewności związanej z okresem przejściowym Przejście agencji od wyłącznie doradczej roli i realizowania zadań statutowych obejmujących wydawanie Komisji i państwom członkowskim zaleceń technicznych do roli generującego przychody podmiotu zezwalającego/certyfikującego w zasadniczo nieprzewidywalnym otoczeniu stwarza szereg wyzwań; agencja i Komisja dokładają wszelkich starań, by się z nimi zmierzyć. Szczególnym źródłem niepewności jest brak przewidywalności co do liczby wniosków, które agencja ma otrzymywać od połowy 2019 r. i w następnych latach, a w związku z tym dochodów, jakie uzyska. W związku z tym konieczne jest przeprowadzenie dokładnej analizy potrzeb budżetowych agencji na okres przejściowy. Okres przejściowy obejmujący lata 2019–2020 charakteryzuje się również niepewnością dotyczącą transpozycji przepisów filaru technicznego czwartego pakietu kolejowego przez wszystkie państwa członkowskie UE do dnia 16 czerwca 2019 r., ponieważ dopuszczono możliwość składania przez państwa członkowskie wniosków o przedłużenie okresu transpozycji o 12 miesięcy. W związku z tym trudniej jest przewidzieć obciążenie agencji pracą; oczekuje się, że na początku wpłynie ograniczona liczba wniosków, a w kolejnych okresach z powodu przedłużenia okresu transpozycji w ramach filaru technicznego czwartego pakietu kolejowego możliwy jest napływ rekordowej liczby wniosków. Państwa członkowskie mają do dnia 16 grudnia 2018 r. powiadomić Komisję i agencję o każdym przedłużeniu okresu transpozycji poza termin 16 czerwca 2019 r. Aby agencja mogła zapewnić pełną zgodność ze swoim nowym zestawem zadań jako podmiotu zezwalającego i certyfikującego, bezwzględną koniecznością jest terminowe zawarcie przez nią umów o współpracy, zawierających podział zadań i dochodów. Niezawarcie tych umów lub jakakolwiek zwłoka mogą negatywnie wpłynąć na zdolność agencji do wywiązania się przez nią z odpowiednich zobowiązań. Agencja w pełni odpowiada za swój wkład oraz za cały proces wydawania zezwoleń i certyfikatów, w tym za realizację ocen przepisów krajowych przez krajowe organy ds. bezpieczeństwa. Agencja ściśle współpracuje z siecią krajowych organów ds. bezpieczeństwa, aby ograniczyć ryzyko związane z późnym zawarciem umów o współpracy. Biorąc pod uwagę charakter działań agencji, aby ograniczyć niepewność związaną z okresem przejściowym do akceptowalnego minimum, konieczne będzie zachowanie należytej staranności i uważne monitorowanie zmian w państwach członkowskich i w sektorze kolejowym. 4.WNIOSKI Sektor kolejowy potrzebuje szybkiego wdrożenia filaru technicznego czwartego pakietu kolejowego, ponieważ pozwala on wprowadzić prawdziwie przejrzyste i bezstronne przepisy dotyczące kolei na poziomie UE dzięki usunięciu zbędnych przeszkód krajowych. Zarówno Komisja, jak i agencja podjęły działania regulacyjne i organizacyjne, aby z dniem 16 czerwca 2019 r. zapewnić wykonywanie przez agencję rozszerzonych zadań. Agencja intensyfikuje wysiłki na rzecz zwiększenia do dnia 16 czerwca 2019 r. zdolności realizowania celów odpowiadających jej nowym zadaniom. Komisja aktywnie monitoruje gotowość agencji dzięki swojemu członkostwu w radzie wykonawczej i zarządzie agencji oraz ścisłej i regularnej współpracy między obiema instytucjami. Powodzenie filaru technicznego czwartego pakietu kolejowego zależy jednak w dużej mierze od terminowej i pełnej transpozycji przez państwa członkowskie oraz zapewnienia zarówno wymaganej jakości, jak i ilości wiedzy fachowej i wyników, za które odpowiadają krajowe organy ds. bezpieczeństwa. Podczas przygotowań do podjęcia nowych zadań agencja musi utrzymać zdolność realizowania innych zasadniczych zadań statutowych. Zasadnicze znaczenie ma w szczególności wyspecjalizowany personel posiadający wysoki poziom wiedzy specjalistycznej i umiejętności językowych. Pracowników zatrudnionych w latach 2018–2019 trzeba będzie finansować ze środków pochodzących z dotacji do momentu wygenerowania honorariów i opłat z wydawania certyfikatów i zezwoleń pod koniec 2019 r. i w następnych latach.