W art. 73 IED wymaga się, aby Komisja przedkładała sprawozdania Radzie i Parlamentowi Europejskiemu, najpierw w początkowej fazie wdrażania do dnia 7 stycznia 2016 r., a następnie co trzy lata. Sprawozdanie z początkowej fazy wdrażania opublikowano w 2017 r. Niniejsze sprawozdanie zawiera podsumowanie danych pochodzących od państw członkowskich zgromadzonych za okres wdrażania 2013–2018 oraz uwzględniono w nim zarówno postępy poczynione od czasu udoskonalenia systemu sprawozdawczego w 2018 r. (zob. sekcja 2), jak i ocenę IED z 2020 r. (zob. sekcja 5). W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono również inne działania na szczeblu UE przeprowadzone w celu wsparcia wdrożenia IED.

Dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych (IED) jest podstawowym instrumentem prawnym UE regulującym emisje przemysłowe z około 52 000 instalacji rolno-przemysłowych w całej UE. Obejmują one m.in.: elektrownie, rafinerie, produkcję stali, metali nieżelaznych, cementu, wapna, szkła, chemikaliów, masy włóknistej i papieru, żywności i napojów, przetwarzanie i spalanie odpadów oraz intensywny chów drobiu lub świń. Dyrektywa ta ma na celu osiągnięcie znaczących korzyści dla środowiska i zdrowia ludzkiego, w szczególności poprzez obowiązkowe stosowanie najlepszych dostępnych technik (BAT). Sektory objęte zakresem IED odpowiadają za znaczną część emisji do powietrza i wody, a także wytwarzanych odpadów innych niż odpady z gospodarstw domowych w Europie. Szacuje się, że odpowiadają one za około 23 % masy całkowitej emisji do powietrza w UE oraz około 40 % całkowitej emisji gazów cieplarnianych w UE.

Zgodnie z art. 4 IED żadne instalacje nie mogą być eksploatowane bez pozwolenia.

W 2018 r. 87 % działających instalacji zgłoszono jako instalacje, wobec których wydano pozwolenie, ale pozostaje wiele instalacji, które rzekomo są eksploatowane bez pozwolenia – w szczególności chodzi o instalacje wykorzystywane w przemyśle odpadowym (17 % instalacji eksploatowanych w przemyśle) i przemyśle chemicznym (16 % instalacji eksploatowanych w przemyśle). Największą liczbę zgłoszonych instalacji, wobec których nie wydano pozwolenia, stanowią instalacje eksploatowane w sektorze intensywnego chowu drobiu lub świń (2 685 instalacji, czyli 14 % eksploatowanych instalacji). Siedem państw członkowskich zgłosiło przypadki instalacji, wobec których nie wydano pozwolenia, znajdujących się głównie w Danii, Niemczech, Grecji i Hiszpanii. Nie jest jednak jasne, czy sytuacja ta wynika z braku pozwolenia czy z błędnych danych sprawozdawczych. Na przykład od 2018 r., jeżeli nie wydano pozwolenia, państwa członkowskie są zobowiązane do przedstawienia opisu działań w zakresie egzekwowania przepisów podjętych wobec danego operatora instalacji (i zgłoszenia tych informacji w rejestrze UE). Jednak liczba instalacji eksploatowanych bez pozwolenia przekracza liczbę przypadków podjęcia działań w zakresie egzekwowania przepisów zgłoszonych w rejestrze UE, co wskazuje na konieczność przedstawienia dalszych wyjaśnień (zob. sekcja 6).

Dopuszczalna wielkość emisji

Zgodnie z art. 15 ust. 3 IED dopuszczalne wielkości emisji, które określa się w warunkach pozwolenia, zapewniają w normalnych warunkach eksploatacji nieprzekraczanie poziomów emisji powiązanych z najlepszymi dostępnymi technikami określonymi w stosownych decyzjach wykonawczych Komisji.

Francja, Niemcy, Włochy i Szwecja zgłosiły łącznie 22 przypadki, w których dopuszczalne wielkości emisji określone w warunkach pozwolenia są bardziej rygorystyczne niż zakres poziomów emisji powiązanych z najlepszymi dostępnymi technikami. Warto wskazać, że wśród tych przypadków najwięcej bardziej rygorystycznych warunków pozwolenia – tj. w 16 przypadkach – zgłoszono na podstawie art. 14 ust. 4 IED (w celu osiągnięcia wyższych poziomów redukcji emisji niż jest to możliwe przy zastosowaniu najlepszych dostępnych technik przyjętych w konkluzjach dotyczących BAT) oraz na podstawie art. 18 (w celu zapewnienia zgodności z normami jakości środowiska w zakresie powietrza lub wody) – w 5 przypadkach. W jednym przypadku zgłoszonym przez Niemcy bardziej restrykcyjne warunki pozwolenia określono zgodnie z art. 14 ust. 4 i art. 18 IED. Bardziej restrykcyjne warunki pozwolenia najczęściej określano w odniesieniu do instalacji eksploatowanych w przemyśle szklarskim. Może to jednak stanowić jedynie odzwierciedlenie faktu, że konkluzje dotyczące BAT dla tego sektora były jednymi z pierwszych przyjętych konkluzji na podstawie IED, a od tego czasu wystąpiły zmiany technologiczne w zakresie technik redukcji emisji.

Odstępstwa przewidziane w art. 15 ust. 4

Zgodnie z art. 15 ust. 4 IED na zasadzie odstępstwa właściwy organ może, w szczególnych przypadkach, ustalić mniej restrykcyjne dopuszczalne wielkości emisji niż wielkości określone w decyzjach wykonawczych Komisji. Takie odstępstwo można stosować, jeżeli osiągnięcie poziomów emisji powiązanych z najlepszymi dostępnymi technikami prowadziłoby do nieproporcjonalnie wysokich kosztów w stosunku do korzyści dla środowiska.

Ze zgłoszonych danych wynika, że łącznie przyznano 133 odstępstwa w związku z konkluzjami dotyczącymi BAT stosowanymi w przypadku 98 instalacji eksploatowanych w 15 państwach członkowskich (Belgia, Bułgaria, Republika Czeska, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Niemcy, Węgry, Irlandia, Włochy, Portugalia, Rumunia, Hiszpania i Szwecja), przy czym najwięcej odstępstw przyznały Szwecja, Republika Czeska i Włochy. Najwięcej odstępstw przyznano w odniesieniu do instalacji objętych konkluzjami dotyczącymi BAT w odniesieniu do produkcji szkła, a następnie do instalacji, w przypadku których mają zastosowanie konkluzje dotyczące BAT w odniesieniu do produkcji masy włóknistej, papieru i tektury. Więcej przyznanych odstępstw dotyczyło emisji do powietrza (w przypadku 59 spośród wszystkich 811 poziomów emisji powiązanych z najlepszymi dostępnymi technikami, określonych w konkluzjach dotyczących BAT) niż emisji do wody (w przypadku 24 spośród wszystkich 252 poziomów emisji powiązanych z najlepszymi dostępnymi technikami, określonych w konkluzjach dotyczących BAT).

Najdłużej obowiązujące odstępstwo odnoszące się do konkluzji dotyczących BAT przyznano w obszarze produkcji szkła (do 202 miesięcy w jedynym przypadku zgłoszonym przez Republikę Czeską). 22 odstępstwa przyznano na czas nieokreślony. Odstępstwa o długim lub nieokreślonym czasie obowiązywania nie są sprzeczne z odpowiednim przepisem IED, w którym nie określono wyraźnego czasu obowiązywania, ale stanowią one przedmiot analizy w ramach trwającego przeglądu IED.

Sprawozdania bazowe

Zgodnie z art. 22 ust. 2 IED w przypadku gdy działalność obejmuje wykorzystywanie, produkcję lub uwalnianie substancji stwarzających zagrożenie oraz mając na uwadze określone okoliczności, przedstawia się sprawozdanie bazowe w celu ustalenia stanu skażenia gleby i wód podziemnych na terenie instalacji.

Zaledwie sześć państw członkowskich (Cypr, Estonia, Finlandia, Węgry, Rumunia i Słowenia) zgłosiło, że przedłożono wszystkie wymagane sprawozdania bazowe. Jeżeli chodzi o pozostałe państwa członkowskie, zidentyfikowano przypadki, w których nie przedłożono sprawozdań bazowych wymaganych na podstawie art. 22 ust. 2 IED. Problem ten dotyczy w szczególności instalacji eksploatowanych w Austrii, Danii, Francji, Niemczech, Włoszech, Niderlandach, Polsce, Portugalii i Szwecji.

Średnio 57 % wymaganych sprawozdań bazowych przedstawiono w ustalonym terminie. W przypadku instalacji, w odniesieniu do których zastosowanie mają konkluzje dotyczące BAT w odniesieniu do garbowania skór, zgłoszono przedłożenie jedynie 14 % sprawozdań (przedłożono 4 sprawozdania spośród 28 wymaganych). Wynika z tego, że w przypadku tej konkretnej działalności przemysłowej może występować problem związany z wdrożeniem lub przestrzeganiem przepisów. Podsumowując, wydaje się, że państwa członkowskie mają problem z wdrożeniem i przestrzeganiem przepisów dotyczących tej kwestii we wszystkich gałęziach przemysłu.

Podjęte działania w zakresie egzekwowania przepisów

Zgodnie z art. 8 ust. 1 IED państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia zgodności z warunkami pozwolenia.

Sześć państw członkowskich zgłosiło działania w zakresie egzekwowania przepisów (Chorwacja, Cypr, Niemcy, Włochy, Polska i Hiszpania). W przypadku większości państw członkowskich liczba zgłoszonych przypadków podjęcia działań w zakresie egzekwowania przepisów wahała się między 1 a 11. Głównym rodzajem zgłoszonych działań w zakresie egzekwowania przepisów było postępowanie sądowe.

Kontrole – wizyty w terenie

Zgodnie z art. 23 IED państwa członkowskie muszą ustanowić system kontroli środowiskowych instalacji objętych IED.

Częstotliwość wizyt w terenie opiera się na systematycznej ocenie stosownych zagrożeń i wynosi co najmniej raz na rok dla instalacji stwarzających największe zagrożenie i raz na trzy lata dla instalacji stwarzających najmniejsze zagrożenie.

Jeżeli chodzi o średnią unijną, państwa członkowskie zgłosiły, że wizyty w terenie przeprowadzono w 49 % instalacji w każdym roku sprawozdawczym. Ze sprawozdań wynika jednak, że we Francji, w Grecji, Niderlandach, Portugalii i Hiszpanii odsetek instalacji, w których przeprowadzono wizyty w terenie, nie osiągnął poziomu 25 %. Na podstawie tych informacji nie można stwierdzić, czy wszystkie instalacje poddano kontroli w odpowiednim czasie, co wynika z dwóch powodów: