Niniejszy wniosek zapewnia spójność z obowiązującymi przepisami w obszarze usług finansowych. Wynika to z faktu, że związek między tymi dwoma obszarami reguluje zasada, zgodnie z którą, jeżeli jakikolwiek przepis niniejszej dyrektywy koliduje z przepisem innego aktu prawnego Unii regulującego poszczególne sektory, pierwszeństwo ma przepis tego innego aktu prawnego Unii; przepis tego innego aktu prawnego Unii ma zastosowanie do tych poszczególnych sektorów. Szczególną uwagę poświęcono zapewnieniu wyraźnego rozgraniczenia elementów pokrywających się z przepisami dotyczącymi poszczególnych produktów i niniejszym wnioskiem, w szczególności w odniesieniu do prawa do informacji udzielanych przed zawarciem umowy, prawa do odstąpienia od umowy i do odpowiednich wyjaśnień.

Dyrektywa 2002/65/UE i dyrektywa 2011/83/UE mają wiele podobieństw. Obie zapewniają konsumentom podstawowe prawa, takie jak prawo do odstąpienia od umowy i prawo do uzyskania informacji udzielanych przed zawarciem umowy. Oba te akty prawne regulują umowy zawierane na odległość i mają zastosowanie horyzontalne, ponieważ służą jako przepisy ogólne. Z zakresu stosowania dyrektywy 2011/83/UE są jednak obecnie wyłączone wszystkie usługi finansowe. Celem niniejszego wniosku jest usunięcie tego całkowitego wyłączenia usług finansowych z zakresu stosowania dyrektywy 2011/83/UE przez rozszerzenie zakresu tej dyrektywy o usługi finansowe, w przypadku których umowa jest zawierana z konsumentem na odległość. Oznacza to, że szereg artykułów zawartych w obowiązującej dyrektywie 2011/83/UE będzie miało zastosowanie do usług finansowych sprzedawanych na odległość. Do dyrektywy 2011/83/UE zostanie włączony specjalny rozdział dotyczący umów o usługi finansowe dla konsumentów zawieranych na odległość. W ten sposób wniosek zapewnia spójność z przepisami obowiązującymi w dziedzinie polityki ochrony konsumentów i w obszarze usług finansowych.

–Egzekwowanie: we wniosku zaostrzono również przepisy dotyczące egzekwowania przepisów w odniesieniu do świadczenia usług finansowych: rozszerzono w nim przepisy dotyczące egzekwowania i sankcji, które obowiązują obecnie na mocy dyrektywy 2011/83/UE w sprawie praw konsumentów („dyrektywa w sprawie praw konsumentów”), na umowy o usługi finansowe zawierane na odległość, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych dyrektywą (UE) 2019/2161 w sprawie lepszego egzekwowania i unowocześnienia przepisów dotyczących kar w przypadku naruszeń powszechnych o wymiarze transgranicznym.

–Uczciwość w internecie: umowy o usługi finansowe coraz częściej zawierane są drogą elektroniczną. Z tego względu, aby zapewnić wysoki poziom ochrony konsumentów, we wniosku określono specjalne przepisy chroniące konsumentów przy zawieraniu umów dotyczących usług finansowych drogą elektroniczną. Po pierwsze, we wniosku ustanawia się w przepisy dotyczące odpowiednich wyjaśnień udzielanych na odległość, w tym za pośrednictwem narzędzi internetowych (np. narzędzi oferujących zautomatyzowane doradztwo lub czatów). Przepisy te określają wymogi informacyjne, które przedsiębiorca musi spełnić wobec konsumenta, oraz możliwość zażądania przez konsumenta interwencji człowieka, jeśli korzysta on z narzędzi internetowych. Konsument powinien mieć zatem zawsze możliwość kontaktu z człowiekiem reprezentującym przedsiębiorcę. Wniosek ma również na celu zagwarantowanie, że przedsiębiorcy nie będą wykorzystywać braku obiektywizmu konsumentów. W związku z tym zabrania się im konfigurowania interfejsów internetowych w sposób, który może zaburzyć lub ograniczyć zdolność konsumenta do podjęcia swobodnej, samodzielnej i świadomej decyzji lub dokonania swobodnego, samodzielnego i świadomego wyboru.

–Prawo do odstąpienia od umowy: prawo do odstąpienia od umowy jest jednym z podstawowych praw konsumentów. Jest ono szczególnie ważne w dziedzinie usług finansowych, ponieważ niektóre produkty i usługi są skomplikowane i mogą być trudne do zrozumienia. Prawo to zostało wzmocnione w dwojaki sposób: po pierwsze, przedsiębiorca ma zapewnić tzw. przycisk umożliwiający odstąpienie od umowy, gdy konsument zawiera, drogą elektroniczną, umowę o usługi finansowe na odległość. W ten sposób konsumentowi łatwiej jest skorzystać z tego prawa; po drugie, w związku z terminem, w którym należy przekazywać informacje udzielane przed zawarciem umowy, przedsiębiorca przekaże konsumentowi powiadomienie o prawie do odstąpienia od umowy w przypadku, gdy informacje udzielane przed zawarciem umowy zostaną otrzymane w terminie krótszym niż jeden dzień od zawarcia umowy.

–Informacje udzielane przed zawarciem umowy otrzymywanie kluczowych informacji w odpowiednim czasie oraz w jasny i zrozumiały sposób, czy to w formie elektronicznej czy papierowej, zapewnia niezbędną przejrzystość i wzmacnia pozycję konsumenta. W tym względzie niniejszy wniosek ma na celu uregulowanie, jakich informacji należy udzielić przed zawarciem umowy, w jaki sposób i kiedy. Dokładniej rzecz ujmując, przepisy zostały unowocześnione poprzez dodanie pewnych szczegółów nieuwzględnionych w dyrektywie 2002/65/WE, dotyczących np. udostępniania adresu e-mail przez dostawcę usług finansowych. Przepisy zawarte we wniosku regulują również sposób przekazywania informacji w odniesieniu do komunikacji drogą elektroniczną. We wniosku określono przepisy dotyczące terminu przekazywania informacji, tak aby konsumenci mieli wystarczająco dużo czasu na zrozumienie informacji udzielanych przed zawarciem umowy i mogli je przeanalizować przed faktycznym zawarciem umowy.

–Pełna harmonizacja tak samo wysoki poziom ochrony konsumentów na całym jednolitym rynku można najlepiej zapewnić poprzez pełną harmonizację. Harmonizacja oznacza, że wszystkich dostawców usług finansowych będą obowiązywały podobne przepisy, a konsumenci będą mieli zagwarantowane takie same prawa we wszystkich państwach członkowskich UE.

W kontekście różnych działań politycznych i legislacyjnych Komisji sprzedaż konsumentom usług finansowych na odległość uległa gwałtownym zmianom w ciągu ostatnich 20 lat. Dostawcy usług finansowych i konsumenci przestali korzystać z faksów, o których mowa w dyrektywie, a na rynkach pojawiły się nowe podmioty (takie jak spółki z branży technologii finansowych) z nowymi modelami biznesowymi i nowymi sieciami dystrybucji (np. usługi finansowe sprzedawane przez internet). Konsumenci są skłonni używać narzędzi cyfrowych w tym kontekście oraz nabywają produkty i usługi finansowe przez internet, co zmusza podmioty o ugruntowanej pozycji do dostosowania stosowanych przez nie praktyk marketingowych i biznesowych. Pandemia COVID-19 i związane z nią ograniczenia również przyspieszyły korzystanie z zakupów przez internet. W tym kontekście dyrektywa odegrała także rolę w zapewnieniu świadczenia usług finansowych przy jednoczesnym zagwarantowaniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów, np. w sektorze bankowym, zwłaszcza do celów cyfrowego onboardingu. Ograniczenia wprowadzane w czasie pandemii sprawiły, że fizyczne spotkania w bankach między konsumentami a dostawcami były ograniczane do minimum. W rezultacie bardziej regularnie stosowano proces cyfrowego onboardingu potencjalnych klientów. W takich przypadkach dostawcy usług finansowych, zasięgając opinii odpowiednich właściwych organów, stosowali przepisy dyrektywy, ponieważ umowy były zawierane „na odległość” (tj. bez jednoczesnej fizycznej obecności dostawcy danej usługi finansowej i konsumenta). Na podstawie wyników oceny Komisja uwzględniła dyrektywę w programie prac Komisji na rok 2020 w celu poddania jej przeglądowi w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej. W tym celu Komisja przeprowadziła w 2021 r. ocenę skutków w oparciu o wspomnianą wyżej ocenę. W następstwie tej oceny skutków sporządzono poniższy wniosek ustawodawczy.

Dyrektywa została poddana ocenie w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT), a Komisja przedstawiła wyniki tej oceny w dokumencie roboczym służb Komisji. Główne wyniki oceny można sprowadzić do dwóch nadrzędnych wniosków. Pierwszy z nich dotyczy faktu, że po rozpoczęciu stosowania dyrektywy uchwalono szereg unijnych aktów prawnych dotyczących poszczególnych produktów (takich jak np. dyrektywa w sprawie kredytów konsumenckich lub dyrektywa w sprawie kredytów hipotecznych) oraz unijnych przepisów horyzontalnych (takich jak np. ogólne rozporządzenie o ochronie danych), obejmujących aspekty praw konsumentów związane z usługami finansowymi, które są również objęte zakresem dyrektywy. Na skutek tych niedawno uchwalonych przepisów znaczenie i wartość dodana dyrektywy uległy zmniejszeniu. Drugi wniosek jest taki, że mimo to w ocenie podkreślono, iż dyrektywa nadal znajduje zastosowanie w wielu obszarach (np. w odniesieniu do niektórych drogich inwestycji, takich jak diamenty, nadal obowiązują przepisy dotyczące prawa do informacji udzielanych przed zawarciem umowy). W ocenie podkreślono, że funkcja tzw. siatki bezpieczeństwa zapewnia konsumentom pewien poziom ochrony w zakresie umów zawieranych na odległość, nawet w przypadku produktów finansowych, które nie podlegają jeszcze żadnym przepisom UE (np. dyrektywę stosuje się w przypadku braku przepisów UE dotyczących kryptoaktywów). W ocenie wskazano również, że szereg zmian, takich jak postępująca cyfryzacja usług, wpłynęło na skuteczność dyrektywy w realizacji jej głównych celów, czyli zapewniania wysokiego poziomu ochrony konsumentów i wspierania transgranicznego zawierania umów dotyczących usług finansowych sprzedawanych na odległość.

Dyrektywa 2002/65/WE w sprawie sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość („dyrektywa” lub „dyrektywa w sprawie sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość”) ma na celu zapewnienie swobodnego przepływu usług finansowych na jednolitym rynku poprzez harmonizację niektórych przepisów dotyczących ochrony konsumentów w tym obszarze oraz zagwarantowanie wysokiego poziomu ochrony konsumentów. W zakresie, w jakim nie istnieją przepisy UE dotyczące poszczególnych produktów ani przepisy horyzontalne UE obejmujące konkretną usługę finansową dla konsumentów, dyrektywa ma zastosowanie horyzontalne do wszelkich obecnych lub przyszłych usług o charakterze bankowym, kredytowym, ubezpieczeniowym, emerytalnym, inwestycyjnym lub płatniczym, nabywanych za pomocą środków porozumiewania się na odległość (tj. bez jednoczesnej fizycznej obecności przedsiębiorcy i konsumenta). W dyrektywie wskazano informacje, które należy przekazać konsumentowi przed zawarciem umowy na odległość (informacje udzielane przed zawarciem umowy), przyznano konsumentowi prawo do odstąpienia od umowy w przypadku niektórych usług finansowych oraz ustanowiono przepisy dotyczące niezamówionych usług i niezamówionych wiadomości.

W dokumencie roboczym służb Komisji z 2020 r. ujawniono, że dyrektywa 2002/65/WE jest częściowo skuteczna w zwiększaniu ochrony konsumentów, a jej skuteczność w przyczynianiu się do konsolidacji jednolitego rynku jest ograniczona ze względu na bariery wewnętrzne i zewnętrzne. Stwierdzono w nim, że dyrektywa nadal ma europejską wartość dodaną, a cele określone w jej art. 1 pozostają aktualne. Transformacja cyfrowa pogłębiła jednak niektóre aspekty, które nie zostały w pełni uwzględnione w dyrektywie, w tym sposób i terminy przekazywania informacji. W dokumencie roboczym służb Komisji z 2020 r. stwierdzono również, że stopniowe wprowadzanie unijnych aktów prawnych dotyczących poszczególnych produktów, takich jak dyrektywa 2008/48/UE, dyrektywa 2014/17, dyrektywa 2014/92, oraz wdrożenie unijnych przepisów horyzontalnych, takich jak rozporządzenie 2016/679, uchwalonych po wejściu w życie dyrektywy, doprowadziło do znacznego pokrywania się przepisów, a tym samym do powstania trudności prawnych i praktycznych.

W planie działania w sprawie detalicznych usług finansowych na 2017 r. Komisja zobowiązała się do dokonania oceny, czy istniejące przepisy dotyczące rynku sprzedaży detalicznych usług finansowych na odległość są w dalszym ciągu odpowiednie do wyznaczonych celów, aby zidentyfikować potencjalne ryzyko dla konsumentów i możliwości na tym rynku, a także, na tej podstawie, podjąć decyzję w sprawie konieczności zmiany wymogów dotyczących sprzedaży na odległość. W badaniu behawioralnym opublikowanym w 2019 r. przeanalizowano, jak na zachowania konsumentów wpływają techniki stosowane w internecie przez dostawców detalicznych usług finansowych na etapie reklamy i przed zawarciem umowy. Na podstawie programu prac na 2019 r. Komisja przystąpiła do pełnej oceny dyrektywy. Wyniki tej oceny opublikowano w listopadzie 2020 r.

Dyrektywa 2002/65/WE zostanie uchylona, a szereg przepisów dotyczących usług finansowych, w przypadku których umowa jest zawierana z konsumentem na odległość, zostanie wprowadzonych do dyrektywy 2011/83/UE. Umożliwi to państwom członkowskim zmianę obowiązującego prawodawstwa w zakresie niezbędnym do zapewnienia zgodności.

Proponowane przepisy wiązałyby się z pewnymi kosztami dla dostawców, ale nie wykraczałyby poza to, co można by uznać za dopuszczalne w kontekście ambitnego i nieulegającego dezaktualizacji podejścia prowadzącego do większych korzyści dla konsumentów, dostawców i ogółu społeczeństwa.

Zgodnie z zasadą proporcjonalności wniosek nie wykracza poza to, co jest ściśle niezbędne do osiągnięcia jego celów.

Ochrona konsumentów wchodzi w zakres wspólnych kompetencji („kompetencji dzielonych”) UE i państw członkowskich UE. Jak stanowi art. 169 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), UE musi pomagać w ochronie interesów gospodarczych konsumentów oraz wspierać należne im prawo do informacji i edukacji, by zabezpieczyć ich interesy. Niniejszy wniosek oparty jest na art. 114 TFUE. Przepis ten, zgodnie z art. 169 ust. 2 lit. a) TFUE, stanowi podstawę prawną do przyjmowania środków, które przyczyniają się do osiągnięcia celów art. 169 TFUE w kontekście urzeczywistnienia jednolitego rynku.

Komisja uznaje znaczący wpływ transformacji cyfrowej na życie codzienne i w swoich naczelnych celach uwzględniła potrzebę stworzenia Europy na miarę ery cyfrowej. We wrześniu 2020 r. Komisja przyjęła plan działania na rzecz unii rynków kapitałowych i pakiet dotyczący finansów cyfrowych , w tym strategię w zakresie finansów cyfrowych oraz wnioski ustawodawcze dotyczące kryptoaktywów i odporności cyfrowej, mając na celu zapewnienie konkurencyjnego sektora finansowego UE, który daje konsumentom dostęp do innowacyjnych produktów finansowych przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony konsumentów i stabilności finansowej. Plan działania na rzecz unii rynków kapitałowych obejmuje szereg inicjatyw, w tym konkretne działanie mające zwiększyć zaufanie na rynkach kapitałowych. W związku z tym wniosek uwzględnia te niedawne inicjatywy i ma na celu unowocześnienie przepisów oraz jednocześnie zwiększenie zaufania konsumentów.

(iii)w przypadku umów o usługi finansowe zawieranych drogą elektroniczną – ułatwienie korzystania z prawa do odstąpienia od umowy za pomocą przycisku umożliwiającego odstąpienie od umowy oraz zapewnienie, aby konsumentom, którzy mieli mniej niż jeden dzień na zapoznanie się z informacjami udzielanymi przed zawarciem umowy, przypominano o prawie do odstąpienia od umowy po jej zawarciu;

Wariantem preferowanym, w oparciu o uzyskane dane i wyniki zastosowania odpowiedniego systemu punktacji, jest wariant 3a, a mianowicie uchylenie dyrektywy 2002/65/WE, unowocześnienie przepisów, a następnie włączenie nadal istotnych artykułów (prawo do informacji udzielanych przed zawarciem umowy i prawo do odstąpienia od umowy) do dyrektywy 2011/83/UE, rozszerzenie zastosowania niektórych przepisów dyrektywy 2011/83/UE w celu uwzględnienia usług finansowych, w przypadku których umowa jest zawierana z konsumentem na odległość (np. przepisów dotyczących płatności dodatkowych oraz przepisów dotyczących egzekwowania i sankcji), oraz wprowadzenie nowych ukierunkowanych przepisów w celu zapewnienia uczciwości w internecie przy zawieraniu przez konsumentów umów dotyczących usług finansowych. Wariant ten umożliwia rozwiązanie zidentyfikowanych problemów i realizację celów w najbardziej efektywny, skuteczny i proporcjonalny sposób. Ponadto zapewnia on wysoki poziom spójności.

W ramach tego drugiego etapu przeanalizowano również pełnioną przez dyrektywę funkcję siatki bezpieczeństwa. Siatka bezpieczeństwa oznacza, że przepisy dyrektywy mają zastosowanie w każdym przypadku, gdy (i) na rynku pojawia się nowy produkt, w odniesieniu do którego nie ma jeszcze przepisów UE (np. waluty wirtualne są produktem z zakresu usług finansowych, który nie jest jeszcze objęty przepisami na szczeblu UE); (ii) przepisy dotyczące poszczególnych produktów nie zapewniają praw ustanowionych w dyrektywie (np. prawo konsumenta do odstąpienia od umowy w ustalonym terminie nie jest określone w odpowiednim prawodawstwie w dziedzinie ubezpieczeń); (iii) przepisy dotyczące poszczególnych produktów przewidują wyłączenia, a dany produkt nie jest objęty zakresem zastosowania (np. kredyty konsumenckie o wartości poniżej 200 EUR nie są objęte dyrektywą 2008/48/WE w sprawie kredytów konsumenckich).

W ramach oceny skutków zebrano informacje i przeanalizowano spójność dyrektywy z innymi, pokrywającymi się przepisami UE. W tym celu przeprowadzono analizę odpowiednich przepisów UE dotyczących produktów i szczegółowych przepisów UE, aby sprawdzić, czy wszystkie istotne części dyrektywy zostały przeniesione do nowszych aktów prawnych UE. W ramach tej inicjatywy zbadano, czy dyrektywę można bezpiecznie uchylić, nie tworząc przy tym luk prawnych i nie obniżając poziomu ochrony konsumentów, przy jednoczesnym zapewnieniu rozwoju jednolitego rynku transgranicznej sprzedaży produktów i usług finansowych na odległość. Stwierdzono, że samo uchylenie dyrektywy doprowadziłoby do obniżenia poziomu ochrony konsumentów. Wynika to z faktu, że w przypadku niektórych usług finansowych, w odniesieniu do których obowiązują już przepisy UE, zastosowanie ma większa liczba przepisów dyrektywy (np. prawo do odstąpienia od umowy w przypadku niektórych ubezpieczeń lub prawo do informacji udzielanych przed zawarciem umowy w przypadku kart podarunkowych w dziedzinie usług płatniczych).

Komisja wykorzystała również szereg badań i sprawozdań poświęconych kwestiom związanym z usługami finansowymi dla konsumentów, w tym: badanie przeprowadzone przez Tetra Report uzupełniające ocenę skutków dyrektywy z 2021 r.; badanie uzupełniające ocenę dyrektywy w sprawie sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość z 2020 r.; badanie behawioralne przeprowadzone przez LE Europe i in. dotyczące cyfryzacji marketingu i sprzedaży na odległość detalicznych usług finansowych z 2019 r. Uwzględniono również inne badania i sprawozdania dotyczące dyrektywy w sprawie sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość, w tym odpowiedź wspólnego organu nadzorczego na opublikowane przez Komisję Europejską w lutym 2021 r. zaproszenie do udzielania porad w zakresie finansów cyfrowych i kwestii powiązanych.

Otrzymane informacje zostały podsumowane i wykorzystane do celów przygotowania oceny skutków towarzyszącej wnioskowi, jak również do celów oceny wpływu nowych przepisów na zainteresowane strony.

W ciągu ostatnich kilku lat Komisja przeprowadziła szereg konsultacji dotyczących przepisów mających zastosowanie na poziomie UE do usług finansowych, w przypadku których umowa jest zawierana z konsumentem na odległość . Przeprowadzono konsultacje z zainteresowanymi stronami w ramach oceny REFIT, wyniki której zostały opublikowane w 2020 r., oraz oceny skutków przeprowadzonej w ramach przeglądu REFIT dotyczącego dyrektywy. W ramach oceny i przeglądu REFIT, oprócz innych form konsultacji (badania opinii konsumentów, wywiady i ankiety z zainteresowanymi stronami, ukierunkowane kwestionariusze skierowane do organów krajowych, spotkania dwustronne, warsztaty oraz spotkania specjalnych grup ekspertów z państw członkowskich), przeprowadzono dwie konsultacje publiczne.

We wniosku wprowadzono konkretne zmiany do istniejącej dyrektywy, dlatego państwa członkowskie powinny albo przekazać Komisji tekst konkretnych zmian do przepisów krajowych, albo – w przypadku braku takich zmian – wyjaśnić, który konkretny przepis prawa krajowego wdraża już zmiany przewidziane we wniosku.

Jeśli chodzi o zmniejszenie obciążeń administracji publicznej, oczekuje się, że większa jasność prawa i uproszczone ramy regulacyjne przyczynią się do ograniczenia liczby skarg oraz zwiększenia poziomu pewności i zgodności, dzięki czemu procedury egzekucyjne staną bardziej skuteczne. Oczekuje się, że specjalne środki mające na celu wzmocnienie koordynacji i poprawę warunków dla egzekwowania przepisów przyczynią się również do zwiększenia skuteczności egzekwowania obowiązków wynikających z dyrektywy.

Potencjał proponowanej inicjatywy w zakresie uproszczenia wynika głównie z wybranego podejścia regulacyjnego, polegającego na uchyleniu dyrektywy 2002/65/WE i włączeniu niewielkiej liczby artykułów do dyrektywy 2011/83/UE. Ponadto środki upraszczające wymogi informacyjne i dostosowujące je do użytku cyfrowego oraz przepis jasno określający zasadę, zgodnie z którą, jeśli dwa akty prawne dotyczą tego samego stanu faktycznego, przepis regulujący konkretną dziedzinę ma pierwszeństwo przed przepisem regulującym wyłącznie kwestie ogólne, również przyczynią się do uproszczenia sytuacji przedsiębiorstw przy zawieraniu umów dotyczących usług finansowych na odległość.

Preferowany wariant miałby również pozytywny wpływ na ograniczenie szkód ponoszonych przez konsumentów (co najmniej 170–210 mln EUR) oraz na zaufanie konsumentów. Wiązałoby się to z pewnymi kosztami dla dostawców usług finansowych (co najmniej ok. 19 mln EUR) i organów publicznych (co najmniej ok. 6 mln EUR).

Szczególną uwagę zwrócono z jednej strony na zapewnienie wymaganej specyfiki usług finansowych, a z drugiej strony na to, aby dyrektywa 2011/83/UE nie stała się nadmiernie skomplikowana. Najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie, w miarę możliwości, przepisów już ustanowionych w dyrektywie 2011/83/UE do usług finansowych (np. przepisów dotyczących egzekwowania i sankcji) lub stworzenie bardziej szczegółowych uregulowań w oparciu o te przepisy i umieszczenie ich w specjalnym rozdziale poświęconym umowom o usługi finansowe zawieranym na odległość (dotyczy to np. przycisku umożliwiającego odstąpienie od umowy, służącego do wykonania prawa do odstąpienia od umowy). Ten dodany rozdział zawiera pewne nowe przepisy (np. przepisy dotyczące uczciwości w internecie) oraz opiera się na istniejących przepisach określonych w dyrektywie 2002/65/WE lub w dyrektywie 2011/83/UE. Dodany rozdział będzie dotyczył wyłącznie usług finansowych, w przypadku których umowa jest zawierana z konsumentem na odległość, i nie będzie miał zastosowania do innych umów regulowanych przez dyrektywę w sprawie praw konsumentów.

W ramach tego wariantu preferowanego obecnie obowiązujące przepisy zostaną uchylone bez konieczności tworzenia nowego aktu prawnego. Jako odpowiedni instrument wybrano dyrektywę 2011/83/UE, ponieważ, podobnie jak dyrektywa w sprawie sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość, ustanawia ona horyzontalne prawa konsumentów i dotyczące ich przepisy. W związku z tym wprowadzenie praw istotnych z punktu widzenia dyrektywy w sprawie sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość do dyrektywy 2011/83/UE gwarantuje zachowanie funkcji siatki bezpieczeństwa. „Usługi finansowe” są obecnie wyłączone z zakresu stosowania dyrektywy 2011/83/UE. Przewiduje ona już jednak prawo do informacji udzielanych przed zawarciem umowy oraz prawo do odstąpienia od innych umów zawieranych na odległość.

Art. 1 – zmiany w dyrektywie 2011/83/UE

Art. 1 wprowadza różnego rodzaju zmiany dyrektywy 2011/83/WE:

(1)W art. 1 ust. 1 lit. a) i b) wniosku wprowadzono zmiany do art. 3 dyrektywy 2011/83/UE w trzech przypadkach: po pierwsze, wprowadzono nowy ustęp do dyrektywy 2011/83/WE („art. 3 ust. 1b”). Proponowany nowy art. 3 ust. 1b zawiera odesłania do artykułów obecnej dyrektywy 2011/83/UE, które mają bezpośrednie zastosowanie do umów o usługi finansowe zawieranych na odległość, a także wymienia się w nim artykuły, które będą stanowić rozdział poświęcony umowom o usługi finansowe zawieranym na odległość. W tym względzie przepisy dyrektywy 2011/83/UE dotyczące (i) przedmiotu – art. 1; (ii) definicji – art. 2; (iii) poziomu harmonizacji; (iv) opłat za korzystanie ze sposobów płatności – art. 19; (ii) płatności dodatkowych – art. 22; (iv) egzekwowania i sankcji – art. 23 i 24; (v) bezwzględnie wiążącego charakteru dyrektywy – art. 25; (vi) informacji – art. 26 – zostały rozszerzone na umowy o usługi finansowe zawierane z konsumentami na odległość. W ten sposób obowiązujące w tych obszarach przepisy dyrektywy 2011/83/UE zostają zatem rozszerzone w celu uwzględnienia umów o usługi finansowe zawieranych między przedsiębiorcą a konsumentem na odległość. Dzięki temu te umowy o usługi finansowe będą podlegały podobnym przepisom jak inne umowy sprzedaży i umowy o świadczenie usług, co zapewni wysoki poziom ochrony konsumentów, a jednocześnie będzie wspierać świadczenie takich usług na rynku wewnętrznym. Rozszerzenie przepisów dotyczących egzekwowania i sankcji sprawi, że krajowe organy nadzorcze zostaną wyposażone w nowe przepisy zapewniające skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje. Po drugie, obecne ustępy dyrektywy 2002/65/WE dotyczące „przedmiotu i zakresu” (art. 1 dyrektywy 2002/65/WE) włącza się do proponowanego art. 3 ust. 1b dyrektywy 2011/83/WE. Po trzecie, w celu zapewnienia pewności prawa, we wniosku proponuje się zmianę art. 3 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2011/83/WE.

(2)W art. 1 ust. 2 wniosku wprowadza się do dyrektywy 2011/83/UE rozdział dotyczący umów o usługi finansowe dla konsumentów zawieranych na odległość. Rozdział ten ma zastosowanie wyłącznie do umów o usługi finansowe zawieranych na odległość. Łączy on odpowiednie artykuły dyrektywy 2002/65/WE, a mianowicie dotyczące prawa do informacji udzielanych przed zawarciem umowy i prawa do odstąpienia od umowy, oraz wprowadza dwa nowe artykuły („Odpowiednie wyjaśnienia” i „Dodatkowa ochrona w odniesieniu do interfejsów internetowych”).

(a)Przepis dotyczący prawa do informacji udzielanych przed zawarciem umowy ma taką samą strukturę jak przepis ustanowiony w dyrektywie 2002/65/WE. W art. 1 wniosku unowocześniono jednak przepis dotyczący prawa do informacji udzielanych przed zawarciem umowy i dostosowano go do ery cyfrowej poprzez uwzględnienie kwestii, jakie informacje należy przekazać konsumentowi (na przykład uwzględnienie konieczności podania przez przedsiębiorcę adresu e-mail); w jaki sposób należy przekazać te informacje konsumentowi (na przykład, kiedy można prezentować informacje w warstwach i jakie wymogi informacyjne należy określić) oraz kiedy informacje te należy przekazać konsumentowi, tj. ustalenie normy, zgodnie z którą informacje należy przekazać konsumentowi co najmniej jeden dzień przed faktycznym podpisaniem umowy.

(b)Przepisy dotyczące prawa do odstąpienia od umowy w przypadku umów o usługi finansowe zawieranych na odległość są w dużej mierze takie same jak te ustanowione w dyrektywie 2002/65/WE. Zgodnie z wnioskiem dotyczącym dyrektywy w sprawie kredytów konsumenckich dodano jednak przepisy dotyczące tego, kiedy należy przekazać informacje konsumentowi. W związku z tym w przypadku gdy okres pomiędzy udzieleniem informacji przed zawarciem umowy a faktycznym zawarciem umowy jest krótszy niż jeden dzień, przedsiębiorca świadczący usługę finansową na odległość jest zobowiązany do przekazania konsumentowi powiadomienia po zawarciu umowy w celu przypomnienia mu o możliwości skorzystania z prawa do odstąpienia od umowy. Innym przykładem wzmocnienia tego prawa w sferze cyfrowej jest nałożenie na przedsiębiorcę świadczącego usługi finansowe obowiązku zapewnienia przycisku umożliwiającego odstąpienie od umowy. Powinno to ułatwić korzystanie z prawa do odstąpienia od umowy, w przypadku gdy konsument zawiera umowę o usługi finansowe drogą elektroniczną i chciałby odstąpić od niej w wymaganym terminie.

(c)We wspomnianym rozdziale niniejszego projektu wprowadzono dwa artykuły mające na celu poprawę uczciwości online przy nabywaniu usług finansowych dla konsumentów: (i) w przypadku gdy przedsiębiorca udziela odpowiednich wyjaśnień, m.in. za pomocą narzędzi internetowych, takich jak zautomatyzowane doradztwo lub czaty, musi on dostarczyć i objaśnić konsumentowi kluczowe informacje, w tym informacje na temat głównych cech proponowanej umowy o usługi finansowe. Ponadto na życzenie konsumenta może on poprosić o interwencję ludzką, co zapewnia mu możliwość kontaktu z człowiekiem reprezentującym przedsiębiorcę; (ii) przepis dotyczący dodatkowej ochrony w odniesieniu do interfejsów internetowych zabrania przedsiębiorcy stosowania na swoim interfejsie internetowym środków, które mogłyby zaburzyć lub ograniczyć zdolność konsumenta do podjęcia swobodnej, samodzielnej i świadomej decyzji lub dokonania swobodnego, samodzielnego i świadomego wyboru. Celem tego przepisu jest zapobieganie w jak największym stopniu brakowi obiektywizmu konsumentów i zwiększenie przejrzystości.

Pozostałe artykuły zawarte w niniejszym wniosku to standardowe przepisy dotyczące, odpowiednio, transpozycji, wejścia w życie i adresatów niniejszego wniosku.

2022/0147 (COD)

Wniosek

DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

zmieniająca dyrektywę 2011/83/UE w zakresie umów o usługi finansowe zawieranych na odległość oraz uchylająca dyrektywę 2002/65/WE





(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 114,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Banku Centralnego,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego,