[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 4.7.2007

SEK(2007) 894

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Dokument dołączony do

wniosku dotyczącego ROZPORZĄDZENIA RADY w sprawie wspólnej organizacji rynku wina oraz zmieniającego niektóre rozporządzenia Podsumowanie oceny wpływu {KOM(2007) 372 wersja ostateczna}{SEK(2007) 893}

1. DEFINICJA PROBLEMU

Analiza zawarta w ocenie wpływu[1] załączonej do komunikatu Komisji „W kierunku zrównoważonego europejskiego sektora wina”[2] wskazała na zasadnicze znaczenie europejskiego sektora wina, zarówno ze względu na jego udziału w światowym rynku wina, jak również ze względu na podstawową rolę w ramach działań rolnych i wiejskich państw członkowskich i regionów produkujących wino. Jednakże pomimo powszechnej renomy i konkurencyjności dużej części wspólnotowej produkcji win, sektor ten w coraz większym stopniu staje wobec szeregu niedociągnięć, wymienionych poniżej:

1. stały spadek konsumpcji na przestrzeni dekad, wynikający z głębokich zmian stylu życia społeczeństwa w zakresie odżywiania ,

2. utrata konkurencyjności w porównaniu z winami spoza UE,

3. trudna do zniesienia nierównowaga rynkowa sektora wina UE ,

4. złożoność ram prawnych polityki w zakresie wina ,

5. niewystarczający wzgląd na problemy ekologiczne .

W tym względzie narzędzia polityki w zakresie wspólnej organizacji rynku prawdopodobnie nie są skuteczne w realizacji swoich celów:

- zakaz nowych nasadzeń niezupełnie przyczynił się do kontroli produkcji;

- praktycznie wstrzymano wykorzystanie programu karczowania ;

- środki destylacji i inne narzędzia rynkowe zachęcają do nadprodukcji, tym samym uniemożliwiając osiągnięcie równowagi rynkowej;

- niektóre przepisy wspólnej organizacji rynku doprowadziły do powstania znacznego obciążenia administracyjnego ;

- niektóre zasady (na przykład dotyczące etykietowania oraz praktyk enologicznych ) ograniczają wydajność i hamują rozwój nowych technik produkcji i metod marketingowych. W szczególności zasady etykietowania są nazbyt różnorodne i sztywne, utrudniając wypracowanie na potrzeby marketingowe tak zwanych „ vins de cépage ”, tzn. win wytworzonych z jednej lub kilku odmian winogron, w przypadku których podkreślona jest bardziej nazwa tych odmian niż geograficzne pochodzenie produktu;

- istniejąca obecnie dychotomia między winami stołowymi i winami „gatunkowymi” produkowanymi w określonych regionach nie stanowi już odpowiednich ram promowania koncepcji geograficznych oznaczeń win;

- kilka narzędzi polityki znalazło się obecnie pod presją w ramach WTO .

2. Cele

Komunikat z czerwca 2006 r. wskazywał, że reformę sektora wina należy postrzegać w kontekście trwającego procesu, który rozpoczął się całościową reformą WPR z 2003 r., był kontynuowany w 2004 r. (reformy dotyczące sektorów bawełny, chmielu, oliwy z oliwek, tytoniu) i w 2005 r. (reformy sektora cukru). Kolejną inicjatywą w tym kierunku jest niedawny wniosek legislacyjny Komisji mający na celu zmianę ostatniego głównego sektora nieobjętego dotychczas reformą, mianowicie sektora owoców i warzyw[3].

Nowy kierunek, w którym zmierza WPR, stanowi zdecydowany krok w stronę perspektywicznego, rynkowo zorientowanego i zrównoważonego rolnictwa, przyczyniając się tym samym w znaczącym stopniu do realizacji celów strategii lizbońskiej[4] oraz polityki zrównoważonego rozwoju uzgodnionej na posiedzeniu Rady Europejskiej w Göteborgu[5].

Nowa regualacja sektora wina powinna również zostać dostosowana do podstawowych zasad nowej WPR w celu uczestniczenia w jej realizacji; dlatego też reforma sektora wina powinna się kierować celami konkurencyjności i trwałości o charakterze gospodarczym, społecznym i ekologicznym .

W ujęciu bardziej szczegółowym, zreformowana wspólna organizacja rynku wina powinna osiągnąć następujące cele:

- zapewnić większą ilościową i jakościową równowagę między podażą i popytem ,

- zwiększyć konkurencyjność wina europejskiego,

- wzmacniać rynkową orientację , podejście horyzontalne i wzajemną zgodność,

- zabezpieczać dochody producentów ,

- uwzględniać sprawy ogólnospołeczne , na przykład sprawy związane ze zdrowiem, ochroną konsumentów i środowiskiem,

- zachowywać oryginalność i tradycyjny charakter produktu ,

- przestrzegać zobowiązań międzynarodowych ,

- upraszczać prawodawstwo i umożliwiać bardziej elastyczne i skuteczne ramy prawne,

- uzyskać wyższy poziom pomocniczości , poprzez dostosowanie środków do konkretnych warunków i potrzeb, jednak w ramach pewnych wspólnych zasad w celu uniknięcia zniekształcania konkurencji,

- uwzględnić sprawną integrację Bułgarii i Rumunii w UE poprzez wspieranie modernizacji i restrukturyzacji sektorów wina tych państw.

3. Wniosek legislacyjny

Wniosek legislacyjny opiera się w dużej mierze na opcji „gruntownej reformy”, a bardziej szczegółowo na jej wariancie B, analizowanym w komunikacie z czerwca 2006 r., wprowadzając ten wariant w kolejną fazę.

Głównymi nowymi elementami obecnego wniosku w porównaniu z opcją „gruntownej reformy” są:

- redukcja zakresu programu karczowania (z 400 000 do 200 000 ha);

- zakwalifikowanie obszaru uprawy winorośli do systemu jednolitej płatności (SJP) (nawet pomimo tego, że nie będzie się to wiązać ze stworzeniem nowych uprawnień SJP przypisanych temu obszarowi).Środek ten wprowadza do wniosku ważny element opcji reformy WPR (opcja 3 przedstawiona w komunikacie);

- szczególny nacisk na środki promocji wina europejskiego na rynkach pozaeuropejskich w ramach krajowych środków oraz na prowadzone na terenie UE kampanie informacyjne dotyczące odpowiedzialnego i umiarkowanego spożycia wina.

4. Analiza oddziaływania (status quo a wniosek legislacyjny)

4.1. Wpływ o charakterze gospodarczym na sektor wina

4.1.1. Równowaga rynkowa

W świetle średniookresowej prognozy dotyczącej sektora wina w UE-27, opcja zaniechania reform prowadzi do zwiększenia nadwyżek i przez to okazuje się nietrwała.

W zaproponowanych przez Komisję ramach legislacyjnych, wstrzymanie środków rynkowych gwarantowałoby lepsze zorientowanie rynkowe produkcji wina i, tym samym osiągnięcie równowagi rynkowej w perspektywie długookresowej .

W krótkim okresie , wniosek Komisji umożliwiłby osiągnięcie stopniowej absorpcji nadwyżki wina poprzez wspomaganie ograniczania potencjału produkcyjnego, wspieranie dostosowań strukturalnych sektora i pobudzanie popytu na wino europejskie.

4.1.2. Ceny

W ramach obecnego status quo wzrastające nadwyżki będą powodowały zwiększającą się presję na zastosowanie środków interwencji oraz na budżet UE. Narzędzia rynkowe będą stopniowo napotykały trudności w skutecznym upłynnianiu zapasów wina. Powtarzające się kryzysy mogłyby doprowadzić do spadku cen i, tym samym, dochodów gospodarstw rolnych .

Proponowana reforma doprowadziłaby, w długim okresie , do zadawalającego poziomu cen , co jest bezpośrednią konsekwencją osiągnięcia równowagi rynkowej.

Jednakże sektor będzie musiał poradzić sobie ze spadkiem cen w krótkim okresie , jako że stabilizacja sytuacji rynkowej będzie wymagała znacznych wysiłków w zakresie dostosowań strukturalnych.

Wpływ na ceny wina oceniono na podstawie statystycznej relacji wyznaczonej pomiędzy cenami win stołowych i całkowitymi zapasami wina, na podstawie której dokonano ekstrapolacji cen.

Wyniki tego doświadczenia wskazują, że wniosek Komisji miałby w krótki okresie mniejszy wpływ na ceny (–7%) niż scenariusz zaniechania reform (–11%) , a z czasem zapewniłby szybką stabilizację cen.

4.1.3. Konkurencyjność

Wspólnotowy sektor wina w porównaniu z konkurencją napotyka ostatnio na pewne trudności :

- mniejsze struktury produkcji , przy wyższych kosztach produkcji i mniejszych ilościach z punktu widzenia dużych odbiorców detalicznych,

- mniej dynamiczna strategia marketingowa ,

- więcej ograniczeń regulacyjnych .

Przeszkody te doprowadziły do zmniejszenia udziału win z UE w rynku w porównaniu z konkurencyjnymi winami, zarówno na rynku wewnętrznym, jak i rynkach eksportowych. Jest to oznaką niepokojącej utraty konkurencyjności naszego sektora wina, w szczególności w segmencie win niskiej i średniej jakości.

Pod tym względem opcja zaniechania reform nie rozwiązałaby obecnych problemów.

Wniosek Komisji w odpowiedni sposób zająłby się tymi problemami poprzez:

- lepsze zorientowanie na rynek i poprawę struktur,

- większą elastyczność w zakresie praktyk enologicznych i zasad etykietowania,

- zmniejszenie ograniczeń regulacyjnych,

- wsparcie w zakresie rozpowszechniania informacji i promocji wina europejskiego.

W szczególności, zniesienie zakazu nowych obsadzeń, od 2014 r., miałoby korzystny wpływ na konkurencyjność , umożliwiając najbardziej wydajnym producentom zoptymalizować wielkość swoich gospodarstw i działać przy jak najdogodniejszej skali produkcji.

Wreszcie proponowane przepisy dotyczące wzbogacania mogłyby doprowadzić do wzrostu kosztów produkcji zainteresowanych producentów: im niższa cena wina, tym wyższy wzrost kosztów, który jest znaczniejszy w przypadku producentów wzbogacających wino dotowanym zagęszczonym moszczem niż w przypadku producentów wykorzystujących sacharozę.

4.1.4. Wpływ o charakterze gospodarczym na sektor alkoholu spożywczego

Zniesienie dotacji na destylację alkoholu spożywczego wiązałoby się ze wzrostem kosztów produkcji gorzelni, które musiałyby kupować wino stołowe po cenach rynkowych.

Szacuje się, że wzrost kosztów wyniósłby około 0,4 EUR na litrze brandy (40 % vol.) i 0,15 EUR na litrze wina wzmocnionego. Ten niewielki wzrost kosztów zostały prawdopodobnie przeniesiony na cenę detaliczną produktu.

Biorąc pod uwagę fakt, że cena detaliczna jednolitrowej butelki brandy, nawet w krajach o najniższym poziomie podatku akcyzowego, wynosi zazwyczaj około 10 EUR, wpływ wzrostu kosztów produkcji na cenę brandy będzie stosunkowo ograniczony (zazwyczaj poniżej 5 %) lub nawet mniejszy w przypadku win wzmocnionych.

Skutki wzrostu cen będą obejmować spadek spożycia alkoholu wina, który szacunkowo będzie odpowiadał ekwiwalentowi 4 milionów hl wina.

4. 2. Wpływ o charakterze społecznym

4.2.1. Dochody gospodarstw rolnych

Jak wspomniano w punkcie 4.1.2, długoterminowy spadek cen w ramach obecnego systemu , spowodowany stopniową kumulacją nadwyżek wina, doprowadzi do znacznego pogorszenia dochodów gospodarstw rolnych w sektorze wina.

Proponowana reforma doprowadziłaby, w długim okresie , do zadawalającego poziomu dochodów odpowiadającego stosunkowo wysokiemu poziomowi cen.

Jednakże, jak wspomniano przy okazji analizy dotyczącej cen, zarówno w przypadku scenariusza zachowującego status quo, jak i w przypadku wniosku Komisji , producenci wina będą musieli ponieść straty dochodów w krótkim okresie .

Wpływ prognozowanych spadków cen na osiągane dochody został określony w ramach symulacji na podstawie informacji uzyskanych z Sieci Danych Rachunkowych Gospodarstw Rolnych (FADN) i w oparciu o pewne „gospodarstwa modelowe”, reprezentujące najbardziej typowych producentów wina stołowego w kilku regionach winiarskich UE.

Analiza pokazuje, że wniosek Komisji ma nawet w krótkim okresie mniejszy, w porównaniu z sytuacją zachowania status quo, wpływ na dochody we wszystkich regionach, a z czasem zapewnia szybką stabilizację dochodów.

4.2.2. Zatrudnienie w rolnictwie

Rewitalizacja programu karczowania w pierwszych pięciu latach wdrażania reformy sektora wina spowoduje, oprócz ograniczenia obszaru uprawy winorośli, bardziej znaczące ograniczenie zatrudnienia w rolnictwie w sektorze wina w porównaniu ze scenariuszem zaniechania reform.

W szczególności przewiduje się, że w roku najintensywniejszego karczowania winnic (2009), zatrudnienie w rolnictwie w gospodarstwach winiarskich spadnie o 5,1 %. Odsetek ten będzie się stopniowo zmniejszał w kolejnych latach i powróci do poziomu 3,3 %, co zbiega się z oczekiwanym spadkiem zatrudnienia w rolnictwie w przypadku kontynuacji obecnego systemu.

Krótko mówiąc, wpływ proponowanej przez Komisję reformy będzie polegał na nieznacznym przyśpieszeniu normalnej długoterminowej tendencji do racjonalizacji wykorzystania zasobów pracy oraz zmniejszania zatrudnienia w rolnictwie . W szczególności interesująca jest obserwacja, że ogólny poziom zatrudnienia po zakończeniu okresu przejściowego reformy (w 2013 r.) równy jest poziomowi, który zostałyby osiągnięty dwa lata później (w 2015 r.) w ramach scenariusza zachowania status quo.

4.2.3. Zatrudnienie w ramach łańcucha rynku wina i sektorach pochodnych

Produkcja poza gospodarstwami winiarskimi obejmuje 8 600 spółdzielczych winiarni lub prywatnych wytwórni win, które zatrudniają w UE ogółem około 76 000 osób.

Biorąc pod uwagę rewitalizację programu karczowania, niektórzy hodowcy winorośli, którzy zwykli wysyłać swoją produkcję do wytwórni win, zaprzestaną działalności, co jednocześnie będzie oznaczać nagłą stratę produkcji wina w przypadku zainteresowanych wytwórni win.

W konsekwencji ogólnego ograniczenia produkcji wina mogą nastąpić znaczne strukturalne dostosowania sektora przetwórstwa wina; to popchnęłoby spółdzielnie winiarskie do zwiększania wielkości i do łączenia się w celu osiągnięcia optymalnej wielkości. Z jednej strony proces ten może prowadzić do ewentualnej utraty miejsc pracy, jednak z drugiej strony może on zracjonalizować sektor przetwórstwa win, który wykazywał pewne problemy spowodowane jego małym rozmiarem. Jednocześnie wzrost zasobów przeznaczonych na środki rozwoju obszarów wiejskich w regionach produkcji wina może pobudzać istniejącą wśród przetwórców wina tendencję do zwiększania wartości dodanej swojej produkcji poprzez rozszerzanie zakresu działań w ramach łańcucha rynku wina.

Kolejnym sektorem związanym z produkcją wina jest sektor gorzelni win, na który we Włoszech, Francji i Hiszpanii składa się 256 gorzelni , zatrudniających 6 800 pracowników (brak danych dotyczących innych państw członkowskich).

Zniesienie środków związanych z destylacją, a w szczególności destylacją produktów ubocznych, która stanowi dużą część działalności gorzelni win, wywrze niewątpliwie na nie presję, a niektóre z nich prawdopodobnie zostaną zamknięte . Jednakże pozostałe gorzelnie mają szansę dostosować się do nowej sytuacji , również przy uwzględnieniu faktu, że na rynku istnieje znaczny popyt na inną część ich produkcji, mianowicie napoje alkoholowe. Zwiększone fundusze na rozwój obszarów wiejskich są dostępne na finansowanie inwestycji mających na celu rozwój nowych technologii, w celu ograniczenia kosztów lub znalezienia nowych rynków zbytu na produkty gorzelni lub w celu podjęcia działań restrukturyzacyjnych skierowanych na znalezienie możliwości przekształcenia zamykanych gorzelni.

4.3 . Wpływ na środowisko

Produkcja wina wywiera niekorzystny wpływ na środowisko naturalne na kilka sposobów (oddziaływanie na glebę, intensywne wykorzystanie środków ochrony roślin, a w szczególności środków grzybobójczych, utylizacja produktów ubocznych produkcji win, zwiększające się stosowanie systemów nawadniających w niektórych regionach, nadmierna specjalizacja).

Zachowanie status quo prowadziłoby do kontynuacji wszystkich tych niekorzystnych oddziaływań .

Proponowana reforma doprowadziłaby do wielu korzystnych skutków dla środowiska naturalnego, głównie poprzez zakwalifikowanie gruntów obsadzanych winoroślą do systemu jednolitej płatności , wiążąc systematycznie środki wsparcia przyznane w ramach wspólnej organizacji rynku wina z zasadą współzależności oraz przekazując nowe fundusze do drugiego filara .

Wzmożone karczowanie może mieć ogólnie pozytywny wpływ na środowisko naturalne, ponieważ na ogół ogranicza ono monokulturę. Zasada współzależności w połączeniu z premiami z tytułu trwałego zaniechania uprawy oraz uprawnienia SJP przyznane w odniesieniu do obszaru objętego karczowaniem przyczyniłyby się do zapobiegania szkodliwym skutkom odłogowania gruntów.

Wreszcie wycofanie środków związanych z destylacją może mieć pozytywny wpływ na środowisko, pod warunkiem że produkty uboczne produkcji wina są zagospodarowane w rozsądny sposób.

4.4 . Wpływ na handel i zgodność ze zobowiązaniami w ramach WTO

W przypadku sektora wina, do najistotniejszych spraw w kontekście WTO należą:

- wsparcie wewnętrzne :duża część rocznych wydatków w ramach wspólnej organizacji rynku wina jest sklasyfikowana jako „bursztynowa skrzynka”, tzn. rodzaj wsparcia, który najbardziej zniekształca handel;

- refundacje wywozowe :negocjacje w ramach WTO mogą prowadzić do porozumienia dotyczącego stopniowego wycofywania wszystkich subsydiów wywozowych;

- polityka jakości/oznaczenia geograficzne :istniejące ramy regulacyjne w zakresie jakości nie pozwalają na optymalną międzynarodową ochronę naszych oznaczeń geograficznych w ramach porozumienia WTO-TRIPS;

- przepisy dotyczące etykietowania :niektóre kraje trzecie uznają nasze zasady za dyskryminacyjne.

W ramach scenariusza zaniechania reform prawie wszystkie problemy WTO związane z istniejącym systemem sektora wina pozostałyby nierozwiązane; dlatego też wiele przepisów wspólnej organizacji rynku mogłoby stać się przedmiotem ataków w przyszłości .

Proponowana reforma spowodowałaby, że wspólna organizacja rynku wina stałaby się bliższa zasadom WTO , pomimo że w kopercie krajowej status „zielonej skrzynki” nie jest zagwarantowany wszystkim proponowanym środkom.

4.5 . Wpływ na jakość wina, ochronę zdrowia i konsumentów

4.5.1. Jakość wina

Przy zastosowaniu proponowanej reformy, lepsze zorientowanie na rynek poprzez zaniechanie środków rynkowych powinno prowadzić do faworyzowania segmentu win wysokiej jakości .

4.5.2. Polityka ochrony zdrowia i konsumentów

W ramach istniejącej wspólnej organizacji rynku wina, destylacja alkoholu spożywczego ma negatywny wpływ na zdrowie publiczne, ponieważ przyznaje się dotacje na przerób wina na napoje o wysokiej zawartości alkoholu. Zezwalając na produkcję napojów spirytusowych z wina po niższych kosztach, zachęca się do ich konsumpcji, co jest sprzeczne z troską o zdrowie.

Zniesienie dotowania destylacji alkoholu spożywczego oraz, bardziej ogólnie, osiągnięcie celu polegającego na ograniczeniu nadwyżek poprzez lepsze zorientowanie produkcji na rynek będą mieć pozytywny wpływ na zdrowie publiczne . Ponadto uproszczenia zaproponowane w odniesieniu do polityki jakości, systemu oznaczeń geograficznych i zasad etykietowania, jak również kampanie edukacyjne i informacyjne mogą zwiększyć przejrzystość z punktu widzenia konsumentów .

4.6. Wpływ na efektywność zarządzania

Utrzymanie istniejącej wspólnej organizacji rynku oznaczałoby kontynuację skomplikowanego systemu , nakładającego coraz większe obciążenia na podmioty gospodarcze , a tym samym ograniczającego ich konkurencyjność i niepozostawiającego praktycznie żadnej przestrzeni dla pomocniczości .

Wniosek Komisji przewidywałby istotne uproszczenia głównie dzięki zniesieniu, w określonych przypadkach po okresie przejściowym, niektórych skomplikowanych środków (praw do sadzenia, destylacji, prywatnego składowania wina i publicznego składowania alkoholu). Przyjęcie wniosku spowodowałoby również wzrost poziomu pomocniczości poprzez wprowadzenie krajowych środków, co stworzyłoby państwom członkowskim możliwość wyboru między zestawem alternatywnych środków i spowodowałoby zwiększenie funduszy na rozwój obszarów wiejskich w regionach winiarskich.

Wreszcie, wniosek Komisji jest w szerokim zakresie oparty na zasadzie neutralności budżetowej , (około 1,3 miliarda EUR rocznie ). Dlatego też nie nastąpi żadna zmiana w zakresie ogólnego poziomu wsparcia dla sektora, ale po prostu zwiększenie efektywności funduszy wspólnotowych.

[1] SEK(2006) 770, 22.6.2006 r., http://ec.europa.eu/agriculture/capreform/wine/fullimpact_en.pdf.

[2] KOM(2006) 319, 22.6.2006 r.http://ec.europa.eu/agriculture/capreform/wine/com2006_319_en.pdf

[3] KOM(2007) 17.

[4] KOM(2005) 24.

[5] Konkluzje Prezydencji, 15-16 czerwca 2001 r.