UZASADNIENIE

1.PRZEDMIOT WNIOSKU

Niniejszy wniosek dotyczy decyzji upoważniającej państwa członkowskie do podpisania, w interesie Unii Europejskiej, drugiego protokołu dodatkowego w sprawie wzmocnionej współpracy i ujawniania elektronicznego materiału dowodowego do „budapeszteńskiej” Konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości („protokół”). Protokół służy zapewnieniu wspólnych zasad na szczeblu międzynarodowym w celu wzmocnienia współpracy w zakresie zwalczania cyberprzestępczości i gromadzenia materiału dowodowego w formie elektronicznej na potrzeby postępowań przygotowawczych lub karnych.

Komisja przedłoży również wniosek dotyczący decyzji Rady Unii Europejskiej („Rada”) upoważniającej państwa członkowskie do ratyfikowania protokołu w interesie Unii Europejskiej.

Cyberprzestępczość nadal stanowi poważne wyzwanie dla naszego społeczeństwa. Niezależnie od starań organów ścigania i organów wymiaru sprawiedliwości cyberataki, w tym ataki z wykorzystaniem oprogramowania typu ransomware, nasilają się i stają się coraz bardziej złożone. W szczególności ponadgraniczny charakter internetu sprawia, że dochodzenia w sprawie cyberprzestępstw mają niemal zawsze charakter transgraniczny, co wymaga ścisłej współpracy między organami w różnych państwach.

Elektroniczny materiał dowodowy odgrywa coraz większą rolę w postępowaniach przygotowawczych. Komisja szacuje, że obecnie organy ścigania i organy wymiaru sprawiedliwości potrzebują dostępu do elektronicznych materiałów dowodowych w 85 % postępowań przygotowawczych, w tym w postępowaniach dotyczących cyberprzestępczości. Dowody dotyczące wszelkich przestępstw są w coraz większym stopniu przechowywane w formie elektronicznej przez usługodawców w zagranicznych jurysdykcjach, a skuteczna reakcja wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych wymaga odpowiednich środków umożliwiających uzyskanie takich dowodów w celu utrzymania praworządności.

Na całym świecie, na szczeblu krajowym, unijnym i międzynarodowym, w tym za pośrednictwem protokołu, podejmowane są działania na rzecz poprawy transgranicznego dostępu do elektronicznego materiału dowodowego w postępowaniach przygotowawczych. Aby uniknąć konfliktów prawnych w przypadku ubiegania się o transgraniczny dostęp do elektronicznego materiału dowodowego, ważne jest zapewnienie kompatybilnych przepisów na szczeblu międzynarodowym.

2.KONTEKST WNIOSKU

2.1.Kontekst

„Budapeszteńska” Konwencja Rady Europy o cyberprzestępczości (CETS nr 185) („konwencja”) ma na celu ułatwienie walki z przestępstwami, w których wykorzystuje się sieci komputerowe. Konwencja 1) zawiera przepisy harmonizujące elementy krajowego prawa karnego materialnego dotyczące przestępstw i powiązane przepisy w dziedzinie cyberprzestępczości, 2) przewiduje uprawnienia w ramach krajowego prawa karnego procesowego niezbędne do dochodzenia i ścigania takich przestępstw, jak również innych przestępstw popełnianych przy użyciu systemu komputerowego lub gdy dowody mają postać elektroniczną, oraz 3) ma na celu ustanowienie szybkiego i skutecznego systemu współpracy międzynarodowej.

Do konwencji mogą przystąpić państwa członkowskie Rady Europy, a państwa niebędące członkami – na zaproszenie. Obecnie stronami konwencji jest 66 państw, w tym 26 państw członkowskich Unii Europejskiej. Konwencja nie przewiduje możliwości przystąpienia do niej przez Unię Europejską. Unia Europejska ma jednak status obserwatora przy komitecie Konwencji o cyberprzestępczości (T-CY).

Niezależnie od starań zmierzających do wynegocjowania nowej konwencji w sprawie cyberprzestępczości na szczeblu Organizacji Narodów Zjednoczonych, budapeszteńska Konwencja o cyberprzestępczości pozostaje główną wielostronną konwencją w sprawie walki z cyberprzestępczością. Unia konsekwentnie wspiera tę konwencję, również w ramach finansowania programów budowania zdolności.

W następstwie wniosków grupy ds. dowodów znajdujących się w chmurze komitet Konwencji o cyberprzestępczości przyjął kilka zaleceń w celu sprostania – w tym w ramach negocjacji dotyczących drugiego protokołu dodatkowego do Konwencji o cyberprzestępczości w sprawie wzmocnionej współpracy międzynarodowej – wyzwaniu, jakim jest fakt, że elektroniczny materiał dowodowy związany z cyberprzestępczością i innymi przestępstwami jest coraz częściej przechowywany przez usługodawców w zagranicznych jurysdykcjach, podczas gdy uprawnienia organów ścigania pozostają ograniczone do terytorium danego kraju. W czerwcu 2017 r. komitet Konwencji o cyberprzestępczości przyjął zakres zadań dotyczący przygotowania drugiego protokołu dodatkowego do konwencji w okresie od września 2017 r. do grudnia 2019 r. W związku z potrzebą większej ilości czasu na sfinalizowanie rozmów, jak również z ograniczeniami wynikającymi z pandemii COVID-19 w 2020 i 2021 r. komitet Konwencji o cyberprzestępczości następnie dwukrotnie przedłużył zakres zadań: do grudnia 2020 r., a następnie do maja 2021 r.

W odpowiedzi na wezwanie Rady Europejskiej zawarte w konkluzjach z dnia 18 października 2018 r. Komisja przyjęła w dniu 5 lutego 2019 r. zalecenie dotyczące decyzji Rady upoważniającej Komisję do uczestnictwa w imieniu Unii Europejskiej w negocjacjach w sprawie drugiego protokołu dodatkowego do Konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości. Europejski Inspektor Ochrony Danych przyjął opinię dotyczącą zalecenia w dniu 2 kwietnia 2019 r. Decyzją z dnia 6 czerwca 2019 r. Rada Unii Europejskiej upoważniła Komisję do uczestnictwa, w imieniu Unii Europejskiej, w negocjacjach w sprawie drugiego protokołu dodatkowego.

Jak wyrażono w strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa z 2020 r., strategii UE w zakresie cyberbezpieczeństwa na cyfrową dekadę z 2020 r. oraz unijnej strategii zwalczania przestępczości zorganizowanej z 2021 r., Komisja zobowiązała się do szybkiego i pomyślnego zakończenia negocjacji w sprawie protokołu. Parlament Europejski również uznał potrzebę zakończenia prac nad protokołem w swojej rezolucji z 2021 r. w sprawie strategii UE w zakresie cyberbezpieczeństwa na cyfrową dekadę.