UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Opierając się na wnioskach wyciągniętych z pandemii COVID-19 oraz mając na uwadze wypracowanie przyszłościowego rozwiązania, zakres niniejszego wniosku jest szeroki i obejmuje wszystkie rodzaje towarów i usług. Jeśli chodzi o towary, wniosek będzie miał przykładowo zastosowanie do wszelkiego rodzaju medycznych środków przeciwdziałania, takich jak produkty biologiczne, leki i produkty lecznicze, a także wyroby medyczne. Wniosek obejmie również produkty pozamedyczne niezbędne do radzenia sobie z kryzysami humanitarnymi. Niniejszy wniosek obejmuje także szeroki zakres usług związanych lub niezwiązanych z sektorem zdrowia.

Istnieje zatem pilna potrzeba podjęcia natychmiastowych działań w odniesieniu do walki z obecną pandemią COVID-19 oraz w celu stworzenia gotowości do działania z myślą o porównywalnych przyszłych środkach przyjmowanych na poziomie Unii w interesie publicznym. W tym celu należy wprowadzić szeroko zakrojone zwolnienie z VAT w odniesieniu do zakupów dokonywanych przez Komisję lub przez agencję lub organ UE w celu gromadzenia, przekazania lub dostarczenia w inny sposób towarów lub usług państwom członkowskim lub osobom trzecim, ponieważ jest to właściwe rozwiązanie niezbędne do umożliwienia koordynacji środków na szczeblu Unii.

Doświadczenia zdobyte w trakcie stosowania przez Komisję środków nadzwyczajnych podczas pandemii COVID-19 pokazują, że podatek VAT pobierany od niektórych transakcji staje się w ramach zamówień publicznych czynnikiem kosztowym obciążającym i tak już ograniczone budżety. Przedmiotowe kwoty VAT zmniejszają ilość towarów i usług, jakie Komisja może zamówić w celu gromadzenia zapasów lub natychmiastowego ich przekazania do państw członkowskich, a jednocześnie zwiększają złożoność i opóźniają operacje solidarnościowe, których celem jest zaspokojenie pilnych potrzeb. Ponadto koszty przestrzegania przepisów stają się obciążeniem dla przedsiębiorstw, które dostarczają towary i świadczą usługi na rzecz Unii, zwłaszcza jeśli chodzi o ich rejestrację w organach podatkowych w wielu lub we wszystkich państwach członkowskich.

Trwająca obecnie pandemia COVID-19 pokazuje dobitnie, jak ważne jest dobre przygotowanie i zdolność do szybkiego reagowania w oparciu o ustrukturyzowane, spójne i scentralizowane podejście na szczeblu UE. Taki wniosek jest również słuszny w odniesieniu do innych obecnych i przyszłych sytuacji, które wymagają skoordynowanych działań na szczeblu Unii. W związku z tym, w oparciu o doświadczenia związane z walką z pandemią COVID-19, niniejsza inicjatywa ma na celu zapewnienie Unii Europejskiej kompleksowego i przyszłościowego rozwiązania. Celem jest dostosowanie przepisów UE dotyczących VAT, na przykład w odniesieniu do środków w dziedzinie zarządzania klęskami żywiołowymi i kryzysami, a tym samym ułatwianie działań Komisji, agencji UE lub innych organów UE przy wypełnianiu jakiegokolwiek mandatu powierzonego im na mocy prawa Unii.

Celem niniejszej inicjatywy jest wspieranie i ułatwianie stosowania środków przyjmowanych na szczeblu Unii w interesie publicznym, w szczególności w przypadku, gdy Unia działa w ramach wykonywania mandatu do nabywania towarów i usług w celu ich bezpłatnej dystrybucji w państwach członkowskich stosownie do ich potrzeb w sytuacjach nadzwyczajnych. Środki te mają między innymi na celu zapobieganie sytuacjom nadzwyczajnym, przygotowywanie się lub reagowanie na nie w kontekście obecnych lub przyszłych kryzysów i klęsk żywiołowych. Inicjatywa wspiera te środki poprzez wyeliminowanie podatku od wartości dodanej (VAT) jako czynnika kosztowego oraz związanego z nim obciążenia regulacyjnego. Dokładniej rzecz ujmując, niniejszy wniosek przewiduje zwolnienie z VAT towarów dostarczanych lub usług świadczonych na rzecz Komisji lub agencji lub organu UE oraz towarów importowanych przez Komisję lub agencję lub organ UE, w przypadku gdy Komisja lub taka agencja lub taki organ nabywają te towary lub usługi w ramach wykonywania mandatu udzielonego im na mocy prawa Unii w interesie publicznym.

W obliczu pandemii COVID-19 Komisja wprowadziła nadzwyczajne środki w obszarze VAT, aby pomóc ofiarom epidemii. W dniu 3 kwietnia 2020 r. Komisja przyjęła decyzję (UE) 2020/491 umożliwiającą państwom członkowskim tymczasowe zwolnienie z VAT (oraz z ceł) podstawowych towarów niezbędnych do zwalczania skutków epidemii COVID-19 (obejmujących m.in. środki ochrony indywidualnej, wyroby medyczne do diagnostyki in vitro, wyroby medyczne takie jak respiratory oraz ograniczoną liczbę leków).

Decyzja ta obejmuje wyłącznie import, ale nie wewnątrzwspólnotowe ani krajowe dostawy, ponieważ autonomiczne uprawnienia Komisji ograniczają się do tej konkretnej dziedziny. Początkowy środek obowiązywał przez okres sześciu miesięcy i został przedłużony do dnia 31 października 2020 r., a następnie do dnia 30 kwietnia 2021 r. Obecnie trwają prace nad kolejnym przedłużeniem.

W dniu 7 grudnia 2020 r. Rada przyjęła wniosek Komisji wprowadzający zmianę dyrektywy 2006/112/WE Rady (dyrektywa VAT) i umożliwiający państwom członkowskim stosowanie obniżonej stawki VAT w odniesieniu do dostaw wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro związanych z COVID-19 i usług z nimi ściśle powiązanych. Ponadto państwa członkowskie mogą przyznać zwolnienie z prawem do odliczenia VAT zapłaconego na poprzednim etapie w odniesieniu do tych wyrobów i usług z nimi ściśle powiązanych oraz do dostaw szczepionek przeciwko COVID-19 i usług ściśle powiązanych z tymi szczepionkami.

Środki te zapewniły szybkie, skuteczne i ukierunkowane rozwiązania pilnych potrzeb pojawiających się w trakcie pandemii COVID-19. Mają one jednak bardzo ograniczony zakres zastosowania i tymczasowy charakter i nie wszystkie państwa członkowskie zdecydowały się na zastosowanie opcji zerowych stawek tam, gdzie to umożliwiono.

Dyrektywa VAT przewiduje, z zastrzeżeniem pewnych warunków i ograniczeń, zwolnienie z prawem do odliczenia VAT na poprzednim etapie w odniesieniu do importu towarów przez organy europejskie (w tym Komisję) i dostaw towarów i świadczenia usług na ich rzecz, do których stosuje się Protokół w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej (PPI). Zgodnie z odnośną wykładnią PPI zwolnienie to jest ściśle ograniczone do zakupów dokonywanych do celów użytku służbowego danego organu Unii. Nie będzie ono miało zastosowania do zakupu towarów i usług, które są na przykład przeznaczone do nieodpłatnego udostępnienia państwom członkowskim lub stronie trzeciej, takiej jak krajowy organ ds. zdrowia lub szpital, ponieważ nie jest to uznawane za użytek służbowy. Dokładnie takie przypadki mogą jednak stać się szczególnie ważne w odpowiedzi na kryzysy, a zatem stosowane obecnie zwolnienia z VAT są niewystarczające w tym względzie.

Wniosek Komisji z 2018 r. dotyczący zmiany dyrektywy VAT w zakresie stawek VAT, który oczekuje na rozpatrzenie przez Radę, też nie będzie mógł zapewnić zadowalającego rozwiązania w postaci zniesienia VAT od wszystkich transakcji, które są celem niniejszej inicjatywy. Wniosek ten, jeżeli zostanie jednomyślnie przyjęty przez Radę, umożliwi państwom członkowskim stosowanie obniżonej lub nawet zerowej stawki do niektórych dostaw tylko wówczas, gdy takie dostawy przynoszą korzyść konsumentowi końcowemu i służą realizacji celu leżącego w interesie ogólnym. Decyzja co do zastosowania takiego korzystnego traktowania pod względem VAT pozostałaby natomiast w gestii państw członkowskich.

Aby pomóc państwom członkowskim w lepszym radzeniu sobie z wyzwaniami epoki cyfrowej i zmniejszyć obciążenie administracyjne związane ze stosowaniem papierowej wersji świadectwa zwolnienia przewidzianego w załączniku II do rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 282/2011, w szczególności w sytuacjach kryzysowych, takich jak pandemie, należy wprowadzić formularz elektroniczny. Celem takiego formularza jest potwierdzenie, że transakcja kwalifikuje się do zwolnienia na podstawie art. 151 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy VAT. Podobnie jak już określono w art. 199b ust. 4 dyrektywy VAT, Komisja powinna być uprawniona do przyjmowania w drodze aktów wykonawczych szczegółów technicznych tego formularza, w tym wspólnej wiadomości elektronicznej, za pomocą której informacje mają być przekazywane, w konsultacji ze Stałym Komitetem Współpracy Administracyjnej ustanowionym na mocy art. 58 rozporządzenia Rady (UE) nr 904/2010, z zastosowaniem procedury sprawdzającej, o której mowa w art. 5 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.