[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 17.1.2007

KOM(2007) 14 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY

w sprawie rozpoczęcia konsultacji z Fidżi na mocy art. 96 umowy z Kotonu

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY

w sprawie rozpoczęcia konsultacji z Fidżi na mocy art. 96 umowy z Kotonu

I. Historia

Po zamachu stanu i wzięciu zakładników w maju 2000 r. Komisja w czerwcu tego samego roku wnioskowała o rozpoczęcie konsultacji przewidzianych w art. 96 umowy z Kotonu. W lipcu Rada jednogłośnie wyraziła zgodę na otwarcie konsultacji, które miało miejsce w październiku 2000 r. W rezultacie w 2001 r. podjęta została decyzja o częściowym zawieszeniu współpracy na rzecz rozwoju; ostatnie sankcje zostały zniesione dnia 7 listopada 2003 r. W owym czasie uważano, że konsultacje w połączeniu z częściowym zawieszeniem współpracy na rzecz rozwoju przyczynią się do dalszych pozytywnych przemian na Fidżi. Zważywszy, że sześć lat później Fidżi stanęło w obliczu nowego wojskowego przewrotu, okazuje się jednak, że instytucje demokratyczne i demokratyczna kultura nie są tam wystarczająco ugruntowane, a co za tym idzie tym razem należy zastosować innego rodzaju podejście. Po prawie dwóch miesiącach napięć między rządem a armią Fidżi, dnia 5 grudnia 2006 r. demokratycznie wybrany rząd premiera Laisenia Qarase został obalony przez siły zbrojne pod przywództwem dowódcy wojskowego, komandora Voreqe Bainimarama. Wydaje się, że przewrót wojskowy miał początkowo bezkrwawy charakter. Był to czwarty przewrót wojskowy na Fidżi od 1987 r.

Kwestią kluczową jest fakt, że rząd Qarase został wybrany w głosowaniu w powszechnych wyborach w maju 2006 r. Zgodnie z nową unijną polityką bliższego partnerstwa z wyspami Pacyfiku, UE wysłała pełną wyborczą misję obserwacyjną na Fidżi, której przewodniczył były węgierski minister i poseł do parlamentu Istvan Szent-Ivanyi na czele. Obserwatorzy UE uznali wybory za wiarygodne. Tym samym nie ulega wątpliwości, że rząd Qarase został wybrany legalnie w sposób w pełni demokratyczny i miał przeważającą większość w parlamencie.

Komandor przejął władzę wykonawczą od prezydenta Iloilo, zdymisjonował premiera Qarase, wprowadził stan wyjątkowy i stopniowo umocnił władzę wojskową. Wiele znanych osobistości zostało siłą zatrzymanych i przesłuchanych; większość z nich została następnie zwolniona i pozbawiona pełnionych funkcji, w tym wiceprezydent, pełniący obowiązki komisarza policji oraz dyrektor generalny Ministerstwa Finansów, który jest jednocześnie krajowym urzędnikiem zatwierdzającym Europejskiego Funduszu Rozwoju na Fidżi.

Zaprzysiężony został tymczasowy „premier” – siedemdziesięciosiedmioletni były lekarz wojskowy i dyplomata. Pierwszym jego krokiem było zasugerowanie komandorowi, aby rozwiązać parlament, co ten też uczynił. Tymczasowy „premier” podał się do dymisji dnia 4 stycznia 2007 r. Tymczasem premier Qarase utrzymuje, że jest legalnym premierem Fidżi.

II. Obecna sytuacja

Sytuacja nie jest w pełni stabilna i w dalszym ciągu podlega zmianom. Nowe władze wojskowe umieściły w gazetach ogłoszenia dla kandydatów na stanowiska w ministerstwach. Wielka Rada Wodzów (ang. Great Council of Chiefs ), która zgodnie z konstytucją mianuje prezydenta i wiceprezydenta, spotkała się w dniach 20-22 grudnia 2006 r. i zaproponowała podjęcie kilku kroków, łącznie z powrotem wojska do koszar. Komandor skrytykował Wielką Radę Wodzów i zapowiedział, że w przyszłości będzie się ona spotykać tylko za jego zgodą. Na początku stycznia 2007 r. sytuacja uległa pogorszeniu, kiedy prezydent wyraził swe poparcie dla wojska i mianował komandora p.o. premiera. Ponadto doszło do wywierania presji na władzę sądowniczą. Fidżyjskie media poinformowały dnia 5 stycznia 2007 r., że w czasie przesłuchania przez wojsko doszło do zgonu przesłuchiwanego mężczyzny.

Sprzeciw wobec przewrotu był znaczny. W dniu przewrotu prezydent Iloilo ogłosił, że ani nie popiera, ani nie potępia działań wojska, ale dnia 4 stycznia 2007 r. wycofał to oświadczenie. Tradycyjni przywódcy i kościoły potępiły przewrót; fidżyjscy sędziowie zadeklarowali, że będą podtrzymywać rządy prawa i przestrzegać przepisy Konstytucji; pełniący obowiązki komisarza policji na Fidżi nazwał przewrót zdradą, po czym został usunięty przez wojsko ze stanowiska. Media zajęły również wyraźne stanowisko, ale znajdują się pod presją ze strony wojska, aby nie wzniecały niepokoju. Dochodzi do wielu aktów biernego oporu i nieposłuszeństwa obywatelskiego, ale opozycja wobec wojska nie wydaje się być ani scentralizowana, ani zorganizowana. Ponadto wojsko stara się zdławić wewnętrzną opozycję w drodze prób zastraszenia. Tym niemniej jednak powszechna frustracja może doprowadzić do wybuchu i nie można wykluczyć, że dojdzie do aktów przemocy, co będzie zależeć od postępowania wojska.

Obecny przewrót wojskowy wydaje się zasadniczo różnić od poprzednich, ponieważ nie doszło do niego ze względu na napiętą sytuację pomiędzy rdzennymi mieszkańcami Fidżi a tymi pochodzącymi z Indii, ale ze względu na konflikt między samymi rdzennymi mieszkańcami Fidżi, którego daleko idące konsekwencje dotknęły jednakże obu największych społeczności w kraju.

W wygłoszonych przed przewrotem oświadczeniach komandor wyraził wiele ważnych politycznych zastrzeżeń; niektóre z nich znajdują prawdopodobnie znaczne poparcie wśród obywateli. Należą do nich oskarżenia o uprzedzenia rasowe, znajdujące wyraz w projekcie ustaw faworyzujących rdzennych mieszkańców Fidżi, krytyka utrzymywania bardzo bliskich kontaktów i przyznawania ważnych stanowisk niektórym osobom zamieszanym w przewrót z 2000 r., jak również niepotwierdzone zarzuty dotyczące korupcji i nepotyzmu. Stanowisko komandora w pewnym stopniu wynika również ze sprzeciwu wobec tradycyjnych władz na Fidżi – mianowicie wobec tradycyjnych przywódców i kościoła – których pozycja staje coraz słabsza w zderzeniu z nowoczesnością. Sprzeciw komandora wobec rządu Qarase wydaje się również wynikać z problemów interpersonalnych między nimi.

Rozmowy mediacyjne w Nowej Zelandii z udziałem premiera Fidżi i komandora, do których doszło dzięki ministrowi spraw zagranicznych Nowej Zelandii Winstonowi Petersowi, zakończyły się daleko idącymi ustępstwami ze strony premiera, które komandor, nie mogąc bądź też nie chcąc iść na kompromis, uznał za niewystarczające.

Przewrót wojskowy nie był ani legalny, ani zgodny z konstytucją i jest dużym krokiem w tył dla procesów demokratycznych na Fidżi. Został on jednogłośnie potępiony, również przez UE, która dnia 11 grudnia 2006 r. stwierdziła: „Rada potępia przewrót wojskowy na Fidżi i usunięcie demokratycznie wybranego rządu. Rada ubolewa nad obaleniem premiera i przejęciem władzy wykonawczej w kraju przez komandora Bainimaramai i Siły Zbrojne Republiki Fidżi (RFMF). Rada wzywa do niezwłocznego pełnego przywrócenia demokracji i powrotu do rządów cywilnych" . Przewrót dokonany przez siły zbrojne został zdecydowanie potępiony dnia 14 grudnia 2006 r. przez Parlament Europejski, jak również w osobnym oświadczeniu przez byłego szefa misji obserwacyjnej i posła do parlamentu Istvana Szent-Ivanyi. Parlament wezwał również Komisję i państwa członkowskie do natychmiastowego zawieszenia wszelkiej pomocy na rzecz Fidżi nie mającej charakteru humanitarnego, oraz z wyłączeniem programów w dziedzinie edukacji, jeśli są one wdrażane przez organizacje pozarządowe. Szefowie rządów i państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku w oświadczeniu z dnia 8 grudnia 2006 r. zdecydowanie potępili obalenie legalnego i demokratycznie wybranego rządu. Rada Bezpieczeństwa ONZ również wydała oświadczenie, a Fidżi doświadcza postępującej izolacji na arenie międzynarodowej w związku z odwołaniem ze stanowiska przewodniczącego Forum Wysp Pacyfiku; członkowstwo Fidżi organach decyzyjnych Wspólnoty Narodów zostało zawieszone.

Partnerzy Fidżi, w tym Francja i Zjednoczone Królestwo, zawiesiły współpracę wojskową. Kilka państw - wśród nich Francja, Australia i Nowa Zelandia - nałożyło ukierunkowane sankcje, podczas gdy niektórzy międzynarodowi partnerzy Fidżi rewidują i ograniczają pomoc na rzecz rozwoju.

III. Wniosek

Artykuł 9 ust. 2 Umowy o partnerstwie AKP-WE podpisanej w Kotonu dnia 23 czerwca 2000 r. między Unią Europejską a państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP), w tym z Fidżi, zmienionej w Luksemburgu dnia 25 czerwca 2005 r., określa zasadnicze elementy, na których opiera się partnerstwo. Poszanowanie demokracji opartej na zasadzie państwa prawnego oraz praw człowieka stanowi podstawę polityki wewnętrznej i międzynarodowej stron i jest zasadniczym elementem Umowy. Zgodnie z przepisami tego artykułu i biorąc pod uwagę okoliczności przejęcia władzy na Fidżi Komisja uważa, że konieczne jest podjęcie dialogu z nowymi władzami kraju w celu wyjaśnienia następujących kwestii:

1. niezwłoczny i pokojowy powrót do demokracji zgodny ze stanem legalnym oraz pełne poszanowanie przepisów Konstytucji;

2. powołanie rządu wspieranego przez większość parlamentarną w fidżyjskim parlamencie, który został wybrany w wolnych i uczciwych wyborach w maju 2006 r., lub też zorganizowanie wcześniejszych wolnych i uczciwych wyborów, przy jednoczesnym ograniczeniu czasu sprawowania władzy przez rząd „tymczasowy”;

3. plan określający cele i punkty odniesienia oraz ramy czasowe realizacji powyższych zadań;

4. pełne poszanowanie praw człowieka, ze szczególnym naciskiem na wolność wyrażania opinii;

5. pełne poszanowanie rządów prawa.

Dialog byłby dla nowych rządzących na Fidżi okazją do przedstawienia swojego punktu widzenia na powyższe tematy i pozwoliłby UE ocenić, czy istnieją wystarczające podstawy dla wsparcia wysiłków tego kraju zmierzających do poprawy przestrzegania zasadniczych elementów zmienionej umowy z Kotonu, lub też podjąć odpowiednie środki zgodnie z art. 96. UE zapewni dostęp do informacji zaangażowanym partnerom i zainteresowanym stronom.

Ze względu na okoliczności zmiany reżimu na Fidżi oraz z uwagi na rodzaj systemu politycznego wprowadzonego przez nowe władze Komisja stwierdza, że jest to nagły przypadek, również dlatego, że Unia Europejska w krytycznych tygodniach poprzedzających przewrót wojskowy dwukrotnie, w drodze publicznych oświadczeń prezydencji UE, ostrzegała wojsko, że w systemie demokratycznym nie przewidziano dla niego żadnej funkcji politycznej.

Tym samym zgodnie z art. 96 ust. 1a zmienionej umowy z Kotonu nie zachodzi konieczność wyczerpania możliwości dialogu politycznego zgodnie z art. 8 tej samej umowy. Należy zauważyć, że w celu szybkiego rozwiązania problemu i ze względu na znaczenie handlu i pomocy w relacjach UE z Fidżi prowadzony jest intensywny dialog zgodnie z art. 8. Komisja Europejska pragnie jednak rozpocząć formalne konsultacje z nowymi rządzącymi w celu przedyskutowania ich zobowiązań przed podjęciem decyzji co do zastosowania odpowiednich środków.

Dlatego też Komisja wnioskuje, aby Rada zaprosiła Republikę Wysp Fidżi do odbycia konsultacji zgodnie z art. 96 zmienionej umowy z Kotonu według załączonego projektu pisma.

Komisja wnioskuje, aby bieżąca współpraca, w szczególności w ramach 7., 8. i 9. EFR, była kontynuowana w czasie konsultacji przy założeniu, że przestrzegane są zobowiązania z tytułu konwencji o finansowaniu. Ponadto wnioskuje się o kontynuowanie tych działań w ramach współpracy, które mogłyby przyczynić się do przywrócenia demokracji i umocnienia rządów.

Ponadto, zważywszy jak ważną rolę odgrywa przemysł cukrowniczy w gospodarce, zatrudnieniu i zwalczaniu biedy na Fidżi, Komisja wnioskuje o przeprowadzenie w czasie trwania konsultacji wstępnych działań finansowania w ramach środków towarzyszących reformie cukrownictwa zatwierdzonych w budżecie na rok 2006, jeśli Komisja uzna, że pozwalają na to warunki.

ZAŁĄCZNIK

J.E.p.o. Premiera Republiki Wysp Fidżi

SuvaFidżi

PROJEKT PISMA

Szanowny Panie Premierze!

Dnia 11 grudnia Rada UE przyjęła następujące konkluzje: „Rada potępia przewrót wojskowy na Fidżi i usunięcie demokratycznie wybranego rządu. Rada ubolewa nad obaleniem premiera i przejęciem władzy wykonawczej w kraju przez komandora Bainimaramai i Siły Zbrojne Republiki Fidżi (RFMF). Rada wzywa do niezwłocznego pełnego przywrócenia demokracji i powrotu do rządów cywilnych". Ponadto dnia 14 grudnia Parlament Europejski zdecydowanie potępił przewrót.

Ze względu na okoliczności zmiany reżimu na Fidżi oraz z uwagi na formę systemu politycznego wprowadzonego przez nowe władze Unia Europejska stwierdza, że nastąpiło naruszenie zasadniczych elementów zmienionej umowy z Kotonu. Ponadto UE uważa niniejszy „przypadek za nagły w rozumieniu art. 96 ust. 2 lit. b)”. Tym samym zgodnie z art. 96 ust. 1a zmienionej umowy z Kotonu nie zachodzi konieczność wyczerpania możliwości dialogu politycznego zgodnie z art. 8 tej samej umowy.

Unia Europejska pragnie jednak przeprowadzić z rządem formalne konsultacje przed podjęciem odpowiednich środków. W związku z powyższym mamy zaszczyt, w imieniu Wspólnoty i państw członkowskich UE, zaprosić Pana kraj do konsultacji zgodnie z art. 96 zmienionej umowy z Kotonu, w celu dokładnego zbadania sytuacji i podjęcia decyzji o ewentualnych niezbędnych środkach zaradczych.

Ze swojej strony UE w sposób konstruktywny i otwarty przystąpi do tych konsultacji.

Konsultacje powinny pozwolić stronie fidżyjskiej na precyzyjne określenie sposobu niezwłocznego i pokojowego przywrócenia demokracji zgodnie ze stanem legalnym i z poszanowaniem Konstytucji.

Chcielibyśmy zaproponować jak najszybsze rozpoczęcie konsultacji, w dniu odpowiadającym obu stronom, w siedzibie Rady Unii Europejskiej w Brukseli.

Z poważaniem,

W imieniu Rady W imieniu Komisji