Reakcję UE ujęto w 10-punktowym planie, który Komisja przedstawiła w marcu. Najważniejszy element tego planu – platforma rejestracji do celów tymczasowej ochrony – umożliwia państwom członkowskim prowadzenie w czasie rzeczywistym wymiany informacji dotyczących rejestracji do celów uzyskania tymczasowej ochrony oraz odpowiedniej ochrony przewidzianej w prawie krajowym, jednocześnie zapobiegając ewentualnym nadużyciom. Z platformy korzystają już 24 państwa członkowskie i planuje się rozszerzenie tego grona o Danię i państwa stowarzyszone w ramach Schengen.

Komisja ustanowiła platformę solidarności jako narzędzie wspierające uruchomianie mechanizmów przewidzianych w dyrektywie w sprawie tymczasowej ochrony. Stała się ona centrum skoordynowanej reakcji Europy. Platforma działa pod przewodnictwem Komisji i skupia państwa członkowskie, państwa stowarzyszone w ramach Schengen, Europejską Służbę Działań Zewnętrznych, Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu, Frontex i Europol, Międzynarodową Organizację ds. Migracji oraz Agencję ONZ ds. uchodźców (UNHCR); w jej działaniach bierze udział również Ukraina i Mołdawia. Zapewnia ona również kanał umożliwiający dyskusję z partnerami międzynarodowymi, w szczególności ze Stanami Zjednoczonymi, Kanadą i Zjednoczonym Królestwem. Platforma solidarności monitoruje potrzeby pojawiające się w UE i koordynuje reakcję operacyjną. Przyczyniła się do określenia zdolności przyjmowania w państwach członkowskich, zapewnienia, aby wszyscy wysiedleńcy znali dostępne dla nich możliwości, oraz wspierania ich bezpieczeństwa dzięki wspólnemu unijnemu planowi zwalczania handlu ludźmi, który opracowano pod kierownictwem koordynatora UE ds. zwalczania handlu ludźmi. W ramach platformy podejmowane są działania mające na celu zapewnienie edukacji, zatrudnienia i trwałego zakwaterowania, pomoc w dalszym przemieszczaniu się z Mołdawii oraz wsparcie osób decydujących się na powrót do Ukrainy. Głównym celem jest ochrona osób najbardziej narażonych, w szczególności dzieci.

Głównym elementem przyjmowania w UE osób uciekających przed wojną było uruchomienie po raz pierwszy mechanizmów przewidzianych w dyrektywie w sprawie tymczasowej ochrony 4 marca 2022 r., dzięki czemu osoby te otrzymały wyraźny status prawny i bezprecedensową ochronę w całej UE, a także prawa do zakwaterowania, edukacji i opieki zdrowotnej oraz dostęp do zatrudnienia. Ponad 4 mln osób zarejestrowało się w celu uzyskania tymczasowej ochrony lub odpowiedniej ochrony na podstawie przepisów krajowych państw członkowskich.

Istniejący we wszystkich państwach członkowskich niedobór siły roboczej w wielu sektorach wskazuje na potrzebę przyciągania dynamicznej siły roboczej oraz stworzenia bezpiecznych dróg, które zmniejszą zachęty do migracji nieuregulowanej. Nowy zestaw wniosków dotyczących umiejętności i talentów odzwierciedla przyjęte w ramach paktu kompleksowe podejście do partnerstwa na szczeblu międzynarodowym.

Reaktywność i sprawność Unii pomaga nam zmierzyć się z wyzwaniami. Rok, który upłynął od ostatniego sprawozdania w sprawie migracji, potwierdził jednak jak bardzo potrzebne są reformy strukturalne unijnego systemu azylowego i migracyjnego, tak aby UE była w stanie poradzić sobie zarówno z sytuacjami kryzysowymi, jak i bardziej długofalowymi trendami. Działania realizowane podczas francuskiej prezydencji zainicjowały pozytywne procesy, które umożliwiły osiągnięcie znacznych postępów zarówno w wewnętrznym, jak i zewnętrznym wymiarze paktu o migracji i azylu. Nowa deklaracja solidarności posłużyła państwom członkowskim za podstawę wznowienia współpracy przy wsparciu Komisji. Nasze partnerstwo z głównymi krajami pochodzenia i tranzytu pogłębiło się we wszystkich aspektach migracji i przymusowego wysiedlenia. Szeroko zakrojone działania dyplomatyczne przyniosły efekty zarówno w kontekście szerszej współpracy w dziedzinie migracji, jak i w odniesieniu do kluczowych spraw, takich jak instrumentalne traktowanie migrantów przez reżim białoruski.

Około połowa osób przybywających z Ukrainy to dzieci, zarówno te znajdujące się pod opieką dorosłych, jak i dzieci pozbawione opieki. W ukierunkowanych wytycznych dotyczących ochrony dzieci na wszystkich etapach ich podróży do bezpiecznego domu zwrócono szczególną uwagę na przemieszczanie się małoletnich bez opieki z Mołdawii oraz na odpowiednią opiekę nad dziećmi, które wcześniej przebywały w ukraińskich placówkach opiekuńczych.

Założeniem wspólnego unijnego planu zwalczania handlu ludźmi jest ograniczenie do minimum ryzyka, że osoby przemieszczające się lub poszukujące zatrudnienia, w szczególności kobiety i dzieci, staną się celem przestępczości zorganizowanej. Działania na szczeblu unijnym, a także zalecenia dla państw członkowskich, obejmują podnoszenie świadomości, zapobieganie, skuteczniejsze egzekwowanie prawa i współpracę sądową, identyfikację i ochronę ofiar, a także współpracę z państwami niebędącymi członkami UE, w szczególności z Ukrainą i Mołdawią. Chociaż liczba potwierdzonych przypadków handlu ludźmi jest obecnie niewielka, ryzyko jest wyraźne. Wszystkie przypadki handlu ludźmi i prowadzone postępowania powinny być nadal zgłaszane Europolowi. Do końca roku Komisja zaproponuje również zmienione przepisy dotyczące zwalczania handlu ludźmi i ochrony ofiar.

Misje UE w terenie, w tym misja doradcza Unii Europejskiej na rzecz reformy cywilnego sektora bezpieczeństwa na Ukrainie (EUAM Ukraine), pomagają władzom ukraińskim w zarządzaniu granicami. UE rozszerzyła mandat misji pomocy granicznej UE (EUBAM) dla Mołdawii i Ukrainy, aby umożliwić jej personelowi wspieranie również mołdawskiej policji granicznej.

Mołdawia potrzebuje unijnej solidarności i otrzymała specjalną pomoc. Państwa członkowskie złożyły około 20 000 zobowiązań do przyjęcia osób, które schroniły się w Mołdawii, chociaż jak dotąd wielu Ukraińców wolało pozostać w pobliżu swojej ojczyzny. Dzięki szybko zawartej umowie o statusie z Mołdawią Frontex wspiera obecnie zarządzanie granicami. Również nowe unijne centrum wsparcia bezpieczeństwa wewnętrznego i zarządzania granicami pomaga Mołdawii sprostać wyzwaniom dotyczącym bezpieczeństwa, w tym wyzwaniom związanym z nielegalnym handlem bronią, nielegalnym obrotem środkami odurzającymi i handlem ludźmi.

Komisja współpracuje z partnerami międzynarodowymi, aby zapewnić osobom uciekającym przed wojną bezpieczne miejsca docelowe. Obywatele państw trzecich otrzymują pomoc w bezpiecznym powrocie do domu, a dotychczas niemal 250 000 osób przyjęto w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Zjednoczonym Królestwie. Komisja i Europejska Służba Działań Zewnętrznych ściśle współpracują z państwami członkowskimi i partnerami międzynarodowymi, aby pomagać w repatriacji obywateli Ukrainy, którzy utknęli za granicą po rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

W 10-punktowym planie uwzględniono również skutki dla bezpieczeństwa wewnętrznego. W czwartym sprawozdaniu z postępu prac w realizacji strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa podsumowano działania Europolu oraz koordynację pełnego wdrożenia unijnych sankcji przeciwko Rosji przez organy krajowe za pośrednictwem grupy zadaniowej „Freeze and Seize”.

Gwarantowanie praw na podstawie dyrektywy w sprawie tymczasowej ochrony

UE wprowadziła również szereg ukierunkowanych inicjatyw sektorowych, aby nadać moc prawną poszczególnym prawom przyznanym na podstawie dyrektywy w sprawie tymczasowej ochrony.

W działaniach w zakresie edukacji dla osób uciekających z Ukrainy zwrócono szczególną uwagę na przygotowania do roku akademickiego 2022/2023. Wszystkie dzieci powinny mieć możliwość uczęszczania do lokalnej szkoły w UE, ale proponowane w niej aktywności powinny umożliwiać im również zachowanie silnego związku z Ukrainą. Komisja zapewnia wsparcie i wytyczne za pośrednictwem europejskich platform, między innymi europejskiej platformy internetowej dla szkół School Education Gateway, eTwinning oraz nowego centrum na rzecz ukraińskich szkół. Grupa solidarności UE z Ukrainą w dziedzinie edukacji pomaga w gromadzeniu wiedzy specjalistycznej w całej UE . Dostępne jest również ukierunkowane wsparcie dla studentów, niedawnych absolwentów, nauczycieli i trenerów za pośrednictwem programu Erasmus+, a specjalne działanie w ramach działań „Maria Skłodowska-Curie” zapewni stypendia dla wysiedlonych z Ukrainy naukowców. Starania te są podejmowane równolegle z unijnym wsparciem mającym na celu pomoc w przywróceniu życia szkolnego w samej Ukrainie (zob. sekcja 7).

Osoby korzystające z tymczasowej ochrony mają również prawo do dostępu do zatrudnienia. Aby zapewnić pracownikom możliwość wykonywania pracy zgodnie z ich kwalifikacjami, Komisja wydała zalecenie w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych i akademickich i przedstawiła wytyczne dotyczące dostępu do zatrudnienia, kształcenia i szkolenia zawodowego oraz edukacji dorosłych. Język ukraiński dodano do narzędzia do tworzenia profilu umiejętności obywateli państw trzecich, portalu Europass i klasyfikacji umiejętności i zawodów. Pilotażowa inicjatywa tworzenia unijnej puli talentów na platformie EURES, która jest przygotowywana wspólnie z Europejskim Urzędem ds. Pracy, ułatwia osobom korzystającym z tymczasowej ochrony dostęp do unijnego rynku pracy. Dzięki niej osoby poszukujące pracy mogą rejestrować swoje CV, sprawdzać informacje o ogłoszonych wolnych miejscach pracy i zostać znalezione przez potencjalnych pracodawców. We współpracy z Europejską Fundacją Kształcenia Komisja finalizuje projekt dotyczący porównywalności ukraińskich i unijnych ram kwalifikacji. Wsparcie dla wysiedleńców z Ukrainy zapewniają również Europejski pakt na rzecz umiejętności, program „Erasmus” dla młodych przedsiębiorców oraz inicjatywa na rzecz przedsiębiorczości kobiet. Europejska gwarancja dla dzieci przyczynia się do integracji dzieci i wspierania dostępu do zatrudnienia dla ich rodziców.

Tymczasowa ochrona daje również prawo do opieki medycznej, w tym co najmniej do medycznych świadczeń ratunkowych i podstawowego leczenia chorób. W praktyce wiele państw członkowskich wyszło poza formalne wymogi dyrektywy i zaoferowało szerszy dostęp. Specjalna sieć zainteresowanych stron wspiera wysiedlonych pacjentów i pracowników służby zdrowia oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Jednocześnie Komisja pracuje nad ułatwieniem powrotu osób pragnących wrócić do domu po odbyciu leczenia w UE za pośrednictwem programu Medevac. UE wnosi również wkład w łagodzenie skutków dla zdrowia psychicznego dzięki wsparciu psychospołecznemu w ramach Programu UE dla zdrowia, z którego Ukraina korzysta obecnie na takich samych warunkach jak państwa członkowskie UE i państwa stowarzyszone. W szczególności zakres programu na rzecz wsparcia zdrowia psychicznego wdrażanego za pośrednictwem Międzynarodowej Federacji Czerwonego Krzyża – początkowo stworzonego w celu wspierania osób przybywających do państw członkowskich graniczących z Ukrainą – zostanie rozszerzony na wszystkie państwa członkowskie, a jego finansowanie zostanie podwojone.

Elementem szeroko zakrojonej strategii komunikacyjnej służącej zapewnieniu, aby osoby korzystające z pomocy znały swoje prawa i rozumiały możliwości zakwaterowania, zatrudnienia, edukacji i opieki zdrowotnej są zrozumiałe informacje przekazywane w odpowiednim czasie na stronie internetowej „Solidarność UE z Ukrainą” oraz infolinia w językach ukraińskim i rosyjskim. Pomaga to wzmocnić zaufanie tych osób przy przemieszczaniu się w obrębie UE.

Wsparcie operacyjne i finansowe

Oprócz wsparcia oferowanego państwom członkowskim poprzez koordynację i wspólne wytyczne, kluczową rolę w kontekście wdrażania tymczasowej ochrony w całej Unii odegrały agencje UE oraz niezwłoczne dostosowanie finansowania unijnego.

Agencje UE szybko zapewniły wsparcie na miejscu państwom członkowskim graniczącym z Ukrainą oraz Mołdawii. Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) oddelegowała blisko 260 funkcjonariuszy stałej służby oraz sprzęt techniczny do Rumunii, Słowacji, Polski i Mołdawii i pozostaje w gotowości do nowych oddelegowań w tym rejonie, jeżeli zajdzie taka potrzeba. Agencja UE ds. Azylu znacząco rozszerzyła zakres swoich operacji i podpisała nowe plany operacyjne z Bułgarią, Czechami i Rumunią, a także zmieniła inne plany, aby zapewnić dodatkowe wsparcie w zakresie wdrażania tymczasowej ochrony. Obecnie do państw członkowskich i Mołdawii oddelegowano ponad 60 ekspertów i tłumaczy ustnych. Europol oddelegował zespoły operacyjne na Węgry, do Polski, Rumunii, na Słowację i do Mołdawii, aby wesprzeć organy krajowe we wczesnym wykrywaniu działalności przestępczej związanej z wojną, w tym przemytu migrantów i handlu ludźmi.

Zaspokajanie potrzeb finansowych Komisja zapewniła bezprecedensową elastyczność w wykorzystywaniu finansowania unijnego, aby wzmocnić działania państw członkowskich, kluczowych organizacji i organizacji społeczeństwa obywatelskiego na rzecz pomocy potrzebującym. Komisja podjęła niezwłoczne działania, aby uruchomić dostępne środki z funduszy polityki spójności. Wniosek dotyczący działań polityki spójności na rzecz uchodźców w Europie (CARE) przedstawiony natychmiast po rozpoczęciu inwazji umożliwił państwom członkowskim elastyczne wykorzystywanie środków, które są nadal dostępne w ramach puli Funduszu Spójności na lata 2014–2020, w tym REACT-EU, na działania wspierające osoby uciekające z Ukrainy. Następnie przestawiono pakiet FAST-CARE obejmujący lata 2021–2027. Oba te akty pomogły państwom członkowskim w uzyskaniu szybkiego dostępu do jak największych środków finansowych dzięki zwiększonym płatnościom zaliczkowym, współfinansowaniu unijnym w wysokości 100 % oraz uproszczonym procedurom. Już w programach przyjętych w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS)/EFS+ skoncentrowano znaczne działania na zwalczaniu skutków wojny. Nowe elastyczne rozwiązania będą mogły wspierać edukację, zatrudnienie i włączenie społeczne, a także zapewnią osobom uciekającym przed inwazją żywność i podstawową pomoc materialną. Istotny jest również wkład programów w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) poprzez inwestycje ukierunkowane na wyzwania wynikającymi z potrzeb migracyjnych. Elastyczność wprowadzona w odniesieniu do wykorzystania funduszy w obszarze spraw wewnętrznych na lata 2014–2020 stanowiła również wsparcie w zakresie potrzeb związanych z przyjęciem (tymczasowe zakwaterowanie, żywność, opieka zdrowotna itp.) i wdrażaniem tymczasowej ochrony (wstępne działania związane z przetwarzaniem i rejestracją, kierowanie osób do służb udzielających specjalistycznego wsparcia itp.). Część wsparcia należy skierować do organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz władz lokalnych i regionalnych, które odgrywają zasadniczą rolę w udzielaniu pomocy doraźnej. Państwa członkowskie mogą również skorzystać z Instrumentu Wsparcia Technicznego, aby zwiększyć swoją zdolność do przyjmowania osób uciekających z Ukrainy i ułatwić ich integrację. W ramach finansowych na lata 2021–2027 dostępne są znaczne środki finansowe na zaspokojenie potrzeb długoterminowych. Państwa członkowskie mają również możliwość włączenia działań wspierających integrację osób ze środowisk migracyjnych zarówno w ramach programów polityki spójności, jak programów krajowych w ramach funduszy w obszarze spraw wewnętrznych. Wizyty techniczne służb Komisji we wszystkich kluczowych państwach członkowskich zapewniły wsparcie organom krajowym, ustanowiono także punkt kompleksowej obsługi, aby ułatwić optymalne i komplementarne wykorzystywanie dostępnych funduszy unijnych.

Zaangażowanie UE na rzecz ochrony osób uciekających przed inwazją rosyjską na Ukrainę jest niezachwiane. Komisja zamierza w pełni wykorzystać możliwości dostępne w ramach dyrektywy w sprawie tymczasowej ochrony i umożliwić przedłużenie udzielonej tymczasowej ochrony o kolejny rok, do marca 2024 r. Daje to poczucie pewności i stabilności milionom osób. Niezwykle istotne jest, aby państwa członkowskie zapewniły osobom korzystającym z pomocy możliwość dalszego korzystania z ich praw, pomagając im w zmianie na bardziej stabilną pracę, a dzieciom – w podjęciu nauki. UE będzie w dalszym ciągu wspierać starania państw członkowskich na rzecz sprawnej i korzystnej dla obu stron integracji nowo przybyłych osób i ich włączenia do społeczeństw UE.

Wiele osób będzie musiało wielokrotnie przemieszczać się między UE i Ukrainą, a trwałe wsparcie będzie potrzebne także tym, którzy zdecydują się na powrót na stałe do domu. Komisja będzie wspierać reintegrację Ukraińców powracających do domu w ramach szerszego zobowiązania wobec Ukrainy dotyczącego pomocy i odbudowy. Komisja będzie współpracować z państwami członkowskimi i władzami ukraińskimi za pośrednictwem platformy solidarności, aby opracować praktyczne wytyczne i rozwiązania, dzięki którym osoby powracające do domu będą mogły wyrejestrować się lub powiadomić właściwe organy i jednocześnie mieć pewność, że będą mogły łatwo wrócić do UE i ponownie skorzystać z praw, które daje tymczasowa ochrona.