[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 1.8.2008

KOM(2008) 500 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI

Streszczenie skierowanego do Rady sprawozdania o postępie prac w zakresie wdrażania zalecenia Rady 2005/835/WE z dnia 14 listopada 2005 r. w sprawie działań priorytetowych w celu wzmocnienia współpracy w dziedzinie archiwów w Europie przedstawionego przez Europejski Zespół ds. Archiwów {SEC(2008) 2364}

1. KONTEKST

W swojej rezolucji z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie archiwów w państwach członkowskich[1], Rada podkreśliła wyzwania, jakie istniały w tej dziedzinie w przededniu rozszerzenia Unii o 10 nowych państw. W dokumencie Rada wezwała do oceny sytuacji archiwów państwowych w UE, w ramach której szczególnie uważnie przyjrzano by się sytuacji po rozszerzeniu. Rada zwróciła się także do Komisji o przygotowanie sprawozdania, które przedstawiałoby możliwości zacieśnienia koordynacji i współpracy.

W następstwie tej rezolucji, w lutym 2005 r. Komisja przedłożyła Radzie przygotowane przez grupę ekspertów z państw członkowskich Sprawozdanie na temat archiwów w rozszerzonej Unii Europejskiej [2]. W sprawozdaniu przeanalizowano sytuację archiwów w Unii Europejskiej i przedstawiono szereg propozycji oraz wytycznych dotyczących przyszłych działań na rzecz zacieśnienia współpracy w dziedzinie archiwów na poziomie europejskim

Sprawozdanie na temat archiwów posłużyło jako podstawa dla zalecenia Rady 2005/835/WE z dnia 14 listopada 2005 r. w sprawie działań priorytetowych w celu wzmocnienia współpracy w dziedzinie archiwów w Europie[3]. W punkcie A zalecenia Rada wzywa do stworzenia Europejskiego Zespołu ds. Archiwów, składającego się z ekspertów wyznaczonych przez państwa członkowskie i instytucje Unii, odpowiedzialnego za zapewnianie współpracy i koordynacji w zakresie ogólnych kwestii dotyczących archiwów, a w szczególności wdrażania pięciu środków priorytetowych, o których mowa w pkt B zalecenia. W punkcie C państwa członkowskie i instytucje Unii zostały wspólnie wezwane do wspierania wdrażania tych środków priorytetowych. Zaznaczono, że Unia Europejska podejmie działania wspierające projekty skierowane na wdrożenie tych środków w ramach istniejących programów. W punkcie D zalecenia Rada wzywa Europejski Zespół ds. Archiwów do przedstawienia, najpóźniej w terminie trzech lat od daty opublikowania zalecenia, sprawozdania o postępie prac w zakresie wdrożenia środków priorytetowych, o których mowa w pkt B.

Sprawozdanie to zostało przyjęte przez Europejski Zespół ds. Archiwów na posiedzeniu w dniu 6 czerwca 2008 r. i niniejszym zostaje przedłożone Radzie w załączniku do niniejszego komunikatu.

Zespół uznał, że sprawozdanie powinno być nie tylko podsumowaniem postępów w dziedzinie wdrażania zalecenia Rady, ale powinno wskazywać także wyzwania, jakie rysują się przed tą dziedziną na przyszłość. Taka jest też struktura sprawozdania.

2. OSIąGNIęCIA

2.1. Wzmocniona współpraca w dziedzinie archiwów w Europie

Europejski Zespół ds. Archiwów powstał na początku 2006 r. W jego skład wchodzą eksperci ze wszystkich 27 państw członkowskich Unii Europejskiej[4], jak również z pięciu instytucji europejskich wymienionych w art. 7 ust. 1 Traktatu WE. Od inaugurującego jego prace posiedzenia w kwietniu 2006 r. zespół spotykał się regularnie co semestr w celu przedyskutowania postępów we wdrażaniu zalecenia Rady oraz określaniu wytycznych i ogólnego kierunku działań podejmowanych w ramach wdrażania wymienionych środków priorytetowych.

Zespół starał się współpracować z innymi właściwymi sieciami i sektorami. W celu wdrożenia wielu spośród określonych środków priorytetowych, Europejski Zespół ds. Archiwów współpracował z istniejącymi strukturami, takimi jak forum DLM[5] oraz Europejski Oddział Międzynarodowej Rady Archiwów (EURBICA). Sektor archiwów aktywnie uczestniczy także w pracach Fundacji Europejskiej Biblioteki Cyfrowej i jest reprezentowany w grupie wysokiej rangi ekspertów ds. bibliotek cyfrowych oraz w grupie roboczej ds. interoperacyjności europejskich bibliotek cyfrowych.

W odniesieniu do priorytetowego środka „wprowadzenie środków zapobiegających kradzieży dokumentów archiwalnych”, zespół starał się współpracować z muzeami i bibliotekami w celu rozwiązania problemu, który dotyczy wszystkich trzech sektorów. Współpraca międzysektorowa ma zasadnicze znaczenie w kwestii odzyskiwania skradzionych dóbr. Taki jest cel wspólnej konferencji, organizowanej pod patronatem francuskiej prezydencji w październiku 2008 r. w Roubaix (Francja).

Zgodnie z punktem C zalecenia Rady Komisja starała się w miarę możliwości wspierać projekty ukierunkowane na wdrożenie zalecenia Rady. Wnioskowane środki na sfinansowanie aktualizacji i rozszerzenia wzorcowych wymagań dotyczących zarządzania zapisami elektronicznymi (standard MoReq2)[6] oraz bazy europejskiego prawodawstwa z dziedziny archiwów[7], zostały udostępnione w ramach programu IDABC[8]. Portal internetowy umożliwiający dostęp do archiwów[9], propozycja grupy roboczej Europejskiego Zespołu ds. Archiwów, powinien zostać z kolei sfinansowany ze środków programu eContent plus [10] .

2.2. Pięć priorytetowych środków wymienionych w zaleceniu Rady

Postępy odnotowano we wdrażaniu wszystkich pięciu priorytetowych środków, określonych w pkt B zalecenia Rady z listopada 2005 r.

2.2.1. Przechowywanie i zapobieganie zagrożeniom

Zalecenie Rady wzywa do: stworzenia planu działań w celu wspierania środków mających na celu zapobieganie zniszczeniom dokumentów i archiwów na skutek klęsk żywiołowych i innych zagrożeń, wspierania działań na całym obszarze Wspólnoty służących konserwacji i restauracji zniszczonych dokumentów i archiwów, określenia i wspierania norm i specyfikacji projektowania dotyczących nowych budynków przeznaczonych na archiwa.

Po publikacji zalecenia utworzona została grupa robocza ds. przechowywania i zapobiegania zniszczeniom archiwów. W skład grupy wchodzili przedstawiciele trzech krajów, a jej pracom przewodniczył niemiecki Bundesarchiv. Grupa robocza skoncentrowała się na najpilniejszych problemach wymienionych w zaleceniu Rady tj. zapobieganiu zagrożeniom. Przyczyniła się ona do zacieśnienia regionalnej współpracy między Republiką Czeską, Polską i Niemcami. Postępem był zwłaszcza plan stworzenia w 2008 r. internetowego systemu informacyjnego, wykorzystywanego w przypadku zagrożenia. System dostarczać miałby szczegółowe informacje na temat zapobiegania zagrożeniom i zasad zachowania w takich przypadkach, ale również informować, gdzie można znaleźć odpowiednie zasoby i środki.

Celem jest rozszerzenie internetowej bazy danych, tak aby zyskała ona wymiar europejski i stała się narzędziem, które systematyzuje i ułatwia łączenie w sieć europejskich archiwów. Umożliwi to archiwom z całej UE odpowiednie przygotowanie się na wypadek jakichkolwiek zagrożeń.

2.2.2. Europejska współpraca interdyscyplinarna w dziedzinie dokumentów i archiwów elektronicznych

Zalecenie Rady z dnia 14 listopada 2005 r. wzywa do dalszego zacieśniania europejskiej współpracy interdyscyplinarnej w dziedzinie dokumentów i archiwów elektronicznych. W szczególności Rada zaleca uaktualnienie i rozszerzenie dotychczasowych zasad tworzenia systemów dokumentów elektronicznych i zarządzania archiwami, takich jak standard MoReq. W zaleceniu Rada wzywa również do kontynuowania organizowanych w ramach Forum DLM konferencji na temat dokumentów i archiwów elektronicznych.

We współpracy z Komisją, forum DLM opracowało zaktualizowaną i rozszerzoną wersję wzorcowych wymagań dotyczących zarządzania zapisami elektronicznymi (standard MoReq2). Standardem MoReq2 zarządzać będzie Forum DLM, które propagować też będzie testy zgodności oprogramowania kompatybilnego z MoReq2.

Zgodnie z zaleceniem Rady Forum DLM będzie w dalszym ciągu organizować duże konferencje dotyczące dokumentów i archiwów elektronicznych. Piąta konferencja Forum DLM odbędzie się w Tuluzie (Francja) w dniach od 10-12 grudnia 2008 r. Omówione zostaną przede wszystkim europejskie osiągnięcia w dziedzinie zarządzania informacjami i zapisami oraz kierunki przyszłych działań w tej dziedzinie.

2.2.3. Stworzenie portalu internetowego zapewniającego dostęp do dokumentacji i archiwów w Europie i zarządzanie nim

Internetowy portal archiwów w Europie ułatwiłby dostęp do różnorodnego materiału archiwalnego, będącego w posiadaniu prywatnych lub państwowych instytucji dziedzictwa kulturowego i umożliwiłby tym samym wykorzystywanie online tych treści w pracy, nauce i dla zaspokojenia zainteresowań. Po raz pierwszy możliwe stałoby się wyszukiwanie informacji archiwalnych z całej Europy, bez względu na ograniczenia krajowe, instytucjonalne i sektorowe. Byłby to znaczący wkład w urzeczywistnienie koncepcji wspólnego wielojęzycznego punktu dostępu do rozproszonego europejskiego dziedzictwa kulturowego i naukowego w formie cyfrowej.

Projekt nie ma na celu ustanowienia ani określenia nowych standardów, ale stworzenie wspólnych ram, obejmujących całą Europę i wykorzystujących istniejące już w tej dziedzinie ogólne standardy. W ramach projektu promowane będą również międzynarodowe standardy. Zachęcać się będzie również do dostosowywania się do nich, co pozwoliłoby zapewnić interoperacyjność tworzonych przez państwa lub instytucje portali archiwów.

Grupa odpowiedzialna za realizację projektu, której przewodniczy oddział dyrekcji generalnej hiszpańskich archiwów państwowych, stworzyła silną sieć instytucji archiwalnych i prowadzi intensywne kontakty z innymi instytucjami zaangażowanymi w ochronę dziedzictwa kulturowego (biblioteki, muzea). Portal archiwów powiązany będzie z EUROPEANĄ. Oczekuje się, że projekt finansowany będzie ze środków programu eContent plus, na podstawie umowy podpisanej z Komisją.

2.2.4. Wspieranie najlepszych praktyk w prawie krajowym i europejskim w dziedzinie archiwów

Zalecenie Rady z dnia 14 listopada 2005 r. wzywa do wspierania najlepszych praktyk w zakresie zarządzania dokumentami i archiwami, jakie istnieją w prawie krajowym i europejskim oraz do ich udostępniania. W tym celu proponuje stworzenie bazy danych, która łączyłaby dane dotyczące prawodawstwa w dziedzinie archiwów oraz inne przepisy pokrewne na szczeblu krajowym i wspólnotowym, oraz ułatwiałaby dostęp do nich. Baza danych zawierać będzie przegląd istniejącego prawodawstwa i umożliwiać będzie identyfikację i rozpowszechnianie najlepszych praktyk.

Pracom grupy roboczej ds. rozwoju bazy europejskiego prawodawstwa z dziedziny archiwów przewodniczy dyrekcja archiwów francuskich (fr. Direction des Archives de France ), we współpracy z Europejskim Oddziałem Międzynarodowej Rady Archiwów (EURBICA). Baza danych zawiera prawodawstwo z dziedziny archiwów i przepisy pokrewne, jak również interpretacyjne i kontekstowe informacje dotyczące UE i państw członkowskich UE. Rozwój bazy prawodawstwa wspierany jest przez Komisję Europejską i finansowany ze środków unijnego programu IDABC.

Baza przedstawiona została Komisji w czerwcu. Zasilana ona będzie danymi dostarczanymi przez państwa członkowskie i instytucje europejskie od drugiej połowy 2008 r. Baza utrzymywana będzie przez państwa członkowskie, a za hosting odpowiedzialna jest Międzynarodowa Rada Archiwów.

2.2.5. Środki zapobiegające kradzieży dokumentów archiwalnych

Grupa robocza ds. środków zapobiegających kradzieży, której pracom przewodniczył szwedzki Riksarkivet, skoncentrowała się na dwóch kwestiach, które uważała za najważniejsze. Pierwszą z nich są środki, jakie można podjąć, aby zapobiec kradzieży z archiwów i związanemu z tym handlowi dziełami sztuki. Druga dotyczy konieczności przeprowadzenia ankiety, które pozwoliłaby ocenić rozmiar problemu kradzieży w instytucjach archiwalnych państw członkowskich.

Grupa robocza wywiązała się ze swoich zadań. W czerwcu 2007 r. przedstawiła Europejskiemu Zespołowi ds. Archiwów sprawozdanie dotyczące kradzieży z archiwów, które sporządzone zostało w oparciu o wyniki ankiety przeprowadzonej w prawie 200 archiwach na terenie całej Europy. Ankieta pozwoliła ocenić charakter i rozmiar zjawiska. Opierając się o wnioski tego sprawozdania grupa robocza starała się sformułować pewne rady i zalecenia. Opracowała więc zbiór pewnych zasad i praktycznych wytycznych w celu zapobieżenia kradzieży z archiwów, który ma stać się wspólnym instrumentem dla instytucji archiwalnych. Ten zbiór zasad został przedstawiony Europejskiemu Zespołowi ds. Archiwów w czerwcu 2008 r.

Grupa robocza przygotowała ponadto projekt deklaracji w sprawie zapobiegania kradzieży z archiwów i zwalczania nielegalnego handlu przedmiotami pochodzącymi z takich kradzieży. Deklaracja ma zostać przyjęta przez dyrektorów archiwów państwowych 27 państw członkowskich Unii i zostanie ogłoszona w trakcie seminarium na temat kradzieży z archiwów, które odbędzie się w Roubaix w listopadzie 2008 r. pod patronatem francuskiej prezydencji.

3. WYZWANIA NA PRZYSZłOść

Europejski Zespół ds. Archiwów proponuje, aby służby archiwalne zastanowiły się nad rolą, jaką mogą odegrać w szybko zmieniającym się środowisku i zbadały, w jaki sposób mogą lepiej służyć społeczeństwu i administracji publicznej w szczególności. Grupa określiła pięć wyzwań, jakim w przyszłości będzie musiał stawić czoła ten sektor.

3.1.1. Europejska dyrektywa w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego

Europejski Zespół ds. Archiwów proponuje bardziej dogłębne zbadanie możliwości lepszej eksploatacji i szerszego rozpowszechniania treści archiwalnych. Zauważa zwłaszcza, że dyrektywa 2003/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego[11] oferuje możliwości ponownego wykorzystania bogatych zasobów europejskich archiwów. Zespół zaleca, aby służby archiwalne państw członkowskich rozważyły zalety i wady włączenia archiwów w zakres przepisów tej dyrektywy oraz zbadały różne możliwości eksploatacji zasobów archiwalnych i udostępniania ich w szerszym stopniu obywatelom w Europie i na całym świecie.

3.1.2. Dostęp do zasobów archiwalnych w budynku archiwum a dostęp on-line

Europejski Zespół ds. Archiwów uważa, że zmieniają się proporcje między korzystaniem z zasobów archiwalnych w budynku archiwum a korzystaniem on-line. W sprawozdaniu z postępów zaznaczono, że ta kwestia zostanie bardziej szczegółowo zbadana, aby ocenić praktyki stosowane przez państwa członkowskie UE i doświadczenie zdobyte w tym względzie. W sprawozdaniu podkreślono również, że poza wymianą informacji, przydatne mogłoby być opracowanie pewnych wytycznych z zakresu najlepszych praktyk. Dlatego też sprawozdanie zawiera zalecenie, aby zespół bardziej szczegółowo zbadał tę kwestię, a w szczególności przyjrzał się konsekwencjom zmieniających się proporcji dla europejskich służb archiwalnych. Proponowana jest wymiana informacji na temat podejścia do cyfryzacji materiałów archiwalnych i sugeruje się, aby zespół zachęcał archiwa krajowe do opracowania odpowiednich strategii na przyszłość.

3.1.3. Przechowywanie zasobów cyfrowych – konsekwencje dla administracji i społeczeństwa oraz zmieniająca się rola archiwów

Coraz szersze wykorzystanie nowych technologii miało duży wpływ na administrację państwową i sposób, w jaki zarządza ona informacjami, a także tworzy, przechowuje i udostępnia dokumenty. W ciągu ostatnich dziesięcioleci rozwojowi technologii informacyjno-komunikacyjnych towarzyszył rozwój i zastosowanie koncepcji skuteczności i jakości usług, przy czym szczególną uwagę poświęcano zachowaniu przejrzystości i odpowiedzialności rządu. Zasada dobrych rządów i wykorzystania e-administracji to podstawowe pojęcia administracji publicznej XXI. wieku. Bez wątpienia e-administracja i przechowywanie treści cyfrowych zasadniczo zmienią wiele z tradycyjnych zasad i procedur stosowanych przez służby archiwalne.

Cyfryzacja społeczeństwa wpłynie nie tylko na tradycyjne definicje i procedury archiwizacji, ale zmieni także stosunki między służbami archiwalnymi i twórcami treści, a co za tym idzie – rolę służb archiwalnych i archiwistów w administracji publicznej i w społeczeństwie. Analiza rozwoju sytuacji w państwach członkowskich UE pod kątem ich tradycji legislacyjnych i administracyjnych dostarczyłaby wartościowych informacji o wartości różnych standardów i procedur.

Europejski Zespół ds. Archiwów stwierdza, że wymiana informacji na temat obecnej sytuacji w państwach członkowskich mogłaby pozytywnie wpłynąć na sposób traktowania tych spraw w poszczególnych krajach. Archiwa krajowe bacznie analizują swoją obecną i przyszłą rolę w e-administracji. Zespół chciałby stymulować i promować dyskusję na ten temat w celu oszacowania całości potencjału archiwów dla społeczeństwa, a w szczególności dla administracji publicznej i planuje przedstawić bardziej szczegółowe sprawozdanie dotyczące tej kwestii w 2010 r.

3.1.4. Stworzenie europejskiej sieci wiedzy specjalistycznej

W sprawozdaniu z postępów uznano, że współpraca specjalistów z dziedziny archiwów powinna posłużyć jako jedno z głównych narzędzi do rozwoju współpracy między samymi archiwami. Zespół zaleca stworzenie europejskiej sieci wiedzy specjalistycznej, która dostarczałaby instytucjom archiwalnym i specjalistom z tej dziedziny w Europie:

- po pierwsze, wsparcia w realizacji – na dotyczących ich poziomach – różnych projektów, które wpisują się w priorytety aktualne lub te, które dopiero zostaną określone;

- po drugie, wsparcia i informacji w odniesieniu do innych dziedzin wiedzy fachowej wymienionych w sprawozdaniu.

Zdaniem Europejskiego Zespołu ds. Archiwów realizacja tych celów przebiega przez współpracę zarówno ze służbami archiwalnymi państw członkowskich, które zaangażowane są w realizację różnych projektów, jak również z branżowymi stowarzyszeniami archiwistów. Ze względu na brak tego typu organizacji na szczeblu europejskim, funkcje reprezentacyjne mogłyby zostać powierzone Europejskiemu Oddziałowi Międzynarodowej Rady Archiwów (EURBICA), do której wiele z krajowych stowarzyszeń należy.

3.1.5. Plan stworzenia centrum doskonałości archiwistów europejskich

Szereg zmian, jakie zaszły w ciągu ostatnich kilku lat w społeczeństwie i branży, wskazał na konieczność wyłonienia grupy menedżerów, wysoko wykwalifikowanych w dziedzinie zarządzania dokumentami i archiwami, którzy mogliby spodziewać się sukcesów zawodowych i zajmować strategiczne stanowiska. Powstałoby w ten sposób w Unii Europejskiej nowe pokolenie menedżerów archiwów, którzy nie tylko posiadaliby należytą wiedzę o głównych kwestiach i oczekujących tę branżę wyzwaniach, ale którzy także byliby w stanie opracowywać strategie zarządzania i prowadzić komunikację na najwyższym szczeblu. Realizacja tego projektu mogłaby przebiegać poprzez stworzenie europejskiego centrum doskonałości, które skupiałoby archiwistów przyszłości i przyczyniałoby się do rozwoju europejskiej wiedzy specjalistycznej.

Europejskie „centrum doskonałości” umożliwi wyszkolenie zespołu specjalistów, zdolnych ewoluować zarówno w kontekście krajowym jak i międzynarodowym. Przy centrum powstanie również specjalistyczna sieć wymiany i dyskusji, opierająca się na podejściu uwzględniającym nie tylko charakterystyki krajowe i wiedzę fachową, ale również czysto europejski kontekst, dzięki czemu współpraca europejska wysokiego szczebla w tej dziedzinie jeszcze bardziej się zacieśni.

„Centrum doskonałości” zostałoby zorganizowane w sposób zdecentralizowany, jego struktury byłyby zatem lżejsze i niezwiązane na stałe z żadną organizacją lub instytucją. W projekcie powinny uczestniczyć wszystkie państwa członkowskie.

4. WNIOSKI

Od końca 2005 r., czyli od przyjęcia zalecenia Rady, współpraca między archiwami państw członkowskich uległa zacieśnieniu. Takie zmiany były i są zmianami ewolucyjnymi, a u ich podstaw leżą wspólne interesy i aspiracje oraz przekonanie, że współpraca powinna i może być korzystna dla obu stron. W ten sposób współpraca między archiwami w Europie przez ostatnie dwadzieścia lat było zadziwiająco skuteczna. Aby kontynuować te sukcesy, Europejski Zespół ds. Archiwów formułuje szereg zaleceń na nadchodzące lata dla prowadzonych wspólnie działań:

- zespół nadal monitorować będzie wdrażanie środków priorytetowych określonych w zaleceniu Rady z dnia 14 listopada 2005 r. jak również nowych środków, które są ich następstwem i tych, które mogą pojawić się w następstwie niniejszego sprawozdania z postępów; zespół formułuje też odnośne wytyczne; zespół będzie ściśle koordynował swoje działania z Europejską Radą Krajowych Archiwistów;

- zespół będzie prowadził ożywioną współpracę z innymi właściwymi sektorami i sieciami w celu osiągnięcia jak największych wzajemnych korzyści i efektu skali pod względem skuteczności zarządzania, przechowywania i odzyskiwania informacji sektora publicznego, jak również zapewnienia bardziej skutecznego i przyjaznego dla użytkownika dostępu do zasobów i usług archiwalnych;

- Komisja Europejska będzie nadal wspierać prace Europejskiego Zespołu ds. Archiwów.

[1] Dz.U. C 113 z 13.5.2003, s. 2.

[2] COM (2005) 52 wersja ostateczna.

[3] Dz.U. L 312 z 29.11.2005, s. 55.

[4] W 2006 r. Bułgaria i Rumunia uczestniczyły w spotkaniach zespołu w charakterze obserwatorów, a pełnoprawnymi członkami stały się z chwilą przystąpienia do UE na początku 2007 r.

[5] DLM= zarządzanie cyklem życia dokumentu (ang. Document Lifecycle Management ) Forum DLM jest organizacją skupiającą archiwa krajowe wielu państw członkowskich Unii Europejskiej oraz inne organizacje, prywatne i państwowe, zainteresowane zarządzaniem danymi elektronicznymi i archiwami.

[6] Zob. pkt 2.2.2. poniżej

[7] Zob. pkt 2.2.4. poniżej

[8] Decyzja 2004/387/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie interoperatywnego świadczenia ogólnoeuropejskich usług eGovernment dla administracji publicznej, przedsiębiorstw i obywateli (IDABC); patrz: Dz.U. L 181 z 18.5.2004, s. 25.

[9] Zob. pkt 2.2.3 poniżej.

[10] Decyzja nr 456/2005/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 marca 2005 r. ustanawiająca wieloletni program wspólnotowy mający na celu zwiększenie dostępności, użyteczności i wykorzystania zasobów cyfrowych w Europie, Dz.U. L 79 z 24.3.2005, s. 1.

[11] Dz.U. L 345 z 31.12.2003, s. 90-96.