Ponieważ płatności są głównym elementem innowacji cyfrowej w dziedzinie finansów, wdrożenie przedmiotowej strategii przyczyni się do spełnienia szerszej wizji Komisji dotyczącej finansów cyfrowych oraz do osiągnięcia jej celów, do których należą: likwidacja fragmentacji rynku, propagowanie napędzanych przez rynek innowacji w dziedzinie finansów oraz stawianie czoła nowym wyzwaniom i zagrożeniom w zakresie finansów cyfrowych, przy jednoczesnym zapewnieniu neutralności technologicznej. Strategia ta przedstawiana jest zatem wraz ze strategią finansów cyfrowych oraz dwoma wnioskami ustawodawczymi w sprawie nowych unijnych ram na rzecz wzmocnienia cyfrowej odporności operacyjnej oraz w zakresie kryptoaktywów. Stanowi ona również uzupełnienie zaktualizowanej strategii w zakresie płatności detalicznych przedstawionej przez EBC/Eurosystem w listopadzie 2019 r.

Jako właściciel schematu polecenia przelewu natychmiastowego SEPA Europejska Rada ds. Płatności dokłada wielu starań, aby propagować uczestnictwo w schemacie. Na przykład w dniu 1 lipca 2020 r. podniesiono maksymalną kwotę dla pojedynczej transakcji polecenia przelewu natychmiastowego SEPA z 15 000 EUR do 100 000 EUR. Obecny dobrowolny charakter schematu spowodował jednak, że podmioty nie dołączają do niego wystarczająco szybko i nie jest ich wystarczająco dużo. Niektóre państwa członkowskie należące do strefy euro pozostają wyraźnie w tyle. Komisja uważa zatem, że prawdopodobnie niezbędne będzie podjęcie działań zmierzających do zwiększenia tempa przystępowania do schematu polecenia przelewu natychmiastowego SEPA (SCT Inst).

Niestety w sierpniu 2020 r. – niemal trzy lata po wprowadzeniu schematu polecenia przelewu natychmiastowego SEPA – dołączyło do niego jedynie 62,4 % wszystkich unijnych dostawców usług płatniczych oferujących polecenia przelewu SEPA. W kontekście rachunków płatniczych Europejska Rada ds. Płatności szacuje, że w 12 państwach członkowskich UE (z których wszystkie należą do strefy euro) na ponad połowę rachunków płatniczych można dokonać płatności przy pomocy polecenia przelewu natychmiastowego SEPA.

Celem Komisji jest zapewnienie pełnego wdrożenia płatności natychmiastowych w UE do końca 2021 r. Osiągnięcie tego celu będzie zależało od znacznych postępów na trzech poziomach: przepisów, rozwiązań dotyczących użytkowników końcowych oraz infrastruktur. We wszystkich tych trzech dziedzinach poczyniono już znaczne postępy, ale nadal pozostają pewne wyzwania, którym należy sprostać.

W Europie istnieje już infrastruktura transgraniczna służąca do rozliczania i rozrachunku płatności natychmiastowych, lecz te mechanizmy rozliczeniowo-rozrachunkowe nie są jeszcze w pełni interoperacyjne. Ponieważ stanowi to wyraźną przeszkodę do upowszechnienia korzystania z płatności natychmiastowych w UE, w dniu 24 lipca 2020 r. Europejski Bank Centralny ogłosił środki, które mają pomóc w rozwiązaniu tych problemów. Oczekuje się, że mechanizmy rozliczeniowo-rozrachunkowe oraz dostawcy usług płatniczych zapewnią terminowe wprowadzenie tych środków przed końcem 2021 r., biorąc pod uwagę ich zobowiązanie prawne, zgodnie z którym zakres świadczenia przez nich usług płatności natychmiastowych musi być ogólnounijny.

W przypadku coraz większej liczby rozwiązań płatniczych dla użytkowników końcowych oferowane są płatności w punktach interakcji, które wykorzystują np. kody QR, technologię Bluetooth lub technologię komunikacji zbliżeniowej (NFC). Kody QR nie są jednak ujednolicone na poziomie UE, co ogranicza ich akceptowalność, w szczególności w transakcjach transgranicznych. Ponadto niektórzy dostawcy urządzeń mobilnych ograniczają dostęp dostawców usług płatniczych do technologii komunikacji zbliżeniowej w telefonach komórkowych. Utrudnia to dostawcom rozwiązań w zakresie płatności natychmiastowych oferowanie akceptantom i konsumentom wygodnych i przystępnych cenowo rozwiązań z wykorzystaniem kodów QR, które mogłyby stanowić rozwiązanie alternatywne dla kart płatniczych, lub oferowanie płatności mobilnych z wykorzystaniem komunikacji zbliżeniowej.

Komisja oczekuje, że uczestnicy rynku będą powszechnie uczestniczyć w schematach oraz stosować się do zaleceń opracowanych przez Radę ds. Płatności Detalicznych w Euro i Europejską Radę ds. Płatności. Dotychczas dostawcy usług płatniczych nie skorzystali z niektórych nowo opracowanych schematów, jak np. z „wyszukiwania wskaźnika zastępczego na potrzeby płatności SEPA” uruchomionego przez Europejską Radę ds. Płatności w 2019 r. i zaktualizowanego w czerwcu 2020 r. Umożliwia on klientom korzystanie ze swoich urządzeń mobilnych do celów przekazania środków ze swojego rachunku płatniczego na rachunek innej osoby fizycznej w UE bez potrzeby „ręcznej” wymiany informacji płatniczych (IBAN itp.).

Komisja całkowicie popiera ważne prace Rady ds. Płatności Detalicznych w Euro dotyczące interoperacyjności rozwiązań w zakresie płatności natychmiastowych na potrzeby płatności w sklepach i handlu elektronicznym, a także uczestniczy w tych pracach. Ponadto różne ukończone lub trwające prace prowadzone pod auspicjami Europejskiej Rady ds. Płatności mają potencjał, by wnieść wartość dodaną do schematu polecenia przelewu natychmiastowego SEPA, przyczynić się do poprawy użyteczności rozwiązań w zakresie płatności natychmiastowych i ostatecznie wesprzeć wykorzystanie płatności natychmiastowych.

W rozporządzeniu w sprawie SEPA zawarto wymóg, aby uczestnicy schematu płatniczego stanowili „większość dostawców usług płatniczych z większości państw członkowskich oraz [stanowili] większość dostawców usług płatniczych w Unii, uwzględniając jedynie dostawców usług płatniczych, którzy realizują odpowiednio polecenia przelewu lub polecenia zapłaty”. We współpracy z bankiem centralnym Belgii (który jest właściwym organem krajowym ds. monitorowania schematu polecenia przelewu natychmiastowego SEPA na podstawie rozporządzenia w sprawie SEPA) Komisja bada skutki prawne oczekiwanego niespełnienia do dnia 21 listopada 2020 r. (tj. do końca okresu obowiązywania tymczasowego zwolnienia) wszystkich wymogów dotyczących uczestnictwa.

Komisja – w stosownych przypadkach we współpracy z Europejskim Bankiem Centralnym lub Europejskim Urzędem Nadzoru Bankowego (EUNB) – zbada, czy należy wprowadzić również specjalne środki w celu zwiększenia efektywności zarządzania kryzysowego systemami płatności oraz zapewnienia solidnych środków ograniczających ryzyko utraty płynności przez instytucje finansowe wynikające z szybkiego i niemal natychmiastowego odpływu środków poprzez płatności natychmiastowe, w szczególności gdy mają miejsce poza standardowymi godzinami pracy. Wykraczałoby to poza oczekiwania w zakresie nadzoru ze strony banków centralnych, mechanizmy przewidziane w dyrektywie w sprawie naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków, rozporządzeniu w sprawie jednolitego mechanizmu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji lub w przepisach dotyczących systemów płatności.

Komisja pragnie wykorzystać potencjał oferowany przez szybki rozwój rozwiązań w zakresie tożsamości cyfrowej w sektorze finansowym. Jak określono w strategii finansów cyfrowych, Komisja do 2024 r. wdroży solidne ramy prawne umożliwiające korzystanie z interoperacyjnych rozwiązań w zakresie tożsamości cyfrowej, dzięki którym nowi klienci będą mogli uzyskać szybki i łatwy dostęp do usług finansowych. Ramy te ułatwią wykorzystanie tych rozwiązań w płatnościach, w celu poprawy interoperacyjności, wydajności, łatwości użytkowania (szczególnie w wymiarze transgranicznym) oraz bezpieczeństwa i ochrony, w szczególności w celu ograniczenia liczby przypadków nadużyć finansowych i innych przestępstw.

Wraz z przyjęciem rozporządzenie eIDAS UE ustanowiła w 2014 r. pierwsze transgraniczne ramy dotyczące zaufanych tożsamości cyfrowych oraz usług zaufania. Rozporządzenie to ma ułatwić wszystkim obywatelom Unii dostęp do usług publicznych w całej UE za pośrednictwem numeru identyfikacji elektronicznej wydanego w ich kraju pochodzenia. Doświadczenie w zakresie stosowania eIDAS pokazuje jednak, że istnieje szereg niedociągnięć strukturalnych, które ograniczają możliwość skutecznego wsparcia kompleksowych ram tożsamości cyfrowej. W lutym 2020 r. w komunikacie pt. „Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy” Komisja zobowiązała się do przeprowadzenia przeglądu rozporządzenia eIDAS w celu zwiększenia jego skuteczności, rozszerzenia jego zakresu stosowania na sektor prywatny i promowania wiarygodnych tożsamości cyfrowych dla wszystkich Europejczyków. Celem przeglądu jest zapewnienie nieulegających dezaktualizacji ram regulacyjnych w celu wsparcia ogólnounijnego, prostego, wiarygodnego i bezpiecznego systemu zarządzania tożsamościami w przestrzeni cyfrowej, który obejmuje identyfikację, uwierzytelnianie oraz zapewnianie elementów danych, poświadczeń i atestów, które będą odgrywały kluczową rolę również w obszarze płatności.

W związku z tym, że usługi finansowe coraz bardziej odchodzą od tradycyjnego biznesu opartego na bezpośrednim kontakcie w stronę środowiska cyfrowego, coraz ważniejsze stają się rozwiązania w zakresie tożsamości cyfrowej, które mogą być w niezawodny sposób wykorzystywane do zdalnego uwierzytelniania klienta. Przyjęcie drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych – zawierającej rygorystyczne wymogi w zakresie dostępu do rachunków płatniczych oraz inicjowania płatności cyfrowych – przyczyniło się do pobudzenia innowacji w tym obszarze poprzez wprowadzenie silnego uwierzytelniania klienta. W niektórych państwach członkowskich UE opracowano systemy identyfikacji elektronicznej służące do uwierzytelniania klienta w oparciu o krajowe systemy identyfikacji elektronicznej oferujące najwyższe poziomy poświadczeń.

Mimo że odpowiednie właściwe organy mają prawny obowiązek monitorowania przestrzegania rozporządzenia w sprawie SEPA przez dostawców usług płatniczych oraz podjęcia działań w przypadku naruszenia przepisów, organy te nie zawsze reagują na przypadki naruszeń przepisów dotyczących SEPA w sposób odpowiedni i systematyczny, co można stwierdzić na podstawie licznych skarg napływających do służb Komisji.

Obecnie – sześć lat po dacie końcowej wprowadzenia poleceń przelewu SEPA oraz poleceń zapłaty SEPA w państwach członkowskich korzystających z euro oraz cztery lata po dacie końcowej ich wprowadzenia w państwach członkowskich niekorzystających z euro – wielu obywateli nadal spotyka się z niemożliwymi do przyjęcia przypadkami odmowy realizacji transakcji opartych na transgranicznych poleceniach zapłaty SEPA („dyskryminacja ze względu na IBAN”). Oznacza to, że nie mogą oni skorzystać z numeru IBAN wydanego w innym państwie, aby dokonać płatności. Odbiorcy płatności nadal często są niechętni do przyjmowania transgranicznych poleceń zapłaty SEPA lub nawet nie mają możliwości technicznych, aby je przyjąć. Uwagę Komisji często przyciągają sytuacje, w których administracje podatkowe i inne organy publiczne odmawiają przekazania płatności na zagraniczny rachunek bankowy lub przyjęcia płatności pochodzących z takiego rachunku. Takie przypadki dyskryminacji ze względu na IBAN stanowią naruszenie przepisów rozporządzenia w sprawie SEPA, co potwierdza utrwalone orzecznictwo.

•zapewni wsparcie dla modernizacji i uproszczenia urządzeń do przyjmowania płatności, z których korzystają akceptanci w UE, umożliwiając na przykład wydawanie e-rachunków przez kasy. Wsparcie to można osiągnąć poprzez wytyczne i zwiększanie świadomości sprzedawców detalicznych, w szczególności MŚP, w odniesieniu do sposobów modernizacji i cyfryzacji, w tym poprzez wykorzystanie ośrodków innowacji cyfrowych. Zbadane zostaną również możliwości w zakresie finansowania i szkoleń.

Za zbiorczymi statystykami dotyczącymi korzystania z gotówki kryje się szereg bardzo różnych sytuacji. W niektórych państwach należących do strefy euro (w Austrii, Irlandii, Niemczech i na Słowacji oraz w Słowenii) wyraźnie preferowaną metodą płatności jest gotówka. Na drugim biegunie znajdują się Estonia i Niderlandy, w których gotówki używa się w przypadku mniej niż połowy transakcji dokonywanych w punktach sprzedaży. Przykładem państwa spoza strefy euro, w którym odnotowano znaczny spadek wykorzystania gotówki, jest Szwecja. We wszystkich państwach UE pandemia COVID-19 spowodowała spadek liczby transakcji gotówkowych w okresie obowiązywania ograniczeń w przemieszczaniu się, choć w niektórych gospodarkach można zaobserwować znaczny wzrost przypadków posiadania większej ilości gotówki w ramach środka ostrożności.

-zbadają powody niechęci do przyjmowania płatności cyfrowych oraz podejmą działania, aby temu zapobiec, oraz zachęcą akceptantów do przyjmowania płatności cyfrowych, w tym płatności zbliżeniowych;

Przyjęcie rozporządzenia w sprawie jednolitego portalu cyfrowego przyniesie znaczną poprawę w tym zakresie. Przepisy te zapewnią łatwiejszy dostęp przez internet do informacji, procedur administracyjnych oraz usług wsparcia potrzebnych obywatelom i przedsiębiorstwom, aby wykonywać czynności w innym państwie UE. Do końca 2023 r. obywatele i przedsiębiorstwa, w przypadku zmiany miejsca zamieszkania lub miejsca prowadzenia działalności wewnątrz UE, będą mogli dopełnić szeregu procedur we wszystkich państwach członkowskich UE bez potrzeby fizycznego składania dokumentów, np. w przypadku rejestracji samochodu lub ubiegania się o świadczenie emerytalne.

Jak podkreślono w strategii finansów cyfrowych, Komisja wspiera prace banków centralnych (w szczególności EBC), które analizują możliwość emisji CBDC na potrzeby płatności detalicznych, które to waluty cyfrowe byłyby dostępne dla ogółu społeczeństwa (gospodarstw domowych i przedsiębiorstw), przy jednoczesnym zabezpieczeniu statusu gotówki denominowanej w euro jako prawnego środka płatniczego. Prace te stanowią uzupełnienie proponowanych przez Komisję ram regulacyjnych dotyczących tokenów reprezentujących aktywa wykorzystywanych do celów płatniczych.

Spadek wykorzystania gotówki, wzrost znaczenia rozwiązań płatniczych oferowanych przez sektor prywatny oraz perspektywy pojawienia się tokenów reprezentujących aktywa skłoniły banki centralne do rozważenia możliwości emisji cyfrowych walut banku centralnego (CBDC). W zależności od swojego charakteru CBDC na potrzeby płatności detalicznych mogą służyć jako cyfrowy substytut zarówno gotówki, jak i oferowanych przez sektor prywatny rozwiązań w zakresie płatności, jak również stanowić siłę napędową dla ciągłych innowacji w zakresie płatności, finansów i handlu, odnosząc się do konkretnych przypadków użycia w naszych coraz bardziej cyfrowych gospodarkach i społeczeństwach. CBDC na potrzeby płatności detalicznych mogą również zwiększyć międzynarodową rolę euro oraz „otwartą strategiczną autonomię” UE, jak również wspierać włączenie finansowe. Waluta taka może również przyczynić się do zapewnienia odpornych, szybkich i niedrogich usług płatniczych, jednocześnie umożliwiając płatności zautomatyzowane i warunkowe.

•oczekuje od państw członkowskich zagwarantowania akceptowalności i dostępności gotówki jako dobra publicznego, zgodnie z art. 128 TFUE i z rozporządzeniem Rady (WE) nr 974/98 z dnia 3 maja 1998 r. w sprawie wprowadzenia euro, uznając jednocześnie ewentualną zgodność z prawem wyraźnie uzasadnionych i proporcjonalnych ograniczeń dla stosowania nieproporcjonalnych ilości gotówki do celów indywidualnych płatności, które to ograniczenia mogą być konieczne m.in. w celu zapobieżenia ryzyku prania pieniędzy, finansowania terroryzmu i innych przestępstw źródłowych takich jak uchylanie się od opodatkowania. Jednym ze sposobów pozwalających państwom członkowskim na utrzymanie dostępu do gotówki może być zapewnienie minimalnej liczby bankomatów (lub równoważnego środka dostępu) na swoim terytorium.

Równolegle ze wspieraniem płatności cyfrowych, tak aby zapewnić konsumentom większe możliwości wyboru, Komisja będzie nadal chronić status gotówki denominowanej w euro jako prawnego środka płatniczego. Komisja ma świadomość wyrażanych przez organizacje konsumenckie – i podzielanych przez nią – obaw, że istnieje znaczne ryzyko, iż wraz z cyfryzacją coraz większej liczby usług osoby nieposiadające dostępu do usług cyfrowych mogą stać się jeszcze bardziej wykluczone niż obecnie. W UE nadal ok. 30 mln osób dorosłych nie posiada rachunku bankowego.

W przyszłości silne uwierzytelnianie klienta musi stać się standardem podczas płatności online, np. w handlu elektronicznym lub podczas rezerwacji podróży przez internet. Opracowane przez dostawców usług płatniczych rozwiązania w zakresie uwierzytelniania zgodne z wymogami w zakresie silnego uwierzytelniania klienta muszą umożliwiać użytkownikom bezproblemowy i łatwy dostęp przez internet do ich rachunków płatniczych oraz ułatwiać przeprowadzanie transakcji. Powinny one opierać się na najbezpieczniejszych czynnikach uwierzytelniających, odchodząc w miarę możliwości od elementów, które można przekazać (np. haseł statycznych), oraz od starszych technologii i kanałów komunikacji, które są podatne na ataki (np. krótkich wiadomości tekstowych).

Na podstawie drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych wszyscy dostawcy usług płatniczych mają obowiązek stosowania silnego uwierzytelniania klienta za każdym razem, gdy użytkownik inicjuje płatność elektroniczną lub korzysta z dostępu do swojego interfejsu bankowości elektronicznej. Dostawcy usług płatniczych w całej UE opracowali rozwiązania w zakresie uwierzytelniania w oparciu o zastosowanie co najmniej dwóch elementów należących do kategorii: wiedza (coś, co wie wyłącznie użytkownik), posiadanie (coś, co posiada wyłącznie użytkownik) i cechy klienta (coś, czym jest użytkownik, np. biometryka).

Po przyjęciu drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych ponad 400 podmiotów innych niż banki – dostawcy usług będący osobami trzecimi – ma teraz prawo do świadczenia usług inicjowania płatności albo usług dostępu do informacji o rachunku; ponadto coraz większa liczba samych banków posiada w swojej ofercie usługę dostępu do informacji o rachunku i usługę inicjowania płatności. Nadal jednak w dużym stopniu nie wykorzystano jeszcze znacznego potencjału otwartej bankowości. Dwa lata po wejściu w życie dyrektywy nie można jeszcze zobaczyć pełnych skutków jej stosowania. Silne uwierzytelnianie klienta – w szczególności w handlu elektronicznym – nie zostało jeszcze w pełni wdrożone, głównie z uwagi na opóźnioną lub niewystarczającą gotowość rynku. Korzystanie z usług regulowanych opartych na dostępie do rachunków płatniczych przez dostawców usług będących osobami trzecimi – jedno z podstawowych założeń drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych – nadal stanowi wyzwanie dla organów regulacyjnych i zainteresowanych stron. Istnienie wielu różnych norm dotyczących interfejsów programowania aplikacji, które mają kluczowe znaczenie dla skutecznego i bezpiecznego dostępu do danych dotyczących rachunków płatniczych, oraz różne poziomy funkcji tych interfejsów stanowią wyzwania dla dostawców usług będących osobami trzecimi, w szczególności tych, którzy prowadzili już działalność jeszcze przed przyjęciem drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych. Ci dostawcy usług będący osobami trzecimi musieli zintegrować i dostosować swoją działalność pod kątem różnych specyfikacji technicznych i ścieżek postępowania klientów w kontekście dostępu do rachunków płatniczych.

Przyjęcie drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych umożliwiło pojawienie się nowych modeli biznesowych opartych na wymianie danych dotyczących rachunków płatniczych („otwarta bankowość”), takich jak usługa inicjowania płatności oraz usługa dostępu do informacji o rachunku. Dyrektywa przyczyniła się również do podniesienia ogólnego poziomu bezpieczeństwa transakcji płatniczych poprzez wdrożenie silnego uwierzytelniania klienta. Stała się ona ogólnoświatowym punktem odniesienia, jeśli chodzi o otwartą bankowość i bezpieczne transakcje.

W miarę jak łańcuch płatności obejmujący podmioty zaangażowane w pojedynczą transakcję staje się coraz dłuższy i bardziej złożony, użytkownicy usług płatniczych mogą mieć coraz większe trudności z ustaleniem, komu, gdzie i kiedy dokonali płatności. Może to prowadzić do nieporozumień, np. gdy nazwa i lokalizacja beneficjenta płatności w zestawieniu transakcji nie jest nazwą handlową przedsiębiorstwa. To z kolei może utrudnić konsumentom wykrycie nieuczciwych transakcji.

W momencie wybuchu kryzysu związanego z COVID-19 sektor bankowy i sektor płatności w większości państw UE podniosły, zgodnie z zaleceniem EUNB, maksymalną wartość płatności zbliżeniowych do limitu 50 EUR zgodnie z regulacyjnymi standardami technicznymi wydanymi na podstawie drugiej dyrektywy w sprawie usług płatniczych. Wskutek tego działania doszło do znacznego wzrostu liczby płatności zbliżeniowych.

Równie ważne jest zapewnienie, aby podejścia do uwierzytelniania wybrane przez dostawców usług płatniczych, którzy polegają wyłącznie na zaawansowanych rozwiązaniach technologicznych, nie prowadziły do wykluczenia kategorii klientów, takich jak osoby starsze.

Chociaż ochrona użytkowników przed oszustwami płatniczymi ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania zaufania do systemów płatności i ogólnie do płatności cyfrowych, równie ważne jest, aby dostawcy usług płatniczych robili wszystko, co w ich mocy, aby chronić się przed cyberatakami, jak również przed wszelkimi innymi zagrożeniami spowodowanymi przez człowieka i ryzykami naturalnymi.

Podmioty stanowiące ogniwa łańcucha płatności mogą podlegać nadzorowi lub kontroli różnych organów. EBC oraz krajowe banki centralne odgrywają kluczową rolę w nadzorze nad systemami płatności, schematami płatności, instrumentami płatniczymi oraz związanymi z nimi dostawcami usług. Stanowi to uzupełnienie roli odgrywanej przez krajowe i europejskie organy nadzoru w zakresie nadzoru nad dostawcami usług płatniczych. Istotne jest, by ramy nadzoru i kontroli były spójne pod względem struktury, z uwzględnieniem zależności między dostawcami usług płatniczych, systemami płatności oraz schematami płatności.

W świecie w coraz większym stopniu zdominowanym przez platformy cyfrowe giganci technologiczni wykorzystują swoją obszerną bazę klientów, aby oferować użytkownikom końcowym rozwiązania typu front-end. Ich wejście na rynki usług finansowych może wzmocnić efekty sieciowe oraz ich siłę rynkową. Jak podkreślono w strategii finansów cyfrowych, pojawiło się kilka inicjatyw z udziałem dostawców usług w zakresie kryptoaktywów wykorzystujących technologie rozproszonego rejestru. Podmioty te mogą świadczyć usługi płatnicze konkurujące z usługami oferowanymi przez podmioty regulowane (np. dostawców usług płatniczych, systemy płatności i schematy płatności). Muszą być one zatem regulowane na tej samej podstawie, aby zagwarantować w pełni równe warunki działania („jednakowa działalność, jednakowe ryzyko, jednakowe reguły”). Z drugiej strony mogą one się przyczynić do poszerzenia zakresu dostępnych usług płatniczych oraz do zwiększenia innowacyjności rynku. Gdyby jednak nie były one odpowiednio regulowane, nadzorowane ani kontrolowane, mogłyby stanowić zagrożenie dla suwerenności walutowej i stabilności finansowej.

C.Filar 3: Wydajne i interoperacyjne systemy płatności detalicznych oraz inne infrastruktury wspierające

1.Interoperacyjne systemy płatności oraz infrastruktury

Nie wszyscy dostawcy usług płatniczych, którzy przystąpili do schematu polecenia przelewu natychmiastowego SEPA i mają zdolność odbiorczą na poziomie krajowym, mają również zdolność odbiorczą na poziomie transgranicznym. Stanowi to naruszenie zarówno zasad regulujących schemat polecenia przelewu natychmiastowego SEPA, jak i art. 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie SEPA. Jest to częściowo spowodowane brakiem interoperacyjności między mechanizmami rozliczeniowo-rozrachunkowymi. Dostawcy usług płatniczych muszą przystąpić do kilku (krajowych lub europejskich) mechanizmów rozliczeniowo-rozrachunkowych oraz zarezerwować i monitorować wiele pul środków finansowych. Nie jest to ani idealne, ani skuteczne rozwiązanie, ponieważ nawet w przypadku przystąpienia do wielu mechanizmów nie mogą oni osiągnąć pełnej, ogólnoeuropejskiej zdolności odbiorczej w zakresie polecenia przelewu natychmiastowego SEPA. Jest to również kosztowne ze względu na podział płynności między mechanizmy rozliczeniowo-rozrachunkowe.

Operatorzy systemów płatności detalicznych powinni zatem zapewnić skuteczną interoperacyjność między systemami. W 2019 r. EBC ogłosił, że w związku z brakiem satysfakcjonujących rozwiązań problemów związanych z interoperacyjnością zaproponowanych przez sektor prywatny znalezienie odpowiednich rozwiązań będzie leżało w gestii Eurosystemu. W dniu 24 lipca 2020 r. ogłosił on swoją decyzję o wdrożeniu środków mających zapewnić ogólnoeuropejski zasięg płatności natychmiastowych w euro do końca 2021 r. W związku z tym wszyscy dostawcy usług płatniczych, którzy przystąpili do schematu polecenia przelewu natychmiastowego SEPA i mają zdolność odbiorczą w systemie TARGET2, powinni również uzyskać zdolność odbiorczą na rachunku w systemie płatności natychmiastowych TARGET Instant Payment Settlement (TIPS), gdzie rozliczanie płynności następuje w pieniądzu banku centralnego, albo jako uczestnicy, albo jako strony mające zdolność odbiorczą (tj. za pośrednictwem rachunku innego dostawcy usług płatniczych będącego uczestnikiem).

Komisja w pełni popiera te proponowane środki, które są konieczne do zapewnienia zdolności odbiorczej w zakresie płatności natychmiastowych w całej strefie euro, wspierają dostawców usług płatniczych w przestrzeganiu rozporządzenia w sprawie SEPA, przyczyniają się do usunięcia pułapek płynności oraz zapewniają korzyści wszystkim mechanizmom rozliczeniowo-rozrachunkowym konkurującym ze sobą w świadczeniu usług płatności natychmiastowych, w przypadku których ustanowienie powiązań nie będzie już uzależnione od zawarcia porozumień dwustronnych.

Komisja uważa, że zwiększenie zakresu tych infrastruktur transgranicznych, tak aby były one dostępne nie tylko dla euro, ale także dla innych walut UE, jest istotne dla zapewnienia ogólnoeuropejskiego zasięgu płatności natychmiastowych. Komisja oczekuje zatem, że pierwsza umowa o współpracy, która umożliwi rozliczanie płatności natychmiastowych w TIPS w walucie innej niż euro (w koronach szwedzkich), zawarta dnia 3 kwietnia 2020 r., utoruje drogę rozwiązaniom ułatwiającym płatności natychmiastowe w różnych walutach.

2.Otwarty i dostępny ekosystem płatności

Dostęp do systemów płatności ma kluczowe znaczenie dla skutecznej konkurencji i innowacji na rynku systemów płatności. Biorąc pod uwagę, że instytucje płatnicze i instytucje pieniądza elektronicznego konkurują z bankami w świadczeniu usług płatniczych i przyczyniają się do innowacji na rynku płatności, istotne jest zagwarantowanie wszystkim podmiotom sprawiedliwego, otwartego i przejrzystego dostępu do systemów płatności.

Podczas gdy w drugiej dyrektywie w sprawie usług płatniczych wymaga się obiektywnego i niedyskryminującego dostępu do systemów płatności dla dostawców usług płatniczych posiadających zezwolenie, w dyrektywie o ostateczności rozrachunku uzależnia się dostęp od spełnienia kryteriów ustawowych. Uniemożliwia to instytucjom pieniądza elektronicznego i instytucjom płatniczym uzyskanie bezpośredniego dostępu do systemów płatności wskazanych zgodnie z dyrektywą o ostateczności rozrachunku.

W drugiej dyrektywie w sprawie usług płatniczych wymaga się od państw członkowskich zapewnienia, by bezpośredni uczestnicy (tj. głównie banki) systemu płatności wyznaczonego zgodnie z dyrektywą o ostateczności rozrachunku umożliwiali pośredni dostęp dostawców usług płatniczych spoza sektora bankowego w sposób obiektywny, proporcjonalny i niedyskryminujący. Pośredni dostęp za pośrednictwem banków może jednak nie być najlepszym wariantem dla wielu dostawców usług płatniczych spoza sektora bankowego, ponieważ uzależnia ich od tych banków.

Komisja jest świadoma, że niektóre krajowe banki centralne zezwoliły instytucjom płatniczym i instytucjom pieniądza elektronicznego na bezpośrednie lub pośrednie uczestnictwo, z zastrzeżeniem określonych kryteriów. Doprowadziło to do problemów z punktu widzenia równych warunków działania i dalszej fragmentacji rynku płatności. Biorąc pod uwagę, że dostęp pośredni jest jedynym wariantem w przypadku systemów takich jak TIPS, może również powodować niezamierzone skutki i wyzwania operacyjne, również w odniesieniu do zgodności z wymogami w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. To z kolei może prowadzić do zakłócenia równych warunków działania między bankami a dostawcami usług płatniczych spoza sektora bankowego.

Kluczowe działanie W ramach przeglądu dyrektywy o ostateczności rozrachunku (który ma się rozpocząć w czwartym kwartale 2020 r.) Komisja rozważy rozszerzenie zakresu dyrektywy o ostateczności rozrachunku w taki sposób, by obejmowała ona instytucje pieniądza elektronicznego i instytucje płatnicze, z zastrzeżeniem odpowiedniego nadzoru i konieczności ograniczania ryzyka.

3.Dostęp do niezbędnej infrastruktury technicznej

Komisja uważa, że europejscy dostawcy usług płatniczych powinni być w stanie opracowywać i oferować wszystkim europejskim użytkownikom, bez nieuzasadnionych ograniczeń, innowacyjne rozwiązania płatnicze z wykorzystaniem całej odpowiedniej infrastruktury technicznej, na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach dostępu.

Komisja jest świadoma, że istnieją różne sytuacje, w których niektórzy operatorzy mogą ograniczyć lub zablokować dostęp do niezbędnej infrastruktury technicznej. Może ona obejmować szereg elementów oprogramowania i sprzętu niezbędnych do opracowywania i oferowania innowacyjnych rozwiązań płatniczych, np. warstwy niepubliczne wbudowane w systemy operacyjne urządzenia mobilnego (w tym anteny komunikacji zbliżeniowej), biometryczne czytniki tożsamości takie jak skanery linii papilarnych lub skanery rozpoznające twarz, sklepy z aplikacjami, jądra systemu operacyjnego w punkcie sprzedaży, karty SIM itp.

Najczęściej zgłaszany problem dotyczy niektórych producentów urządzeń mobilnych ograniczających dostęp osób trzecich do technologii komunikacji zbliżeniowej wbudowanej w inteligentne urządzenia mobilne. Komisja wszczęła niedawno postępowanie z zakresu konkurencji, aby zbadać warunki dostępu osób trzecich do technologii komunikacji zbliżeniowej jednego z producentów urządzeń mobilnych.

Niektóre europejskie systemy kart płatniczych zgłosiły, że mają problemy z uzyskaniem dostępu do jądra systemu płatności zbliżeniowych w terminalach płatniczych w punktach sprzedaży, które w przypadku płatności transgranicznych w Europie jest wykorzystywane przez międzynarodowe systemy kart płatniczych. Europejska organizacja na rzecz współpracy w dziedzinie płatności kartą (European Card Payment Cooperation) opracowuje własne jądro systemu operacyjnego (specyfikacje CPACE), jednak jego wdrożenie w całym łańcuchu płatności zajmie według sektora kilka lat.

Ograniczenia te mogłyby w znacznym stopniu osłabić europejski ekosystem płatności, utrudniając konkurencję, wprowadzanie innowacji oraz powstawanie ogólnoeuropejskich rozwiązań płatniczych. Jednocześnie jednostronna interwencja na szczeblu państwa członkowskiego mogłaby doprowadzić do fragmentacji rynku i zakłócenia równych warunków działania.