[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 23.6.2006

KOM(2006) 328 wersja ostateczna

KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie działań na rzecz bezpieczniejszej Europy

KOMUNIKATU KOMISJIDO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie działań na rzecz bezpieczniejszej Europy (Tekst mający znaczenie dla EOG)

SPIS TREŚCI

1. Cel 3

2. Skala problemu urazów 4

3. Możliwości zapobiegania urazom 5

4. Wspólnotowy plan działań 5

4.1. Podstawowa infrastruktura w obszarze zapobiegania urazom 5

4.1.1. Ogólnowspólnotowy nadzór nad urazami 6

4.1.2. Wsparcie Wspólnoty dla wymiany dobrych wzorców 6

4.1.3. Wspólnotowa sieć uczestników 7

4.1.4. Tworzenie możliwości we Wspólnocie 7

4.1.5. Wspieranie krajowych programów działań 8

4.1.6. Informowanie o ryzyku 8

4.2. Kluczowe priorytetowe obszary działań 9

4.2.1. Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży 9

4.2.2. Bezpieczeństwo osób starszych 10

4.2.3. Bezpieczeństwo narażonych na zagrożenie użytkowników dróg 10

4.2.4. Zapobieganie kontuzjom sportowym 10

4.2.5. Zapobieganie urazom spowodowanym przez produkty i usługi 11

4.2.6. Zapobieganie samoobrażeniom 11

4.2.7. Zapobieganie przemocy interpersonalnej 12

5. Wdrożenie 12

1. CEL

Niniejszy komunikat dotyczy zapobiegania wypadkom i urazom w Europie poprzez prowadzenie akcji związanych ze zdrowiem publicznym. Jego celem jest stworzenie strategicznych ram prawnych, niezbędnych by pomóc wszystkim państwom członkowskim w ustaleniu priorytetów działań zmierzających do zmniejszenia liczby wypadków i urazów. Działania te powinny zostać podjęte w ramach wspólnotowego programu zdrowia publicznego (2003-2008)[1], strategii ochrony konsumentów (2003-2006)[2] i inicjatyw następczych.

Uraz to obrażenie ciała powstałe w wyniku ostrego kontaktu z energią (mechaniczną, cieplną, elektryczną, chemiczną lub promieniowaniem), albo braku elementu niezbędnego do życia (utonięcie, uduszenie lub zamarznięcie). Czas, który upływa pomiędzy kontaktem a pojawieniem się urazu jest krótki. Urazy bywają często klasyfikowane jako niezamierzone (spowodowane wypadkiem) i zamierzone (spowodowane samoobrażeniem lub przemocą interpersonalną).

Urazy są główną przyczyną zgonów wśród ludności Europy. Szacuje się, że niezamierzone i zamierzone urazy są główną przyczyną trwałej niepełnosprawności wśród młodzieży, prowadząc do ogromnej utraty lat życia spędzonych w dobrym zdrowiu. Również wśród ludzi po 65 roku życia wypadki i urazy są główną przyczyną zgonów i niepełnosprawności, prowadzą także często do poważnego pogorszenia się ich stanu zdrowia. Biorąc pod uwagę ogromny wpływ, jaki ma szerzenie się urazów na wydajność, zdrowie i dobrobyt we Wspólnocie, reakcja Wspólnoty na to zagrożenie stanowiłaby wartość dodaną.

W przeszłości podjęto szereg inicjatyw mających na celu zmniejszenie częstotliwości urazów spowodowanych wypadkami i przemocą; odniosły one szczególnie dobry skutek w zmniejszeniu liczby ofiar śmiertelnych wypadków drogowych, wypadków w miejscu pracy, wypadków chemicznych i urazów spowodowanych niewłaściwą ochroną konsumentów. Istnieje również wiele dowodów na to, że postępy w opiece pourazowej doprowadziły do znacznego zmniejszenia śmiertelności z powodu urazów psychicznych.

W dalszym ciągu istnieje możliwość podjęcia bardziej skutecznych działań zmierzających do zmniejszenia wysokich kosztów społecznych wypadków i urazów, w szczególności poprzez zajęcie się tymi rodzajami i grupami ryzyka, którym do tej pory poświęcono mniej uwagi. Znaczące różnice we wskaźnikach dotyczących wypadków i urazów w poszczególnych państwach członkowskich i wśród ich ludności wskazują, że istnieje nadal ogromny potencjał dla zmniejszania skali problemu urazów we Wspólnocie i krajach sąsiadujących. Aktualny wskaźnik śmiertelności w Unii Europejskiej waha się od 27 ofiar śmiertelnych na 100 000 mieszkańców w Zjednoczonym Królestwie i Niderlandach do ponad 120 ofiar śmiertelnych na 100 000 mieszkańców w państwach nadbałtyckich (129 na Łotwie i w Estonii oraz 143 na Litwie).

Niniejszy komunikat podkreśla rolę sektora zdrowia w zapobieganiu urazom poprzez ilościowe ujmowanie problemów, zgłaszanie czynników ryzyka, propagowanie podstawowej profilaktyki, rozpowszechnianie empirycznie potwierdzonych strategii zwiększania umiejętności zawodowych w zakresie doradztwa osobom narażonym na zagrożenia, prowadzenie przekrojowych planów działania oraz informowanie ludności o rodzajach ryzyka i środkach zapobiegawczych.

2. SKALA PROBLEMU URAZÓW

Wypadki i urazy stanowią ogromne obciążenie dla społeczeństwa i jednostek we Wspólnocie. Jest to spowodowane nie tylko ogromnymi kosztami ludzkimi ze względu na przedwczesny zgon i przeżyte lata niepełnosprawności, ale również wysokimi kosztami opieki zdrowotnej oraz kosztami, jakie dla społeczeństwa powoduje utrata produktywności.

Po chorobach układu krążenia, chorobach nowotworowych i chorobach układu oddechowego, urazy są czwartym najczęstszym powodem zgonów w państwach członkowskich. Co roku w wyniku wypadku lub przemocy ginie około 235 000 obywateli Wspólnoty. Rocznie ponad 50 mln obywateli wymaga leczenia z powodu urazu, z czego 6,8 mln jest hospitalizowana.

W szczegółowym ujęciu uraz jest:

- zabójcą numer jeden wśród młodych ludzi. Wśród dzieci, młodzieży i młodzieży dorosłej wypadki i urazy są główną przyczyną zgonów. Skala przedwczesnej śmiertelności jest szczególnie wysoka w tak pozornie różnych obszarach, jak wypadki drogowe, utonięcia i samobójstwa.

- jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności . Wiele osób, które doświadczyły groźnych urazów, cierpi na upośledzenia pozostające na całe życie. Chociaż brak jest dokładnych danych liczbowych, szacuje się, że niezamierzone i zamierzone urazy są główną przyczyną trwałej niepełnosprawności wśród młodzieży, prowadząc do ogromnej utraty lat życia spędzonych w dobrym zdrowiu.

- główną przyczyną zachorowalności i kosztów opieki zdrowotnej . We wszystkich grupach wiekowych urazy stanowią średnio około 11 % wszystkich przypadków hospitalizacji. Obok ogromnego obciążenia finansowego dla systemów opieki zdrowotnej i opieki społecznej, urazy często dotykają całą rodzinę pod względem emocjonalnym, organizacyjnym i finansowym.

- szkodliwy dla produktywności Wspólnoty . Dostępnych jest niewiele danych na temat powodów zwolnień lekarskich i niepełnosprawności spowodowanej urazami. Stanowią one ważne czynniki obniżenia produktywności. Dane krajowe wskazują, że ponad 8 % rent zdrowotnych i 20 % dni zwolnień lekarskich wydaje się z powodu urazów.

- niejednakowy pod względem wpływu na grupy społeczne. Ryzyko poniesienia śmierci z powodu urazu jest o pięć razy wyższe w państwie członkowskim o największym wskaźniku urazów, niż w państwie o najniższym wskaźniku. Istnieją także rozbieżności pod względem narażenia na zagrożenia związane z urazami w zależności od płci, wieku i statusu społecznego.

3. MOżLIWOśCI ZAPOBIEGANIA URAZOM

W wielu obszarach mających znaczenie dla bezpieczeństwa poczyniono znaczne postępy, wciąż jednak istnieje możliwość podjęcia skuteczniejszych działań w celu zmniejszenia ogromnej liczby wypadków i urazów wśród społeczeństwa, z następujących powodów:

- W odróżnieniu od wielu innych powodów chorób lub przedwczesnej śmierci, urazom można zapobiegać poprzez uczynienie środowiska, w którym żyjemy, jak również produktów i usług, z których korzystamy, bezpieczniejszymi.

- Istnieje wiele dowodów potwierdzonej skuteczności środków zapobiegania wypadkom, których wciąż nie stosuje się na szeroką skalę na terenie Wspólnoty.

- Udowodniono, że większość z tych środków jest również bardziej wydajna kosztowo, ponieważ korzyści płynące z zapobiegania urazom często przewyższają dziesięciokrotnie koszty interwencji.

- Nawet w państwach, gdzie osiągnięto dobre wyniki w dziedzinie bezpieczeństwa, oraz w obszarach ryzyka, w których nastąpił znaczny spadek poziomu urazów, wciąż istnieją możliwości dalszych ulepszeń i postępu w ochronie zdrowia.

- Dlatego wciąż można poczynić znaczne zmiany, gromadząc uczestników ze wszystkich sektorów oraz promując współpracę i ustalone działania we Wspólnocie i państwach sąsiadujących.

4. WSPÓLNOTOWY PLAN DZIAłAń

Przedstawiony poniżej plan działań opracowano, by dać Wspólnocie oparte na dowodach informacje niezbędne do tego, by pomóc wszystkim państwom członkowskim zmniejszyć skalę problemu urazów. Nadrzędnym celem jest zmniejszenie śmiertelności i zachorowalności w wyniku urazów oraz doprowadzenie do tego, aby Wspólnota stała się bezpieczniejszym miejscem do życia. Spełnienie tej wizji wymaga, by państwa członkowskie zdały sobie sprawę z wyzwań związanych z zapobieganiem urazom oraz umieściły zapobieganie urazom i promocję bezpieczeństwa wyżej na liście swoich priorytetów w dziedzinie zdrowia publicznego.

4.1. Podstawowa infrastruktura w obszarze zapobiegania urazom

Działanie Wspólnoty w dziedzinie zdrowia publicznego wytworzy wartość dodaną poprzez:

- ilościowe ujmowanie problemów, określanie czynników ryzyka, pomiar skuteczności interwencji;

- określanie, dostosowywanie i proponowanie opartych na dowodach i oszczędnych sposobów interwencji oraz dzielenie się doświadczeniami;

- wspieranie tworzenia możliwości w zakresie przezwyciężenia problemu;

- ułatwianie opracowywania wielosektorowych polityk i programów kierowanych przez sektor zdrowia;

- inicjowanie kampanii na rzecz zapobiegania urazom.

4.1.1. Ogólnowspólnotowy nadzór nad urazami

Celem wspólnego systemu informacyjnego na temat wypadków i urazów jest udostępnienie wszystkim zaangażowanym stronom najlepszych dostępnych informacji dotyczących zakresu problemu, w tym informacji o grupach społecznych najbardziej narażonych na zagrożenia, głównych czynnikach powodujących ryzyko oraz rodzajach zagrożeń związanych z określonymi produktami konsumenckimi oraz usługami. Informacje te są warunkiem wstępnym do opracowywania polityk, odpowiedniego przystosowywania działań i oceny wyników.

Wspólnotowy system informacyjny dotyczący urazów zostanie stworzony w oparciu o doświadczenia z krajowych systemów niektórych państw członkowskich i będzie:

- przedstawiał wszechstronny obraz wszystkich zagrożeń związanych z urazami w państwach członkowskich, a także we Wspólnocie;

- łączył dane ze statystyk dotyczących zdrowia zebrane w ramach europejskiego systemu statystycznego (przyczyny zgonów, statystyki szpitalne, badania sondażowe dotyczące zdrowia i inne badania sondażowe gospodarstw domowych, takie jak badanie siły roboczej i badania na temat wiktymizacji przestępczej) oraz szczegółowe rejestry, takie jak używana przez szpitale baza danych o urazach (IDB), wspólnotowa baza danych wypadków drogowych (CARE) i europejska statystyka w zakresie wypadków przy pracy (ESAW);

- oceniał obciążenie zdrowotne w odniesieniu do różnych konsekwencji (ofiary śmiertelne, leczenie szpitalne), umożliwiając ocenę upośledzenia i obciążenia finansowego;

- porównywał zagrożenia związane z urazami i czynniki ryzyka w poszczególnych państwach jako podstawowy element motywujący do podjęcia działań na szczeblu krajowym;

- określał czynniki ryzyka, aby móc ocenić potrzebę inicjatyw politycznych;

- oceniał postępy i decydował, czy osiągane są cele planów prewencyjnych.

Element statystyczny systemu będzie opracowywany we współpracy z państwami członkowskimi, w miarę potrzeby przy wykorzystaniu wspólnotowego programu statystycznego[3], w celu promowania synergii oraz unikania powielania.

4.1.2. Wsparcie Wspólnoty dla wymiany dobrych wzorców

Celem jest zestawianie i szerokie rozpowszechnianie informacji na temat środków prewencyjnych, które okazały się skuteczne dla Wspólnoty lub w projektach krajowych. Skuteczna wymiana doświadczeń pozwoli uniknąć powielania działań, ułatwi maksymalne wykorzystanie dostępnej wiedzy i umożliwi osiągnięcie większych korzyści z ograniczonych zasobów.

Skuteczne środki zostały ustalone w różnych sektorach politycznych, takich jak zdrowie publiczne, transport, miejsce pracy, ochrona konsumentów, edukacja, a także na różnych szczeblach politycznych. Potrzebna jest skuteczna wymiana informacji przekraczająca granice tych sektorów, a powinien ją zapewnić sektor zdrowia publicznego. Programy wspólnotowe takie jak program zdrowia publicznego[4], ogólne ramy finansowania działań wspólnotowych wspierających politykę konsumencką[5] i program ramowy dotyczący badań[6] powinny być wykorzystywane do wspierania ogólnowspólnotowej wymiany informacji i empirycznie potwierdzonych wzorców, co także będzie sprzyjać dzieleniu się zasobami na badania, rozwój i wdrażanie oraz większej spójności środków i wiadomości.

4.1.3. Wspólnotowa sieć uczestników

Aby działania w zakresie zapobiegania urazom były skuteczne, niezbędne jest ustanowienie sieci umożliwiającej konsolidację wiedzy fachowej, wysiłków i wyników w celu skutecznego zaspokajania bezpośrednich potrzeb związanych z zapobieganiem wypadkom i urazom we Wspólnocie. Komisja będzie pracować z władzami państw członkowskich, w szczególności ministerstwami odpowiedzialnymi za zdrowie i ochronę konsumentów, by wzmocnić działania w dziedzinie zdrowia publicznego na rzecz zapobiegania urazom oraz zapewnić synergię z innymi właściwymi dziedzinami polityki.

4.1.4. Tworzenie możliwości we Wspólnocie

Pracownicy opieki zdrowotnej, tacy jak lekarze, personel ratowniczy i pomocy doraźnej, pielęgniarki i inni dostawcy usług zdrowotnych mogliby bardziej skutecznie niż obecnie doradzać pacjentom i klientom, decydentom oraz mediom na temat zagrożeń i środków bezpieczeństwa. Dzięki swojej wiedzy, grupy te są skuteczne w promowaniu zdrowia w wielu aspektach, takich jak palenie, żywienie i ćwiczenia fizyczne, jednak brakuje im odpowiednich szkoleń zawodowych z dziedziny oceny ryzyka i promocji bezpieczeństwa. W przyszłych planach pracy w ramach wspólnotowego programu zdrowia publicznego[7] włączenie tego aspektu zdrowia publicznego do szkoleń zawodowych pracowników opieki zdrowotnej będzie traktowane jako priorytet.

Także inne sektory społeczeństwa i wspólnoty zawodowe, takie jak pracownicy opieki społecznej, nauczyciele, architekci, sprzedawcy i dostawcy usług ponoszą odpowiedzialność za zapobieganie urazom. Podstawowe informacje na temat zagrożeń i środków bezpieczeństwa należy włączyć w szkolenie zawodowe tych grup, aby zapewnić dostarczanie właściwych informacji klientom. Sektor zdrowia powinien ściśle współpracować z tymi sektorami polityki, które są odpowiedzialne za opracowywanie i regulację prawną odpowiednich programów nauczania, wymuszając stosowne zmiany w przepisach dotyczących szkoleń. Polityka w dziedzinie zdrowia powinna też wymagać większej obecności analiz dotyczących wypadków i badań z dziedziny zapobiegania urazom na uniwersytetach, szczególnie na wydziałach medycznych.

4.1.5. Wspieranie krajowych programów działań

Proponuje się, by wszystkie państwa członkowskie stworzyły polityki zapobiegania urazom, tzn. ramy działań obejmujące stosownych partnerów i uczestników i określiły zakres odpowiedzialności instytucjonalnej. Ponieważ polityki takie wymagają koordynacji różnych sektorów politycznych i mają na celu poprawę zdrowia, sektor zdrowia powinien przyjąć rolę koordynatora.

Polityki krajowe charakteryzować się będą przede wszystkim tym, że będą one zgodne z wizją Wspólnoty i podstawowymi priorytetami określonymi w sekcji 4.2, będą spełniać szczególne potrzeby i zapotrzebowanie w danym państwie, będą przewidywać konkretne cele, które należy również zdefiniować w kategoriach osiągalnego zmniejszenia liczby urazów, oraz będą się opierać na poważnym zaangażowaniu organizacji rządowych i pozarządowych w danym kraju.

Komisja będzie zachęcać państwa członkowskie do rozbudowy krajowych planów poprzez:

- ułatwianie przeprowadzania analiz sytuacyjnych w oparciu o ogólnowspólnotowe informacje dotyczące nadzoru nad urazami, w tym porównywalnych danych do analizy porównawczej;

- dostarczanie informacji na temat obiecujących rozwiązań dla kwestii związanych z bezpieczeństwem poprzez wspieranie ogólnowspólnotowej wymiany dobrych wzorców;

- wspieranie projektów rozwijających istniejące możliwości wdrażania strategii prewencyjnych i opracowywania wytycznych;

- pomoc w określaniu kluczowych partnerów i uczestników, którzy mogą sprzyjać trwałemu wdrażaniu rozwiązań.

4.1.6. Informowanie o ryzyku

Skuteczne informowanie o ryzyku pozwala ludziom na dokonywanie bezpieczniejszych wyborów. Informowanie o ryzyku uwzględnia fakt, że wielu korzyści płynących z działań, parametrów lub produktów nie można uzyskać, nie biorąc na siebie choćby minimalnego ryzyka. Dobrze opracowane kampanie uświadamiają ludziom pewne zagrożenia, informują ich o korzyściach i środkach bezpieczeństwa oraz ułatwiają zmianę zachowania na bezpieczniejsze. Przykładami udanych kampanii w wielu państwach członkowskich są: pasy bezpieczeństwa w samochodach, zapalniczki bezpieczne dla dzieci, obuwie ochronne noszone na budowach, pozbawione barier budynki użyteczności publicznej, ustawodawstwo chroniące przed przemocą ze strony najbliższych. Wszystkie z nich w udany sposób zmniejszają liczbę urazów, którym można zapobiec.

Wspólnotowy program zdrowia publicznego powinien wspierać kampanie w priorytetowych dziedzinach wymienionych w niniejszym dokumencie. Kluczowymi cechami powinny być skupienie się na pośrednikach, ukierunkowanie na trwałe rezultaty, wsparcie dla państw członkowskich, poleganie na dowodach dotyczących tego, co już się sprawdza w zapobieganiu i promocji bezpieczeństwa oraz jakość oceny i dokumentacji. Partnerstwa publiczno-prywatne pomogą pomóc w stworzeniu większej dostępności i lepszych kanałów rozpowszechniania, tak aby reagowano na przekazy dotyczące bezpieczeństwa.

4.2. Kluczowe priorytetowe obszary działań

Przy określaniu kluczowych priorytetów działań dotyczących urazów wykorzystano następujące kryteria:

- Wpływ społeczny urazów pod względem liczby, wagi i konsekwencji różnych kategorii urazów, taki jak utrata lat produktywności, niepełnosprawność i ludzkie cierpienie.

- Dowody dotyczące skuteczności interwencji i efektywności kosztowej alternatywnych interwencji w odniesieniu do różnych możliwości priorytetowych.

- Możliwość udanego wdrażania sposobów interwencji w kontekście europejskim z uwzględnieniem ogromnej różnorodności infrastruktur w państwach członkowskich.

- Ramy czasowe i wymierność bezpośrednich wyników działań i ich wpływu pod względem zmniejszenia liczby urazów.

Doprowadziło to do określenia następujących siedmiu obszarów priorytetowych:

- bezpieczeństwo dzieci i młodzieży;

- bezpieczeństwo osób starszych;

- bezpieczeństwo narażonych na zagrożenie użytkowników dróg;

- zapobieganie kontuzjom sportowym;

- zapobieganie urazom spowodowanym przez produkty i usługi;

- zapobieganie samoobrażeniom;

- zapobieganie przemocy interpersonalnej.

Wszystkie wspólnotowe kampanie zdrowia publicznego będą informować społeczeństwo o ilości problemów, wzywać do poprawy podstawowej profilaktyki, rozpowszechniać dobre wzorce postępowania, wspierać tworzenie sieci, dostarczać administracjom do spraw zdrowia w państwach członkowskich narzędzia polityczne do wykorzystania w działaniach krajowych.

4.2.1. Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży

Dzieci i młodzież wybrano jako priorytet, ponieważ urazy i ich konsekwencje powodujące niepełnosprawność mają szczególnie w tej grupie wiekowej olbrzymi wpływ na zdrowie.

W ramach jednego z projektów wspólnotowego programu zdrowia publicznego, Europejski Sojusz na rzecz Bezpieczeństwa Dzieci wspomaga obecnie ustanowienie krajowych planów działań na rzecz bezpieczeństwa dzieci w większości państw członkowskich. Głównym priorytetem jest włączenie do tego procesu pozostałych państw członkowskich i państw kandydujących i przygotowanie do wdrażania krajowych planów działania na rzecz bezpieczeństwa dzieci.

Kampanie na rzecz bezpieczeństwa dzieci powinny w szczególności zajmować się sytuacjami grożącymi urazem u dzieci w wieku przedszkolnym przebywających w domu (upadki, oparzenia, uduszenia, zatrucia, utonięcia), bezpieczeństwem zabaw i bezpieczeństwem produktów dla dzieci, stosowaniem systemów do przewożenia dzieci w samochodach i kasków rowerowych u starszych dzieci. Podobne plany działań zostaną opracowane dla młodzieży.

4.2.2. Bezpieczeństwo osób starszych

Najwyższe wskaźniki śmiertelności są odnotowywane wśród ludzi w wieku 65 lat i starszych, a główną przyczyną zgonów są upadki. Urazy, a w szczególności urazy spowodowane upadkiem, również odpowiadają za wyższy od średniego wskaźnik hospitalizacji i nadmierny udział w bezpośrednich kosztach medycznych spowodowany urazami w tej grupie wiekowej.

Przyszłe projekty w ramach wspólnotowego programu zdrowia publicznego będą zajmowały się tym priorytetowym obszarem w skoordynowany sposób. Istniejące wzorce i innowacyjne podejścia w stosunku do odpowiednich grup ryzyka będą rozpowszechniane wśród powiązanych z nimi grup zawodowych, zarządów zakładów opieki i stowarzyszeń osób starszych lub emerytów. Kampanie na rzecz bezpieczeństwa osób starszych powinny w szczególności zajmować się zagrożeniami związanymi z upadkami w domu (pokrycie podłóg, oświetlenie, meble, odpowiednie zaprojektowanie łazienek) oraz w budynkach i ich otoczeniu) i wokół budynków (schody, poręcze, projektowanie ścieżek).

4.2.3. Bezpieczeństwo narażonych na zagrożenie użytkowników dróg

Dzieci, osoby starsze, niepełnosprawne, rowerzyści, wrotkarze i piesi na drogach publicznych są narażeni na niebezpieczeństwo nie tylko ze strony pojazdów. Statystyki w dziedzinie zdrowia wskazują wysokie liczby groźnych urazów spowodowanych upadkiem bez współuczestnika lub w momencie korzystania z transportu publicznego. Te rodzaje ryzyka wymagają większej uwagi, np.: lepsze projektowanie ścieżek, chodników, przejść dla pieszych, ścieżek rowerowych, urządzeń dla transportu publicznego, a także noszenie kasków rowerowych może, zgodnie ze statystykami ruchu drogowego, jeszcze bardziej przyczyniać się do ochrony życia. Działanie na rzecz zdrowia publicznego w tym obszarze będzie uzupełnieniem trwających działań Wspólnoty na rzecz narażonych na zagrożenie użytkowników dróg w obszarze transportu[8].

Badanie porównawcze wkrótce określi krajowe i lokalne wzorce postępowania w tej dziedzinie, które mogą służyć jako przykłady dla innych. Kampanie powinny w szczególności zajmować się zagrożeniami spowodowanymi wspomnianym powyżej niewłaściwym projektowaniem dróg i powinny promować noszenie odzieży ochronnej.

4.2.4. Zapobieganie kontuzjom sportowym

Ćwiczenia i zajęcia sportowe w sposób oczywisty istotnie przyczyniają się do zdrowia i zdrowego stylu życia, a także do dobrego samopoczucia fizycznego, emocjonalnego i społecznego. Promowanie ćwiczeń stanowi zasadniczą strategię promocji zdrowia w zwalczaniu epidemii otyłości. Jednak według badań przeprowadzonych w niektórych państwach członkowskich, znaczna część tych postępów w ochronie zdrowia marnuje się poprzez kontuzje sportowe.

Skoordynowane polityki zdrowotne mogą to zmienić, promując bezpieczne sporty, propagując bezpieczeństwo, a także uprawianie sportu. Podstawowymi strategiami do zastosowania są właściwe informowanie na temat sportów, wykorzystanie sprzętu ochrony osobistej, odpowiednie kwalifikacje trenerów, zapewnienie jakości i utrzymanie sprzętu. Kampanie powinny w szczególności zajmować się popularnymi zajęciami sportowymi o dużym ryzyku wystąpienia urazów, takimi jak piłka nożna i inne sporty wykorzystujące piłkę, nurkowanie i sporty wodne, narciarstwo i sporty górskie.

4.2.5. Zapobieganie urazom spowodowanym przez produkty i usługi

Zapewnianie wysokich standardów bezpieczeństwa konsumentów jest jednym z podstawowych celów Wspólnoty. Bezpieczeństwo nieżywnościowych towarów konsumpcyjnych zapewnia szeroko pojęte ustawodawstwo sektorowe, uzupełnione dyrektywą 2001/95/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 grudnia 2001 r. w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów[9]. Tym niemniej liczne są wypadki związane z produktami nieżywnościowymi i/lub usługami konsumpcyjnymi (np. usługami turystycznymi, i usługami sportowo-rekreacyjnymi). Takim wypadkom należy zapobiegać zapewniając właściwe i odpowiednie egzekwowanie wymogów bezpieczeństwa. Aby ułatwić to zadanie, niezbędny jest również skuteczny system monitorujący i sprawozdawczy, określający charakter urazu, rodzaj produktu i/lub usługi i okoliczności urazu. Informacje te mogą być wówczas wykorzystywane przez ustawodawców i osoby opracowujące produkt dla zapewnienia stałych postępów na rzecz bezpieczeństwa i zmniejszania liczby urazów w całej Wspólnocie.

4.2.6. Zapobieganie samoobrażeniom

Akty samoobrażeń i samobójstw są inną ważną przyczyną przedwczesnych zgonów i hospitalizacji. Kwestia samoobrażeń i samobójstw jest ściśle powiązana ze zdrowiem psychicznym, w szczególności z zapobieganiem depresji.

W październiku 2005 r. Komisja opublikowała zieloną księgę w sprawie zdrowia psychicznego[10], w której położono nacisk na zapobieganie samobójstwom. W ramach działań następczych do tej zielonej księgi, we wszystkich państwach członkowskich opracowane i promowane będą działania mające na celu poprawę zdrowia psychicznego i zapobieganie chorobom psychicznym. W tym kontekście zachęcać się będzie na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i wspólnotowym do podejmowania działań na rzecz zapobiegania samobójstwom. Działania w dziedzinie zapobiegania urazom powinny więc łączyć się z istniejącymi projektami w dziedzinie zdrowia psychicznego, z zieloną księgą w sprawie zdrowia psychicznego i przyszłymi planami działań w tym obszarze.

4.2.7. Zapobieganie przemocy interpersonalnej

Przemoc interpersonalna stanowi kwestię, która budzi rosnące obawy społeczne; obejmuje ona przemoc domową, maltretowanie dzieci, maltretowanie osób starszych i przemoc wśród młodzieży. Przemoc interpersonalna przyjmuje wiele form (fizyczna, psychiczna i seksualna) i zdarza się w różnych środowiskach (w rodzinie, pomiędzy partnerami, w grupie społecznej, w instytucjach i w pracy).

Rejestrowanie przemocy przez policję nie jest wystarczająco trafne ani szczegółowe. Ponadto przypadki te są w zdecydowanie niewystarczającym stopniu ujawniane ze względu na niechęć ofiar do ich zgłaszania. W ramach programu zdrowia publicznego zostaną opracowane ulepszone techniki zgłaszania, które pozwolą otrzymać lepsze dane szacunkowe na temat skali problemu. W celu uzupełnienia ograniczonych danych dostępnych z rejestrów policyjnych zostaną podjęte wysiłki zmierzające do włączenia informacji na temat „ukrytych” form przemocy, dostępnych z badań ankietowych dotyczących ofiar przestępstw. Mogą one obejmować rozwój zharmonizowanych badań ankietowych lub modułu przez europejski system statystyczny.

Istnieje potrzeba systematycznego dokumentowania i rozpowszechniania praktyk zapobiegania przemocy, w szczególności obejmujących sektor zdrowia we współpracy z policją, wymiarem sprawiedliwości i systemem opieki społecznej. Należy działać na rzecz zwiększenia możliwości zaangażowanych stron, zapewniając im narzędzia planowania, wdrażania i oceny projektów zapobiegania przemocy.

Działania w tej dziedzinie będą rozpoczynane w ścisłej współpracy z innymi programami Wspólnoty, takimi jak program DAPHNE[11].

5. WDROżENIE

Istnieje wyraźna potrzeba skupienia uwagi na organizacji zasobów oraz opracowaniu trwałego podejścia do zapobiegania urazom w przyszłości. Komisja stara się wesprzeć tę inicjatywę poprzez program zdrowia publicznego.

Niniejszy komunikat zarysowuje główne obszary priorytetowe, wokół których należy organizować działania i ostatecznie doprowadzić do lepszego zrozumienia zagadnienia urazów i zgonów oraz zapobiegania im.

Zrozumienie i rozwiązywanie kwestii urazów wymaga trwałej współpracy pomiędzy władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi państw członkowskich, grupami zajmującymi się zdrowiem publicznym i badaniami naukowymi, oraz przedsiębiorstwami i grupami interesu, takimi jak organizacje konsumenckie.

Grupy uczestników takie jak środowiska naukowe, przedsiębiorstwa i społeczeństwo obywatelskie odgrywają kluczową rolę w udostępnianiu wiedzy i doświadczenia na szczeblu krajowym i wspólnotowym. Powinny one zostać zaangażowane w proces badań, a także we wdrażanie odpowiednich wzorców postępowania.

[1] Decyzja Nr 1786/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. przyjmująca program działań wspólnotowych w dziedzinie zdrowia publicznego (2003-2008)

[2] Opracowana przez Komisję strategia ochrony konsumentów (2002-2006), dok. 8907/02

[3] Decyzja 2367/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wspólnotowego programu statystycznego na lata 2003-2007, Dz.U. L 358 z 31.12.2002, str. 1.

[4] Dz.U. L 271 z 9.10.2002, str. 1.

[5] Decyzja nr 20/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 grudnia 2003 r. przyjmująca ogólne ramy finansowania działań wspólnotowych wspierających politykę konsumencką na lata 2004-2007, Dz.U. L 5, 9.1.2004, str. 1.

[6] Decyzja nr 1513/2002/WE Parlamentu Europejskiego i rady z dnia 27 czerwca 2002 r. dotycząca szóstego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji, przyczyniającego się do utworzenia Europejskiej Przestrzeni Badawczej i innowacji (2002-2006), Dz.U. L 232 z 28.8.2002, str. 1.

[7] Dz.U. L 271 z 9.10.2002, str.1.

[8] Komunikat Komisji w sprawie europejskiego planu działań na rzecz bezpieczeństwa na drodze(2003 – 2010), COM(2003) 311 (nieopublikowany w Dzienniku Urzędowym).

[9] Dz.U. L 11 z 15.1.2002, str. 4.

[10] Zielona księga „Poprawa zdrowia psychicznego ludności. Strategia zdrowia psychicznego dla Unii Europejskiej COM(2005) 484.

[11] Dezycja nr 293/2000/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 stycznia 2000 r. ustanowiła program działań Wspólnoty w sprawie środków zapobiegawczych na rzecz zwalczania przemocy wobec dzieci, osób młodych i kobiet oraz ochrony ofiar i grup ryzyka. Dz.U. L 34 z 9.2.2000, str. 1.