[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 7.12.2010

KOM(2010) 721 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Przyszła rola inicjatyw regionalnych

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Przyszła rola inicjatyw regionalnych

1. KONTEKST

Inicjatywy regionalne zostały powołane wiosną 2006 r. przez Europejski Organ Nadzoru Energii Elektrycznej i Gazu (ERGEG), na wniosek Komisji Europejskiej, jako etap pośredni w procesie przechodzenia od krajowych rynków energii elektrycznej i gazu do jednolitego rynku energii. Utworzono siedem regionów elektroenergetycznych[1] oraz trzy regiony gazowe.

Inicjatywy regionalne okazały się korzystne, jeśli chodzi o zapewnienie organom regulacyjnym, operatorom sieci, a także innym zainteresowanym stronom z państw sąsiadujących, forum do prowadzenia dyskusji nad kwestiami będącymi przedmiotem wspólnego zainteresowania. W ramach wielu inicjatyw regionalnych poczyniono postępy w szeregu różnych kwestii. W regionach elektroenergetycznych skupiono się głównie na zarządzaniu ograniczeniami, bilansowaniu i przejrzystości. W regionach gazowych pracowano nad kwestiami dotyczącymi połączeń międzysystemowych, interoperacyjności, przejrzystości, centrów handlu i bezpieczeństwa dostaw.

Po upływie pięciu lat od powołania inicjatyw regionalnych, Komisja uważa za przydatne dokonanie ich oceny w celu stwierdzenia, czy wprowadzenie modyfikacji w procesie, strukturze lub zarządzaniu mogłoby dodatkowo zwiększyć ich efektywność oraz wkład w urzeczywistnienie rynku wewnętrznego. Tego rodzaju przegląd zbiega się również z wejściem w życie trzeciego pakietu dotyczącego wewnętrznego rynku energii (zwanego również „trzecim pakietem energetycznym”)[2]. Trzeci pakiet energetyczny przewiduje nowe narzędzia do tworzenia regulacji europejskich za pomocą kodeksów sieci, które Komisja może uczynić wiążącymi w drodze procedury komitetowej, oraz wprowadza zmiany w strukturze instytucjonalnej wraz z ustanowieniem Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER). W ubiegłym roku Komisja zainicjowała badanie dotyczące inicjatyw regionalnych[3]. Jednocześnie ERGEG przedstawił swój dokument strategiczny w sprawie roli inicjatyw regionalnych[4]. Również niektóre zainteresowane strony opublikowały swoje sprawozdania na temat współpracy regionalnej[5], a w lipcu Komisja i ERGEG zorganizowały wspólnie konferencję poświęconą inicjatywom regionalnym[6].

Celem niniejszego komunikatu, opartego na wnioskach z analiz i debaty, jest uzyskanie opinii zainteresowanych stron na temat możliwych wariantów zwiększenia efektywności inicjatyw regionalnych realizowanych w przyszłości.

W następstwie niniejszego komunikatu i w zależności od reakcji wszystkich zainteresowanych stron, jakie on wywoła, Komisja może uruchomić odpowiednią inicjatywę na podstawie art. 12 ust. 3 rozporządzeń w sprawie energii elektrycznej i gazu[7]. Zgodnie z tym artykułem Komisja może na nowo określić obszar geograficzny objęty każdą z regionalnych struktur współpracy w kontekście szerszego procesu reformy zadań inicjatyw regionalnych i ich systemu zarządzania, do którego wkład wniosą, zgodnie ze swoimi rolami i obowiązkami, wszystkie odpowiednie podmioty, tzn. Komisja, ERGEG, ACER, operatorzy systemów przesyłowych, państwa członkowskie i zainteresowane strony.

2. ZADANIA I PRIORYTETY INICJATYW REGIONALNYCH

W znacznym stopniu podstawą realizacji inicjatyw regionalnych było jak dotąd podejście oddolne, zgodnie z którym każdy z regionów określa własne priorytety. Takie dobrowolne podejście miało istotne zalety, ponieważ pozwoliło regionom na skupienie się na ich szczególnych problemach. Przykładowo, region gazowy „południe, południowy-wschód” mógł skupić się na kwestiach bezpieczeństwa dostaw w związku z zakłóceniami w dostawach gazu w styczniu 2009 r.

Tego rodzaju podejście umożliwiło również przeprowadzanie prób pilotażowych, w ramach których testowano rozwiązania w jednym z regionów przed ich wdrożeniem w innych miejscach. Przykładowo, rozwiązania dotyczące problemów związanych z łączeniem wolumenów pomiędzy rynkami energii elektrycznej w Danii i Niemczech pomogły wypracować konsensus co do korzyści wynikających z łączenia wolumenów.

Ponadto regiony wdrażały środki UE o szczególnym transgranicznym wymiarze. Regiony elektroenergetyczne pracowały m.in. nad wdrożeniem wymogów wytycznych dotyczących zarządzania ograniczeniami. Północno-zachodni region gazowy zajął się wdrażaniem wymogów związanych z przejrzystością, które wykraczały poza zakres określony w rozporządzeniu (WE) nr 1775/2005. Bez zastosowania podejścia regionalnego postępy w realizacji byłyby prawdopodobnie mniejsze bądź wolniejsze.

Niemniej jednak dobrowolne podejście oddolne miało również istotne wady, co zauważono już na początku[8]. Istnieje nieodłączne ryzyko, że poszczególne regiony będą wdrażać rożne rozwiązania w podobnych kwestiach bez określenia jasnej perspektywy ich integracji z biegiem czasu. Przykładowo, jeżeli każdy region utworzy swój własny wspólny urząd aukcyjny posiadający własną strukturę, własny system zarządzania itd., nie uwzględniając kwestii konwergencji z podobnymi strukturami w innych regionach, może to zagrozić ustanowieniu wewnętrznego rynku energii w perspektywie długookresowej.

W analizie zleconej przez Komisję wskazano, że brak klarownego zakresu zadań inicjatyw regionalnych, w połączeniu z innymi kwestiami dotyczącymi m.in. zarządzania inicjatywami regionalnymi, ograniczył zdolność tych inicjatyw, jeśli chodzi o najbardziej efektywną realizację zamierzonego podejścia oddolnego.

Należy zatem zapewnić inicjatywom regionalnym dalsze wytyczne dotyczące polityki zgodne z kierunkami określonymi w niniejszej sekcji.

Naczelna zasada powinna stanowić, że inicjatywy regionalne koncentrują się wyłącznie na kwestiach przynoszących wyraźną wartość dodaną. Ponadto, biorąc pod uwagę ograniczone zasoby, korzystne byłoby skupienie prac na ograniczonej grupie priorytetowych obszarów, w przypadku których możliwe jest osiągnięcie znaczących postępów.

a. Wdrożenie wspólnotowego dorobku prawnego, w tym kodeksów sieci

W ramach inicjatyw regionalnych w zakresie energii elektrycznej poświęcano w przeszłości mnóstwo czasu na wdrażanie tych części dorobku prawnego, które wymagają koordynacji transgranicznej (w szczególności dotyczących transgranicznych ograniczeń przesyłowych, alokacji transgranicznych zdolności przesyłowych i przejrzystości). Chociaż osiągnięto w tych kwestiach pewien postęp, prace w ramach inicjatyw regionalnych nie doprowadziły jeszcze do pełnego spełnienia przez państwa członkowskie wymogów rozporządzenia (WE) nr 1228/2003. Z tego względu, w czerwcu 2010 r., Komisja wszczęła postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wzywając dwadzieścia państw członkowskich do niezwłocznego wdrożenia i stosowania zasad jednolitego rynku[9]. Pierwszym priorytetem inicjatyw regionalnych powinno być zatem przyspieszenie właściwego wdrożenia drugiego pakietu energetycznego[10], tzn. tych kwestii, które wymagają koordynacji transgranicznej.

W przyszłości inicjatywy regionalne mogłyby odgrywać rolę nie tylko we wdrażaniu konkretnych przepisów samego trzeciego pakietu energetycznego, lecz także we wdrażaniu opartego na nim prawodawstwa, tzn. nowych załączników do rozporządzeń i kodeksów sieci. Kodeksy, które zostaną przyjęte w drodze procedury komitetowej, zyskają prawnie wiążący charakter i staną się częścią dorobku prawnego UE. Ponieważ jednak procedury związane z ich przyjęciem mogą być czasochłonne, wspieranie integracji rynku będzie możliwe, jeżeli w ramach inicjatyw regionalnych rozpocznie się wdrażanie tych elementów kodeksów sieci, co do których można oczekiwać, że nie ulegną zmianie w trakcie końcowych etapów procedury związanej z przyjęciem kodeksów. W ramach inicjatyw regionalnych należy w takim wypadku dopilnować, aby wczesne wdrożenie nie wykluczało możliwości wprowadzenia poprawek na późniejszym etapie. Regiony mogłyby pracować w różnym tempie, jeśli chodzi o wdrożenie transgranicznych aspektów dorobku prawnego, o ile oczywiście wszystkie one dotrzymają terminów wdrożenia wymaganych prawem.

Wcześniejsze wdrożenie wymogów przez jeden z regionów może zapewnić przydatne miejsce testowania najlepszych rozwiązań w zakresie sposobów wdrożenia nowych kodeksów, czasu potrzebnego do realizacji tego zadania oraz praktycznych przeszkód, jakie należy pokonać. Uzyskane doświadczenia mogą ułatwić i przyspieszyć proces wdrażania w innych regionach. Prace wykonane do tej pory w zakresie łączenia rynków w środkowo-zachodnim regionie elektroenergetycznym, jak również w zakresie stosowania alokacji zdolności w oparciu o przepływy w środkowo-wschodnim regionie elektroenergetycznym, zapewniają w tym względzie dobre przykłady.

Aby uniknąć sytuacji, w której poszczególne regiony interpretują lub stosują niektóre przepisy dorobku prawnego odmiennie lub w sposób, który utrudnia przyszłą integrację z innymi regionami, ACER powinna aktywnie monitorować spójne wdrażanie kodeksów i pozostałego dorobku prawnego w poszczególnych regionach.

Inicjatywy regionalne w zakresie energii elektrycznej powinny wspólnie dążyć do realizacji celu dotyczącego pełnego połączenia rynków w całej UE do roku 2015. Łączenie rynków jest sposobem promowania integracji rynku i będzie łatwiejsze do osiągnięcia (a tym samym nastąpi szybciej), jeżeli państwa, które nie korzystają jeszcze z tego rozwiązania, będą współpracować na poziomie regionalnym, aby wziąć udział w procesie łączenia rynków UE.

Jeśli chodzi o gaz, potencjalną rolę łączenia rynków w promowaniu integracji rynku między obszarami bilansowania należy jeszcze przeanalizować przy okazji dyskusji nad docelowym modelem rynku gazu. Należy dążyć do połączenia rynków do 2015 r. w oparciu o prace organów regulacyjnych. Trwa już realizacja niezbędnych działań zmierzających w tym kierunku, takich jak udostępnianie stałych zdolności przesyłowych z jednodniowym wyprzedzeniem oraz łączenie zdolności przesyłowych na punktach wyjścia i wejścia w celu utworzenia jednego zintegrowanego produktu obejmującego zdolności przesyłowe między dwoma węzłami.

Jeśli chodzi o sektor elektroenergetyczny, region środkowo-zachodni oraz region północny doprowadziły do pełnego połączenia rynków w listopadzie 2010 r. Tym samym znajdują się one na czele procesu wdrażania.

Sposób, w jaki należy przeprowadzać łączenie rynków w skali UE, powinien być jednak przedmiotem dyskusji między regionami, np. w ramach forum florenckiego i forum madryckiego. Dyskusje dotyczące metody, jaką należy zastosować w celu osiągnięcia połączenia rynków, powinny odbyć się tak szybko, jak jest to możliwe, aby uniknąć problemów technicznych na późniejszym etapie.

b. Kwestie regionalne: inwestycje w infrastrukturę, bilansowanie w ramach regionu oraz bezpieczeństwo dostaw

W zależności od konkretnych warunków rynkowych w danym regionie, w przypadku każdego regionu wystąpi potrzeba rozwiązywania kwestii dla niego specyficznych, nawet jeśli mogą one na pewnym etapie być istotne również dla innych regionów. W kontekście ogólnej polityki energetycznej UE za priorytetowe należy uznać trzy kwestie: regionalne inwestycje w infrastrukturę, bilansowanie w ramach regionu oraz bezpieczeństwo dostaw.

Komisja przedstawiła swoją wizję potrzeb w zakresie rozwoju infrastruktury w komunikacie „Priorytety w odniesieniu do infrastruktury energetycznej na 2020 r. i w dalszej perspektywie - plan działania na rzecz zintegrowanej europejskiej sieci energetycznej”[11], w którym proponuje się, aby inicjatywy regionalne mogły odgrywać kluczową rolę w określaniu priorytetów w zakresie infrastruktury w odniesieniu do odpowiednich regionów oraz w koordynacji inwestycji transgranicznych, zazwyczaj nowych połączeń międzysystemowych. W celu promowania inwestycji transgranicznych konieczne jest jasne określenie potrzeb inwestycyjnych, wprowadzenie odpowiednich ram regulacyjnych oraz rozwiązanie kwestii dotyczących planowania i zatwierdzania. ACER odgrywa istotną rolę w ułatwianiu współpracy między organami regulacyjnymi w zakresie prawnych aspektów decyzji inwestycyjnych. Inicjatywy regionalne mogą również odegrać rolę ułatwiającą rozwiązywanie tych problemów, zapewniając organom regulacyjnym, operatorom systemów przesyłowych, użytkownikom sieci i państwom członkowskim, we współpracy z Komisją i ACER, platformę, w ramach której tego rodzaju kwestie mogą być podejmowane. Ponadto należy pozostawić możliwość poruszania tych kwestii podczas spotkań ad hoc odbywających się poza zakresem inicjatyw regionalnych, w przypadku gdy tego rodzaju spotkania są bardziej efektywne i skuteczne, jeśli chodzi o promowanie inwestycji transgranicznych.

Wspomniane inwestycje mogą mieć również szczególne znaczenie dla zapewniania bezpieczeństwa dostaw (chodzi np. o inwestycje umożliwiające fizyczne odwrócenie przepływu gazu). W rozporządzeniu w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu podkreślono potrzebę prowadzenia współpracy regionalnej.

W zależności od wyniku dyskusji nad docelowym modelem rynku gazu, kolejny przedmiot zainteresowania inicjatyw regionalnych mogłyby stanowić prace nad konsolidacją obszarów bilansowania.

Współpraca regionalna ma wreszcie kluczowe znaczenie dla wzmocnienia integralności sieci, uniknięcia zakłóceń technicznych i awarii zasilania oraz skutecznego reagowania w przypadku wystąpienia tych problemów, w sposób minimalizujący utrudnienia dla użytkowników i producentów.

c. Próby pilotażowe

W przypadku kwestii, które nie zostały jeszcze objęte wytycznymi ramowymi i kodeksami sieci, inicjatywy regionalne mogą odegrać istotną rolę jako miejsce testowania nowych pomysłów. Rezultatem takich prób pilotażowych może być ostatecznie inicjatywa mająca na celu opracowanie nowych wiążących przepisów, np. przy pomocy nowych kodeksów sieci.

Regionalne projekty pilotażowe mogą być użyteczne, jeśli chodzi o przyspieszenie wdrażania inteligentnych sieci bądź transgranicznego rynku detalicznego. Europejska inicjatywa na rzecz sieci elektroenergetycznych, uruchomiona w ramach europejskiego strategicznego planu w dziedzinie technologii energetycznych (plan EPSTE), stworzyła ramy, w oparciu o które ENTSO-E przedstawiła szczegółową mapę drogową na nadchodzące lata. Inicjatywy regionalne mogą odegrać pozytywną rolę w realizacji projektów badawczo-rozwojowych (zob. mapa drogowa[12]). Naturalnie, w zależności od konkretnych potrzeb regionalnych, regiony powinny mieć swobodę angażowania się w próby pilotażowe także w odniesieniu do innych kwestii.

3. LICZBA REGIONÓW

Regiony elektroenergetyczne zostały określone w decyzji 2006/770/WE, która zmieniła wytyczne dotyczące zarządzania ograniczeniami załączone do rozporządzenia (WE) nr 1228/2003[13]. Jeśli chodzi o sektor gazu, regiony nie zostały formalnie określone w wiążącej decyzji. Utworzenie regionów gazowych jest wynikiem nieformalnych konsultacji między Komisją, organami regulacyjnymi, operatorami systemów przesyłowych i innymi zainteresowanymi stronami. Praktyka pokazała, że pomimo braku formalnej decyzji określającej regiony gazowe i ich zadania zdołały one osiągnąć postęp.

W przyszłości możliwe są dwa warianty. Pierwszy wariant polega na określeniu składu regionów gazowych oraz ich zadań w drodze formalnej decyzji, której główną zaletą byłoby uniknięcie dyskusji i niepewności oraz bardziej precyzyjne określenie oczekiwań danych państw członkowskich oraz zainteresowanych stron z branży energetycznej. Drugi wariant to kontynuacja nieformalnych ustaleń w sprawie regionów gazowych, czego główną zaletą jest dopuszczenie większej elastyczności, jeśli chodzi o skład regionów na przestrzeni czasu oraz ich zadania.

Oprócz wyboru instrumentu do celów określenia regionów, pozostaje kwestia ich składu. Skład regionów powinien być ustalany w zależności od ich zadań. Jeżeli celem regionu jest uzyskanie postępu w realizacji określonych priorytetów, powinno mieć to odzwierciedlenie w jego kształcie.

W przypadku sektora energii elektrycznej, kształt istniejących regionów wygląda na dobrze dopasowany do zaproponowanych wyżej priorytetów i nie wydaje się, aby istniały powody do modyfikacji obecnych siedmiu regionów. Jednakże z biegiem czasu, gdy rozwinięte zostaną wystarczające połączenia międzysystemowe do fizycznego połączenia odpowiednich regionów, właściwą rzeczą może być integracja regionu Francja-Zjednoczone Królestwo-Irlandia z regionem środkowo-zachodnim oraz regionu bałtyckiego z regionem północnym.

Jeśli chodzi o sektor gazu, istnieją istotne powody, dla których należy zmienić kształt regionu „południe, południowy-wschód”. W analizie zleconej przez Komisję stwierdzono, iż: „Z uwagi na zróżnicowaną wielkość i rozbieżne interesy członków region „południe, południowy-wschód” ucierpiał prawdopodobnie bardziej niż pozostałe regiony wskutek ograniczeń wynikających z podejścia dobrowolnego i opartego na współpracy, które charakteryzuje inicjatywy regionalne, a mianowicie w związku z pewnym niedostatkiem dyscypliny organizacyjnej oraz brakiem zobowiązań”. Ze względu na znaczenie kwestii rozwijania nowej infrastruktury gazowej i nowych połączeń międzysystemowych dla tworzenia rynku wewnętrznego gazu oraz dla bezpieczeństwa dostaw, Komisja proponuje podzielenie obecnego regionu „południe, południowy-wschód” na trzy nowe regiony gazowe oraz uwzględnienie państw bałtyckich i krajów nordyckich w następujący sposób:

- nowy region środkowo-południowy: IT, AT, SK, SI, HU, RO, BG, EL;

- nowy region środkowo-wschodni: DE, PL, CZ, SK, AT;

- nowy region związany z planem działań w zakresie połączeń międzysystemowych na rynku energii państw bałtyckich (BEMIP): SE, FI, EE, LV, LT, PL, DE, DK.

Zmiana kształtu regionu może tymczasowo zakłócić jego prace w kwestiach operacyjnych. Ustanowienie właściwej struktury i utworzenie nowych bardziej skutecznych regionów, nawet jeśli kosztowałoby stratę kilku miesięcy, byłoby jednak bardziej korzystne niż utrzymywanie struktury, która wydaje się nieodpowiednia dla dostarczania oczekiwanych wyników.

Istnieją również powody, dla których należy połączyć Włochy z obecnym regionem południowym (obejmującym Francję i Półwysep Iberyjski), ponieważ w regionie tym znajdować się będzie m.in. główny punkt odbioru gazu ziemnego pochodzącego z północnej Afryki. Proponowana zmiana mogłaby mieć pozytywny wpływ na kwestie płynności w tym nowym regionie południowym. Jako kraj zaangażowany w oba regiony południowe, Włochy mogłyby pomóc w zapewnieniu między nimi niezbędnej spójności.

Oprócz kwestii dotyczących struktury rynku i wdrażania dorobku prawnego, każdy z regionów powinien skupić się na rozwijaniu nowych połączeń międzysystemowych.

Format i skład obecnego regionu północno-zachodniego wydaje się odpowiedni i nie powinien być zmieniany.

Należy podkreślić, że inicjatywy regionalne nie powinny wykluczać innych form współpracy między operatorami systemów przesyłowych, organami regulacyjnymi czy państwami członkowskimi, takich jak inicjatywa państw mórz północnych w sprawie sieci przesyłowej morskiej energii wiatrowej, która została podpisana przez Niemcy, Zjednoczone Królestwo, Francję, Danię, Szwecję, Niderlandy, Belgię, Irlandię i Luksemburg. Fakt, że dane państwo członkowskie wchodzi w skład jednego regionu nie wyklucza jego współpracy z państwami członkowskimi z innego regionu, o ile taka współpraca nie utrudnia pracy regionów.

Co więcej, jak sugerował również ERGEG, istnieją istotne powody, dla których regiony powinny współpracować ze sobą w pewnych kwestiach, np. w zakresie łączenia rynków między państwami regionu środkowo-zachodniego i krajami nordyckimi. Tego rodzaju współpraca nie powinna jednak opóźniać realizacji prac i osiągania rezultatów przez regiony. Jeżeli rozwiązania w jednym z regionów stanowią „dobry przykład”, pozostałe regiony powinny dążyć do jego naśladowania (uwzględniając, w razie potrzeby, specyfikę regionu).

Zachodzi duże prawdopodobieństwo, że liczba regionów i ich skład będzie musiała ulec ponownej zmianie z biegiem czasu. O prawdziwym sukcesie regionów, przynajmniej z teoretycznego punktu widzenia, będzie można mówić w dniu, w którym nie będą już one potrzebne.

Regularna ocena pracy regionów i ich składu może być przeprowadzana podczas obrad forów florenckiego i madryckiego.

4. KWESTIE DOTYCZąCE ZARZąDZANIA

1. Struktura poszczególnych regionów

W skład obecnej struktury zarządzania inicjatywami regionalnymi wchodzą trzy organy. W każdym z regionów istnieje regionalny komitet koordynacyjny, który skupia krajowe organy regulacyjne z danego regionu. Regionalny komitet koordynacyjny pełni rolę ogólnego koordynatora zadań, jakie stoją przed regionem, oraz przewodzi działaniom i określa strategię. W skład grupy wdrożeniowej wchodzą krajowe organy regulacyjne i główne zainteresowane strony. Przedstawia ona propozycje i podejmuje się realizacji konkretnych działań stanowiących odpowiedź na priorytetowe kwestie określone na poziomie regionalnego komitetu sterującego. Ostatni organ to grupa przedstawicieli zainteresowanych stron, która obejmuje wszystkie zainteresowane strony.

W analizie dotyczącej inicjatyw regionalnych wskazano potrzebę zapewnienia dalszych wytycznych politycznych. Do osiągnięcia postępu w pracach inicjatyw regionalnych potrzebne jest bardzo często zaangażowanie rządów w celu zmiany krajowych ram prawnych i regulacyjnych oraz zapewnienia wsparcia na szczeblu politycznym, np. w przypadku transgranicznych projektów infrastrukturalnych. Zaangażowanie państw członkowskich w inicjatywy regionalne powinno również minimalizować ryzyko ewentualnego mnożenia forów przez państwa członkowskie w wyniku tworzenia struktur ad hoc poza zakresem inicjatyw regionalnych.

Począwszy od chwili jej uruchomienia, ACER powinna ona odgrywać aktywną rolę w inicjatywach regionalnych w celu zapewnienia efektywności i spójności prac realizowanych w różnych regionach.

Również Komisja musi dostarczyć wytyczne polityczne ze względu na jej rolę w promowaniu tworzenia wewnętrznego rynku energii oraz z uwagi na jej rolę strażnika traktatów i dorobku prawnego UE. Komisja musi mieć zdolność przedstawiania propozycji w sprawie nowych zadań, jakie powinien realizować region.

Można wzmocnić zarządzanie inicjatywami regionalnymi poprzez utworzenie przy regionalnym komitecie koordynacyjnym regionalnego komitetu sterującego, skupiającego przedstawicieli ACER, Komisji oraz państw członkowskich i organów regulacyjnych z danego regionu, oraz rozszerzenie składu regionalnego komitetu koordynacyjnym o ACER i Komisję. Zakres zadań regionalnego komitetu sterującego miałby dwutorowy charakter: promowanie i wspieranie współpracy na poziomie regionalnym oraz zapewnianie przewodnictwa na wysokim szczeblu realizacji planu prac dla regionu, który zostanie opracowany przez regionalny komitet koordynacyjny, skoordynowane z planem prac ACER, jeśli chodzi o określenie implikacji dla celów politycznych w zakresie bezpieczeństwa dostaw, konkurencyjności i stabilności; oraz pobudzanie postępów we wdrażaniu kodeksów sieci z uwagi na nową rolę inicjatyw regionalnych w zakresie ułatwiania wdrażania oraz sprzyjania wczesnej realizacji innych projektów, a także rozwoju infrastruktury na poziomie regionalnym. Regionalny komitet sterujący mógłby dostarczać na wysokim szczeblu bodźców dla realizacji zadań w przypadku pojawiania się problemów. Kwestie o charakterze czysto regulacyjnym pozostałyby domeną regionalnego komitetu koordynacyjnego.

W stosownych przypadkach, regionalny komitet koordynacyjny mógłby zapraszać operatorów systemów przesyłowych, giełdy energii elektrycznej lub inne zainteresowane strony do udziału w jego posiedzeniach, w zależności od poruszanej tematyki i omawianych projektów. Tego rodzaju zaangażowanie przedstawicieli branży na wczesnym etapie stanowiłoby gwarancję wykonalności wszelkich strategii i decyzji politycznych, a także stanowiłoby odpowiedź na wyrażone w analizie Komisji obawy dotyczące uwzględniania udziału zainteresowanych stron na zbyt późnym etapie procesu.

Grupa wdrożeniowa oraz grupa przedstawicieli zainteresowanych stron powinny nadal funkcjonować tak jak obecnie, dopełniając prace regionalnego komitetu koordynacyjnego i regionalnego komitetu sterującego .

2. Kwestie zarządzania i spójności między regionami

Rzeczą istotną jest nie tylko czytelna struktura zarządzania w ramach regionu, lecz również zagwarantowanie spójności prac na poziomie międzyregionalnym. Jak dotąd ERGEG publikował regularnie sprawozdania dotyczące spójności i konwergencji, ale nie jest jasne, w jakim stopniu były one później uwzględniane przez regiony.

Podstawę spójności prac realizowanych w rożnych regionach zapewnią w pierwszej kolejności odgórne wytyczne, które zostaną przedstawione w wytycznych ramowych i kodeksach sieci. Te z kolei będą stanowić przełożenie, jeśli chodzi o energię elektryczną, modelu referencyjnego opracowanego przez Grupę Doradczą ad hoc (AHAG) w ramach ERGEG. Ponadto konieczna będzie weryfikacja spójnego stosowania kodeksów sieci w poszczególnych regionach. W przypadku gdy regiony pracują nad kwestiami, które nie zostały jeszcze poruszone w kodeksach sieci, potrzebne są ogólne wytyczne, aby nie stwarzać zagrożenia dla ustanowienia wewnętrznego rynku energii.

Nie ma potrzeby tworzenia dodatkowej struktury w celu zapewnienia spójności między regionami. Po pierwsze, świadomym wyborem jest sytuacja, w której niektóre państwa członkowskie, zarówno w sektorze gazowym, jak i elektroenergetycznym, wchodzą w skład więcej niż jednego regionu. Wspomniane państwa członkowskie będą automatycznie dążyć do zagwarantowania spójności, aby uniknąć konieczności wdrażania różnych rozwiązań na poszczególnych granicach. Po drugie, oprócz zapewnienia przez Komisję ukierunkowywania realizacji polityki, istotną rolę do odegrania w tym procesie będzie miała ACER, w tym poprzez udział w nowym regionalnym komitecie sterującym. Ponieważ forum florenckie i forum madryckie skupiają przedstawicieli Komisji, ERGEG/ACER, ENTSO, krajowych organów regulacyjnych, państw członkowskich i stowarzyszeń handlowych z branży, mogą one również stanowić odpowiednie platformy na potrzeby zapewnienia przewodnictwa politycznego regionom i monitorowania spójności. Właściwą rzeczą może być wreszcie opracowywanie programów prac na kolejny rok bądź na kolejne lata. Program prac należy przekazać ACER, która oceni spójność programu prac dla danego regionu z innymi programami prac, wytycznymi ramowymi i kodeksami sieci. W przypadku wystąpienia niespójności ACER poinformuje o tym Komisję, aby ta mogła przyjąć wiążące przepisy dotyczące danego programu prac zgodnie z art. 7 ust. 3 zdanie ostatnie rozporządzenia (WE) nr 713/2009. Wspomnianą funkcję weryfikacyjną ACER należy uwzględnić w jej programie prac. Zgodnie z art. 7 ust. 3 rozporządzenia w sprawie ACER, jednym z zadań Agencji jest zapewnienie ram, w których możliwa jest współpraca krajowych organów regulacyjnych. Ponadto ACER musi monitorować współpracę regionalną operatorów systemów przesyłowych (art. 6 ust. 9 rozporządzenia w sprawie ACER). Wydaje się właściwe, aby ACER przejęła od ERGEG, począwszy od marca 2011 r., koordynację inicjatyw regionalnych. Podobnie jak ma to dziś miejsce w przypadku ERGEG, ACER będzie musiała polegać na krajowych organach regulacyjnych, które jako jej członkowie zapewnią siłę napędową inicjatywom regionalnym.

Ponadto ważne jest, aby prace realizowane w ramach inicjatyw regionalnych wpisywały się w całościowy zakres prac ACER.

5. PRZYSZłE DZIAłANIA

W niniejszym komunikacie przedstawiono ocenę funkcjonowania inicjatyw regionalnych oraz ich wkładu w tworzenie wewnętrznego rynku energii po upływie pięciu lat od ich ustanowienia. Wskazano możliwe kierunki działań, jeśli chodzi o rewizję ich roli, doprecyzowanie składu oraz zwiększenie efektywności. Inicjatywy regionalne, które stanowią etap na drodze do ustanowienia prawdziwie zintegrowanego jednolitego rynku energii, mają do odegrania kluczową rolę w kształtowaniu przyszłej polityki energetycznej UE oraz w promowaniu budowy zintegrowanych sieci energetycznych dopasowanych do potrzeb w przyszłych dekadach.

Komisja zwraca się do Parlamentu Europejskiego, Rady oraz wszystkich zainteresowanych stron o przedstawienie swoich opinii na temat kierunków polityki zaprezentowanych w niniejszym dokumencie (w terminie do dnia 15 lutego 2011 r.).

Na podstawie tych opinii Komisja rozważy podjęcie, w drugiej połowie 2011 r., ewentualnych inicjatyw ustawodawczych bądź politycznych, mających na celu wzmocnienie współpracy na poziomie regionalnym.

[1] W roku 2008 utworzono również region Wspólnoty Energetycznej.

[2] Zob. www.ec.europa.eu/energy/gas_electricity/third_legislative_package_en.htm; na pakiet składają się dyrektywy 2009/72/WE i 2009/73/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 713/2009, (WE) nr 714/2009 i (WE) nr 715/2009.

[3] Analiza została opublikowana na stronie internetowej DG ENER: dokument z kwietnia 2010 r. pt. „Od rynków regionalnych do jednolitego rynku europejskiego” ( From regional markets to a single European market ): www.ec.europa.eu/energy/gas_electricity/studies/electricity_en.htm

[4] Strategia na rzecz większej integracji europejskiego rynku energii: Rola inicjatyw regionalnych ERGEG. Konkluzje ERGEG (Strategy for delivering a more integrated European energy market: The role of the ERGEG Regional Initiatives. An ERGEG Conclusions Paper). Nr ref. E10-RIG-10-04, z dnia 21 maja 2010 r. (www.energy-regulators.eu/portal/page/portal/EER_HOME/EER_PUBLICATIONS/CEER_ERGEG_PAPERS/Cross-Sectoral/2010/E10-RIG-10-04_Strategy_Conclusions_21-May-10.pdf).

[5] Zob. przykładowo sprawozdanie Eurelectric: http://www.eurelectric.org/Download/Download.aspx?DocumentFileID=62455.

[6] Zob.: http://www.energy-regulators.eu/portal/page/portal/EER_HOME/EER_INITIATIVES/Regional_Initiatives_Conferences/2010%20RI%20Conference

[7] Zob. rozporządzenia (WE) nr 714/2009 i (WE) nr 715/2009.

[8] Stąd przygotowywanie rocznych sprawozdań dotyczących spójności i konwergencji.

[9] Zob. komunikat prasowy IP/10/836 z dnia 24 czerwca 2010 r.

[10] Na pakiet składają się dyrektywy 2003/54/WE i 2003/55/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 1228/2003 i (WE) nr 1775/2005.

[11] Komunikat COM(2010) 677 z dnia 17 listopada 2010 r.: http://ec.europa.eu/energy/infrastructure/strategy/doc/com(2010)0677_en.pdf

[12] https://www.entsoe.eu/fileadmin/user_upload/_library/news/EEGI_Implementation_plan_May_2010.pdf

[13] Decyzja Komisji z dnia 9 listopada 2006 r. zmieniająca Załącznik do rozporządzenia (WE) nr 1228/2003 w sprawie warunków dostępu do sieci w odniesieniu do transgranicznej wymiany energii elektrycznej (Dz.U. L 312 z 11.11.2006, s. 59-65).