[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, 9.11.2010

KOM(2010) 660 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania na lata 2010-2011

{SEK(2010) 1326}{SEK(2010) 1327}{SEK(2010) 1328}{SEK(2010) 1329}{SEK(2010) 1330}{SEK(2010) 1331}{SEK(2010) 1332}{SEK(2010) 1334}{SEK(2010) 1335}

KOMUNIKAT KOMISJI DOPARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania na lata 2010-2011

WSTęP

Wraz z przyjęciem przez Komisję ostatnich sprawozdań z postępu prac proces rozszerzenia UE nabrał nowego tempa, mimo licznych innych wyzwań, w obliczu których znajduje się dzisiaj Unia. Wejście traktatu lizbońskiego w życie gwarantuje UE możliwość realizacji strategii rozszerzenia, przy jednoczesnym utrzymaniu tempa integracji europejskiej.

Negocjacje z Chorwacją weszły w etap końcowy, dzięki czemu wszystkie państwa w procesie rozszerzenia mogą przekonać się, iż – pod warunkiem spełnienia niezbędnych warunków – przystąpienie może stać się rzeczywistością. Wniosek o członkostwo złożyła Serbia. W dniu dzisiejszym Komisja wydaje opinię w sprawie wniosku o członkostwo złożonego przez Czarnogórę i Albanię. W lipcu negocjacje w sprawie przystąpienia rozpoczęła Islandia. Otwarto kolejne rozdziały negocjacji z Turcją, która rozpoczęła proces dokładnej weryfikacji swojej konstytucji w celu zbliżenia się do europejskich standardów. Osiągnięto postępy w procesie liberalizacji reżimu wizowego w kontaktach z państwami regionu Bałkanów Zachodnich. Odnotowano momenty przełomowe w utrzymujących się od długiego rozbieżnościach stanowisk między Słowenią a Chorwacją; przygotowywany jest dialog między Serbią a Kosowem[1]. Postępuje proces pojednania między narodami, które podzielił konflikt; państwa te zaczęły przyjmować na siebie większą odpowiedzialność za regionalną współpracę.

Niemniej jednak w dalszym ciągu mamy do czynienia z licznymi wyzwaniami. W niektórych państwach w procesie rozszerzenia reformy zwolniły tempo. Wszystkie strony powinny skupić się na dobrym sprawowaniu rządów, umacnianiu praworządności, przyspieszeniu reform gospodarczych oraz wzmocnieniu potencjału umożliwiającego przyjęcie i wdrożenie dorobku prawnego UE. W większości państw obawy budzi kwestia zachowania wolności słowa. W dalszym ciągu na rozwiązanie oczekuje szereg złożonych problemów, do których należy zarządzanie Bośnią i Hercegowiną oraz problem nazwy Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii. Otwarte pozostają kwestie dwustronne. Nieporozumienia odnośnie do statusu Kosowa wstrzymują współpracę regionalną. Jeżeli chodzi o kwestię Cypru, odniesiono postępy w negocjacjach w sprawie jej ostatecznego rozwiązania, jednak jeszcze ich nie zakończono.

Zaangażowanie UE w proces rozszerzenia jest odzwierciedleniem przekonania państw członkowskich o tym, że rozszerzenie leży we wzajemnym interesie zarówno Unii, jak i krajów ubiegających się o członkostwo. To jednoznaczne przesłanie należy przedstawić opinii publicznej, wyjaśniając je w sposób przystępny, co pogłębi zrozumienie procesu rozszerzenia i zwiększy poparcie dla jego realizacji. Proces rozszerzenia UE przyczynia się do utrzymania stabilizacji w Europie oraz sprzyja bezpieczeństwu i pomyślności jej obywateli. Rozszerzenie stanowi wyjątkowy bodziec dla realizacji reform politycznych i gospodarczych w państwach w procesie rozszerzenia. We wzajemnym interesie UE oraz państw w procesie rozszerzenia leży jak najwcześniejsze rozpoczęcie dyskusji dotyczących trudnych rozdziałów negocjacyjnych. Proces ten zmierza do zbliżenia standardów państw w procesie rozszerzenia do standardów europejskich we wszystkich obszarach objętych traktatami UE; dzięki temu również UE łatwiej będzie osiągnąć jej własne cele. Wśród celów tych znajduje się dzisiaj pokonanie kryzysu gospodarczego oraz zarządzanie gospodarcze, przywrócenie wzrostu na rzecz zatrudnienia w oparciu o program reform 2020, zapewnienie bezpieczeństwa w Europie oraz zwiększenie jej znaczenia na arenie światowej. Program prac Komisji na 2011 r. obejmuje szereg inicjatyw, które zmierzają do osiągnięcia wspomnianych celów.

Rozszerzenie musi być przedsięwzięciem wiarygodnym dla wszystkich zaangażowanych w nie stron. Państwa ubiegające się o członkowstwo oraz ich obywatele muszą wiedzieć, że istnieje wyraźna perspektywa przystąpienia po spełnieniu warunków. Powinni oni również poznać wymierne korzyści, jakie osiągną już na etapie realizacji tej perspektywy. Opinia publiczna w państwach członkowskich oraz w UE musi mieć pewność, że dzięki rygorystycznym warunkom nowe etapy rozszerzenia zostaną dobrze przygotowane. Aby rozszerzenie zakończyło się sukcesem, niezbędne jest zdecydowane zaangażowanie polityczne wszystkich zainteresowanych stron. Ramami umożliwiającymi realizację wspomnianych celów w dalszym ciągu pozostaje odnowiony konsensus w sprawie rozszerzenia, uzgodniony przez Radę Europejską w grudniu 2006 r. Opiera się on na zasadzie konsolidacji zobowiązań, na uczciwych i rygorystycznych warunkach oraz skutecznej komunikacji z opinią publiczną, uwzględniając jednocześnie zdolność UE do zintegrowania nowych państw członkowskich.

Proces rozszerzenia oferuje szereg mechanizmów i bodźców, zaś punktem kulminacyjnym jest członkowsko, będące zachętą dla państw w procesie rozszerzenia do podjęcia współpracy z UE na rzecz realizacji wspólnych celów. Wzmocnieniu uległo zarządzanie gospodarcze w UE, pogłębiony zostanie również dialog gospodarczy z państwami w procesie rozszerzenia, co umożliwi wspólne skupienie się na pokonaniu kryzysu i tworzeniu nowych miejsc pracy. Konkurencyjność UE na arenie światowej korzysta na ściślejszej integracji z państwami dysponującymi szeregiem wymiernych zalet. To właśnie jest jedną z trwałych korzyści piątego rozszerzenia, w wyniku którego UE zwiększyła w latach 2004-2007 liczbę swoich członków z 15 do 27. W ciągu dekady dobiegającej końca w 2008 r. wysokość wymiany handlowej między „starymi” a „nowymi” państwami członkowskimi wzrosła trzykrotnie z około 150 mld EUR do 450 mld EUR. W wyniku procesu rozszerzenia UE uzyskała środki finansowe, które pozwoliły jej na to, by w razie potrzeby wraz z międzynarodowymi instytucjami finansowymi podejmować działania na rzecz utrzymania stabilizacji gospodarczej w okresie kryzysu. Małe i średnie przedsiębiorstwa, które generują dwa z trzech miejsc pracy w sektorze prywatnym UE, oraz które stanowią istotny bodziec dla innowacji, korzystają z rozszerzonego jednolitego rynku i są ważnym punktem, na którym skupia się pomoc przedakcesyjna.

Ściślejsza integracja w wyniku procesu rozszerzenia pomaga UE w osiąganiu jej celów w wielu sektorach o zasadniczym znaczeniu dla ożywienia gospodarczego i trwałego wzrostu gospodarczego, w tym w sektorze energii, transportu, ochrony środowiska naturalnego i przeciwdziałania zmianom klimatu. Państwa Bałkanów Zachodnich są ze wszystkich stron otoczone przez państwa członkowskie UE. Turcję łączy z Unią Europejską granica lądowa i morska. Wśród celów Unii, których osiągniecie wymaga pełnego zaangażowania państw w procesie rozszerzenia, znajduje się stworzenie transeuropejskich korytarzy transportowych, zróżnicowanie źródeł energii, złagodzenie zmian klimatu i przystosowanie do nich, zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza i wody na obszarach transgranicznych.

Również państwa w procesie rozszerzenia odniosą korzyści z postępów we wspomnianych dziedzinach; perspektywa przystąpienia stanowi bodziec zachęcający do priorytetowego potraktowania tych celów, które są wspólne dla nich i dla UE. Środkami praktycznego wsparcia są natomiast dotacje przyznawane w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) oraz pożyczki udzielane przez Europejski Bank Inwestycyjny i inne międzynarodowe instytucje finansowe, w stosunku do których IPA pełni rolę pomocniczej dźwigni finansowej. Najnowszy kandydat, który rozpoczął negocjacje w sprawie przystąpienia, Islandia, jest światowym liderem w sektorze energii odnawialnej i może wnieść duży wkład w starania UE zmierzające do wprowadzenia innowacyjnych rozwiązań w tej oraz innych postępowych dziedzinach.

Zgodnie z ustaleniami programu sztokholmskiego ogromne znaczenie w programie działań UE ma stworzenie bezpieczniejszej Europy. Wymaga się, aby państwa w procesie rozszerzenia przyjęły dorobek prawny UE oraz dowiodły, że są w stanie dokonać jego pełnego wdrożenia. W tym celu Komisja podwoiła wysiłki na rzecz wspierania państw w procesie rozszerzenia w zapobieganiu przestępczości zorganizowanej i korupcji oraz w zwalczaniu tych zjawisk, a także we wzmocnieniu potencjału tych państw umożliwiającego egzekwowanie prawa. Reprezentujący UE prokuratorzy, sędziowie i inni specjaliści w zakresie egzekwowania prawa, zarządzania granicami i migracji wspierają obecnie swoich kolegów w państwach w procesie rozszerzenia, dzieląc się z nimi swoją wiedzą fachową oraz oceniając osiągnięte przez nich postępy. Osiągnięcie punktów odniesienia, które determinują tempo, w jakim państwo kandydujące zbliża się do członkostwa w UE w negocjacjach w sprawie przystąpienia, wiąże się z koniecznością wykazania przekonujących osiągnięć w zarządzaniu systemem sprawiedliwości w sposób niezależny i skuteczny.

Doświadczenia zgromadzone w związku z liberalizacją reżimu wizowego dla państw regionu Bałkanów Zachodnich dowodzą, jak wiele można osiągnąć poprzez połączenie rygorystycznych wymogów z realizacją konkretnych korzyści, powiązanych z postępami na drodze do członkowstwa w UE. Podkreślają one również, jak istotne jest podejmowanie przez zainteresowane rządy nieustannych wysiłków na rzecz zagwarantowania przestrzegania ograniczeń i poszanowania przepisów związanych ze swobodniejszym przepływem osób.

Wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego UE zyskała narzędzie umożliwiające jej zwiększenie swojego znaczenia na arenie światowej. Przykładem tego potencjału jest rola, jaką UE odegrała w przyjęciu przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucji w sprawie Kosowa. W świecie, w którym coraz większą rolę odgrywają rodzące się mocarstwa, proces rozszerzenia daje UE większą siłę i wzmacnia jej głos na forach międzynarodowych. Piąte rozszerzenie nadało stosunkom utrzymywanym przez UE z sąsiadami wschodnimi i południowymi nowy wymiar oraz spowodowało, że UE rozpoznała możliwości rozwijania inicjatyw w regionie morza Bałtyckiego i Czarnego. Proces przystąpienia państw regionu Bałkanów Zachodnich oraz Turcji sprawia, że interesy oraz wpływ Unii w obszarze Morza Śródziemnego oraz Czarnego, a także dorzecza Dunaju, stają się jeszcze bardziej znaczące. Biorąc pod uwagę fakt, że rola Turcji w jej regionie rozwija się jako uzupełnienie procesu przystąpienia oraz w koordynacji z UE, znaczenie, jakie obie strony mają w światowych kwestiach, między innymi na Bliskim Wschodzie i w południowym regionie Kaukazu, może wzrosnąć. Działając razem, UE oraz Turcja mogą zwiększać bezpieczeństwo energetyczne, pokonywać konflikty regionalne oraz zapobiegać rozłamom powstającym na tle etnicznym lub religijnym. Islandia i UE mogą wspólnie odegrać istotną rolę w rozwiązywaniu kwestii dotyczących energii, środowiska naturalnego i morskiego oraz bezpieczeństwa w obszarze Arktyki. Naturalnie, całkowity potencjał takich synergii może zostać wykorzystany jedynie dzięki wzajemnemu zaangażowaniu w wiarygodną strategię rozszerzenia.

Znaczenie UE na świecie zależy w dużej mierze również od stopnia atrakcyjności jej modelu regulacyjnego. Dynamika jednolitego rynku oraz przyjęcie norm i standardów UE przez państwa na całym świecie stanowią najważniejszy bodziec dla wymiany handlowej, inwestycji oraz wzrostu gospodarczego. Przedstawiony przez Komisję Akt o jednolitym rynku zmierza do usunięcia licznych utrzymujących się trudności oraz do uwolnienia nowego potencjału wzrostu. W drodze procesu rozszerzenia państwa w nim uczestniczące będą stopniowo przyjmować dorobek prawny UE, powiększając tym samym obszar, na którym zastosowanie ma jednolity zestaw norm. Powinno to stanowić bodziec dla nowych inwestycji, innowacji i spójności społecznej oraz zwiększyć atrakcyjność modelu regulacyjnego UE w państwach sąsiadujących oraz w systemie międzynarodowym w szerszym rozumieniu.

W procesie rozszerzenia gra toczy się o wysoką stawkę: dotyczy to zarówno UE jak i państw ubiegających się o przystąpienie. Na społeczny odbiór programu oraz zrozumienie jego znaczenia wpływ mają jednocześnie codzienne obawy, które nierzadko mogą wydawać się istotniejsze. Tegoroczny pakiet sprawozdań i towarzyszących im konkluzji i zaleceń pokazuje, że proces rozszerzenia jest elementem rozwiązania licznych obaw naszych obywateli – czy to w odniesieniu do zapobiegania przestępczości zorganizowanej i korupcji, czy to w odniesieniu do stymulowania wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy. Instytucje UE i jej państwa członkowskie muszą pracować ramię w ramię na rzecz pogłębienia zrozumienia procesu rozszerzenia oraz na rzecz wzmocnienia poparcia dla tego procesu, jak również wyjaśnienia, w jaki sposób rozszerzenie może pomóc w osiągnięciu naszych wspólnych celów. Sprawiając, że kolejny etap rozszerzenia zakończy się sukcesem, UE będzie w stanie lepiej stawić czoła licznym pozostałym wyzwaniom, w obliczu których się znajduje.

GłÓWNE WYZWANIA

Pokonanie kryzysu gospodarczego

Kryzys gospodarczy dotknął wszystkich państw w procesie rozszerzenia. Jego skutki były jednak różne, w zależności od struktury gospodarczej poszczególnych państw. W najmniejszym stopniu kryzys wpłynął na Albanię, Kosowo oraz Byłą Jugosłowiańską Republikę Macedonii. Państwa te były bowiem mniej uzależnione od eksportu, a ich rynki wewnętrzne poradziły sobie w trudnej sytuacji. Poważnie ucierpiały natomiast Chorwacja, Serbia i Turcja, które są silniej zintegrowane ze światowym rynkiem. Kryzys bardzo poważnie odbił się na Czarnogórze, ze względu na jej uzależnienie od finansowania zewnętrznego oraz niewielką liczbę sektorów. W Bośni i Hercegowinie skutki kryzysu uległy zaostrzeniu ze względu na realizowaną tam procykliczną politykę budżetową, o dużym udziale subsydiów i transferów socjalnych w budżecie.

W 2010 r. w regionie państw Bałkanów Zachodnich odnotowano nieznaczne przejawy ożywienia. W dalszym ciągu niski jest popyt wewnętrzny, co stanowi odzwierciedlenie restrykcyjnych warunków udzielania kredytów i utrzymującego się bezrobocia. Na dobrej drodze znajduje się proces ożywienia w Turcji, która wykazuje solidną stopę wzrostu gospodarczego. Turcja skorzystała z konsolidacji budżetowej i restrukturyzacji sektora bankowego przeprowadzonych na początku tego dziesięciolecia. Islandia natomiast cały czas ponosi konsekwencje zawirowań na światowych rynkach finansowych oraz załamania się systemu bankowego.

Sytuacja finansów publicznych w wielu państwach jest napięta. Mimo stosunkowo niskiego średniego poziomu długu publicznego państw w procesie rozszerzenia, ekspansja budżetowa w okresie koniunktury zwiększyła ich podatność na światowy kryzys finansowy i naraziła je na jego konsekwencje. Wyjątek od tej sytuacji stanowi Turcja. Większości państw regionu Bałkanów Zachodnich zabrakło marginesu budżetowego zapewniającego pole manewru oraz potencjału niezbędnego do tego, aby w odpowiedzi na kryzys określić wydatki publiczne jako priorytet budżetowych środków stymulacyjnych. W państwach tych wdrożono środki zaostrzające kurs polityki budżetowej, w tym środki służące przywróceniu równowagi budżetowej. Okazało się to jednak niewystarczające, aby zapobiec pogłębianiu się deficytu budżetowego. Islandia, Serbia, Kosowo oraz Bośnia i Hercegowina skorzystały ze wsparcia MFW.

Unia Europejska, wspólnie z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, pomogła w złagodzeniu skutków kryzysu. Pomoc udzielana w ramach IPA została na nowo zaprogramowana, aby możliwe było wsparcie inwestycji na rzecz infrastruktury oraz konkurencyjności. Niektórym państwom udostępniono wsparcie budżetowe i pomoc makrofinansową. W uruchamianiu funduszy dla dużych projektów dotyczących infrastruktury istotną rolę odgrywają ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich ( zob. rozdział 3 poniżej ).

Osiągnięcie stopy trwałego wzrostu gospodarczego oraz doprowadzenie do rzeczywistego ujednolicenia będzie wymagało dalszych reform strukturalnych i rozważnej polityki fiskalnej. Należy efektywniej wykorzystać wewnętrzne źródła wzrostu, zwiększając tym samym potencjał produkcyjny, liczbę nowych miejsc pracy oraz konkurencyjność. Obecnie konieczne jest zwiększenie inwestycji krajowych i zagranicznych w obszarze nowatorskich projektów (tzw. projektów greenfield ), w szczególności dotyczących działalności ukierunkowanej na eksport. Przyczyni się to do zwiększenia osiągnięć i wydajności, prowadząc w ten sposób do wzrostu zatrudnienia oraz zrównoważenia bilansu handlowego. Pomoże to również w rozwiązywaniu naglących problemów społecznych w regionie.

Dążąc do zwiększenia inwestycji zagranicznych i krajowych, rządy poszczególnych państw muszą poprawić otoczenie biznesu. Oznacza to zwiększenie skuteczności administracji publicznej oraz niezależności sądownictwa, usunięcie nieformalnych barier dla wymiany handlowej oraz wzmocnienie rządów prawa. Istotne czynniki przyciągające inwestycje to sprawny rynek regionalny funkcjonujący w ramach Środkowoeuropejskiej umowy o wolnym handlu (CEFTA) oraz nieustanne dostosowywanie ustawodawstwa wewnętrznego do dorobku prawnego UE. Do dalszego zwiększenia potencjału wzrostu regionu przyczyni się planowana liberalizacja wymiany handlowej w zakresie produktów rolnych i usług w regionie oraz otwarcie rynków zamówień publicznych.

Decydujące znaczenie dla państw w procesie rozszerzenia ma zapewnienie zdrowych i zrównoważonych finansów publicznych. Jest to również kluczowa kwestia na etapie przygotowań do członkostwa w UE. Najnowsze doświadczenia pokazały wzajemną zależność gospodarki poszczególnych państw europejskich oraz destabilizujący potencjał, jaki mają większe zaburzenia równowagi nawet niewielkiej gospodarki.

Komisja w dalszym ciągu będzie w pełni wykorzystywać instrumenty przedakcesyjne i nadzór gospodarczy, monitorując gospodarcze i fiskalne osiągnięcia państw w procesie rozszerzenia. Unia Europejska prowadzi regularny dialog z państwami kandydującymi, przybliżając im system koordynacji polityki gospodarczej i nadzoru w UE. Podobny proces zapoczątkowano w odniesieniu do państw potencjalnie kandydujących. Dla potrzeb nadzoru polityki gospodarczej wykorzystuje się również dialog gospodarczy między Komisją a państwami w procesie rozszerzenia prowadzony w ramach układów o stowarzyszeniu.

Obecnie podejmowane są kroki na rzecz wzmocnienia zarządzania gospodarczego w obrębie UE. Jak tylko ta wzmocniona koordynacja reform makroekonomicznych, budżetowych i strukturalnych zostanie w pełni określona i sformalizowana, Komisja sprawdzi możliwość rozszerzenia zakresu obowiązywania niektórych przepisów na państwa w procesie rozszerzenia.

W uzupełnieniu wspomnianego dialogu i nadzoru UE aktywnie wspiera starania podejmowane przez państwa w procesie rozszerzenia na rzecz ożywienia gospodarczego, stabilizacji makroekonomicznej oraz konsolidacji fiskalnej. Znaczna część wsparcia w ramach IPA jest ukierunkowana na poprawę zarządzania finansami publicznymi, zwiększenie jakości danych statystycznych oraz wzmocnienie nadzoru nad sektorem bankowym.

Proces rozszerzenia ułatwia w realizację celów strategii „Europa 2020” poprzez rozszerzenie zasięgu obwiązywania ram regulacyjnych UE oraz stworzenie nowych możliwości handlowych. Komisja z zadowoleniem przyjmuje wyrażony przez liczne państwa w procesie rozszerzenia zamiar odzwierciedlenia strategii „Europa 2020” w ich krajowych priorytetach dotyczących reform. Komisja wesprze państwa w procesie rozszerzenia poprzez inicjatywy podejmowane na szczeblu UE, ukierunkowane na osiągniecie szybkiego, zrównoważonego wzrostu gospodarczego, sprzyjającego włączeniu społecznemu i prowadzącego do zwiększenia poziomu zatrudnienia, wydajności i spójności społecznej. Jeżeli chodzi o edukację, Komisja rozpozna możliwości objęcia wszystkich państw w procesie rozszerzenia ramami programu w zakresie kształcenia i szkolenia („ET 2020”) oraz zaangażowania ich w działania z zakresu partnerskiego uczenia się[2].

Państwa w procesie rozszerzenia rozpoczęły podejmowanie inicjatyw w grupach regionalnych, w ramach których wspólnie mogą oceniać postępy oraz określać cele dla danego regionu. Przykładem takiej inicjatywy jest program Small Business Act dla Europy, zestaw środków na rzecz poprawy otoczenia działalności gospodarczej dla MŚP. Komisja zaproponuje Radzie Współpracy Regionalnej stworzenie platform umożliwiających dialog i wzajemną weryfikację w innych obszarach, zgodnie z priorytetami strategii „Europa 2020”. Na etapie programowania pomocy w ramach IPA Komisja weźmie pod uwagę priorytety określone w strategii „Europa 2020”.

Włączenie społeczne

Kryzys gospodarczy miał negatywny wpływ na sektor opieki społecznej w państwach w procesie rozszerzenia. Szczególnie dotkliwie odczuły to grupy znajdujące się w trudnej sytuacji społecznej, w tym mniejszości, społeczności zaniedbane i ludzie niepełnosprawni. W całym regionie odnotowuje się wysoką stopę bezrobocia, w szczególności bezrobocia ludzi młodych, niski wskaźnik aktywności zawodowej oraz powszechne ubóstwo. Mniejszością znajdującą się w szczególnie trudnej sytuacji są Romowie; są oni dotknięci problemem ubóstwa, dyskryminacji oraz segregacji – zarówno pod względem dostępu do kształcenia, jak i zatrudnienia, usług mieszkaniowych oraz socjalnych, w tym opieki zdrowotnej. Znaczna liczba Romów nadal nie została jeszcze urzędowo zarejestrowana i nie posiada dokumentów osobistych. Wielu Romów nadal mieszka w obozach jako osoby wewnętrznie przesiedlone w następstwie niedawnych wojen.

Komisja wspiera państwa w procesie rozszerzenia w ich staraniach na rzecz poprawy warunków życia grup znajdujących się w trudnej sytuacji, w tym na rzecz społecznego i ekonomicznego włączenia Romów. Komisja przeznacza znaczące wsparcie ze środków IPA na rzecz grup znajdujących się w trudnej sytuacji; pomoc realizowana jest za pośrednictwem edukacji oraz wzmocnienia usług socjalnych i związanych z zatrudnieniem, a jej celem jest ułatwienie integracji zawodowej osób znajdujących się w niekorzystnym położeniu. Komisja finansuje również poprawę infrastruktury w osiedlach zamieszkałych przez Romów. Wsparcie to zostanie zwiększone w celu poprawy warunków życia w państwach, w których sytuacja jest najtrudniejsza; pomoc zostanie przeznaczona na opracowanie obszernej strategii pokonywania problemów związanych z włączeniem społecznym. W przypadku Chorwacji sformułowano już wspólne memorandum na rzecz włączenia społecznego, którego wynikiem jest polityka ramowa w tym obszarze. Państwa w procesie rozszerzenia podjęły już wprawdzie pewne środki zmierzające do realizacji powyższych wyzwań, pozostaje jeszcze jednak wiele do zrobienia. Komisja zachęca te państwa, aby w myśl priorytetów określonych w strategii „Europa 2020” pracowały na rzecz ograniczania ubóstwa i wykluczenia społecznego oraz lepiej wykorzystywały możliwości, jakie stwarza inicjatywa „Dziesięciolecie włączenia Romów”. Państwa w procesie rozszerzenia powinny rozważyć możliwość określenia konkretnych i ambitnych celów w obszarze zatrudnienia, kształcenia i ograniczenia ubóstwa w społecznościach znajdujących się w trudnej sytuacji, przede wszystkim Romów.

Wzmacnianie rządów prawa i administracji publicznej

Wzmacnianie rządów prawa, a w szczególności sądownictwa oraz walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją, jest zasadniczym wyzwaniem dla większości państw w procesie rozszerzenia. Istotnym elementem umożliwiającym przejście do następnych etapów procesu przystąpienia do UE są wymierne rezultaty, których efektem jest trwała poprawa w zakresie rządów prawa.

W odnowionym konsensusie w sprawie rozszerzenia, uzgodnionym w 2006 r., wezwano do podjęcia kwestii związanych z rządami prawa na wczesnym etapie procesu przystąpienia. Komisja priorytetowo traktuje rozwiązanie tych kwestii z wykorzystaniem wszystkich dostępnych narzędzi. Zastosowanie w negocjacjach w sprawie przystąpienia punktów odniesienia jest istotnym katalizatorem reform i stanowi wyraz jednoznacznego przesłania: przed przystąpieniem należy poważnie potraktować kwestie związane z rządami prawa. Proces liberalizacji reżimu wizowego dowiódł skuteczności podejścia, w którym określone zostają konkretne, szczegółowe wymogi dotyczące reform; dzięki temu poszczególne państwa mogą lepiej ukierunkować swoje starania. Zwiększono liczbę wzajemnych weryfikacji i innych misji, w wyniku których sędziowie, prokuratorzy oraz inni eksperci w zakresie egzekwowania prawa, zarządzania granicami i migracji z państw członkowskich nawiązali bezpośrednie kontakty ze swoimi kolegami z państw w procesie rozszerzenia. Pogłębiona współpraca organów sądowniczych i policyjnych w regionie – zarówno z państwami członkowskimi UE jak i z Europolem, Eurojustem oraz Frontexem – oferuje możliwości zwalczania problemów przestępczości międzynarodowej w okresie poprzedzającym przystąpienie.

W świetle tego doświadczenia Komisja będzie jeszcze bardziej wzmagać działania i pogłębiać dialog dotyczący rządów prawa prowadzony z państwami kandydującymi i potencjalnie kandydującymi. Państwa powinny współpracować na rzecz osiągnięcia konkretnych, trwałych rezultatów i poczynienia przekonujących i wiarygodnych postępów w walce z przestępczością zorganizowaną i korupcją oraz w zakresie reformy systemu sądownictwa. Kluczem do sukcesu jest opracowanie stabilnych ram prawnych i ich wdrożenie. Częściej organizowane będą misje partnerskie, również punkty odniesienia stosowane będą w większym zakresie. W opinii Komisji w sprawie wniosku Czarnogóry i Albanii o członkostwo w Unii Europejskiej określono priorytety dotyczące rządów prawa.

Komisja z uwagą śledzi postępy, przede wszystkim za pośrednictwem wspólnych organów powołanych w ramach układów o stabilizacji i stowarzyszeniu lub umów przejściowych oraz misji oceniających. Wyniki tego dialogu znajdują odzwierciedlenie w sprawozdaniach z postępu prac. Pomoc ze środków IPA skupia się na zagadnieniu rządów prawa. Biuro Wymiany Informacji o Pomocy Technicznej (TAIEX) organizuje dla państw w procesie rozszerzenia ponad sto szkoleń dotyczących rządów prawa rocznie.

W kilku państwach regionu Bałkanów Zachodnich odnotowano niedawno pozytywne zmiany w zakresie współpracy sądowej. Zawarto nowe dwustronne porozumienia w sprawie współpracy policyjnej, przede wszystkim miedzy Serbią a Albanią, w sprawie wzajemnej pomocy prawnej oraz wzajemnego wykonywania orzeczeń w sprawach karnych. Chorwacja i Serbia poszły o krok dalej, zawierając porozumienie umożliwiające im ekstradycję swoich obywateli w celu przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania kary pozbawienia wolności w sprawach związanych z przestępczością zorganizowaną i korupcją. Komisja zachęca pozostałe państwa w regionie do pójścia tym śladem. Współpraca sądowa uległaby dalszej poprawie w wyniku rozszerzenia możliwości ekstradycji obywateli na wszystkie przypadki, w których popełniono poważne przestępstwo, w tym przestępstwo wojenne. Rada Współpracy Regionalnej dąży do pogłębienia współpracy policji, prokuratury i sądownictwa.

Zasadnicze znaczenie dla rządów prawa oraz dla lepszego sprawowania rządów ma profesjonalna i apolityczna służba cywilna. Priorytetem w państwach w procesie rozszerzenia jest reforma administracji publicznej; większość tych państw znajduje się na różnych etapach procesu budowania państwowości. Aby skutki reform były trwałe, reformy należy przeprowadzić w ramach istniejących struktur państwowych, z uwzględnieniem specyficznej sytuacji społecznej i sposobu sprawowania rządów. Komisja w dalszym ciągu będzie wspierać reformy rządów publicznych w państwach w procesie rozszerzenia, dokonując tego w ścisłej współpracy z SIGMA[3].

Wolność słowa i wolność mediów

W większości państw członkowskich w procesie rozszerzenia obawy budzi wolność słowa i mediów, będąca integralną częścią każdego systemu demokratycznego. W Turcji wolność słowa nie jest zagwarantowana w dostatecznym stopniu przez ramy prawne. W niektórych państwach regionu Bałkanów Zachodnich w dalszym ciągu zdarzają się przypadki grożenia dziennikarzom lub napaści na dziennikarzy. W niektórych państwach zniesławienie uznaje się za przestępstwo kryminalne lub obarcza nieproporcjonalnie wysokimi karami. W szeregu państw problemem jest ingerowanie świata polityki w niezależność mediów, w tym nadawców publicznych. Presja polityczna i presja gospodarcza w niewłaściwy sposób zaburzają niezależność wydawców. Państwa, których dotyczą te problemy, powinny jak najszybciej się z nimi uporać.

Komisja będzie ściśle nadzorować postępy w tej dziedzinie. Główny punkt ciężkości zostanie położony na zagadnienia takie jak ramy prawne i ich zgodność z europejskimi normami, w szczególności w odniesieniu do zniesławienia; na zobowiązanie władz do odpowiedniego sankcjonowania wszystkich przypadków ataków na dziennikarzy, na utworzenie organów samoregulacyjnych oraz ich wkład w zwiększenie profesjonalizmu, na rolę nadawców publicznych w demokracjach pluralistycznych, na sieci współpracy transgranicznej na rzecz lepszego serwisu informacyjnego w regionie jako wkład w poprawę wzajemnego zrozumienia. Wiosną 2011 r. Komisja zorganizuje konferencję na temat wolności słowa i wolności mediów w państwach w procesie rozszerzenia; będzie to okazja do podsumowania postępów osiągniętych w tym obszarze. W stosownych przypadkach po konferencji zostaną podjęte działania następcze, finansowane w ramach IPA.

Pojednanie, współpraca regionalna i kwestie dwustronne w regionie Bałkanów Zachodnich

W ciągu ostatniego dziesięciolecia państwa regionu Bałkanów Zachodnich osiągnęły zdecydowane postępy na drodze do stabilizacji i współpracy regionalnej. Jednak szereg kwestii wynikających z konfliktów w regionie pozostaje nadal otwartych; kwestie te mają wpływ zarówno na wewnętrzne funkcjonowanie poszczególnych państw, jak i na kontakty między nimi. UE współpracuje ze stronami reprezentującymi region Bałkanów Zachodnich w celu pokonania spuścizny, jaką pozostawiła przeszłość.

Postępy w procesie pojednania są zasadniczym elementem stabilizacji w Kosowie, gdzie po wydaniu opinii doradczej przez Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości rozpoczął się nowy etap. W związku z przyjęciem rezolucji przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych UE jest gotowa do działania na rzecz ułatwiania dialogu między Prisztiną a Belgradem, którego celem jest promowanie współpracy, osiągnięcie postępu na drodze do UE oraz poprawa warunków życia ludności. Proces pojednania ma również istotne znaczenie, między innymi dla funkcjonowania państwa, w Bośni i Hercegowinie. Dla procesu pojednania znaczenie mają: całkowite wdrożenie w Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii umowy ramowej z Ochrydy, poszanowanie mniejszości etnicznych w regionie i ich ochrona, powrót uchodźców oraz współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii (MTKJ) i poprawne prowadzenie procesów dotyczących zbrodni popełnionych w czasie wojny domowej.

Trwałe pojednanie wymaga podjęcia wysiłków na wszystkich szczeblach: rządu, sądownictwa i społeczeństwa obywatelskiego. Wiąże się ono również z kwestią ubóstwa i wykluczenia społecznego. W ostatnim czasie odnotowano szereg pozytywnych sygnałów. Parlament Serbii przyjął deklarację potępiającą zbrodnię w Srebrenicy i odwołującą się do orzeczenia Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Srebrenicy. Organizacje pozarządowe uruchomiły inicjatywę, której celem jest stworzenie komisji regionalnej na rzecz poszukiwania i szerzenia prawdy. Ta inicjatywa, zwana inicjatywą RECOM, uzyskała wsparcie prezydentów Chorwacji i Serbii, parlamentu Czarnogóry oraz wspólnot religijnych. Szersze wsparcie w regionie miałoby pozytywny wpływ na proces pojednania. Podczas spotkania inicjatywy z Igman, które odbyło się w maju 2010 r. w Sarajewie, obecni byli prezydenci Serbii, Bośni i Hercegowiny, Chorwacji i Czarnogóry. W inicjatywę zaangażowane jest ponad 140 organizacji pozarządowych, których celem jest wspieranie oraz ułatwianie lokalnej i regionalnej współpracy. Te starania o różnym charakterze muszą być poparte procesem ścigania zbrodni wojennych realizowanym w ścisłej współpracy z MTKJ oraz odpowiednim i sprawnym rozpatrywaniem spraw dotyczących zbrodni wojennych przez sądy krajowe. Kluczowe znaczenie ma w dalszym ciągu ścisła współpraca – przede wszystkim Serbii i Chorwacji – z MTKJ.

Odnotowano pozytywne sygnały w kwestii powrotu uchodźców, zainicjowane procesem z Sarajewa. W marcu tego roku odbyła się w Belgradzie konferencja ministerialna, która ponownie rozpoczęła dialog zainteresowanych rządów. Komisja jest gotowa rozważyć przeznaczenie dodatkowych środków finansowych na ten proces oraz wesprzeć przeprowadzenie konferencji donatorów po osiągnięciu przez zainteresowane państwa porozumienia odnośnie do konkretnych działań na rzecz rozwiązania utrzymujących się problemów. Ciągle jeszcze w wyniku konfliktów zbrojnych w regionie 14 631 osób uznaje się za zaginione (stan na sierpień 2010 r.), zaś proces rozwiązywania otwartych spraw przebiega bardzo wolno. Państwa, których to dotyczy, muszą zwiększyć swoje wysiłki na rzecz rozwiązania pozostałych spraw w rozsądnym terminie.

Do pojednania przyczynia się współpraca regionalna, dobre stosunki sąsiedzkie oraz klimat sprzyjający podejmowaniu otwartych kwestii dwustronnych. Ma to zasadnicze znaczenie w obrębie Bałkanów Zachodnich – zarówno dla rozwoju gospodarczego, jak i dla rozwiązywania wspólnych problemów, takich jak przestępczość zorganizowana, zarządzanie granicami, zmiany klimatu czy zanieczyszczenie środowiska. Współpraca regionalna ma zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia postępów w programie integracji z UE w obszarach takich jak bezpieczeństwo obywateli, energia czy transport.

W regionie podjęto działania na rzecz wzmocnienia struktur będących w posiadaniu regionów. Kluczową rolę w kierowaniu współpracą regionalną i w jej nadzorowaniu pełni Rada Współpracy Regionalnej. Przyjęła ona ambitną strategię i program prac na lata 2011-2013, które oczekują obecnie na wdrożenie. Wspomniana strategia i program skupiają się na działaniach ukierunkowanych na wyniki, w których wkład Rady Współpracy Regionalnej może mieć faktyczną wartość dodaną. Dla dopełnienia regionalnej strefy wolnego handlu zasadnicze jest zawarcie Środkowoeuropejskiej umowy o wolnym handlu. Wspólnota Energetyczna prowadzi działania na rzecz regionalnego rynku energii i przygotowuje się do integracji z rynkiem energii UE. W ramach Umowy o europejskiej wspólnej przestrzeni lotniczej podniesione zostaną normy w obszarze bezpieczeństwa ruchu lotniczego oraz zarządzania tym ruchem, zaś warunki dla pasażerów staną się bardziej konkurencyjne.

Komisja zapewnia znaczące wsparcie finansowe współpracy regionalnej. W 2011 r. uruchomione zostaną środki w ramach IPA na rzecz zwiększenia uczestnictwa regionu w najważniejszych porozumieniach międzynarodowych, takich jak traktat ustanawiający wspólnotę transportową. Regionalna Szkoła Administracji Publicznej (ReSPA) prowadzi obecnie działalność w pełnym wymiarze, oferując około 2 500 dni szkoleniowych rocznie. W lipcu 2010 r. ratyfikowano umowę międzynarodową ustanawiającą jej osobowość prawną. Przewiduje się, że oficjalne otwarcie siedziby szkoły w Danilovgradzie (Czarnogóra) nastąpi w dniu 11 listopada 2010 r.

W kontekście procesu lublańskiego Komisja nadal będzie wspierać rekonstrukcję dziedzictwa kulturowego. Rada Współpracy Regionalnej powoła grupę zadaniową ds. kultury i społeczeństwa; pomocą posłuży jej stały sekretariat funkcjonujący w oparciu o przedakcesyjną pomoc finansową. Zadaniem grupy będzie zarządzanie procesem lublańskim we współpracy z Radą Europejską i Komisją.

Komisja znajduje się obecnie na etapie finalizacji strategii na rzecz Dunaju, dzięki której zbliżyły się do siebie państwa członkowskie, państwa w procesie rozszerzenia oraz państwa realizujące Partnerstwo Wschodnie. Aby strategia zakończyła się sukcesem, niezbędne jest włączenie do niej państw regionu Bałkanów Zachodnich, które dzielą dorzecze Dunaju ze swoim unijnymi sąsiadami, oraz ich aktywny udział. Strategia jest okazją do dokonania korzystnych dla obu stron inwestycji w sektorze transportu, energii oraz środowiska, a także dla rozwoju społeczno-ekonomicznego.

Współpraca regionalna znalazła się w impasie ze względu na różnice dotyczące Kosowa. W szczególności sytuacja ta niekorzystnie odbiła się na Środkowoeuropejskiej umowie o wolnym handlu, rozszerzeniu ogólnoeuropejskiego systemu kumulacji diagonalnej oraz podpisaniu porozumienia w sprawie wspólnoty transportowej. Czasami odbycie spotkań z udziałem wszystkich regionalnych podmiotów okazywało się niemożliwe. Komisja zdecydowanie zachęca wszystkich zainteresowanych do poszukiwania praktycznych i pragmatycznych rozwiązań w celu dopilnowania, aby we współpracę regionalną zostały zaangażowane wszystkie strony, niezależnie od różnicy opinii w sprawie statusu Kosowa.

Słowenia i Chorwacja podpisały i ratyfikowały porozumienie dotyczące przekazania do arbitrażu sprawy sporu granicznego; porozumienie to toruje drogę dla ostatecznego rozwiązania problemu. Jest ono dowodem na to, że kwestie dwustronne mogą zostać rozwiązane w duchu dobrych stosunków sąsiedzkich. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii i Kosowo zakończyły wyznaczanie wspólnej granicy. Jednak w dalszym ciągu nierozwiązany pozostaje szereg innych kwestii dwustronnych, przede wszystkim dotyczących granic, na przykład spór o nazwę między Grecją a Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii.

Nierozwiązane kwestie dwustronne, w tym spory o granice, powinny być rozwiązywane przez zainteresowane strony w duchu dobrych stosunków sąsiedzkich oraz z uwzględnieniem ogólnych interesów UE. Wymaga to umocnienia przez zainteresowane strony ich politycznej woli. Komisja oczekuje, że podejmą one wszelkie możliwe wysiłki na rzecz zakończenia niewyjaśnionych konfliktów granicznych według zasady pokojowego rozwiązywania sporów zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych, a jeśli to konieczne – również przy udziale Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Dwustronne spory nie powinny hamować procesu rozszerzenia. UE jest gotowa ułatwić wypracowanie niezbędnego bodźca politycznego na etapie poszukiwania rozwiązań oraz wesprzeć powiązane z tym inicjatywy.

INSTRUMENTY PRZEDAKCESYJNE NA RZECZ POLITYKI ROZSZERZENIA

Pomoc finansowa – podejście strategiczne

Pomoc finansowa w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) jest zaprojektowana tak, aby wesprzeć państwa kandydujące i potencjalnych kandydatów w ich staraniach o dopełnienie kryteriów przystąpienia, o dostosowanie do standardów i polityki UE oraz o wzmocnienie rozwoju społeczno-ekonomicznego. Taka pomoc pochodząca z budżetu UE stanowi wyraźną wartość dodaną. Wsparcie na rzecz państw w procesie rozszerzenia to inwestycja w przyszłość UE. Wspierając swoich przyszłych członków w odpowiednim przygotowaniu do przystąpienia, UE umacnia swoją pozycję, umożliwiając tym samym spełnianie własnych strategicznych celów. W ramach IPA na lata 2007-2013 udostępniono kwotę 11,6 mld EUR, aby pomóc państwom w procesie rozszerzenia w przygotowaniach do przystąpienia. Orientacyjny podział został zawarty w nowych wieloletnich orientacyjnych ramach finansowych na lata 2011-2013.

IPA został zaprojektowany tak, aby pozwolić na strategiczne planowanie pomocy za pośrednictwem dokumentów dotyczących wieloletniego orientacyjnego planowania (MIPD), które obejmują za każdym razem okresy trzyletnie. W dokumentach tych zawarte są najważniejsze priorytety dla pomocy w nadchodzących latach, stanowią one podstawę rocznego lub wieloletniego programowania. Dokumenty te oparte są na potrzebach zdefiniowanych w sprawozdaniach z partnerstwa i sprawozdaniach z postępu prac.

Komisja podjęła szereg działań mających na celu pogłębienie strategicznego charakteru tego procesu oraz wzmocnienie powiązań między priorytetami określonymi w partnerstwach dla członkostwa lub w partnerstwach europejskich a sprawozdaniami z postępu prac i programowaniem pomocy. Dzięki temu uwaga skupiła się na dziedzinach kluczowych, takich jak dobre rządy i praworządność. Aby lepiej uwypuklić ten główny punkt ciężkości oraz wzmocnić odpowiedzialność państw będących beneficjentami, Komisja – planując pomoc przedakcesyjną – będzie w coraz większym stopniu stosować podejście sektorowe.

W związku z powyższym zachęca się państwa w procesie rozszerzenia do opracowywania szczegółowych programów strategicznych w kluczowych sektorach, które zostały zdefiniowane jako mające zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia postępów na drodze do UE. Priorytety związane z przystąpieniem powinny być w całości włączone w te programy, opracowane przez poszczególne państwa. Cele pomocy realizowanej w ramach IPA w obrębie wspomnianych sektorów zostaną określone w kolejnych dokumentach MIPD obejmujących lata 2011-2013.

Pozostałe dziedziny, które w dalszym ciągu będą ujmowane w MIPD jako obszary priorytetowe, to te, które są powiązane z rozwojem regionalnym, rozwojem zasobów ludzkich oraz rozwojem obszarów wiejskich, w szczególności w odniesieniu do państw kandydujących. Nabywając wiedzy o tym, jak zarządzać pomocą przedakcesyjną skutecznie oraz zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami, rządy państw w procesie rozszerzenia mogą przygotować się do zarządzania funduszami UE w roli przyszłych państw członkowskich.

W niektórych państwach ciągle jeszcze istnieją jednak trudności, jeżeli chodzi o skuteczne wdrażanie programów pomocy w ramach IPA. Państwa będące beneficjentami powinny zwiększyć swoje wysiłki na rzecz zapewnienia dostatecznego potencjału administracyjnego oraz wiedzy eksperckiej na etapie opracowania i wykonania trwałych, ukierunkowanych na wyniki projektów, dążąc w ten sposób do optymalizacji wykorzystania dostępnych funduszy przedakcesyjnych. Komisja będzie wspierać państwa będące beneficjentami w ich staraniach na rzecz poprawy potencjału; Komisja będzie również monitorować finansowy cykl IPA, na wczesnym etapie identyfikując niedobory.

Ponadto Komisja będzie w coraz większym stopniu planować w oparciu o podstawę wieloletnią, co pozwoli na lepsze określenie priorytetów i sekwencjonowanie planowanych środków, a także większą przewidywalność pomocy finansowej dla państw będących beneficjentami.

Podejście sektorowe ułatwi współpracę donatorów i beneficjentów, eliminując powielanie działań i prowadząc do większej skuteczności i efektywności. To z kolei pozwoli wszystkim zainteresowanym stronom w coraz większym stopniu koncentrować się na oczekiwanych rezultatach i wynikach naszych wspólnych wysiłków.

Rozmiar inwestycji niezbędnych w państwach w procesie rozszerzenia w celu przygotowania członkostwa i rzeczywistego ujednolicenia wymaga znaczącego wkładu z budżetów poszczególnych państw, wsparcia innych donatorów i międzynarodowych instytucji finansowych oraz zaangażowania inwestorów prywatnych. Szczególnie cenne w kontekście gromadzenia dotacji ze źródeł publicznych oraz pożyczek z banków prywatnych są partnerstwa sektora publicznego i prywatnego. Ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich, Europejski Fundusz na rzecz Europy Południowo-Wschodniej, fundusz Ekologia na rzecz Rozwoju – oto dobre przykłady stymulowania napływu dużego kapitału w oparciu o ograniczone zasoby publiczne.

Ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich zostały ustalone w grudniu 2009 r. jako wspólna inicjatywa Komisji oraz międzynarodowych instytucji finansowych, będących jej partnerami. Jest to kluczowe narzędzie służące umożliwieniu inwestycji w infrastrukturę w regionie. Dzięki dotacjom z IPA uruchamiane są znaczne pożyczki z międzynarodowych instytucji finansowych. Łącznie przyznano dotacje w wysokości 137 mln EUR, które mogłyby uruchomić inwestycje o szacunkowej wartości 6,6 mld EUR. Ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich skoncentrują się na rosnącej liczbie regionalnych projektów związanych z doprowadzaniem wody i odprowadzaniem ścieków, a także na stymulowaniu wsparcia dla efektywności energetycznej, przyspieszeniu inwestycji w podstawowe sieci transportu i wspieraniu rozwoju MŚP oraz mechanizmów sprzyjających wzrostowi gospodarczemu w następstwie kryzysu finansowego. Projekty realizowane w oparciu o ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich obejmują szereg państw w regionie Bałkanów Zachodnich i mają na celu wzmocnienie współpracy regionalnej. Ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich będą priorytetowo traktować inwestycje o znaczeniu regionalnym, takie jak podstawowa sieć transportu regionalnego w Europie Południowo-Wschodniej, którą można uznać za prekursora przyszłej transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T) w regionie.

Pomoc finansowa w ramach IPA na rzecz współpracy regionalnej ma na celu zapewnienie stabilizacji w regionie, zwiększenie przepływów handlowych w obrębie regionu i wsparcie regionalnych inicjatyw oraz struktur współpracy w Bałkanach Zachodnich, w tym Rady Współpracy Regionalnej i Regionalnej Szkoły Administracji Publicznej. Rada Współpracy Regionalnej odgrywa istotną rolę w monitorowaniu tego, czy finansowanie w ramach IPA oraz płynące ze strony innych donatorów jest zgodne z priorytetami współpracy regionalnej.

Uczestnictwo w programach i agencjach UE

Uczestnictwo państw w procesie rozszerzenia w programach i agencjach UE ma na celu poprawienie współpracy z państwami członkowskimi oraz zaznajomienie państw w procesie rozszerzenia z poszczególnymi obszarami polityki UE oraz jej metodami pracy. Państwa kandydujące oraz potencjalni kandydaci mogą brać udział w programach UE dzięki umowom ramowym, a w poszczególnych przypadkach mogą też uczestniczyć w agencjach UE. Uczestnictwo może być częściowo sfinansowane za pośrednictwem pomocy finansowej z IPA. Zachęca się państwa do uczestnictwa w programach lub w agencjach, w których zaangażowanie sprzyja reformom w kluczowych sektorach, oraz dzięki którym mogą odnieść maksimum korzyści.

Informacja i komunikacja

Skuteczna polityka rozszerzenia wymaga solidnego poparcia publicznego. Państwa członkowskie oraz państwa w procesie rozszerzenia odgrywają centralną rolę, jeżeli chodzi o działania na rzecz informowania i komunikowania, które mogą pomóc w utrzymaniu tego poparcia publicznego. Komisja jest zaangażowana w poprawę przepływu obiektywnych informacji na temat procesu rozszerzenia, które prezentowane są w przystępnej formie, za pośrednictwem różnych dostępnych obecnie środków komunikacji. Szczególnie istotne jest, aby informacje te docierały do ludzi młodych, którzy w oparciu o swoje doświadczenie życiowe nie są być może jeszcze świadomi, jak bardzo istotne jest wzmocnienie bezpieczeństwa i stabilizacji w Europie. Do liderów politycznych na szczeblu UE, krajowym, regionalnym i lokalnym należy wykorzystanie tych informacji w sposób, który jest najbardziej skuteczny dla realizacji powierzonych im zadań.

Doświadczenie płynące z piątego rozszerzenia pokazuje, że luki w komunikacji szybko wypełniają się błędnymi informacjami. Luki muszą zostać zapełnione łatwo dostępnymi i dokładnymi informacjami. Jest to ogromnie istotne, aby społeczeństwo w pełni zrozumiało, o jaką stawkę toczy się gra. W 2010 r. Unia stoi w obliczu nowych wyzwań związanych z kryzysem gospodarczym, środowiskiem naturalnym, rynkiem pracy, bezpieczeństwem obywateli, zmianami klimatu oraz migracją. Kwestie te niepokoją społeczeństwo zarówno w państwach członkowskich jak i w państwach w procesie rozszerzenia. Zadaniem liderów jest wyjaśnienie, w jaki sposób realizacja programu rozszerzenia może pomóc UE w osiągnięciu jej własnych celów w wymienionych powyżej kluczowych dziedzinach, oraz w jaki sposób może przyspieszyć agendę reform i wpłynąć na poprawę warunków życia w państwach w procesie rozszerzenia. Wymierne i widoczne wyniki procesu rozszerzenia są jego najlepszą reklamą. Jednym ze znaczących przykładów jest liberalizacja reżimu wizowego dla państw Bałkanów Zachodnich.

Rozwój społeczeństwa obywatelskiego

Zasadnicze znaczenie dla dojrzałej demokracji, poszanowania praw człowieka oraz praworządności mają działania należące do dziedziny społeczeństwa obywatelskiego. Działania takie zwiększają polityczną odpowiedzialność, stymulują i poszerzają debatę na temat wyborów społecznych oraz wzmacniają porozumienie odnośnie do społeczeństwa pluralistycznego. Przyczyniając się do bardziej otwartej i dynamicznej demokracji uczestniczącej, energiczne i dynamiczne społeczeństwo obywatelskie wspiera również tolerancję i pojednanie. Zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego w proces przedakcesyjny przyczynia się do zwiększenia jakości reform związanych z przystąpieniem oraz do publicznego wsparcia tych reform.

Aby organizacje społeczeństwa obywatelskiego mogły zaangażować się w skuteczny dialog polityczny, powszechna musi być kultura akceptacji i poszanowania roli, jaką odgrywa społeczeństwo obywatelskie. Ogólnie obowiązująca zasadą powinny stać się konsultacje publiczne w sprawie inicjatyw politycznych oraz projektów ustaw. Dostęp społeczeństwa obywatelskiego do wsparcia ze strony rządu jest często utrudniany brakiem przejrzystości i nienajlepiej opracowanymi kryteriami przydziału.

Instrument wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego pomaga organizacjom reprezentującym społeczeństwo obywatelskie we wzmacnianiu potencjału i podnoszeniu poziomu profesjonalizmu; dzięki temu organizacje te mają możliwość podejmowania skutecznego dialogu z podmiotami publicznymi i prywatnymi oraz monitorowania rozwoju w obszarach takich jak praworządność i poszanowanie praw podstawowych. W ramach wspomnianego instrumentu finansowane są inicjatywy na poziomie lokalnym, regionalne sieci współpracy i krótkoterminowe wizyty w UE.

Komisja dokonała weryfikacji instrumentu, aby lepiej dotrzeć do lokalnych organizacji stanowiących bazę w społeczeństwie, uwzględniając informacje zwrotne pochodzące od organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Komisja będzie lepiej reagować na potrzeby poszczególnych państw i udostępniać organizacjom pozarządowym długoterminowe finansowanie „zalążkowe”. Silniejsze, lepiej ugruntowane organizacje mogłyby stać się mentorami mniejszych organizacji, udzielając im wsparcia.

POSTęPY W PAńSTWACH W PROCESIE PRZYSTąPIENIA I PROGRAM DZIAłAń NA LATA 2010-2011

Wsparcie państw regionu Bałkanów Zachodnich na drodze do członkostwa w UE

Podczas ministerialnego spotkania przedstawicieli UE i Bałkanów Zachodnich, które odbyło się dnia 2 czerwca 2010 r. w Sarajewie, UE powtórzyła swoje jednoznaczne zobowiązanie do realizacji europejskiej drogi Bałkanów Zachodnich. W przyszłości państwa zachodniobałkańskie powinny znaleźć się w Unii Europejskiej

W ciągu ostatniego roku Bałkany Zachodnie zbliżyły się do UE, a poszczególne kraje w regionie poczyniły postępy – aczkolwiek nierównomierne – w podejmowaniu reform oraz spełnianiu ustalonych kryteriów i warunków. Postępy osiągnięte przez Chorwację potwierdzają fakt, że proces stabilizacji i stowarzyszenia państw regionu Bałkanów Zachodnich jest strategią prowadzącą do przystąpienia do UE. Postępy pozostałych państw regionu Bałkanów Zachodnich na drodze do członkowstwa w UE również zależą od tempa ich reform politycznych i gospodarczych.

Poczyniono zasadnicze postępy w kierunku liberalizacji reżimu wizowego. W minionych latach UE zniosła wymogi wizowe dla Serbii, Czarnogóry oraz Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, po tym jak państwa te dowiodły, iż są w stanie osiągnąć poziomy odniesienia określone w dziedzinach takich jak bezpieczeństwo dokumentów podroży, zarządzanie granicami, migracja, azyl, porządek publiczny i bezpieczeństwo oraz poszanowanie praw człowieka. Wkrótce zostaną zniesione wymogi wizowe dla Bośni i Hercegowiny oraz Albanii, w oparciu o wyraźne dowody na to, że również te państwa osiągnęły wspomniane powyżej poziomy odniesienia. Ważne jest, aby zainteresowane państwa zwiększyły swoje wysiłki na rzecz informowania swoich obywateli o zakresie i ograniczeniach sytemu bezwizowego. Kosowo uchwaliło ustawę o readmisji i zintensyfikowało wysiłki na rzecz reintegracji repatriantów, torując w ten sposób drogę do dialogu na temat liberalizacji reżimu wizowego.

Chorwacja

Od października 2005 r., gdy rozpoczęły się negocjacje w sprawie przystąpienia, Chorwacja osiągała stałe postępy w kierunku spełnienia kryteriów członkostwa. Chorwacja spełnia polityczne kryteria kopenhaskie. Pod względem kryteriów gospodarczych gospodarka Chorwacji jest sprawnie funkcjonującą gospodarką rynkową. Powinna ona być w stanie sprostać presji konkurencji i siłom rynkowym w Unii, pod warunkiem że z determinacją realizować będzie kompleksowy program reform, który zmniejszy słabości strukturalne.

W odniesieniu do kryteriów dotyczących dorobku prawnego, Chorwacja poczyniła zadowalające postępy w negocjacjach dotyczących przystąpienia. Otwarto 33 rozdziały, zaś 25 zostały tymczasowo zamknięte. Chorwacja poczyniła zadowalające postępy w kierunku spełnienia warunków zamknięcia rozdziałów negocjacyjnych, które mają następstwa finansowe ( rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich; polityka regionalna i koordynacja instrumentów strukturalnych; przepisy finansowe i budżetowe ). Chorwacja musi podtrzymać wysiłki na rzecz pełnego ustanowienia struktur administracyjnych wymaganych do zarządzania funduszami UE i ich kontroli.

Dla zamknięcia negocjacji Chorwacja musi osiągnąć poziomy odniesienia w obszarze sądownictwa i praw podstawowych . W szczególności musi wykazać niezbędne osiągnięcia w odniesieniu do niezależności i skuteczności systemu sądownictwa, walki z korupcją i przestępczością zorganizowaną, poszanowania mniejszości i ich ochrony, w tym kwestii powrotów uchodźców, procesów w sprawie zbrodni wojennych oraz pełnej współpracy z MTKJ, także w związku z kwestią dostępu MTKJ do dokumentów. Jeżeli chodzi o kwestię konkurencji , Chorwacja powinna przyjąć plany restrukturyzacji stoczni, zgodnie z dorobkiem prawnym UE. Przewiduje się, że Chorwacja w dalszym ciągu będzie odgrywać aktywną rolę w regionalnej współpracy w Bałkanach Zachodnich oraz wspierać inne państwa w tym regionie w realizacji ich drogi do członkostwa w UE.

Pamiętając o osiągnięciach Chorwacji w dopełnianiu poziomów odniesienia oraz we wdrażaniu zobowiązań podjętych w toku negocjacji w sprawie przystąpienia, można przyjąć, że Chorwacja znajduje się na dobrej drodze do spełnienia kryteriów związanych z dostosowaniem do dorobku prawnego UE. Znajduje to odzwierciedlenie w zestawieniach monitorujących, przygotowywanych przez Komisję dla rozdziałów, które są tymczasowo zamknięte.

Komisja będzie monitorować wykonanie zobowiązań aż do momentu przystąpienia, korzystając przy tym ze wszystkich dostępnych instrumentów, w tym z narzędzia wzajemnej oceny oraz struktur funkcjonujących w ramach układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Komisja będzie regularnie przedstawiać sprawozdania monitorujące.

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii nadal dostatecznie wypełnia kryteria polityczne. Dzięki przeprowadzeniu zasadniczych reform w 2009 r. osiągnięto dalsze postępy – aczkolwiek w nierównomiernym tempie – w obszarze reform parlamentu, policji, sądownictwa, administracji publicznej oraz poszanowania praw mniejszości. Państwo to powinno osiągnąć dalsze postępy w odniesieniu do dialogu podmiotów politycznych, reformy sądownictwa i administracji publicznej, walki z korupcją, wolności słowa i poprawy otoczenia biznesu. Zasadnicze znaczenie ma wdrożenie ustawodawstwa.

Państwo nadal wypełniało swoje zobowiązania poczynione w ramach układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Komisja zaproponowała przejście do drugiego etapu stowarzyszenia, zgodnie z postanowieniami układu o stabilizacji i stowarzyszeniu.

Rada nie zajęła jeszcze stanowiska w sprawie zaleceń Komisji, poczynionych w październiku 2009 r. i dotyczących otwarcia negocjacji w sprawie przystąpienia.

Nierozwiązany pozostaje spór z Grecją dotyczący nazwy. Oba państwa prowadzą rozmowy pod auspicjami ONZ w sprawie rozwiązania sporu; odbył się szereg dwustronnych spotkań, w tym na szczeblu premierów, jednak nie osiągnięto jeszcze konkretnych rezultatów. Należy unikać działań i wypowiedzi mogących negatywnie wpłynąć na dobre stosunki sąsiedzkie. Zasadnicze znaczenie ma utrzymanie dobrych stosunków sąsiedzkich, w tym przyjęcie wynegocjowanego i wspólnie przyjętego rozwiązania w kwestii nazwy, pod auspicjami ONZ.

Czarnogóra

Równolegle z niniejszym dokumentem strategicznym Komisja przyjęła opinię w sprawie wniosku Czarnogóry o członkostwo w Unii Europejskiej. Wnioski i rekomendacje zawarte w opinii znajdują się w załączniku do niniejszego komunikatu.

Albania

Równolegle z niniejszym dokumentem strategicznym Komisja przyjęła opinię w sprawie wniosku Albanii o członkostwo w Unii Europejskiej. Wnioski i rekomendacje zawarte w opinii znajdują się w załączniku do niniejszego komunikatu.

Bośnia i Hercegowina

Postępy w podejmowaniu przez Bośnię i Hercegowinę kluczowych reform były niewielkie. Przeprowadzone w październiku 2010 r. wybory były, ogólnie rzecz biorąc, zgodne z międzynarodowymi normami. Nie usunięto niezgodności między konstytucją Bośni i Hercegowiny a europejską konwencją praw człowieka, mimo orzeczenia wydanego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Poszanowanie demokratycznych zasad oraz prawo do równego traktowania, bez dyskryminacji, jak zapisano w europejskiej konwencji praw człowieka, stanowi zasadniczy element umowy przejściowej.

Dla dalszego zbliżania się do członkostwa w UE decydujące znaczenie ma wypracowanie przez przywódców ogólnej wizji kierunku rozwoju kraju oraz najważniejszych reform związanych z UE. Państwo powinno zwiększyć swoje wysiłki na rzecz osiągnięcia zadowalających wyników we wdrażaniu postanowień zawartych w umowie przejściowej.

Bośnia i Hercegowina powinna w trybie pilnym podjąć pierwsze kroki w celu dostosowania swojej konstytucji do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz zwiększenia skuteczności i poprawy funkcjonowania swoich instytucji. W kraju tym należy stworzyć warunki umożliwiające przyjmowanie, wdrażanie i egzekwowanie przepisów oraz zasad unijnych. Jeżeli chodzi o międzynarodowe zobowiązania, kwestią podstawową w dalszym ciągu jest wypełnienie celów i kryteriów związanych z zamknięciem Biura Wysokiego Przedstawiciela. Poprzez swoją wzmożoną obecność UE będzie wspierać Bośnię i Hercegowinę we wdrażaniu celów określonych w strategii UE.

Serbia

W grudniu 2009 r. Serbia złożyła wniosek o członkostwo w UE i ponownie zaprezentowała gotowość do wypełnienia kryteriów kopenhaskich. W październiku 2010 r. Rada wezwała Komisję do przedstawienia opinii w sprawie tego wniosku. W lutym 2010 r. w życie weszła umowa przejściowa, zaś w czerwcu 2010 r. państwa członkowskie zgodziły się na przestawienie swoim parlamentom układu o stabilizacji i stowarzyszeniu w celu ratyfikacji.

Serbia w dalszym ciągu wdraża swoją strategię reform politycznych. W dziedzinie walki z przestępczością zorganizowaną odnotowano pewne pozytywne osiągnięcia. Wymaga się podjęcia dodatkowych wysiłków w odniesieniu do reform sądownictwa oraz administracji publicznej, a także walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją. Serbia w dalszym ciągu odnotowuje osiągnięcia w zakresie wdrażania umowy przejściowej, jej sytuacja umożliwia wypełnianie wymogów wypływających z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Serbia podjęła istotne kroki w kierunku pojednania w regionie, w szczególności z Chorwacją oraz Bośnią i Hercegowiną. Serbia kontynuowała aktywną współpracę z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii. Jednak na wolności ciągle jeszcze znajduje się dwóch uciekinierów poszukiwanych przez MTKJ. Zasadniczym warunkiem umożliwiającym członkowstwo w UE jest pełna współpraca z trybunałem, zgodnie z postanowieniami zawartymi w konkluzjach Rady z dnia 25 października 2010 r.

Serbia musi wykazać bardziej konstruktywną postawę w sprawie uczestnictwa Kosowa w regionalnej współpracy i wymianie handlowej. Powinna uznać stemple celne Kosowa, które już dwukrotnie uzyskały certyfikat Misji Tymczasowej Administracji Organizacji Narodów Zjednoczonych w Kosowie jako zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1244. Pogłębić należy współpracę z misją EULEX, odpowiedzialną za praworządność, w odniesieniu do północnego regionu Kosowa. W związku z przyjęciem rezolucji przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych UE jest gotowa do działania na rzecz ułatwienia dialogu między Belgradem a Prisztiną. Celem dialogu jest promowanie współpracy, osiągnięcie postępu na drodze do Europy i poprawa warunków życia ludności.

Kosowo

Wybory lokalne w Kosowie pod koniec 2009 r. zostały przeprowadzone w sposób zorganizowany, z uczestnictwem wszystkich społeczności. Na północy Kosowa frekwencja wyborcza była bardzo niska. Znaczące postępy osiągnięto w procesie decentralizacji. Pogłębiono współpracę z misją EULEX. Rząd zwiększył swój potencjał umożliwiający wdrażanie europejskiej strategii dla Kosowa oraz polityki reform. Pozostają jednak dalsze istotne wyzwania, dotyczące reformy administracji publicznej oraz rządów prawa, w tym sądownictwa. Należy dokonać więcej na rzecz walki z korupcją, przestępczością zorganizowaną oraz ze zjawiskiem prania pieniędzy. W dalszym ciągu niepokój budzą dialog i proces pojednania między społecznościami, a także ochrona i integracja mniejszości, w szczególności kosowskich Serbów. Władze muszą zapewnić konstruktywne podejście do kwestii udziału Kosowa w regionalnych płaszczyznach współpracy, tak aby dotrzymać kroku rozwojowi w regionie.

W grudniu 2009 r. Rada z zadowoleniem przyjęła komunikat Komisji „Kosowo – realizacja perspektywy europejskiej”[4]. Rada wezwała Komisję do podjęcia niezbędnych środków na rzecz wsparcia postępów Kosowa na drodze do UE, zgodnie z europejską perspektywą dla tego regionu, oraz do przygotowania sprawozdania z postępów w tej kwestii. Rada podkreśliła znaczenie środków związanych z wymianą handlową i wizami, bez uszczerbku dla stanowisk państw członkowskich w sprawie statusu.

W lutym Komisja zaproponowała przedłużenie autonomicznych środków wymiany handlowej dla Kosowa. W lipcu Komisja przeprowadziła misję ekspercką w celu oceny gotowości Kosowa do spełnienia wymogów istotnych dla ewentualnego zawarcia z UE umowy handlowej. Niezbędne będą starania w obszarze technicznych regulacji dotyczących produktów, kontroli pochodzenia, własności intelektualnej, przepisów regulujących konkurencję oraz zamówień publicznych. Komisja zwiększy swoje starania, aby wesprzeć Kosowo w pokonywaniu zidentyfikowanych niedociągnięć. Po spełnieniu przez Kosowo niezbędnych wymogów Komisja zaproponuje dyrektywy negocjacyjne dla potrzeb umowy o wymianie handlowej.

Komisja będzie działać na rzecz uczestnictwa Kosowa w istotnych programach Unii. W styczniu tego roku Komisja nawiązała z władzami Kosowa dialog w sprawie procesu stabilizacji i stowarzyszenia. Przeprowadzono pełen cykl spotkań.

Komisja wspiera udział Kosowa w programach współpracy transgranicznej z Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii i Albanią realizowanych w ramach IPA. W 2011 r. wsparciem objęte zostaną również programy realizowane z Czarnogórą.

Komisja będzie – zgodnie z konkluzjami Rady – kontynuować realizację inicjatyw, które przedstawiła w swoim komunikacie w sprawie Kosowa.

Postępy w prowadzonych z Turcją negocjacjach w sprawie przystąpienia

Turcja w dalszym ciągu realizuje proces reform politycznych. Turcja dokonała zmian w konstytucji, podejmując kluczowe reformy w systemie politycznym i prawnym, skierowane na szereg priorytetowych kwestii w obszarze sądownictwa i praw podstawowych. W wyniku reform ograniczono zakres kompetencji sądów wojskowych; dokonano restrukturyzacji sądu konstytucyjnego; poszerzono skład Najwyższej Rady Sędziów i Prokuratorów, czyniąc ją reprezentacyjną dla całego sadownictwa; poszerzono prawa związków zawodowych w sektorze państwowym; zapewniono podstawę dla przyjęcia specjalnych środków stanowiących ochronę praw kobiet i dzieci; zagwarantowano ochronę danych osobowych; oraz zapewniono prawo zwrócenia się do rzecznika praw obywatelskich, ustanawiając w ten sposób podstawę prawną dla stworzenia instytucji rzecznika.

Dokonane w konstytucji zmiany są istotnym krokiem we właściwym kierunku. Jednak aby wzmocnić wsparcie dla reform konstytucyjnych, niezbędny jest proces obszernych konsultacji społecznych z udziałem wszystkich partii politycznych i społeczeństwa obywatelskiego oraz przy ich pełnym zaangażowaniu. Obecnie bardzo istotne jest dopilnowanie, aby dzięki odpowiednim ustawom reformy te zostały właściwie wdrożone. Solidne podstawy dla dalszego wzmacniania demokracji w Turcji – zgodnie z europejskimi normami i kryteriami przystąpienia do UE – stanowiłaby nowa, świecka konstytucja.

Jeżeli chodzi o prawa podstawowe, wolność słowa i wolność mediów, w Turcji należy poprawić sytuację zarówno w obszarze regulacji, jak i w praktyce. Liczne niedociągnięcia w dalszym ciągu utrzymują się w obszarze wolności religii. Niezbędne są postępy w dziedzinie praw kobiet i równości płci, a także zapewnienie pełnych praw związkowych. „Demokratyczne otwarcie”, którego celem było przede wszystkim rozwiązanie kwestii Kurdów, przyniosło jedynie ograniczone rezultaty. Pogorszyła się sytuacja, jeżeli chodzi o bezpieczeństwo w regionie południowo-wschodnim; powtarzały się ataki organizacji terrorystycznej Partii Pracujących Kurdystanu ( Kongra-Gel ). Odnotowano pewien postęp w zwalczaniu korupcji.

Negocjacje w sprawie przystąpienia posuwały się do przodu, aczkolwiek raczej w wolnym tempie. Osiągnęły one etap trudniejszy, który wymaga od Turcji wzmożenia wysiłków na rzecz spełnienia ustalonych warunków. Turcja będzie w stanie przyspieszyć tempo negocjacji, jeśli osiągnie poszczególne poziomy odniesienia oraz spełni wymogi, które określono w ramach negocjacyjnych. W ciągu nadchodzących miesięcy Turcja powinna skupić się w szczególności na rozdziałach dotyczących polityki w dziedzinie konkurencji , zamówień publicznych oraz polityki społecznej i zatrudnienia .

Turcja podjęła aktywniejsze działania w realizacji polityki zagranicznej w dalszym sąsiedztwie. Z punktu widzenia Unii Europejskiej jest to atut, pod warunkiem, że będzie on realizowany w uzupełnieniu procesu przystąpienia Turcji oraz w koordynacji z UE. Turcja poczyniła liczne propozycje służącej zacieśnieniu współpracy UE i Turcji w obszarze polityki zagranicznej. Poczyniono znaczne postępy, jeżeli chodzi o negocjacje w kwestii zawarcia z Turcją umowy o readmisji.

Turcja w dalszym ciągu publicznie wyraża poparcie dla trwających pod auspicjami ONZ negocjacji między przywódcami wspólnot Greków cypryjskich i Turków cypryjskich na rzecz obszernej ugody w odniesieniu do sytuacji na Cyprze. Nie poczyniono jednak żadnych postępów w normalizacji stosunków dwustronnych z Republiką Cypryjską. Turcja ani nie wdrożyła w pełni protokołu dodatkowego do układu ustanawiającego stowarzyszenie, ani nie usunęła wszystkich przeszkód dla swobodnego przepływu towarów, w tym ograniczeń dla bezpośrednich połączeń transportowych z Cyprem. Turcja musi w trybie pilnym wypełnić swoje zobowiązania do wdrożenia, w sposób niedyskryminacyjny, dodatkowego protokołu do układu o stowarzyszeniu oraz poczynić postępy w normalizacji dwustronnych stosunków z Republiką Cypru. UE będzie dalej śledzić i weryfikować postępy w kwestiach wchodzących w zakres deklaracji z dnia 21 września 2005 r., zgodnie z konkluzjami Rady, w tym konkluzjami z grudnia 2006 r. oraz z grudnia 2009 r. W przypadku braku postępów Komisja zaleca, aby UE utrzymała środki z 2006 r., które będą miały ciągły wpływ na całość postępów w negocjacjach.

Turcja powinna wzmocnić wysiłki na rzecz rozwiązania otwartych kwestii dwustronnych z państwami sąsiadującymi, w tym sporów transgranicznych. Odnotowano nowe ożywienie w obrębie działań na rzecz poprawy stosunków z Grecją. Jednak Grecja złożyła liczne formalne skargi dotyczące powtarzających się przypadków naruszenia jej przestrzeni powietrznej przez Turcję, w tym przelotów nad wyspami greckimi. Grecja złożyła również skargę w związku z naruszeniem jej wód terytorialnych. Nie ratyfikowano protokołów w sprawie normalizacji stosunków z Armenią, podpisanych w 2009 r.

Zapoczątkowanie procesu przystąpienia Islandii

Zapoczątkowano proces przystąpienia Islandii. W następstwie zaleceń Komisji, zawartych w jej opinii z lutego 2010 r., oraz decyzji podjętej podczas czerwcowego posiedzenia Rady Europejskiej, w lipcu 2010 rozpoczęto negocjacje w sprawie przystąpienia; wkrótce rozpocznie się również przegląd (ang. screening ) przyjętego przez Islandię dorobku prawnego UE. Obecnie Islandia jest uprawniona do otrzymywania wsparcia w ramach IPA, które zostało udostępnione w celu wsparcia wysiłków tego państwa w kierunku przygotowania się w pełni do członkostwa w UE.

Poczyniono postępy w obrębie dalszej poprawy ram prawnych w odniesieniu do konfliktu interesów oraz finansowania partii politycznych. Zmieniono zasady mianowania sędziów; celem tej zmiany było wzmocnienie niezależności sądownictwa. Podjęto ważne kroki na drodze do stabilizacji gospodarczej. Poczyniono postępy w zakresie konsolidacji finansów publicznych i przywrócenia systemu finansowego. Realizowany jest program MFW. W dalszym ciągu sytuacja gospodarcza jest jednak niepewna, nadal pozostają do rozwiązania problemy. Islandia będzie musiała wywiązać się z istniejących zobowiązań, takich jak te określone przez Urząd Nadzoru EFTA w ramach Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Niezbędne jest podjęcie znaczących starań w celu dopilnowania, aby obywatele Islandii zostali należycie poinformowani o tym, z czym wiąże się członkowstwo w UE.

WNIOSKI I ZALECENIA

Na podstawie powyższej analizy Komisja przedstawia następujące wnioski i zalecenia :

1. Rozszerzenie przyczynia się do umocnienia pokoju i stabilizacji w Europie. W interesie strategicznym UE leży utrzymanie dynamiki tego procesu w oparciu o uzgodnione zasady i warunki oraz odnowiony konsensus w sprawie rozszerzenia zatwierdzony przez Radę Europejską w grudniu 2006 r. Aby proces rozszerzenia zakończył się sukcesem, konieczne jest ścisłe polityczne zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron. Rozszerzenie musi w dalszym ciągu być wiarygodne dla wszystkich zaangażowanych. Państwa ubiegające się o przystąpienie powinny być dobrze przygotowane – dzięki rygorystycznym warunkom, zaś po ich spełnieniu należy im zapewnić wyraźną i wymierną perspektywę europejską.

2. Proces rozszerzenia pomaga UE w lepszym osiąganiu jej politycznych celów w szeregu dziedzin, które mają zasadnicze znaczenie dla ożywienia gospodarczego i trwałego wzrostu gospodarczego, między innymi w zakresie zbieżności przepisów i rynku wewnętrznego, w sektorze energii, transportu, ochrony środowiska naturalnego i starań dążących do ograniczenia zmian klimatu, a także działań na rzecz bezpieczniejszej Europy.

3. Komisja będzie dalej wzmacniać monitorowanie polityki makroekonomicznej państw w procesie rozszerzenia, uwzględniając również nowe osiągnięcia w zakresie unijnego zarządzania gospodarką. Komisja oczekuje , że państwa w procesie rozszerzenia będą realizować reformy związane z UE oraz działać na rzecz poprawy otoczenia biznesu, przyczyniając się tym samym do pokonania kryzysu gospodarczego i osiągnięcia trwałego wzrostu gospodarczego. Komisja doprowadzi do uczestnictwa państw w procesie rozszerzenia w inicjatywach podejmowanych na szczeblu UE, co przyczyni się do osiągnięcia celów określonych w strategii „Europa 2020” . Komisja zachęca państwa w procesie rozszerzenia do uwzględnienia w swoich krajowych priorytetach politycznych celów założonych na 2020 r., do podejmowania w ramach regionalnych grup politycznych działań na rzecz regularnej weryfikacji wyników podejmowanych reform, oraz do określania – w razie potrzeby – celów właściwych dla regionu.

4. Komisja zachęca państwa w procesie rozszerzenia do działania na rzecz poprawy warunków grup znajdujących się w trudnej sytuacji, w tym na rzecz społecznego i gospodarczego włączenia Romów. Komisja jest zdecydowana wspierać państwa w realizacji tego zadania.

5. Komisja będzie w dalszym ciągu priorytetowo traktować reformy sądownictwa i administracji publicznej, walkę z przestępczością zorganizowaną i korupcją, a także pogłębi prowadzony z państwami w procesie rozszerzenia dialog dotyczący rządów prawa . Większość państw w procesie rozszerzenia powinna osiągnąć zasadnicze postępy w celu konsolidacji rządów prawa, a przede wszystkim w celu dokonania wiarygodnych osiągnięć w walce z przestępczością zorganizowaną i korupcją.

6. W większości państw w procesie rozszerzenia zagadnienie wolności słowa i wolności mediów pozostaje nadal kwestią problematyczną; zidentyfikowane problemy muszą zostać rozwiązane w sposób priorytetowy. Postępy w tym obszarze mają zasadnicze znaczenie, Komisja będzie ściśle monitorować sytuację. Ponadto Komisja w dalszym ciągu będzie wspierać organizacje społeczeństwa obywatelskiego i w pełni korzystać z instrumentu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

7. Zasadniczym elementem procesu stabilizacji i stowarzyszenia jest współpraca regionalna . Państwa regionu Bałkanów Zachodnich poczyniły znaczne postępy w obszarze współpracy regionalnej, na których nie powinny zaważyć rozbieżności w sprawie Kosowa. Rada Współpracy Regionalnej powinna skupić się na realizacji swojej strategii, ukierunkowanej na wyniki.

8. Poczyniono zasadnicze postępy w kierunku liberalizacji reżimu wizowego . Zniesiono obowiązek wizowy dla obywateli Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, Czarnogóry i Serbii. Wkrótce zostaną zniesione wymogi wizowe dla Bośni i Hercegowiny oraz Albanii, pod warunkiem, iż państwa te przedstawią wyraźne dowody na to, że również one osiągnęły określone poziomy odniesienia. Zainteresowane państwa muszą podjąć dalsze wysiłki, informując swoich obywateli o zakresie i ograniczeniach reżimu bezwizowego, ściśle monitorując wdrażanie reżimu i sięgając – w stosownych przypadkach – po odpowiednie środki naprawcze.

9. Kwestie dwustronne powinny być rozwiązywane przez zainteresowane strony w duchu dobrych stosunków sąsiedzkich oraz z uwzględnieniem ogólnych interesów UE. Nie powinny one hamująco wpływać na proces rozszerzenia. UE jest gotowa ułatwić poszukiwanie rozwiązań oraz wesprzeć powiązane z tym inicjatywy. Nadszedł czas, aby państwa w regionie rozliczyły się ze spuścizną, jaką pozostawiły po sobie konflikty, oraz rozpoczęły budowę przyszłości w pojednaniu, bazując na najnowszych, pozytywnych osiągnięciach. Kluczowe znaczenie mają dobre stosunki sąsiedzkie.

10. Komisja przypomina, że rozdziały negocjacyjne, co do których zakończono przygotowania techniczne, powinny zostać otwarte lub tymczasowo zamknięte w oparciu o stosowny dorobek prawny, zgodnie z ramami negocjacyjnymi oraz zgodnie ze środkami przyjętymi przez Radę. W interesie UE leży, aby dyskusje negocjacyjne dotyczące trudnych rozdziałów rozpoczęły się jak najwcześniej. Dotyczy to między innymi rozdziałów obejmujących system sądownictwa i prawa podstawowe, z którymi wiąże się konieczność wykazania przekonujących i wiarygodnych osiągnięć , i które będą w związku z tym najprawdopodobniej należeć do grupy rozdziałów zamykanych w ostatniej kolejności.

11. Pomoc przedakcesyjna stanowi integralną część strategii rozszerzenia i została zaprojektowana tak, aby ułatwić osiągnięcie priorytetowych celów ustalonych w ramach partnerstwa oraz zawartych w sprawozdaniach z postępu prac. Państwa będące beneficjentami powinny zwiększyć swoje możliwości skutecznego wykorzystania środków UE.

12. Komisja zachęca państwa członkowskie do tego, aby wspólnie z instytucjami UE działały na rzecz lepszego zrozumienia procesu rozszerzenia oraz wsparcia tego procesu, a także na rzecz wyjaśnienia, w jaki sposób rozszerzenie może pomóc nam wszystkim w osiągnięciu wspólnych celów. Komisja jest zaangażowana w poprawę przepływu obiektywnych informacji na temat procesu rozszerzenia, które prezentowane są w przystępnej formie, za pośrednictwem różnych, dostępnych obecnie środków komunikacji.

13. Chorwacja poczyniła zadowalające postępy w kierunku spełnienia kryteriów członkostwa, zaś negocjacje w sprawie przystąpienia weszły w ostatni etap. Jeżeli chodzi o postępy Chorwacji, wymogiem obowiązującym w całym procesie przystąpienia jest, zgodnie z ramami negocjacyjnymi, pełna współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii (MTKJ). Komisja jest zdania, że negocjacje powinny zostać zamknięte w momencie, gdy Chorwacja osiągnie otwarte jeszcze poziomy odniesienia, w szczególności w dziedzinie sądownictwa i praw podstawowych, w tym walki z korupcją. Dzięki temu po przystąpieniu UE nie będzie musiała rozważać uruchomienia mechanizmu współpracy i weryfikacji. Komisja będzie z uwagą śledzić postępy Chorwacji w dziedzinie sądownictwa i praw podstawowych i dokona oceny sytuacji w pierwszym kwartale 2011 r.

14. Turcja kontynuowała proces reform politycznych, przede wszystkim dokonując reformy konstytucji. Niezbędne są dalsze osiągnięcia, jeżeli chodzi o prawa podstawowe, „demokratyczne otwarcie” oraz zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron w proces reform. Szczególnym wyzwaniem jest zapewnienie wolności słowa w praktyce. Negocjacje w sprawie przystąpienia postępowały, aczkolwiek raczej w wolnym tempie. Turcja będzie w stanie przyspieszyć tempo negocjacji, czyniąc postępy w realizacji poziomów odniesienia oraz wymogów, które zostały określone w ramach negocjacyjnych. Obecnie bardzo ważne jest, aby Turcja w niezwłocznie wypełniła swoje zobowiązania związane z wdrożeniem – w sposób niedyskryminacyjny – dodatkowego protokołu do układu o stowarzyszeniu, oraz poczyniła postępy w normalizacji dwustronnych stosunków z Republiką Cypru. UE będzie dalej śledzić i weryfikować postępy w kwestiach objętych zakresem deklaracji z dnia 21 września 2005 r., zgodnie z konkluzjami Rady, w tym konkluzjami z grudnia 2006 r. oraz z grudnia 2009 r. W przypadku braku konkretnych postępów Komisja zaleca, aby UE utrzymała środki z 2006 r., które będą miały ciągły wpływ na ogólny postęp w negocjacjach.

15. Jeżeli chodzi o kwestię cypryjską , przywódcy wspólnot Greków cypryjskich i Turków cypryjskich kontynuują negocjacje pod auspicjami ONZ w sprawie znalezienia kompleksowego rozwiązania. Komisja wspiera ich wysiłki i udziela technicznej pomocy w kwestiach wchodzących w zakres kompetencji UE. Jednocześnie Komisja wzywa przywódców obu wspólnot do wzmocnienia starań zmierzających do jak najszybszego skutecznego rozwiązania sporu i ponownie wzywa Turcję do przedstawienia konkretnych środków mających przyczynić się do rozwiązania kwestii cypryjskiej.

16. Uruchomiono proces przystąpienia Islandii . W następstwie zaleceń Komisji, zawartych w jej opinii z lutego 2010 r., oraz decyzji podjętej podczas czerwcowego posiedzenia Rady Europejskiej w lipcu 2010 rozpoczęto negocjacje w sprawie przystąpienia; wkrótce rozpocznie się również przegląd (ang. screening ) przyjętego przez Islandię dorobku prawnego UE. Islandia będzie musiała podjąć istniejące zobowiązania, takie jak te określone przez Urząd Nadzoru EFTA w ramach Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Niezbędne jest podjęcie znaczących starań w celu dopilnowania, aby obywatele Islandii zostali należycie poinformowani o tym, z czym wiąże się członkowstwo w UE.

17. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii w dalszym ciągu wypełnia kryteria polityczne w dostatecznym stopniu. W kluczowych obszarach reform poczyniono dalsze postępy, aczkolwiek w nierównomiernym tempie. Konieczne są starania, w szczególności jeżeli chodzi o reformy sądownictwa i administracji publicznej. Komisja ponawia swoje zalecenie , aby otworzyć negocjacje w sprawie przystąpienia do Unii Europejskiej Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii. Zasadnicze znaczenie ma utrzymanie dobrych stosunków sąsiedzkich, w tym przyjęcie wynegocjowanego pod auspicjami ONZ i wspólnie zaakceptowanego rozwiązania w kwestii nazwy.

18. W przyjętej dzisiaj opinii Komisja zaleca , aby negocjacje w sprawie przystąpienia Czarnogóry i Albanii otwarto w momencie, w którym państwa te osiągną niezbędny poziom zgodności z kryteriami w sprawie członkowstwa, określonymi przez Radę Europejską podczas szczytu w Kopenhadze w 1993 r. Czarnogóra i Albania powinny przede wszystkim spełnić szczegółowe cele priorytetowe, określone odpowiednio w każdej opinii. Komisja zaleca , aby Rada nadała Czarnogórze status państwa kandydującego. Komisja wzywa Albanię do podjęcia dalszych wysiłków i do budowania w oparciu o osiągnięte dotychczas postępy. Sprawozdanie Komisji z postępu prac dotyczące obu państw, które będzie częścią pakietu „rozszerzenie 2011”, skoncentruje się przede wszystkim na wdrożeniu kluczowych priorytetów, które muszą zostać podjęte w kontekście rozpoczęcia negocjacji w sprawie przystąpienia.

19. Serbia wystąpiła z wnioskiem o członkostwo w UE w grudniu 2009 r., a w październiku 2010 r. Rada wezwała Komisję do przedstawienia opinii. Serbia w dalszym ciągu wykonywała swoją strategię reform politycznych, dokonując osiągnięć na etapie wdrażania umowy przejściowej. Państwo to jest w stanie spełnić wymogi w ramach układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Serbia podjęła istotne kroki na drodze pojednania w regionie. Wymagane jest podjęcie dodatkowych wysiłków w odniesieniu do reform sądownictwa oraz administracji publicznej, a także walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją. Serbia kontynuowała swoją współpracę z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii. Jednak na wolności ciągle jeszcze znajduje się dwóch uciekinierów poszukiwanych przez MTKJ. Zasadniczym warunkiem umożliwiającym członkostwo w UE jest pełna współpraca z trybunałem, zgodnie z postanowieniami zawartymi w konkluzjach z dnia 25 października 2010 r. Serbia musi wykazać bardziej konstruktywną postawę w sprawie uczestnictwa Kosowa w regionalnej współpracy i wymianie handlowej. W odniesieniu do północnego regionu Kosowa należy pogłębić współpracę z misją EULEX, odpowiedzialną za praworządność.

20. Po przyjęciu rezolucji przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych UE będzie działać na rzecz pogłębienia dialogu między Belgradem a Prisztiną; celem dialogu jest promowanie współpracy, osiągnięcie postępu na drodze do Europy i poprawa warunków życia ludności.

21. Znaczące postępy osiągnięto w procesie decentralizacji w Kosowie; pogłębiono ponadto współpracę z misją EULEX. Rząd zwiększył swój potencjał umożliwiający wdrażanie europejskiej strategii dla Kosowa oraz polityki reform. Pozostają jednak dalsze istotne wyzwania dotyczące rządów prawa, w tym reforma administracji publicznej oraz sądownictwa, a także przeciwdziałanie korupcji, zorganizowanej przestępczości i zjawisku prania pieniędzy. Niepokój w dalszym ciągu budzi dialog i proces pojednania między społecznościami, a także kwestia ochrony i integracji mniejszości, w szczególności kosowskich Serbów. Władze muszą zapewnić konstruktywne podejście do kwestii udziału Kosowa w regionalnych płaszczyznach współpracy, dotrzymując w ten sposób kroku rozwojowi w regionie.Komisja kontynuuje inicjatywy przedstawione w październiku 2009 r. w komunikacie w sprawie Kosowa, zgodnie z konkluzjami Rady z grudnia 2009 r. Komisja z zadowoleniem przyjmuje niedawne postępy, jakie Kosowo poczyniło w przyjmowaniu przepisów odnośnie do readmisji, w opracowywaniu planu działania w sprawie ponownej integracji osób powracających, na który przeznaczone zostaną odpowiednie środki. Pod warunkiem dalszej realizacji tego planu, Komisja jest gotowa na to, aby wkrótce rozpocząć dialog na rzecz liberalizacji reżimu wizowego . Komisja wspiera Kosowo we wprowadzaniu wymogów niezbędnych dla zawarcia ewentualnej umowy handlowej z UE. Po spełnieniu przez Kosowo niezbędnych wymogów Komisja zaproponuje dyrektywy negocjacyjne dla potrzeb umowy handlowej . Komisja zaproponuje, aby Kosowo miało możliwość uczestnictwa w odpowiednich programach unijnych , takich jak „Europa dla Obywateli” oraz „Kultura”. W tym celu Komisja zaproponuje wytyczne negocjacyjne dla umowy ramowej.

22. Bośnia i Hercegowina powinny stworzyć rząd zaangażowany w europejską przyszłość tego państwa oraz przyspieszyć realizację stosownych reform. Bośnia i Hercegowina powinna w trybie pilnym podjąć pierwsze kroki w celu zbliżenia swojej konstytucji do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz w celu poprawy funkcjonowania instytucji. W państwie muszą zostać stworzone warunki do przyjmowania, wdrażania i egzekwowania przepisów oraz zasad unijnych. Jeżeli chodzi o międzynarodowe zobowiązania, zasadnicze w dalszym ciągu jest wypełnienie celów i kryteriów związanych z zamknięciem Biura Wysokiego Przedstawiciela. Za pośrednictwem swojej wzmożonej obecności UE będzie wspierać Bośnię i Hercegowinę we wdrażaniu celów strategii UE.

23. Ogólnie rzecz biorąc, sprawozdanie z postępu prac w 2010 r. wskazuje na to, że proces rozszerzenia UE postępuje w tempie, które w dużym stopniu zdeterminowane jest przez to, na ile państwa ubiegające się o członkostwo mogą udokumentować swoją gotowość do przyjęcia zobowiązań wypływających z członkostwa. Wymaga to trwałych reform , a także prac dostosowawczych w obrębie przepisów i instytucji, które byłyby wiarygodne i przekonujące. W momencie, w którym zainteresowane państwa spełnią wyznaczone normy, w tym zwłaszcza normy związane z demokracją, rządami prawa i podstawowymi prawami i wolnościami, UE będzie gotowa na współpracę z nimi w celu przejścia do następnych etapów procesu rozszerzenia.

ZAŁĄCZNIK 1

Wnioski i zalecenia zawarte w opinii Komisji w sprawie wniosku Czarnogóry i Albanii o członkostwo w Unii Europejskiej

Czarnogóra

Czarnogóra osiągnęła postępy na drodze do wypełnienia kryteriów związanych ze stabilnością instytucji gwarantujących demokrację, rządy prawa, prawa człowieka oraz poszanowanie mniejszości i ich ochronę, określonych przez Radę Europejską w Kopenhadze w 1993 r., jak również uwarunkowań związanych z procesem stabilizacji i stowarzyszenia. Niemniej jednak konieczne jest podjęcie dalszych starań.

Jeżeli chodzi o kryteria gospodarcze, Czarnogóra osiągnęła pewien stopień stabilizacji makroekonomicznej. Jednak aby móc poszczycić się sprawną gospodarką rynkową, o której mówiła Rada Europejska w Kopenhadze w 1993 r., Czarnogóra musi rozwiązać kwestię wewnętrznych i zewnętrznych zaburzeń równowagi bilansowej, a także słabych punktów, przede wszystkim w zakresie sektora finansowego i funkcjonowania rynku pracy, jak również wzmocnić rządy prawa. Aby móc sprostać presji konkurencyjnej i siłom rynkowym w ramach Unii w perspektywie średnioterminowej, Czarnogóra powinna wzmocnić istniejącą infrastrukturę i zadbać o kapitał ludzki oraz kontynuować realizację reform strukturalnych.

Ogólnie rzecz biorąc, osiągnięcia Czarnogóry w wykonywaniu jej zobowiązań wynikających z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu są pozytywne.

W perspektywie średnioterminowej Czarnogóra byłaby w stanie podjąć zobowiązania wynikające z członkostwa, przede wszystkim w obszarze dorobku prawnego, pod warunkiem kontynuacji procesu zbliżenia oraz dalszego podejmowania znacznych i stałych wysiłków będących gwarancją wdrożenia prawodawstwa i jego egzekwowania. Szczególną uwagę należy poświęcić dziedzinom swobodnego przepływu towarów, prawa własności intelektualnej, rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, bezpieczeństwa żywności, polityki weterynaryjnej i fitosanitarnej, rybołówstwa, statystyki, polityki społecznej i zatrudnienia, polityki regionalnej i koordynacji instrumentów strukturalnych, sądownictwa i praw podstawowych, sprawiedliwości wolności i bezpieczeństwa oraz kontroli finansowej. Osiągnięcie pełnej zgodności z dorobkiem prawnym w obszarze środowiska naturalnego możliwe będzie dopiero w perspektywie długoterminowej; będzie się ono wiązać z koniecznością dokonywania większych inwestycji. Należy przyspieszyć podejmowanie wysiłków w tej dziedzinie.

Przystąpienie Czarnogóry miałoby ograniczony wpływ ogólny na politykę w poszczególnych obszarach Unii Europejskiej i nie wpłynęłoby na zdolność Unii do utrzymania swojego własnego rozwoju i jego pogłębiania.

Komisja jest zdania, że negocjacje w sprawie przystąpienia Czarnogóry do Unii Europejskiej powinny zostać rozpoczęte wtedy, gdy państwo to osiągnie niezbędny poziom zgodności z kryteriami przystąpienia, a zwłaszcza politycznymi kryteriami kopenhaskimi, które wymagają stabilnych instytucji, gwarantujących przede wszystkim rządy prawa. W związku z powyższym Czarnogóra powinna przede wszystkim spełnić następujące cele, będące głównymi priorytetami:

- ulepszyć ramy prawne w zakresie wyborów zgodnie z zaleceniami OBWE/ODIHR, a także Komisji Weneckiej; wzmocnić prawodawczą i nadzorczą rolę parlamentu;

- zakończyć zasadnicze etapy w reformie administracji publicznej, w tym wprowadzić zmiany w ustawie o ogólnym postępowaniu administracyjnym i w ustawie o urzędnikach służby cywilnej oraz pracownikach administracji państwowej oraz wzmocnić Organ Zarządzania Zasobami Ludzkimi i Instytucję Kontroli Państwowej, dążąc do zwiększania profesjonalizmu administracji publicznej i jej apolityczności, a także do wzmocnienia przejrzystego i opartego na osiągnięciach podejścia do kwestii mianowania i awansowania pracowników;

- wzmocnić rządy prawa, w szczególności poprzez apolityczne, oparte na osiągnięciach mianowanie członków rad sędziów i prokuratorów oraz poprzez wzmacnianie niezależności, autonomii, skuteczności i odpowiedzialności sędziów i prokuratorów;

- poprawić ramy prawne służące przeciwdziałaniu korupcji oraz wdrożyć rządową strategię i plan działania na rzecz zwalczania korupcji; osiągnąć konkretne postępy w zakresie aktywnego prowadzenia dochodzeń w sprawach korupcyjnych na wszystkich poziomach, ścigania takich przypadków oraz ostatecznego skazywania winnych;

- wzmocnić walkę z przestępczością zorganizowaną w oparciu o ocenę zagrożeń i aktywne prowadzenie dochodzeń, pogłębić współpracę z partnerami regionalnymi oraz partnerami z UE, zadbać o efektywne przetwarzanie danych wywiadowczych i zwiększenie potencjału oraz koordynacji w zakresie egzekwowania prawa. Odnotować solidne osiągnięcia w tym obszarze;

- poprawić sytuację w obszarze wolności mediów, zwłaszcza poprzez dostosowanie do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach o zniesławienie, a także pogłębić współpracę ze społeczeństwem obywatelskim;

- wdrożyć ramy prawne i polityczne dotyczące walki z dyskryminacją, zgodne ze standardami europejskimi i międzynarodowymi; zagwarantować status prawny wysiedleńcom, przede wszystkim Romom, Aszkali oraz Egipcjanom i zadbać o poszanowanie ich praw. Obejmie to przyjęcie i wdrożenie stałej strategii na rzecz zamknięcia obozu w miejscowości Konik;

Zachęca się Czarnogórę do kontynuowania jej konstruktywnego zaangażowania we współpracę regionalną oraz do pogłębiania dwustronnych kontaktów z państwami sąsiadującymi. Należy podjąć dwustronne kwestie, które nie zostały jeszcze rozwiązane. W dalszym ciągu należy sprawnie realizować układ o stabilizacji i stowarzyszeniu; w związku z tym konieczne jest określenie – z należytą uwagą – luk w dziedzinach takich jak pomoc państwa i ruch tranzytowy. Ponadto zachęca się Czarnogórę do dalszego zwiększania ogólnego potencjału administracyjnego. Szczególnego zaangażowania wymaga się w kontekście skuteczności i bezstronności administracji państwowej w dziedzinach wyjątkowo wrażliwych, takich jak ochrona środowiska naturalnego. Należy w odpowiedni sposób ścigać przypadki użycia siły przeciwko dziennikarzom i działaczom organizacji pozarządowych oraz przypadku zastraszania takich osób. Należy rozwiązać kwestie przemocy domowej, złego traktowania w więzieniach oraz warunków w więzieniach, które są poniżej standardów.

W kontekście osiągniętych dotychczas postępów Komisja zaleca Radzie nadanie Czarnogórze statusu państwa kandydującego.

Komisja będzie monitorować postępy w obszarze niezbędnych reform w obrębie instytucjonalnych ram układu o stabilizacji i stowarzyszeniu i w dalszym ciągu będzie udzielać wsparcia finansowego w oparciu o Instrument Pomocy Przedakcesyjnej. W ramach tzw. pakietu „rozszerzenie 2011” Komisja przedstawi sprawozdanie z postępów poczynionych przez Czarnogórę. Sprawozdanie to skoncentruje się przede wszystkim na kluczowych priorytetach, które muszą zostać zrealizowane w kontekście rozpoczęcia negocjacji w sprawie przystąpienia.

Albania

Albania osiągnęła postępy na drodze do wypełnienia kryteriów związanych ze stabilnością instytucji gwarantujących demokrację, rządy prawa, prawa człowieka oraz poszanowanie mniejszości i ich ochronę, określonych przez Radę Europejską w Kopenhadze w 1993 r., jak również uwarunkowań związanych z procesem stabilizacji i stowarzyszenia. Niemniej jednak konieczne jest dalsze podejmowanie znaczących starań.

Jeżeli chodzi o kryteria gospodarcze, Albania osiągnęła pewien stopień stabilizacji makroekonomicznej. Jednak aby móc poszczycić się sprawną gospodarką rynkową, o której mówiła Rada Europejska w Kopenhadze w 1993 r., Albania musi wzmocnić rządy, poprawić funkcjonowanie rynku pracy, zapewnić uznawanie praw własności intelektualnej oraz wzmocnić rządy prawa. Aby móc sprostać presji konkurencyjnej i siłom rynkowym w ramach Unii w perspektywie średnioterminowej, Albania powinna wzmocnić istniejącą infrastrukturę i zadbać o kapitał ludzki oraz kontynuować realizację reform strukturalnych.

Ogólnie rzecz biorąc, osiągnięcia Albanii w wykonywaniu jej zobowiązań wynikających z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu są pozytywne.

W perspektywie średnioterminowej Albania byłaby w stanie podjąć zobowiązania wynikające z członkostwa, przede wszystkim w obszarze dorobku prawnego, pod warunkiem kontynuacji procesu zbliżenia oraz dalszego podejmowania znaczących i trwałych wysiłków będących gwarancją wdrożenia prawodawstwa i jego egzekwowania. Szczególną uwagę należy poświęcić dziedzinom swobodnego przepływu towarów, prawa własności intelektualnej, społeczeństwa informacyjnego i mediów, rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, bezpieczeństwa żywności, polityki weterynaryjnej i fitosanitarnej, rybołówstwa, polityki transportowej, polityki społecznej i zatrudnienia, polityki regionalnej i koordynacji instrumentów strukturalnych, sądownictwa i praw podstawowych, sprawiedliwości wolności i bezpieczeństwa oraz kontroli finansowej. Osiągnięcie pełnej zgodności z dorobkiem prawnym w dziedzinie środowiska naturalnego możliwe będzie dopiero w perspektywie długoterminowej; będzie się ono wiązać z koniecznością dokonywania inwestycji na większą skalę; należy przyspieszyć podejmowanie wysiłków w tym obszarze.

Przystąpienie Albanii miałoby ograniczony wpływ ogólny na politykę w poszczególnych obszarach Unii Europejskiej i nie wpłynęłoby na zdolność Unii do utrzymania i pogłębienia swojego własnego rozwoju.

Komisja jest zdania, że negocjacje w sprawie przystąpienia Albanii do Unii Europejskiej powinny zostać rozpoczęte wtedy, gdy państwo to osiągnie niezbędny poziom zgodności z kryteriami przystąpienia, a zwłaszcza politycznymi kryteriami kopenhaskimi, które wymagają stabilnych instytucji, gwarantujących przede wszystkim demokrację i rządy prawa. W związku z powyższym Albania powinna przede wszystkim spełnić następujące cele, które stanowią zasadnicze priorytety:

- zapewnić prawidłowe funkcjonowanie parlamentu w oparciu o konstruktywny i trwały dialog polityczny prowadzony przez wszystkie partie polityczne;

- przyjąć wnioski legislacyjne wymagające wzmocnionej większości w parlamencie;

- mianować rzecznika praw obywatelskich i zagwarantować uporządkowany proces czytania i głosowania w parlamencie w przypadku mianowania sędziów sądu konstytucyjnego i sądu najwyższego;

- zmodyfikować ramy legislacyjne obowiązujące w odniesieniu do wyborów zgodnie z zaleceniami OBWE/ODIHR;

- dopilnować, aby wybory przeprowadzane były zgodnie z normami europejskimi i międzynarodowymi;

- dopełnić zasadniczych etapów w reformie administracji publicznej, w tym wprowadzić zmiany do ustawy o urzędnikach służby cywilnej oraz wzmocnić departament administracji publicznej, dążąc do zwiększania profesjonalizmu administracji publicznej i jej apolityczności, wzmacniając przejrzyste podejście do kwestii mianowania i awansowania, oparte na osiągnięciach;

- wzmocnić rządy prawa poprzez przyjęcie i wdrożenie strategii reform sądownictwa, zapewniając niezależność, skuteczność i rozliczalność instytucji sądowych;

- skutecznie wdrożyć rządową strategię antykorupcyjną oraz plan działania, usunąć trudności uniemożliwiające prowadzenie dochodzeń, przede wszystkim dotyczących sędziów, ministrów oraz członków parlamentu; osiągnąć widoczne postępy w obszarze aktywnego prowadzenia dochodzeń w sprawach korupcyjnych na wszystkich poziomach, ścigania takich przypadków oraz ostatecznego skazywania winnych;

- wzmocnić walkę z przestępczością zorganizowaną w oparciu o ocenę zagrożeń i aktywne prowadzenie dochodzeń, pogłębić współpracę z partnerami regionalnymi oraz partnerami z UE i poprawić koordynację organów ścigania. Odnotować solidne osiągnięcia w tym obszarze;

- przygotować, przyjąć i wdrożyć krajową strategię i krajowy plan działania w zakresie praw własności, opierając się zakrojonych na szeroką skalę konsultacjach z zainteresowanymi podmiotami oraz uwzględniając orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka; strategia i plan działania powinny objąć proces przywracania poprzedniego stanu, kompensatę oraz legalizację;

- podjąć konkretne kroki na rzecz wzmocnienia ochrony praw człowieka, zwłaszcza w odniesieniu do kobiet, dzieci i Romów, a także skutecznego wdrażania polityki w obszarze walki z dyskryminacją;

- podjąć dodatkowe środki na rzecz lepszego traktowania osób przetrzymywanych na posterunkach policji, w areszcie tymczasowym i w więzieniach. Wzmocnić sądowe środki następcze w przypadkach niewłaściwego traktowania oraz poprawić stosowanie zaleceń rzecznika praw obywatelskich w tym obszarze.

Zachęca się Albanię do kontynuowania jej konstruktywnego zaangażowania we współpracę regionalną oraz do pogłębiania dwustronnych kontaktów z państwami sąsiadującymi. W dalszym ciągu należy sprawnie realizować układ o stabilizacji i stowarzyszeniu; w tym kontekście wymagane jest należyte przestrzeganie terminów określonych dla zobowiązań. Ponadto zachęca się Albanię do dalszego, powszechnego wzmacniania potencjału administracyjnego. Konieczne jest dalsze zwiększanie rangi współpracy ze społeczeństwem obywatelskim. Albania powinna przeznaczyć stosowne środki na zapewnienie skutecznego funkcjonowania instytucji gwarantujących poszanowanie praw człowieka i zwiększyć wysiłki w obszarze ochrony mniejszości. Niezbędne jest poszerzenie wolności mediów i zwiększenie ich niezależności, a także rozwiązanie problemu dominacji wpływów politycznych.

Komisja będzie monitorować postępy w obszarze niezbędnych reform w obrębie instytucjonalnych ram układu o stabilizacji i stowarzyszeniu i w dalszym ciągu będzie udzielać wsparcia finansowego w oparciu o Instrument Pomocy Przedakcesyjnej. W ramach tzw. pakietu „rozszerzenie 2011” Komisja przedstawi sprawozdanie z postępów Albanii. Sprawozdanie to skoncentruje się przede wszystkim na kluczowych priorytetach, które muszą zostać zrealizowane w kontekście otwarcia negocjacji w sprawie przystąpienia.

ZAŁĄCZNIK 2

Wnioski zawarte w sprawozdaniach z postępu prac dotyczące Chorwacji, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Kosowa, Turcji i Islandii

Chorwacja

Chorwacja nadal spełnia kryteria polityczne . Poczyniono postępy w wielu obszarach, w tym w zakresie rządów prawa. Należy jednak kontynuować starania i dalej je intensyfikować, w szczególności w zakresie reform sądownictwa i administracji, walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją, poszanowania mniejszości i ich ochrony oraz powrotu uchodźców.

Utrwalono demokrację i praworządność . Zarówno rząd jak i parlament w dalszym ciągu funk