Niemiecki system wymiaru sprawiedliwości w większości przypadków działa sprawnie, chociaż niektóre wskaźniki wskazują na spadek ogólnej wydajności. Sądy pierwszej instancji w procesowych sprawach cywilnych i gospodarczych w dużej mierze radzą sobie z obciążeniem pracą, na co wskazuje wskaźnik zamykanych spraw zbliżony do 100 %. W 2018 r. wskaźnik zamykanych spraw spadł jednak do 97,2 % . Od 2012 r. stale wydłuża się czas trwania postępowań w procesowych sprawach cywilnych i gospodarczych przed sądami pierwszej instancji . Wskazywały na to również zainteresowane strony . Sądy administracyjne w większości przypadków działają sprawnie, w szczególności w trzeciej instancji, gdzie czas potrzebny do rozstrzygnięcia sprawy jest znacznie krótszy niż w sądach administracyjnych pierwszej i drugiej instancji . W sądach administracyjnych odnotowano jednak stosunkowo dużą liczbę wpływających spraw , co znajduje również odzwierciedlenie w stosunkowo dużej liczbie spraw będących w toku .

W celu wzmocnienia systemu wymiaru sprawiedliwości i praworządności Niemcy wdrażają „Pakt na rzecz praworządności” , który obejmuje dodatkowe środki, zarówno na szczeblu federalnym, jak i na szczeblu krajów związkowych. W dniu 31 stycznia 2019 r. szczebel federalny i krajów związkowych uzgodniły „Pakt na rzecz praworządności”. Kraje związkowe przewidują dodatkowe środki finansowe w wysokości 220 mln EUR ze środków federalnych dla krajów związkowych na utworzenie do dnia 31 grudnia 2021 r. 2 000 dodatkowych stanowisk dla sędziów i prokuratorów, uwzględniając niezbędny personel administracyjny. Ponadto instytucje na szczeblu federalnym tworzą, w ramach swoich kompetencji, 24 dodatkowe stanowiska w Federalnym Trybunale Sprawiedliwości i 71 stanowisk w Prokuraturze Generalnej przy Federalnym Trybunale Sprawiedliwości w celu wzmocnienia systemu wymiaru sprawiedliwości . „Pakt na rzecz praworządności” jest bardzo pozytywnie odbierany przez zainteresowane strony, w szczególności przez niemieckie Stowarzyszenie Sędziów i Prokuratorów, ponieważ stanowi on odpowiedź na zgłaszane od dawna żądania wzmocnienia zasobów w systemie wymiaru sprawiedliwości , co jest również istotne w świetle spodziewanych dodatkowych wyzwań związanych ze zbliżającą się falą przejść w stan spoczynku.

W najbliższych latach w systemie wymiaru sprawiedliwości wzrośnie liczba sędziów i prokuratorów osiągających wiek przejścia w stan spoczynku. Zarówno władze, jak i zainteresowane strony wskazały, że w wielu krajach związkowych, szczególnie we wschodnich częściach kraju, liczba osób, które przejdą w stan spoczynku, znacznie wzrośnie w ciągu najbliższych lat. Zarówno Ministerstwo Sprawiedliwości, jak i Ministerstwo Finansów będą musiały poświęcić tej kwestii uwagę, aby zapewnić powołanie odpowiedniej liczby nowych sędziów i prokuratorów. Zainteresowane strony wyraziły pewne obawy dotyczące płac początkowych dla nowych sędziów i prokuratorów, które są uznawane za niekonkurencyjne, w szczególności w porównaniu z praktyką prywatną, co zwiększa trudności w przyciągnięciu wystarczającej liczby wykwalifikowanych absolwentów do sądów i prokuratur . Wyzwanie to może być bardziej widoczne w niektórych częściach kraju, biorąc pod uwagę fakt, że poziom wynagrodzeń w poszczególnych krajach związkowych może się różnić nawet o 17 % .

Cyfryzacja systemu sądownictwa postępuje, ale pozostaje wyzwaniem długoterminowym. W dniu 1 stycznia 2018 r. weszła w życie ustawa o wprowadzeniu elektronicznych akt sprawy w sądownictwie i dalszym usprawnieniu elektronicznej komunikacji prawnej. Zgodnie z tą ustawą najpóźniej od dnia 1 stycznia 2026 r. sądy i prokuratorzy będą zobowiązani do prowadzenia akt sądowych i akt procesowych wyłącznie w formie elektronicznej. Zainteresowane strony wyjaśniły, że obecnie wykorzystanie narzędzi informatycznych może się różnić w poszczególnych sądach, niezależnie od kraju związkowego . Kraje związkowe uczestniczą w trzech sieciach na dużą skalę służących wdrożeniu pełnej cyfryzacji akt sądowych (elektronische Akte) . W niektórych z tych sieci uczestniczy szczebel federalny, w zależności od właściwego sądu federalnego. Dalsza cyfryzacja wzmocni starania na rzecz promowania jakości systemu wymiaru sprawiedliwości. Niemcy przewidują w szczególności ustalenia dotyczące sporządzania orzeczeń sądowych nadających się do odczytu maszynowego, wspierania i zachęcania do stosowania alternatywnych metod rozwiązywania sporów, ustaleń, które uczynią system wymiaru sprawiedliwości bardziej przyjaznym dziecku, szkoleń dla sędziów, a także wykorzystania i analizowania ankiet użytkowników sądów . Wydaje się jednak, że w Niemczech obowiązują stosunkowo wysokie opłaty sądowe w niektórych kategoriach spraw, takich jak roszczenia konsumentów o niskiej wartości lub szczególne sprawy gospodarcze z elementem transgranicznym .

Uprawnienie Ministrów Sprawiedliwości do wydawania poleceń prokuratorom w poszczególnych sprawach jest przedmiotem dyskusji. W odpowiedzi na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie stosowania europejskiego nakazu aresztowania , w którym Trybunał stwierdził, że niemieckie prokuratury nie zapewniają wystarczających gwarancji niezależności od władzy wykonawczej do celów wydawania europejskiego nakazu aresztowania, zaproponowano zmianę mającą na celu zniesienie tego uprawnienia. Parlament Federalny odrzucił tę zmianę w dniu 28 maja 2020 r. Pod względem struktury prokuratura stanowi część władzy wykonawczej. W związku z tym, zgodnie z odpowiednimi przepisami ustawy o systemie sądowym , ministrowie sprawiedliwości krajów związkowych oraz Federalny Minister Sprawiedliwości mają możliwość wydawania poleceń prokuratorom w poszczególnych sprawach. Uprawnienie to podlega gwarancjom prawnym. Oprócz zasady legalności , która ogranicza wszelkie działania prokuratury, oraz konstytucyjnej zasady praworządności istnieją dodatkowe gwarancje na szczeblu federalnym i szczeblu krajów związkowych . Ogólnym skutkiem jest zagwarantowanie, aby polecenia wydawane w poszczególnych sprawach nie mogły w żadnym wypadku przekroczyć granic określonych w ustawie . Ponadto zarówno władze, jak i zainteresowane strony wyjaśniły, że tylko w bardzo rzadkich przypadkach faktycznie korzysta się z tego prawa do wydawania poleceń . Wydaje się, że praktyka taka, wraz z obowiązującymi gwarancjami prawnymi, minimalizuje ryzyko niewłaściwego korzystania z prawa do wydawania poleceń .

Niemiecki system wymiaru sprawiedliwości charakteryzuje się strukturą federalną odzwierciedlającą strukturę państwową i ważną rolą krajów związkowych w administracji sądowej. Poziom postrzeganej niezależności sądów jest wysoki. Tematem ostatnich dyskusji są gwarancje prawne dotyczące niezawisłości prokuratorów. Niemiecki system wymiaru sprawiedliwości w większości przypadków działa sprawnie, chociaż niektóre wskaźniki wskazują na spadek ogólnej wydajności. Podejmowane są szczególne starania na rzecz dalszego rozwoju cyfryzacji systemu wymiaru sprawiedliwości, co przyczyniłoby się do zwiększenia jego efektywności i jakości. „Pakt na rzecz praworządności” z 2019 r. między szczeblem federalnym a krajami związkowymi zapewni dodatkowe środki finansowe na rzecz systemu wymiaru sprawiedliwości i doprowadzi do utworzenia do końca 2021 r. 2 000 nowych stanowisk dla sędziów i prokuratorów. Jest to również istotne ze względu na rosnącą liczbę sędziów i prokuratorów, którzy w najbliższych latach przejdą w stan spoczynku.

W publikowanym przez Transparency International wskaźniku postrzegania korupcji Niemcy uzyskały wynik 80/100 punktów, plasując się na 5. miejscu w Unii Europejskiej i na 9. miejscu na świecie. W badaniu Eurobarometr dotyczącym korupcji z 2020 r. wskazano, że 53 % respondentów twierdzi, iż korupcja w ich państwie jest powszechna (średnia UE wynosi 71 %), ale tylko 9 % respondentów czuje się nią bezpośrednio dotkniętych korupcją w swoim codziennym życiu (średnia UE – 26 %). Jeżeli chodzi o przedsiębiorstwa, 31 % z nich uznaje korupcję za powszechne zjawisko (średnia UE – 63 %). Według badań 22 % przedsiębiorstw uważa, że korupcja stanowi problem przy prowadzeniu działalności gospodarczej (średnia UE – 37 %). 33 % respondentów uważa, że ściganie korupcji jest wystarczająco skuteczne, aby odstraszyć ludzi od takich praktyk (średnia UE wynosi 36 %), 41 % przedsiębiorstw uważa natomiast, że osoby fizyczne i przedsiębiorstwa przyłapane na próbie przekupstwa urzędnika wyższego szczebla podlegają odpowiedniej karze (średnia UE – 31 %).

Niemcy dysponują kompleksowymi ramami instytucjonalnymi umożliwiającymi walkę z korupcją. Federalne ramy instytucjonalne w zakresie zwalczania korupcji obejmują: Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Budownictwa i Wspólnoty, Federalne Ministerstwo Sprawiedliwości i Ochrony Konsumentów, Najwyższą Izbę Kontroli i Federalny Urząd Kryminalny. Ustanowiono również sieć osób kontaktowych ds. zapobiegania korupcji, którą OECD określiła jako „dobrą praktykę” na szczeblu międzynarodowym . Osoby kontaktowe zapewniają obywatelom i pracownikom pomoc i doradztwo w kwestiach lub problemach związanych z korupcją .

Wdrażanie represyjnej polityki antykorupcyjnej i prowadzenie postępowań w sprawach karnych leży w gestii krajów związkowych. W oficjalnym raporcie policyjnym na temat korupcji odnotowano w 2017 r. 4 894 sprawy dotyczące korupcji zarejestrowane przez policję . W porównaniu z rokiem poprzednim jest to spadek o 25 %. Liczba podejrzanych wzrosła jednak o 15 %. Szkody finansowe spowodowane przez korupcję wyniosły 291 mln EUR, co stanowi wzrost o 137 %. W niektórych krajach związkowych funkcjonują wyspecjalizowane prokuratury zajmujące się przestępstwami korupcyjnymi; w innych specjalistyczną wiedzą na temat korupcji dysponują wszystkie biura prokuratury. Jeżeli chodzi o dochodzenia w sprawie przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych, państwo to zostało ocenione jako jedno z najlepiej egzekwujących przestrzeganie Konwencji o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych .

Niemcy dysponują gruntownymi ramami regulacyjnymi w zakresie zapobiegania korupcji. Ramy zapobiegania korupcji zawarto w kilku przepisach zarówno na szczeblu federalnym, jak i krajowym. Ramy prawne w zakresie zapobiegania korupcji w rządzie federalnym określone są w dyrektywie w sprawie zapobiegania korupcji w administracji federalnej . Wdrażanie dyrektywy jest monitorowane przez różne organy, takie jak jednostka wiodąca w Federalnym Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Federalnym Trybunale Obrachunkowym. Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych przewiduje obecnie przegląd dyrektywy w sprawie zapobiegania korupcji. Uzupełnieniem dyrektywy są szczegółowe wytyczne dotyczące wdrażania (kodeks postępowania, przewodnik dla przełożonych i organów publicznych i ocena ryzyka). Ponadto ministerstwa opracowują własne wytyczne dotyczące wdrażania (Umsetzungsrichtlinie).

Niemcy wprowadziły środki propagowania uczciwości i prewencji dla urzędników służby cywilnej i pracowników publicznych. Zasady regulujące kontakty z osobami trzecimi, przyjmowanie prezentów, dodatkowe zatrudnienie i działania podejmowane po zatrudnieniu są zawarte w kodeksie postępowania przeciwko korupcji oraz w przewodniku dla dyrektorów i szefów administracji i dodatkowo poparte przepisami kodeksu karnego, ustawy o federalnych urzędnikach służby cywilnej oraz ustawy o federalnym statusie urzędnika państwowego i układzie zbiorowym dla służby publicznej (TVöD). Przestępstwa przekupstwa są szeroko zdefiniowane, a w szczególności samo przyjęcie prezentów może wiązać się z odpowiedzialnością karną .

Zmieniono przepisy dotyczące konfliktów interesów i oświadczeń o stanie majątkowym dla posłów do Parlamentu Federalnego. Ujawnienie pobocznej aktywności zarobkowej i innych powiązań zewnętrznych w stosunku do posłów do Parlamentu Federalnego reguluje ustawa o posłach do Parlamentu Federalnego , kodeks postępowania posłów do Parlamentu Federalnego oraz przepisy wykonawcze do kodeksu postępowania dla posłów do Parlamentu Federalnego . Większość krajów związkowych wymaga od posłów do parlamentu ujawniania działalności zarobkowej, która nie jest zabroniona, ale w niektórych krajach związkowych nadal brakuje przepisów w tym zakresie . Jeżeli chodzi o interesy finansowe i umowy z organami państwowymi, nie istnieje żaden zakaz ani ograniczenie w odniesieniu do posiadania udziałów przez posłów do Parlamentu Federalnego ani zawierania przez nich umów z organami państwowymi . Posłowie do Parlamentu Federalnego muszą ujawnić swoje udziały, jednak tylko wtedy, gdy przekraczają one 25 % praw głosu w przedsiębiorstwie. W 2019 r. zwiększono liczbę pracowników administracji Parlamentu Federalnego odpowiedzialnych za monitorowanie konfliktu interesów i oświadczeń o stanie majątkowym. GRECO zwróciła uwagę na konieczność zwiększenia zasobów w celu umożliwienia skutecznej kontroli wdrażania przepisów . Jeżeli chodzi o członków rządu federalnego, odpowiednie przepisy zawarto w ustawie regulującej status prawny członków rządu federalnego . Zgodnie z tą ustawą członkowie rządu federalnego nie mogą zajmować równolegle innych stanowisk i muszą zgłaszać otrzymane prezenty w związku z pełnionym przez siebie urzędem . Ujawnianie aktywów i nieruchomości nie jest regulowane. Podobnie w przypadku posłów do Parlamentu Federalnego posiadanie majątku lub interesów finansowych nie podlega obowiązkowi zgłoszenia.

Polityka regulująca efekt „drzwi obrotowych” istnieje na szczeblu federalnym i w większości krajów związkowych. W 2015 r. wprowadzono okres karencji dla ustępujących kanclerzy federalnych, ministrów i parlamentarnych sekretarzy stanu. Obecni i byli członkowie rządu federalnego muszą powiadomić rząd federalny, jeśli zamierzają pracować poza sektorem publicznym w ciągu 18 miesięcy od odejścia z rządu federalnego. Parlamentarni sekretarze stanu przekazują tę informację właściwemu członkowi rządu federalnego . Niektóre kraje związkowe również wprowadziły okresy karencji. Ogólnie rzecz biorąc, takie przepisy obowiązują w siedmiu krajach związkowych, natomiast w trzech trwają rozmowy nad ich wprowadzeniem .

Lobbing jest regulowany przez różne zasady dotyczące kontaktów z osobami trzecimi, które obowiązują posłów do Parlamentu Federalnego, ministerstwa federalne i urzędników służby cywilnej w administracji federalnej. Jeżeli chodzi o kontakty między posłami do Parlamentu Federalnego a lobbystami, Niemcy nie mają jeszcze rejestru lobbystów. Przewodniczący Parlamentu Federalnego prowadzi wykaz publiczny, a komisje Parlamentu Federalnego prowadzą rozmowy z przedstawicielami stowarzyszeń lobbujących w Parlamencie Federalnym lub w rządzie federalnym tylko wtedy, gdy takie stowarzyszenia są wpisane do tego wykazu. Rejestracja jest jednak dobrowolna, a obowiązek rejestracji dotyczy tylko przedstawicieli stowarzyszeń, które nie obejmują przedsiębiorstw, lobbystów prowadzących działalność na własny rachunek i innych kategorii podmiotów . Jeżeli chodzi o urzędników służby cywilnej w administracji federalnej, strategia zapobiegania korupcji zawiera wytyczne dotyczące kontaktów między urzędnikami służby cywilnej a osobami trzecimi.

Przepisy dotyczące ochrony sygnalistów i procedury informowania odnoszące się do sygnalistów istnieją w różnych przepisach sektorowych. Zgodnie z obowiązującymi przepisami istnieje np. obowiązek ustanowienia kanałów sprawozdawczych w celu otrzymywania i przetwarzania określonych informacji od sygnalistów w sektorze zdrowia . Ponadto wiele przedsiębiorstw wdrożyło systemy ochrony sygnalistów, zgodnie z zaleceniami niemieckiego kodeksu ładu korporacyjnego . Zainteresowane strony wyraziły obawy dotyczące ryzyka niewystarczającego poziomu ochrony sygnalistów, w zależności od obowiązującego zbioru przepisów.

III.Pluralizm mediów

Wolność wypowiedzi, wolność prasy i prawo do informacji są zagwarantowane w konstytucji (ustawie zasadniczej) . Niezależność czternastu organów ds. mediów jest zapisana w traktatach międzykrajowych na szczeblu krajów związkowych oraz w specyficznych dla danego kraju związkowego ustawach o radiofonii i telewizji oraz o mediach . Prawo niemieckie zawiera przepisy dotyczące przejrzystości wymagające ujawniania własności w sektorze mediów informacyjnych oraz ujawniania wszelkich udziałów partii politycznych w podmiotach medialnych.

Regulacja treści publikowanych w mediach należy do kompetencji krajów związkowych. Działalność prywatnych nadawców radiowych i telewizyjnych jest regulowana przez 14 różnych niezależnych państwowych organów regulacyjnych (Medienanstalten), które są odpowiedzialne za udzielanie licencji, przydzielanie częstotliwości i nadzorowanie prywatnych nadawców radiowych i telewizyjnych . Organy te kontrolują przestrzeganie przepisów dotyczących reklamy i przepisów dotyczących ochrony młodzieży oraz wspierają projekty mające na celu zwiększenie umiejętności korzystania z mediów. Ponadto wspierają one wprowadzanie nowych technologii nadawczych i przyczyniają się do zapewnienia różnorodności wśród nadawców prywatnych . Czternaście organów ds. mediów to agencje publiczne z prawną gwarancją niezależności od wpływów politycznych i komercyjnych. Dysponują one szerokimi uprawnieniami regulacyjnymi, a ich decyzje mogą być zaskarżane przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z monitorem pluralizmu mediów z 2020 r. („MPM 2020”) ryzyko związane ze wskaźnikiem niezależności i skuteczności organu ds. mediów jest w Niemczech na bardzo niskim poziomie .

Niemiecka Rada Prasowa jest organem samoregulacyjnym założonym przez wydawców medialnych . Skuteczne wdrożenie ustawy zasadniczej, która gwarantuje wolność prasy i zakazuje cenzury, zapewnia niezależność prasy i jej organów samoregulacyjnych od ingerencji politycznych. Rada Prasowa jest zorganizowana jako zarejestrowane stowarzyszenie składające się z dwóch organizacji wydawniczych i dwóch organizacji dziennikarskich: Niemieckie Stowarzyszenie Wydawców Gazet (BDZV), Niemiecka Federacja Dziennikarzy (DJV), Niemiecki Związek Dziennikarzy (dju) w ramach Niemieckiego Zjednoczonego Związku Zawodowego (dju in ver.di) oraz Stowarzyszenie Niemieckich Wydawców Czasopism (VDZ). Rada Prasowa, rozpatrując skargi dotyczące zachowania prasy, kontroluje przestrzeganie zasad etycznych w codziennej pracy dziennikarzy określonych w niemieckim kodeksie prasowym i może udzielić publicznej nagany danemu przedsiębiorstwu prasowemu za naruszenie kodeksu prasowego. Praca Rady Prasowej jest finansowana ze składek stowarzyszeń członkowskich, a rada ds. skarg jest finansowana przez niemiecki rząd federalny.

Jeżeli chodzi o przejrzystość własności, prawo niemieckie zawiera przepisy szczególne wymagające ujawniania własności w sektorze mediów . Nadawcy prywatni muszą zgłaszać informacje dotyczące własności, aby móc ubiegać się o licencję nadawczą oraz aby ją otrzymać, a także muszą zgłaszać plany mające wpływ na strukturę akcjonariatu. Podmioty działające na rynku mediów internetowych muszą zapewnić przejrzystość informacji dotyczących ich własności przez umieszczenie informacji na swoich stronach internetowych. W przypadku prasy te obowiązki w zakresie przejrzystości informacji umieszczanych w druku są określone w odpowiednich państwowych przepisach prawa prasowego. Partie polityczne muszą ujawnić swój udział w podmiotach medialnych zgodnie z ustawą o partiach politycznych z 1967 r. Według monitora pluralizmu mediów z 2020 r. ryzyko związane ze wskaźnikiem przejrzystości własności mediów jest na niskim poziomie .

W Niemczech istnieją gwarancje prawne uniemożliwiające partiom politycznym formalne kontrolowanie mediów. Ryzyko związane ze wskaźnikiem niezależności politycznej mediów ocenia się jako niskie . W międzykrajowym traktacie o radiofonii i telewizji generalnie zakazuje się nadawania reklam o charakterze politycznym, ideologicznym lub religijnym w usługach radiowych i telewizyjnych oraz w usługach wideo na żądanie . Reklama polityczna jest dozwolona tylko w okresach wyborczych, w których każda partia uczestnicząca w wyborach musi mieć zapewniony czas antenowy zgodnie z zasadą równych szans . Czas antenowy na reklamy polityczne jest bezpłatny i nie ma możliwości wykupienia dodatkowego czasu antenowego. Dystrybucja internetowych reklam politycznych (poza usługami wideo na żądanie) nie jest obecnie uregulowana. Nowy międzykrajowy traktat w sprawie mediów będzie zawierał przepis dotyczący przejrzystości reklamy politycznej. Politycy i partie polityczne zazwyczaj nie informują o swoich wydatkach na reklamę na platformach internetowych.

Ustanowiono ramy ochrony dziennikarzy, choć istnieją pewne obawy dotyczące wzrostu liczby ataków na dziennikarzy. Ramy ochrony dziennikarzy są określone przez wolność prasy i wolność nadawania zagwarantowane w ustawie zasadniczej . Dodatkowym uzupełnieniem są odpowiednie ustawy prasowe i ustawy o mediach krajów związkowych. Dziennikarze mają prawo do ochrony swoich źródeł i odmowy składania zeznań w sprawach karnych, cywilnych i administracyjnych. Prawo dostępu do informacji jest zagwarantowane w konstytucji na podstawie prawnie uzasadnionego interesu, a dostęp do informacji rządu federalnego reguluje ustawa o swobodnym dostępie do informacji. Trzynaście krajów związkowych uchwaliło podobne ramy prawne. Jeżeli chodzi o odpowiedzialność karną, dziennikarze są objęci ochroną na podstawie przepisów karnych mających zastosowanie do wszystkich obywateli. Obecnie w Niemczech nie obowiązuje żadna szczególna ustawa chroniąca dziennikarzy przed oskarżeniem lub umożliwiająca prowadzenie dochodzeń w sprawie konkretnego przestępstwa. Policyjna statystyka kryminalna nie obejmuje oddzielnej oceny ataków na dziennikarzy, lecz dotyczy ogólnie przestępstw przeciwko mediom. Władze niemieckie uważają jednak, że w kontekście dostępnych statystyk dotyczących skali problemu nie wydaje się konieczne uchwalenie odrębnej ustawy o ochronie dziennikarzy ani wprowadzenie odrębnego rejestru ataków . W Niemczech zniesławienie jest zagrożone karą pozbawienia wolności, choć w praktyce sądy bardzo rzadko wymierzają taką karę . Według monitora pluralizmu mediów z 2020 r. ryzyko związane z ogólnymi podstawowymi wskaźnikami ochrony dotyczącymi zawodu dziennikarza, standardów dziennikarskich i ochrony dziennikarzy jest na niskim poziomie. Jeżeli chodzi jednak o bezpieczeństwo fizyczne, odpowiedni wskaźnik MPM 2020 wskazuje na wysokie ryzyko. Reporterzy bez Granic stwierdzili, że w 2018 r. odnotowano co najmniej 22 brutalne ataki na dziennikarzy, a w 2019 r. – co najmniej 13 takich ataków . W latach 2019 i 2020 na platformie Rady Europy propagującej ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwo dziennikarzy opublikowano pięć wpisów odnoszących się do Niemiec, dotyczących przypadków ataków na bezpieczeństwo fizyczne, nękania i zastraszania dziennikarzy oraz innych czynów ograniczających wolność mediów .

IV.Inne kwestie instytucjonalne związane z mechanizmami kontroli i równowagi

Niemcy są federalną, demokratyczną republiką składającą się z szesnastu krajów związkowych krajów związkowych. Władza jest podzielona między rząd federalny i rządy krajów związkowych. Podział władzy jest zapisany w ustawie zasadniczej i konstytucjach krajów związkowych. Na szczeblu federalnym władzę ustawodawczą sprawuje Parlament Federalny (Bundestag) i organ przedstawicielski krajów związkowych (Bundesrat) . Inicjatywa ustawodawcza przysługuje rządowi, Bundesratowi lub członkom Bundestagu . Niemiecki Instytut Praw Człowieka i Federalna Agencja Antydyskryminacyjna przyczyniają się do przestrzegania praw podstawowych.

Prowadzenie ocen skutków oraz konsultacje z zainteresowanymi stronami stanowią ugruntowane praktyki w procesie legislacyjnym. W Niemczech od 2006 r. funkcjonuje krajowy organ ds. lepszego stanowienia prawa, który doradza rządowi federalnemu w tych kwestiach. Aby zwiększyć przejrzystość procesu legislacyjnego na szczeblu federalnym, rząd federalny postanowił w listopadzie 2019 r. opublikować w internecie wszystkie uwagi zainteresowanych stron dotyczące federalnych wniosków ustawodawczych. Zmiana ta została również przyjęta z zadowoleniem przez Grupę Państw przeciwko Korupcji Rady Europy jako „istotny krok w kierunku poprawy przejrzystości procesu legislacyjnego po stronie rządu federalnego” . Planowane jest dalsze ujednolicenie tej kwestii w ramach jednej platformy, ponieważ obecnie każde ministerstwo federalne publikuje takie opinie na swoich stronach internetowych .

Poszanowanie praw podstawowych i konstytucyjnych jest zapewnione na kilka sposobów. Kontrola zgodności z konstytucją odbywa się zarówno na szczeblu federalnym, jak i na szczeblu krajów związkowych. Na szczeblu federalnym ustawa zasadnicza przewiduje szereg różnych procedur, które pozwalają Federalnemu Trybunałowi Konstytucyjnemu na przeprowadzanie kontroli zgodności z konstytucją . Należą do nich: abstrakcyjna kontrola sądowa ustaw, szczególna kontrola sądowa ustaw, spory między szczeblem federalnym a krajami związkowymi, spory między organami konstytucyjnymi i indywidualne skargi konstytucyjne, które w wyjątkowych przypadkach mogą obejmować również kontrolę zgodności ustaw z konstytucją. Federalny Trybunał Konstytucyjny może również wydawać zarządzenia tymczasowe. Kontrola zgodności z konstytucją jest również prowadzona na szczeblu krajów związkowych. W przypadku ustaw krajowych przeprowadzają ją odpowiednie trybunały konstytucyjne krajów związkowych. Ogólny system kontroli zgodności z konstytucją uważa się zasadniczo za skuteczny. Niedawny wyrok Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 maja 2020 r. wzbudził jednak wątpliwości co do zakresu prowadzonej przez niego kontroli zgodności z konstytucją w odniesieniu do porządku prawnego Unii Europejskiej . Zainteresowane strony wskazały również na konkretne aspekty dotyczące mechanizmów monitorowania tego, czy wykonywanie wyroków Federalnego Trybunału Konstytucyjnego jest zadowalające. Istnieją pewne obawy, że nie ma skutecznego mechanizmu gwarantującego wykonywanie orzeczeń w określonym terminie, o czym świadczy brak następczych działań legislacyjnych w zakresie wykonania przełomowego orzeczenia w sprawie podatku od spadków od 2014 r. , lub na poziomie niektórych krajów związkowych, w których władza wykonawcza nie wykonała orzeczeń sądów administracyjnych w obszarze prawa Unii dotyczącego jakości powietrza . Innym poruszonym aspektem jest brak jakiegokolwiek przyspieszonego trybu kontroli zgodności nowych ustaw z konstytucją, w przypadku gdy ich konstytucyjność jest wątpliwa i gdy istnieją powody, by sądzić, że ustawodawca nie wykonuje w pełni poprzednich wyroków Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Jedynym dostępnym środkiem zaradczym w tej konkretnej sprawie jest złożenie nowej skargi, co może prowadzić do znacznych obciążeń dla strony skarżącej . W kontekście pandemii COVID-19 Federalny Trybunał Konstytucyjny prowadził sprawę dotyczącą niektórych środków przyjętych w celu zwalczania pandemii i wydał zarządzenia tymczasowe w odniesieniu do niektórych środków. Ponadto sądy administracyjne w całych Niemczech prowadziły postępowania o zabezpieczenie powództwa/zarządzenie tymczasowe w odniesieniu do niektórych środków publicznych związanych z pandemią COVID-19, w niektórych przypadkach z powodzeniem, podczas gdy postępowanie główne jest wciąż w toku .