KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

W kierunku nowoczesnych, bardziej europejskich ram prawa autorskiego

1. Prawo autorskie w obrębie jednolitego rynku cyfrowego

Technologie cyfrowe, powszechność łączy szerokopasmowych i korzystanie z internetu w codziennym życiu zmieniły sposób wytwarzania, dystrybucji i wykorzystywania treści twórczych w UE.

Internet stał się głównym kanałem dystrybucji. W 2014 r. 49 % użytkowników internetu w UE miało dostęp do muzyki, nagrań wideo i gier online. Modele biznesowe niespotykane jeszcze 15 lat temu i nowe podmioty, takie jak platformy internetowe, są obecnie dobrze ugruntowane, a usługi internetowe stanowią główny kanał umożliwiający konsumentom korzystanie z treści kreatywnych, równolegle do nośników fizycznych, takich jak książki i DVD. Cyfrowe kopiowanie treści jest łatwe i szybkie. Ludzie często oczekują dostępu do treści cyfrowych na rozmaitych urządzeniach oraz w każdym czasie i w każdym miejscu jednolitego rynku. Jeśli tak się nie dzieje, trudno jest im zrozumieć, dlaczego.

Unijne przepisy dotyczące praw autorskich muszą zostać dostosowane, tak aby wszyscy uczestnicy rynku i obywatele mogli w pełni wykorzystywać możliwości tego nowego środowiska. Bardziej europejskie ramy są konieczne, aby przezwyciężyć rozdrobnienie i tarcia w ramach funkcjonowania jednolitego rynku.

Modernizacja unijnych przepisów dotyczących praw autorskich została po raz pierwszy zapowiedziana w wytycznych politycznych przewodniczącego Jeana-Claude'a Junckera dla nowego składu Komisji i bardziej szczegółowo zarysowana w strategii jednolitego rynku cyfrowego. Jej celem jest osiągnięcie szerokiej dostępności treści kreatywnych w całej UE, zapewnienie, aby w środowisku cyfrowym unijne przepisy dotyczące praw autorskich nadal gwarantowały wysoki poziom ochrony podmiotów tych praw i utrzymanie równowagi z innymi celami polityki publicznej, takimi jak edukacja, badania i innowacje lub równy dostęp dla osób niepełnosprawnych.

Cele te mają duże znaczenie dla postępów gospodarczych i społecznych w Europie, jej międzynarodowej konkurencyjności i różnorodności kulturowej. Wszystkie one w jednakowym stopniu zaspokajają zarówno potrzeby podmiotów prawa autorskiego, jak też użytkowników treści chronionych tym prawem.

Prawo autorskie wynagradza kreatywność i inwestowanie w treści kreatywne. Prawo autorskie, które zapewnia wysoki poziom ochrony, stanowi podstawę konkurencyjności europejskich branż twórczych w skali globalnej . Wraz z obowiązującymi w ramach rynku wewnętrznego zasadami swobodnego przepływu towarów i usług, unijnymi regułami konkurencji i naszą polityką w dziedzinie kultury prawo autorskie stanowi integralną część zbioru przepisów regulujących rozpowszechnianie kreatywnych treści w całej UE. Od wzajemnych relacji między prawem autorskim a innymi dziedzinami polityki zależy sposób, w jaki produkcja i rozpowszechnianie utworów generują wartość, oraz sposób, w jaki jest ona dzielona między uczestników rynku

Przedstawiając szczegółowe informacje o działaniach zapowiedzianych w strategii jednolitego rynku cyfrowego, niniejszy komunikat określa, w jaki sposób Komisja zamierza osiągnąć cel polegający na wprowadzeniu „nowocześniejszych, bardziej europejskich ram prawa autorskiego”. Zaprezentowano w nim plan, który obejmuje ukierunkowane działania i wnioski do zrealizowania w bardzo krótkim okresie, w tym wniosek dotyczący możliwości przenoszenia (ang. portability) usług w zakresie treści online, przedstawiony wraz z niniejszym komunikatem, oraz zestaw wniosków zaplanowanych na rok 2016 i wizję długofalową. Plan zostanie przedstawiony zgodnie z zasadami lepszego stanowienia prawa i opiera się na pracach przygotowawczych, przeprowadzonych w ciągu ostatnich kilku lat na temat aktualnych ram regulacyjnych, które to działania obejmowały szeroko zakrojone konsultacje społeczne w latach 2013–2014. Uwzględniono w nim poglądy Parlamentu Europejskiego wyrażone w niedawnej rezolucji w sprawie wdrożenia dyrektywy w sprawie praw autorskich w społeczeństwie informacyjnym oraz konkluzje z posiedzenia Rady Europejskiej w dniach 25–26 czerwca 2015 r..

W związku z powyższym Komisja uważa, że konieczne jest:

•wprowadzenie większej liczby elementów jednolitego rynku oraz, w stosownych przypadkach, wyższego poziomu harmonizacji do obecnych unijnych przepisów dotyczących praw autorskich, zwłaszcza poprzez uwzględnienie aspektów związanych z zasadą terytorialności praw autorskich;

•tam, gdzie to niezbędne, dostosowanie przepisów dotyczących praw autorskich do nowych uwarunkowań technologicznych, tak aby przepisy te w dalszym ciągu spełniały swoje zadania.

Prawo autorskie i prawa pokrewne nie spełniają swoich celów w oderwaniu od kontekstu. Filmy, teatr, muzyka, literatura, literatura naukowa, dziedzictwo kulturowe i pozostała część twórczego dorobku Europy będą się nadal rozwijać i odgrywać znaczącą rolę w unijnej strategii na rzecz wzrostu gospodarczego, tożsamości i postępu społecznego pod warunkiem istnienia konkurencyjnych branż twórczych oraz niezbędnych mechanizmów rynkowych. Środki finansowe i inne środki wsparcia ze strony władz publicznych, na które zezwala prawo konkurencji, również odgrywają pewną rolę w osiąganiu tego celu. UE udziela wsparcia w ramach programu „Kreatywna Europa” oraz systemu finansowania badań i innowacji, w szczególności za pośrednictwem programu „Horyzont 2020”. Ponadto, aby działać skutecznie, unijne przepisy dotyczące praw autorskich muszą być aktualne, zrozumiałe i prawidłowo wdrożone i egzekwowane w praktyce.

2. Zapewnienie szerszego dostępu do treści w całej UE

UE powinna dążyć do zapewnienia szerokiej dostępności usług w zakresie treści online „bez granic”, aby zapewnić odbiorcom większy wybór i różnorodność. Sprawniej funkcjonujący jednolity rynek cyfrowy stworzy także twórcom i branżom kulturalnym możliwości poszerzania kręgu odbiorców, a przedsiębiorstwom pomoże sprostać konkurencji międzynarodowej.

Niemniej jednak, jeśli chodzi o przekraczanie granic przez treści chronione prawem autorskim, jednolity rynek cyfrowy jeszcze w pełni się nie urzeczywistnił. Wyjeżdżając do innego państwa członkowskiego, obywatele często nie mają dostępu do treści, na które wykupili abonament lub które nabyli we własnym kraju (tzn. nie ma możliwości przenoszenia treści). Zakres treści dostępnych online we własnym kraju nie odzwierciedla szerokiej gamy europejskiej produkcji kulturalnej, a legalna oferta utworów europejskich w internecie nadal jest daleka od wykorzystania ich pełnego potencjału. Odnosi się to w szczególności do europejskich utworów audiowizualnych, których dystrybucja poza obszarem jednego państwa członkowskiego, w tym w internecie, jest w wielu przypadkach bardzo utrudniona. Nawet jeśli są dostępne, trudno dowiedzieć się o ich istnieniu i je znaleźć. Ponadto użytkownicy często nie mają dostępu do usług dystrybucji treści dostępnych w innych państwach członkowskich.

W środowisku internetu z natury pozbawionym granic nie jest to zrozumiałe dla obywateli. Sytuacja ta może prowadzić do stosowania technicznych sposobów obejścia, takich jak wirtualne sieci prywatne (VPNs), aby uzyskać dostęp do treści, których nie można znaleźć we własnym kraju, i może sprzyjać piractwu. Inną ilustracją obecnej sytuacji jest liczba utworów, które mogłyby skorzystać z szerszego udostępniania w całej UE, lecz których nie można znaleźć w żadnym komercyjnym kanale dystrybucji.

Przyczyn tej sytuacji jest wiele. Można ich częściowo upatrywać w prawach autorskich oraz ich terytorialnym stosowaniu. Terytorialność praw nie uniemożliwia przyznawania licencji wieloterytorialnych, choć w niektórych przypadkach są one trudne lub niemożliwe do uzyskania. Podmioty prawa autorskiego mogą postanowić o ograniczeniu zakresu terytorialnego licencji udzielanych usługodawcom i, w rezultacie, usługi ograniczają się do jednego lub tylko niektórych terytoriów. Usługodawcy mogą także postanowić ograniczyć zasięg usługi do danego terytorium, nawet jeśli posiadają licencję obejmującą szersze terytorium, w tym cały obszar UE, lub licencja taka jest dla nich dostępna. Ponadto nabyte licencje, w szczególności prawa do eksploatacji na polu internetowym, mogą pozostać niewykorzystane.