Rewolucja cyfrowa zmieniła demokratyczną politykę. Obecnie kampanie polityczne prowadzone są nie tylko w najbliższym otoczeniu, na billboardach, falach radiowych czy ekranach telewizyjnych, ale także w internecie. Kanał ten daje podmiotom politycznym nowe możliwości dotarcia do wyborców. Stwarza również nowe możliwości aktywności obywatelskiej, ułatwiając niektórym grupom – zwłaszcza młodym ludziom – dostęp do informacji i udział w życiu publicznym i demokratycznej debacie.

Jednocześnie UE nie tylko dba o ochronę demokracji w obrębie swoich granic, ale także – ze względu na coraz większą presję wywieraną na demokrację, praworządność i prawa człowieka na świecie – aktywnie działa na rzecz ochrony, inspirowania i wspierania demokracji na całym świecie. Wyzwania związane z funkcjonowaniem demokracji mają charakter globalny, a we wspólnym interesie światowych demokracji leży współpraca na rzecz rozwiązania tych problemów. Na szczeblu UE wymaga to spójnego podejścia do działań wewnętrznych i zewnętrznych. Sposób, w jaki wspieramy i umacniamy nasze demokratyczne podstawy w Unii i państwach członkowskich, wpływa na siłę naszych działań zewnętrznych. W niniejszym planie działania Komisja proponuje skoncentrować się na prawach i wolnościach jednostki, na przejrzystości i rozliczalności, która mogłaby również posłużyć za przykład podejścia do globalnych wyzwań dla demokracji oraz za podstawę budowania partnerstwa z demokracjami o podobnym nastawieniu.

Organizacja wyborów krajowych należy do kompetencji państw członkowskich w oparciu o standardy międzynarodowe, przy czym niektóre kwestie, takie jak ochrona danych, są regulowane szerszymi ramami prawa UE. Specjalne prawo UE reguluje wybory do Parlamentu Europejskiego i prawo do głosowania przemieszczających się obywateli UE, natomiast większość aspektów istotnych dla procesu wyborczego nadal opiera się na prawie krajowym. Doświadczenia zdobyte w okresie poprzedzającym wybory do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. pokazały, w jaki sposób ściślejsza koordynacja i współpraca na szczeblu krajowym i unijnym mogą wnieść istotny wkład w tym zakresie.

Finansowanie europejskich partii politycznych podlega prawu UE. W sprawozdaniu z wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. podkreślono potrzebę zaostrzenia niektórych przepisów w celu zapobiegania ingerencjom z zewnątrz, w szczególności poprzez zwiększenie przejrzystości w odniesieniu do źródeł finansowania europejskich partii politycznych, tak aby rozwiązać problem pośredniego finansowania przez zagraniczne podmioty przekazywanego za pośrednictwem metod krajowych lub prywatnych darowizn. W 2021 r. Komisja zaproponuje przegląd przepisów dotyczących finansowania europejskich partii politycznych w celu rozwiązania kwestii finansowania europejskich partii politycznych spoza UE, zmiany wymogów dotyczących audytu, wzmocnienia powiązań między finansowaniem europejskim a kampaniami krajowymi oraz ułatwienia zapewnienia przejrzystości i przeprowadzania audytu. Celem jest wprowadzenie nowych przepisów w odpowiednim czasie przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w maju 2024 r.

W inicjatywie zawarte będzie określenie, które podmioty i jakiego rodzaju treści sponsorowane są objęte zakresem zaostrzonych wymogów w zakresie przejrzystości. Treść wniosku będzie przewidywać wsparcie rozliczalności i umożliwienie monitorowania i egzekwowania odpowiednich przepisów, audytów i dostępu do danych nieosobowych, a także ułatwienie zachowania należytej staranności. Komisja przyjrzy się również dalszemu ograniczeniu mikrotargetowania i profilowania psychologicznego w kontekście politycznym. Niektóre szczególne obowiązki mogłyby zostać nałożone w sposób proporcjonalny na pośredników internetowych, dostawców usług reklamowych i inne podmioty, w zależności od skali i wpływu ich działalności (np. w odniesieniu do etykietowania, prowadzenia rejestrów, wymogów dotyczących ujawniania informacji, przejrzystości płaconej ceny oraz kryteriów targetowania i nagłaśniania). Dalsze przepisy mogłyby przewidywać konkretną współpracę z organami nadzorczymi oraz umożliwić stosowanie kodeksów współregulacyjnych i standardów zawodowych.

Odpowiedzią Komisji na ten problem będzie zaplanowany na 2021 r. wniosek ustawodawczy w sprawie przejrzystości sponsorowanych treści politycznych. Treść wniosku uzupełni przepisy dotyczące reklamy internetowej zawarte w mającym się wkrótce ukazać akcie prawnym o usługach cyfrowych, tak aby specjalne przepisy wprowadzono odpowiednio wcześnie przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w maju 2024 r. Będzie on skierowany do sponsorów płatnych treści oraz kanałów produkcji/dystrybucji, w tym platform internetowych, reklamodawców i firm doradztwa politycznego, i będzie zawierać objaśnienie zakresu ich odpowiedzialności oraz gwarantować pewność prawa. Opracowanie wniosku ma na celu zapewnienie, aby odpowiednie prawa podstawowe i standardy były równie skutecznie przestrzegane w internecie, jak i poza nim. Komisja oceni ponadto, czy w okresach wyborczych konieczne jest stosowanie ukierunkowanego podejścia.

Nowe techniki stosowane przez pośredników/usługodawców w celu ukierunkowania reklamy na podstawie danych osobowych użytkowników umożliwiają wzmocnienie oddziaływania i dostosowanie reklam politycznych do konkretnych profili osoby lub grupy, często bez ich wiedzy. Techniki mikrotargetowania i profilowania behawioralnego mogą opierać się na danych uzyskanych w niewłaściwy sposób i być wykorzystywane do sterowania dzielącą i polaryzującą narracją. Proces ten znacznie utrudnia rozliczanie polityków z komunikacji i daje nowe możliwości podejmowania prób manipulowania elektoratem. Inne obawy dotyczą ukrywania lub wypaczania istotnych informacji, np. pochodzenia i celu przekazów politycznych, ich źródeł i finansowania.

Przestrzeganie tradycyjnych przepisów powiązanych z kampaniami politycznymi może stanowić szczególne wyzwanie w kontekście internetowym. Przepisy te są często trudne do wyegzekwowania lub nieskuteczne w internecie albo właściwe organy mogą nie mieć uprawnień ani środków do zajmowania się działalnością internetową. Transgraniczny potencjał działalności online stwarza możliwości, ale również potęguje wyzwanie, ponieważ kwestie związane z wyborami są w dużej mierze regulowane przepisami mającymi zastosowanie wyłącznie w ramach danej jurysdykcji lub sformułowanymi bez uwzględnienia pozbawionej granic przestrzeni internetowej.

Wysoka frekwencja wyborcza w ostatnich czasach w całej UE pokazuje, że obywatele nadal mają zaufanie do mocy urny wyborczej jako narzędzia wyrażania opinii i pociągania przedstawicieli do odpowiedzialności. Jednocześnie media społecznościowe są jednym z kanałów, za pośrednictwem których podejmuje się próby manipulowania opinią publiczną, zniechęcania do uczestnictwa w wyborach i podawania w wątpliwość uczciwości procesów wyborczych. Udokumentowano również próby ingerencji zagranicznej.

·Walka z nawoływaniem do nienawiści i propagowanie szacunku w debacie publicznej poprzez rozszerzenie wykazu przestępstw UE o przestępstwa z nienawiści i nawoływanie do nienawiści

·Wykorzystanie funduszy i możliwości UE w ramach strategii UE na rzecz młodzieży, edukacji obywatelskiej, programu Kreatywna Europa i agendy równościowej w celu wspierania dostępu do demokratycznego uczestnictwa i zaufania do demokracji

·Zachęcanie do wykorzystywania funduszy strukturalnych UE do finansowania społeczeństwa obywatelskiego oraz budowania zdolności i infrastruktury instytucjonalnej/administracyjnej na potrzeby deliberatywnej aktywności obywatelskiej i udziału w życiu politycznym

Podjęte zostaną dalsze wysiłki na rzecz walki z mową nienawiści w internecie, która może zniechęcać ludzi do wyrażania swoich poglądów i udziału w dyskusjach online. W 2021 r. Komisja przedstawi wniosek dotyczący inicjatywy mającej na celu rozszerzenie wykazu przestępstw UE na mocy art. 83 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej na przestępstwa z nienawiści i nawoływanie do nienawiści, w tym nawoływanie do nienawiści w internecie. Kontynuowane będą również prace w ramach kodeksu postępowania w zakresie zwalczania nielegalnego nawoływania do nienawiści. Wysiłki te przyczynią się również do zwiększenia bezpieczeństwa dziennikarzy (zob. sekcja 3.1). Zwalczanie nielegalnych treści w internecie przy jednoczesnym promowaniu wolności wypowiedzi jest jednym z głównych celów aktu prawnego o usługach cyfrowych.

Promowanie aktywnego obywatelstwa wśród młodych ludzi jest ważnym elementem strategii UE na rzecz młodzieży (2019–2027). Dialog z młodzieżą na szczeblu UE zostanie rozszerzony poprzez działania na rzecz uczestnictwa młodzieży w programie Erasmus+ i Europejskim Portalu Młodzieżowym. Nowy program Europejskiego Korpusu Solidarności zapewni szerszy zakres możliwości zaangażowania obywatelskiego poprzez wspieranie społeczności potrzebujących, zarówno w UE, jak i poza nią. W ramach programu „Prawa i Wartości” finansowane będą programy nauczania promujące obywatelskie, polityczne i demokratyczne zaangażowanie młodych we wspieranie wysiłków organizacji społeczeństwa obywatelskiego na rzecz ułatwiania aktywnego uczestnictwa i zachęcania do niego. W działaniach zewnętrznych program na rzecz rozwoju, edukacji i świadomości przyczynia się do aktywnego angażowania młodzieży w rozwiązywanie globalnych problemów i do podnoszenia świadomości na temat uniwersalnych wartości.

Komisja zapewni również uwzględnianie kwestii równości w działaniach na wszystkich szczeblach w celu promowania dostępu do demokratycznego uczestnictwa, również zgodnie z zasadami Europejskiego filaru praw socjalnych. Działanie to obejmuje włączenie społeczne i równość w demokratycznym uczestnictwie, równowagę płci w polityce i procesach decyzyjnych, a także proaktywne czynności na rzecz przeciwdziałania antydemokratycznym atakom i nawoływaniu do nienawiści, mającym na celu zniechęcenie kobiet, osób LGBTIQ lub grup mniejszościowych do aktywności politycznej. Szczególna uwaga zostanie poświęcona młodym ludziom znajdującym się w niekorzystnej sytuacji, osobom o mniejszościowym pochodzeniu rasowym lub etnicznym, osobom z niepełnosprawnościami, osobom lub grupom z mniejszymi umiejętnościami cyfrowymi lub o mniejszym udziale cyfrowym (np. gospodarstwa domowe o niskich dochodach bez łatwego dostępu do internetu lub osoby starsze).

Komisja zachęca państwa członkowskie do jak najlepszego wykorzystania odpowiednich unijnych funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w celu wspierania i wzmacniania potencjału społeczeństwa obywatelskiego zarówno na szczeblu krajowym, jak i lokalnym, a także do angażowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego w partnerstwo z różnymi szczeblami administracji publicznej, w tym poprzez budowanie infrastruktury demokracji deliberatywnej. Umożliwi to lepsze uczestnictwo obywatelskie i zaangażowanie społeczeństwa w kształtowanie priorytetów, w tym w ramach inicjatywy „Next Generation EU” w każdym państwie członkowskim. Narzędzia opracowane w celu wsparcia konferencji w sprawie przyszłości Europy, takie jak wielojęzyczna platforma cyfrowa, umożliwią obywatelom i zainteresowanym stronom przedstawienie propozycji i zorganizowanie debat po zakończeniu samej konferencji.

Technologie informacyjne są wykorzystywane w wyborach do głosowania i przekazywania wyników lub (choć w UE rzadko) w formie elektronicznych urządzeń do głosowania lub do głosowania elektronicznego. Chociaż państwa członkowskie tradycyjnie niechętnie wprowadzały powszechniejsze stosowanie technologii informacji w procesie głosowania, pandemia COVID-19 i potrzeba ograniczenia kontaktów fizycznych ponownie obudziły zainteresowanie rozwiązaniami dotyczącymi głosowania elektronicznego. Komisja przygotuje kompendium praktyk dotyczących głosowania elektronicznego, wraz z państwami członkowskimi i w ścisłej współpracy z Radą Europy, która wydała już istotne wytyczne w tej dziedzinie, w tym dotyczące dostępności dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych.

Przejrzystość i zgodność z normami i standardami zawodowymi mają zasadnicze znaczenie dla zaufania publicznego do mediów. Rosnąca presja komercyjna, a czasem także polityczna, ogranicza niezależność mediów i zdolność dziennikarzy do przestrzegania kodeksów postępowania i standardów doskonałości.

W 2021 r. Komisja przedstawi inicjatywę na rzecz ochrony dziennikarzy i społeczeństwa obywatelskiego przed powództwami typu SLAPP. W ramach przygotowania tych prac Komisja prowadzi analizę i będzie prowadzić techniczną grupę dyskusyjną w celu zebrania informacji zwrotnych na temat rodzaju pomocy prawnej lub wsparcia, które można by przewidzieć dla ofiar SLAPP. Ponadto powołana zostanie nowa grupa ekspertów w celu zgromadzenia przedstawicieli zawodów prawniczych, dziennikarzy, pracowników naukowych, członków społeczeństwa obywatelskiego i organizacji zawodowych z myślą o zebraniu wiedzy fachowej, wymianie i rozpowszechnianiu najlepszych praktyk w zakresie wsparcia prawnego dla dziennikarzy i innych podmiotów mających do czynienia ze sprawami dotyczącymi powództw typu SLAPP. Specjalne szkolenia dla pracowników wymiaru sprawiedliwości powinny również pomóc sędziom w ustaleniu, w jaki sposób wykrywać nadużycia w postępowaniu sądowym oraz korzystać z dostępnych narzędzi w celu rozwiązania tego problemu. Istotne aspekty transgraniczne zostaną również przeanalizowane do 2022 r. w kontekście oceny rozporządzeń Rzym II i Bruksela Ia.

Powództwa typu SLAPP opierają się na prawie krajowym, ale ich obrona może być bardziej złożona i bardziej kosztowna w przypadku celowego wniesienia sprawy do innej jurysdykcji lub wykorzystania różnic w krajowym prawie procesowym i prawie prywatnym międzynarodowym. Powództwa typu SLAPP mają często charakter transgraniczny. Fakt, że internetowe treści medialne są dostępne w różnych jurysdykcjach, może otworzyć drogę do wyboru sądu ze względu na możliwość korzystniejszego rozstrzygnięcia sprawy i utrudnić skuteczny dostęp do wymiaru sprawiedliwości i współpracy sądowej.

Strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej (SLAPP) są szczególną formą nękania, coraz częściej stosowaną wobec dziennikarzy i innych osób zaangażowanych w ochronę interesu publicznego. Są to bezpodstawne lub przesadne powództwa wytaczane przez organy państwowe, korporacje biznesowe lub wpływowe osoby przeciwko słabszym stronom, które wyrażają krytykę lub przekazują komunikaty niewygodne dla uczestników sporu, w sprawach leżących w interesie publicznym. Celem tych powództw jest cenzurowanie, zastraszanie i uciszenie osób krytykujących poprzez obciążenie ich kosztami obrony prawnej, dopóki nie zrezygnują oni z krytyki lub sprzeciwu. O ile podmioty społeczeństwa obywatelskiego mogą być narażone na takie inicjatywy, dziennikarze – ze względu na charakter swojej pracy – są na nie narażeni szczególnie.

UE czynnie promuje i wspiera bezpieczeństwo dziennikarzy w swoich zewnętrznych działaniach i polityce. Będzie nadal monitorować i wzmacniać środowisko medialne poza UE, koncentrując się na wspieraniu pluralizmu niezależnych mediów i bezpieczeństwa dziennikarzy oraz wykorzystywać dyplomację publiczną do reagowania na groźby i przeszkody wobec dziennikarzy. Unijny mechanizm na rzecz obrońców praw człowieka (EU Protect Defenders Mechanism) zapewnia co roku setkom dziennikarzy wsparcie finansowe i prawne oraz relokację. Prace te będą kontynuowane, podobnie jak wsparcie prawne dla dziennikarzy i redakcji w ramach programów tematycznych i dwustronnych, zwłaszcza w przypadkach nękania przez sądy i nadużywania przepisów dotyczących cyberbezpieczeństwa.

Choć sytuacja jest alarmująca, w kilku państwach członkowskich opracowano szereg dobrych praktyk. Obejmują one inicjatywy transgraniczne, np. kodeks policji ds. wolności prasy to inicjatywa opracowana przez organizacje działające na rzecz wolności mediów w celu promowania dialogu między siłami policyjnymi a podmiotami medialnymi. Komisja jest zaangażowana w ułatwianie wymiany i rozpowszechniania najlepszych praktyk w celu wspierania bezpieczniejszej przestrzeni dla dziennikarzy w całej UE.

W sprawozdaniu na temat praworządności z 2020 r. wykazano, że w kilku państwach członkowskich nasilają się fizyczne i internetowe groźby i ataki na dziennikarzy. Często zdarzają się kampanie oszczerstw, a ogólne zastraszanie i ingerencja ze względów politycznych stały się powszechne. W ostatnich latach Europa doświadczyła brutalnych ataków na wolne media, w tym zabójstw dziennikarzy, w szczególności Daphne Caruany Galizii na Malcie oraz Jána Kuciaka i jego narzeczonej Martiny Kušnírovej na Słowacji. Jedną z cech wspólnych tych morderstw było to, że zostały poprzedzone fizycznymi i prawnymi groźbami skierowanymi do ofiar. Coraz większa liczba dziennikarzy jest obiektem gróźb, coraz częściej za pośrednictwem internetu. Dziennikarze są celem nękania, mowy nienawiści i kampanii oszczerstw, czasem nawet inicjowanych przez podmioty polityczne, w Europie i poza nią. Szczególnie atakowane są dziennikarki. W sprawozdaniu na temat praworządności z 2020 r. zauważono, że taka presja wywiera na dziennikarzy efekt mrożący. Może prowadzić do autocenzury i ograniczać przestrzeń dla debaty publicznej na ważne tematy.

Doszło do nowych naruszeń wolności mediów, czasem w imię walki z dezinformacją w internecie. W 2020 r. co najmniej 90 państw na całym świecie, w tym niektóre z państw UE i krajów objętych europejską polityką sąsiedztwa, nałożyło ograniczenia wolności mediów ze względu na COVID-19 .

Ważnym elementem reakcji jest również ograniczenie zachęt w środowisku internetowym, umożliwiających nagłaśnianie takich treści. Działania w zakresie wywierania wpływu na informacje oraz ingerencje zagraniczne wymagają silniejszej i dobrze skoordynowanej reakcji z wykorzystaniem innych instrumentów i podejść. W tym kontekście służby Komisji i ESDZ będą współpracować z państwami członkowskimi, społeczeństwem obywatelskim i przemysłem nad udoskonaleniem wspólnych definicji i metod w celu zajęcia się różnymi kategoriami dezinformacji i wywierania wpływu. Parlament Europejski powołał Komisję Specjalną ds. Obcych Ingerencji we Wszystkie Procesy Demokratyczne w Unii Europejskiej, w tym Dezinformacji (INGE), która również może wnieść wkład do tej kwestii. UE będzie również nadal inwestować w badania w tej dziedzinie i wzmacniać swoją komunikację strategiczną i działania informacyjne.

Komisja przeanalizuje również istniejące krajowe przepisy dotyczące różnorodności i koncentracji mediów, aby sprawdzić, czy i w jaki sposób zapewniają one wielość głosów na rynkach mediów cyfrowych, zwłaszcza w świetle rosnącej roli platform internetowych. Komisja przeanalizuje możliwości sprostania wyzwaniom w tej dziedzinie i w dalszym ciągu będzie wspierać różnorodność mediów w uzupełnieniu do narzędzi konkurencji, przepisów dotyczących swobody przedsiębiorczości i zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych. Ta ostatnia umożliwia państwom członkowskim stosowanie środków zapewniających odpowiednią ekspozycję audiowizualnych usług medialnych świadczonych w interesie ogólnym, aby osiągnąć cele takie jak pluralizm mediów, wolność słowa i różnorodność kulturowa. Komisja będzie zachęcać do przyjęcia wspólnego podejścia w tej kwestii, jak określono w planie działania dotyczącym mediów i sektora audiowizualnego.

Wsparcie finansowe udzielane przez państwo poprzez reklamę w interesie publicznym może mieć kluczowe znaczenie, zwłaszcza dla mediów nienastawionych na zysk, mediów społecznościowych i innych mniej komercyjnych form dziennikarstwa. Niemniej bez odpowiednich zabezpieczeń chroniących niezależność mediów, reklama państwowa może być wykorzystywana do wywierania pośredniej presji politycznej na media. Przejrzyste zasady i sprawiedliwe kryteria przydziału reklam mogą zmniejszyć ryzyko w tej dziedzinie. W szczególności pomocne może być utworzenie ogólnodostępnych rejestrów zamówień, które publikują udzielone zamówienia i zmiany do nich (zgodnie ze strategią Komisji dotyczącą zamówień publicznych z 2017 r.).

Biorąc pod uwagę poważne skutki pandemii COVID-19, Komisja wzywa państwa członkowskie do wspierania mediów w sposób zapewniający poszanowanie i propagowanie niezależności, wolności i pluralizmu mediów. Odpowiedzialność za zapewnienie, by sektor mediów informacyjnych nadal oferował produkty i usługi promujące pluralistyczne informacje i jednocześnie konkurował na otwartych i sprawnie funkcjonujących rynkach, spoczywa przede wszystkim na państwach członkowskich. Obowiązujące przepisy dotyczące pomocy państwa wyjaśniają warunki, na jakich państwa członkowskie mogą przyznawać wsparcie publiczne. Aby ułatwić wsparcie ze strony władz krajowych, Rada zwróciła się do Komisji o dokonanie oceny stosowania zasad pomocy państwa w sektorze prasy. Komisja ocenia potrzebę podjęcia odpowiednich działań. Ponadto tymczasowe ramy prawne w zakresie pomocy państwa z dnia 19 marca 2020 r. mają również zastosowanie do konkretnych środków sektorowych, takich jak pomoc dla sektora prasowego, muzycznego i audiowizualnego.

We wspólnym planie działania na rzecz zwalczania dezinformacji z 2018 r., opierając się również na doświadczeniach grupy zadaniowej East Stratcom ESDZ zajmującej się rosyjską kampanią dezinformacyjną, UE określiła swoje podejście do dezinformacji. Następnie podjęto konkretne kroki w celu rozwiązania problemu fali dezinformacji podczas pandemii COVID-19, a także w odniesieniu do opracowania bezpiecznej i skutecznej szczepionki. Działania UE w tej dziedzinie będą nadal silnie zakorzenione w europejskich wartościach i zasadach oraz będą w pełni chronić wolność wypowiedzi. Przedstawione poniżej działania mają na celu zapobieganie manipulacyjnemu nagłaśnianiu szkodliwych treści poprzez zwiększenie przejrzystości, ograniczenie technik manipulacyjnych i ograniczenie zachęt gospodarczych do rozpowszechniania dezinformacji, a także wprowadzenie efektu odstraszającego poprzez nakładanie kosztów na podmioty zaangażowane w wywieranie wpływu i zagraniczne ingerencje. Nie próbują one i nie mogą ingerować w prawo obywateli do wyrażania opinii, ograniczać dostępu do treści prawnych ani ograniczać gwarancji proceduralnych, w tym dostępu do sądowych środków odwoławczych.

Kluczowe znaczenie ma bardziej przejrzysty i rozliczalny ekosystem cyfrowy umożliwiający ocenę rozprzestrzeniania się, zasięgu i stopnia koordynacji kampanii dezinformacyjnych. UE będzie wspierać ważną pracę dziennikarzy, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i naukowców w celu utrzymania zdrowej i zróżnicowanej przestrzeni informacyjnej, zwłaszcza w odniesieniu do weryfikacji informacji.

4.1Poprawa zdolności UE i państw członkowskich do przeciwdziałania dezinformacji

Przeprowadzanie działań w zakresie wywierania wpływu w internecie i poza nim może być stosunkowo tanie i ma ograniczone skutki negatywne dla osób działających w złym zamiarze, co częściowo wyjaśnia fenomen ich rozprzestrzeniania się. Informacje mogą być również używane jako broń przez podmioty zagraniczne. Na przykład podmioty zagraniczne i niektóre państwa trzecie (w szczególności Rosja i Chiny ) podejmują ukierunkowane operacje wywierania wpływu i kampanie dezinformacyjne dotyczące COVID‑19 w UE, krajach objętych europejską polityką sąsiedztwa i na całym świecie, dążąc do podważenia demokratycznej debaty, pogłębienia polaryzacji społecznej i poprawy własnego wizerunku. Gdy podmioty zagraniczne stosują taktyki manipulacyjne, aby wprowadzać obywateli UE w błąd dla własnych korzyści, zagrożenie dla demokracji wymaga kompleksowej i zbiorowej reakcji. Jednocześnie rośnie zagrożenie dezinformacją ze strony podmiotów krajowych.

Warunkiem wstępnym skutecznego reagowania na dezinformację, zarówno gdy pojawia się ona w odosobnieniu, jak i gdy jest częścią szerszego działania w zakresie wywierania wpływu lub ingerencji zagranicznej, jest dogłębne zrozumienie wyzwań. Dezinformacja polegająca na rozpowszechnianiu fałszywych treści jest tylko jedną z technik. Inne obejmują wypaczenie informacji, wprowadzanie odbiorców w błąd i taktyki manipulacyjne, takie jak fałszywe profile i fałszywa aktywność online w celu sztucznego nagłaśniania narracji dotyczących konkretnych kwestii politycznych i wykorzystywania istniejących podziałów społecznych.

Nowy obraz zagrożeń wymaga jeszcze ściślejszej współpracy w obrębie UE z odpowiednimi zainteresowanymi stronami społeczeństwa obywatelskiego, środowiska akademickiego, przemysłu prywatnego oraz z partnerami międzynarodowymi. Jedynie dzięki połączeniu istniejącej wiedzy na temat zagrożeń hybrydowych w różnych sektorach (np. dezinformacja, operacje cybernetyczne i ingerencja w wybory) UE może wypracować kompleksowe zrozumienie obrazu zagrożeń, niezbędne, aby skutecznie reagować na dezinformację i działania w zakresie wywierania wpływu. Strategia UE w zakresie unii bezpieczeństwa kładzie szczególny nacisk na systematyczne uwzględnianie kwestii hybrydowych w procesie kształtowania polityki, aby przeciwdziałać zwiększonemu ryzyku ataków hybrydowych ze strony podmiotów państwowych i niepaństwowych poprzez połączenie cyberataków, szkód w infrastrukturze krytycznej, kampanii dezinformacyjnych i radykalizacji narracji politycznej.

Komisja i Wysoki Przedstawiciel wzmocnią struktury współpracy w tej dziedzinie w ramach UE, ale także z partnerami międzynarodowymi. System wczesnego ostrzegania będzie nadal współpracował z międzynarodowymi partnerami, takimi jak NATO czy G-7, ale w stosownych przypadkach zbadane zostaną również możliwości współpracy z innymi odpowiednimi organizacjami, takimi jak Agencja Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA), Europejskie Obserwatorium Mediów Cyfrowych (EDMO) i Europol.

Oprócz systemu wczesnego ostrzegania europejska sieć współpracy w dziedzinie wyborów również pracuje nad opracowaniem skutecznych reakcji na dezinformację, gdy stanowi ona część szerszego zagrożenia hybrydowego, poprzez wspieranie współpracy między państwami członkowskimi i ułatwianie współpracy z podmiotami międzynarodowymi, takimi jak Rada Europy i Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE, w ramach kompleksowego podejścia do wolnych i uczciwych wyborów w Europie. Regularna współpraca i udział we wspólnych posiedzeniach odpowiednich struktur zajmujących się dezinformacją umożliwi jak najlepsze wykorzystanie ich rozległej wiedzy i opracowanie multidyscyplinarnej reakcji na dezinformację.

Instytucje UE dopilnują, by ich wewnętrzna koordynacja w zakresie dezinformacji została wzmocniona za pomocą jasnego protokołu działania mającego na celu szybkie zgromadzenie wiedzy i zasobów w konkretnych sytuacjach, na przykład przed wyborami do Parlamentu Europejskiego. Opierałoby się to na podejściu przyjętym w odniesieniu do COVID-19, w którym ustanowiono system wzmocnionej koordynacji w odpowiedzi na trudniejsze wyzwania. Zachęca się państwa członkowskie do większych inwestycji w odpowiednie sieci i do zapewnienia (również na szczeblu krajowym) właściwej koordynacji między podmiotami reprezentującymi je na różnych forach, tak aby zagwarantować skuteczną współpracę oraz spójne i kompleksowe reagowanie.

UE stale zwiększa swoje zdolności do ujawniania metod wywierania wpływu na informacje przez podmioty zagraniczne i pociąga sprawców do odpowiedzialności. Biorąc jednak pod uwagę stale zmieniający się obraz zagrożeń, UE musi bardziej systematycznie korzystać z pełnego wachlarza dostępnych narzędzi do przeciwdziałania zagranicznym ingerencjom i działaniom w zakresie wywierania wpływu oraz dalej je rozwijać, w tym przez nakładanie kosztów na sprawców, przy pełnym poszanowaniu podstawowych praw i wolności. Możliwe sposoby realizacji są różne: od publicznego zidentyfikowania powszechnie stosowanych technik (aby uczynić je operacyjnie niemożliwymi do wykorzystania) po nakładanie sankcji w przypadku powtarzających się naruszeń. Należy dalej rozwijać zestaw narzędzi reagowania. Komisja i Wysoki Przedstawiciel zbadają koncepcyjne i prawne aspekty opracowania odpowiednich instrumentów, dążąc do synergii z unijnymi ramami wspólnej reakcji dyplomatycznej UE na szkodliwe działania cybernetyczne („zestaw narzędzi dla dyplomacji cyfrowej”).

UE będzie nadal wspierać prace na rzecz budowania odporności w państwach trzecich, wyposażenia społeczeństw i demokratycznych rządów w środki reagowania na zewnętrzne zagrożenia dezinformacją oraz podnoszenia świadomości na temat europejskich wartości i projektów‑ wspieranych przez UE, w szczególności w regionie objętym europejską polityką sąsiedztwa i regionie objętym procesem rozszerzenia. Wsparcie to obejmuje działania mające na celu skuteczniejsze informowanie o polityce i wartościach Unii, wzmacnianie środowiska medialnego, w tym wspieranie większej wolności i pluralizmu mediów, a także podnoszenie świadomości i budowanie odporności na dezinformację i działania w zakresie wywierania wpływu.

Działania: ·Opracowanie unijnego zestawu narzędzi służących przeciwdziałaniu zagranicznym ingerencjom i działaniom w zakresie wywierania wpływu, w tym nowe instrumenty umożliwiające nakładanie kosztów na sprawców, a także wzmocnienie strategicznych działań komunikacyjnych ESDZ i grup zadaniowych ·Wprowadzenie nowego protokołu na rzecz wzmocnienia istniejących struktur współpracy w celu zwalczania dezinformacji, zarówno w UE, jak i na arenie międzynarodowej ·Opracowanie wspólnych ram i metodyki gromadzenia systematycznych dowodów na zagraniczną ingerencję oraz usystematyzowany dialog ze społeczeństwem obywatelskim, prywatnymi podmiotami branżowymi i innymi odpowiednimi zainteresowanymi stronami w celu regularnego przeglądu sytuacji zagrożenia ·Zwiększenie wsparcia na rzecz budowania zdolności organów krajowych, niezależnych mediów i społeczeństwa obywatelskiego w państwach trzecich w celu wykrywania dezinformacji i obcych działań w zakresie wywierania wpływu oraz reagowania na nie

4.2Więcej obowiązków i odpowiedzialności dla platform internetowych

Informacje wymieniane na platformach mediów społecznościowych są coraz ważniejsze jako źródła aktualności i dla debaty politycznej. Platformy internetowe mogą jednak być wykorzystywane przez złośliwe podmioty do rozpowszechniania i nagłaśniania fałszywych i wprowadzających w błąd treści. Są też krytykowane za brak przejrzystości w wykorzystywaniu algorytmów do rozpowszechniania treści online i za ukierunkowanie ich na użytkowników na podstawie ogromnej ilości danych osobowych generowanych w wyniku działalności w internecie.

Systemami takimi jak algorytmy rankingowe i rekomendacyjne, które ułatwiają obywatelom dostęp do istotnych informacji, można również manipulować, w szczególności poprzez skoordynowane i nieautentyczne działania, aby ułatwić szerokie rozpowszechnianie dezinformacji na platformach internetowych. Staranna kontrola przeprowadzana przez platformę oraz zdecydowana przejrzystość w stosunku do użytkowników i badaczy mogą pomóc w lepszym zrozumieniu i zaradzeniu takim zagrożeniom.

Te i inne problemy związane z dezinformacją zostały zidentyfikowane w niedawnej ocenie kodeksu postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji (do którego platformy i inne zainteresowane strony przyłączyły się na zasadzie dobrowolności). Zdaniem Komisji, aby skuteczniej zwalczać dezinformację, konieczne jest bardziej zdecydowane podejście oparte na jasnych zobowiązaniach i podlegające odpowiednim mechanizmom nadzoru.

Akt prawny o usługach cyfrowych będzie zawierać propozycję horyzontalnych ram nadzoru regulacyjnego, rozliczalności i przejrzystości przestrzeni internetowej w reakcji na pojawiające się zagrożenia. Będzie też zawierać przepisy zapewniające większą odpowiedzialność za to, jak platformy modyfikują treści, reklamy i procesy algorytmiczne. Bardzo duże platformy będą zobowiązane do oceny zagrożeń stwarzanych przez ich systemy, nie tylko w odniesieniu do nielegalnych treści i produktów, ale również systemowych zagrożeń dla ochrony interesów publicznych i praw podstawowych, zdrowia publicznego i bezpieczeństwa publicznego. W tym kontekście bardzo duże platformy będą również musiały opracować odpowiednie narzędzia zarządzania ryzykiem i wprowadzić środki w celu ochrony integralności swoich usług przed wykorzystaniem technik manipulacyjnych. Akt prawny o usługach cyfrowych zapewni użytkownikom realne możliwości zakwestionowania decyzji platform o usuwaniu lub oznaczaniu treści.

Akt prawny o usługach cyfrowych ustanowi również współregulacyjny mechanizm ochronny w odniesieniu do środków, które zostałyby włączone do zmienionego i rozszerzonego kodeksu postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji. Na podstawie tego podejścia współregulacyjnego Komisja będzie kierować wysiłkami za pomocą ukierunkowanych działań dotyczących kwestii związanych z dezinformacją w trzech filarach:

·równolegle z rozpoczęciem współlegislacyjnych dyskusji nad aktem prawnym o usługach cyfrowych Komisja wyda wytyczne określające, w jaki sposób platformy i inne zainteresowane strony powinny zintensyfikować swoje działania w celu wyeliminowania niedociągnięć stwierdzonych w ocenie kodeksu postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji. Biorąc pod uwagę wrażliwość tych kwestii, Komisja będzie stosować podejście obejmujące wiele zainteresowanych stron, angażujące nie tylko platformy, ale również inne zainteresowane strony, takie jak reklamodawcy, media, społeczeństwo obywatelskie, weryfikatorzy informacji i środowiska akademickie;

·następnie Komisja zwróci się do sygnatariuszy i odpowiednich grup zainteresowanych, w tym we współpracy z ERGA, o wzmocnienie kodeksu postępowania zgodnie z wytycznymi;