Komisja przedstawia szczegółowe wytyczne w załączniku 1 do niniejszego komunikatu, aby pomóc państwom członkowskim w opracowaniu systemów cen regulowanych. Mogłyby temu towarzyszyć zachęty do zwiększania efektywności energetycznej i oszczędzania energii w celu obniżenia rachunków za energię.

Wytyczne w sprawie pomocy państwa w ramach unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji umożliwiają państwom członkowskim wspieranie konkretnych sektorów, które są najbardziej zagrożone ucieczką emisji gazów cieplarnianych ze względu na pośrednie koszty emisji. W sektorze rolnym zasady pomocy państwa dopuszczają pomoc inwestycyjną na rzecz zrównoważonej energii. W ramach trwającego przeglądu tych przepisów wniosek Komisji w ramach konsultacji publicznych zwiększa możliwości oferowania wsparcia dla rolników.

Komisja jest gotowa wykorzystać pełną elastyczność swojego zestawu narzędzi dotyczących pomocy państwa, aby umożliwić państwom członkowskim wspieranie przedsiębiorstw i sektorów poważnie dotkniętych obecnymi wydarzeniami geopolitycznymi. Aby umożliwić państwom członkowskim zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce wynikającym z agresji wojskowej Rosji na Ukrainę, Komisja wkrótce skonsultuje się z państwami członkowskimi w sprawie potrzeb i zakresu nowych, samodzielnych tymczasowych kryzysowych ram prawnych. Takie ramy prawne mogłyby na przykład umożliwić wsparcie płynnościowe dla wszystkich przedsiębiorstw bezpośrednio lub pośrednio dotkniętych kryzysem oraz pomoc dla przedsiębiorstw, w szczególności odbiorców energochłonnych, w celu zrekompensowania części wzrostu kosztów energii spowodowanego szokiem cenowym wynikającym z rosyjskiej inwazji. Komisja skonsultowała się również z państwami członkowskimi w sprawie ukierunkowanych zmian w wytycznych w sprawie pomocy państwa w ramach systemu handlu emisjami, w szczególności w celu rozszerzenia wykazu kwalifikujących się sektorów, przy jednoczesnym zapewnieniu, że będą one objęte wzmocnionymi zachętami do poprawy efektywności energetycznej lub dekarbonizacji ich produkcji oraz ograniczeniu zakłóceń konkurencji między państwami członkowskimi.

Aby sfinansować takie środki nadzwyczajne, państwa członkowskie mogą rozważyć wprowadzenie tymczasowych instrumentów podatkowych w odniesieniu do nieoczekiwanych zysków. Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej takie środki polityki fiskalnej od wysokich zysków mogłyby zapewnić do 200 mld EUR w 2022 r., aby częściowo zrekompensować wyższe rachunki za energię. Środki takie nie powinny mieć mocy wstecznej, ale powinny być neutralne pod względem technologicznym i umożliwiać producentom energii elektrycznej pokrycie ich kosztów oraz ochronę długoterminowych sygnałów rynkowych i cenowych dotyczących emisji dwutlenku węgla. W załączniku 2 określono warunki, jakie te instrumenty powinny spełniać. Państwa członkowskie mogą również wykorzystać wyższe niż oczekiwano dochody z systemu handlu uprawnieniami do emisji. Od 1 stycznia 2021 r. do 28 lutego 2022 r. dochody z aukcji uprawnieniami w ramach EU ETS wyniosły ok. 30 mld EUR.

W swoim komunikacie w sprawie wytycznych budżetowych na 2023 r. Komisja przypomniała, że tzw. „ogólna klauzula wyjścia” paktu stabilności i wzrostu nadal ma zastosowanie w 2022 r., umożliwiając państwom członkowskim wprowadzenie nadzwyczajnych środków w obecnych wyjątkowych okolicznościach.

1.2.Przygotowanie się na kolejną zimę poprzez zapewnienie wystarczających zapasów gazu

Zapasy gazu wystarczą do końca tej zimy nawet w przypadku całkowitego zakłócenia dostaw z Rosji.

Aby być dobrze przygotowanym na kolejną zimę, należy już teraz rozpocząć napełnianie magazynów gazu w całej UE. Podczas sezonu grzewczego zmagazynowane zapasy zmniejszają potrzebę przywozu dodatkowej ilości gazu. Zebrane zapasy przyczyniają się do amortyzowania wstrząsów związanych z podażą. Zmagazynowany gaz stanowi 25–30 % gazu zużywanego w zimie. Poziom zapasów okazał się szczególnie niski w obiektach będących własnością podmiotów z państw trzecich (tj. Gazpromu). Jednocześnie operatorzy systemów przesyłowych powinni również koordynować środki mające na celu aktualizację i optymalizację surowca dostępnego w sieci w przypadku presji ze Wschodu i ograniczenia lub braku przepływów.

Komisja przedstawi do kwietnia wniosek ustawodawczy, którego celem będzie zapewnienie co roku odpowiedniego poziomu zapasów gazu. We wniosku znajdzie się wymóg, aby do 1 października każdego roku istniejące w UE magazyny były wypełnione w co najmniej 90 % ich pojemności. Aby zwiększyć atrakcyjność magazynowania dla uczestników rynku, jako zachętę do ponownego napełniania magazynów Komisja zaproponuje podniesienie poziomu rabatu do 100 %.

Unijna polityka w zakresie magazynowania gazu zapewni sprawiedliwość i umożliwi inteligentne wykorzystanie istniejącej infrastruktury, ograniczając zapotrzebowanie na nową infrastrukturę, ponieważ nie wszystkie państwa członkowskie posiadają podziemne magazyny na swoich terytoriach. Wniosek ustawodawczy określi mechanizm wprowadzający sprawiedliwy podział kosztów zapewnienia bezpieczeństwa dostaw gazu. W istocie korzyści wynikające z gwarantowanego wysokiego poziomu napełnienia magazynów, w kontekście wartości zabezpieczenia się przed ryzykiem związanym z bezpieczeństwem dostaw i efektu tłumienia cen w zimie, nie ograniczają się do państwa, w którym znajduje się magazyn. Połączenia wzajemne mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia nieprzerwanego przepływu energii w całej UE. Gdyby konieczne okazało się tworzenie nowej infrastruktury, powinna być ona przystosowana do wykorzystania wodoru.

W świetle obecnego otoczenia geopolitycznego Komisja przewiduje, że w niniejszym wniosku ustawodawczym magazyny gazu zostaną uznane za infrastrukturę krytyczną i wprowadzone zostaną przepisy mające na celu przeciwdziałanie zagrożeniom związanym z tytułem własności infrastruktury gazowej. Państwa członkowskie będą musiały zobowiązać organ regulacyjny lub inny właściwy organ wyznaczony przez państwo członkowskie do poświadczenia, że fakt, iż dany element infrastruktury należy do osoby lub osób z państwa trzeciego, nie zagraża bezpieczeństwu dostaw. Taka ocena będzie musiała zostać przeprowadzona w odniesieniu do wszystkich istniejących i przyszłych podmiotów zajmujących się magazynowaniem. W perspektywie krótkoterminowej i w oczekiwaniu na proces legislacyjny państwa członkowskie powinny działać tak, jakby prawodawstwo już obowiązywało, i podjąć działania w celu zapewnienia odpowiednio szybkiego ponownego napełnienia magazynów przed kolejną zimą. Ponadto, jak przewidziano w obowiązującym rozporządzeniu w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu, muszą one dokonać uzgodnień solidarnościowych. Biorąc pod uwagę obecny kontekst, należy to zrobić bezzwłocznie.

Aby zachęcić do uzupełniania zapasów, państwa członkowskie mogą udzielać pomocy dostawcom na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, na przykład w formie gwarancji („dwustronny kontrakt na transakcje różnicowe”).

Ze swojej strony Komisja może koordynować operacje uzupełniania, na przykład poprzez wspólne udzielanie zamówień, przyjmowanie zleceń i kojarzenie dostaw. Wspólna europejska platforma służąca zawieraniu umów na dostawy gazu w oparciu o dwustronne negocjacje z głównymi producentami gazu pomogłaby w dywersyfikacji i inteligentnym zarządzaniu ryzykiem, zapewniając tym samym bezpieczeństwo dostaw na korzystnych warunkach dla wszystkich nabywców w całej UE.

Komisja prowadzi również dochodzenie w sprawie rynku gazu w odpowiedzi na obawy dotyczące potencjalnych zakłóceń konkurencji przez przedsiębiorstwa działające na europejskich rynkach gazu, w szczególności przez rosyjskiego dostawcę gazu Gazprom. Przedsiębiorstwo to wykazuje się nietypowymi zachowaniami biznesowymi, a średni poziom napełniania w magazynach zarządzanych przez Gazprom w UE wynosi około 16 %, podczas gdy magazyny należące do innych przedsiębiorstw są wypełnione w 44 %. Komisja bada obecnie w trybie priorytetowym wszelkie zarzuty dotyczące ewentualnych antykonkurencyjnych praktyk handlowych ze strony Gazpromu i zbiera dodatkowe informacje od uczestników rynku.

Komisja nadal współpracuje z sąsiadami i partnerami z Bałkanów Zachodnich oraz ze Wspólnotą Energetyczną, którzy podzielają zależność UE od paliw kopalnych i są w równym stopniu narażeni na podwyżki cen, a jednocześnie zobowiązali się do realizacji tych samych długoterminowych celów klimatycznych. Jeśli chodzi o Ukrainę, Mołdawię i Gruzję, UE jest gotowa wspierać w razie potrzeby zapewnienie dostaw niezawodnej i zrównoważonej energii. Nieustające wysiłki na rzecz zapewnienia nadzwyczajnej synchronizacji ukraińskich i mołdawskich sieci elektroenergetycznych z europejską siecią kontynentalną są wyraźnym świadectwem tego zobowiązania.

II.REPowerEU: uniezależnienie UE od paliw kopalnych z Rosji

Osiągalne jest stopniowe uniezależnienie się UE od paliw kopalnych z Rosji na długo przed rokiem 2030. W tym celu Komisja proponuje plan REPowerEU, który zwiększy odporność ogólnounijnego systemu energetycznego w oparciu o dwa filary:

·dywersyfikacja dostaw gazu dzięki zwiększeniu przywozu LNG oraz importu rurociągami od dostawców spoza Rosji oraz większemu wykorzystaniu biometanu i wodoru,

·szybsze zmniejszanie naszej zależności od paliw kopalnych na poziomie mieszkań, budynków i przemysłu oraz na poziomie systemu energetycznego poprzez przyspieszenie przyrostu efektywności energetycznej, zwiększenie udziału energii odnawialnej i rozwiązanie problemu wąskich gardeł w infrastrukturze.

Pełne wdrożenie naszych wniosków w ramach pakietu „Gotowi na 55” zmniejszyłoby nasze zużycie gazu do 2030 r. o 30 %, czyli o 100 mld m³. Wraz z dodatkową dywersyfikacją gazu i większemu korzystaniu z gazów odnawialnych, przyspieszone oszczędności energii oraz elektryfikacja mają potencjał, aby łącznie zapewnić co najmniej równowartość 155 mld m³ gazu importowanego z Rosji.