Egzekwowanie prawa Unii na rzecz Europy, która spełnia swoje zadaniaEgzekwowanie prawa Unii na rzecz Europy, która spełnia swoje zadania

I.WPROWADZENIE

Unia Europejska jest wspólnotą prawa opartą na wartościach wspólnych dla państw członkowskich. U jej podstaw leżą stosowanie i egzekwowanie prawa Unii oraz poszanowanie praworządności. Prawo jest największym atutem UE, dzięki któremu ludzie, przedsiębiorstwa i nasze środowisko czerpią korzyści z przynależności do UE. Zasada pierwszeństwa prawa Unii opiera się na równości wobec Traktatów. Zapewnia ona równe prawa dla wszystkich osób w całej UE, co oznacza, że wszystkie przepisy prawa Unii powinny mieć to samo znaczenie i należy je stosować w taki sam sposób we wszystkich państwach członkowskich. Prawo stanowi podstawę, dzięki której UE może najlepiej wykorzystywać rynek wewnętrzny, dążyć do transformacji w kierunku bardziej ekologicznej i cyfrowej Europy oraz chronić i promować nasze wartości, skuteczną współpracę sądową i bezpieczeństwo naszej Unii. Z tego względu system oparty na przepisach ma zasadnicze znaczenie dla wizji UE, w Europie i na całym świecie, i stanowi warunek wstępny sprawiedliwości, demokracji i poszanowania praw podstawowych. Komisja zdecydowana jest podejmować większe wysiłki na rzecz promowania i przestrzegania praw człowieka, podstawowych wolności i praworządności. Najważniejsze kierunki prac, takie jak roczne sprawozdania na temat praworządności, europejski plan działania na rzecz demokracji i odnowiona strategia wdrażania Karty praw podstawowych UE („Karta”), przyczyniają się łącznie do znacznej intensyfikacji działań służących wzmocnieniu prawnych i demokratycznych fundamentów UE.

Egzekwowanie prawa Unii ma zasadnicze znaczenie dla realizacji tego celu. Jest to jedno z podstawowych zadań Komisji, której w Traktatach UE podpisanych przez państwa członkowskie powierzono rolę „strażniczki traktatów” i prawa Unii w szerszym zakresie. Za sprawą tej nadrzędnej roli Komisja ponosi główną odpowiedzialność za egzekwowanie prawa. Główny sposób, w jaki pełni ona tę rolę, polega na współpracy z państwami członkowskimi, a także monitorowaniu wdrażania i stosowania przez nie prawa Unii. W niniejszym komunikacie bardziej szczegółowo opisano sposób, w jaki Komisja wypełnia to zadanie podczas opracowywania przepisów UE, ich transpozycji do prawa krajowego, wdrażania i stosowania w praktyce. Tak jak Komisja skupia się na ochronie praworządności, zapobiegając pojawianiu się problemów, najlepszym sposobem na egzekwowanie prawa Unii jest zapobieganie jego naruszaniu. Codzienna współpraca między Komisją i państwami członkowskimi ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia wczesnej zgodności z przepisami. Ostatecznie jednak postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, w tym możliwość zaskarżenia państwa członkowskiego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej („Trybunał Sprawiedliwości”), są często konieczne, aby rozwiązać problem naruszenia prawa Unii.

Dzięki skutecznemu egzekwowaniu przepisów ludzie i przedsiębiorstwa w UE możliwie najwcześniej korzystają ze wspólnie uzgodnionych przepisów i mogą liczyć na to, że jeżeli mieszkają lub pracują gdziekolwiek na terenie UE, ich prawa podstawowe będą przestrzegane. Z tego względu Komisja wspiera państwa członkowskie na wczesnym etapie procesu włączania przepisów UE do ich porządku prawnego, aby zapewnić poprawne wdrażanie i stosowanie prawa Unii od samego początku. To wyjaśnia również, dlaczego dane liczbowe dotyczące samych postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego niekoniecznie stanowią dobrą miarę działań Komisji w zakresie egzekwowania przepisów, gdyż Komisja stara się zapobiegać występowaniu naruszeń, a jeżeli jednak wystąpią – doprowadzić do jak najszybszego ich zakończenia.

Oprócz Komisji i rządów krajowych inne podmioty również odgrywają kluczową rolę w skutecznym stosowaniu prawa Unii. Niektóre z nich pełnią rolę formalną, np. sądy krajowe, krajowe organy ds. konkurencji i organy regulacyjne lub organy nadzoru, takie jak organy nadzoru ds. konsumentów lub niezależne organy nadzoru ds. ochrony danych. Społeczeństwo obywatelskie i osoby fizyczne również pomagają w zwróceniu uwagi na możliwe naruszenia i potrzebę zajęcia się tymi naruszeniami.

W niniejszym komunikacie opisano, w jaki sposób Komisja pogłębia i rozwija swoje prace nad egzekwowaniem przepisów w celu zapewnienia, aby wszystkie państwa członkowskie w równym stopniu przestrzegały prawa Unii, oraz w celu maksymalizacji konkretnych korzyści, jakie przynoszą prace służące wdrażaniu i egzekwowaniu tych przepisów w codziennym życiu ludzi w UE.

II.CZERPANIE KORZYŚCI Z PRAWA UNII

Ludzie i przedsiębiorstwa liczą na to, że wspólnie uzgodnione przepisy UE będą szybko i poprawnie wdrażane lub transponowane do prawa krajowego, państwa członkowskie będą w pełni je stosowały. Egzekwowanie przepisów UE ma zasadnicze znaczenie dla realizacji unijnej polityki i wiąże się nierozerwalnie z kształtowaniem polityki. Podczas stanowienia przepisów UE odbywa się skrupulatny proces oceny obowiązujących przepisów krajowych i unijnych, konsultacji publicznych i oceny wpływu na środowisko, społeczeństwo i gospodarkę. Przyjęcie tych przepisów jest efektem włączającego i przejrzystego procesu legislacyjnego, w którym biorą udział Parlament Europejski i Rada, aby politycy i decydenci mogli zabrać głos co do sposobu wdrażania omawianych przepisów w praktyce. Jeżeli przyjęte akty prawne mają wywrzeć zamierzony wpływ, muszą być stosowane we wszystkich państwach członkowskich w całości, w sposób prawidłowy i jednakowy, z zachowaniem wyznaczonych terminów.

Umożliwienie ludziom pracy i prowadzenia działalności wszędzie w UE Przepisy UE dotyczące uznawania kwalifikacji zawodowych ułatwiają wysoko wykwalifikowanym specjalistom świadczenie usług w całej UE, a jednocześnie gwarantują lepszą ochronę konsumentów. Państwa członkowskie wdrożyły jednak te przepisy w niejednolity sposób, przez co procedury obowiązujące pracowników i osoby samozatrudnione są w niektórych państwach członkowskich bardziej uciążliwe niż w innych. W konsekwencji postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskie zmieniły swoje ustawodawstwo, zapewniając, aby obywatele i przedsiębiorstwa czerpały korzyści z tych przepisów. Ponadto w wyniku współpracy w ramach Grupy Zadaniowej ds. Egzekwowania Przepisów dotyczących Jednolitego Rynku państwa członkowskie usunęły 217 pozycji z wykazu zawodów, w odniesieniu do których niezbędne jest przeprowadzenie wstępnego sprawdzenia kwalifikacji, co ułatwia pracownikom świadczenie usług w tych państwach członkowskich. Lepsza koordynacja krajowych systemów zabezpieczenia społecznego w państwach członkowskich również pomaga ludziom w skutecznym korzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się. Aby chronić swobodne przemieszczanie się pracowników i koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, Komisja wszczęła postępowania przeciwko dwóm państwom członkowskim za przyznawanie niższych kwot świadczeń rodzinnych pracującym tam obywatelom UE, jeżeli ich dzieci mieszkają w państwie członkowskim, w którym uznaje się, że koszty życia są niższe. W jednym z tych przypadków stanowisko Komisji znalazło już potwierdzenie w wyroku Trybunału Sprawiedliwości, który orzekł, że dostosowywanie świadczeń rodzinnych w zależności od państwa miejsca zamieszkania dzieci beneficjenta jest nielegalne. Mechanizm współpracy SOLVIT służący rozwiązywaniu problemów transgranicznych umożliwia wcześniejsze identyfikowanie możliwych naruszeń prawa Unii oraz natychmiastowe dochodzenie roszczeń przez poszkodowane przedsiębiorstwa lub osoby fizyczne. Mechanizm ten oferuje rozwiązania praktycznych problemów i ograniczeń, jakie napotykają osoby pracujące, mieszkające lub prowadzące działalność gospodarczą w innych państwach członkowskich. Organy krajowe, które tworzą sieć SOLVIT, pracują wspólnie nad stosowaniem przepisów UE i często korzystają z pomocy i wiedzy fachowej Komisji. Krajowe centra SOLVIT nie tylko znajdują rozwiązania dotyczące licznych sytuacji indywidualnych osób, lecz również pomagają rozpoznać i rozwiązywać problemy strukturalne w stosowaniu prawa Unii.

Brak zgodności z przepisami ma swoją cenę. Może on oznaczać opóźnienie ochrony praw podstawowych lub jej węższy zakres, podważanie takich praw jak równe traktowanie i swobodne przemieszczanie się. Może utrwalać obciążenia spoczywające na obywatelach i przedsiębiorstwach. Może oznaczać, że szkody w środowisku będą trwałe. Może oznaczać słabszą lub opóźniającą się ochronę konsumentów lub pracowników, lub ochronę osób ubiegających się o azyl. Ma to szczególny wpływ na osoby pracujące za granicą, podróżujące za granicę lub przekraczające granice w innych celach , zmuszone dostosowywać się do odmiennych przepisów w zależności od sposobu stosowania prawa Unii. Błędne stosowanie przepisów UE zakłóca również konkurencję na jednolitym rynku, zmniejszając równe szanse dla przedsiębiorstw w całej UE.

Gdy państwa członkowskie naruszają przepisy UE, wprowadzając lub tolerując przeszkody na jednolitym rynku, aby stworzyć korzystną sytuację dla przedsiębiorstw, potencjalne korzyści są często krótkotrwałe, natomiast długotrwały wpływ, jaki wywiera to na przedsiębiorstwa, może być znacznie bardziej szkodliwy, przez co wszystkim przedsiębiorstwom będzie znacznie trudniej korzystać z możliwości, jakie oferuje im jednolity rynek.

Koszty nieprawidłowego lub niepełnego stosowania przepisów Bariery, jakie istnieją na jednolitym rynku, w wielu przypadkach wynikają z nieprawidłowego lub niepełnego stosowania Traktatów i przepisów UE. Problem ten dotyczy w szczególności MŚP i przedsiębiorstw typu start-up, gdyż w pierwszej kolejności odczuwają one obciążenia administracyjne i złożoność przepisów, szczególnie przy przekraczaniu granic w celu prowadzenia działalności gospodarczej na jednolitym rynku. Błędne stosowanie przepisów utrudnia również osiągnięcie korzyści skali, jakie oferuje jednolity rynek, co działa na niekorzyść konsumentów. Niespójne przepisy działają w szczególności na szkodę regionów transgranicznych . Zdecydowane egzekwowanie reguł konkurencji ma zasadnicze znaczenie dla przedsiębiorstw i konsumentów, aby mogli oni czerpać korzyści z jednolitego rynku. Nieprawidłowe stosowanie tych reguł ogranicza równe szanse dla przedsiębiorstw, co może przełożyć się na wyższe ceny i mniejszy wybór dla konsumentów. Wdrażanie unijnej polityki i prawa ochrony środowiska nie tylko ma zasadnicze znaczenie dla zdrowego środowiska, lecz tworzy także nowe możliwości w zakresie wzrostu gospodarczego, zatrudnienia i konkurencyjności. Pełne wdrożenie unijnych przepisów dotyczących ochrony środowiska może również pomóc gospodarce UE zaoszczędzić około 55 mld EUR rocznie na kosztach ochrony zdrowia i bezpośrednich kosztach ponoszonych przez środowisko. Korzyści wynikające z szybkiego wdrożenia nowych unijnych przepisów podatkowych Nowe przepisy dotyczące podatku od wartości dodanej (VAT) w handlu elektronicznym weszły w życie w 2021 r. jako część prac służących zapewnieniu bardziej wyrównanych warunków działania i uproszczeniu VAT-u. Sprzedawcy internetowi mogą się teraz rejestrować na portalu elektronicznym (w punkcie kompleksowej obsługi) i wypełniać tam wszystkie swoje zobowiązania związane z podatkiem VAT dotyczące sprzedaży w całej UE. Komisja zapewniła wsparcie i wytyczne dotyczące nowych przepisów zarówno państwom członkowskim, jak i zainteresowanym stronom, których przepisy te dotyczą. Pomogło to w sprawnym wdrażaniu nowych przepisów dotyczących podatku VAT w handlu elektronicznym oraz w zgromadzeniu za pośrednictwem nowego portalu 8,8 mld EUR przychodów z tytułu podatku VAT, w tym 700 mln EUR nowych przychodów z tytułu podatku VAT , oraz w rejestracji 100 000 sprzedawców internetowych za pośrednictwem platformy elektronicznej.

Pełne i spójne stosowanie przez państwa członkowskie przepisów UE jest istotne dla zachowania pewności prawa i zaufania, jakim ludzie i przedsiębiorstwa darzą krajowe instytucje i całą UE. Dotyczy to w szczególności naszych wspólnych wartości, praw podstawowych, praworządności, czterech podstawowych wolności UE oraz funkcjonowania jednolitego rynku. W dążeniu do Unii równości niezbędne jest przestrzeganie zasad równości i niedyskryminacji w całej UE oraz zapewnienie, aby obywatele mogli korzystać z takiego samego stopnia ochrony swoich praw niezależnie od miejsca w UE, w którym mieszkają.

Ochrona obywatelstwa Unii Programy obywatelstwa dla inwestorów obowiązujące w niektórych państwach członkowskich wzbudziły w ostatnich latach głębokie obawy. Systematyczne przyznawanie obywatelstwa, a tym samym obywatelstwa Unii, w zamian za wcześniej ustaloną płatność oraz bez rzeczywistego związku z państwem członkowskim stanowi naruszenie koncepcji obywatelstwa Unii, jak również zasady lojalnej współpracy. Stwarza ono również duże ryzyko w zakresie bezpieczeństwa, prania pieniędzy, uchylania się od opodatkowania i korupcji. Podtrzymując stanowisko, że obywatelstwo Unii nie jest na sprzedaż oraz że należy niezwłocznie uchylić wszelkie istniejące programy obywatelstwa dla inwestorów, Komisja wszczęła przełomowe postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko dwóm państwom członkowskim i skierowała ostatecznie jedną z tych spraw do Trybunału Sprawiedliwości. Ponadto Komisja pozostaje w kontakcie z drugim państwem członkowskim, które w międzyczasie zniosło swój program obywatelstwa dla inwestorów. Utrzymanie równości i niedyskryminacji Poszanowanie godności osoby ludzkiej i równości to podstawowe wartości UE zapisane w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej. Wartości te nie są jedynie normami etycznymi, lecz stanowią one prawa podstawowe zapisane z Karcie i ogólne zasady prawa Unii. Komisja podjęła kroki służące ochronie praw osób LGBTIQ i ostatecznie zaskarżyła jedno państwo członkowskie do Trybunału Sprawiedliwości w związku z krajowym ustawodawstwem dyskryminującym osoby ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową. W odniesieniu do równości płci, a konkretniej w związku z zabezpieczeniem społecznym, Komisja podjęła kroki przeciwko jednemu państwu członkowskiemu w związku z jego prawem emerytalnym, które pośrednio dyskryminuje kobiety przy obliczaniu okresu składkowego wymaganego do uzyskania prawa do emerytury. Obrona wolności mediów Gwarancja wolności mediów i wolności słowa stanowi podstawę otwartego, demokratycznego i zrównoważonego społeczeństwa cyfrowego. Dostawcy usług medialnych muszą mieć dostęp do rynku na niedyskryminacyjnych, proporcjonalnych i obiektywnie uzasadnionych warunkach, tak aby mogli pracować w sposób swobodny i niezależny w każdym miejscu w Unii Europejskiej. Komisja zaskarżyła jedno państwo członkowskie do Trybunału Sprawiedliwości za naruszenie przepisów telekomunikacyjnych na rynku wewnętrznym i łamanie wolności słowa zapisanej w Karcie. Wspieranie legalnej migracji i równego traktowania obywateli państw trzecich Przyciąganie talentów z państw trzecich zarówno wzbogaca nasze społeczeństwo, jak i jest korzystne dla naszych gospodarek. W przepisach UE przewidziano wspólne warunki wjazdu i pobytu dla niektórych kategorii obywateli z państw niebędących członkami UE oraz traktowanie na równi z obywatelami Unii w kilku obszarach. Komisja podjęła kroki przeciwko kilku państwom członkowskim ze względu na wprowadzenie przez nie nieuzasadnionych przeszkód dla obywateli państw trzecich w dostępie do zatrudnienia i prowadzenia działalności na własny rachunek. Komisja wszczęła również postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego z uwagi na nadmierne obciążenia przy rozpatrywaniu wniosków w sprawie unijnych zezwoleń. W rezultacie kilka państw członkowskich zmieniło swoje przepisy krajowe tak, aby były zgodne z prawem Unii, dzięki czemu mieszkanie i praca w Europie stały się dla wykwalifikowanych obywateli państw trzecich łatwiejsze i atrakcyjniejsze. Zwalczanie nawoływania do nienawiści z pobudek rasistowskich i ksenofobicznych oraz przestępstw z nienawiści Nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści są nie tylko szkodliwe dla osób, których dotyczą, i społeczeństwa w ogólnym ujęciu, lecz również uderzają w fundamentalne wartości UE. Kluczem do osiągnięcia skutecznego egzekwowania przepisów w tym zakresie jest położenie nacisku na wdrażanie decyzji ramowej z 2008 r. w sprawie zwalczania nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści. Komisja jest zdecydowana zapewnić skuteczną kryminalizację nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści, a przyjęta przez nią strategia przyniosła znaczne postępy we wdrażaniu wśród państw członkowskich. W tym względzie w razie potrzeby Komisja zamierza wszczynać postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, co potwierdziła w unijnym planie działania przeciwko rasizmowi. W następstwie szeregu spraw dotyczących uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczętych w latach 2020–2021 kilka państw członkowskich rozpoczęło procedury, aby zmienić swoje ustawodawstwo, lub przyjęło już nowe zmiany legislacyjne. Na przykład zmiany przyjęte w jednym z państw członkowskich przyczyniły się do surowszej kryminalizacji i ścigania karnego przestępstw polegających na nawoływaniu do nienawiści i przestępstw z nienawiści oraz poprawy ochrony mniejszości przed tymi przestępstwami. Łączenie sił przeciwko terroryzmowi Akty terrorystyczne stanowią jedno z najpoważniejszych pogwałceń podstawowych wolności, na których opiera się Unia. Ataki terrorystyczne w państwach członkowskich UE dobitnie przypomniały, że policja i prokuratura potrzebują skuteczniejszych narzędzi zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i ich zwalczania. Dyrektywa w sprawie zwalczania terroryzmu z 2017 r. stanowi podstawę działań wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych państw członkowskich w reakcji na terroryzm i jest kluczową częścią ram unii bezpieczeństwa UE. Komisja wszczęła postępowanie przeciwko kilku państwom członkowskim w celu zapewnienia, aby istniały warunki prawne umożliwiające organom krajowym współpracę i wymianę informacji na temat zagrożeń terrorystycznych.

III.WDRAŻANIE I STOSOWANIE PRAWA UNII: WSPÓLNE STARANIA