Ilekroć będzie to użyteczne z punktu widzenia UE i Azji Środkowej oraz w zależności od rodzaju problemów, dialog i programy współpracy z państwami Azji Środkowej mogłyby obejmować państwa sąsiadujące, m.in. kraje Partnerstwa Wschodniego, Afganistan i inne. Azja Środkowa i Afganistan są dla siebie coraz ważniejszymi partnerami ze względu na ich wspólne interesy w zakresie bezpieczeństwa i stabilności, gospodarki wodnej i budowy skutecznych połączeń. W związku z tym włączenie Afganistanu w stosownych przypadkach do spotkań odbywających się w ramach dialogu między UE a Azją Środkową oraz do programów regionalnych, a także większe wsparcie na rzecz trójstronnych projektów współpracy z partnerami z Afganistanu i Azji Środkowej mają nadal charakter priorytetowy.

Współpraca regionalna powinna umożliwić państwom Azji Środkowej lepsze zarządzanie ich współzależnością, rozwiązanie problemu ich podatności na zagrożenia i wspólnych obaw, uwolnienie ich potencjału wzrostu gospodarczego, zwiększenie wpływu na sprawy międzynarodowe oraz zachowanie ich niezależności i tożsamości. Chociaż to do krajów Azji Środkowej należy określenie sposobów wdrażania - we właściwym sobie tempie - dobrowolnych form współpracy regionalnej, UE będzie wspierać te procesy w oparciu o własne doświadczenia w zakresie korzyści, jakie mogą przynieść mechanizmy integracji i większa konektywność.

Szanując aspiracje i interesy poszczególnych partnerów z Azji Środkowej, jak również uznając konieczność rozróżnienia sytuacji tych krajów, UE będzie dążyć do pogłębienia współpracy z tymi krajami Azji Środkowej, które pragną i są w stanie zacieśnić stosunki. UE będzie dążyć do współpracy z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi, w przypadkach gdy takie szersze zaangażowanie przyczyniłoby się do osiągnięcia ogólnych celów UE i celów niniejszej strategii. Dwustronne wzmocnione umowy o partnerstwie i współpracy nowej generacji, które UE zawarła i które może zawrzeć z poszczególnymi krajami Azji Środkowej, pozostaną podstawą zaangażowania UE. Celem niniejszego wspólnego komunikatu jest mobilizacja szerokiego wachlarza polityk i instrumentów UE, które zostaną wykorzystane do wzniesienia partnerstwa UE-Azja Środkowa na nowy poziom; zawiera on także wytyczne dotyczące programowania współpracy i pomocy rozwojowej UE.

UE będzie współpracować na zasadzie partnerstwa z krajami Azji Środkowej w zakresie uwalniania ich znacznego potencjału wzrostu i wspierać będzie w tym celu rozwój konkurencyjnego sektora prywatnego oraz promować stabilne i otwarte otoczenie inwestycyjne. Będzie współpracować na rzecz rozwoju umiejętności, badań naukowych i innowacji, szczególną uwagę poświęcając młodzieży. Będzie dążyć do rozwiązywania kwestii ograniczeń strukturalnych w handlu i inwestycjach wewnątrzregionalnych, popierać przystąpienie pozostałych państw Azji Środkowej do Światowej Organizacji Handlu (WTO) i promować zrównoważoną łączność.

Niektóre ze zmian zachodzących obecnie w Azji Środkowej otworzyły nowe możliwości dalszego rozwoju partnerstwa między UE a Azją Środkową. Procesy reform w tym regionie spowodowały, że zaczęto nawoływać o uznanie polityczne oraz wsparcie modernizacji ze strony UE. Nowa dynamika współpracy regionalnej, której przykładem jest pierwszy nieformalny szczyt przywódców państw Azji Środkowej, jaki odbył się w marcu 2018 r. w Astanie, uwydatniła znaczenie doświadczenia UE dla wypracowania wspólnych odpowiedzi na wspólne wyzwania. Wznowiono starania w zakresie promowania łączności między Europą a Azją, dzięki czemu wzrosło zainteresowanie podejściem UE do kwestii zrównoważonej łączności. Ściślejsza współpraca między Azją Środkową a Afganistanem pozwoliła na zdefiniowanie nowych norm dla wysiłków UE na rzecz wspierania pokoju w tym kraju. Jednocześnie nowe ambicje niektórych państw Azji Środkowej, aspirujących do odgrywania aktywniejszej roli w sprawach globalnych i regionalnych, przyczyniają się do zwiększania możliwości współpracy z UE w zakresie wspólnych celów.

1. PARTNERSTWO NA RZECZ ODPORNOŚCI

Wzmocnienie odporności Azji Środkowej, jej państw i społeczeństw leży w strategicznym interesie UE. Wymaga to zwiększenia ich zdolności do przewidywania nacisków zewnętrznych i wewnętrznych i przeciwstawiania się im, wprowadzania reform, a także do sprostania wyzwaniom wynikającym z globalizacji, szybkiego wzrostu liczby ludności, zmiany klimatu i degradacji środowiska, presji na zasoby wodne i energetyczne, migracji pracowników i nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa. Biorąc pod uwagę znaczne różnice między krajami Azji Środkowej pod względem ich modelu i etapu rozwoju społeczno-gospodarczego, UE będzie koncentrować się na ich najsłabszych punktach, wykorzystując istniejące mocne strony i kierując wysiłki na te obszary, w których przyniesie to pozytywne zmiany. Głównymi priorytetami UE pozostaną kwestie promowania odpowiednich szans dla młodzieży Azji Środkowej w coraz większym stopniu korzystającej z łączności i mającej coraz większe aspiracje oraz wzmacnianie pozycji kobiet i dziewcząt.

1.1. Promowanie demokracji, praw człowieka i praworządności

Konsolidowanie instytucji demokratycznych, wzmocnienie pozycji obywateli i ustanowienie bardziej integracyjnych struktur ładu politycznego i zarządzania gospodarczego, propagowanie praworządności, wzmocnienie rozliczalności instytucji publicznych i zapewnienie poszanowania praw człowieka stanowią kluczowe warunki, od których zależy sukces zrównoważonego rozwoju Azji Środkowej. W związku z tym poszanowanie praw człowieka będzie w dalszym ciągu podstawowym elementem dwustronnych relacji UE z państwami tego regionu.

UE będzie nadal propagować poszanowanie praw człowieka zgodnie z międzynarodowymi standardami, koncentrując się na wolności wypowiedzi (w tym na pluralizmie mediów), wolności zrzeszania się, prawach kobiet, prawach dziecka, prawach mniejszości oraz zwalczaniu dyskryminacji, a także zapobieganiu torturom i ich eliminowaniu. UE będzie również dążyć do budowania partnerstw, na przykład w kontekście inicjatywy „Dobre przykłady realizacji praw człowieka”.

UE będzie zachęcać państwa Azji Środkowej do dalszej współpracy z organami traktatowymi i agencjami oraz przestrzegania specjalnych procedur ONZ. Będzie promować współpracę na wielostronnych forach praw człowieka, takich jak Rada Praw Człowieka ONZ i Trzeci Komitet Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Będzie współpracować na rzecz ratyfikacji i wdrożenia najważniejszych międzynarodowych konwencji i rezolucji dotyczących praw człowieka i podstawowych norm pracy, stosując w tym celu szczególne rozwiązanie motywacyjne dotyczące zrównoważonego rozwoju i dobrych rządów (GSP Plus) wobec kwalifikujących się krajów w tym regionie. Państwa Azji Środkowej mogą skorzystać na doświadczeniu państw członkowskich UE w zakresie dostosowań prawnych niezbędnych do przystąpienia do Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego.

Udział społeczeństwa obywatelskiego w podejmowaniu decyzji publicznych będzie miał wielkie znaczenie dla zapewnienia, by prowadzona w Azji Środkowej modernizacja miała zrównoważony charakter. UE będzie promować korzystne dla społeczeństwa obywatelskiego środowisko prawne i polityczne, umożliwiające obrońcom praw człowieka, dziennikarzom i niezależnym związkowcom oraz organizacjom pracodawców prowadzenie swobodnej i bezpiecznej działalności. Będzie zachęcać do dialogu i współpracy między społeczeństwem obywatelskim a organami administracji na wszystkich szczeblach.

UE zintensyfikuje swoje wysiłki na rzecz propagowania demokracji, praworządności i dobrych rządów, które są niezbędne, aby instytucje publiczne mogły lepiej odpowiadać na potrzeby swoich obywateli i być przez nich rozliczane, a także aby przyciągać inwestycje zagraniczne. UE utrzyma swoje zaangażowanie w propagowanie sprawiedliwych i przejrzystych procesów wyborczych. Zacieśni współpracę prawną i sądową, w tym współpracę z Radą Europy, aby wspierać niezależność i skuteczność systemów wymiaru sprawiedliwości. Ponieważ korupcja wciąż stanowi w tym regionie powszechny problem, UE podzieli się wiedzą fachową z krajami pragnącymi dokonać niezbędnych zmian w swoich systemach prawnych i administracyjnych oraz wzmocnić swoje niezależne instytucje nadzoru.

Biorąc pod uwagę pozytywny efekt mnożnikowy w wielu obszarach, począwszy od przeciwdziałania radykalizacji postaw po rozwój sektora prywatnego, UE będzie promować – między innymi dzięki włączeniu Agendy ONZ dotyczącej kobiet, pokoju i bezpieczeństwa do odpowiednich dziedzin współpracy UE – równość płci i wzmocnienie pozycji kobiet i dziewcząt, których potencjał w zakresie angażowania się w życie społeczne, gospodarcze i polityczne w dalszym ciągu jest w dużej mierze niewykorzystany w tym regionie. Inicjatywa „Spotlight” może w tym względzie odegrać ważną rolę.

Priorytetem pozostanie promowanie godnej pracy i poszanowania międzynarodowych norm pracy. UE pomoże skonsolidować postępy poczynione w ostatnich latach w zakresie dążenia do przestrzegania podstawowych konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) oraz będzie zachęcać do ratyfikacji i wdrożenia konwencji MOP dotyczących inspekcji pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz warunków pracy. UE będzie propagować przestrzeganie Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka.

Kluczowe znaczenie w tym względzie będzie miała współpraca z Organizacją Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE), w tym na szczeblu lokalnym. UE będzie propagować przestrzeganie i wdrażanie zasad i zobowiązań OBWE; zacieśniać współpracę z niezależnymi instytucjami, Biurem Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE, Wysokim Komisarzem ds. Mniejszości Narodowych oraz Przedstawicielem OBWE ds. Wolności Mediów; oraz zachęcać państwa Azji Środkowej do większego zaangażowania w ramach OBWE i wspierania misji prowadzonych przez tę organizację w terenie w tym regionie.

UE wzmocni ponadto współpracę z Organizacją Współpracy Gospodarczej i Rozwoju oraz z MOP na rzecz promowania solidnego otoczenia biznesowego i programu godnej pracy.

Konkretne inicjatywy w tej dziedzinie powinny obejmować: Øwykorzystanie programów regionalnych w celu wspierania wymiany doświadczeń między UE a Azją Środkową, między samymi krajami Azji Środkowej oraz z państwami Partnerstwa Wschodniego w zakresie reformy prawa i sądownictwa, praw człowieka, międzynarodowych norm pracy, dobrych rządów, reformy ordynacji wyborczej oraz wzmacniania pozycji kobiet; Ørozwijanie możliwości szkoleniowych w zakresie praw człowieka i obrony własnych interesów dla działaczy społeczeństwa obywatelskiego i obrońców praw człowieka oraz wspieranie ich wzajemnych kontaktów transgranicznych w regionie, jak również kontaktów z ich odpowiednikami w UE i krajach Partnerstwa Wschodniego; Ønawiązanie ukierunkowanego dialogu na temat norm pracy, biznesu i praw człowieka.

1.2. Zacieśnienie współpracy w zakresie zarządzania granicami, migracji i mobilności oraz reagowania na wspólne wyzwania w zakresie bezpieczeństwa

UE i Azja Środkowa to wieloletni partnerzy w sferze bezpieczeństwa. Regularne spotkania w ramach dialogu wysokiego szczebla między UE a Azją Środkową na temat polityki i bezpieczeństwa stanowią okazję do wymiany poglądów na temat bardziej ogólnych problemów związanych z bezpieczeństwem i skutecznych reakcji politycznych. UE będzie promować zintegrowane podejście do współpracy z regionem w dziedzinie bezpieczeństwa oraz zacieśniać współpracę na rzecz eliminacji podstawowych przyczyn braku bezpieczeństwa, takich jak ubóstwo, wykluczenie społeczne i marginalizacja, ograniczony udział w życiu politycznym, słabość instytucjonalna, korupcja i niewłaściwe zarządzanie zasobami naturalnymi. Aby przyczynić się do trwałego bezpieczeństwa ludzi, UE będzie dążyć do nawiązania relacji z krajami Azji Środkowej w sektorze bezpieczeństwa i rozważy współpracę mającą na celu wspieranie jego rozliczalności i poddanie go skutecznym reformom.

Zmiana klimatu i degradacja środowiska stanowią potencjalne czynniki zwielokrotniające zagrożenie. UE będzie zatem w większym stopniu uwzględniać powiązania między środowiskiem, klimatem i bezpieczeństwem w swoim dialogu merytorycznym, w swoich działaniach na rzecz zapobiegania konfliktom, działaniach rozwojowych i humanitarnych oraz strategiach zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi w Azji Środkowej.

Terroryzm i brutalny ekstremizm pozostają wyzwaniem zarówno w UE, jak i w Azji Środkowej. Współpraca na rzecz zapobiegania brutalnemu ekstremizmowi, radykalizacji i finansowaniu terroryzmu, jak również rozwiązania problemu powracających bojowników terrorystycznych, pozostanie jednym z priorytetów partnerstwa. Jej rozwój leżeć będzie w gestii nowo powołanego eksperta UE ds. bezpieczeństwa i zwalczania terroryzmu, posiadającego kompetencje regionalne w odniesieniu do Azji Środkowej, oraz będzie odbywać się we współpracy ze społeczeństwem obywatelskim i przy konsekwentnym uwzględnianiu praw człowieka. UE będzie promować wymianę dobrych praktyk w zakresie zapobiegania brutalnemu ekstremizmowi, w tym badań nad czynnikami wywołującymi brutalny ekstremizm, a także środków zapobiegawczych i kontrnarracji. Będzie dążyć do zwiększenia odporności lokalnych społeczności na brutalny ekstremizm przy jednoczesnym poszanowaniu praw człowieka i praworządności oraz uwzględnianiu aspektu płci, zgodnie z Planem Działania ONZ na rzecz Zapobiegania Brutalnemu Ekstremizmowi.

Opierając się na wnioskach wyciągniętych z poprzednich programów realizowanych w tym regionie, UE zacieśni współpracę z Azją Środkową w zakresie nowoczesnego, zintegrowanego zarządzania granicami, rozszerzając wysiłki w zakresie współpracy regionalnej na Afganistan. UE będzie poszukiwać dalszych sposobów na wzmocnienie współpracy z regionem w zakresie walki z przestępczością zorganizowaną, przemytem migrantów, handlem ludźmi i handlem narkotykami. UE będzie kontynuować współpracę na rzecz rozwoju zintegrowanej i zrównoważonej polityki antynarkotykowej.