W 2018 r. na skutek wzmocnienia sygnału cenowego dotyczącego emisji dwutlenku węgla na europejskim rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla dochody ze sprzedaży na aukcji uprawnień do emisji gazów cieplarnianych nabywanych przez państwa członkowskie osiągnęły rekordowy poziom około 14 mld EUR. Państwa członkowskie w ciągu roku wykorzystały lub planowały wykorzystać prawie 70 % tych dochodów na określone cele związane z klimatem i energią (zob. rozdział 3.1.2.4).

Po raz trzeci opublikowano wskaźnik nadwyżki rezerwy stabilności rynkowej, wynoszący 1 654 909 824 uprawnień. Publikacja wskaźnika w dalszym ciągu będzie powodowała przenoszenie uprawnień do rezerwy, co zmniejszy wolumen aukcji o niemal 40 %, tj. o blisko 397 mln uprawnień, w 2019 r. (zob. rozdział 3.3)

1. WPROWADZENIE

Od 2005 r. unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) stanowi kamień węgielny strategii UE na rzecz ograniczania emisji gazów cieplarnianych z przemysłu oraz produkcji energii elektrycznej i ciepła. Przyczynia się on znacząco do osiągnięcia ogólnego celu UE polegającego na redukcji emisji gazów cieplarnianych o 20 % do 2020 r. w porównaniu z poziomem z 1990 r. Mimo że UE jest na dobrej drodze do przekroczenia tego celu, osiągnięcie redukcji emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 40 % (jako element obecnie obowiązujących unijnych ram polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030) i o co najmniej 50 % – przy czym należy dążyć w odpowiedzialny sposób do 55 % (uwzględniając Wytyczne polityczne na następną kadencję Komisji Europejskiej) – wymaga ciągłych postępów.

Od czasu wejścia w życie zmiany EU ETS w związku z 4. etapem w kwietniu 2018 r. prace nad przyjęciem przepisów wykonawczych dotyczących czwartego okresu rozliczeniowego postępują w szybkim tempie. W ostatnim roku przyjęto przepisy wykonawcze dotyczące nowego wykazu sektorów i podsektorów narażonych na znaczące ryzyko ucieczki emisji oraz przepisy dotyczące przydziału bezpłatnych uprawnień, a ramy prawne dotyczące systemu rejestru Unii zostały zmienione w celu wprowadzenia dostosowań wymaganych w odniesieniu do 4. etapu. Ponadto ustanowiono przepisy dotyczące zapewnienia operacyjności funduszu innowacyjnego, który stanowi główny instrument ETS w zakresie finansowania innowacyjnych technologii niskoemisyjnych i przełomowych innowacji na 4. etapie. Jednocześnie zmieniono rozporządzenie w sprawie sprzedaży na aukcji, aby umożliwić sprzedaż na aukcji pierwszych 50 mln uprawnień dla funduszu innowacyjnego w 2020 r. W sierpniu 2019 r. Komisja przyjęła drugą zmianę w celu stworzenia ram instytucjonalnych na potrzeby sprzedaży na aukcji uprawnień dla funduszu innowacyjnego i funduszu modernizacyjnego na 4. etapie. Ponadto dokonano aktualizacji ram monitorowania, raportowania, weryfikacji i akredytacji EU ETS w celu udoskonalenia i wyjaśnienia obowiązujących obecnie przepisów na podstawie zdobytego na 3. etapie doświadczenia w zakresie wdrożenia. Komisja szybko kończy prace nad pozostałymi przepisami wykonawczymi z myślą o ich przyjęciu przed styczniem 2021 r., czyli przed rozpoczęciem nowego okresu rozliczeniowego.

Uzgodnione w ostatnich latach zmiany przepisów mające na celu rozwiązanie kwestii nadwyżki uprawnień na rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla zaczynają przynosić efekty. Od czasu publikacji najnowszego sprawozdania w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla po raz trzeci opublikowano wskaźnik nadwyżki rezerwy stabilności rynkowej. Z tego wskaźnika i zmienionych przepisów dotyczących EU ETS wynika, że wolumeny aukcji w 2019 r. zostaną zmniejszone o blisko 400 mln uprawnień, co odpowiada 24 % nadwyżki.

W ostatnim roku nastąpił ponadto wzrost zaufania uczestników rynku, na co wskazuje wzmocnienie sygnału cenowego dotyczącego emisji dwutlenku węgla. Wyższa cena uprawnień do emisji doprowadziła do znacznego wzrostu całkowitych dochodów ze sprzedaży aukcyjnych, generowanych przez państwa członkowskie – w 2018 r. całkowite wygenerowane dochody wyniosły 14 mld EUR, czyli były ponad dwukrotnie wyższe niż dochody wygenerowane w 2017 r. Z informacji przekazanych przez państwa członkowskie wynika, że w 2018 r. wykorzystano (lub planowano wykorzystać) 70 % tych dochodów na określone cele związane z klimatem i energią.

Niniejsze sprawozdanie w sprawie funkcjonowania europejskiego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla jest przedstawiane zgodnie z wymogami określonymi w art. 10 ust. 5 i art. 21 ust. 2 dyrektywy 2003/87/WE (dyrektywa w sprawie EU ETS). Jak określono w dyrektywie, celem sprawozdania jest zapewnienie regularnego corocznego obrazu zmian na europejskim rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla.

Niniejsze sprawozdanie dotyczy roku 2018, ale przedstawia także inicjatywy zaproponowane lub uzgodnione w pierwszej połowie 2019 r.

O ile nie wskazano inaczej, dane wykorzystane do celów niniejszego sprawozdania są danymi publicznie dostępnymi, jakimi dysponowała Komisja przed końcem czerwca 2019 r. Ogólne i opisowe informacje na temat EU ETS umieszczono w ramkach w poszczególnych częściach sprawozdania.





2. INFRASTRUKTURA EU ETS

2.1 Uwzględnienie działalności, instalacji i operatorów statków powietrznych

EU ETS funkcjonuje w 31 państwach Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). System ten ogranicza emisje pochodzące z niemal 11 000 elektrowni i instalacji produkcyjnych oraz emisje generowane przez ponad 500 operatorów statków powietrznych obsługujących przeloty pomiędzy portami lotniczymi EOG. System obejmuje swoim zasięgiem około 39 % emisji gazów cieplarnianych w UE. Na 3. etapie (2013–2020)* do sektorów, których instalacje stacjonarne reguluje EU ETS, zalicza się sektory energochłonne, w tym elektrownie i inne obiekty energetycznego spalania o nominalnej mocy cieplnej >20 MW (z wyjątkiem instalacji zajmujących się przetwarzaniem odpadów niebezpiecznych lub komunalnych), rafinerie ropy naftowej, piece baterii koksowniczych, produkcję żelaza i stali, klinkieru cementowego, szkła, wapna, cegieł, ceramiki, masy włóknistej, papieru i kartonu, aluminium, produktów petrochemicznych, amoniaku, kwasu azotowego, adypinowego, glioksalu i kwasu glioksalowego, wychwytywanie, transport rurociągami i geologiczne składowanie CO2. W latach 2013–2016 r. zakres EU ETS dla transportu lotniczego ograniczał się do lotów w obrębie Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), do czasu przyjęcia globalnego podejścia przez Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO). W celu wsparcia rozwoju mechanizmu kompensacji i redukcji CO2 dla lotnictwa międzynarodowego (CORSIA) w 2017 r. ograniczenie do lotów w obrębie EOG przedłużono do 2023 r. (zob. rozdział 4). EU ETS obejmuje emisje dwutlenku węgla (CO2), ale również emisje podtlenku azotu (N2O) z całej produkcji kwasu azotowego, adypinowego, kwasu glioksalowego i glioksalu oraz emisje perfluorowęglowodorów (PFC) z produkcji aluminium. Mimo że uczestnictwo w EU ETS jest obowiązkowe, w niektórych sektorach systemem tym objęte są tylko instalacje powyżej pewnego rozmiaru. Ponadto państwa uczestniczące mogą wykluczyć małe instalacje (emitujące poniżej 25 000 ton ekwiwalentu CO2e) z systemu, jeżeli są już stosowane środki alternatywne i równoważne. Na 4. etapie z systemu EU ETS można wykluczyć bardzo małe podmioty uczestniczące w systemie (zgłaszające emisje na poziomie niższym niż 2 500 ton ekwiwalentu CO2 w ciągu ostatnich trzech lat) pod warunkiem istnienia uproszczonych zasad monitorowania mających na celu ocenę ilości emisji. Państwa uczestniczące mogą również włączyć więcej sektorów i gazów cieplarnianych do EU ETS (tzw. klauzula „opt-in”). * Informacje na temat 1. i 2. etapu EU ETS znajdują się pod adresem: https://ec.europa.eu/clima/policies/ets/pre2013_pl

Według sprawozdań sporządzonych na podstawie art. 21 i złożonych przez państwa uczestniczące w 2019 r., łączna liczba dopuszczonych instalacji wynosiła 10 744 w 2018 r.

Podobnie jak w latach poprzednich w 2018 r. w ramach EU ETS większość spalanych paliw stanowiły paliwa kopalne. Niemniej jednak 29 państw zgłosiło także wykorzystanie biomasy w związku z 2 181 instalacjami (20,3 % wszystkich instalacji). Tylko dwa państwa (LI i MT) nie zgłosiły żadnego wykorzystania biomasy. W 2018 r. łączne emisje pochodzące z biomasy wynosiły około 151 mln ton CO2 (9 % emisji zgłoszonych w ramach ETS), co stanowi nieznaczny wzrost z 145 mln ton CO2 w 2017 r. (8 % emisji zgłoszonych w ramach ETS). 99,2 % tych emisji miało współczynnik równy zero. Jeżeli chodzi o 2018 r., żadne państwo nie zgłosiło wykorzystania biopaliwa w przypadku operatorów statków powietrznych, natomiast w odniesieniu do roku 2017 tylko Szwecja zgłosiła takie wykorzystanie w przypadku dwóch operatorów statków powietrznych.