·Podjęto działania w celu rozbicia sieci przemytu na wszystkich szlakach, w tym działania w Nigrze, które doprowadziły do znacznego spadku liczby migrantów przedostających się do Libii od południa.

·Liczba przypadków nielegalnego wjazdu do UE spadła w 2018 r. do 150 000 – najniższego poziomu od pięciu lat. Osiągnięto to dzięki innowacyjnemu podejściu do partnerstwa z państwami trzecimi, którego przykładem jest oświadczenie UE–Turcja z marca 2016 r.

Szybko okazało się, że państwa członkowskie nie sprostają wyzwaniom migracyjnym samodzielnie – aby skutecznie rozwiązać ten problem, konieczne były wspólne europejskie rozwiązania. W maju 2015 r. Komisja Europejska przedstawiła kompleksowy Europejski program w zakresie migracji, którego celem było rozwiązanie doraźnych problemów i wyposażenie UE w narzędzia umożliwiające lepsze zarządzanie migracjami w perspektywie średnio- i długoterminowej w obszarach nielegalnej migracji, granic, azylu i legalnej migracji. Od tamtej pory Europejski program w zakresie migracji wyznacza kierunek prac Komisji, agencji UE i państw członkowskich. Doprowadziło to do opracowania nowej europejskiej infrastruktury w zakresie migracji, obejmującej nowe przepisy, nowe systemy koordynacji i współpracy oraz bezpośrednie unijne wsparcie operacyjne i finansowe. Chociaż można jeszcze wiele zrobić, trzeba docenić postępy osiągnięte przez ostatnich kilka lat.

Konieczne są jednak dalsze działania. UE dysponuje teraz solidniejszymi systemami kontroli granic i może szybko udzielić niezbędnego wsparcia finansowego i operacyjnego państwom członkowskim, które znajdują się pod presją. Ma nowe możliwości wspierania osób znajdujących się w trudnej sytuacji i zapewniania alternatywnych, bezpiecznych i legalnych dróg migracji do Europy osobom, które potrzebują ochrony. Bezprecedensowo zacieśniła współpracę w zakresie zarządzania migracjami z państwami partnerskimi spoza Europy. Na tych fundamentach musimy teraz kontynuować działania, aby dopracować zrównoważony system, który zagwarantuje skuteczne i ludzkie zarządzanie migracjami i sprosta prawdopodobnym przyszłym wyzwaniom, zwłaszcza dzięki utworzeniu odpowiednich ram wspólnego europejskiego systemu azylowego i odpowiedzialnemu i sprawiedliwemu zarządzaniu tym systemem. Będzie to wymagało dalszych starań we wszystkich obszarach, a migracja utrzyma wysokie miejsce na liście priorytetów politycznych w nadchodzących latach.

Niniejsze sprawozdanie stanowić będzie wkład w dyskusję na posiedzeniu Rady Europejskiej w październiku 2019 r. Omówiono w nim najważniejsze aspekty działań UE od 2015 r. oraz kroki podjęte przez UE od ostatniego sprawozdania okresowego z marca 2019 r. Określono szereg najważniejszych natychmiastowych działań, które należy podjąć w szczególności na szlakach śródziemnomorskich, oraz przedstawiono postępy toczących się prac na rzecz konsolidacji unijnych narzędzi dotyczących migracji, granic i azylu.

2.SYTUACJA NA NAJWAŻNIEJSZYCH SZLAKACH MIGRACYJNYCH

Ogólnie rzecz biorąc, na wszystkich szlakach przywrócono sytuację sprzed kryzysu: we wrześniu 2019 r. liczba przybywających osób była o około 90 % niższa niż we wrześniu 2015 r. Sytuacja ta nie jest jednak stabilna. W ciągu pierwszych ośmiu miesięcy 2019 r. wykryto około 70 800 przypadków nielegalnego przekroczenia zewnętrznej granicy UE. Co więcej, do dnia 7 października 2019 r. prawie 1 100 migrantów uznano za zmarłych lub zaginionych podczas przeprawy przez Morze Śródziemne.

Liczba przypadków niedozwolonego przekroczenia granicy na trzech głównych szlakach

Presja na krajowe systemy azylowe ustabilizowała się w 2019 r. w UE+ na poziomie średnio około 54 000 wniosków azylowych miesięcznie, czyli znacznie poniżej szczytowych wartości (w latach 2015–2016 wpływało ponad 100 000 wniosków miesięcznie), ale wciąż powyżej poziomu sprzed kryzysu.

Szlak wschodniośródziemnomorski

Ostatnio odnotowano znaczy wzrost liczby osób przybywających na wyspy greckie. Od początku 2019 r. do 6 października 2019 r. w Grecji odnotowano przybycie ponad 47 500 osób (drogą morską i lądową), co oznacza wzrost o 29 % w stosunku do analogicznego okresu w 2018 r. Większość tego wzrostu wynika z liczby osób przybywających na wyspy Morza Egejskiego, która to liczba rośnie od czerwca; liczba osób przybywających przez granicę lądową w 2019 r. była o 27 % niższa niż w analogicznym okresie w 2018 r. W lipcu, sierpniu i wrześniu 2019 r. odnotowano najwyższą średnią liczbę przybywających osób miesięcznie od czasu wejścia w życie oświadczenia UE–Turcja. W rezultacie coraz bardziej pogarszają się warunki na wyspach Morza Egejskiego, gdzie na dzień 6 października br. w hotspotach przygotowanych na przyjęcie maksymalnie około 8 000 migrantów przebywało 31 000 osób, nawet pomimo przeniesienia w tym roku 20 000 osób do kontynentalnej części kraju. Liczba osób, których powrót do Turcji przeprowadzono na podstawie oświadczenia UE–Turcja, spadła natomiast do najniższego poziomu od 2016 r. Afgańczycy stanowią największą grupę osób przybywających na wyspy Morza Egejskiego, tj. 41 % wszystkich osób przybyłych w 2019 r. Obywatele Turcji to z kolei około 3/4 wszystkich osób przybyłych w 2019 r. przez granicę lądową.

Cypr zmaga się w 2019 r. ze wzrostem liczby przybywających osób; obecnie odnotowuje najwyższą w UE liczbę przybywających osób na mieszkańca. Na dzień 29 września br. na obszarach Cypru kontrolowanych przez rząd odnotowano przybycie ponad 5 700 osób po przekroczeniu zielonej linii. Odnotowana liczba osób, które przybyły łodziami bezpośrednio z Libanu, była znacznie niższa.

Szlak zachodniobałkański

W latach 2017–2018 liczba nielegalnych migrantów wykrytych na tym szlaku spadła o połowę; w 2019 r. odnotowano jednak wzrost liczby przypadków niedozwolonego przekroczenia granicy w całym regionie Bałkanów Zachodnich. Od stycznia do sierpnia br. odnotowano ponad 6 600 osób, które nielegalnie przybyły do UE. Afgańczycy stanowią największą grupę przybywających osób – ponad połowę. W ostatnich miesiącach do Bośni i Hercegowiny tygodniowo przybywało nawet do 900 osób. Mimo że liczba nielegalnych migrantów przybywających szlakiem zachodniobałkańskim wzrosła, sytuacja bezsprzecznie nadal jest dużo lepsza niż w 2015 i 2016 r.

Szlak środkowośródziemnomorski

Ogólnie rzecz biorąc, liczba osób o nieuregulowanym statusie przybywających szlakiem środkowośródziemnomorskim nadal jest niska, pomimo znacznego wzrostu liczby osób przybywających na Maltę, gdzie w 2019 r. do dnia 6 października przybyło ponad 2 800 migrantów – prawie trzy razy więcej niż w analogicznym okresie w 2018 r.

Łącznie liczba osób, które przybyły do Włoch i na Maltę do dnia 6 października 2019 r., wniosła nieco poniżej 11 000, co oznacza spadek o ponad 52 % w stosunku do analogicznego okresu rok wcześniej. Liczba osób, które przybyły do Włoch – nieco poniżej 8 000 na dzień 6 października 2019 r. – była około dwie trzecie niższa niż w analogicznym okresie w 2018 r. Tunezja jest jak dotąd w 2019 r. głównym państwem, z którego wyruszają migranci do Włoch; kolejne miejsce zajmuje Libia. Libijska straż przybrzeżna nadal przechwytuje lub ratuje na morzu dużą liczbę osób – jak dotąd w 2019 r. zgłoszono ich ponad 7 100 (w 2018 r. łącznie około 15 000). Największą grupą migrantów przybywających w 2019 r. do Włoch byli Tunezyjczycy, którzy stanowili 28 % łącznej liczby przybywających osób.

Szlak zachodniośródziemnomorski / szlak atlantycki

W 2018 r. Hiszpania odnotowała najwyższą liczbę osób o nieuregulowanym statusie przybyłych do UE – prawie 64 300, ale od lutego 2019 r. średnia miesięczna liczba osób przybywających znacznie się obniżyła w porównaniu z 2018 r. Do początku października 2019 r. do Hiszpanii przybyło łącznie około 23 600 osób, co oznacza spadek o 47 % w stosunku do analogicznego okresu w 2018 r. Udało się to osiągnąć dzięki poprawie stosunków między UE a Marokiem, w tym dzięki znacznemu unijnemu wsparciu finansowemu na rzecz zarządzania granicami i walki z nielegalną migracją. Pomogło to marokańskiemu rządowi we wzmocnieniu kontroli granic i walce z przemytem migrantów.

Maroko jest jak dotąd w 2019 r. głównym państwem pochodzenia nielegalnych migrantów przybywających do Hiszpanii – obywatelami tego kraju jest 30 % łącznej liczby takich osób. Kolejne miejsca zajmują Algieria, Gwinea, Mali i Wybrzeże Kości Słoniowej. Znaczna większość nielegalnych migrantów przybywających do Hiszpanii wyrusza z Maroka, choć ostatnio odnotowano niewielki wzrost liczby osób wyruszających z Algierii.

Sytuacja w zakresie azylu

W ciągu pierwszych dziewięciu miesięcy 2019 r. w UE+ złożono ponad 500 000 wniosków (nieco więcej niż w analogicznym okresie 2018 r., kiedy to złożono prawie 497 000 wniosków). Najwięcej wniosków w 2019 r. złożono jak dotąd w Niemczech, Francji, Hiszpanii, Grecji i Zjednoczonym Królestwie – do tych państw trafiło 72 % wniosków ogółem. Głównymi państwami pochodzenia osób ubiegających się o azyl w 2018 r. były Syria, Afganistan i Irak, a w 2019 r. jak dotąd są to Afganistan, Syria i Wenezuela. W pierwszej połowie 2019 r. w UE+ wydano 96 800 pozytywnych decyzji. Wskaźnik przyznawania azylu w decyzjach pierwszej instancji wydanych od lutego do lipca 2019 r. wyniósł 34 %.