Od czasu ostatniego sprawozdania z postępu prac Komisja kontynuowała omawianie w ramach odpowiednich komitetów i grup ekspertów serii aktów wykonawczych i delegowanych niezbędnych do opracowania elementów interoperacyjności. Do tej pory zdecydowana większość tych aktów została przyjęta we współpracy z Parlamentem Europejskim i Radą UE, jak przewidziano w mających zastosowanie procedurach. Komisja przyjęła łącznie 3 akty delegowane i 9 aktów wykonawczych na podstawie rozporządzeń w sprawie interoperacyjności, które to akty dotyczą: procedur technicznych i odpowiedzi udzielanych przez europejski portal wyszukiwania (art. 9 ust. 7), wydajności wspólnego systemu porównywania danych biometrycznych (art. 13 ust. 5), niezbędnych formularzy w przypadku powiązania czerwonego (art. 32 ust. 5) i powiązania białego (art. 33 ust. 6), jakości danych (art. 37 ust. 4), procedur współpracy w przypadku incydentów bezpieczeństwa (art. 43 ust. 5), funkcjonowania portalu internetowego (art. 49 ust. 6) oraz rozwiązania technicznego służącego do zarządzania wnioskami użytkowników z organów ścigania o udzielenie dostępu (art. 78 ust. 10). Trzy z już przyjętych aktów są poddawane przeglądowi w celu uwzględnienia zmian wynikających z nowego rozporządzenia w sprawie wizowego systemu informacyjnego (VIS) oraz będących ich skutkiem zmian w europejskim systemie informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS): akty w sprawie zasad technicznych tworzenia powiązań między danymi z różnych systemów informacyjnych UE (art. 28 ust. 7) oraz profili użytkowników europejskiego portalu wyszukiwania (art. 8 ust. 2), a także akt w sprawie centralnego repozytorium sprawozdawczo-statystycznego (art. 39 ust. 5). W styczniu 2022 r. Parlament Europejski wyraził sprzeciw wobec aktu delegowanego w sprawie procedur ustalania przypadków, w których dane dotyczące tożsamości można uznać za tożsame lub zbliżone (art. 28 ust. 5). Komisja dokonała rewizji tego aktu, aby uwzględnić zastrzeżenia Parlamentu Europejskiego oraz zmiany wynikające z nowego rozporządzenia w sprawie VIS i będące ich skutkiem zmiany w ETIAS. Proces przygotowawczy obejmował należyte konsultacje z podgrupą ds. interoperacyjności grupy ekspertów ds. systemów informacyjnych dotyczących granic i bezpieczeństwa, z udziałem ekspertów z Parlamentu Europejskiego. Komisja przyjęła zmieniony akt dotyczący danych, które można uznać za tożsame lub zbliżone, w lipcu 2022 r.

Rozporządzenia w sprawie interoperacyjności stanowią, że aby uzupełnić i wdrożyć pewne szczegółowe aspekty techniczne tych rozporządzeń, należy przyjąć akty wykonawcze. Niektóre z tych aktów są niezbędne, aby umożliwić pełne rozpoczęcie przez eu-LISA procesu projektowania i opracowywania elementów w kontekście całej architektury systemów, w szczególności biorąc pod uwagę fakt, że wymaga to określenia specyfikacji technicznych i przygotowania postępowania o udzielenie zamówienia, aby móc podjąć współpracę z wykonawcami. Inne akty są konieczne do określenia zasad technicznych, aby ułatwić stosownym organom funkcjonowanie na miejscu, na przykład poprzez wykorzystanie standardowych formularzy i ustanowienie procedur współpracy w celu rozwiązywania problemów związanych z bezpieczeństwem.

Prace nad stworzeniem europejskiego systemu przekazywania informacji z rejestrów karnych o obywatelach państw trzecich (ECRIS-TCN) postępują tak, by można było go uruchomić w połowie listopada 2023 r. zgodnie z najnowszą decyzją Rady ds. WSiSW. Jeżeli chodzi o wizowy system informacyjny (VIS), w Komisji trwają prace nad przygotowaniem prawa wtórnego niezbędnego do opracowania zmienionego VIS, również w kontekście szerszych ram interoperacyjności.

Jeżeli chodzi o europejski system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS), prowadzone są działania wdrożeniowe z myślą o jego uruchomieniu do połowy listopada 2023 r. Wszystkie akty wykonawcze i delegowane niezbędne do opracowania systemu zostały przyjęte lub wypracowano ich stabilną wersję. Pozostałe akty również znajdują się na końcowych etapach procedury przyjęcia. Trwają prace nad szeroko zakrojoną kampanią informacyjną oraz specjalną stroną internetową poświęconą ETIAS w celu zapewnienia, aby osoby podróżujące do Europy były odpowiednio i terminowo informowane o nowych wymogach.

Z powodu opóźnień w uruchomieniu systemu wjazdu/wyjazdu (EES) na szczeblu centralnym ministrowie potwierdzili zmieniony harmonogram wdrażania nowych systemów informatycznych na nieformalnym posiedzeniu Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, które odbyło się 11 lipca 2022 r. Według nowego harmonogramu wdrażanie wszystkich nowych systemów związanych z zarządzaniem granicami zewnętrznymi (SIS, EES i ETIAS) zostanie zakończone do końca 2023 r. zgodnie z ogólnym celem politycznym, natomiast elementy interoperacyjności zostaną opracowane w 2023 r. i powinny być stopniowo uruchamiane nie później niż do czerwca 2024 r.

3.Stan wdrożenia przez państwa członkowskie i agencje unijne

Komisja nadal regularnie organizowała spotkania z państwami członkowskimi w celu omówienia wdrożenia interoperacyjności wielkoskalowych systemów informacyjnych UE. Od czasu publikacji ostatniego sprawozdania z postępu prac w listopadzie 2021 r. Komisja zwołała osiem posiedzeń grup ekspertów ds. interoperacyjności i trzy posiedzenia komitetów poświęcone interoperacyjności, aby omówić pozostałe akty delegowane i wykonawcze przewidziane do przyjęcia i zmiany, a także aby wesprzeć prace nad podręcznikiem na temat interoperacyjności dla użytkowników końcowych.

W 2020 r. Komisja ustanowiła proces wczesnego ostrzegania (RAP-IT) na potrzeby monitorowania wdrażania i stosowania systemów IT w obszarze migracji, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, a także interoperacyjności tych systemów. W ramach RAP-IT wykorzystuje się istniejące środki i mechanizmy do ciągłego monitorowania wdrażania przez państwa członkowskie, aby zapewnić informacje zwrotne i wsparcie. Od czasu utworzenia RAP-IT Komisja wykorzystuje go do monitorowania i gromadzenia informacji.

W 2022 r. Komisja zorganizowała, przy wsparciu ze strony eu-LISA, dwustronne spotkania z ponad czternastoma państwami członkowskimi, państwami stowarzyszonymi w ramach Schengen i agencjami UE w celu monitorowania postępów, określenia obszarów potencjalnie budzących obawy i zapewnienia gotowości do uruchomienia systemów informacyjnych UE i ich interoperacyjności. Ponadto Komisja prowadziła, przy wsparciu ze strony eu-LISA, regularną wymianę trójstronną z tymi państwami członkowskimi, które stoją w obliczu szczególnych wyzwań związanych z realizacją projektu interoperacyjności, aby zapewnić im wsparcie w rozwiązywaniu nierozstrzygniętych kwestii.

W kwietniu 2022 r. Komisja zwołała siódme posiedzenie forum ds. interoperacyjności, aby omówić postępy i utrzymujące się wyzwania we wdrażaniu nowej architektury informatycznej unijnych systemów informacyjnych dotyczących granic, migracji i bezpieczeństwa. Zgodnie ze zwyczajową praktyką Komisja przeprowadziła konsultacje z państwami członkowskimi i agencjami UE w sprawie osiągniętych przez nie postępów we wdrażaniu za pomocą ukierunkowanych kwestionariuszy i przedstawiła uczestnikom przegląd stanu wdrażania nowej architektury informatycznej unijnych systemów informacyjnych dotyczących granic, migracji i bezpieczeństwa przez państwa członkowskie i agencje UE. Ukierunkowane dyskusje dotyczyły gotowości państw członkowskich i agencji UE do uruchomienia wielkoskalowych systemów informacyjnych UE, osiągniętych postępów i utrzymujących się wyzwań związanych z terminowym wdrożeniem, w tym w odniesieniu do przeprowadzania testów, umów i finansowania.

Jak wynika z wymiany informacji prowadzonej w ramach forum, państwa członkowskie osiągnęły ogólnie znaczące postępy w wielu obszarach przygotowań do wdrożenia systemów informacyjnych UE i ich interoperacyjności. W trakcie dyskusji wskazywano na ogólnie widoczne postępy w przygotowaniach do uruchomienia wersji przekształconej SIS; co do zasady państwa członkowskie i eu-LISA wyraziły przekonanie, że cel pośredni dotyczący rozpoczęcia funkcjonowania zostanie osiągnięty. Wymiany informacji z państwami członkowskimi uwypukliły pewne kluczowe wyzwania, którym należy stawić czoła w ramach przygotowań do uruchomienia EES, w tym opóźnienia po stronie wykonawcy eu-LISA, skutki dla przeprowadzania testów na szczeblu krajowym oraz gotowość na przejściach granicznych. Większość państw członkowskich zgłosiła, że jest na dobrej drodze do uruchomienia ETIAS i że trwają prace nad VIS w celu jak najszybszego uruchomienia systemu. Komisja zachęciła państwa członkowskie i eu-LISA do zgłaszania wszelkiego poważnego ryzyka opóźnień odpowiednim organom zarządzającym i na szczeblu politycznym, aby w pełni uwzględnić wszelkie pozostałe ryzyko w kontekście planowania i ustalonego na szczeblu politycznym harmonogramu wdrożenia nowej architektury informatycznej oraz zarządzania tym wdrożeniem. Na podstawie przedstawionych przez państwa członkowskie i eu-LISA postępów i utrzymujących się wyzwań Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych potwierdziła zmiany w harmonogramie wdrażania na posiedzeniu, które odbyło się 11 lipca 2022 r.

4.Potrzeby szkoleniowe

Centralnie skoordynowane szkolenia na szczeblu UE mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia prawidłowego i skutecznego wdrożenia i wykorzystywania interoperacyjności. W rozporządzeniach w sprawie interoperacyjności powierzono eu-LISA zadanie przeprowadzenia szkoleń z zakresu technicznego użytkowania elementów interoperacyjności oraz zobowiązano organy państw członkowskich i agencje unijne do zapewnienia programów szkoleniowych dotyczących bezpieczeństwa danych, jakości danych, zasad ochrony danych oraz procedur mających zastosowanie do przetwarzania danych.

Komisja nadal wspierała państwa członkowskie i agencje UE w zakresie szkoleń, między innymi przekazując im odpowiednie materiały i informacje na temat stosowania ram i elementów interoperacyjności podczas specjalnie organizowanych w tym celu spotkań. Komisja regularnie uczestniczy w procesie określania potrzeb szkoleniowych i wspiera w szczególności CEPOL w tym zakresie oraz prowadzi szkolenia związane z ramami interoperacyjności. Komisja w szczególności wspomagała prace nowo utworzonego przez CEPOL centrum wiedzy na temat współpracy organów ścigania, wymiany informacji i interoperacyjności (CKC INT), między innymi wyznaczając ekspertów do odpowiednich obszarów prac.

Komisja zorganizowała również dwukrotnie warsztaty tematyczne na temat interoperacyjności ukierunkowane na różne procesy biznesowe, aby wesprzeć państwa członkowskie w przygotowaniach do wdrożenia interoperacyjności.

5.Fundusze UE

W ocenie skutków finansowych regulacji załączonej do wniosków Komisji Europejskiej dotyczących obu rozporządzeń ustanawiających ramy interoperacyjności systemów informacyjnych UE w obszarze wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych wskazano, że wymagany jest całkowity budżet w wysokości 461 mln EUR w latach 2019–2027. Kwota ta obejmuje budżet dla państw członkowskich (136,3 mln EUR) na dostosowanie ich systemów krajowych i szkolenia dla użytkowników końcowych, dla Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej (4,8 mln EUR) na wyspecjalizowany zespół zapewniający wsparcie w okresie przejściowym obowiązującym w stosunku do wykrywania wielokrotnych tożsamości, dla Europolu (48,9 mln EUR) na niezbędną modernizację systemów informatycznych agencji, dla CEPOL-u (2,0 mln EUR) na szkolenia dla personelu operacyjnego oraz dla eu-LISA (261,3 mln EUR) na pokrycie kosztów opracowania i utrzymania elementów interoperacyjności, a także na działania związane z migracją danych, aktualizacją, siecią, szkoleniami i spotkaniami. Wydatki bieżące są niższe od kwot oszacowanych w ocenie skutków finansowych regulacji i do tej pory nie stwierdzono ryzyka nadmiernych wydatków.

Zgodnie z wnioskiem Komisji dotyczącym rozporządzeń w sprawie interoperacyjności wpływ na wydatki operacyjne eu-LISA przeznaczone na rozwój interoperacyjności szacuje się na 45,2 mln EUR w 2021 r. i 57,9 mln EUR w 2022 r. Zgodnie z piątym sprawozdaniem eu-LISA z postępów w zakresie interoperacyjności do 11 listopada 2021 r. kwota 5,1 mln EUR została wykorzystana na zakontraktowanie niezbędnych działań w zakresie rozwoju i wdrażania w ramach umowy na rozwój podpisanej w grudniu 2021 r. Agencja informuje, że na plany dotyczące zobowiązań budżetowych w 2021 r. negatywny wpływ miała między innymi pandemia COVID-19, która wpłynęła na działania związane z zamówieniami publicznymi i zawieraniem umów. W rezultacie eu-LISA musiała skrócić czas trwania niektórych planowanych działań i zwiększyć liczbę działań równoległych.

Zachęca się państwa członkowskie do wykorzystania zasobów dostępnych w ramach programów Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w celu wdrożenia rozporządzeń w sprawie interoperacyjności. Ponadto zachęca się państwa członkowskie, aby w ramach nowych programów unijnych funduszy w obszarze spraw wewnętrznych na lata 2021–2027, w szczególności Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (IZGW), uznały za priorytetowe działania na rzecz rozwoju i dalszego wdrażania interoperacyjności systemów informacyjnych UE. Ponadto Komisja ustanowiła specjalne działanie w ramach IZGW, udostępniając budżet w wysokości 31,75 mln EUR na wsparcie państw członkowskich w przestrzeganiu wdrożenia ram prawnych dotyczących interoperacyjności. W szczególności fundusze w ramach tego specjalnego działania mogą być wykorzystywane między innymi na dostosowanie krajowych procesów biznesowych, krajowe podręczniki i podręczniki czy szkolenia użytkowników końcowych. Zdecydowana większość państw członkowskich złożyła wniosek o to specjalne finansowanie w 2022 r. – 21 z 26 kwalifikujących się państw członkowskich.

6.Wniosek

Wdrożenie interoperacyjności ma zasadnicze znaczenie dla Unii Europejskiej, aby europejski system zarządzania granicami był adekwatny do zakładanych celów i mógł przyczynić się do bardziej zdecydowanej kontroli przepływów migracyjnych oraz do zwalczania nielegalnej imigracji, terroryzmu i innych poważnych przestępstw.

Według zatwierdzonego na szczeblu politycznym zmienionego harmonogramu wszystkie nowe systemy informatyczne związane z zarządzaniem granicami zewnętrznymi zostaną sfinalizowane do końca 2023 r., zgodnie z ogólnym celem politycznym. Jeżeli chodzi o elementy interoperacyjności, opóźnienia po zakończeniu 2023 r. należy ograniczyć do minimum, tak aby uruchomić te elementy przed czerwcem 2024 r.

Komisja będzie nadal ściśle monitorować postępy i oceniać zagrożenia dla wdrożenia nowej architektury informatycznej unijnych systemów informacyjnych dotyczących granic, migracji i bezpieczeństwa oraz ich interoperacyjności. Komisja będzie nadal regularnie współpracować ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, w tym w ramach RAP-IT, aby koordynować i monitorować działania, określać obszary potencjalnie budzące obawy i ograniczać do minimum ryzyko związane z wdrażaniem interoperacyjności, jak również wspierać terminową i skuteczną realizację przedmiotowej inicjatywy zgodnie z ustalonym na szczeblu politycznym harmonogramem.