w sprawie wdrażania w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. niektórych przepisów rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 ustanawiającego wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego

Niniejszy dokument jest czwartym sprawozdaniem sporządzonym na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 i dotyczy okresu od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. Pierwsze sprawozdanie obejmowało okres od dnia 4 grudnia 2011 r. (dnia wejścia w życie rozporządzenia) do dnia 31 grudnia 2012 r. Drugie sprawozdanie obejmowało okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. Trzecie sprawozdanie obejmowało okres od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. Obecny okres sprawozdawczy jest zsynchronizowany ze sprawozdaniem w sprawie wdrażania niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego, zgodnie z art. 26 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1071/2009. Dzięki tej synchronizacji państwa członkowskie i zainteresowane strony mogą uzyskać spójny pogląd na temat sektora w odniesieniu do rynku wewnętrznego i przepisów socjalnych w danym okresie sprawozdawczym.

Zgodnie z art. 3 przywołanego rozporządzenia przedsiębiorcy wykonujący zawód przewoźnika drogowego muszą posiadać rzeczywistą i stałą siedzibę w jednym z państw członkowskich, cieszyć się dobrą reputacją oraz posiadać odpowiednią zdolność finansową i wymagane kompetencje zawodowe. Ponadto art. 4 tego rozporządzenia nakłada na przedsiębiorców transportu drogowego obowiązek wyznaczenia zarządzającego transportem. Zarządzający ten musi posiadać certyfikat kompetencji zawodowych, potwierdzający posiadanie umiejętności i wiedzy niezbędnych do zarządzania przewozami zgodnie ze wszystkimi wymogami prawnymi i branżowymi w sposób rzeczywisty i ciągły. Odpowiedzialność za sprawdzanie, czy przedsiębiorcy transportowi przestrzegają warunków określonych w rozporządzeniu (WE) nr 1071/2009, spoczywa na państwach członkowskich. Kluczową rolę w poprawie skuteczności nadzorowania przedsiębiorców prowadzących działalność w Unii Europejskiej odgrywa też dobrze zorganizowana współpraca administracyjna między państwami członkowskimi.

Niniejsze sprawozdanie odnosi się do wykonywania zawodu przewoźnika transportu drogowego w państwach członkowskich. Jego celem jest zapewnienie ścisłego nadzorowania stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylającego dyrektywę Rady 96/26/WE (zwanego dalej „rozporządzeniem (WE) nr 1071/2009”). Powyższe rozporządzenie ma zastosowanie do wszystkich przedsiębiorców mających siedzibę w UE i wykonujących zawód przewoźnika drogowego, jak również mających zamiar podjąć tego typu działalność. Zawód przewoźnika drogowego odnosi się do zawodu przewoźnika drogowego rzeczy i zawodu przewoźnika drogowego osób. Niektóre kategorie przedsiębiorców, na przykład przewoźnicy wykorzystujący pojazdy silnikowe o masie całkowitej mniejszej niż 3,5 tony, nie są objęte zakresem stosowania rozporządzenia. W rozporządzeniu (WE) nr 1071/2009 określono wspólne zasady dostępu do zawodu przewoźnika drogowego rzeczy i przewoźnika drogowego osób.

w sprawie wdrażania w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. niektórych przepisów rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 ustanawiającego wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego

w sprawie wdrażania w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. niektórych przepisów rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 ustanawiającego wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego

Zgodnie z art. 26 rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 państwa członkowskie mają obowiązek składania sprawozdań. Dwa państwa członkowskie nie wywiązały się jednak z tego obowiązku, a niektóre państwa dostarczyły jedynie informacje opisowe. Jest to wzrost w porównaniu z ostatnim okresem, w którym wszystkie państwa członkowskie wywiązały się ze swoich zobowiązań. Niektóre państwa członkowskie przekazały dane z poważnym opóźnieniem w stosunku do terminu, który upłynął dnia 30 września 2019 r., przy czym ostatnie sprawozdanie otrzymano w październiku 2020 r. Miało to wpływ na termin sporządzenia niniejszego sprawozdania Komisji. W szeregu sprawozdań nie przedstawiono niektórych wymaganych informacji, uniemożliwiając tym samym przeprowadzenie wszechstronnej analizy.

W celu zachowania spójności oraz w celu udzielenia pomocy właściwym organom krajowym w wypełnieniu ich obowiązku sprawozdawczego służby Komisji zaproponowały państwom członkowskim w 2015 r. standardowy formularz. Powinien on być wykorzystywany począwszy od drugiego okresu sprawozdawczego. Prawie wszystkie uczestniczące państwa członkowskie skorzystały ze standardowego formularza w swoich sprawozdaniach krajowych.

Państwa członkowskie, które przedłożyły sprawozdania za bieżący okres sprawozdawczy różnią się od państw, które przedłożyły sprawozdania w poprzednich okresach sprawozdawczych, a przedstawione informacje mają charakter fragmentaryczny, dlatego też porównania między dwoma okresami sprawozdawczymi należy traktować ostrożnie.

II.Analiza danych dotyczących wykonywania zawodu przewoźnika drogowego

1. Analiza sektora pod względem dobrej reputacji, zdolności finansowej i kompetencji zawodowych

Niniejsza część sprawozdania opiera się na informacjach przekazanych przez państwa członkowskie dotyczących wymogów krajowych, organizacji kontroli, poziomu zgodności oraz napotkanych trudności. Przegląd nie ma kompleksowego zakresu ze względu na fragmentaryczny charakter sprawozdań sporządzanych przez państwa członkowskie. W razie potrzeby sprawozdania państw członkowskich zostały uzupełnione danymi z powyższego opracowania oceniającego.

Państwa członkowskie w bardzo różny sposób sprawdzają zgodność ze wspomnianymi czterema wymogami dotyczącymi dostępu do zawodu przewoźnika drogowego, określonymi w rozporządzeniu, a liczba prowadzonych przez nie kontroli też jest bardzo różna. Sposoby sprawdzania zgodności są różne: od systemów punktowych w Niemczech po coroczne kontrole na Łotwie czy weryfikację w oparciu o wyroki skazujące w Irlandii.

Jak dopuszczono pod pewnymi warunkami w art. 3 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1071/2009, niektóre państwa członkowskie nakładają wymogi krajowe, które należy spełnić oprócz czterech wymogów określonych w rozporządzeniu (rzeczywista i stała siedziba, dobra reputacja, odpowiednia zdolność finansowa i wymagane kompetencje zawodowe), aby uzyskać dostęp do zawodu przewoźnika drogowego. Na przykład Dania i Estonia posiadają dodatkowe wymogi krajowe dotyczące zdolności finansowej, podczas gdy inne przykłady wskazują na dodatkowe wymogi dotyczące np. parkingów.

Estonia zgłosiła, że kontrole zgodności z wymogami określonymi w rozporządzeniu prowadzi się w ramach systemu opartego na analizie ryzyka, skupiając się przede wszystkim na przedsiębiorstwach o podwyższonym ryzyku popełnienia poważnych lub częstych naruszeń przepisów dotyczących transportu drogowego. Ponadto po złożeniu przez posiadacza licencji wspólnotowej wniosku o uwierzytelniony odpis przeprowadza się kontrole. W latach 2017–2018 65 % posiadaczy licencji wspólnotowej złożyło wniosek o uwierzytelniony odpis; skontrolowano każdy wymieniony przypadek. Oprócz kontroli stałej siedziby po udzieleniu licencji wspólnotowej władze estońskie przeprowadzają kontrole w oparciu o rejestr 1 lub 2 razy w roku. Oprócz czterech kryteriów Estonia wymaga, aby wnioskodawca ubiegający się o licencję wspólnotową nie miał żadnych zaległości podatkowych nierozłożonych na raty, przekraczających kwotę określoną w ustawie podatkowej; wnioskodawca nie może też zostać postawiony w stan upadłości.

W Irlandii kontrole dobrej reputacji, zdolności finansowej i kompetencji zawodowych są przeprowadzane co najmniej raz na pięć lat w ramach procedury przedłużenia ważności zezwolenia dla każdego przedsiębiorcy. Dodatkowo kontrole te mogą odbywać się częściej w odniesieniu do niektórych podmiotów uznanych za stwarzające wysokie ryzyko lub zwracających uwagę właściwych organów. Dobrą reputację kontroluje się w drodze poddania zarządzającego transportem oraz innych odpowiednich osób krajowej procedurze sprawdzającej przeprowadzanej przez krajowe służby policyjne. Służby przeprowadzające weryfikację przedstawiają właściwemu organowi wykaz wyroków skazujących, który może być stosowany do stwierdzenia dobrej reputacji. W trakcie pięcioletniego okresu ważności licencji przewoźnika nie musi on zazwyczaj przekazywać dodatkowych informacji organowi wydającemu licencje. Może się tak zdarzyć jedynie w przypadku, gdy organ wykryje ryzyko w odniesieniu do danego przewoźnika.

Na Łotwie kontrole przestrzegania wymogu w zakresie zdolności finansowej przeprowadza się z wykorzystaniem informacji ze sprawozdań rocznych przekazywanych przez rejestr przedsiębiorstw. Ponadto wszystkie cztery wymogi są sprawdzane przed wydaniem zezwolenia na przewozy. Większość zawieszonych zezwoleń wynikała z wniosków państwowej inspekcji skarbowej, gdy podejmowała ona decyzję o zawieszeniu działalności gospodarczej danego przedsiębiorstwa transportowego. Uwierzytelnione odpisy licencji wspólnotowych i licencji na transport krajowy są wydawane w odniesieniu do każdego poszczególnego pojazdu jedynie na okres do dwunastu miesięcy. W przypadku niezgodności z powyższymi czterema wymogami ważność uwierzytelnionych odpisów licencji wspólnotowych i licencji na transport krajowy nie jest przedłużana. Dobrą reputację sprawdza się w odniesieniu do zarządzających transportem, przedsiębiorców i członków ich zarządów. Gdy zarządzający transportem lub członkowie zarządu przedsiębiorcy są zastępowani, sprawdza się dobrą reputację każdego z nowych członków. Łotewskie organy egzekwowania prawa napotykają pewne problemy pod względem określania zgodności z kryterium zdolności finansowej związanym z polisą ubezpieczeniową, ponieważ w rozporządzeniu (WE) nr 1071/2009 nie zawarto szczegółowego opisu czynników ryzyka, na wypadek których przedsiębiorstwo transportowe musi się ubezpieczyć.

W Hiszpanii stosuje się dwie metody kontrolowania zgodności z kryteriami dostępu do tego zawodu. Pierwsza metoda polega na zwróceniu się do przedsiębiorców, aby przedkładali dokumentację wykazującą ich zgodność z przedmiotowymi czterema wymogami. Druga metoda polega na wizytach inspektorów w obiektach przedsiębiorców w celu przeprowadzenia kontroli na miejscu. W Hiszpanii przedsiębiorcy transportu drogowego muszą co dwa lata składać wnioski o przedłużenie ważności swoich zezwoleń Dlatego kontrola zgodności z przedmiotowymi czterema wymogami odbywa się co dwa lata. Ponadto corocznie przeprowadza się serię kontroli w celu sprawdzenia, czy przedsiębiorcy, którym nie odnowiono zezwolenia, nie prowadzą żadnej działalności transportowej.

W Polsce działa 400 inspektorów odpowiedzialnych za kontrole na drogach i w obiektach przewoźników drogowych rzeczy. Informacje gromadzone przez inspektorów są przekazywane do Biura ds. Transportu Międzynarodowego oraz do organów lokalnych wydających licencje wspólnotowe i sprawdzających zgodność z czterema wymogami określonymi w rozporządzeniu (WE) nr 1071/2009. Za rzeczywistą i stałą siedzibę uznaje się miejsce z wyposażeniem i urządzeniami technicznymi odpowiednimi do prowadzenia działalności transportowej w usystematyzowany i ciągły sposób. Obejmuje to co najmniej jeden z następujących elementów: parking; obszar rozładunku; urządzenia do obsługi pojazdów.

W Niemczech system oceny ryzyka istniał tylko na poziomie regionalnym, jednak począwszy od lipca 2014 r. istnieje ogólnokrajowy system oceny ryzyka. Naruszeniom przypisuje się 5 punktów (najpoważniejsze naruszenia), 3 punkty (poważniejsze/poważne naruszenia) albo 1 punkt (inne naruszenia). Poszczególni przedsiębiorcy są oceniani jako podmioty o podwyższonym ryzyku, jeżeli zebrali 5 punktów (w przypadku przedsiębiorców posiadających do 10 pojazdów), 8 punktów (do 50 pojazdów) albo 11 punktów (ponad 50 pojazdów).

Od 2006 r. brytyjska Agencja ds. Norm dotyczących Kierowców i Pojazdów (Driver and Vehicle Standards Agency) stosuje system zwany OCRS (system punktacji ryzyka w zakresie zgodności przewoźników z przepisami). System ten udoskonalono w 2012 r. w celu poprawy jego zdolności prognostycznych. System OCRS zbiera informacje dotyczące naruszeń w zakresie przydatności do ruchu drogowego, które są skorelowane z innymi naruszeniami.

W Danii wszyscy nowi wnioskodawcy ubiegający się o licencję krajową lub wspólnotową są sprawdzani pod kątem odpowiedniej zdolności finansowej, kompetencji zawodowych, zadłużenia oraz stałej siedziby. Kontrole dobrej reputacji prowadzi się jedynie w przypadku, gdy policja zgłosi jakiś problem lub gdy pojawia się jakakolwiek inna oznaka ewentualnego problemu. Naruszenia są rejestrowane na 5 lat i obejmują naruszenia wykryte przez policję podczas kontroli drogowych. Duńskie władze zazwyczaj sprawdzają co roku wszystkich wnioskodawców oraz około 250 istniejących przewoźników. Spośród istniejących przewoźników wyboru dokonuje się w oparciu o system oceny ryzyka. Aby uzyskać pierwsze dwie licencje, przewoźnicy muszą spełnić kryterium początkowej zdolności finansowej na poziomie 150 000 DKK (około 20 000 EUR), podczas gdy w art. 7 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1071/2009 przewiduje się wymóg posiadania rezerw w wysokości 9 000 EUR w przypadku pierwszego pojazdu oraz 5 000 EUR w przypadku każdego dodatkowego pojazdu. W Danii w przypadku każdego dodatkowego pojazdu wymagane jest 40 000 DKK (około 5 400 EUR). Ponadto przedsiębiorstwo nie może mieć zaległości wobec państwa przekraczających 50 000 DKK (około 6 700 EUR). W trakcie sprawdzania odpowiedniej zdolności finansowej danego przedsiębiorcy duński urząd nadzoru transportu kieruje zapytanie w tej kwestii do duńskich urzędów skarbowych.

Rumunia stosuje system oceny ryzyka w celu ukierunkowania kontroli naruszeń w zakresie wszystkich wykroczeń w transporcie drogowym w odniesieniu do każdego przedsiębiorstwa transportowego. Jeżeli przedsiębiorstwo otwiera oddział, przeprowadza się kontrole w zakresie jego stałej i rzeczywistej siedziby.

W Luksemburgu Ministerstwo Gospodarki przeprowadza kontrole przed wydaniem zezwolenia, aby sprawdzić zgodność z wszystkimi czterema wymogami. Kontrole dobrej reputacji przeprowadza się również w przypadku, gdy posiadacz zezwolenia doświadcza trudności finansowych, takich jak nadmierne zadłużenie lub upadłość, aby chronić pozostałe umawiające się strony. Kontrole dobrej reputacji, zdolności finansowej, kompetencji zawodowych oraz stałej i rzeczywistej siedziby przeprowadza się również w przypadku, gdy posiadacz zezwolenia składa wniosek o nowe zezwolenie, na przykład jeżeli rozszerza zakres działalności na inny sektor, do którego to celu potrzebuje dodatkowego zezwolenia.