Zużycie energii końcowej w UE spadło o 9,1 % (z 1 192 Mtoe w 2005 r. do 1 084 Mtoe w 2015 r.), a więc poniżej docelowej wartości zużycia energii końcowej na rok 2020 wynoszącej 1 086 Mtoe. W latach 2005–2015 obniżało się średnio o 0,9 % rocznie, choć tendencja spadkowa została przerwana w 2015 r., kiedy to zużycie energii końcowej wzrosło o 2,1 % w porównaniu z rokiem poprzednim.

Jeśli w nadchodzących latach utrzyma się tendencja spadkowa obserwowana od 2005 r., UE powinna nadal być na dobrej drodze do osiągnięcia celu na 2020 r., zarówno w odniesieniu do zużycia energii pierwotnej, jak i zużycia energii końcowej. Jeżeli jednak obserwowane w ostatnich latach wzrosty odwrócą tę tendencję, osiągnięcie celów na 2020 r. będzie wymagać dodatkowych wysiłków.

·Po okresie stopniowego zmniejszania zużycia energii w latach 2007–2014, w 2015 r. nastąpił wzrost spowodowany po części chłodniejszym sezonem zimowym i niższymi cenami paliw. Pomimo że zużycie energii pierwotnej wzrosło o 1,5 % w porównaniu z 2014 r., to nadal było na poziomie umożliwiającym osiągnięcie celu na 2020 r. Choć zużycie energii końcowej wzrosło również w 2015 r., to wynosiło ciągle poniżej celu na rok 2020 dzięki oszczędnościom osiągniętym w poprzednich latach. Zużycie energii wzrosło jeszcze bardziej w 2016 r. po kolejnej chłodniejszej zimie.

Choć wniosek dotyczący przeglądu dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej jest przedmiotem dyskusji współprawodawców, Komisja cały czas monitoruje wdrażanie obecnej dyrektywy. Niniejsze sprawozdanie z 2017 r. zawiera najnowsze informacje na temat postępów poczynionych do 2015 r. na rzecz osiągnięcia celu na poziomie 20 % . Na potrzeby oceny postępów w zakresie realizacji celu na 2020 r. głównym źródłem danych są oficjalne statystyki europejskie dotyczące energii przekazywane przez państwa członkowskie do Eurostatu. Niniejsze sprawozdanie opiera się na sprawozdaniu dotyczącym postępów w zakresie efektywności energetycznej z 2016 r., jak również na złożonych w 2017 r. sprawozdaniach rocznych oraz krajowych planach działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii przekazywanych przez państwa członkowskie. Aby lepiej zrozumieć czynniki odpowiadające za ostatnie tendencje, wykorzystano analizę rozkładu opracowaną przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC) oraz w ramach projektu Odyssee-Mure.

Utrzymanie dynamiki efektywności energetycznej nie tylko doprowadzi do wzrostu PKB i zatrudnienia, jako że efektywność energetyczna stanowi czynnik wspierający zrównoważoną gospodarkę i sektor budowlany, ale przyniesie również wiele innych korzyści UE i jej mieszkańcom, w szczególności zabezpieczy dostawy energii i ograniczy zanieczyszczenie. Wiążący cel w zakresie efektywności energetycznej na poziomie 30 % przyczynia się również znacząco do osiągnięcia w opłacalny sposób celu UE w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych w 2030 r., ponieważ inwestowanie w efektywność energetyczną zwraca się w perspektywie średnio- i długoterminowej. Przekłada się na niższe rachunki za energię oraz na poprawę warunków życia w budynkach. W przypadku przedsiębiorstw może zwiększyć konkurencyjność dzięki oszczędnościom pieniężnym i większej innowacyjności.

W listopadzie 2016 r. Komisja Europejska zaproponowała przegląd dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej w ramach pakietu dotyczącego czystej energii. Przegląd ten ma na celu dostosowanie dyrektywy do perspektywy na rok 2030 poprzez ustanowienie wiążącego celu w zakresie efektywności energetycznej na poziomie 30 %, co umożliwia skuteczne utrzymanie obecnego poziomu ambicji. Komisja zaproponowała również uproszczenie fragmentów tekstu dyrektywy, aby ułatwić jej wdrażanie na poziomie krajowym.

W tym okresie zużycie energii pierwotnej spadło we wszystkich państwach członkowskich, z wyjątkiem Grecji (nadal dotkniętej pogorszeniem koniunktury gospodarczej), pomimo wzrostu PKB w 22 państwach członkowskich. Tendencja ta pokazuje, że ożywienie nastąpiło bez zwiększania zapotrzebowania na energię, nawet w państwach z szybko rozwijającymi się gospodarkami. Jest jednak również jasne, że było to prawdopodobnie spowodowane poprawą efektywności energetycznej.

Zużycie energii pierwotnej zmniejszyło się od 2005 r. we wszystkich państwach członkowskich, z wyjątkiem Estonii i Polski. Jednak w 2015 r., w porównaniu z poprzednim rokiem, zużycie energii pierwotnej wzrosło w większości państw członkowskich, przy czym najwyższe wzrosty odnotowano na Węgrzech (+5,9 %), w Portugalii (+4,9 %) i Irlandii (+4,6 %). Malta odnotowała największy spadek w ujęciu rok do roku (-14,9 %), a kolejnymi państwami pod tym względem były Estonia (-6,3 %) i Szwecja (-5,5 %).

Zużycie energii końcowej zmniejszyło się od 2005 r. we wszystkich państwach członkowskich, z wyjątkiem Litwy, Malty i Polski. W porównaniu do 2014 r. zużycie energii końcowej w 2015 r. wzrosło we wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem pięciu, przy czym największe redukcje odnotowano na Łotwie (-2,5 %), w Estonii (-1,8 %) i w Finlandii (-1,3 %). Najwyższe wzrosty odnotowano na Węgrzech (+6,9 %), w Grecji (+6,3 %) i w Chorwacji (+5,5 %). Spadki i wzrosty w tych państwach wiązały się w dużym stopniu z warunkami pogodowymi.

Analiza średniorocznych redukcji niezbędnych do osiągnięcia orientacyjnych wartości docelowych pozwala stwierdzić, że w 2015 r. 18 państw członkowskich poczyniło znaczne postępy w kierunku realizacji orientacyjnych wartości docelowych w zakresie zużycia energii końcowej. Z kolei w Austrii, Belgii, Bułgarii, Francji, Niemczech, na Węgrzech, Litwie, Malcie, Słowacji i w Szwecji nie zmniejszano rocznego zużycia energii końcowej w tempie zapewniającym realizację przez te państwa swojego celu na 2020 r. Jeśli chodzi o zużycie energii pierwotnej, pięć państw członkowskich, tj. Bułgaria, Estonia, Francja, Niemcy i Niderlandy, nie realizowało oszczędności do 2015 r. w tempie wystarczającym, aby osiągnąć swoje wartości docelowe w 2020 r.

Niektóre państwa członkowskie poinformowały w swoich krajowych planach działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii z 2017 r., że ich krajowe orientacyjne cele w zakresie efektywności energetycznej na rok 2020 zostały zmienione w celu dostosowania ich do najnowszych krajowych planów w zakresie polityki lub do bardziej aktualnych prognoz. Dwa państwa członkowskie zrewidowały swoje wartości docelowe w zakresie energii końcowej w górę, a jedno w dół, natomiast trzy podniosły, a dwa zmniejszyły swoje orientacyjne wartości docelowe na 2020 r. w zakresie zużycia energii pierwotnej.

Zużycie energii pierwotnej w UE spadło o 10,6 % z 1 713 Mtoe w 2005 r. do 1 531 Mtoe w 2015 r., a zatem wyniosło 3,2 % powyżej wartości docelowej na rok 2020 wynoszącej 1 483 Mtoe. W latach 2005–2015 spadało średnio o 1,1 % rocznie, ale w 2015 r. wzrosło o 1,5 % w porównaniu z rokiem poprzednim. Szacunkowe wskaźniki zastępcze EEA wskazują na wzrost w 2016 r. zużycia energii pierwotnej o 0,6 % w ujęciu rok do roku.

Wyższe zużycie energii w 2015 r. odnotowano głównie w sektorze mieszkaniowym (wzrost +4 % w ujęciu rok do roku), usługach (+3,6 %) i transporcie (+1,7 %). Wzrosty w sektorze mieszkaniowym i usługowym wynikały głównie z nieco zimniejszej zimy w porównaniu z rokiem poprzednim, który był wyjątkowo ciepły. Wstępne szacunki EEA wskazują również, że zużycie energii końcowej wzrosło w 2016 r. o 2 % w porównaniu z rokiem 2015, co, jak już wspomniano, było prawdopodobnie spowodowane chłodniejszą zimą i wzrostem gospodarczym.

Jak pokazują ostatnie zmiany obserwowane w latach 2014–2015, zużycie energii pierwotnej wzrosło po raz pierwszy po 5 kolejnych latach zmniejszania się zużycia energii. Wzrost zużycia energii pierwotnej o 21,4 Mtoe w latach 2014–2015 w dużej mierze wynika z silnego efektu aktywności gospodarczej (+33,6 Mtoe), który został tylko częściowo skompensowany poprawą efektywności przemiany energetycznej (-10,8 Mtoe) i niższą energochłonnością (-1,4 Mtoe).

Źródło: JRC

Spadek zużycia energii końcowej wynikał głównie ze spadku w przemyśle (-16 % w 2015 r. w porównaniu z 2005 r.) i sektorze mieszkaniowym (-11 %) oraz w mniejszym stopniu ze spadku zużycia energii w sektorze transportu (-3 %). Z drugiej strony sektor usług zwiększył zużycie energii (+2 %).

Rysunek 4: Rozkład zmian zużycia energii pierwotnej w UE-28 w latach 2005–2015 (Mtoe) przy zastosowaniu addytywnego podejścia LMDI (logarytmiczna średnia indeksu Divisia)

Źródło: JRC

Analiza JRC wskazuje, że – podobnie jak w przypadku energii pierwotnej – spadek zużycia energii końcowej w okresie 2005–2015 był spowodowany poprawą energochłonności końcowej (-169,9 Mtoe), która skompensowała wzrost zużycia energii wynikający ze wzrostu gospodarczego (+115,1 Mtoe). Strukturalne przesunięcia w kierunku bardziej efektywnych energetycznie sektorów doprowadziły do spadku zużycia energii końcowej o -25,2 Mtoe, a cieplejsze zimy spowodowały zmniejszenie zużycia energii o -17,4 Mtoe. Spowodowało to spadek zużycia energii końcowej z 1 153 do 1 056 Mtoe w całej UE w latach 2005–2015 (zob. rysunek 4).

W latach 2014–2015 w całej UE odnotowano niewielki wzrost całkowitego zużycia energii końcowej wynoszący +23 Mtoe. W tym krótkim okresie poprawa energochłonności (-10,2 Mtoe) i niewielkie przesunięcie strukturalne (-1,0 Mtoe) nie wystarczyły do zrównoważenia wzrostu spowodowanego wzrostem gospodarczym (efekt aktywności gospodarczej: +20,9 Mtoe) i chłodniejszą pogodą (+13,2 Mtoe).

Uwzględniając zmiany na poziomie państw członkowskich w latach 2005–2015, analiza JRC pokazuje, że – z wyjątkiem Grecji, Włoch i Portugalii – aktywność gospodarcza spowodowała zwiększenie zużycia energii pierwotnej. Efekt przemiany energetycznej miał bardziej zróżnicowane skutki w państwach członkowskich, przy czym 10 państw odnotowało spadek efektywności przemiany energetycznej, co doprowadziło do wzrostu zużycia energii (Bułgaria, Cypr, Republika Czeska, Estonia, Hiszpania, Francja, Irlandia, Łotwa, Niderlandy i Portugalia). W odniesieniu do energochłonności pierwotnej większość krajów osiągnęła znaczną poprawę, a jedynie na Malcie zużycie energii wzrosło z powodu większej energochłonności gospodarki. Przesunięcie strukturalne w kierunku sektorów mniej energochłonnych, co rozważa się w przypadku sektora komercyjnego, przyczyniło się do zmniejszenia zużycia energii końcowej we wszystkich państwach, z wyjątkiem Austrii, Bułgarii, Republiki Czeskiej, Litwy, Łotwy, Polski i Słowacji. Z drugiej strony Irlandia, Cypr i Zjednoczone Królestwo były jedynymi państwami, w których nastąpił wzrost zużycia energii końcowej z powodu czynników pogodowych (są one uwzględnione przez JRC wyłącznie dla sektora mieszkaniowego). We wszystkich pozostałych państwach cieplejsze zimy przyczyniły się do spadku zużycia energii.

Analiza w ramach projektu Odyssee-Mure przedstawia podobne tendencje dla okresu 2005–2015. Potwierdza ona, że oszczędności energii odegrały główną rolę w skompensowaniu wzrostu zużycia wynikającego z efektu aktywności gospodarczej, demografii i stylu życia w tym okresie. Znaczenie różnych czynników i ich wielkość nie są jednak takie same z powodu różnic w zakresie stosowanych metod i danych wykorzystanych jako dane wejściowe. Niższe zużycie energii pierwotnej wynikało głównie ze spadku zużycia energii końcowej (-109 Mtoe), jednak dość istotne znaczenie miały też poprawa efektywności i zmiany w koszyku energetycznym w zakresie wytwarzania energii (-61 Mtoe). Analiza zużycia energii końcowej pozwala stwierdzić, że efekt aktywności gospodarczej doprowadził do wzrostu o 39 Mtoe, a zmiany demograficzne i styl życia przyczyniły się do dodatkowego zużycia energii końcowej o wartości, odpowiednio, 26 Mtoe i 25 Mtoe. Wzrosty te zostały skompensowane przez znacznie większe oszczędności energii w latach 2005–2015 (-161 Mtoe), a zmiany strukturalne i warunki pogodowe doprowadziły do dalszych redukcji o, odpowiednio, 10 Mtoe i 18 Mtoe.

4.1.Sektor przemysłu

Zużycie energii końcowej w przemyśle w UE zmniejszyło się w ujęciu bezwzględnym z 328 Mtoe w 2005 r. do 275 Mtoe w 2015 r. (o -16 %). Mimo to przemysł zwiększył swoje zużycie energii w tym okresie w Austrii (+4 %), Belgii (+2 %), Niemczech (+3 %), na Łotwie (+13 %), Węgrzech (+25 %) i Malcie (+10 %). W porównaniu z poprzednim rokiem zużycie energii końcowej w przemyśle nieznacznie wzrosło (o 1 Mtoe, tj. 0,3 %) w 2015 r., przy czym 13 państw członkowskich odnotowało spadek. Państwami o największym wzroście są Irlandia (+8 %), Węgry (+7 %) i Francja (+5 %).

Rozkład JRC wskazuje na ogólnie dodatni efekt aktywności gospodarczej, który zwiększył zużycie energii końcowej w przemyśle w UE w okresie 2005–2015 (pomimo gwałtownego spadku zapotrzebowania na energię spowodowanego niską aktywnością gospodarczą obserwowaną w latach 2008–2009). Jednak poprawa w zakresie energochłonności miała większy wpływ niż efekt aktywności gospodarczej oraz przyczyniła się do znaczącego zmniejszenia zużycia energii w przemyśle. Przejście do sektorów mniej energochłonnych również przyczyniło się do tego spadku zużycia, ale odegrało mniejszą rolę w przypadku całej UE. Natomiast analiza w ramach projektu Odyssee-Mure wskazuje, że efekt aktywności gospodarczej był ujemny, co doprowadziło do zmniejszenia zużycia energii w przemyśle w UE o 6 Mtoe w okresie 2005–2015. Oszczędności energii nadal były głównym czynnikiem powodującym ogólny spadek zużycia energii (-42 Mtoe), a towarzysząca im zmiana strukturalna przyczyniła się do redukcji zużycia o 8 Mtoe. Jedynie „inne” efekty, które wynikają głównie z nieskutecznych działań w przemyśle, były dodatnie i zwiększyły zużycie o 2 Mtoe.

Jeśli chodzi o kwestię energochłonności, prawie wszystkie państwa członkowskie zdołały poprawić efektywność swojego przemysłu w latach 2005–2015, co doprowadziło do ogólnego zmniejszenia energochłonności w UE o 19 %. Jedynie Grecja (+26 %), Węgry (+19 %), Łotwa (+14 %) i Cypr (+11 %) zwiększyły swoje zużycie energii końcowej w stosunku do wartości dodanej brutto ich sektora przemysłu. Z drugiej strony największą poprawę odnotowano w Irlandii, Rumunii i Bułgarii, gdzie energochłonność przemysłu spadła o połowę. Analiza zmian w porównaniu z 2014 r. pozwala stwierdzić, że w 2015 r. tylko Francja i Szwecja odnotowały wzrost energochłonności przemysłu, natomiast wszystkie pozostałe państwa członkowskie poprawiają swoje wyniki w tym względzie.

4.2.Sektor mieszkaniowy

Zużycie energii końcowej w sektorze mieszkaniowym spadło o 11 %, z 309 Mtoe w 2005 r. do 275 Mtoe w 2015 r. Przyczyniła się do tego w znacznym stopniu poprawa efektywności (-67 Mtoe), która była wynikiem wyższej sprawności energetycznej urządzeń oraz poprawy efektywności energetycznej w istniejących już budynkach dzięki stopniowemu wdrażaniu dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz minimalnych wymogów dotyczących ekoprojektu. Natomiast cieplejsze zimy również zmniejszyły zapotrzebowanie na ogrzewanie w tym okresie i częściowo skompensowały dodatni efekt aktywności gospodarczej, powodowany wzrostem ogrzewanej powierzchni i dochodów do dyspozycji brutto.

21 państw członkowskich odnotowało wzrost zużycia energii końcowej w sektorze mieszkaniowym od 2014 r. do 2015 r. Rok 2014 był niezwykle ciepłym rokiem, co skutkowało niższym zapotrzebowaniem na ogrzewanie, dlatego wzrost zużycia energii na ogrzewanie w zimniejszym 2015 roku nie był zaskoczeniem. Analiza w ramach projektu Odyssee-Mure wskazuje jednak, że o ile warunki pogodowe odpowiadały za wzrost zużycia energii o 5 Mtoe, to wzrost liczby i średniej wielkości budynków mieszkalnych oraz większa liczba urządzeń przyczyniły się do większego zużycia o kolejne 4 Mtoe. Wzrost ten kompensowały oszczędności energii (-8 Mtoe) w 2015 r., ale inne efekty (głównie zmiany zachowań, np. przejście na większe urządzenia i wyższy poziom komfortu) zwiększyły zużycie energii końcowej o dodatkowe 10 Mtoe.

Energochłonność sektora mieszkaniowego w ujęciu zużycia energii przez ludność zmniejszyła się w UE o około 9 % w latach 2005–2015 (oraz o 1 % w 2015 r. w porównaniu z 2014 r.). Sytuacja w poszczególnych państwach członkowskich była jednak bardzo zróżnicowana: w 11 państwach wyniki uległy pogorszeniu, przy czym największy wzrost odnotowano w Bułgarii (+19 %), na Litwie (+10 %) i w Rumunii (+6 %), co odzwierciedla efekt nadrabiania zaległości w tych państwach. Natomiast państwami o najlepszych wynikach są Zjednoczone Królestwo (-25 %), Belgia i Irlandia (-23 %).