UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Jednym z zadań Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej („Agencja”) jest współpraca z państwami trzecimi w odniesieniu do obszarów objętych rozporządzeniem w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej (rozporządzenie (UE) 2019/1896), „w tym w drodze ewentualnego operacyjnego rozmieszczania zespołów zarządzania granicami w państwach trzecich”. W szczególności Agencja, jako część Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej, ma zapewnić europejskie zintegrowane zarządzanie granicami, którego jednym z elementów jest współpraca z państwami trzecimi w obszarach objętych rozporządzeniem w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej, koncentrująca się w szczególności na sąsiadujących państwach trzecich oraz państwach pochodzenia lub państwach tranzytu w odniesieniu do nielegalnej migracji. Agencja może współpracować z organami państw trzecich właściwymi w kwestiach objętych rozporządzeniem w zakresie niezbędnym do wykonywania swoich zajęć i może prowadzić działania związane z europejskim zintegrowanym zarządzaniem granicami na terytorium państwa trzeciego pod warunkiem uzyskania zgody tego państwa trzeciego.

Zgodnie z art. 73 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2019/1896 w okolicznościach, w których konieczne jest rozmieszczenie w państwach trzecich zespołów zarządzania granicami ze stałej służby Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej, a członkowie zespołów będą wykonywać uprawnienia wykonawcze, Unia zawiera z danym państwem trzecim umowę o statusie. Taka umowa o statusie powinna opierać się na wzorze sporządzonym przez Komisję, o którym mowa w art. 76 ust. 1 tego samego rozporządzenia. Komisja przyjęła wzór umowy 21 grudnia 2021 r.

W szczytowym momencie europejskiego kryzysu migracyjnego i uchodźczego setki tysięcy osób ubiegających się o azyl i migrantów przybyło do Unii Europejskiej przez Bałkany Zachodnie, a Republika Macedonii Północnej („Macedonia Północna”) znalazła się na jednym z głównych szlaków dla nielegalnych mieszanych przepływów migracyjnych, głównie z Grecji do Serbii. Chociaż liczba osób przybywających do Unii Europejskiej spadła od tego czasu, szlak migracyjny przez Macedonię Północną jest nadal w dużym stopniu wykorzystywany. Oficjalna liczba osób o nieuregulowanym statusie, które przybyły do Macedonii Północnej w 2021 r., wynosi 20 874. Osoby uczestniczące w nielegalnych przepływach migracyjnych nadal pozostają celem organizacji przestępczych zajmujących się przemytem ludzi. Na szlaku są one narażone na ryzyko naruszenia praw człowieka. W 2021 r. zginęło pięciu migrantów, którzy przemieszczali się w obrębie tego kraju.

W 2017 r. Komisja Europejska rozpoczęła negocjacje z Macedonią Północną w sprawie umowy o statusie na podstawie poprzedniego rozporządzenia w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej (rozporządzenie (UE) 2016/1624). Negocjacje zakończyły się parafowaniem projektu umowy o statusie przez Komisję i Macedonię Północną 18 lipca 2018 r. Umowy o statusie nie podpisano jednak bezpośrednio po jej parafowaniu, a w 2019 r. wspomniane rozporządzenie zostało uchylone i zastąpione rozporządzeniem (UE) 2019/1896.

29 lipca 2022 r. Komisja otrzymała od Rady upoważnienie do rozpoczęcia negocjacji z Macedonią Północną w sprawie umowy dotyczącej działań operacyjnych, które mają być prowadzone przez Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej w Macedonii Północnej. 25 sierpnia 2022 r. Komisja Europejska, w imieniu Unii Europejskiej, i Macedonia Północna przeprowadziły negocjacje w sprawie umowy. Komisja uważa, że osiągnięto cele wyznaczone przez Radę w jej wytycznych negocjacyjnych i że umowa o statusie może zostać przyjęta przez Unię.

Załączony wniosek dotyczący decyzji Rady stanowi podstawę prawną dla podpisania Umowy między Unią Europejską a Republiką Macedonii Północnej dotyczącej działań operacyjnych prowadzonych przez Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej w Republice Macedonii Północnej.

Sytuacja państw stowarzyszonych w ramach Schengen

Niniejszy wniosek opiera się na dorobku Schengen w dziedzinie zarządzania granicami zewnętrznymi. Unia nie jest jednak uprawniona do zawarcia umowy o statusie z Macedonią Północną w sposób, który byłby wiążący dla Norwegii, Islandii, Szwajcarii i Liechtensteinu. Aby zapewnić funkcjonariuszom straży granicznej i innym odpowiednim członkom personelu wysyłanym przez te państwa do Macedonii Północnej taki sam status, jak ten przewidziany w przyszłej umowie o statusie, wspólne deklaracje załączone do umowy o statusie powinny wskazywać, że pożądane jest zawarcie podobnych umów między Macedonią Północną a każdym z tych krajów stowarzyszonych. Niniejsza decyzja stanowi rozwinięcie przepisów dorobku Schengen, które nie mają zastosowania do Irlandii zgodnie z decyzją Rady 2002/192/WE; Irlandia nie uczestniczy w związku z tym w jej przyjęciu i nie jest nią związana ani jej nie stosuje. Zgodnie z art. 1 i 2 Protokołu nr 22 w sprawie stanowiska Danii, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dania nie uczestniczy w przyjęciu niniejszej decyzji i nie jest nią związana ani jej nie stosuje.

•Spójność z innymi politykami Unii

Wzmocnienie kontroli wzdłuż granic Macedonii Północnej będzie miało pozytywny wpływ na zarządzanie granicami zewnętrznymi Unii, a także granicami samej Macedonii Północnej. Zawarcie umowy o statusie wpisywałoby się w szersze cele i priorytety współpracy określone w układzie o stabilizacji i stowarzyszeniu między Unią Europejską a Macedonią Północną.

Zawarcie umowy o statusie mogłoby również wesprzeć szerzej zakrojone wysiłki i zobowiązania Unii Europejskiej na rzecz dalszego rozwoju zdolności w celu ułatwienia zarządzania reagowaniem kryzysowym i promowania konwergencji w kwestiach zagranicznych i bezpieczeństwa między Unią a Macedonią Północną.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

Podstawę prawną niniejszego wniosku stanowi art. 77 ust. 2 lit. b) i d) oraz art. 79 ust. 2 lit. c) TFUE w związku z art. 218 ust. 5 TFUE.

Uprawnienie Unii Europejskiej do zawarcia umowy o statusie jest wyraźnie przewidziane w art. 73 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2019/1896, w którym stwierdza się, że „[w] okolicznościach, w których konieczne jest rozmieszczenie w państwach trzecich zespołów zarządzania granicami ze stałej służby, a członkowie zespołów będą wykonywać uprawnienia wykonawcze, Unia zawiera z danym państwem trzecim [...] umowę w sprawie statusu”.