Strategiczne dane wywiadowcze mają zasadnicze znaczenie dla kształtowania i rozwoju unijnej polityki i unijnego prawodawstwa w zakresie walki z terroryzmem, które są w coraz większym stopniu oparte na zagrożeniach, oraz lepszego przewidywania tych zagrożeń. Podstawą polityki walki z terroryzmem uwzględniającej przyszłe wyzwania powinny być rzetelne oceny zagrożeń, w szczególności przeprowadzane przez krajowe służby bezpieczeństwa i wywiadu. W tym kontekście rola, jaką odgrywa Centrum Analiz Wywiadowczych UE (INTCEN UE) i jego wiedza specjalistyczna co do głównych zagrożeń, tendencji i sposobu działania w obszarze bezpieczeństwa wewnętrznego UE, ma kluczowe znaczenie dla zwiększenia naszej orientacji sytuacyjnej i wsparcia naszych zdolności w zakresie oceny ryzyka. Centrum Analiz Wywiadowczych UE zależy w bardzo istotnym stopniu od wysokiej jakości wkładu ze strony państw członkowskich, do którego poprawy powinny one dążyć. Państwa członkowskie powinny w związku z tym zapewnić, aby INTCEN UE miało do dyspozycji dokładne i aktualne dane oraz wystarczające zasobach. Komisja i ESDZ będą dążyć do lepszego uwzględnienia strategicznych danych wywiadowczych w polityce walki z terroryzmem. Zasadnicze znaczenie ma dalszy dialog oparty na istniejących strukturach oraz działaniach Koordynatora UE ds. Zwalczania Terroryzmu na rzecz zacieśnienia współpracy.

Po trzecie, aby skutecznie chronić Europejczyków, musimy wciąż ograniczać narażenie, czy to w przestrzeni publicznej, czy w stosunku do infrastruktury krytycznej, która ma zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania naszych społeczeństw i gospodarki. Niezbędna jest modernizacja zarządzania granicami zewnętrznymi UE za pomocą nowych i udoskonalonych wielkoskalowych systemów informatycznych UE, przy wzmożonym wsparciu ze strony Frontexu i eu-LISA, oraz zapewnienie systematycznych kontroli na unijnych granicach zewnętrznych. Jest to konieczne, aby uniknąć powstania luki w zakresie bezpieczeństwa wynikającej z powrotów zagranicznych bojowników terrorystycznych.

W niniejszym nowym Planie dla UE w dziedzinie walki z terroryzmem, zapowiedzianym w strategii UE w zakresie unii bezpieczeństwa połączono dotychczasowe i nowe aspekty prac w ramach zintegrowanego podejścia do walki z terroryzmem. Podejście to zostanie przedstawione w koordynacji z państwami członkowskimi, przy jednoczesnej współpracy z Parlamentem Europejskim i Radą, a także przy zaangażowaniu całego społeczeństwa: obywateli, społeczności, grup wyznaniowych, społeczeństwa obywatelskiego, naukowców, przedsiębiorstw i partnerów prywatnych. Plan opiera się na osiągnięciach z ostatnich lat i określono w nim szereg działań, które należy prowadzić na poziomie krajowym, unijnym i międzynarodowym w czterech aspektach.

Przez dwa ostatnie dziesięciolecia europejska współpraca w dziedzinie walki z terroryzmem stale się rozwijała i zwiększała zdolność państw członkowskich do zapewnienia bezpieczeństwa swoim obywatelom. Dysponujemy rozległymi sieciami wymiany informacji, wspieranymi przez coraz bardziej interoperacyjne unijne bazy danych, a także ściślejszą współpracę policji i wymiaru sprawiedliwości. Pomaga nam to w łączeniu faktów w wymiarze transgranicznym. Wyposażyliśmy się również w bardzo sprawne narzędzia mające na celu pozbawienie terrorystów środków do działania w takich obszarach jak broń palna, prekursory materiałów wybuchowych, finansowanie terroryzmu oraz kryminalizacja podróży do celów terrorystycznych. Aktualne postępy tych działań przedstawiono w sprawozdaniu z postępu prac nad stworzeniem unii bezpieczeństwa. Musimy jednak zdwoić nasze wspólne wysiłki, w szczególności aby zwalczać czerpanie z ideologii ekstremistycznych i lepiej chronić przestrzeń publiczną będącą celem terrorystów. Konieczne jest również przezwyciężenie fałszywej dychotomii między wymiarem internetowym i pozainternetowym poprzez wzajemne dostosowanie odnośnych środowisk bezpieczeństwa oraz wyposażenie organów ścigania i organów wymiaru sprawiedliwości w środki egzekwowania prawa w obu wymiarach.

Niedawna seria ataków w Europie stanowiła bolesne przypomnienie, że terroryzm jest zagrożeniem rzeczywistym i stale obecnym. Ponieważ zagrożenie to ma zmienny charakter, nasza współpraca w jego zwalczaniu również musi podlegać zmianom. Międzynarodowy charakter sieci terrorystycznych wymaga zdecydowanego wspólnego podejścia na poziomie UE, które będzie stanowić zabezpieczenie i wsparcie naszego pluralistycznego społeczeństwa, naszych wspólnych wartości i naszego europejskiego sposobu życia. Obywatele mają prawo czuć się bezpiecznie we własnych domach i na ulicach, jak również w internecie. UE ma zasadniczą rolę do odegrania w zapewnieniu tego bezpieczeństwa.

Ukierunkowane oceny ryzyka pozwalają zainteresowanym stronom z różnych sektorów uwydatnić istniejące niedociągnięcia i tym samym lepiej przewidywać potencjalne ataki. Komisja zaproponuje nowe sposoby zachęcania do prowadzenia oceny ryzyka i wzajemnej oceny środków mających na celu lepsze przewidywanie zagrożenia terrorystycznego. W ramach przygotowywanego wniosku w sprawie odporności podmiotów o znaczeniu krytycznym Komisja zaproponuje ustanowienie misji doradczych wspierających przyjmujące państwa członkowskie i operatorów infrastruktury krytycznej o szczególnym znaczeniu europejskim w zwiększaniu ich odporności na zakłócenia, w tym przewidywaniu potencjalnych działań terrorystycznych. Będzie się to opierać na doświadczeniu grupy doradców działających w ramach unijnych misjach doradczych w dziedzinie zapewniania bezpieczeństwa, którzy obecnie odbywają szkolenie i których można oddelegować na żądanie.

Oceny ryzyka dotyczące ochrony lotnictwa UE będą nadal rozwijane, aby skrócić czas reakcji na incydenty i zwiększyć poziom wymiany informacji, w tym z udziałem państw trzecich o podobnym sposobie myślenia, w szczególności Stanów Zjednoczonych, Australii i Kanady. Komisja zamierza również zainicjować nowy rodzaj ocen ryzyka w celu zapewnienia bezpieczeństwa transportu na obszarach morskich. Istotną rolę w staraniach na rzecz zwiększenia gotowości i odporności państw członkowskich, instytucji i organów Unii, a także partnerów międzynarodowych odegrają wreszcie wspólne szkolenia i ćwiczenia.

Zwiększenie zdolności wczesnego wykrywania

Przykładem zasadniczej roli, jaką nowoczesna technologia może odegrać w popełnianiu aktów terroru, był atak terrorystyczny na synagogę w niemieckim Halle w 2019 r., dokonany przesz napastnika o nastawieniu skrajnie prawicowym z użyciem kilku sztuk broni wytworzonych metodą drukowania przestrzennego. Musimy lepiej przewidywać, w jaki sposób technologie wpływają na zagrożenie terrorystyczne, aby wyposażyć organy ścigania w odpowiednie narzędzia.

Unijne badania w dziedzinie bezpieczeństwa będą koncentrować się na różnych sposobach działania i będą oparte na inicjatywach na rzecz zwiększenia zdolności organów ścigania w zakresie rozwiązań analitycznych i przetwarzania dużych ilości treści internetowych. Badania w dziedzinie bezpieczeństwa finansowane przez UE wzmocnią również zdolności wczesnego wykrywania potencjalnych zagrożeń terrorystycznych, w szczególności poprzez badanie możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji do bardziej wydajnego i dokładnego przetwarzania dużych ilości danych, w uzupełnieniu takich projektów jak RED-Alert i PREVISION. Mogą przyczynić się także do odkrycia nowych sposobów przeciwdziałania radykalizacji postaw.

Ponadto za pośrednictwem przyszłego programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” badania zostaną w większym stopniu zintegrowane z cyklem polityki bezpieczeństwa, aby zapewnić wyniki jeszcze bardziej ukierunkowane na wpływ, stanowiące odpowiedź na zidentyfikowane potrzeby organów ścigania. Dzięki swoim proponowanym rozszerzonym uprawnieniom Europol mógłby pomóc Komisji w zidentyfikowaniu głównych zagadnień badawczych oraz w opracowaniu i realizacji programów ramowych UE w zakresie badań naukowych i innowacji, które są istotne dla organów ścigania.

Działanie z wyprzedzeniem: rola nowych technologii

Za pomocą technologii wykrywania zagrożeń można wykryć przedmioty i substancje potencjalnie niebezpieczne, na przykład bomby lub materiały do ich produkcji . Komisja współpracuje z sektorem prywatnym nad zwiększeniem skuteczności takich technologii wykrywania poza lotnictwem w celu wsparcia ewentualnego opracowania dobrowolnych wymogów UE dotyczących technologii wykrywania, tak aby technologie te trafnie wykrywały zagrożenia przy jednoczesnym utrzymaniu mobilności osób. Ponadto w 2019 r. w ramach unijnej platformy bezpieczeństwa kolei przyjęto dokument określający dobre praktyki w zakresie technologii bezpieczeństwa dostosowanych do kolei, w którym zaproponowano m.in. wyrywkowe lub ukierunkowane kontrole z wykorzystaniem przenośnych urządzeń do wykrywania.



Nowe technologie mogą przyczynić się do ochrony przestrzeni publicznej, jeżeli są wykorzystywane w wyraźnie określony, ukierunkowany i proporcjonalny sposób. W przypadku ostrzeżenia o wysokim zagrożeniu terrorystycznym duży potencjał bezpieczeństwa ma technologia rozpoznawania twarzy, dzięki której można wykryć przemieszczających się terrorystów, porównując ich wizerunek z referencyjną bazą danych. Ponadto bardzo przydatne do wykrywania zagrożeń może być rozpoznawanie niektórych kategorii przedmiotów (np. porzuconego bagażu) lub podejrzanego zachowania. Sztuczna inteligencja odgrywa zasadniczą rolę w dostarczaniu narzędzi, które umożliwiają dokładną i ukierunkowaną identyfikację potencjalnych zagrożeń. W związku z tym w rozważaniach na temat korzystania ze sztucznej inteligencji, które podejmuje Komisja, zostaną wzięte pod uwagę względy bezpieczeństwa, z zastrzeżeniem zgodności z prawami podstawowymi. Komisja wyraża gotowość finansowania projektów na rzecz opracowania nowych technologii w ramach agendy miejskiej dla UE i wspiera wymianę najlepszych praktyk w tym obszarze zgodnie z prawem Unii.

Oczekuje się, że osiągnięcia w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI) będą miały znaczący wpływ na zdolność organów ścigania do reagowania na zagrożenia terrorystyczne. Organy ścigania już opracowują innowacyjne rozwiązania oparte na technologii AI, na przykład aby identyfikować w internecie treści o charakterze terrorystycznym i powstrzymywać ich rozpowszechnianie, zapobiegać zakładaniu nowych kont terrorystów w mediach społecznościowych i wykrywać symbole. Jednym z podstawowych aspektów opracowywania miarodajnych aplikacji AI jest zapewnienie, aby dane wykorzystywane do trenowania algorytmów były odpowiednie, weryfikowalne, dobrej jakości i aby dostępna była ich duża różnorodność w celu zminimalizowania tendencyjności np. pod względem płci lub rasy. Aplikacje AI należy opracowywać i wykorzystywać z zachowaniem odpowiednich zabezpieczeń praw i wolności, zgodnie ze stosownymi przepisami i sporządzając właściwą dokumentację, aby możliwe było stwierdzenie legalności ich stosowania. Komisja zamierza zbadać, w jaki sposób organy ścigania i organy wymiaru sprawiedliwości mogą czerpać korzyści z AI w pełnej zgodności z prawem Unii.

Działanie z wyprzedzeniem oznacza również odnoszenie się do pojawiających się zagrożeń, jakie mogą stanowić nowe technologie. Drony (systemy bezzałogowych statków powietrznych) mogą być nielegalnie wykorzystywane do ataku na przestrzenie publiczne, osoby i infrastrukturę krytyczną. Chociaż UE utrudniła stosowanie niektórych rodzajów dronów w szkodliwych celach, szybkie tempo innowacji i łatwy dostęp do dronów oznacza, że zagrożenie to prawdopodobnie będzie wzrastać. Aby zmierzyć się z tym wyzwaniem, Komisja zbada możliwość opublikowania w 2021 r. unijnego podręcznika dotyczącego ochrony miast przed niewspółpracującymi dronami.

Ochrona przed dronami wykorzystywanymi do szkodliwych celów wymaga także dostępu do wiarygodnych technologii zapobiegawczych. W ramach „europejskiego programu testowania systemów przeciwdziałania bezzałogowym statkom powietrznym” zostanie opracowana wspólna metodyka oceny różnych systemów, z których może korzystać policja i inne podmioty odpowiadające za bezpieczeństwo do wykrywania, namierzania i identyfikowania dronów potencjalnie wykorzystywanych do szkodliwych celów. Wyniki tych testów zostaną udostępnione w całej UE.

Uwzględnienie przewidywań w cyklu polityki

Ochrona obywateli rozpoczyna się od lepszego zrozumienia przyszłych zagrożeń. W związku z tym przy opracowywaniu polityki antyterrorystycznej należy strukturalnie uwzględnić przewidywania. Komisja będzie pracować nad ustanowieniem regularnego dialogu między ekspertami wyższego szczebla ds. walki z terroryzmem, reprezentujących organy ścigania, służby wywiadowcze i środowisko akademickie, na potrzeby identyfikowania nowych czynników ryzyka i zwracania uwagi na obszary, w których Unia Europejska i jej państwa członkowskie muszą zintensyfikować swoje działania. W tym celu Komisja wykorzysta istniejące struktury przy ścisłej współpracy z Europolem, Eurojustem oraz ESDZ, w tym Centrum Analiz Wywiadowczych UE. Następnie wyniki tego dialogu mogłyby zostać wykorzystane w debatach politycznych, np. w debatach Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych na temat bezpieczeństwa wewnętrznego.

KLUCZOWE DZIAŁANIAKomisja zamierza:rozwijać działania z zakresu oceny ryzyka i wzajemnej oceny, w tym delegować na żądanie doradców UE ds. zapewniania bezpieczeństwa;finansować unijne badania w dziedzinie bezpieczeństwa, aby zwiększyć zdolność wczesnego wykrywania i opracować nowe technologie w ramach agendy miejskiej dla UE;zbadać, w jaki sposób nowe technologie mogą przyczyniać się do bezpieczeństwa; lepiej uwzględniać strategiczne dane wywiadowcze i oceny zagrożeń na potrzeby wsparcia dalekosiężnej polityki.Państwa członkowskie wzywa się do:dalszego dostarczania INTCEN UE niezbędnych zasobów i wysokiej jakości danych.KLUCZOWE DZIAŁANIAKomisja zamierza:rozwijać działania z zakresu oceny ryzyka i wzajemnej oceny, w tym delegować na żądanie doradców UE ds. zapewniania bezpieczeństwa;finansować unijne badania w dziedzinie bezpieczeństwa, aby zwiększyć zdolność wczesnego wykrywania i opracować nowe technologie w ramach agendy miejskiej dla UE;zbadać, w jaki sposób nowe technologie mogą przyczyniać się do bezpieczeństwa; lepiej uwzględniać strategiczne dane wywiadowcze i oceny zagrożeń na potrzeby wsparcia dalekosiężnej polityki.Państwa członkowskie wzywa się do:dalszego dostarczania INTCEN UE niezbędnych zasobów i wysokiej jakości danych.

2. ZAPOBIEGANIE

Fundamentem Unii Europejskiej jest mocno ugruntowany zestaw wartości. Nasze systemy edukacji, opieki zdrowotnej i społecznej z natury sprzyjają włączeniu społecznemu, ale ich nieodłączną częścią jest akceptacja wartości stanowiących ich podstawę. Nasz europejski sposób życia – charakterystyczny dla społeczeństw integracyjnych i tolerancyjnych – nie jest opcjonalny i musimy zrobić wszystko, co w naszej mocy, aby powstrzymać osoby dążące do jego osłabienia, czy to od wewnątrz, czy od zewnątrz.

Zwalczanie ideologii ekstremistycznych w internecie

Terroryści i brutalni ekstremiści w coraz większym stopniu rozpowszechniają swoje ekstremistyczne ideologie w internecie, korzystając m.in. z transmisji strumieniowych na żywo i gloryfikowania ataków terrorystycznych. Reakcję muszą podjąć wszystkie podmioty – organy krajowe, przemysł i społeczeństwo obywatelskie – na wszystkich poziomach (krajowym, europejskim i międzynarodowym). Przyjęcie i wdrożenie proponowanego rozporządzenia w sprawie przeciwdziałania rozpowszechnianiu treści o charakterze terrorystycznym w internecie umożliwiłoby państwom członkowskim zapewnienie szybkiego usuwania takich treści i zobowiązywałoby przedsiębiorstwa do bardziej czujnego zapobiegania wykorzystywaniu ich platform do rozpowszechniania treści terrorystycznych. Przyjęcie rozporządzenia przez Parlament Europejski i Radę jest w związku z tym kwestią naglącą. Po przyjęciu rozporządzenia Komisja udzieli wsparcia dostawcom usług online i organom krajowym w jego skutecznym stosowaniu.

W szerszym ujęciu Komisja zaproponuje akt prawny o usługach cyfrowych, w którym zostaną zaktualizowane przepisy horyzontalne w celu zapewnienia, aby usługi cyfrowe funkcjonowały w sposób odpowiedzialny, a użytkownicy mieli do dyspozycji skuteczne środki zgłaszania nielegalnych treści. Ze względu na coraz większą rolę społeczną bardzo dużych platform internetowych we wniosku zostaną uwzględnione obowiązki w zakresie oceny nie tylko ryzyka, jakie stwarzają systemy tych platform w związku z nielegalnymi treściami i produktami, ale również ryzyka systemowego dla ochrony interesów publicznych, takich jak zdrowie i bezpieczeństwo publiczne oraz prawa podstawowe, m.in. przed technikami manipulacyjnymi.

Forum UE ds. Internetu opracuje wytyczne dotyczące moderowania publicznie dostępnych treści w przypadku internetowych materiałów ekstremistycznych i będzie nadal rozpowszechniać wiedzę w tym obszarze. Forum UE ds. Internetu sporządziło unijny protokół reagowania w sytuacjach kryzysowych – dobrowolny mechanizm służący pomocy w koordynacji szybkiej, wspólnej i transgranicznej reakcji na gwałtowne rozprzestrzenianie się terrorystycznych i agresywnych ekstremistycznych treści w internecie. Niezbędne jest, aby partnerzy branżowi w pełni realizowali ten protokół. Komisja we współpracy z Europolem wesprze opracowanie dalszych wytycznych dotyczących wdrażania unijnego protokołu reagowania w sytuacjach kryzysowych do celów zwalczania rozprzestrzeniania się terrorystycznych i agresywnych ekstremistycznych treści w internecie. Należy zwiększyć zasoby i zdolności jednostki Europolu ds. zgłaszania podejrzanych treści w internecie w celu zapewnienia monitorowania i zgłaszania platformom internetowym wszystkich rodzajów treści o charakterze terrorystycznym przy całodobowej dostępności.