Wprowadzenie

Dyrektywa 94/62/WE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych ma na celu harmonizację środków krajowych, ochronę środowiska i zapewnienie odpowiedniego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Zobowiązano w niej państwa członkowskie do zapewnienia, by opakowania wprowadzane na rynek UE spełniały szereg wymogów zasadniczych związanych z produkcją i etykietowaniem opakowań oraz ich przydatnością do wielokrotnego użytku i odzysku (w drodze recyklingu materiałowego, odzysku energii lub kompostowania).

Branża opakowań odgrywa znaczącą rolę w gospodarce: w 2018 r. w UE produkcja opakowań przyniosła obroty w wysokości 355 mld EUR, natomiast działalność podmiotów gospodarczych w zakresie gospodarowania odpadami opakowaniowymi – 15 mld EUR. Ma ona również znaczny wpływ na środowisko – począwszy od nadmiernej eksploatacji zasobów po zanieczyszczenie ekosystemów oraz emisje gazów cieplarnianych odpowiadające całkowitej rocznej emisji Węgier.

Określenie problemu

Celem tej inicjatywy jest rozwiązanie trzech grup powiązanych ze sobą problemów:

1.rosnącego wytwarzania odpadów opakowaniowych związanego ze wzrostem ilości opakowań jednorazowego użytku, szerokim wykorzystaniem opakowań, które można wyeliminować, oraz większym udziałem tworzyw sztucznych w materiałach wykorzystywanych do produkcji opakowań;

2.barier dla obiegu zamkniętego opakowań, zwłaszcza coraz częstszego stosowania cech projektowych opakowań, które utrudniają recykling, oraz mylących oznakowań wykorzystywanych na opakowaniach, które utrudniają sortowanie przez konsumentów. Ponadto rozdrobnione rynki uniemożliwiają racjonalne pod względem kosztów gospodarowanie odpadami na rynku wewnętrznym;

3.downcyklingu (recyklingu charakteryzującego się utratą jakości) oraz niskiej zawartości materiałów z recyklingu w opakowaniach, co ogranicza możliwości UE w zakresie zmniejszenia wykorzystania surowców pierwotnych w nowych opakowaniach.

Wśród przyczyn tych problemów należy wymienić niedociągnięcia regulacyjne dyrektywy w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych charakteryzujące się połączeniem niedostatecznego wdrożenia z niedostatecznym egzekwowaniem przepisów, nieuwzględnieniem najnowszych zmian na rynku oraz niezapewnieniem organom krajowym wystarczającej jasności co do sposobu wdrożenia zgodnego z dyrektywą. Co więcej, podczas jej zmiany w 2018 r. skupiono się jedynie na wielkościach docelowych recyklingu i pominięto pozostałe wyzwania stojące przed sektorem odpadów. Nie należy się spodziewać, że dwa konkretne akty prawne, tj. dyrektywa w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych z 2019 r. oraz decyzja w sprawie zasobów własnych z 2020 r., których zakres obejmuje opakowania z tworzyw sztucznych, przyczynią się do rozwiązania wymienionych wyżej problemów, nawet tylko tych związanych z tworzywami sztucznymi. Niedociągnięcia regulacyjne są spotęgowane przez niedoskonałości rynku, takie jak ekologiczne efekty zewnętrzne, rozdrobnione rynki i niedociągnięcia procesów etykietowania.

W związku z tym rośnie ilość odpadów opakowaniowych: prognozuje się, że całkowita ilość wytworzonych odpadów opakowaniowych wzrośnie z 78 mln ton w 2018 r. do 92 mln ton w 2030 r. i 107 mln ton w 2040 r. Skutki tego stanu rzeczy obejmują zwiększone wykorzystanie zasobów nieodnawialnych, nieefektywne gospodarowanie odpadami, negatywny wpływ na klimat, zaśmiecanie, nadmierne stosowanie substancji potencjalnie niebezpiecznych w opakowaniach, niską jakość recyklingu oraz nadmierne składowanie, spalanie i wywóz po zakończeniu eksploatacji.

Dlaczego UE powinna podjąć działania?

Niedociągnięciom regulacyjnym dyrektywy w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych nie można zaradzić jedynie poprzez skuteczniejsze egzekwowanie obowiązujących przepisów. Ponadto dostępne dane wskazują, że ani środki wdrożone przez państwa członkowskie na podstawie obecnej dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, ani środki oparte na decyzji w sprawie zasobów własnych lub dyrektywie w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych nie są wystarczające, aby zapewnić osiągnięcie wszystkich szczegółowych celów dotyczących współczynników recyklingu określonych w dyrektywie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. Rynek opakowań i gospodarowanie odpadami w UE to pod wieloma względami jeden wspólny duży rynek, a nie 27 rynków indywidualnych, i charakteryzuje się wysokim poziomem handlu transgranicznego między państwami członkowskimi.

Ustanowienie wspólnych wymogów na poziomie UE zapewni zharmonizowany i dobrze funkcjonujący rynek wewnętrzny we wszystkich państwach członkowskich, a tym samym równe szanse dla producentów opakowań, co ostatecznie doprowadzi do przyrostu wydajności z korzyścią dla obywateli UE. W ramach nowego wniosku nastąpi zmiana rodzaju aktu prawnego z dyrektywy na rozporządzenie. Przyczyni się to do uproszczenia obowiązujących przepisów, zapewnienia wytwórcom bardziej przejrzystych ram i zmniejszenia obciążenia administracyjnego. Jednocześnie proponowany pakiet odzwierciedla zasady pomocniczości w odniesieniu do konieczności podjęcia działań na szczeblu UE oraz oczywistej wartości dodanej tych działań.

Cele

Ogólnym celem wniosku ustawodawczego jest zmniejszenie negatywnego wpływu na środowisko opakowań i odpadów opakowaniowych oraz poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego, a tym samym przyrost wydajności w sektorze. Celem jest stworzenie odpornego łańcucha wartości, począwszy od projektu opakowania do jego ponownego użycia w produktach wysokiej jakości lub ponownego włączenia do tych produktów, co przyczyni się do stworzenia innowacyjnych, „zielonych” miejsc pracy w niskoemisyjnym przemyśle opakowań. Cele szczegółowe służące osiągnięciu tego celu ogólnego obejmują:

1.ograniczenie wytwarzania odpadów opakowaniowych;

2.propagowanie gospodarki o obiegu zamkniętym w odniesieniu do opakowań w sposób racjonalny pod względem kosztów;

3.propagowanie zwiększenia zawartości materiałów z recyklingu w opakowaniach.

Jakie są dostępne warianty strategiczne?