[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 30.11.2006

KOM(2006)734 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

w sprawie wdrożenia środków przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 2328/2003 z dnia 22 grudnia 2003 r. wprowadzającym system wyrównania dodatkowych kosztów poniesionych przy wprowadzaniu do obrotu niektórych produktów rybołówstwa z Azorów, Madery, Wysp Kanaryjskich i francuskich departamentów Gujany i Reunion spowodowanych oddaleniem tych regionów

{SEK(2006)1528}

Wprowadzenie

Niniejsze sprawozdanie sporządzone zostało w odpowiedzi na art. 12 rozporządzenia Rady (WE) nr 2328/2003 z dnia 22 grudnia 2003 r. wprowadzającego system wyrównania dodatkowych kosztów poniesionych przy wprowadzaniu do obrotu niektórych produktów rybołówstwa z Azorów, Madery, Wysp Kanaryjskich i francuskich departamentów Gujany i Reunion spowodowanych oddaleniem tych regionów [1] . Stawia on wymóg przedłożenia przez Komisję Parlamentowi Europejskiemu, Radzie oraz Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu sprawozdania w sprawie wdrożenia środków określonych w tym rozporządzeniu, do którego, jeśli zajdzie taka potrzeba, zostaną dołączone propozycje odpowiednich zmian niezbędnych do osiągnięcia celów określonych w tym rozporządzeniu, najpóźniej do dnia 1 czerwca 2006 r.

Niniejszy raport oparty jest na informacjach udostępnionych Komisji oraz na wnioskach płynących z badania dotyczącego „ Strukturalnych aspektów wspólnej polityki rybackiej w regionach najbardziej oddalonych ” przeprowadzonego przez Ernst & Young and Associates (zwanego dalej “badaniem”) udostępnionego w połowie września 2006 r. Głównym celem badania była analiza szczególnych problemów i potrzeb sektora rybołówstwa w regionach najbardziej oddalonych oraz poczynienia zaleceń, jak zwiększyć skuteczność wsparcia Wspólnoty.

Sprawozdanie opisuje charakter i sposób działania systemu pomocy, dostarcza informacji na temat jego stosowania, przedstawia ocenę wpływu systemu na sektor rybołówstwa we wspomnianych najbardziej oddalonych regionach i wreszcie określa możliwości przyszłych działań wspólnotowych w tym obszarze. Do sprawozdania dołączony jest dokument roboczy służb Komisji (zwany dalej „dokumentem roboczym” zawierający załączniki do niniejszego sprawozdania.

1. SYSTEM WYRÓWNAń DOTYCZąCY WPROWADZANIA DO OBROTU NIEKTÓRYCH PRODUKTÓW RYBOłÓWSTWA – JEGO CHARAKTER I SPOSÓB DZIAłANIA

1.1. Cel systemu wyrównań

Ze względu na ich oddalenie, charakter wyspiarski i odizolowanie, niewielkie rozmiary oraz trudną topografię i klimat, najbardziej oddalone regiony Wspólnoty[2] są słabiej rozwinięte pod względem społeczno-gospodarczym. Ich gospodarcza zależność od niewielkiej liczby produktów, ograniczone rynki, dwojaki charakter – regionów Wspólnoty oraz terytoriów usytuowanych w środowisku krajów rozwijających się – nie pozostają bez wpływu na sferę gospodarczą i społeczną tych regionów. Dotyczy to również sektora rybołówstwa, który wykazuje ograniczoną możliwość absorpcji na rynkach lokalnych, a dodatkowe koszty transportu na kontynent europejski pociągają za sobą ciągłe ograniczenia rentowności podstawowych inwestycji oraz zrównoważonej eksploatacji zasobów rybnych.

W związku z powyższym Wspólnota postanowiła wesprzeć producentów produktów rybołówstwa w najbardziej oddalonych regionach w zakresie lepszej integracji z rynkiem wewnętrznym. W 1992 r. został wprowadzony system mający na celu zrekompensowanie dodatkowych kosztów transportu na oddalone rynki na kontynencie europejskim na korzyść najbardziej oddalonych regionów, który zaczynając od Azorów, Madery i Wysp Kanaryjskich stopniowo objął swym zasięgiem również francuskie terytoria Gujany (1994 r.) i Reunion (1998 r.). Jego celem było stworzenie porównywalnych warunków handlowych z warunkami, w jakich działają podmioty gospodarcze na kontynencie europejskim. Ostatnie przedłużenie systemu pomocy miało miejsce w 2003 r. w ramach rozporządzenia (WE) nr 2328/2003. Rozporządzenie to traci moc dnia 31grudnia 2006 r.

1.2. Charakterystyka obecnego systemu (2003-2006) ustanowionego w rozporządzeniu Rady (WE) nr 2328/2003[3]

1.2.1. Beneficjenci i odbiorcy:

System ma zastosowanie do pięciu z siedmiu najbardziej oddalonych regionów, tj. Azorów, Madery, Wysp Kanaryjskich oraz francuskich departamentów Gujany i Reunion. Odbiorcami systemu wyrównań są producenci, właściciele lub operatorzy statków zarejestrowanych w portach tych regionów i działający na terenie tych regionów lub stowarzyszenia takich operatorów oraz podmioty gospodarcze w sektorze przetwórstwa i marketingu lub stowarzyszenia takich podmiotów, które ponoszą dodatkowe koszty przy wprowadzaniu do obrotu danych produktów spowodowane oddaleniem tych regionów.

1.2.2. Wyrównanie:

Rozporządzenie zawiera wykaz kwalifikujących się gatunków i produktów rybołówstwa w każdym regionie. W sumie pięciu najbardziej oddalonych regionach system obejmuje 17 segmentów rynku. Dla każdego regionu określona została konkretna kwota wyrównania za tonę produktu rybołówstwa oraz maksymalna ilość całkowita kwalifikujących się gatunków lub produktów rybołówstwa na rok, za które może zostać wypłacone wyrównanie. Tabela w załączniku I dokumentu roboczego przedstawia zestawienie kwot oraz ilości dotyczących wyrównań w każdym regionie.

Ogólnie, uwzględniając ustalone kwoty i ilości wyrównania, całkowite roczne środki dla każdego regionu mogą wynieść:

Całkowita kwota finansowania w EUR/rok | % ogólnych środków przeznaczonych na system wyrównań | Region najbardziej oddalony |

2.909.992 | 19,4 | Azory |

1.374.000 | 9,1 | Madera |

5.884.076 | 39,2 | Wyspy Kanaryjskie |

4.003.500 | 26,7 | Gujana |

865.200 | 5,6 | Reunion |

14.996.768 | 100,0 | Razem |

1.2.3. Dostosowanie kwot i ilości - modulacja

Rozporządzenie przewiduje dwie możliwości dostosowania pozwalające na uwzględnienie zróżnicowania wielkości połowów i aktualnie obowiązujących warunków wprowadzania do obrotu w państwach członkowskich.

- Państwo członkowskie może dostosować ilości ustalone w odniesieniu do różnych gatunków lub produktów rybołówstwa w regionie oraz pomiędzy swoimi regionami, pod warunkiem że Komisja nie zgłosi sprzeciwu w terminie czterech tygodni od zawiadomienia o takim wniosku. Ta modyfikacja nie może powodować zwiększenia całkowitej kwoty rocznego finansowania przewidzianej dla każdego państwa członkowskiego ani kwot wyrównania za tonę gatunku lub produktu rybołówstwa.

- Komisja może dostosować ilości i kwoty ustalone w odniesieniu do różnych gatunków lub produktów rybołówstwa. Taka modyfikacja może zostać przeprowadzona w regionie, pomiędzy regionami danego państwa członkowskiego lub pomiędzy różnymi państwami członkowskimi oraz w granicach ogólnej dostępnej kwoty finansowania systemu.

Oba rodzaje dostosowania muszą zostać należycie uzasadnione oraz muszą uwzględniać wszystkie istotne czynniki, w szczególności biologiczną charakterystykę gatunków, zmiany w dodatkowych kosztach oraz jakościowe i ilościowe aspekty produkcji i sprzedaży.

Zasady modulacji mają zastosowanie także do wniosków złożonych w ramach poprzedniego systemu wyrównań ustanowionego w ramach rozporządzenia (WE) nr 1587/98, w odniesieniu do których przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie została podjęta decyzja[4].

1.2.4. Zarządzanie finansami systemu wyrównań

System wyrównań został sklasyfikowany jako interwencja mająca na celu ustabilizowanie rynków w rozumieniu art. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1258/1999 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej[5]. W związku z tym źródłem finansowania wspólnotowego jest Sekcja Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR). W ramach tego funduszu około 60 mln EUR zostało przeznaczonych na system wyrównań na okres 2003-2006, a dokładniej 14 997 mln EUR na rok.

Wykonanie finansowe systemu odbywa się zgodnie z modelem zarządzania wspólnego stosowanego w przypadku Sekcji Gwarancji EFOGR, przy czym zadania przekazywane są państwom członkowskim. Na podstawie złożonego oświadczenia Komisja dokonuje zwrotu dokonanych wydatków (prefinansowanych) przez państwa członkowskie.

2. SYSTEM WYRÓWNAń DOTYCZąCY WPROWADZANIA DO OBROTU NIEKTÓRYCH PRODUKTÓW RYBOłÓWSTWA – JEGO STOSOWANIE OD 2003 R.[6]

2.1. Stosowanie modulacji

Dotychczas nie wszystkie państwa członkowskie skorzystały z przewidzianych na mocy aktualnego systemu pomocy możliwości dostosowania kwalifikujących się ilości (= modulacja). Podczas gdy Hiszpania jak dotąd nie skorzystała z tej możliwości, Francja skorzystała z niej kilkakrotnie w odniesieniu do Gujany i Reunion. Kilka razy zastosowała tę możliwość również Portugalia w odniesieniu do swoich najbardziej oddalonych regionów, tj. Azorów i Madery. Komisja przyjęła wszystkie wnioski otrzymane do momentu publikacji niniejszego sprawozdania. Poniższa tabela zawiera zestawienie wniosków złożonych na lata 2003-2005. Dotychczas nie otrzymano wniosku o modulację na 2006 r.

Tabela 1: Wnioski o modulację złożone i przyjęte na lata 2003-2005

Gujana | Reunion | Azory | Madera |

Rok 2003 | Krewetka przemysłowa: Wzrost z 3300 do 3424 ton biała ryba sprzedawana w postaci świeżej:Spadek ze 100 do 3 ton Biała ryba sprzedawana w postaci zamrożonej: Spadek z 500 do 38 ton | Tuńczyk, włócznik, marlin, żaglica, koryfena, rekin:Wzrost z 618 do 770 ton | Gatunki przeznaczone do sprzedaży w postaci świeżej:Wzrost z 2000 do 2489 ton Drobne gatunki pelagiczne i głębinowe przeznaczone do zamrożenia lub przetworzenia: Spadek z 1554 do 48 ton |

Rok 2004 | Krewetka przemysłowa:Spadek z 3300 do 3215 ton Biała ryba sprzedawana w postaci świeżej:Spadek ze 100 do 2 ton Biała ryba sprzedawana w postaci zamrożonej:Spadek z 500 do 56,5 ton | Tuńczyk, włócznik, marlin, żaglica, koryfena, rekin:Wzrost z 618 do 928,5 ton | Gatunki przeznaczone do sprzedaży w postaci świeżej:Wzrost z 2000 do 2501 ton Drobne gatunki pelagiczne i głębinowe przeznaczone do zamrożenia lub przetworzenia: Spadek z 1554 do 12 ton | Pałasz czarny:Wzrost z 1600 do 1817 ton Tuńczyk Spadek z 4000 do 3998 ton Produkty akwakultury: Spadek z 500 do 0 ton |

Rok 2005 | Krewetka przemysłowa:Spadek z 3300 do 2854 ton Biała ryba sprzedawana w postaci świeżej:Spadek ze 100 do 6 ton Biała ryba sprzedawana w postaci zamrożonej:Spadek z 500 do 55 ton | Tuńczyk, włócznik, marlin, żaglica, koryfena, rekin:Wzrost z 618 do 1209 ton | Gatunki przeznaczone do sprzedaży w postaci świeżej:Wzrost z 2000 do 2401 ton Drobne gatunki pelagiczne i głębinowe przeznaczone do zamrożenia lub przetworzenia: Spadek z 1 554 do 322 ton | Pałasz czarny:Wzrost z 1600 do 1686 ton Tuńczyk: Wzrost z 4000 do 4072 ton Produkty akwakultury: Spadek z 50 do 11,73 ton |

Podczas gdy wnioski złożone przez Francję dotyczyły modulacji ilości pomiędzy dwoma najbardziej oddalonymi regionami Gujaną i Reunion, wnioski o modulację Portugalii zostały złożone oddzielnie dla każdego regionu w ramach środków przeznaczonych dla Azorów i Madery.

Od czasu wejścia w życie obecnego systemu druga możliwość modulacji, tj. dostosowanie ilości i kwot wyrównań przez Komisję na podstawie informacji przekazanych przez państwa członkowskie, nigdy nie musiała zostać zastosowana [patrz przypis 4].

2.2. Wykonanie finansowe i wykonanie rzeczowe

Następująca tabela pokazuje płatności w EUR zrealizowane przez Komisję w odniesieniu do lat kalendarzowych 2003, 2004 i 2005 na podstawie oświadczeń otrzymanych przez dane państwa członkowskie, w tym wydatki z maja 2006 r.

Tabela 2: Wykonanie finansowe 2003 – 2005

2003 | % dostępnych środków* | 2004 | % dostępnych środków* | 2005 | % dostępnych środków* |

Hiszpania – Wyspy KanaryjskieIslands | 5.449.043 | 93,2 | 5.453.490 | 93,3 | - | 0,0 |

GujanaReunion | 3.651.301 865.200 | 96,3 80,3 | 3.568.709 1.299.991 | 100,0 100,0 | 3.139.615 865.200 | 86,5 100,0 |

Francja ogółem: | 4.516.501 | 92,8 | 4.868.700 | 100,0 | 4.004.815 | 82,3 |

Portugalia ogółem: | 2.980.959 | 69,6 | 2.455.808 | 57,3 | 93.911 | 2,2 |

Ogółem: | 12.946.139 | 86,3 | 12.777.999 | 85,2 | 4.098726 | 27,3 |

*po modulacji

Ponieważ państwa członkowskie wciąż składają oświadczenia dotyczące wydatków w odniesieniu do ubiegłych lat, w tym 2003 r., tabela nie przedstawia ostatecznego stanu wykonania systemu wyrównań. Biorąc pod uwagę stwierdzone dotychczas tempo oświadczeń wydatków przez państwa członkowskie oczekuje się, że płatności w odniesieniu do lat kalendarzowych 2005 i 2006 osiągną mniej więcej te same poziomy, co w latach 2003 i 2004, czyli ponad 85 % całkowitych kwalifikujących się środków. W odniesieniu do 2006 r. jedynie Portugalia złożyła oświadczenie wydatków w wysokości 2 019 442 EUR, czyli prawie połowy rocznych środków przeznaczonych dla Portugalii.

Tabela w załączniku II dokumentu roboczego przedstawia nieco dokładniejszy obraz. Pokazuje ilości objęte pomocą, ich część w ramach maksymalnych kwalifikujących się ilości i środków po modulacji, jeśli stosowne. Jednak obraz ten jest niepełny, ponieważ oświadczenia państw członkowskich nie zawsze uwzględniają konieczny podział na produkty rybołówstwa i gatunki. Jest tak zwłaszcza w przypadku Portugalii, gdzie jedynie oświadczenia na 2006 r. uwzględniają taki podział. W przypadku pozostałych regionów oświadczenia na 2005 i 2006 r. są dostępne tylko częściowo.

3. SYSTEM WYRÓWNAń DOTYCZąCY WPROWADZANIA DO OBROTU NIEKTÓRYCH PRODUKTÓW RYBOłÓWSTWA – OCENA JEGO STOSOWANIA ORAZ JEGO WPłYWU NA SEKTOR RYBOłÓWSTWA W NAJBARDZIEJ ODDALONYCH REGIONACH

3.1. Wykonanie finansowe i wykonanie rzeczowe – znaczenie kwalifikujących się ilości i kwot wyrównań

3.1.1. Znaczenie kwalifikujących się gatunków i produktów rybołówstwa oraz maksymalnych kwalifikujących się ilości

Wykazy i kwoty kwalifikujących się gatunków i produktów rybołówstwa zostały opracowane w oparciu o rozwój sytuacji począwszy od wprowadzenia systemu wyrównań w 1992 r. W związku z tym wykaz kwalifikujących się gatunków oraz produktów rybołówstwa opracowany w ramach rozporządzenia (WE) nr 2328/2003 nie zawsze odzwierciedla rzeczywistość marketingową najbardziej oddalonych regionów, która zależy od zmienności połowów i zasobów oraz od popytu na rynku. Jak dotąd w ramach tego systemu niektóre produkty, jak bonito pochodzący z Wysp Kanaryjskich, wprowadzany do obrotu drogą morską lub biała ryba z Gujany, nie były w ogóle wprowadzane lub były wprowadzane tylko w niewielkim stopniu do obrotu na kontynencie europejskim. W przypadku innych produktów działania marketingowe nie zostały dostatecznie uwzględnione.

Jednak możliwość dostosowania ilości z pewnością ułatwiła stosowanie systemu wyrównań i uczestnictwo w nim. Dotyczy to zwłaszcza Francji, która mogła zoptymalizować stosowanie systemu poprzez modulację nie tylko kwalifikujących się ilości, ale również poprzez przeniesienie środków pomiędzy Reunion i Gujaną w ramach całkowitych środków rocznych przeznaczonych dla Francji. W przypadku Portugalii trudniej o takie twierdzenie, ponieważ nie są dostępne odpowiednie dane dotyczące poszczególnych produktów. Z badania wynika, że również w przypadku Portugalii modulacja pozwoliła na lepsze stosowanie systemu wyrównań. Jednak również Wyspy Kanaryjskie/Hiszpania nie dokonawszy nigdy modulacji ilości, wykazują ponad 90 % wykonanie.

W związku z powyższym w porównaniu z poprzednimi systemami charakteryzującymi się dużymi wahaniami w wykorzystaniu ilości oraz absorpcji środków w poszczególnych latach i regionach, stosowanie obecnego systemu doprowadziło do stabilizacji oraz bardziej systematycznego wykorzystania kwalifikujących się ilości oraz dostępnych środków; oczekuje się, że tendencja ta nie zmieni się w pozostającym okresie. Jednak mimo możliwości modulacji, w dalszym ciągu pewne ilości i środki pozostają niewykorzystane.

Znaczenie kwalifikujących się produktów rybołówstwa powinno zostać przeanalizowane również pod innymi kątami.

W oparciu o obecnie obowiązujące przepisy Komisja nie ma pewności, czy produkty rybołówstwa objęte pomocą zostały złowione, wyładowane oraz wprowadzone do obrotu zgodnie z zasadami wspólnej polityki rybackiej. Nie istnieje wymóg w zakresie przestrzegania zasad ochrony i zarządzania, norm klasyfikacyjnych oraz odtworzenia historii produktu do celów stosowania systemu; ponadto produkty pochodzące z nielegalnych i nieraportowanych połowów w żaden sposób nie zostałyby wyłączone z pomocy. Nie istnieją również przepisy gwarantujące, że wyrównanie nie prowadzi do zwiększenia nacisku na biologicznie wrażliwe zasoby. Trudno usprawiedliwić taką sytuację.

Obecny system nie ogranicza pomocy do produktów rybołówstwa wytworzonych z ryb złowionych lokalnie, ale zezwala również na wyrównanie w odniesieniu do produktów rybołówstwa wytworzonych z ryb przywiezionych. W tym ostatnim przypadku wyrównanie jest całkowicie przyznawane przedsiębiorstwu przetwórczemu, a w pierwszym przypadku wyrównanie dzieli się zazwyczaj pomiędzy przetwórcę (20 %) i rybaka/właściciela statku (80%). Oczywiste jest, że dla niektórych branży przemysłu przywozy są konieczne ze względu na efekt skali oraz w celu pełnego wykorzystania możliwości przedsiębiorstwa. Jednak w takich przypadkach wartość dodana lokalnego sektora rybołówstwa wydaje się być bardziej ograniczona niż w przypadku produktów pozyskanych lokalnie.

3.1.2. Znaczenie wielkości wyrównania

Przypomnijmy, że głównym celem systemu pomocy jest wyrównanie dodatkowych kosztów wynikających z konieczności transportu produktów z najbardziej oddalonych regionów na kontynent europejski.

Następujące od 1992 r. zmiany w kwotach wyrównań, ustanawianych w kolejnych rozporządzeniach pokazują, że kwoty te są dość stabilne, z niewielkimi wahaniami w górę lub w dół (np. spadek z 185 EUR/t w latach 1992-1993 r. do 177 EUR/t w latach 2003-2006 w odniesieniu do tuńczyka dostarczanego dla przemysłu konserwowego na Azorach, wzrost z 898 EUR/t w 1994 r. do 1100 EUR/t w latach 2003-2006 w odniesieniu do krewetki na Gujanie) w odniesieniu do większości produktów i regionów. Jednak inaczej jest w przypadku Wysp Kanaryjskich, gdzie kwoty wyrównania w ramach obecnego systemu są dziewięć razy wyższe niż kwoty w poprzednich systemach. Wydaje się, że ustalenie kwot miało bardziej na celu absorpcję dostępnych środków z uwagi na zmniejszenie kwalifikujących się ilości po wygaśnięciu umowy z Marokiem.

Kwoty wyrównań są bardzo zróżnicowane w zależności od produktu i regionu. Najniższe wyrównanie odnosi się do małych gatunków pelagicznych na Azorach i wynosi 148 EUR/t, a najwyższe 1400 EUR/t w przypadku dużych gatunków pelagicznych na Reunion. Nawet pomiędzy podobnymi segmentami rynkowymi wyrównanie różni się w zależności od regionu, na Azorach wynosi 177 EUR/t, na Maderze 230 EUR/t w odniesieniu do tuńczyka dostarczanego dla lokalnego przemysłu konserwowego, 950 EUR/t w odniesieniu do tuńczyka wprowadzanego do obrotu drogą powietrzną i 500 EUR/t w odniesieniu do tuńczyka wprowadzanego do obrotu drogą morską w stanie surowym na Wyspach Kanaryjskich.

Dostępne dane Wspólnoty nie pozwalają na sprawdzenie, czy wyrównanie jest odpowiednio wysokie ani jakie dodatkowe koszty obejmuje. Podczas gdy dodatkowe koszty związane z transportem na kontynent europejski (transport drogą powietrzną lub drogą morską, koszty magazynowania oraz tranzytu związane z transportem) mają największe znaczenie, jeśli chodzi o cel systemu pomocy i też najłatwiej jest je sprawdzić, istnieją inne rodzaje dodatkowych kosztów związanych z peryferyjnym położeniem najbardziej oddalonych regionów, takie jak wyższe koszty inwestycji, czy wyższe koszty operacyjne związane z produkcją i przetwarzaniem. Koszty te są również trudne do określenia. Z drugiej strony niewykluczone jest, że niektóre koszty są niższe niż na kontynencie europejskim.

W badaniu nie dokonano nowej oceny dodatkowych kosztów każdego produktu i łańcucha dostaw produktów, ale zgromadzono informacje pochodzące z różnych źródeł, takich jak badanie z 2000 r. (Megapesca) zaktualizowane przy uwzględnieniu poziomu inflacji, administracja publiczna, czy przedsiębiorstwa prywatne. Zebrane informacje pokazują, że ocena dodatkowych kosztów, a w związku z tym ocena konieczności zapewnienia wyrównania bardzo się różni w zależności od źródła informacji oraz rodzaju wziętych pod uwagę dodatkowych kosztów. Ze wszystkich źródeł informacji wykorzystanych do badania wynika, że średnie wyrównanie wynosi około 60 % kosztów dodatkowych. Jednak wyrównanie różni się istotnie wahając się pomiędzy 40 % (małe gatunki pelagiczne i gatunki głębinowe na Azorach) i 169 % (bonito wprowadzany do obrotu drogą morską na Wyspach Kanaryjskich) Jeśli dokonać rozdzielenia na pojedyncze gatunki w ramach grup zróżnicowanie będzie jeszcze większe. Względem wartości rynkowej (= cena sprzedaży) wysokość wyrównania waha się pomiędzy 3 % (tuńczyk na Azorach) i 30 % (niektóre produkty akwakultury na Wyspach Kanaryjskich).

Mimo tego zróżnicowania można wyciągnąć pewne ogólne wnioski: Po pierwsze, wyrównanie dotyczące produktów sprzedawanych w postaci zamrożonej i transportowanych drogą morską jest wyższe niż w przypadku produktów sprzedawanych w postaci świeżej i transportowanych drogą powietrzną. Po drugie, wysokość wyrównania różni się również w zależności od pochodzenia surowca/złowionej ryby. Stąd, na Maderze i Azorach wyrównanie jest wyższe w przypadku tuńczyka złowionego przez flotę regionalną niż w przypadku tuńczyka przywiezionego.

Badanie wskazuje również na przypadki, w których system pomocy nie został zastosowany do celu wyrównania trudności związanych z peryferyjnym położeniem, ale jako ogólne wsparcie płynności finansowej przedsiębiorstw. Dlatego może on mieć odwrotny skutek na dynamikę handlową i konkurencyjność przedsiębiorstw. Może się tak stać zwłaszcza w przypadku, gdy wysokość wyrównania przekracza 20 % wartości rynkowej produktu.

Ponadto wydaje się, że w niektórych najbardziej oddalonych regionach istnieją rodzaje interwencji publicznej, takie jak obniżki podatkowe lub krajowe i wspólnotowe programy pomocy (IFOR), które bezpośrednio lub pośrednio ingerują w wyrównywanie dodatkowych kosztów. Dlatego istnieje ryzyko wypłacenia nadmiernego wyrównania wynikającego z połączenia wyrównania z innymi rodzajami interwencji publicznej.

3.2. Wpływ społeczno-gospodarczy wyrównania na sektor rybołówstwa w najbardziej oddalonych regionach

Chociaż nie są dostępne wskaźniki wpływu ilościowego dotyczące wszystkich danych najbardziej oddalonych regionów, np. dotyczące utrzymania i organizowania działań oraz zatrudnienia, wydaje się być uzasadnione stwierdzenie, że system wspiera warunki pozwalające przedsiębiorcom w sektorze na kontynuowanie działalności, co zapewnia korzyści społeczno-gospodarcze społecznościom lokalnym. Utrzymanie sektora rybołówstwa gwarantuje pracę w regionach, w których inne możliwości zatrudnienia są ograniczone. Produkty rybołówstwa objęte systemem stanowią istotną część przywozu z najbardziej oddalonych regionów. Stymuluje to produkcję lokalną, przetwórstwo i działania marketingowe.

Wyniki badania pokazują, że ogólnie system wyrównań pozwolił sektorowi rybołówstwa na stawienie czoła zwiększonej konkurencji na wspólnym rynku, który coraz bardziej otwiera się na państwa trzecie, a szczególnie na państwa AKP. Środki wyrównawcze prowadzą do uzyskania efektu skali oraz znacznych znacznych przychodów finansowych, a także pozwala im na konkurowanie po takich samych kosztach z przedsiębiorstwami na kontynencie europejskim. System umożliwił beneficjentom utrzymanie udziału w rynku, który w przeciwnym razie przechwyciłaby konkurencja.

System wyrównań ułatwił również rozwój i konsolidację niektórych działań. Na przykład sektor akwakultury na Wyspach Kanaryjskich produkuje przede wszystkim na rynek na kontynencie i bardzo skorzystał na wprowadzeniu systemu. To samo dotyczy przemysłu konserwowego w zakresie tuńczyka na Azorach, polędwicy z tuńczyka i pałasza czarnego na Maderze oraz przemysłu krewetkowego na Gujanie. W związku z tym zatrudnienie zostało ustabilizowane, a nawet wzrosło.

Nie można jednak zaprzeczyć, że powtarzanie stosowania środków wyrównawczych niesie ryzyko powstania zależności ekonomicznej, która powoduje osłabienie zdolności zarządzania, czy potencjału nowatorskiego. Wydaje się, że dzieje się tak w przypadku krewetek z Gujany, które można by sprzedawać bardziej skutecznie i których cena mogłaby być wyższa. Może być nawet tak, że niektóre działania przywozowe są sztucznie utrzymywane, a nawet rozwijane, podczas gdy rentowne rynki zagraniczne (np. w Japonii i w Stanach Zjednoczonych) nie zostały dostatecznie zbadane i rynki lokalne są zaniedbywane.

4. WNIOSKI I PERSPEKTYWY

Przez cały czas stosowania systemu wyrównań, przyniósł on trwałą stabilizację, która umożliwiła zainteresowanym podmiotom gospodarczym na działanie w warunkach podobnych do tych, w których działały podobne podmioty na kontynencie europejskim. System przyczynił się do utrzymania zatrudnienia w regionach, w których jest bardzo niewiele innych możliwości pracy. Korzyści, jakie ci operatorzy odnieśli dzięki systemowi, pozwoliły różnym sektorom na utrzymanie odpowiedniego poziomu produkcji i rozwoju.

Czynniki, które powodują dodatkowe koszty nie ulegną w najbliższym czasie większej zmianie, ponieważ są one związane z charakterem najbardziej oddalonych regionów i szczególną sytuacją sektora rybołówstwa w tych regionach. Dlatego należy rozważyć kontynuację systemu zapewniając w ten sposób, że cele, dla których system ten został stworzony, są w dalszym ciągu właściwie realizowane. Byłoby to również zgodne ze zobowiązaniem Komisji zawartym w jej komunikacie dotyczącym wzmocnionego partnerstwa z regionami peryferyjnymi z dnia 26.5.2004 r.(COM(2004)343 wersja ostateczna), według którego ograniczenie kosztów dodatkowych w najbardziej oddalonych regionach jest jednym z głównych priorytetów działań Unii na rzecz wsparcia tych regionów w pokonaniu trudności wynikających z oddalenia.

Z uwagi na potrzebę strategicznej wizji dla sektora sugeruje się kontynuowanie systemu na tym samym poziomie finansowania w okresie 2007-2013. Byłoby to również zgodne z okresem obowiązywania środków na mocy art. 11 Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego[7]. Zostanie dokonany przegląd między innymi w świetle reformy organizacji wspólnego rynku w odniesieniu do produktów rybołówstwa.

Jednak z niniejszego sprawozdania oraz z badania wynika, że potrzebne są pewne dostosowania. Cele tych dostosowań:

- zwiększenie znaczenia, ale też elastyczności z uwagi na szczególne potrzeby rynku oraz rzeczywistość w najbardziej oddalonych regionach poprzez:

- umożliwienie państwom członkowskim określenia i dostosowania dla swoich regionów kwalifikujących się produktów rybołówstwa i ich ilości oraz ustalenia odpowiednich kwot wyrównania w ramach rocznego przydziału środków finansowych dla tych regionów państwa członkowskiego, w oparciu o przydziały zastosowane w obecnym systemie;

- ustalenie kwot wyrównania głównie na podstawie kosztów dodatkowych wynikających z transportu na kontynent europejski. Pozwoliłoby to również na ukierunkowanie systemu na jego główny cel;

- lepsze uzasadnienie oraz harmonizacja wsparcia poprzez:

- wprowadzenie środków bezpieczeństwa w celu niedopuszczenia do nieuzasadnionych poziomów wyrównania, szczególnie poprzez ograniczenie wyrównania do pewnej części kosztów transportu oraz uwzględnienie innych rodzajów interwencji publicznej mających wpływ na wysokość kosztów dodatkowych;

- osiągnięcie celu systemu zgodnie ze wspólną polityką rybacką poprzez:

- ustalenie przejrzystych warunków kwalifikowalności dla beneficjentów oraz produktów, zwłaszcza poprzez wyeliminowanie wsparcia dla produktów niezgodnych z zasadami wspólnej polityki rybackiej lub wytworzonych z produktów przywiezionych,

- zagwarantowanie, że wyrównanie nie prowadzi do zwiększenia nacisku na biologicznie wrażliwe zasoby;

- skupienie wsparcia na rentownych przedsiębiorstwach;

- uproszczenie zarządzania poprzez wprowadzenie odpowiednich wymogów w odniesieniu do koniecznych procedur;

- zwiększenie odpowiedzialności poprzez wprowadzenie systematycznego składania sprawozdań przez państwa członkowskie.

Dostosowania te pomogłyby zaradzić głównym niedociągnięciom wykazanym podczas wdrażania systemu oraz zwiększyć skuteczność, przejrzystość i efektywność jego działania. Byłyby również zgodne z zaleceniami badania (załącznik III dokumentu roboczego). Badanie zaleca ponadto możliwe sporządzenie pozytywnego wykazu kosztów dodatkowych oraz oceny ich wysokości w celu zapewnienia pełnej przejrzystości w stosowaniu zasad wyrównania kosztów dodatkowych. Jednak takie podejście nie tylko wymaga głębszej analizy, a co za tym idzie czasu, zanim zostałaby sporządzona konkretna propozycja, ale spowodowałoby również, że system stałby się mniej elastyczny i bardziej skomplikowany, przy czym powstałoby ryzyko, że nie zostałaby odzwierciedlona od początku cała specyfika najbardziej oddalonych regionów albo zmiany, które zaszły w czasie. Nie wydaje się również uzasadnione planowanie krajowego, czy regionalnego współfinansowania systemu. Zalecenie to ma przede wszystkim na celu zwiększenie budżetu ogólnego. Jednak przewidywane dostosowania, w tym warunek skupienia wsparcia na dobrze prosperujących przedsiębiorstwach, powinny tak czy inaczej umożliwić skuteczniejsze i bardziej precyzyjne stosowanie systemu oraz zwiększyć odpowiedzialność państw członkowskich.

Natomiast system wyrównań będzie musiał zostać dostosowany w celu wdrożenia nowego systemu zarządzania finansowego przyjętego w odniesieniu do wydatków związanych z rynkiem dla sektora rybołówstwa w ramach Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFGR), tj. bezpośredniego zarządzania scentralizowanego.

Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie kontynuacji systemu wyrównań dla najbardziej oddalonych regionów, który dołączony jest do tego sprawozdania zawiera szczegółowe informacje dotyczące proponowanych zmian.

[1] Dz.U. L 345 z 31.12.2003, str. 34.

[2] Regiony wymienione w art. 299 ust. 2 traktatu to francuskie departamenty zamorskie, Azory, Madera i Wyspy Kanaryjskie.

[3] Mimo że art. 9 rozporządzenia nr 2328/2003 przewiduje przyjęcie zasad wykonawczych, zasady takie nie zostały nigdy ustanowione.

[4] Komisja nie podjęła decyzji w sprawie wniosku złożonego przez Azory w maju 2002 r., dotyczącego podwojenia wyrównania w odniesieniu do gatunków głębinowych, ponieważ przyczyną jego złożenia była wyłącznie chęć wykorzystania wszystkich środków finansowych, a nie istotne czynniki.

[5] Dz.U. L 160 z 26.6.1999, str. 103.

[6] Z powodu braku przepisu stawiającego wymóg zgłaszania przez państwa członkowskie informacji dotyczących stosownia systemu wyrównań, dane jakimi dysponuje Komisja, zostały zebrane w oparciu o wykonanie finansowe oraz wnioski o modulację. ”.

[7] Rozporządzenie (WE) nr 1080/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (Dz.U. L 210 z 31.7.2006, str. 1).