[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 22.12.2006

KOM(2006) 853 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

w sprawie funkcjonowania przepisów dyrektywy 2003/88/WE stosowanych do pracowników pracujących na urządzeniach oddalonych od brzegu

SPRAWOZDANIE KOMISJI

w sprawie funkcjonowania przepisów dyrektywy 2003/88/WE stosowanych do pracowników pracujących na urządzeniach oddalonych od brzegu

1. WPROWADZENIE

1.1. Kontekst prawny

Dyrektywa Rady 93/104/WE dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy[1] wyłączała ze swego zakresu stosowania kilka sektorów i rodzajów działalności, w tym rybołówstwo i inne czynności wykonywane na morzu. Pracownicy pracujący na urządzeniach oddalonych od brzegu nie byli w związku z powyższym objęci zakresem tej dyrektywy.

W 2000 r. Parlament Europejski i Rada przyjęli dyrektywę 2000/34/WE[2] zmieniającą wyżej wymienioną dyrektywę 93/104/WE w celu objęcia sektorów i działalności wyłączeniem z tej dyrektywy. Wskutek wprowadzenia tej zmiany prawo wspólnotowe w sprawie organizacji czasu pracy zaczęto stosować do pracowników pracujących na urządzeniach oddalonych od brzegu. Państwa członkowskie miały transponować przepisy dyrektywy 2000/34/WE do swojego prawa krajowego najpóźniej do dnia 1 sierpnia 2003 r.[3].

W 2003 r. obie dyrektywy, o których mowa powyżej, zostały skodyfikowane i uchylone na mocy dyrektywy 2003/88/WE[4] (dalej zwanej „dyrektywą”), która stanowi obecnie jedyny obowiązujący w tej sprawie tekst.

1.2. Obowiązujące przepisy

Artykuł 2 ust. 8 dyrektywy określa pracę na urządzeniach oddalonych od brzegu w rozumieniu dyrektywy jako pracę wykonywaną głównie na instalacjach lub z instalacji oddalonych od brzegu (włącznie z platformami wiertniczymi), bezpośrednio lub pośrednio w związku z poszukiwaniem, wydobyciem lub wykorzystaniem zasobów mineralnych, włącznie z węglowodorami, oraz nurkowaniem w związku z taką działalnością, bez względu na to, czy są to instalacje oddalone od brzegu czy statek .

Artykuł 17 ust. 3 lit. a) przewiduje, że można stosować odstępstwa od art. 3 (odpoczynek dobowy), art. 4 (przerwy), art. 5 (tygodniowy okres odpoczynku), art. 8 (wymiar czasu pracy w porze nocnej) oraz art. 16 (okresy rozliczeniowe) w przypadku działalności, gdy miejsce pracy pracownika oraz jego miejsce zamieszkania są odległe od siebie, włącznie z pracą na urządzeniach oddalonych od brzegu, lub jeżeli różne miejsca pracy pracownika są od siebie odległe . Jednak na zgodnie z ust. 2 tego artykułu wspomniane odstępstwa można stosować pod warunkiem, że zainteresowanym pracownikom zapewniono równoważne okresy wyrównawczego odpoczynku lub że, w wyjątkowych przypadkach, w których nie jest możliwe z powodów obiektywnych przyznanie takich równoważnych okresów wyrównawczego odpoczynku, zainteresowanym pracownikom przyznano właściwą ochronę .

Wreszcie, art. 20 ust. 2 stanowi, że z zastrzeżeniem zgodności z zasadami ogólnymi odnoszącymi się do ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników oraz pod warunkiem że istnieją konsultacje przedstawicieli zainteresowanych pracowników i pracodawców oraz wysiłki w celu wspierania wszystkich odpowiednich form dialogu społecznego, włącznie z negocjacjami, o ile strony sobie tego zażyczą, państwa członkowskie mogą, z przyczyn obiektywnych lub technicznych, lub z przyczyn dotyczących organizacji pracy, wydłużyć okres rozliczeniowy określony w art. 16 lit. b) do 12 miesięcy, w odniesieniu do pracowników, którzy wykonują głównie pracę na urządzeniach oddalonych od brzegu .

Podsumowując, pracownicy wykonujący pracę na urządzeniach oddalonych od brzegu są objęci wszystkimi przepisami dyrektywy. Jednakże państwa członkowskie mogą, w odniesieniu do tych pracowników, stosować odstępstwa od art. 3, 4, 5, 8 oraz 16, a także przewidzieć, na mocy przepisów ustawowych lub wykonawczych , odstępując od art. 19, okres rozliczeniowy nieprzekraczający 12 miesięcy w celu obliczenia maksymalnego tygodniowego czasu pracy.

Pewien zakres prac na urządzeniach oddalonych od brzegu, zgodnie z definicją przedstawioną w dyrektywie, wykonywany jest ze statków lub z platform na wodach międzynarodowych. W tym kontekście może pojawić się kwestia prawa właściwego dla tych umów o pracę.

Konwencja rzymska z 1980 r. o prawie właściwym dla zobowiązań umownych[5] przewiduje, w sytuacjach związanych z kolizją przepisów prawnych, zasadę swobody wyboru stron. Zgodnie z art. 3 ust. 1 Konwencji, umowa podlega prawu wybranemu przez strony . Jednakże w kwestiach dotyczących umowy o pracę, ta zasada swobody wyboru stron podlega pewnym dostosowaniom. Przede wszystkim, wybór prawa właściwego przez strony nie może skutkować pozbawieniem pracownika ochrony, którą zapewniają mu obowiązkowe przepisy prawa, które byłoby właściwe przy braku wyboru (art. 6 ust. 1) . Poza tym, w razie braku wyboru stron, Konwencja przewiduje przepisy subsydiarne. Ustęp 2 art. 6 przewiduje że, w razie braku takiego wyboru, umowa o pracę podlega: a) prawu państwa, w którym pracownik, wykonując umowę, wykonuje zwykle swą pracę, nawet jeżeli został czasowo oddelegowany do innego państwa lub b) jeżeli pracownik nie wykonuje zwykle swojej pracy w tym samym państwie, prawu państwa, w którym znajduje się przedsiębiorstwo zatrudniające pracownika, chyba że ze wszystkich okoliczności wynika, że umowa o pracę jest ściślej związana z innym państwem, i w tym przypadku zastosowanie ma prawo tegoż państwa.

1.3. Uzasadnienie sprawozdania

Artykuł 20 ust. 3 dyrektywy przewiduje, że nie później niż do dnia 1 sierpnia 2005 r. Komisja, po konsultacji z państwami członkowskimi oraz partnerami społecznymi na szczeblu europejskim, dokonuje przeglądu stosowania przepisów w odniesieniu do pracowników wykonujących pracę na urządzeniach oddalonych od brzegu z perspektywy zdrowia i bezpieczeństwa w związku z przedstawieniem, o ile istnieje taka potrzeba, właściwych zmian .

W tym celu Komisja sporządziła kwestionariusz przeznaczony dla państw członkowskich i przeprowadziła konsultacje z partnerami społecznymi na szczeblu wspólnotowym. Zadaniem niniejszego sprawozdania jest więc wywiązanie się ze zobowiązania przewidzianego w art. 20 ust. 3 dyrektywy.

2. PRACE NA URZąDZENIACH ODDALONYCH OD BRZEGU W UNII EUROPEJSKIEJ

Większość państw członkowskich nie wykonuje żadnych prac na urządzeniach oddalonych od brzegu na swoim terytorium, włącznie ze swoimi „wodami terytorialnymi”. Taka jest sytuacja Austrii, Belgii, Cypru, Republiki Czeskiej, Danii, Grecji, Estonii, Finlandii, Węgier, Włoch, Łotwy, Litwy, Luksemburga, Malty, Portugalii, Słowacji, Słowenii i Szwecji.

Wszystkie te kraje, z wyjątkiem Danii i Portugalii, oświadczają również, że żadne przedsiębiorstwo krajowe nie wykonuje prac na urządzeniach oddalonych od brzegu poza ich wodami terytorialnymi.

Wśród państw członkowskich prowadzących prace na urządzeniach oddalonych od brzegu na swoim terytorium lub których przedsiębiorstwa krajowe prowadzą takie prace poza swoim terytorium, sytuacja i liczba pracowników wykonujących taką pracę znacząco się między sobą różnią. Państwem członkowskim zatrudniającym najwięcej pracowników do prac na urządzeniach oddalonych od brzegu jest Zjednoczone Królestwo. Poniższa tabela przedstawia dane dotyczące istniejących prac i liczby pracowników, którzy są przy nich zatrudnieni.

Państwo członkowskie | Na wodach terytorialnych | Poza wodami terytorialnymi |

Opis | Liczba pracowników | Opis | Liczba pracowników |

DE | Platforma wiertnicza i wydobywcza ropy naftowej na Morzu Północnym | ± 75 | Brak | - |

DK | Brak | 0 | - Maersk Oil and Gas AS - Dong Exploration and Production A/S - Amerada Hess ApS | ± 2 000 |

ES | Stała platforma oddalona od brzegu Gaviota (Morze Kantabryjskie, naprzeciwko Zatoki Biskajskiej) | - | Stałe platformy oddalone od brzegu Casablanca (Morze Śródziemne, naprzeciwko wybrzeży Tarragony) i Posejdon (w Zatoce Kadyksu). | - |

IE | Marathon Oil Ireland Limited | ± 40 |

FR | Punktowe prace wiertnicze | +-50 |

NL | ± 50 | ± 2 300 |

PL | ± 330 | ± 580 |

PT | Saipem Portugal eksploatuje 24 statki i platformy | 9 |

UK | - Liverpool Bay Complex, w eksploatacji przez BHP Billiton - Platforma produkcyjna ropy naftowej „Beatrice” w Moray Firth, w eksploatacji przez Talisman | 86 | 85 platformy wydobywcze ropy naftowej, 18 instalacji pływających i 167 platform wydobywczych gazu | 25 000 |

3. STOSOWANIE ODSTęPSTW

Zgodnie z informacjami przedstawionymi powyżej dyrektywa przewiduje, że państwa członkowskie mogą czynić odstępstwa od art. 3, 4, 5, 8 oraz 16 dyrektywy. Poza tym mogą one również ustalać, na mocy przepisów ustawowych lub wykonawczych, okres rozliczeniowy nieprzekraczający 12 miesięcy w celu obliczenia maksymalnego tygodniowego czasu pracy.

Należy w związku z powyższym oszacować, w jakim zakresie państwa członkowskie, na terytoriach których prowadzi się prace na urządzeniach oddalonych od brzegu, wykorzystały tę możliwość odstępstw od tych przepisów dyrektywy.

3.1. Niemcy

Czas pracy pracowników jedynej istniejącej platformy podlega ustawie dotyczącej czasu pracy, układowi zbiorowemu przedsiębiorstwa oraz umowie wewnętrznej przedsiębiorstwa dotyczącej czasu pracy.

Organizacja pracy zmienia się w zależności od kategorii pracowników, ale zwykle oparta jest na rytmie czternastu dni na platformie i czternastu dni odpoczynku na lądzie.

Do pracowników stosuje się przepisy równoważne z art. 3, 4, 5 i 8 dyrektywy. W rzeczywistości odpoczynek dzienny ustalony jest na jedenaście godzin bez przerwy, pracownicy muszą wykorzystać trzydziestominutową przerwę po sześciu godzinach pracy, gwarantowany jest jeden dzień odpoczynku tygodniowo (zwykle w niedzielę), a czas pracy w porze nocnej nie może, zazwyczaj, przekraczać ośmiu godzin.

Niemcy nie wykorzystały możliwości ustalenia dwunastomiesięcznego okresu rozliczeniowego dla wyliczeń dwudobowych. Obowiązujący układ zbiorowy nie przewiduje również okresu rozliczeniowego dłuższego od zwykłego okresu czteromiesięcznego.

Mimo że ustawodawstwo niemieckie przyjęło przepis transponujący art. 22 dyrektywy (pod warunkiem wcześniejszego zatwierdzenia układem zbiorowym), w tym sektorze nie stosuje się tej możliwości.

3.2. Dania

Dania przyjęła tekst regulujący czas pracy pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu[6]. Tekst ten przewiduje dzienny czas odpoczynku przez jedenaście kolejnych godzin na każdą dobę (co jest równoważne z art. 3 dyrektywy), przerwę po każdym sześciogodzinnym okresie pracy (co jest równoważne z art. 4 dyrektywy) i trzy kolejne dni odpoczynku na lądzie dla każdego dwutygodniowego okresu na morzu (co jest równoważne z art. 5 w powiązaniu z art. 16 lit. a)).

Tekst ten nie przewiduje ograniczeń czasu pracy w porze nocnej.

Ustawodawstwo duńskie umożliwia przeniesienie lub zmniejszenie dziennego czasu odpoczynku na mocy układu zbiorowego. Dla pracowników nieobjętych układem zbiorowym tekst przewiduje możliwość, by indywidualna umowa o pracę pozwalała na przeniesienie lub zmniejszenie (do co najmniej 8 godzin) czasu odpoczynku dobowego. W razie odstępstwa musi zostać zapewniony odpoczynek wyrównawczy.

Ustawodawstwo duńskie przewiduje dla pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu roczny okres rozliczeniowy.

Dania nie stosuje możliwości przewidzianej w art. 22 dyrektywy (odstępstwo indywidualne).

3.3. Hiszpania

Przepisy mające zastosowanie do pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu to przepisy ogólne zawarte w Estatuto de los Trabajadores . Dla tego sektora nie ma więc specjalnego systemu.

Możliwości odstępstw od minimalnych zaleceń ustawowych są możliwe jedynie na drodze negocjacji zbiorowych.

Wydłużenie okresu rozliczeniowego do jednego roku jest również możliwe jedynie na drodze układu zbiorowego.

Hiszpania nie stosuje możliwości przewidzianej w art. 22 dyrektywy (odstępstwo indywidualne) w sprawach dotyczących pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu.

3.4. Francja

Prace wiertnicze wykonywane we Francji mają charakter punktowy i są krótkookresowe (jeden – dwa miesiące). Nie ma więc specjalnych przepisów dotyczących pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu, które wdrażałyby odstępstwa umożliwione dyrektywą.

3.5. Irlandia

Pracownicy zatrudnieni na urządzeniach oddalonych od brzegu jedynego przedsiębiorstwa działającego w tym zakresie w Irlandii, Marathon, korzystają z dwunastogodzinnego odpoczynku dobowego i z siedemdziesięciopięciominutowej przerwy. Nie ma ograniczeń wymiaru pracy w godzinach nocnych.

Rytm pracy wydaje się być oparty na siedmiu dniach pracy na morzu i siedmiu dniach odpoczynku na lądzie.

Okres rozliczeniowy do obliczeń maksymalnego tygodniowego czasu pracy wynosi dwanaście miesięcy.

Irlandia nie stosuje możliwości przewidzianej w art. 22 dyrektywy (odstępstwo indywidualne).

3.6. Niderlandy

Pracownicy zatrudnieni na urządzeniach oddalonych od brzegu korzystają z dwunastogodzinnego odpoczynku dobowego i z godzinnej przerwy. Praca w godzinach nocnych nie może przekroczyć 11 godzin na dobę, a okresy pracy w godzinach nocnych nie mogą przekroczyć 28 w okresie 13 tygodni.

Okres rozliczeniowy do obliczeń maksymalnego tygodniowego czasu pracy (ustalonego na 40 godzin) wynosi w zasadzie 13 tygodni. Przedłuża się go do 26 tygodni dla pracowników niemających stałego i regularnego czasu pracy, a do 52 tygodni może być przedłużony jedynie wówczas, gdy odpoczynek na lądzie przerywany jest szkoleniami dotyczącymi bezpieczeństwa.

3.7. Polska

Czas pracy w tym sektorze podlega ogólnym przepisom kodeksu pracy. Nie przewidziano żadnych szczególnych odstępstw dla tego sektora.

Polska nie stosuje możliwości przewidzianej w art. 22 dyrektywy (odstępstwo indywidualne).

3.8. Portugalia

W Portugalii przedsiębiorstwo Saipem Portugal eksploatuje dwadzieścia cztery statki i platformy działające w różnych miejscach (Australia, Indie, Rosja, Daleki Wschód). Przedsiębiorstwo zatrudniało tylko dziewięciu pracowników podlegających ustawodawstwu portugalskiemu, które nie zawiera przepisów szczególnych dla tego sektora.

3.9. Zjednoczone Królestwo

Zjednoczone Królestwo dopuszcza możliwość odstępstwa od art. 3, 4, 5 i 8. W razie odstępstwa pracownicy muszą wykorzystać odpowiedni czas odpoczynku.

Zjednoczone Królestwo wprowadziło również, drogą ustawodawczą, roczny okres rozliczeniowy dla pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu.

Zjednoczone Królestwo wprowadziło w życie możliwość przewidzianą w art. 22 (odstępstwo indywidualne). Odstępstwo to nie wydaje się zbyt często stosowane wśród pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu; ograniczone jest ono do pewnych specjalistycznych dziedzin, takich jak nurkowanie i budownictwo morskie.

4. UKłADY ZBIOROWE

Czas pracy to element tradycyjnie podlegający układom zbiorowym, jeżeli istnieją. Uwzględniając, iż dyrektywa ustala zalecenia minimalne, układy zbiorowe ustalają na ogół zasady bardziej przychylne pracownikom, w szczególności w sprawie maksymalnego tygodniowego czasu pracy.

Układy zbiorowe mogą również odgrywać ważną rolę przy wdrażaniu odstępstw przewidzianych dyrektywą w kwestiach dotyczących odpoczynku dobowego i tygodniowego, przerw, pracy w godzinach nocnych i okresów rozrachunkowych (gdy państwo członkowskie nie ustaliło ustawowo rocznego okresu rozliczeniowego).

Współczynnik występowania układów zbiorowych w sektorze pracy pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu jest bardzo zróżnicowany. Wydaje się, że układy zbiorowe nie istnieją w Polsce ani w Irlandii. W Zjednoczonym Królestwie umowy zbiorowe były podpisywane począwszy od 1999 r., ale są stosowane jedynie w stosunku do pracowników należących do związków zawodowych, które je podpisały. A współczynnik przynależności do związków zawodowych jest dość niski (około 4 500 pracowników). W Niderlandach pracownicy zatrudnieni na urządzeniach oddalonych od brzegu są w głównej mierze zatrudnieni przez przedsiębiorstwo, które nie jest objęte żadnym układem zbiorowym. Natomiast układy zbiorowe istniejące w Danii i w Hiszpanii stosowane są do proporcjonalnie dużej liczby pracowników, zważywszy iż oba te państwa mają dość wysoki współczynnik objęcia układem zbiorowym (ponad 80 %). W Niemczech pracownicy jedynej istniejącej platformy podlegają układowi zbiorowemu przedsiębiorstwa stosowanemu do stałych pracowników platformy, a także umowie przedsiębiorstwa regulującej rytm pracy.

Średni tygodniowy czas pracy duńskich pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu podlegających układowi zbiorowemu wynosi około trzydziestu trzech godzin (zamiast czterdziestu ośmiu przewidzianych na mocy dyrektywy). W Hiszpanii układ zbiorowy przedsiębiorstwa Repsol wprowadza korzystniejsze przepisy dotyczące czasu odpoczynku (dobowego, tygodniowego, rocznego). W Niemczech układ zbiorowy przewiduje tygodniowy czas pracy nieprzekraczający czterdziestu godzin.

5. WNIOSKI

Praca na urządzeniach oddalonych od brzegu dotyczy niewielkiej liczby państw członkowskich oraz liczby pracowników szacowanej na ± 30 000. Jedno państwo członkowskie, Zjednoczone Królestwo, zatrudnia przeważającą większość (25 000) pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu.

Po wprowadzeniu w 2000 r. zmiany, dyrektywa obejmuje wszystkich pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu, pozostawiając jednak państwom członkowskim możliwość odstępstw od wielu przepisów dyrektywy, pod warunkiem przyznawania pracownikom, których odstępstwa dotyczą, równoważnych okresów odpoczynku.

Można jednak stwierdzić, że większość państw członkowskich nie stosuje tej możliwości i że w związku z tym pracownicy zatrudnieni na urządzeniach oddalonych od brzegu podlegają krajowym przepisom ustawodawczym dotyczącym odpoczynku dobowego lub tygodniowego, przerw i czasu pracy w godzinach nocnych. Zjednoczone Królestwo jest jedynym państwem członkowskim, które całkowicie wykorzystało możliwości odstępstw w odniesieniu do pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu.

Widać również, iż układy zbiorowe, jeżeli istnieją, przewidują systemy korzystniejsze od minimalnych zaleceń dyrektywy, w szczególności w kwestiach dotyczących maksymalnego tygodniowego czasu pracy oraz płatnych urlopów rocznych.

Możliwość dostosowania przepisów dyrektywy w kwestiach dotyczących pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu stanowi prawdopodobne wyjaśnienie przyczyny, dla której państwa członkowskie oświadczają niemal jednomyślnie, że przepisy dyrektywy są właściwe dla tego sektora i że w związku z tym nie powinny być zmieniane. Ze swej strony partnerzy społeczni nie udzielili odpowiedzi na pytania konsultacyjne skierowane przez Komisję.

Uwzględniając stanowiska wyrażone przez państwa członkowskie, których to dotyczy oraz brak komentarzy ze strony partnerów społecznych, Komisja uważa, że nie jest konieczna żadna zmiana zasad dotyczących organizacji czasu pracy pracowników zatrudnionych na urządzeniach oddalonych od brzegu.

[1] Dyrektywa Rady 93/104/WE z dnia 23 listopada 1993 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy, Dz.U. 307 z 13.12.1993, str.18.

[2] Dyrektywa 2000/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 2000 r. zmieniająca dyrektywę Rady 93/104/WE dotyczącą niektórych aspektów organizacji czasu pracy w celu objęcia sektorów i działalności wyłączeniem z tej dyrektywy, Dz.U. L 195 z 1.8.2000, str. 41.

[3] Zob. art. 2 dyrektywy 2000/34/WE.

[4] Dyrektywa 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy, Dz.U. L 299 z 18.11.2003, str. 9.

[5] Konwencja rzymska z 1980 r. o prawie właściwym dla zobowiązań umownych (wersja skonsolidowana), Dz.U. C 27 z 26.1.1998, str. 34.

[6] Zarządzenie nr 630 z dnia 1 lipca 2003 r. w sprawie niektórych aspektów organizacji czasu pracy na urządzeniach oddalonych od brzegu. (Order No. 630 of 1 July 2003 on certain aspects of the organisation of working time on offshore installations.)