w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 428/2009 ustanawiającego wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 428/2009 ustanawiającego wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania

1. Wprowadzenie

W art. 23 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 428/2009 („rozporządzenie”) zobowiązano Komisję do przedkładania Parlamentowi Europejskiemu rocznego sprawozdania z działalności, badań i konsultacji Grupy Koordynacyjnej ds. Produktów Podwójnego Zastosowania (DUCG). Ponadto w komunikacie Komisji (COM(2014) 244) uznano, że publikacja sprawozdań i danych na temat kontroli, które nie są szczególnie chronione, mogłaby stanowić istotny krok na rzecz zwiększenia przejrzystości, zapewnienia większej zgodności podmiotów gospodarczych z przepisami, jak również poprawienia ich zdolności do realizowania kontroli. Niniejsze sprawozdanie, opracowane przez Komisję przy udziale państw członkowskich uczestniczących w DUCG , zawiera informacje na temat wykonania rozporządzenia w 2017 r., a także dane zagregowane za 2016 r. dotyczące kontroli wywozu.

2. Rozwój polityki i ram prawnych

2.1. Przegląd polityki kontroli wywozu

W następstwie przyjęcia w dniu 28 września 2016 r. wniosku Komisji w sprawie modernizacji unijnej kontroli wywozu , w 2017 r., kiedy to Parlament Europejski i Rada przeanalizowały wniosek, rozpoczął się proces legislacyjny. W dniu 28 lutego 2017 r. Komisja Handlu Międzynarodowego Parlamentu Europejskiego (INTA) przeprowadziła pierwszą wymianę poglądów na ten temat, po czym w dniu 21 marca 2017 r. odbyło się wysłuchanie publiczne, a w dniu 4 maja 2017 r. odbyła się prezentacja specjalistyczna. W dniu 21 listopada 2017 r. INTA przyjęła sprawozdanie w sprawie wniosku ustawodawczego, zawierające 101 poprawek demonstrujących szerokie poparcie Parlamentu dla bardziej zharmonizowanych i skutecznych kontroli, dostosowujących unijny system kontroli wywozu do nowych zagrożeń związanych z produktami podlegającymi cyberinwigilacji oraz uwzględniających prawa człowieka w ramach ogólnego dążenia do prowadzenia handlu w sposób bardziej odpowiedzialny i oparty na wartościach oraz „Europy, która chroni”.

Ze swojej strony Komisja przeprowadziła w 2017 r. serię ukierunkowanych konsultacji i działań informacyjnych skierowanych do kluczowych zainteresowanych stron z branży i społeczeństwa obywatelskiego. W szczególności w dniu 19 grudnia 2017 r., wspólnie z estońską prezydencją Rady UE, zorganizowano Forum Kontroli Wywozu w celu przeprowadzenia wymiany poglądów z przedstawicielami przemysłu i społeczeństwa obywatelskiego .

2.2. Zmiany w rozporządzeniu (WE) nr 428/2009

W okresie objętym sprawozdaniem jeden raz zmieniono rozporządzenie. Rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2017/2268 z dnia 26 września 2017 r. zaktualizowano wykaz kontrolny UE w załączniku I do rozporządzenia oraz wprowadzono zmiany uzgodnione w ramach wielostronnych systemów kontroli wywozu w 2016 r.

Wykaz kontrolny UE z 2017 r. obejmuje zatem ponad 170 zmian, z których większość wynika z porozumienia z Wassenaar oraz Reżimu Kontrolnego Technologii Rakietowych (MTCR). Zmiany wynikające z porozumienia z Wassenaar dotyczą w szczególności znaczącego przekształcenia kategorii 5 część 2 („Ochrona informacji”) w bardziej konkretny wykaz pozycji o znaczeniu strategicznym w pozycji 5A002.a oraz zmiany w zakresie kontroli technologii dotyczącej laserów. Zmiany wynikające z MTCR dotyczą w szczególności kontroli „ceramiki wysokotopliwej” (UHTC, ang. ultra-high temperature ceramics) i urządzeń do tłoczenia kształtowego, wprowadzenia nowych kontroli napędowych systemów rakietowych na żelowe paliwo napędowe oraz zbiorników na żelowe paliwo napędowe, jak również obiektów do prowadzenia badań w dziedzinie aerotermodynamiki. Inne zmiany dotyczą np. wprowadzenia 2 kontroli częściowych dla pochodni plazmowych i dział elektronowych oraz usunięcia kontroli na obecność wirusa dengi. Obszerną publikację dotyczącą zmiany („Comprehensive Change Note”) opublikowano jako wytyczne zawierające przegląd wszystkich zmian technicznych wprowadzonych do unijnego wykazu produktów podwójnego zastosowania podlegających kontroli z 2017 r. . Ponadto załączniki II i IV do rozporządzenia zaktualizowano zgodnie ze zmianami załącznika I. Uaktualniony i ujednolicony wykaz kontrolny UE zaczął obowiązywać z dniem 16 grudnia 2017 r., co pozwoliło UE na wypełnienie międzynarodowych zobowiązań w zakresie kontroli wywozu oraz pomogło eksporterom z UE w przypadkach, w których złagodzono parametry kontroli.

2.3. Krajowe środki wykonawcze

Rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, ale przewidziano w nim, że państwa członkowskie powinny przedsięwziąć konkretne środki w celu wprowadzenia w życie konkretnych przepisów, oraz że informacje dotyczące tych środków powinny zostać opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Ponieważ w 2017 r. nie wprowadzono żadnych nowych środków, nota informacyjna z dnia 20 sierpnia 2016 r. zachowała ważność w 2017 r. – zawiera ona opis środków przedsięwziętych przez państwa członkowskie, dotyczących m.in. rozszerzenia kontroli pośrednictwa i tranzytu, rozszerzenia kontroli na produkty niewymienione w wykazie ze względów bezpieczeństwa publicznego oraz ze względu na prawa człowieka, wprowadzenia krajowych generalnych zezwoleń na wywóz, stosowania kontroli transferów wewnątrzunijnych w przypadku produktów niewymienionych w wykazie, a także informacje odnoszące się do właściwych organów.

3. Działalność Grupy Koordynacyjnej ds. Produktów Podwójnego Zastosowania