KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 30.9.2020 SWD(2020) 321 final DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Sprawozdanie na temat praworządności z 2020 r.



Rozdział dotyczący sytuacji w zakresie praworządności w Portugalii



Towarzyszący dokumentowi: KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Sprawozdanie na temat praworządności z 2020 r.



Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej







{COM(2020) 580 final} - {SWD(2020) 300 final} - {SWD(2020) 301 final} - {SWD(2020) 302 final} - {SWD(2020) 303 final} - {SWD(2020) 304 final} - {SWD(2020) 305 final} - {SWD(2020) 306 final} - {SWD(2020) 307 final} - {SWD(2020) 308 final} - {SWD(2020) 309 final} - {SWD(2020) 310 final} - {SWD(2020) 311 final} - {SWD(2020) 312 final} - {SWD(2020) 313 final} - {SWD(2020) 314 final} - {SWD(2020) 315 final} - {SWD(2020) 316 final} - {SWD(2020) 317 final} - {SWD(2020) 318 final} - {SWD(2020) 319 final} - {SWD(2020) 320 final} - {SWD(2020) 322 final} - {SWD(2020) 323 final} - {SWD(2020) 324 final} - {SWD(2020) 325 final} - {SWD(2020) 326 final}



Streszczenie Portugalski system wymiaru sprawiedliwości nadal stoi w obliczu wyzwań w zakresie jego efektywności, w szczególności jeżeli chodzi o sądy administracyjne i podatkowe. W toku jest szereg inicjatyw mających na celu poprawę jakości i efektywności wymiaru sprawiedliwości, a szczególną uwagę poświęca się wdrażaniu rozwiązań cyfrowych we wszystkich rodzajach sądów. Podjęto istotne reformy w zakresie dostosowania mapy sądownictwa oraz dopasowania istniejących zasobów do stwierdzonych potrzeb. W reakcji na zarzuty dotyczące konkretnych naruszeń w elektronicznym systemie przydzielania spraw Wysoka Rada Sądownictwa zastosowała sankcje dyscyplinarne i prowadzi dochodzenie dotyczące ewentualnych nieprawidłowości w przydzielaniu spraw. Ramy prawa karnego służące do walki z korupcją zasadniczo funkcjonują. Przygotowywana jest krajowa strategia antykorupcyjna. Do grudnia 2019 r., kiedy to rząd zapowiedział, że będzie pracował nad krajową strategią antykorupcyjną, nie istniało skoordynowane strategiczne podejście do korupcji. Działania polityczne i legislacyjne wprowadzono w dużej mierze w sposób niejednolity, dążąc do zaradzenia różnym niedociągnięciom w miarę ich ujawniania. Wyspecjalizowana prokuratura i policja kryminalna nadal osiągały postępy w walce z korupcją. Brak zasobów i specjalizacji organów ścigania ogranicza jednak skuteczne ściganie korupcji. W 2019 r. przyjęto i wprowadzono w życie pakiet legislacyjny dotyczący przejrzystości w zakresie funkcji publicznych, ujawniania informacji majątkowych i niepołączalności określonych stanowisk. Dotychczasowe działania zapobiegawcze są wciąż ograniczone, a Rada ds. Zapobiegania Korupcji nie dysponuje wystarczającymi zdolnościami pod względem zasobów i specjalizacji i prowadzi głównie działania informacyjne. Nowo utworzony podmiot ds. przejrzystości, odpowiedzialny za monitorowanie kwestii związanych z ujawnianiem informacji majątkowych i konfliktów interesów oraz nadzór nad nimi, jeszcze nie funkcjonuje. Konstytucja gwarantuje wolność wypowiedzi i informacji, jak również wolność i pluralizm mediów; panuje kultura poszanowania wolności redakcyjnej dziennikarzy. Uznaje się, że organ regulacyjny ds. mediów audiowizualnych – Entidade Reguladora para a Comunicação Social (ERC) – jest niezależny i skuteczny. Jeżeli chodzi o pozostałe obszary zainteresowania, Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że wyroki karne za zniesławienie naruszają wolność wypowiedzi. System prawny obejmuje przepisy dotyczące ujawniania własności i finansowania mediów, a także przejrzystości państwowych kampanii reklamowych. Organ regulacyjny ds. mediów monitoruje oba te aspekty. Dostęp do informacji i dokumentów będących w posiadaniu organów publicznych jest zagwarantowany w przepisach szczegółowych. Jeżeli chodzi o mechanizmy kontroli i równowagi, system kontroli zgodności z konstytucją przewiduje możliwość kontroli ex ante i ex post oraz uwzględnia możliwość zaniechania wprowadzenia środków ustawodawczych. Rzecznik Praw Obywatelskich ma szerokie uprawnienia do ochrony praw podstawowych, a nieuzasadniony brak współpracy z nim podlega sankcjom karnym. Istnieją gwarancje przejrzystości procesu legislacyjnego i zapewniony jest udział w nim zainteresowanych stron. Wysoka Rada Sądownictwa jest uprawniona do proponowania inicjatyw ustawodawczych dotyczących ulepszenia funkcjonowania instytucji sądowych. Społeczeństwo obywatelskie korzysta z odpowiednich ram prawnych i jest aktywne.

I.System wymiaru sprawiedliwości W portugalskim systemie wymiaru sprawiedliwości funkcjonuje system sądów, który obejmuje Trybunał Konstytucyjny, Sąd Najwyższy, sądy powszechne pierwszej i drugiej instancji, Najwyższy Sąd Administracyjny, sądy administracyjne i podatkowe pierwszej i drugiej instancji oraz Trybunał Obrachunkowy. Wysoka Rada Sądownictwa, Wysoka Rada Sądów Administracyjnych i Podatkowych oraz Wysoka Rada Prokuratury podejmują działania dyscyplinarne wobec funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości we właściwych dziedzinach i sprawują odpowiednie funkcje kierownicze. Ponadto posiadają one kompetencje w zakresie mianowania, przenoszenia i awansowania sędziów i prokuratorów. Sędziów i prokuratorów powołuje odpowiednia rada po przeprowadzeniu konkursu otwartego i zgodnie z ocenami uzyskanymi na obowiązkowych szkoleniach w Centrum Studiów Sądowniczych. Prokuratura jest niezależna od władzy sądowniczej i działa niezależnie od władzy wykonawczej. Posiada własny system zarządzania, w którym najwyższym organem jest Prokuratura Generalna. Izba Adwokacka jest niezależnym podmiotem prawnym prawa publicznego i w ramach wykonywania swoich uprawnień publicznych pełni funkcje regulacyjne. Niezależność Zmiany w składzie wysokich rad systemu sądownictwa są przedmiotem dyskusji. W skład Wysokiej Rady Sądownictwa wchodzą: prezes Sądu Najwyższego (który przewodniczy Radzie), dwóch członków powołanych przez Prezydenta Republiki, siedmiu członków wybranych przez parlament oraz siedmiu sędziów wybranych przez osoby na równorzędnych stanowiskach zgodnie z zasadą proporcjonalnej reprezentacji. Z uwagi na fakt, że wysokie rady posiadają ważne uprawnienia w zakresie powoływania sędziów i ich kariery zawodowej, podkreślono znaczenie zagwarantowania ich niezależności od wpływów politycznych. Wniosek ustawodawczy zmieniający skład Wysokiej Rady Prokuratury w celu zwiększenia liczby członków niebędących prokuratorami odrzucono w parlamencie w 2018 r. i większość członków tego organu nadal stanowią prokuratorzy. Podobny wniosek dotyczący zmian w składzie Wysokiej Rady Sądownictwa nieformalnie rozesłano w 2019 r., lecz nie kontynuowano prac nad nim. Wniosku tego nie przedłożono oficjalnie do dyskusji w parlamencie, jednak ważne jest, aby w przypadku wszelkich zmian uwzględniono zalecenia Rady Europy. Elektroniczny system przydzielania spraw w sądach jest przedmiotem kontroli. Przydział spraw zarówno w sądach powszechnych, jak i w sądach administracyjnych i podatkowych odbywa się drogą elektroniczną, za pomocą systemu, który losowo przydziela sprawy zgodnie z wcześniej określonym algorytmem i umożliwia wgląd w przydział spraw w internecie do celów konsultacji. Na początku 2020 r. pojawiły się jednak zarzuty dotyczące naruszeń w systemie i ingerencji w losowy przydział spraw. Sędziów najwyższych szczebli postawiono wówczas w stan oskarżenia pod zarzutem korupcji na dużą skalę, płatnej protekcji i prania pieniędzy. Wysoka Rada Sądownictwa zastosowała sankcje dyscyplinarne wobec dwóch z sędziów zamieszanych w tę sprawę i obecnie prowadzi również dochodzenie dotyczące ewentualnych nieprawidłowości w przydzielaniu spraw. Wysoka Rada Sądownictwa odniosła się do tej sytuacji publicznie, podkreślając wagę tych zarzutów i ewentualne szkody, jakie może ona za sobą pociągać dla postrzegania sprawiedliwości przez obywateli i przedsiębiorstwa. Poziom postrzeganej niezależności sądów zmalał wśród ogółu społeczeństwa. Poziom postrzeganej niezależności sądów i niezawisłości sędziów wśród ogółu społeczeństwa jest średni (40 % uznaje ją za „dość dobrą” lub „bardzo dobrą”), lecz od 2017 r. wykazuje tendencję spadkową. Przedsiębiorstwa postrzegają niezależność i niezawisłość bardziej pozytywnie (45 % uznaje ją za „dość dobrą” lub „bardzo dobrą”), co stanowi poprawę w porównaniu z ubiegłymi latami. Zmieniono statut prokuratury i statut sędziów sądów powszechnych. Jednym z elementów obu nowych statutów jest zlikwidowanie wcześniej obowiązującego pułapu wynagrodzenia Prezesa Sądu Najwyższego i Prokuratora Generalnego, który łączył je z wynagrodzeniem Premiera. Zmiany te pozwalają na równoległą karierę zawodową sędziów i prokuratorów. Nowy statut prokuratury dostosowuje również strukturę prokuratury do nowej organizacji terytorialnej wprowadzonej reformami mapy sądownictwa z lat 2013 i 2019. Wprowadzono w nim również przepisy mające na celu wyjaśnienie granic interwencji hierarchicznej w postępowaniu karnym. W ramach procesu legislacyjnego zasięgnięto opinii Wysokiej Rady Sądownictwa, Wysokiej Rady Prokuratury i odpowiednich stowarzyszeń zawodowych. Jakość Przyjęto nowe reformy dotyczące mapy sądownictwa i specjalizacji sądów. Reorganizację tę przeprowadzono w następstwie oceny szeroko zakrojonej reformy mapy sądownictwa z 2013 r. i służy ona zlikwidowaniu niektórych zidentyfikowanych niedociągnięć. W szczególności działanie to obejmowało ponowne otwarcie 20 sądów, które zamknięto w ramach reformy z 2013 r., w celu zbliżenia się do obywateli. Ponadto w ramach nowej reformy przewiduje się również dalszą specjalizację poprzez utworzenie większej liczby sądów wyspecjalizowanych, zwłaszcza w tych częściach kraju, w których wcześniej nie istniały, oraz zmianę kompetencji istniejących sądów. Reforma ma na celu również lepsze rozdzielanie istniejących zasobów, z uwzględnieniem liczby spraw prowadzonych przez poszczególne sądy. Władze oczekują, że reforma ta pozytywnie wpłynie na efektywność sądów. Jednocześnie weszły w życie także zmiany w statucie sądów administracyjnych i podatkowych. Przewidziano w nich w szczególności utworzenie czterech nowych rodzajów wyspecjalizowanych wydziałów – wydziałów ds. zamówień publicznych, wydziałów ds. administracyjnych i społecznych, wydziałów ds. egzekwowania przepisów podatkowych oraz wydziałów ds. kontroli wykroczeń. Pierwsze wyspecjalizowane wydziały rozpoczną działalność we wrześniu 2020 r. i zostaną utworzone w sądach, w których stwierdzono największe zaległości. Nadal wdrażane są środki mające na celu poprawę poziomu cyfryzacji systemu wymiaru sprawiedliwości. Zwłaszcza zmiana kodeksu postępowania cywilnego posłużyła wprowadzeniu zasady „domyślnej cyfrowości” w odniesieniu do wszystkich postępowań cywilnych. Ta sama zasada miała już zastosowanie do postępowań podatkowych i administracyjnych. W szczególności strony i adwokaci mają obecnie dostęp do akt i mogą śledzić cały przebieg postępowania w internecie. Realizowany jest drugi etap programu Justiça + Próxima, który opiera się na czterech filarach – efektywności, innowacyjności, bliskości i humanizacji. W ramach tego programu realizowany jest projekt „Tribunal + 360º”, który ma na celu pełną cyfryzację i wdrożenie w sądach systemu bez dokumentacji w formie papierowej, a jednocześnie uproszczenie kontaktów i komunikacji między obywatelami a sądami. Wprowadzane są również zmiany w zakresie funkcjonowania sądów, aby uprościć doświadczenia obywateli w kontakcie z sądami. Władze oczekują, że projekt „Tribunal + 360º” zostanie w pełni zrealizowany do 2023 r. Równolegle rozwijane są inicjatywy szkoleniowe służące zapoznaniu funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości i urzędników sądowych z nowymi narzędziami. Toczą się dyskusje na temat zasobów dla systemu wymiaru sprawiedliwości. Zainteresowane strony często wyrażają obawy związane ze zmniejszonym przydziałem środków budżetowych na system wymiaru sprawiedliwości oraz brakiem zasobów materialnych i ludzkich. Na przykład całkowita liczba sędziów zasiadających obecnie w sądach podatkowych i administracyjnych pierwszej instancji jest znacznie niższa od liczby określonej w ramach prawnych, co zainteresowane strony przywołują jako czynnik powiązany z problemami w zakresie efektywności, które stwierdzono w przypadku sądów podatkowych i administracyjnych. Z powodu ograniczeń budżetowych niektóre zapowiedziane środki mające poprawić efektywność sądów nadal oczekują na wprowadzenie. Dotyczy to utworzenia gabinetów doradczych mających pomagać sędziom – chociaż jest to już przewidziane w prawie, Wysoka Rada poinformowała, że wdrożenie tego środka będzie niemożliwe z uwagi na brak zasobów na ten cel. Niewystarczające zasoby ludzkie i techniczne dostępne prokuraturze również uznano za czynnik ograniczający efektywność ścigania przestępstw. Przyjęto szereg środków służących ograniczeniu wpływu pandemii COVID-19 na funkcjonowanie systemu wymiaru sprawiedliwości. W kontekście pandemii COVID-19 Portugalia ogłosiła stan wyjątkowy, po którym wprowadzono „stan klęski”. W tym okresie przyjęto szereg środków dotyczących funkcjonowania sądów, w szczególności w odniesieniu do egzekwowania systemów telepracy oraz możliwości przeprowadzania rozpraw i innych procedur na odległość. Zainteresowane strony podkreślają, że istniejące narzędzia cyfrowe pozwoliły uniknąć całkowitego paraliżu systemu w tym czasie. W sądach pierwszej instancji nie nastąpiła przerwa w rozdzielaniu spraw pilnych i niepilnych, jednak terminy w sprawach niepilnych zawieszono, a czynności w tych sprawach odroczono. W kontekście stopniowego znoszenia środków wyjątkowych Portugalia przewiduje zestaw środków obejmujących system wymiaru sprawiedliwości. W szczególności aby zaradzić potencjalnym zaległościom i zwiększeniu liczby postępowań sądowych, utworzono tymczasowy system obniżania opłat sądowych mający ułatwić zawieranie ugód sądowych. Ponadto liczba pracowników (sędziów i urzędników sądowych) sądów pracy i sądów gospodarczych zostanie zwiększona, ponieważ oczekuje się wzrostu liczby spraw dotyczących usług gospodarczych i społecznych. Efektywność Mimo poprawy sytuacji system wymiaru sprawiedliwości nadal boryka się z wyzwaniami w zakresie efektywności. Kwestię tę poruszono w zaleceniu dla tego kraju w kontekście europejskiego semestru w 2020 r., wspominając o konieczności poprawy efektywności sądów podatkowych i administracyjnych. Portugalia podjęła starania w celu rozwiązania tych problemów poprzez wdrożenie szeregu środków służących zwiększeniu efektywności swoich sądów. W szczególności utworzono zespoły szybkiego reagowania, które zajmują się zaległymi sprawami w sądach podatkowych i administracyjnych. Starania te prowadzą do znacznego wzrostu efektywności. Sądy nadal mają jednak stosunkowo dużą liczbę zaległych spraw, a postępowania wciąż trwają stosunkowo długo. Problemy te dotyczą w szczególności wymiaru sprawiedliwości w sprawach administracyjnych i podatkowych. Portugalia zalicza się w tej kwestii do państw członkowskich, w których postępowania trwają najdłużej – czas przeznaczony na rozpatrzenie sprawy w sądach administracyjnych i podatkowych nadal wynosi ponad 900 dni w pierwszej instancji i ponad 1 000 dni w drugiej instancji. Ponadto mimo że wskaźnik rozstrzygniętych spraw przekroczył 100 %, Portugalia nadal ma jeden z najwyższych wskaźników spraw administracyjnych w toku. Na wyzwania związane z efektywnością sądów administracyjnych i podatkowych zwróciła uwagę również Rada Europy.

II.Ramy antykorupcyjne Kompetencje w zakresie zapobiegania korupcji, prowadzenia postępowań przygotowawczych w jej sprawie i jej ścigania są podzielone między różne organy. Do prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawach dotyczących korupcji wyznaczone są Centralny Wydział ds. Dochodzenia i Postępowania Karnego (DCIAP) podległy Prokuraturze Generalnej i Krajowa Jednostka ds. Walki z Korupcją działająca w ramach policji sądowej. Ważną rolę w zwalczaniu korupcji odgrywa Trybunał Obrachunkowy. Rada ds. Zapobiegania Korupcji, która działa w ramach Trybunału Obrachunkowego i której przewodniczy jego prezes, jest organem odpowiedzialnym za koordynację i analizę działań antykorupcyjnych. W wyniku niedawnych zmian legislacyjnych w ramach Trybunału Konstytucyjnego ustanowiono nowy podmiot ds. przejrzystości, który będzie odpowiedzialny za monitorowanie i weryfikację oświadczeń o stanie majątkowym. W grudniu 2019 r. ogłoszono krajową strategię antykorupcyjną, obejmującą działania takie jak krajowe sprawozdanie o zwalczaniu korupcji. W ostatnim opublikowanym przez Transparency International wskaźniku postrzegania korupcji Portugalia uzyskała wynik 62/100 punktów, plasując się na 10. miejscu w Unii Europejskiej i na 30. miejscu na świecie . 94 % portugalskich respondentów specjalnego badania Eurobarometr dotyczącego korupcji z 2020 r. uważa, że korupcja w ich państwie jest powszechna (średnia UE wynosi 71 %), a 59 % osób czuje się nią bezpośrednio dotkniętych w swoim codziennym życiu (średnia UE – 26 %). Jeżeli chodzi o przedsiębiorstwa, 92 % uznaje korupcję za powszechne zjawisko (średnia UE wynosi 63 %), a 53 % uważa, że korupcja stanowi problem przy prowadzeniu działalności (średnia UE – 37 %). 34 % respondentów uważa, że ściganie korupcji jest wystarczająco skuteczne, aby odstraszyć ludzi od takich praktyk (średnia UE wynosi 36 %), a 16 % przedsiębiorstw uważa, że osoby fizyczne i przedsiębiorstwa przyłapane na wręczaniu łapówki urzędnikowi wyższego szczebla podlegają odpowiedniej karze (średnia UE – 31 %). Ramy prawa karnego służące do walki z korupcją zasadniczo funkcjonują. Bierne i czynne łapownictwo w sektorze publicznym i prywatnym, płatna protekcja, jak również przywłaszczenie i sprzeniewierzenie środków publicznych są uznane w kodeksie karnym za przestępstwo . Reformą przeprowadzoną w 2015 r. dostosowano szereg przepisów prawa karnego do zaleceń GRECO, w szczególności jeżeli chodzi o wagę niektórych przestępstw. Przygotowywana jest krajowa strategia antykorupcyjna. Po zapowiedzeniu w grudniu 2019 r. planów ustanowienia tej strategii rząd powołał grupę roboczą odpowiedzialną za jej opracowanie. Do zadań grupy roboczej należy między innymi przygotowanie krajowego sprawozdania o zwalczaniu korupcji oraz dokonanie przeglądu ram ochrony sygnalistów i przepisów zabezpieczających przed nadużyciami finansowymi, poprawa procedur udzielania zamówień publicznych, zwiększenie przejrzystości finansowania partii politycznych oraz zapewnienie, aby średnie i duże przedsiębiorstwa posiadały plany zapobiegania korupcji. W dniu 3 września Rada Ministrów rozpoczęła konsultacje publiczne dotyczące wniosku w sprawie krajowej strategii antykorupcyjnej. W sprawozdaniu krajowym za 2020 r. dotyczącym Portugalii w ramach europejskiego semestru zwrócono uwagę na potrzebę zapewnienia jasnej strategii w celu utworzenia spójnych i silnych antykorupcyjnych ram prawnych i politycznych. Prokuratura podejmuje działania mające na celu poprawę swojej skuteczności, również w zakresie rozpatrywania spraw dotyczących korupcji na dużą skalę. Centralny Wydział ds. Dochodzenia i Postępowania Karnego i jego wydziały regionalne są w głównej mierze odpowiedzialne za prowadzenie postępowań przygotowawczych w sprawach przestępstw korupcyjnych i ściganie tych przestępstw. Jeżeli chodzi o postępowania przygotowawcze, DCIAP jest właściwy do badania spraw, które dotyczą kilku regionów lub są szczególnie złożone. DCIAP zajmuje się niezbędną koordynacją między różnymi wydziałami . Na czele wydziału stoi dyrektor (zastępca Prokuratora Generalnego) powołany przez Prokuratora Generalnego, 3 zastępców, 31 prokuratorów, a jego pracę wspiera policja sądowa, która posiada wyspecjalizowaną Krajową Jednostkę ds. Walki z Korupcją. Kontynuowano starania na rzecz dalszej poprawy wyników pracy prokuratury, również w zakresie rozpatrywania spraw dotyczących korupcji na dużą skalę . Jednocześnie znaczna część postępowań związanych z korupcją zamykana jest bez aktów oskarżenia. Jeżeli chodzi o stosowanie kar za przestępstwa korupcyjne, w 2017 r. zaledwie 10 % skazanych za korupcję otrzymało karę pozbawienia wolności, a 83 % – karę z zawieszeniem wykonania. W 2018 r. 12,3 % osób skazano na karę pozbawienia wolności, a 73,6 % na karę z zawieszeniem wykonania . Związek Prokuratorów zwrócił uwagę na utrzymujący się brak zasobów w wyspecjalizowanej jednostce policji sądowej ds. śledzenia nielegalnych przepływów finansowych, jak również na brak wystarczającej specjalizacji wśród prokuratorów w ściganiu przestępstw gospodarczych i finansowych. Zdaniem DCIAP może to wpływać na skuteczność prokuratury. W celu zaspokojenia potrzeb w zakresie szkoleń i specjalizacji, jak również wzmocnienia pozycji regionalnych wydziałów ds. dochodzenia i postępowania karnego na potrzeby skuteczniejszego prowadzenia postępowań przygotowawczych w złożonych sprawach, przewidziano pewne środki organizacyjne i dalsze działania służące budowaniu zdolności. Rada ds. Zapobiegania Korupcji jest organem publicznym odpowiedzialnym za opracowywanie krajowych działań w zakresie zapobiegania korupcji i przestępstwom powiązanym. Rada ds. Zapobiegania Korupcji jest niezależnym organem, który działa w ramach Trybunału Obrachunkowego i na czele którego stoi prezes Trybunału. Zdolności Rady w zakresie zasobów finansowych i ludzkich są bardzo ograniczone. Działania Rady ds. Zapobiegania Korupcji w obszarze zapobiegania korupcji koncentrują się głównie na udzielaniu wskazówek dotyczących zagrożeń związanych z korupcją oraz na prowadzeniu kampanii informacyjnych w szkołach. Rada współpracuje również z różnymi ministerstwami w celu włączenia planów dotyczących zwalczania korupcji do działań kontrolnych oraz publikuje statystyki dotyczące rozpatrywania skarg związanych z korupcją, w tym dotyczące aktów oskarżenia i prawomocnych orzeczeń sądowych . W 2019 r. wprowadzono nowe przepisy w celu poprawy przejrzystości i uczciwości w życiu publicznym. W odpowiedzi na szereg kontrowersji opisywanych w mediach na temat więzi rodzinnych na najwyższym szczeblu rządu i gabinetu we wrześniu 2019 r. weszły w życie nowe zasady powoływania doradców gabinetowych i personelu pomocniczego, urzędników wyższego szczebla i kierowników w sektorze publicznym. W ustawie wprowadzono bardziej rygorystyczne zasady, aby zapobiegać nepotyzmowi i konfliktom interesów. Wcześniej w 2019 r. zakończył się szerszy proces legislacyjny związany z innymi przepisami antykorupcyjnymi. Proces ten, prowadzony przez powołaną w 2016 r. parlamentarną komisję ad hoc ds. zwiększenia przejrzystości w sprawowaniu funkcji publicznych, zaowocował zmianami ram uczciwości zawodowej członków parlamentu i urzędników wyższego szczebla, dotyczącymi w szczególności pewnych aspektów systemu oświadczeń o stanie majątkowym i interesach oraz przepisów o niepołączalności określonych stanowisk. Przede wszystkim nowa ustawa przewiduje utworzenie przy Trybunale Konstytucyjnym podmiotu ds. przejrzystości, nowego organu odpowiedzialnego za monitorowanie i weryfikację oświadczeń o stanie majątkowym i interesach składanych przez osoby sprawujące funkcje polityczne oraz powoływanych urzędników wysokiego szczebla. Celem reformy jest wyeliminowanie niedociągnięć w systemie weryfikacji oświadczeń o stanie majątkowym, których dotyczyło kilka zaleceń GRECO, zwłaszcza w odniesieniu do członków parlamentu. Nie można jednak ocenić pełnego zakresu i skuteczności działań podmiotu ds. przejrzystości, ponieważ jeszcze nie rozpoczął działalności. W ramach reform z 2019 r. parlament przyjął również kodeks postępowania członków parlamentu. Jest to pierwszy dokument tego rodzaju w parlamencie . Kodeks stanowi, że wykonując swój mandat, członkowie parlamentu powinni przestrzegać ogólnych zasad postępowania, mianowicie wolności, niezależności, realizacji interesu publicznego, przejrzystości i odpowiedzialności politycznej. Również statut członków parlamentu zmieniono w celu wprowadzenia nowego zestawu pojęć dotyczących interesu publicznego, przejrzystości i odpowiedzialności politycznej. Zmieniono go także w celu wprowadzenia nowego zestawu stanowisk niepodlegających łączeniu. Zasadniczo członkowie parlamentu nie mogą łączyć stanowiska w parlamencie z innymi funkcjami publicznymi, w tym ze sprawowaniem funkcji urzędnika służby cywilnej . W ramach najnowszych zmian rozszerzono zakres stanowisk, które można uznać za funkcje publiczne, o stanowiska w przedsiębiorstwach państwowych, innych zdecentralizowanych lub autonomicznych podmiotach publicznych, partnerstwach publiczno-prywatnych lub we wszelkich innych przedsiębiorstwach, w których państwo posiada jakiekolwiek udziały . Komisja parlamentarna ds. przejrzystości i statutu członków parlamentu zastąpiła działającą wcześniej komisję etyki, zachowując jednocześnie jej kompetencje . Wprowadzono nowe przepisy w celu wzmocnienia systemu regulującego efekt „drzwi obrotowych”, lecz lobbing nadal jest nieuregulowany. Wprowadzone zmiany dotyczą członków zarządów przedsiębiorstw państwowych, którzy nie mogą obecnie zajmować stanowisk w podmiotach nabywających lub zbywających w ciągu trzech lat od daty zbycia lub nabycia aktywów, w którym brali udział, a także członków gabinetu, w przypadku których wprowadzono trzyletni okres karencji, w którym obowiązuje zakaz pełnienia jakichkolwiek funkcji zależności pracy lub doradztwa w organizacjach międzynarodowych, z którymi członkowie gabinetu nawiązali stosunki instytucjonalne w ramach sprawowania funkcji publicznej . Wydaje się jednak, że sposób wprowadzania tych ograniczeń nie jest uważnie monitorowany. Jeżeli chodzi o lobbing, wysiłki na rzecz promowania projektu ustawy regulującej działalność lobbingową zakończyły się niepowodzeniem, po tym jak prezydent cofnął do ponownego rozpatrzenia projekt ustawy zatwierdzony przez parlament w czerwcu 2019 r. Tymczasem niektóre grupy parlamentarne przedstawiały nowe projekty ustaw. Konieczność priorytetowego traktowania inicjatyw związanych z COVID-19 skutkowała pewnymi opóźnieniami w rozpatrywaniu tych projektów. Jeżeli chodzi o ochronę sygnalistów, obowiązują ogólne przepisy dotyczące urzędników publicznych. W przepisach tych przewidziano, że osoby zgłaszające naruszenia, o których dowiedziały się w trakcie wykonywania swoich obowiązków, nie mogą odnieść żadnej szkody, w tym w postaci niedobrowolnego przeniesienia na inne stanowisko lub zwolnienia. Sankcje dyscyplinarne wobec sygnalistów w domyśle uznaje się za nadużycie, o ile nie zostanie dowiedzione inaczej, jeśli zostały nałożone w ciągu roku od danego zgłoszenia. Sygnalistom przysługuje anonimowość do momentu przedstawienia aktu oskarżenia. Mają oni również prawo do środków ochrony świadków. Mimo istnienia takich przepisów zainteresowane strony podkreślały, że konieczne jest wzmocnienie ich stosowania w praktyce. III.Pluralizm mediów Konstytucja gwarantuje wolność wypowiedzi i informacji, a także wolność i pluralizm mediów. W Portugalii panuje kultura poszanowania wolności redakcyjnej dziennikarzy.Urząd Regulacji Mediów monitoruje działalność środków masowego przekazu. Urząd Regulacji Mediów uznaje się za niezależny i skuteczny. Entidade Reguladora para a Comunicação Social (ERC) jest niezależnym organem administracji ustanowionym na mocy konstytucji i ustawy . Mandat regulacyjny ERC obejmuje wszystkie osoby prawne prowadzące działalność medialną w jurysdykcji państwa portugalskiego, w tym agencje prasowe, gazety, stacje radiowe i dostawców usług telewizyjnych. ERC wykonuje zadania regulacji mediów powierzone mu na mocy konstytucji niezależnie od wszelkich poleceń władz politycznych. Musi informować parlament o swoich decyzjach i działaniach za pośrednictwem sprawozdań miesięcznych i rocznych, jak również rocznych sprawozdań finansowych. W skład ERC wchodzą Rada Regulacyjna, Dyrekcja Wykonawcza, Rada Konsultacyjna i audytor. Rada Regulacyjna, odpowiedzialna za określanie i wdrażanie działań regulacyjnych ERC, składa się z przewodniczącego, wiceprzewodniczącego i trzech członków rady. Czterech z pięciu członków Rady Regulacyjnej wybiera parlament, a piątego członka wybiera wcześniej wybranych czterech członków. Przewodniczący i wiceprzewodniczący są wybierani spośród pięciu członków rady. Pięciu członków rady odbywa nieodnawialną pięcioletnią kadencję i pozostaje na stanowisku do czasu faktycznego zastąpienia lub zakończenia służby. W statucie ERC szczegółowo określono warunki zakończenia sprawowania służby członków i odwołania Rady Regulacyjnej. Przepisy te gwarantują niezależność organu regulacyjnego zgodnie z celami zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych . Jak wynika z monitora pluralizmu mediów z 2020 r. w odniesieniu dla Portugalii (MPM 2020) , ryzyko dla niezależności organu regulacyjnego jest bardzo małe. Portugalia posiada kompleksowe ramy na potrzeby zapewnienia przejrzystości w zakresie własności mediów. Obowiązek ujawniania informacji dotyczących własności i finansowania mediów wynika z konstytucji, a jego monitorowanie należy do obowiązków ERC. Ustawa nr 78/2015 z dnia 29 lipca 2015 r. reguluje kwestię przejrzystości w zakresie własności i sposobu finansowania podmiotów prowadzących działalność medialną oraz zarządzania takimi podmiotami. W monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. ryzyko dla przejrzystości własności mediów w Portugalii oceniono jako małe . Obowiązują przepisy regulujące przejrzystość reklam państwowych. Przepisy dotyczące przejrzystości państwowych kampanii reklamowych są ujęte w ustawie. Kampanie reklamowe muszą być również zgodne z przepisami dotyczącymi zamówień publicznych , zobowiązującymi wykonawców do monitorowania realizacji zamówień, w szczególności w odniesieniu do ewentualnych relacji podwykonawstwa i nabywania powierzchni reklamowych. Ustawa nr 95/2015 obejmuje również środki dotyczące reklamy państwowej w prasie regionalnej oraz lokalnych i regionalnych stacjach radiowych. W ustawie tej określono ponadto zasady podziału kampanii reklamowych między prasę, radio, telewizję i media cyfrowe. Nadzór nad przestrzeganiem przepisów powierzono ERC, który posiada specjalny portal internetowy, na którym uruchamiane są wszystkie publiczne kampanie reklamowe. Nieprawidłowości i odstępstwa od ustawy są zgłaszane Trybunałowi Obrachunkowemu. Chociaż w monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. nie stwierdzono dowodów na istnienie nieprzejrzystych zasad lub sytuacji w odniesieniu do dystrybucji reklamy państwowej w Portugalii w latach 2018–2019, stowarzyszenia dziennikarzy wyraziły wątpliwości dotyczące kryteriów podziału pakietu wsparcia dla mediów w 2020 r. Według władz portugalskich takie kryteria wyboru mediów i kwot ustalono w wyniku dyskusji z przedstawicielami sektora mediów i zobowiązują one państwo do zakupu czasu/przestrzeni na reklamę instytucjonalną w mediach należących do poszczególnych grup zgodnie z określonymi kwotami. Istnieją zabezpieczenia gwarantujące niezależność mediów i chroniące wykonywanie zawodu dziennikarza przed ingerencją władz państwowych. W szczególności konstytucja zawiera zakaz wszelkiej ingerencji, czy to politycznej, czy też gospodarczej, bądź jakiejkolwiek formy cenzury. Niezależność dziennikarzy jest zapisana również w statucie dziennikarzy, przyjętym ustawą nr 1/99 z dnia 13 stycznia 1999 r. W monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. ryzyko wpływu politycznego na media oceniono jako małe . Chociaż podstawowe standardy ochrony dziennikarzy są utrwalone, zniesławienie jest karane pozbawieniem wolności. Portugalskie ramy służące objęciu dziennikarzy ochroną są kompleksowe i utrwalone. Zgodnie z konstytucją przestępstwa popełnione przeciw dziennikarzom wykonującym swoje obowiązki służbowe podlegają jurysdykcji sądów i niezależnego organu regulacyjnego. Dlatego obowiązkiem ERC jest również zapewnienie wolności prasy. Jeżeli chodzi o podstawowe standardy ochrony, w monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. ryzyko oszacowano jako małe . Znieważenie i zniesławienie podlegają jednak karze pozbawienia wolności, mimo że w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazano, że jest to naruszenie wolności wypowiedzi. Na platformie propagującej ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy od momentu jej ustanowienia przez Radę Europy w 2015 r. nie pojawiły się żadne wpisy dotyczące Portugalii. Dostęp do informacji i dokumentów będących w posiadaniu organów publicznych jest zagwarantowany w przepisach szczegółowych. Celem tych przepisów jest ułatwienie wykonywania funkcji dziennikarskich. Konstytucja gwarantuje dziennikarzom prawo dostępu do źródeł informacji , natomiast przepisy o zastosowaniu ogólnym regulują dostęp do dokumentów i informacji administracyjnych. W przypadkach nieposzanowania prawa dostępu do dokumentów administracyjnych można się odwołać do sądów administracyjnych i podatkowych. Można również złożyć skargę do niezależnej administracyjnej komisji ds. dostępu do dokumentów administracyjnych, ale opinie dotyczące skarg nie są wiążące dla instytucji publicznych.

IV.Inne kwestie instytucjonalne związane z mechanizmami kontroli i równowagi Portugalia jest demokratyczną republiką reprezentacyjną z Prezydentem wybieranym w wyborach bezpośrednich i jednoizbowym parlamentem. W systemie półprezydenckim Prezydent Republiki, wybierany w bezpośrednich wyborach powszechnych, ma znaczne uprawnienia konstytucyjne i polityczne, w tym prawo do rozwiązania parlamentu. Premier posiada uprawnienia do kierowania ogólną polityką rządu oraz koordynowania działań wszystkich ministrów i wyznaczania ich kierunku. Parlament i rząd współdzielą uprawnienia ustawodawcze. Prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje parlamentarzystom i grupom parlamentarnym, rządowi, zgromadzeniom regionalnym oraz grupie co najmniej 20 000 obywateli. Zadaniem niezależnego Rzecznika Praw Obywatelskich jest zabezpieczenie i promowanie wolności, praw i gwarancji obywatelskich; ma on również prawo do wszczęcia kontroli zgodności z konstytucją. System konstytucyjny przewiduje zabezpieczenia w zakresie mechanizmów kontroli i równowagi. Trybunał Konstytucyjny może przeprowadzać kontrolę konstytucyjności ex ante lub ex post, jak również może przeprowadzić kontrolę w odniesieniu do zaniechania wprowadzenia środków ustawodawczych koniecznych do zastosowania norm konstytucyjnych. Podczas gdy zarówno parlament, jak i rząd mogą stanowić prawo, w określonych kwestiach konstytucja zastrzega uprawnienia ustawodawcze dla parlamentu. Trybunał Konstytucyjny jest właściwy do stwierdzania niekonstytucyjności rządowych aktów ustawodawczych, które naruszają ten podział kompetencji. Ponadto grupa dziesięciu parlamentarzystów może wnioskować o przeprowadzenie przez parlament oceny aktów ustawodawczych rządu. Proces legislacyjny przewiduje udział zainteresowanych stron; istnieje również gwarancja przejrzystości. Konstytucja przewiduje udział przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego w procesie legislacyjnym w określonych przypadkach. Wysoka Rada Sądownictwa i Wysoka Rada Prokuratury są uprawnione nie tylko do wydawania opinii o charakterze doradczym, lecz także do proponowania inicjatyw ustawodawczych dotyczących efektywności i ulepszenia instytucji sądowych. Inicjatywa ustawodawcza rządu podlega ocenie skutków pod względem kosztów i korzyści gospodarczych związanych z wnioskiem ustawodawczym. Konstytucja przewiduje możliwość złożenia projektu ustawodawczego w trybie pilnym, który wiąże się ze skróceniem terminów na omówienie i zbadanie wniosku, jednak wniosek złożony w trybie pilnym podlega ocenie właściwej komisji parlamentarnej i debacie na sesji plenarnej. W kontekście pandemii COVID-19 zastosowano uprawnienia nadzwyczajne. Prezydent Republiki, po konsultacji z Radą Stanu i rządem oraz za zgodą parlamentu, ogłosił stan nadzwyczajny. Stan nadzwyczajny następnie przedłużano dwukrotnie. Rząd musi przedkładać parlamentowi sprawozdania z wprowadzenia stanu nadzwyczajnego, które umożliwiają parlamentowi stosowanie również kontroli ex post przyjętych środków i uprawniają go do wszczęcia postępowania w sprawie odpowiedzialności cywilnej lub karnej w przypadku naruszenia warunków ogłoszenia stanu nadzwyczajnego. Rzecznik Praw Obywatelskich posiada ważne prerogatywy w zakresie ochrony praw podstawowych. Rzecznik Praw Obywatelskich (Provedor de Justiça), który pełni również funkcję krajowej instytucji ds. zapobiegania torturom, uzyskał ponownie akredytację Światowego Sojuszu Krajowych Instytucji Praw Człowieka ONZ (GANHRI) z nadaniem statusu „A”. Jego mandat obejmuje ochronę i promowanie podstawowych praw i wolności w celu zapewnienia za pomocą środków nieformalnych sprawiedliwości i legalności wykonywania władzy publicznej. Rzecznik Praw Obywatelskich ma prawo żądać wszelkich informacji i prowadzić wszelkie dochodzenia i postępowania, jakie uzna za niezbędne. Nieuzasadniony brak współpracy z Rzecznikiem Praw Obywatelskich stanowi przestępstwo nieposłuszeństwa. Rzecznik Praw Obywatelskich jest również uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli konstytucyjności ustaw (zarówno w odniesieniu do działań, jak i zaniechania działań) i przekazywania zaleceń parlamentowi. Rzecznik Praw Obywatelskich składa sprawozdania z przestrzegania przez organy publiczne niezależności i uczciwości instytucji w wykonywaniu ich obowiązków. W 2019 r. Komitet Praw Dziecka ONZ zalecił rządowi Portugalii, by przydzielił odpowiednie środki dla Biura Rzecznika Praw Obywatelskich na promowanie i ochronę praw dziecka. Prawo portugalskie chroni uczestnictwo obywatelskie. Przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego uważa się za otwartą . Organizacje pozarządowe zajmujące się współpracą i rozwojem posiadają specjalny status prawny ze względu na ich ważną rolę we wdrażaniu programów społecznych, kulturalnych, środowiskowych, obywatelskich i gospodarczych. Również stowarzyszenia reprezentujące kobiety, migrantów, młodzież i osoby z niepełnosprawnościami oraz zajmujące się ochroną środowiska podlegają przepisom szczegółowym. Wydaje się, że istniejące ramy prawne zapewniają otwartą przestrzeń organizacjom społeczeństwa obywatelskiego i umożliwiają im działanie bez szczególnego zagrożenia dla ich niezależności i bezpieczeństwa. Według doniesień organizacje pozarządowe napotykają jednak wyzwania związane z dostępnością finansowania i ograniczeniem zróżnicowania jego źródeł. Załącznik I: Wykaz źródeł w porządku alfabetycznym. * * Wykaz odpowiedzi otrzymanych w kontekście konsultacji dotyczących sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. można znaleźć na (stronie internetowej Komisji). Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2020), informacje przekazane Komisji Europejskiej w kontekście opracowania pierwszego rocznego sprawozdania na temat praworządności. Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów (2019), Decriminalisation of Defamation – Factsheet, https://cmpf.eui.eu/wp-content/uploads/2019/01/decriminalisation-of-defamation_Infographic.pdf . Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów (2020), 2020 Media Pluralism Monitor, https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020 . CEPEJ (2018), European judicial systems: efficiency and quality of justice. CIVICUS (2020), Portugal country profile, https://monitor.civicus.org/country/portugal/ . Conselho de Prevenção da Corrupção (2019), Annual Activity Report, http://www.cpc.tcontas.pt/documentos/ra/rel_actv_cpc_2019.pdf . Direção-Geral da Política de Justiça (2019), Estatísticas de Justiça: Corrupção. https://estatisticas.justica.gov.pt/sites/siej/pt-pt/Paginas/Corrupcao.aspx . Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2016–2020), Eurobarometr: postrzegana niezależność krajowego systemu wymiaru sprawiedliwości w UE wśród ogółu społeczeństwa. Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2019), badanie Eurobarometr Flash 482: opinia przedsiębiorców na temat korupcji w UE. Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2020), specjalne badanie Eurobarometr 502: korupcja. Europejska Sieć Krajowych Instytucji Praw Człowieka (2020), The rule of law in the European Union – Reports from National Human Rights Institution.

Europejska Sieć Rad Sądownictwa (2020), uwagi dotyczące internetowych konsultacji z zainteresowanymi stronami przekazane na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. GRECO (2016), Fourth evaluation round – evaluation report on Portugal on corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors. GRECO (2016), Third evaluation round, Addendum to the Second Compliance Report on Portugal. GRECO (2019), Fourth evaluation round on corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors – Interim compliance report Portugal. Komisja Europejska (2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020), Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości. Komisja Europejska (2019), sprawozdanie krajowe za 2019 r. dotyczące Portugalii, SWD(2019) 1021 final. Komisja Europejska (2020), sprawozdanie krajowe za 2020 r. dotyczące Portugalii, SWD(2020) 521 final. Komitet Praw Dziecka (2019), Concluding observations on the combined fifth and sixth periodic reports of Portugal. Portugalska Partia Socjaldemokratyczna, komunikat prasowy z dnia 30 sierpnia 2019 r., https://www.psd.pt/rui-rio-apresentou-medidas-para-a-justica/ . Portugalski Urząd Regulacji Mediów, Statutes of ERC (Law No. 53/2005 of 8 November), http://www.erc.pt/download.php?info=YTozOntzOjU6ImFjY2FvIjtzOjg6ImRvd25sb2FkIjtzOjg6ImZpY2hlaXJvIjtzOjM5OiJtZWRpYS9maWNoZWlyb3Mvb2JqZWN0b19vZmZsaW5lLzM1MC5wZGYiO3M6NjoidGl0dWxvIjtzOjE1OiJTdGF0dXRlcytvZitFUkMiO30 =. Prokuratura – okręg sądowy Lizbona (2019), sprawozdanie roczne za 2018 r. Prokuratura – okręg sądowy Porto (2020), sprawozdanie roczne za 2019 r. Rada Europy: Komitet Ministrów (2010), Recommendation CM/Rec(2010)12 of the Committee of Ministers to member states on judges: independence, efficiency and responsibilities. Rada Europy: Komitet Ministrów (2016), Recommendation CM/Rec(2016)4 of the Committee of Ministers to member States on the protection of journalism and safety of journalists and other media actors, https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectId=09000016806415d9#_ftn1 . Rada Europy: Komitet Ministrów (2018), H46-20 Vicente Cardoso group v. Portugal (Application No. 30130/10) – Supervision of the execution of the European Court’s judgments CM/Del/Dec(2018)1331/H46-20. Rada Unii Europejskiej (2020), zalecenie Rady z dnia 20 lipca 2020 r. w sprawie krajowego programu reform Portugalii na 2020 r., zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Portugalię programu stabilności na 2020 r. Rząd portugalski – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (2020), sprawozdanie z wprowadzenia stanu nadzwyczajnego w dniach od 19 marca do 2 kwietnia 2020 r. Rząd portugalski – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (2020), sprawozdanie z wprowadzenia po raz drugi stanu nadzwyczajnego w dniach 3–17 kwietnia 2020 r. Rząd portugalski – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (2020), sprawozdanie z wprowadzenia po raz trzeci stanu nadzwyczajnego w dniach od 18 kwietnia do 2 maja 2020 r. Rząd portugalski (2020), uwagi przekazane na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2020 r.

Światowy Sojusz Krajowych Instytucji Praw Człowieka (GANHRI), Podkomitet ds. Akredytacji (2017), sprawozdanie w sprawie akredytacji – listopad 2017 r. Transparency International (2020), wskaźnik postrzegania korupcji, https://www.transparency.org/en/countries/portugal . Transparency International Portugalia (2020), pisemne uwagi przekazane na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., AK, sprawy połączone C-585/18, C-624/18 i C-625/18. Wirtualna wizyta w Portugalii w kontekście sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. Wysoka Rada Sądownictwa (2019), komunikat prasowy z dnia 8 kwietnia 2019 r., https://www.csm.org.pt/2019/04/08/gabinetes-de-apoio-aos-juizes-esclarecimento/ . Wysoka Rada Sądownictwa (2020), komunikat prasowy z dnia 3 marca 2020 r., https://www.csm.org.pt/2020/03/03/averiguacao-aos-procedimentos-de-distribuicao-comunicado/ . Wysoka Rada Sądów Administracyjnych i Podatkowych (2019), sprawozdanie roczne za 2018 r., http://www.cstaf.pt/documentos/Relatório_CSTAF_2018.pdf . Załącznik II: Wizyta w Portugalii Służby Komisji odbyły w czerwcu 2020 r. spotkania wirtualne z: ·Centralnym Wydziałem ds. Dochodzenia i Postępowania Karnego (DCIAP) ·ekspertem akademickim ·Generalną Inspekcją Finansową

·Izbą Adwokacką ·Komitetem ds. Licencji Zawodowych Dziennikarzy ·Ministerstwem Spraw Zagranicznych ·Ministerstwem Sprawiedliwości ·Najwyższym Sądem Administracyjnym ·oddziałem Transparency International w Portugalii ·Prokuraturą Generalną ·Radą ds. Zapobiegania Korupcji ·Rzecznikiem Praw Obywatelskich ·Sądem Najwyższym ·Stowarzyszeniem Prokuratorów ·Trybunałem Obrachunkowym ·Urzędem Regulacji Mediów ·Wysoką Radą Prokuratury ·Wysoką Radą Sądownictwa ·Wysoką Radą Sądów Administracyjnych i Podatkowych ·Związkiem Zawodowym Dziennikarzy * Komisja spotkała się również z następującymi organizacjami w ramach spotkań horyzontalnych: ·Amnesty International