[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 18.7.2007

SEK(2007) 996

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Dokument towarzyszący

KOMUNIKATOWI KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Rozwiązanie problemu dotyczącego niedoboru wody i susz w Unii Europejskiej Streszczenia oceny wpływu {KOM(2007) 414 wersja ostateczna}{SEK(2007) 993}

STRESZCZENIE

Niniejsza ocena wpływu (OW) została przygotowana przez służby Komisji jako uzupełnienie komunikatu dotyczącego niedoboru wody i susz.

1. ZAGADNIENIA PROCEDURALNE

- Na posiedzeniu Rady ds. Środowiska Naturalnego w dniu 9 marca 2006 r. kilka państw członkowskich wezwało do podjęcia na poziomie europejskim działań mających na celu rozwiązanie problemu niedoboru wody i susz. Komisja zaprezentowała wstępną analizę na posiedzeniu Rady ds. Środowiska Naturalnego w dniu 27 czerwca 2006 r. i zapowiedziała przyjęcie komunikatu w sprawie rozwiązania problemu dotyczącego niedoboru wody i susz do lipca 2007 r.

- Przy przygotowywaniu komunikatu w pełni uwzględniono minimalne standardy w odniesieniu do konsultacji. Komisja zorganizowała trzy spotkania ze wszystkimi zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi, co umożliwiło im aktywne uczestnictwo w procesie.

- W każdym razie kroki mające na celu dalsze opracowywanie działań i środków mających na celu rozwiązanie problemu niedoboru wody i susz będą wymagały dodatkowej, dokładnej oceny wpływu niektórych wybranych środków.

- Ocena ta w odniesieniu do komunikatu w sprawie rozwiązania problemu dotyczącego niedoboru wody i susz będzie zatem proporcjonalna i opierać się będzie na wstępnych informacjach oraz dotychczas zdobytym doświadczeniu.

- Na początku 2007 r. Komisja rozpoczęła analizy dotyczące możliwości oszczędzania wody w UE. Kolejna analiza zajmie się regionalnymi różnicami w potencjale oszczędzania wody. Uwzględnienie scenariuszy badających opłacalność różnych działań dostarczy pożytecznych informacji do dalszych analiz przed końcem 2007 r.

- W dniu 5 czerwca 2007 r. komitet oceny wpływu przyjął opinię w sprawie projektu wersji streszczenia oceny wpływu komunikatu. Wszystkie zalecenia w sprawie ulepszeń zostały w pełni włączone do oceny wpływu.

2. ROZWIąZANIEM JAKIEGO PROBLEMU ZAJMUJE SIę KOMUNIKAT?

- Do chwili obecnej zidentyfikowano 33 dorzecza dotknięte niedoborem wody. Ich całkowity obszar wynosi 460 000 km² (około 10 % całkowitej powierzchni UE), a ludność zamieszkująca te tereny to 82 mln (około 16,5 % całkowitej populacji UE).

- Większość państw członkowskich zgłaszała susze, które miały miejsce od 1976 r. W latach 2000-2006 średnio 15 % całkowitej powierzchni UE i średnio 17 % całkowitej populacji UE były dotknięte suszami.

- Dystrybucja w wymiarze przestrzennym i czasowym zasobów wodnych w Europie jest jednym z głównych czynników powodujących niedobór wody i susze.

- Polityka w zakresie cen wody również zazwyczaj nie odzwierciedla poziomu wrażliwości zasobów wodnych na poziomie lokalnym. Zasada „użytkownik płaci” jest niezwykle rzadko stosowana. Wspomniane luki prowadzą do złego zarządzania zasobami wodnymi, mimo że ramowa dyrektywa wodna (RDW) przewiduje przepisy pozwalające na ustanowienie skutecznych instrumentów ekonomicznych.

- Nieodpowiednie planowanie przestrzenne i rozdział wody pomiędzy sektory gospodarki prowadzi do braku równowagi miedzy zapotrzebowaniem na wodę a istniejącymi zasobami wodnymi.

- Rolnictwo jest głównym użytkownikiem (64 %), następnie energetyka (20 %), publiczna sieć wodociągowa (12 %) i przemysł (4 %). Turystyka najprawdopodobniej będzie miała ogromy wpływ na poziom zużycia wody, zwłaszcza w południowej Europie i obszarach przybrzeżnych, gdzie zasoby świeżej wody są ograniczone.

- Europa posiada ogromny potencjał oszczędzania wody. W Europie wciąż marnuje się co najmniej 20 % wody z powodu nieskutecznego gospodarowania.

- Zasadniczo obserwuje się brak spójności, a czasem nawet niekorzystny wpływ, odwrotny od zamierzonego, na ochronę zasobów wodnych z powodu niewystarczającego uwzględnienia problematyki wodnej w działaniach sektorowych związanych z wodą.

- Jeśli chodzi o susze, to problemy z nimi związane były często rozwiązywane przy pomocy zarządzania kryzysowego wynikającego z braku terminowego przygotowania do ekstremalnych zdarzeń.

- Niedobór wody w dorzeczach rzek miał już odczuwalne skutki dla gospodarki, społeczeństwa i środowiska, oraz wynikający z tego wpływ na koszty.

- Susze mają natychmiastowe i istotne skutki dla gospodarki, społeczeństwa i środowiska, które mogą utrzymywać się po zakończeniu suszy.

- Bezpośredni, ekonomiczny koszt susz na przestrzeni ostatnich trzydziestu lat szacowany jest na minimum 100 mld EUR.

Scenariusz braku zmiany polityki

- Najprawdopodobniej całkowity obszar europejskich dorzeczy rzek znajdujących się w kategorii poważnego deficytu wody zwiększy się z 19 % w chwili obecnej do 34-36 % w latach 70. XXI wieku.

- Wpływ rozwoju gospodarczego i społecznego na zasoby wodne może mieć ten sam rząd wielkości, co zmiany dostępności wody spowodowane zmianami klimatycznymi.

- W nadchodzących dekadach południowo-wschodnie kraje mogą być obszarem największego zaostrzenia niedoboru wody.

- RDW przewiduje wszystkie narzędzia potrzebne do osiągnięcia prawdziwie zrównoważonego zarządzania wodą. Wdrożenie tych narzędzi (w szczególności cen wody i zwrotu kosztów) w najbardziej skuteczny sposób pozostaje jednak ogromnym wyzwaniem.

Jeśli wszystko pozostanie tak jak było, sytuacja najprawdopodobniej będzie rozwijała się w następujący sposób:

- Nieodpowiednie planowanie przestrzenne wokół niektórych z najbardziej ubogich w wodę dorzeczy rzek będzie utrzymywało się na szeroką skalę.

- Zjawisko marnowania wody i znacznej nieefektywności w gospodarowaniu nią będzie utrzymywało się w gospodarstwach domowych i wielu sektorach gospodarki.

3. CELE

Niniejsza propozycja ma następujące ogólne cele polityczne:

- Rozwiązanie problemu dotyczącego pogłębiania się skutków niedoboru wody i susz w Unii Europejskiej.

- Zapewnienie długotrwałej ochrony dostępnych zasobów wodnych.

- Zapewnienie trwałej dostępności wody w UE i promowanie zrównoważonego wykorzystania wody.

Szczegółowymi celami są:

- Zwiększenie gotowości na większe susze.

- Łagodzenie wszystkich skutków niedoboru wody i susz dla środowiska, gospodarki i społeczeństwa.

- Stworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju gospodarczego i społecznego w Europie w kontekście zmian klimatycznych i pogłębiającego się problemu niedoboru wody i susz.

Cele operacyjne obejmują:

- Określenie najbardziej właściwych i opłacalnych działań w celu skutecznego rozwiązania problemu niedoboru wody i susz.

- Rozważenie możliwych priorytetów lub hierarchii dla tworzenia polityki w świetle dostępności wody na poziomie dorzecza.

4. JAKIE Są GłÓWNE OPCJE POLITYCZNE, KTÓRE UMOżLIWIłYBY OSIąGNIęCIE CELÓW?

Poza scenariuszem „braku zmiany polityki” określono jeszcze trzy warianty:

- Wariant A: Wariant „tylko zaopatrzenie w wodę”;

Środki brane pod uwagę w tym wariancie mają na celu:

- Poprawa zasad opracowywania nowych sposobów zaopatrzenia w wodę na podstawie istniejącego prawodawstwa UE;

- Wspieranie szeroko zakrojonego opracowywania nowych sposobów zaopatrzenia w wodę, przy priorytetowym traktowaniu przyznawania funduszy UE i krajowych.

- Wariant B: „Jedynie polityka w zakresie cen wody”;

Środki brane pod uwagę w tym wariancie mają na celu:

- Skuteczną politykę w zakresie cen wody;

- Zwrot kosztów.

- Wariant C: Zintegrowane podejście;

Środki brane pod uwagę w tym wariancie mają na celu:

- Zapobieganie suszom;

- Wspieranie skutecznego rozdziału wody i zrównoważonego planowania przestrzennego;

- Popieranie technologii i praktyk związanych z racjonalnym wykorzystaniem wody;

- Popieranie tworzenia kultury oszczędzania wody w Europie;

- Nowe dostawy wody.

5. ANALIZA WPłYWÓW

5.1. Wariant A: Wariant „tylko zaopatrzenie w wodę”;

Skutki dla środowiska naturalnego

- Zbiorniki odgrywają ważną rolę w publicznej sieci wodociągowej, nawadnianiu i zastosowaniach przemysłowych. Niemniej jednak konstrukcja zapór i przerzutów wody może powodować poważne skutki dla funkcjonowania ekosystemów słodkowodnych w dorzeczu rzeki i mieć negatywny wpływ na stan ekologiczny akwenów.

- Biorąc pod uwagę obecną niepewność dotyczącą wpływu na środowisko wszelkich alternatywnych rozwiązań, takich jak odsalanie, przy uwzględnieniu ilości zużytej energii, oraz, co za tym idzie spójność z europejską polityką energetyczną, konieczne jest przeprowadzenie dalszej oceny ryzyka, zanim Komisja przyjmie ostateczne stanowisko.

Skutki ekonomiczne

- Krótkoterminowe skutki dla gospodarki, na pierwszy rzut oka, wydają się być pozytywne. Wszelkie nowe sieci wodociągowe mogą wspierać rozwój działalności w obszarze otaczającym nową infrastrukturę.

- Zapory i przerzuty wody mają jednak wiele wad, jak podkreśla Światowa Komisja ds. Zapór Wodnych. Wiele istniejących projektów wykazuje inne wady alternatywnych rozwiązań.

- W Europie można przewidzieć niewiele nowych, znaczących możliwości dostaw wody, inaczej niż poprzez zwiększenie nacisku na i tak już wrażliwe zasoby wodne i zużycie pozostałych zasobów, aż do ich całkowitego wyczerpania. Trzeba znaleźć nowe możliwości poza Europą, w krajach sąsiadujących, które wciąż mają wystarczającą dostępność wody, jak np. Rosja.

- Jednym z możliwych skutków może być decyzja niektórych sektorów gospodarki, ze względu na niższe zyski generowane przez ich działalność, o częściowym lub całkowitym przeniesieniu przedsiębiorstw w celu znalezienia tańszych cen wody poza Europą.

Skutki społeczne

- Oczekuje się, że bezpośredni krótkoterminowy wpływ na społeczeństwo będzie pozytywny, jeśli jednym z celów nowej infrastruktury jest zapewnienie zaopatrzenia w wodę dla społeczeństwa. Nowa działalność gospodarcza może rozwijać i wspierać tworzenie nowych miejsc pracy.

Korzyści mogą jednak być ograniczone, jeśli rozwój nowych dostaw wody wiąże się z przeniesieniem kosztów z niektórych sektorów gospodarczych na gospodarstwa domowe lub w przypadku przerzutów wody, jeśli powodują one powstanie społecznych i politycznych konfliktów między dostarczającymi a odbierającymi wodę dorzeczami.

5.2. Wariant B: „Jedynie polityka w zakresie cen wody”;

- Wpływy polityki w zakresie cen wody różnią się w zależności od kontekstu społeczno-gospodarczego i warunków naturalnych.

- Polityka w zakresie cen wody zazwyczaj nie wystarcza, aby w pełni rozwiązać problem niedoboru wody i susz, ale może okazać się bardzo skuteczna, jeśli jest połączona z dodatkowymi wariantami.

Skutki dla środowiska naturalnego

- W odniesieniu do rolnictwa wprowadzenie cen wody prowadzi do zmian w użytkowaniu gleby w kierunku bardziej wartościowych zastosowań. Obecne ceny kształtują się jednak często dużo poniżej poziomu, który powodowałby, że oszczędzanie wody byłoby dla rolnika ważne z ekonomicznego punktu widzenia.

- Dostępne dane pokazują również, że zużycie wody zmniejsza się po wprowadzeniu liczników. Możliwe jest jednak określenie pewnego progu cenowego, poniżej którego podwyższenie ceny nie ma wpływu na zużycie.

- Istnieją dowody na pewną elastyczność popytu na wodę do zastosowań przemysłowych. Wydaje się, że zakres możliwych alternatyw odgrywa zasadniczą rolę.

Skutki ekonomiczne

- Wdrożenie polityki w zakresie cen wody obejmującej zarówno koszty związane z ochroną środowiska i z niedoborem wody może przynieść efekty w postaci skutecznego przyznawania funduszy prowadzącego do zwiększenia dobrobytu społecznego. Analizy przypadków makroekonomicznego wpływu zrównoważonego rolnictwa w wielu państwach członkowskich pokazują, że przekształcenie na dużą skalę gruntów ornych pod zrównoważone rolnictwo poprzez internalizację polityki przynosi korzyści ekonomiczne.

Skutki społeczne

- Artykuł 9 RDW ustanawia warunki zwrotu kosztów za usługi związane z dostawą wody. Określa między innymi, że państwa członkowskie muszą uwzględniać społeczne, środowiskowe i gospodarcze skutki zwrotu kosztów. Państwa członkowskie mogą zatem dostosowywać swoją politykę w zakresie cen wody w zależności od sytuacji społecznej.

5.3. Wariant C: Zintegrowane podejście

Potencjał w zakresie oszczędzania wody i gospodarowania nią

- Ocena potencjału w zakresie oszczędzania wody w Europie wynikającego z wdrożenia odpowiednich środków pokazuje, że można zaoszczędzić co najmniej 20 % wody.

- Zmniejszenie zapotrzebowania na wodę bez negatywnych skutków dla prowadzonej działalności gospodarczej jest możliwe i może powodować korzyści gospodarcze, społeczne i środowiskowe.

- Marnowanie wody można uznać za dodatkowy koszt (wraz z eksploatacją, dostawą i przetwarzaniem) i możliwości oszczędności finansowych są duże.

- Bardzo często zarządzanie zapotrzebowaniem na wodę wydaje się dużo bardziej korzystne z ekonomicznego punktu widzenia, niż zwiększanie dostaw wody. Dostępne badania, w których przeprowadzono to porównanie, pokazują różnicę 1-3, lub nawet 1-10 między kosztem metra sześciennego „oszczędzonego” i „dostarczonego”.

Skutki ekonomiczne

Należy wspomnieć, że wprowadzenie pewnych określonych środków będzie wymagało określenia odpowiednich środków towarzyszących uwzględniających specyficzne czynniki regionalne, sektorowe i społeczne. Środki takie będą wymagały dalszej oceny.

- Działania sektorowe stwarzają możliwości zajęcia się problemem niedoboru wody i susz. Istnieją jednak możliwości dalszych dostosowań w celu poprawy skuteczności tych działań przy rozwiązywaniu problemów związanych z ilością wody.

- Kolejne reformy WPR, a w szczególności wsparcie dla rozwoju obszarów wiejskich, przyczyniły się do poprawy sytuacji. Nadmierne odprowadzanie wody wciąż jednak pozostaje problemem, również z powodu niepełnego oddzielenia płatności od produkcji (decoupling) przez niektóre państwa członkowskie. Kolejne modyfikacje WPR oraz ocena jej stanu w 2008 r. mogą stanowić okazję do zbadania, w jaki sposób dalej włączyć zagadnienia związane z ilością wody do odpowiednich instrumentów WPR. W tym kontekście należy rozważyć, w jakim stopniu ocena stanu WPR w 2008 r. mogłaby wpłynąć na wspieranie pełniejszego zastosowania pełnego oddzielenia płatności od produkcji (decoupling) i zwiększenie wsparcia dla zarządzania wodą w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich.

- Ważne jest również zapewnienie, że przyszłe przeglądy funduszy strukturalnych doprowadzą do lepszego uwzględnienia obszarów dotkniętych problemami z wodą. Rozszerzenie tych budżetów oraz określenie możliwej synergii pomiędzy różnymi obszarami polityki nie spowoduje żadnego uszczerbku w zakresie korzyści wynikających z innych europejskich działań związanych z ochroną środowiska.

- Jeśli chodzi o wpływy inicjatyw na poziomie krajowym, to ocena narzędzi stosowanych w sektorze energetycznym dostarcza interesujących informacji na temat prawdopodobnej skuteczności ich wdrożenia w sektorze wodnym.

- Oczywiste jest, że zachęcanie do opracowywania technologii i produktów oszczędzających wodę pobudza rynek i zwiększa konkurencyjność europejskiego przemysłu, tak jak dzieje się to już w przypadku sektora energetycznego.

Skutki społeczne

- Działania mające na celu oszczędzanie wody mają pozytywne skutki społeczne, zwłaszcza w dziedzinie tworzenia stałych miejsc pracy w sferze publicznej.

Skutki dla środowiska naturalnego

- Zaoszczędzona woda nie zostanie zmarnowana i nie przyczyni się do bezpośrednich emisji do akwenów. Ogólnie rzecz ujmując, zmniejszenie odprowadzania wody ze środowiska naturalnego spowoduje lepszy stan akwenów i zachowanie ekosystemów.

Istnieje potrzeba skupienia się na możliwościach, które znacznie poprawią wszystkie działania dotyczące zarządzania zapotrzebowaniem na wodę. Uwzględniając ogólny potencjał w zakresie oszczędzania wody i gospodarowania nią w całej Europie, należy wprowadzić jasną hierarchię kierującą opracowywaniem polityki w odniesieniu do wody. Należy uwzględnić nowe sposoby zaopatrzenie w wodę jako możliwość, z której można skorzystać, jeśli inne możliwości zarządzania zapotrzebowaniem na wodę, w tym skuteczna polityka w zakresie cen wody i opłacalne rozwiązania alternatywne, zostały wyczerpane.

6. PORÓWNANIE WARIANTÓW

Wariant A Jedynie zaopatrzenie w wodę | Wariant B Jedynie polityka w zakresie cen wody | Wariant C Zintegrowane podejście |

Krótkoterminowe | Długoterminowe | Krótkoterminowe | Długoterminowe |

Skutki gospodarcze | ++ | - | + | ++ | +++ |

Skutki społeczne | + | - | +/- | +/- | + |

Skutki dla środowiska naturalnego | - | - | + | ++ | +++ |

- Powyższa tabela podsumowuje gospodarcze, społeczne i środowiskowe skutki różnych wariantów poddanych ocenie w poprzedniej części.

- Wariant A może przynieść interesujące korzyści dla gospodarki i społeczeństwa w perspektywie krótkoterminowej, natomiast oczekuje się, że jego wpływ na środowisko będzie negatywny. Ocena wpływu w perspektywie długoterminowej wykazuje negatywny stosunek kosztów i korzyści dla gospodarki, społeczeństwa i środowiska.

- Oczekuje się, że wariant B będzie miał pozytywny wpływ na gospodarkę i środowisko przy wprowadzeniu skutecznej polityki w zakresie cen wody oraz zwrotu kosztów za usługi związane z dostawą wody dla użytkowników wody. Skutki społeczne mogą zależeć od przewidywanego poziomu cen i mogą okazać się negatywne dla niektórych sektorów gospodarki lub niektórych klas społeczeństwa.

- Wariant C stopniowo przynosić będzie korzyści. Oczekuje się, że wpływ na gospodarkę od początku będzie pozytywny oraz, że w miarę upływu czasu, będzie wzrastał. Skutki społeczne z czasem również będą pozytywne. Oczekuje się, że ten wariant przyniesie znaczne i rosnące pozytywne skutki dla środowiska. W porównaniu z innymi wariantami przyniesie on największe korzyści dla środowiska.

Na podstawie tej oceny wariant C wydaje się najkorzystniejszy. Jest on najbardziej opłacalny w perspektywie długoterminowej.

- W każdym razie dalsze opracowywanie działań i środków mających na celu rozwiązanie problemu niedoboru wody i susz będzie wymagało dodatkowych, dokładnych ocen wpływu. Kolejne kroki będą wiązały się z bliższym przyjrzeniem się kwestii zbierania danych i jakościowej ocenie określonych środków wybranych spośród wielu możliwości zaproponowanych w komunikacie.

- Oczywiste jest również, że wprowadzenie pewnych określonych środków będzie wymagało określenia odpowiednich środków towarzyszących uwzględniających specyficzne czynniki regionalne, sektorowe i społeczne. Środki takie będą również wymagały dalszej oceny.

7. MONITOROWANIE I OCENA

Rozwiązanie problemu niedoboru wody i susz należy traktować zarówno jako ważne zagadnienie środowiskowe, jak i warunek wstępny zrównoważonego wzrostu gospodarczego w Europie.

Komisja dokona przeglądu postępów pod kątem ustalonych celów i przygotuje na ten temat sprawozdanie dla Rady i Parlamentu Europejskiego. Sprawozdanie to zostanie przedstawione w ramach forum zainteresowanych stron, które zostanie zorganizowane w 2008 r.

Komisja rozważy kolejne inicjatywy i działania w świetle dyskusji na temat tego komunikatu na forum Rady Ministrów i Parlamentu Europejskiego.