KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 24.8.2016 COM(2016) 521 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 428/2009 ustanawiającego wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania



SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 428/2009 ustanawiającego wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania 1. Wprowadzenie W art. 23 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 428/2009 zobowiązano Komisję do składania Parlamentowi Europejskiemu rocznego sprawozdania z działalności, badań i konsultacji prowadzonych przez Grupę Koordynacyjną ds. Produktów Podwójnego Zastosowania (DUCG). Ponadto w komunikacie Komisji (COM(2014)244) uznano, że publikacja sprawozdań i danych na temat kontroli, które nie są szczególnie chronione, mogłaby stanowić istotny krok zmierzający do zwiększenia przejrzystości, zdolności podmiotów gospodarczych do realizowania kontroli oraz zachowania przez nie większej zgodności z przepisami. Niniejsze sprawozdanie, opracowane przez Komisję i DUCG przy udziale państw członkowskich , zawiera informacje na temat wykonania rozporządzenia w 2015 r., a także dane zagregowane za 2014 r. dotyczące kontroli wywozu. 2. Rozwój polityki i ram prawnych 2.1. Przegląd polityki kontroli wywozu Po przyjęciu komunikatu (COM(2014)244) z dnia 24 kwietnia 2014 r. Komisja rozpoczęła ocenę skutków w celu oszacowania kosztów i korzyści związanych z różnymi wariantami przeglądu oraz zidentyfikowania najbardziej odpowiednich działań regulacyjnych i nieregulacyjnych ( http://ec.europa.eu/smartregulation/ impact/planned_ia/docs/2013_trade_015_duxc_en.pdf). Komisja zatrudniła zewnętrznego konsultanta w celu przeprowadzenia od grudnia 2014 r. do października 2015 r. projektu dotyczącego gromadzenia danych, aby wesprzeć ocenę skutków poprzez opracowanie metodyki dotyczącej gromadzenia i analizy danych oraz informacji na temat sektora produktów podwójnego zastosowania, a także gospodarczych i społecznych skutków kontroli, związanych z nią problemów oraz odpowiednich działań przeglądowych. Komisja przeprowadziła równolegle publiczne konsultacje online, w dniach od 15 lipca do 15 października 2015 r., w celu zgromadzenia opinii zainteresowanych stron i społeczeństwa na temat celów i wariantów przeglądu oraz ich ewentualnego wpływu na unijną politykę kontroli wywozu. Podsumowanie wyników tej konsultacji znajduje się tutaj: http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/november/tradoc_154003.pdf . Ponadto Komisja przeprowadziła ukierunkowane konsultacje i działania informacyjne z najważniejszymi zainteresowanymi stronami. Komisja skonsultowała się z Grupą Roboczą Rady ds. Produktów Podwójnego Zastosowania, informując o projekcie dotyczącym gromadzenia danych oraz o trwającej ocenie skutków. Przegląd polityki kontroli wywozu był również włączany do porządku obrad Parlamentu Europejskiego przy wielu okazjach, np. w ramach wspólnego posiedzenia komisji DROI i INTA w dniu 23 kwietnia 2015 r., podczas którego skupiono się na wpływie systemów inwigilacji i nadzoru na prawa człowieka w państwach trzecich, oraz w ramach warsztatów poświęconych kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania zorganizowanych przez komisje INTA i SEDE w dniu 15 czerwca 2015 r. Kontrole wywozu były także przedmiotem licznych pytań poselskich w ramach komisji INTA oraz na sesji plenarnej w dniu 5 października 2015 r. Wreszcie w dniu 7 grudnia 2015 r. zorganizowano forum kontroli wywozu we współpracy z prezydencją luksemburską w UE w celu wymiany poglądów z przemysłem i społeczeństwem obywatelskim. Sprawozdanie z tego forum dostępne jest tutaj: http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/december/tradoc_154041.pdf . 2.2. Zmiany w rozporządzeniu (WE) nr 428/2009 W okresie objętym sprawozdaniem rozporządzenie Rady (WE) nr 428/2009 było zmieniane jeden raz. Rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 2420/2015 z dnia 12 października 2015 r. zaktualizowano wykaz kontrolny UE w załączniku I do rozporządzenia oraz wprowadzono zmiany uzgodnione w ramach wielostronnych systemów kontroli wywozu w 2014 r. Wykaz kontrolny UE z 2015 r. obejmuje ponad 100 zmian, z których większość wynika z porozumienia z Wassenaar oraz Reżimu Kontrolnego Technologii Rakietowych. Zmiany te dotyczą w szczególności kontroli obrabiarek, technologii awioniki oraz systemów składania skrzydeł statków powietrznych, wyposażenia statków kosmicznych i cywilnych bezzałogowych statków powietrznych, a także usunięcia z wykazu kontrolnego niektórych produktów zapewniających bezpieczeństwo i szyfrujących informacje. Zaktualizowano również załączniki II i IV do rozporządzenia zgodnie ze zmianami załącznika I. Nowy uaktualniony i ujednolicony unijny wykaz kontrolny zaczął obowiązywać z dniem 25 grudnia 2015 r., co pozwoliło UE na wypełnienie międzynarodowych zobowiązań w zakresie kontroli wywozu oraz pomogło eksporterom UE w przypadkach, w których parametry kontroli zostały złagodzone.

2.3. Krajowe środki wykonawcze Rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, ale przewidziano w nim, że państwa członkowskie powinny przedsięwziąć środki w celu wprowadzenia w życie niektórych przepisów, oraz że informacje dotyczące tych środków powinny zostać opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. W Dzienniku Urzędowym z dniu 13 lutego 2015 r. opublikowano notę informacyjną zawierającą opis środków przedsięwziętych przez państwa członkowskie, dotyczących m.in. rozszerzenia kontroli pośrednictwa i tranzytu, rozszerzenia kontroli na produkty niewymienione w wykazie ze względów bezpieczeństwa publicznego lub ze względu na prawa człowieka, wprowadzenia krajowych generalnych zezwoleń na wywóz, stosowania kontroli transferów wewnątrzunijnych w przypadku produktów niewymienionych w wykazie, egzekwowania kontroli, a także informacji odnoszących się do krajowych organów kontroli wywozu. 3. Działalność Grupy Koordynacyjnej ds. Produktów Podwójnego Zastosowania Na podstawie art. 23 rozporządzenia ustanowiono Grupę Koordynacyjną ds. Produktów Podwójnego Zastosowania (DUCG), skupiającą ekspertów z Komisji i państw członkowskich, której zadaniem jest zbadanie wszelkich kwestii dotyczących stosowania kontroli wywozu w celu praktycznej poprawy spójności i skuteczności tych kontroli w całej UE. 3.1. Konsultacje w sprawie kwestii dotyczących wdrażania W okresie objętym sprawozdaniem DUCG stanowiła forum konsultacyjne dla szeregu istotnych kwestii dotyczących wykonania rozporządzenia. DUCG przeprowadziła siedem spotkań i omówiła konkretne kwestie dotyczące kontroli, takie jak interpretacja klauzuli „specjalnie zaprojektowane części składowe”, wymogi dotyczące świadectw T5 w urzędach celnych wyjścia dla produktów wywożonych, kontrole inwerterów, stosowanie definicji „eksportera” do „odsprzedawcy”, stosowanie kontroli tranzytu na podstawie rozporządzenia w sprawie produktów podwójnego zastosowania oraz kontrole badań w zakresie produktów podwójnego zastosowania. DUCG przeprowadziła techniczną wymianę informacji dotyczących krajowych środków wykonawczych oraz przygotowała aktualizację noty informacyjnej na temat środków krajowych w Dzienniku Urzędowym (zob. powyżej). DUCG zweryfikowała metody i podejście do wymiany danych oraz przeprowadziła kompleksowy proces zbierania danych dotyczących zezwoleń (wykorzystując dane z 2014 r.) w celu zwiększenia wymiany informacji pomiędzy państwami członkowskimi, a także zwiększenia przejrzystości informacji dostępnych dla ogółu społeczeństwa w zakresie kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania. DUCG współpracowała również przy „projekcie gromadzenia danych” realizowanym przez SIPRI i Ecorys w celu wsparcia oceny skutków dotyczącej przeglądu polityki kontroli wywozu. DUCG monitorowała działalność wspólnej (wraz ze służbami celnymi) podgrupy technicznej badającej możliwości konwergencji celnych programów „upoważnionych przedsiębiorców” z „wewnętrznymi programami zgodności” w ramach kontroli wywozu. DUCG zatwierdziła wnioski podgrupy technicznej, zwłaszcza w zakresie rozwoju wspólnych wytycznych dotyczących ogólnounijnych standardów w dziedzinie wewnętrznego programu zgodności (ICP) oraz w celu zacieśnienia współpracy między urzędami celnymi i organami kontroli wywozu. DUCG monitorowała działalność „grupy ekspertów ds. nadzoru nad technologiami” („STEG”), skupiającej ekspertów z państw członkowskich i Komisji w celu przedyskutowania kwestii odnoszących się do kontroli technologii nadzoru cyfrowego i wymiany informacji na temat stosownych zmian. STEG dokonała przeglądu zmian dotyczących wdrażania i parametrów technicznych kontroli oraz wymieniła opinie na temat podejścia krajowego, europejskiego i wielostronnego do kontroli w zakresie ich potencjalnego wpływu na prawa człowieka oraz bezpieczeństwo UE i jej obywateli. STEG przeprowadziła również spotkania z przedstawicielami zainteresowanego sektora przemysłu, środowiska akademickiego i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego. 3.2. Wsparcie techniczne w przygotowywaniu aktualizacji wykazu kontrolnego UE DUCG przeprowadziła konsultacje wspierające przygotowanie rozporządzenia delegowanego Komisji aktualizującego wykaz kontrolny UE. Na specjalnym posiedzeniu DUCG eksperci krajowi podzielili się wiedzą techniczną i przeprowadzili szkolenia dla właściwych organów, omawiając najważniejsze zmiany w wykazie kontrolnym. 3.3. Wytyczne UE w sprawie kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania DUCG wszczęła przygotowania dotyczące wytycznych UE wspierających uporządkowaną wymianę informacji i konsultacje między państwami członkowskimi w odniesieniu do stosowania uwagi 3 do kategorii 5 część 2 załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 428/2009 – „uwaga kryptograficzna” – oraz w odniesieniu do definicji „eksportera” w sytuacjach, w których uczestniczy „odsprzedawca¨. 3.4. Wymiana informacji między właściwymi organami DUCG kontynuowała wspieranie dalszego rozwoju elektronicznego systemu rejestracji produktów podwójnego zastosowania (DUeS) – bezpiecznego i szyfrowanego systemu zarządzanego przez Komisję – aby umożliwić skuteczną wymianę informacji pomiędzy organami kontroli wywozu a Komisją. DUCG wprowadziła nowe funkcje i usprawnienia do DUeS, zwłaszcza w celu wsparcia sprawniejszej wymiany informacji dotyczących m.in. odmów wydanych na podstawie art. 2 i 2a rozporządzenia (UE) nr 833/2014 (sankcje UE wobec Federacji Rosyjskiej), niematerialnych transferów technologii. W grudniu 2015 r. wprowadzono również nową, bezpieczniejszą funkcję dla użytkowników dotyczącą dostępu i zarządzania. Ponadto w październiku 2015 r. stworzono nową sekcję w DUeS w celu wsparcia wymiany informacji w sprawie odmów wydanych na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1236/2005 w sprawie handlu niektórymi towarami, które mogłyby być użyte do wykonywania kary śmierci, tortur lub innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania („rozporządzenie przeciwko torturom”) oraz zgodnie z podejściem Komisji do zwiększania synergii między różnymi instrumentami bezpieczeństwa w odniesieniu do kontroli wywozu. 3.5. Przejrzystość i dialog z przemysłem i środowiskiem akademickim

DUCG zorganizowała w dniu 7 grudnia 2015 r. w Brukseli forum „DUCG-przemysł” z udziałem stowarzyszeń branżowych, przedsiębiorstw prowadzących działalność dotyczącą produktów podwójnego zastosowania oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego, aby omówić warianty przeglądu oraz ustalenia wynikające z konsultacji publicznych online w kontekście przeglądu polityki kontroli wywozu ( http://ec.europa.eu/trade/import-and-export-rules/export-from-eu/dual-use-controls/index_en.htm ). DUCG przygotowała również dokumentację w celu wsparcia eksporterów w procesie wdrażania rozporządzeń. W szczególności w obszernej publikacji dotyczącej zmiany (ang. „Comprehensive Change Note”) podsumowano, w celach informacyjnych, tekst zmian do unijnego wykazu kontrolnego wprowadzonych na mocy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 2015/2420 ( http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/october/tradoc_153892.pdf ). 3.6. Monitorowanie i egzekwowanie kontroli wywozu Komisja wspiera skuteczne monitorowanie i egzekwowanie kontroli wywozu w UE poprzez różne działania wspierające. W 2015 r. Komisja opublikowała zaktualizowaną wersję „tabeli korelacji” zawierającej odniesienia między kodami celnymi i klasyfikacją produktów podwójnego zastosowania, a także w dalszym ciągu wprowadzała środki kontroli wywozu do unijnej internetowej bazy danych celnych TARIC (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2016/february/tradoc_154240.pdf). 3.7. Grupa ekspertów W 2015 r. zespół ekspertów prowadzony przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji oraz eksperci udostępnieni przez państwa członkowskie w dalszym ciągu wspierali organy kontroli wywozu UE, które zwracały się o pomoc w konkretnych przypadkach dotyczących zezwoleń. W sumie w okresie sprawozdawczym udzielono siedmiu porad sześciu właściwym organom państw członkowskich. 3.8. Budowanie zdolności DUCG wspierała przygotowanie pilotażu symulacji kontroli wywozu (SimEX 2015) dla funkcjonariuszy celnych i urzędników odpowiedzialnych za udzielanie zezwoleń zorganizowanego wspólnie z DG TAXUD i Wspólnym Centrum Badawczym, który odbył się w dniach 17-19 marca 2015 r. Ze swojej strony Wspólne Centrum Badawcze we współpracy z Departamentem Energii USA kontynuowało realizację serii seminariów technicznych dla organów udzielających zezwoleń. Ósme seminarium odbyło się w dniach 22-23 kwietnia 2015 r. w Isprze we Włoszech i uczestniczyło w nim ponad 100 urzędników odpowiedzialnych za udzielanie zezwoleń oraz ekspertów technicznych z organów UE ds. kontroli wywozu. W odniesieniu do państw trzecich program UE „P2P Outreach” dotyczący produktów podwójnego zastosowania w krajach partnerskich był kontynuowany w 2015 r. i zapewniał wiedzę specjalistyczną w 34 państwach w celu wzmocnienia ogólnoświatowych kontroli wywozu zgodnie z potrzebami i priorytetami zainteresowanych państw. 4. Unijna kontrola wywozu – kluczowe dane Trudno jest uzyskać wiarygodne informacje na temat wywozu produktów podwójnego zastosowania, ponieważ nie odpowiadają one określonemu sektorowi gospodarki. Jednakże Komisja i państwa członkowskie gromadzą dane, które umożliwiają przybliżone szacowanie wywozu produktów podwójnego zastosowania na podstawie, z jednej strony, towarów objętych opłatami celnymi określonych w tabeli korelacji, które obejmują produkty podwójnego zastosowania, a z drugiej strony na podstawie konkretnych danych dotyczących zezwoleń gromadzonych przez właściwe organy. Szacunki dotyczące wywozu za 2014 r. są przedstawione poniżej. Należy zauważyć, że przedstawione poniżej szacunki nie obejmują usług i niematerialnych transferów technologii związanych z handlem produktami podwójnego zastosowania. 4.1. Handel produktami podwójnego zastosowania w UE: produkty i miejsca przeznaczenia Rozporządzenie ma zastosowanie przede wszystkim do wywozu około 1869 produktów podwójnego zastosowania wymienionych w załączniku I („wykaz kontrolny UE”) i sklasyfikowanych w 10 kategoriach (wykres 1). Te produkty podwójnego zastosowania odnoszą się do około 1 000 towarów objętych opłatami celnymi , w tym chemikaliów, metali i wyrobów z mineralnych surowców niemetalicznych, komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych, sprzętu elektrycznego, maszyn, pojazdów i sprzętu transportowego itp., i zwykle obejmują najbardziej zaawansowane technologicznie wyroby z tej dużej, zróżnicowanej grupy towarów. Wykres 1: Liczba kategorii produktów podwójnego zastosowania wymienionych w załączniku I w następstwie przyjęcia rozporządzenia (UE) 2015/2420 w porównaniu z rozporządzeniem (UE) nr 1382/2014.

Stosując korelację kodów celnych i klasyfikacji produktów podwójnego zastosowania, szacuje się, że kontrole stosowane są w przypadku produktów objętych „dziedziną wywozu”, która stanowi około 20 % całkowitego wywozu z UE (wykres 2). Wykres 2: Szacunkowa wartość „dziedziny wywozu produktów podwójnego zastosowania” oraz łącznego wywozu.