[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 6.12.2010

KOM(2010) 714 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie zdrowia pszczół miodnych

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie zdrowia pszczół miodnych

I. Wprowadzenie

Europejska populacja pszczoły miodnej ( Apis mellifera ) pełni ważną rolę w zapylaniu roślin oraz produkcji miodu i innych produktów pszczelich. Dlatego też UE ustanowiła zharmonizowane przepisy w zakresie ochrony i utrzymania zdrowia pszczół, państwom członkowskim zostawiając możliwość regulacji innych aspektów pszczelarstwa i działalności z nim powiązanej. Z kolei pszczelarze i organizacje, w których są zrzeszeni, działają aktywnie na innych, niepodlegających regulacji polach, m.in. w zakresie wdrażania dobrych praktyk i wytycznych dotyczących pszczelarstwa. System ten, pomimo swej złożonej konstrukcji, funkcjonuje skutecznie już od dziesięcioleci. W ostatnim czasie jednak w wielu krajach, w tym w państwach członkowskich UE, odnotowano wzrost śmiertelności pszczół.

Ochrona zdrowia pszczół winna mieć charakter proaktywny oraz uwzględniać specyfikę pszczelarstwa, udział różnych podmiotów, a także zasady proporcjonalności i pomocniczości.

W roku 2007 przyjęto komunikat w sprawie nowej strategii Unii Europejskiej w zakresie zdrowia zwierząt (2007–2013) - „Lepiej zapobiegać niż leczyć”[1], a następnie, w 2008 r., plan działania[2] określający działania sklasyfikowane w ramach następujących czterech filarów:

( wyznaczenie priorytetów interwencji UE;

( nowoczesne ramy w zakresie zdrowia zwierząt;

( poprawa w zakresie profilaktyki i gotowości w stanach kryzysowych; oraz

( nauka, innowacje i badania.

Dwie podstawowe zasady, które zawarto w strategii, to partnerstwo i komunikacja z zainteresowanymi stronami. Analizowane są również możliwości inicjatyw o charakterze nieustawodawczym w zakresie w zakresie podniesienia poziomu odpowiedzialności i poszerzenia wiedzy producentów w odniesieniu do chorób.

Również organizacje pszczelarzy, zaniepokojone stanem zdrowia pszczół w UE, wezwały niedawno, w duchu strategii, do zwrócenia większej uwagi na ten problem. W listopadzie 2008 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie sytuacji w sektorze pszczelarskim[3]. Komisja została w niej wezwana do podjęcia określonych środków oraz zapewnienia ich koordynacji.

Na chwilę obecną Komisja podjęła już szereg inicjatyw dotyczących problemów budzących niepokój w sektorze pszczelarskim, oraz planuje kolejne.

Niniejszy komunikat ma na celu jasne określenie głównych problemów w dziedzinie zdrowia pszczół oraz głównych działań , jakie Komisja zamierza podjąć w celu przeciwdziałania im.

Niniejszy komunikat powinien stanowić punkt wyjścia do dalszej dyskusji z Parlamentem Europejskim, Radą, a także władzami państw członkowskich i różnymi zainteresowanymi stronami. W następstwie możliwe powinno stać się określenie możliwych dalszych działań niezbędnych na poziomie UE.

II. Sektor pszczelarski w UE

Pszczelarstwo w UE stanowi dobrze rozwinięty obszar działalności, zarówno w wymiarze zawodowym (pasieki powyżej 150 uli), jak i hobbystycznym. Na terytorium UE działa łącznie 700 tys. pszczelarzy. W liczbie tej 97 % stanowią pszczelarze niezawodowi, na których łącznie przypada 67 % wszystkich uli w UE. Szacunkowa wielkość produkcji miodu to 200 000 ton. Z pszczelarstwa pochodzą także inne produkty, takie jak wosk pszczeli, mleczko pszczele czy propolis.

Podobnie jak i inne owady i organizmy pszczoły pełnią ważną rolę pod względem zapylania roślin.

Należy uwzględnić czynniki takie jak zróżnicowanie w obrębie sektora pszczelarskiego (zawodowe lub hobbistyczne, pasieki stacjonarne i przenośne, pasieki wędrowne), istotne różnice pod względem zdrowia pszczół i technologii w porównaniu z innymi gatunkami zwierząt (bydło, drób itp.), różne uwarunkowania regionalne (klimat, produkcja tradycyjna/lokalna) oraz występowanie chorób. Czynniki te składają się na specyficzny charakter sektora, z właściwymi dla niego potrzebami, podejściami, koncepcjami i praktyką.

III. Czynniki wywierające wpływ na zdrowie pszczół

W minionym dziesięcioleciu pszczelarstwo na całym świecie dotknął problem chorób pszczół.

W szczególności przez ostatnie kilka lat wzmożeniu uległa śmiertelność pszczół w różnych krajach, w tym w UE. Fakt ten wzbudził powszechny niepokój na świecie, a pomimo szeregu badań naukowych, nie udało się ustalić przyczyny ani zakresu takiego wzrostu śmiertelności.

Zdrowie pszczół skorelowane jest z szeregiem czynników o zróżnicowanym charakterze (bakterie, wirusy, pasożyty), dostępnością odpowiednich metod leczenia, występowaniem gatunków inwazyjnych i zmianami środowiskowymi. Innym istotnym elementem jest stosowanie pestycydów w rolnictwie. Wskazane byłoby co najmniej ustalenie, czy i w jakim stopniu mogą one wywierać wpływ na zdrowie pszczół.

Co się z kolei tyczy organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO), to choć jak dotąd nie znaleziono dowodów na istnienie związku między GMO a zdrowiem pszczół, Komisja będzie bacznie śledzić wszelkie ustalenia w tej dziedzinie.

IV. Unijne przepisy w dziedzinie zdrowia zwierząt w odniesieniu do pszczół

(1) Obowiązujące wymogi w zakresie zdrowia zwierząt mające zastosowanie do ochrony zdrowia pszczół w UE

Obowiązujące przepisy[4] ustanawiają wymogi w zakresie certyfikacji zdrowia zwierząt oraz przemieszczania pszczół między państwami członkowskimi. Mają one umożliwić profilaktykę i zwalczanie różnych chorób pszczół, takich jak zgnilec amerykański i europejski, mały chrząszcz ulowy i roztocz Tropilaelaps , które mogą rozprzestrzeniać się w związku z przemieszczaniem pszczół. Mały chrząszcz ulowy ( Aethina tumida ) i roztocz Tropilaelaps są na terytorium UE gatunkami obcymi. Szkodniki te podlegają obowiązkowemu zgłoszeniu, co ma umożliwić państwom członkowskim podjęcie natychmiastowych działań w przypadku wystąpienia ogniska.

Wymienione powyżej wymogi nie mają jednakże zastosowania do groźnego dla pszczół i powszechnie występującego w UE pasożyta Varroa , ponieważ ograniczenie przemieszczania pszczół byłoby i tak bez znaczenia dla ograniczenia rozprzestrzeniania się tego pasożyta, zaś dla pszczelarzy stanowiłoby bardzo duże obciążenie. Inne choroby uważane za endemiczne dla terytorium UE traktuje się w podobny sposób. Między innymi do celów zwalczania Varroa państwa członkowskie otrzymują wsparcie finansowe, o którym mowa w rozdziale X.

(2) Ochrona pszczół przed chorobami egzotycznymi

Przywóz żywych pszczół i trzmieli z państw trzecich do Unii Europejskiej ograniczony jest przez wymogi dotyczące zdrowia zwierząt, mające na celu zapobieganie wprowadzeniu na terytorium UE egzotycznych chorób pszczół. Wymogi te obowiązują począwszy od 2000 r.[5]

Mały chrząszcz ulowy i roztocz Tropilaelaps spowodowały ogromne straty w sektorze pszczelarskim w tych krajach, do których zostały wprowadzone. Dlatego też przepisy dotyczące przywozu do UE stanowią, że z państw trzecich można przywozić jedynie matki i rodziny trzmieli pochodzące z obszarów o zapewnionej ochronie biologicznej. Wymogi te wprowadzono w życie w celu ograniczenia ryzyka wprowadzenia nowych chorób na terytorium UE.

Spełnienie owych wymogów dotyczących zdrowia zwierząt sprawdzane jest przy przywozie do UE w weterynaryjnych punktach kontroli granicznej, w których urzędowi lekarze weterynarii przeprowadzają kontrole dokumentów, tożsamości i kontrole fizyczne. Środki te gwarantują bezpieczeństwo przywożonych pszczół, jednocześnie zapewniając zasoby genetyczne pszczelarzom i uwzględniając potrzeby w zakresie zapylania roślin, w szczególności w szklarniach.

(3) Strategia w zakresie zdrowia zwierząt a zdrowie pszczół

Strategia w zakresie zdrowia zwierząt ma na celu ustanowienie jednolitych, przejrzystych ram regulacyjnych w dziedzinie zdrowia zwierząt. Komisja pracuje aktualnie nad wnioskiem w sprawie „prawa zdrowia zwierząt” , które z czasem zastąpi aktualnie obowiązujące podstawowe przepisy weterynaryjne zebrane w ponad 60 dyrektywach i rozporządzeniach w sprawie warunków zdrowia zwierząt odnośnie do handlu i przywozu żywych zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego, środków zwalczania chorób, zasad identyfikacji itp. Wersja ostateczna wniosku ma zostać przyjęta na początku 2012 r. Celem, jaki przyświeca Komisji, jest uproszczenie aktualnie obowiązujących przepisów oraz wprowadzenie takiego podejścia w zakresie zwalczania chorób, które, zgodnie z nową strategią, w większym stopniu ukierunkowane byłoby na profilaktykę.

W ramach procesu przygotowań do opracowania nowego prawa zdrowia zwierząt, a w szczególności na etapie konsultacji, lekarze weterynarii i pszczelarze wielokrotnie wskazywali na zdrowie pszczół jako jeden z obszarów, dla którego korzystna może być dalsza harmonizacja prawodawstwa UE w zakresie zdrowia zwierząt.

Komisja nie zakończyła jeszcze oceny możliwych skutków dla sektora pszczelarskiego. Już teraz jednak wydaje się oczywiste, że ogólne prawo zdrowia zwierząt ustanawiałoby ramy prawne regulujące zasadnicze elementy takie jak ogólne definicje, a także zasady dotyczące środków zwalczania chorób oraz przemieszczania, zaś pozostałe elementy można by określić w drodze aktów delegowanych lub wykonawczych. W przypadku zagadnień, których uregulowanie w prawodawstwie UE nie byłoby właściwe, można rozważyć częstsze korzystanie z wytycznych na poziomie UE lub krajowym, bądź nawet na poziomie zainteresowanego sektora.

(4) Potrzeba odpowiedniej wiedzy naukowo-technicznej w zakresie zdrowia pszczół

Sektor pszczelarski boryka się z różnorodnymi, złożonymi problemami, na które nakłada się spadek populacji pszczół w Europie i na świecie, a zwalczanie chorób pszczół jest utrudnione ze względu na brak odpowiednich leków.

Jak wynika z ustaleń dokonanych w ramach opracowania naukowego EFSA z 2009 r. pt. Bee mortality and bee surveillance in Europe („Śmiertelność pszczół i nadzór nad populacją pszczół w Europie”)[6], u przyczyn spadku populacji pszczół leży wiele różnych czynników. Pod uwagę bierze się: choroby pszczół i szkodniki, zatrucie pestycydami, wpływ roślin zmodyfikowanych genetycznie oraz stres związany ze zmianami w żywieniu i warunkami klimatycznymi. |

Jak dotąd nie ustalono bezpośredniego związku przyczynowego między wzrostem śmiertelności pszczół a określonymi substancjami lub czynnikami. Wciąż nie wiadomo, jakie działania należy podjąć, by skutecznie przeciwdziałać temu problemowi.

Z uwagi na brak danych i wyników monitorowania nie jest możliwe poznanie rzeczywistej sytuacji. W rezultacie nie ma możliwości podjęcia odpowiednich działań na rzecz poprawy zdrowia pszczół. Nie ulega jednakże wątpliwości, że ważną rolę ma tu do odegrania nadzór.

Jak wynika z głównych wniosków zawartych w opracowaniu EFSA, systemy nadzoru w państwach członkowskich UE są ogólnie niedoskonałe. Brakuje danych reprezentatywnych dotyczących poziomu krajowego oraz porównywalnych danych dotyczących strat rodzin w skali UE. Ogólnie można także zaobserwować braki w zakresie standaryzacji i harmonizacji gromadzonych danych na poziomie UE. Nie ustanowiono jak dotąd skutecznego, zharmonizowanego systemu kontroli dla pszczół pozwalającego oszacować wymiar śmiertelności w populacji pszczół czy ograniczyć śmiertelność w możliwie największym stopniu.

Do końca 2011 r. Komisja planuje zainicjować program pilotażowy w zakresie nadzoru. |

(5) Laboratorium referencyjne UE do spraw zdrowia pszczół

Zasadniczym instrumentem zarządzania ryzykiem w dziedzinie zdrowia zwierząt są laboratoria referencyjne UE. Rola, jaką pełnią takie laboratoria, określona jest w stosownych przepisach unijnych dotyczących urzędowych kontroli[7] oraz dyrektywach pionowych w sprawie środków unijnych z zakresu zwalczania niektórych chorób zwierząt.

Rzetelny i ujednolicony pod względem naukowym sposób przeprowadzania testów ma zasadnicze znaczenie dla wiarygodnej diagnozy choroby i dla zastosowania niezbędnych środków kontroli i zwalczania. Laboratoria referencyjne UE odgrywają ważną rolę pod względem wsparcia naukowo-technicznego w dziedzinie zdrowia zwierząt oraz wsparcia działań Komisji i państw członkowskich w odniesieniu do nadzoru nad chorobami zwierząt, ich kontroli i zwalczania (np. typowanie wirusów, monitorowanie chorób, opracowywanie określonych testów). Laboratoria referencyjne UE odgrywają również ważną rolę na arenie międzynarodowej, w obszarach takich jak standaryzacja technik analitycznych.

W ocenie unijnej polityki w zakresie zdrowia zwierząt[8] podkreślono, że sieci laboratoriów zajmujących się zdrowiem zwierząt wniosły wkład w realizację celów polityki w zakresie zdrowia zwierząt, przyczyniając się do ochrony zdrowia zwierząt i ludzi. W strategii UE w zakresie zdrowia zwierząt podkreślono, jak duże znaczenie ma utrzymanie i dalsze ulepszanie potencjału diagnostyki w UE (np. poprzez finansowanie tworzenia sieci laboratoriów).

W ramach strategii została niedawno sfinalizowana szczegółowa ocena zewnętrzna laboratoriów referencyjnych UE w dziedzinie zdrowia zwierząt i żywych zwierząt[9]. Jednym z jej zaleceń jest utworzenie nowego laboratorium referencyjnego UE do spraw zdrowia pszczół[10].

W związku z powyższym Komisja zamierza wyznaczyć laboratorium referencyjne UE do spraw zdrowia pszczół, które powinno rozpocząć działalność przed kwietniem 2011 r. |

Zadaniem tego laboratorium będzie zajęcie się problemami naukowymi wskazanymi w sprawozdaniu EFSA, o którym mowa powyżej, a także określenie podstawowych warunków do realizacji programów skutecznego nadzoru. W pierwszej kolejności laboratorium referencyjne UE do spraw zdrowia pszczół zapewni wsparcie techniczne dla programu pilotażowego w dziedzinie nadzoru, o którym mowa powyżej. Wsparcie finansowe dla tego laboratorium zostanie zapewnione w ramach aktualnie dostępnych środków.

(6) Pogłębianie wiedzy z zakresu zdrowia pszczół – wkład w realizację programu „Lepsze szkolenia na rzecz bezpieczniejszej żywności”

W ramach inicjatywy „Lepsze szkolenia na rzecz bezpieczniejszej żywności” zwiększono nacisk na problem zdrowia pszczół[11]. |

W latach 2010-2011 łącznie 160 uczestników z wszystkich państw członkowskich UE, a także z siedmiu spoza UE miało lub będzie mieć możliwość zdobycia wiedzy na temat różnorodnych aspektów pszczelarstwa i zdrowia pszczół. W zakres czterech planowanych szkoleń wchodzą unijne wymogi w zakresie zdrowia w odniesieniu do handlu wewnątrzunijnego oraz przywozu z państw trzecich.

W ramach dwóch szkoleń, jakie dotąd się odbyły, 79 przedstawicieli instytucji rządowych zapoznało się z najnowszą wiedzą naukową z zakresu problemów zdrowotnych pszczół. Urzędnicy ci mają w swych krajach odegrać rolę katalizatora, przyczyniając się do poprawy świadomości problemu i współpracy między właściwymi organami a grupami interesu na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym.

V. Dostępność leków weterynaryjnych przeznaczonych dla pszczół

Według organizacji pszczelarskich brakuje zatwierdzonych produktów leczniczych przeznaczonych do leczenia chorób pszczół. Jest to problem powszechnie występujący w przypadku, gdy rynek weterynaryjnych produktów leczniczych jest niewielki, a spodziewany zwrot z inwestycji niski. Takie małe rynki często określa się mianem MUMS (ang. minor uses/minor species – „pomniejsze zastosowania, pomniejsze gatunki”). Dla zaradzenia temu problemowi zostały już podjęte różne działania, w szczególności przez Europejską Agencję Leków[12][13].

Przepisy szczegółowe, ukierunkowane na promowanie innowacji i rozwój nowych weterynaryjnych produktów leczniczych przez małe i średnie przedsiębiorstwa, obejmują pomoc administracyjną i proceduralną lub, w zależności od przypadku, obniżenie, zwolnienie z opłat lub ich odroczenie[14].

Kwestię dostępności weterynaryjnych produktów leczniczych (w tym przeznaczonych dla pszczół) podnosi się także w kontekście przeglądu ram prawnych dla takich produktów (MUMS). |

W ramach konsultacji publicznych zainteresowane strony miały możliwość zaprezentowania własnego zdania na temat mocnych i słabych stron aktualnych ram prawnych oraz propozycji ewentualnych ulepszeń. Otrzymane odpowiedzi zostaną wykorzystane przez Komisję do sporządzenia oceny skutków w odniesieniu do przeglądu oraz przy ewentualnych pracach nad wnioskami w sprawie zmiany tych ram prawnych. Przyjęcie wniosku legislacyjnego jest zaplanowane na rok 2012.

VI. Bezpieczeństwo żywności (obecność pozostałości w miodzie)

Zgodnie ze stosownymi przepisami prawodawstwa[15] państwa członkowskie zobowiązane są sprawić, by w przypadku braku w danym państwie członkowskim dopuszczonego weterynaryjnego produktu leczniczego przeciw chorobie dotykającej dany gatunek zwierzęcia, istniały środki pozwalające lekarzowi weterynarii, w drodze wyjątku i w ściśle ograniczonym zakresie, zastosować produkt leczniczy niezgodnie z instrukcją. Jest to tzw. procedura kaskadowa.

W przypadku substancji stosowanych w ramach procedury kaskadowej nie ma jasno określonych reguł w zakresie maksymalnych limitów pozostałości. Pokłosiem tego stanu rzeczy jest niepewność prawna – zarówno po stronie producentów (pszczelarzy i lekarzy weterynarii), jak i konsumentów (organy właściwe ds. bezpieczeństwa żywności, a ostatecznie – konsument), stanowiąca potencjalny czynnik zakłócający funkcjonowanie rynku wewnętrznego miodu.

Komisja przyjmie przepisy dotyczące maksymalnych limitów pozostałości dla substancji stosowanych w ramach procedury kaskadowej, a także wartości referencyjnych na potrzeby działań. W ten sposób ułatwiona zostanie zharmonizowana kontrola żywności wprowadzanej do obrotu w całej UE, a ostatecznie poprawie ulegnie przejrzystość ram prawnych UE i pewność prawa. |

W Unii Europejskiej obowiązują w pełni zharmonizowane wymogi dotyczące kontroli weterynaryjnych przywożonych żywych zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego, w tym miodu i innych produktów pszczelich. Kontrole takie przeprowadzane są przez właściwe organy państw członkowskich w weterynaryjnych punktach kontroli granicznej. Mają one na celu sprawdzenie, czy dany produkt przywożony spoza UE spełnia unijne warunki przywozu w odniesieniu do wymogów zdrowotnych i czy oferowane w ich przypadku są gwarancje równoważne gwarancjom mającym zastosowanie do produktów UE.

VII. Pestycydy

Zagadnienie pestycydów uregulowane jest w nowym rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z 2009 r. dotyczącym wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin[16]. Rozporządzenie to zastępuję dyrektywę Rady 91/414/EWG. Zachowany w nim został przepis stanowiący, ze pestycydy mogą być zatwierdzane na poziomie UE, jeżeli ich stosowanie nie powoduje niedopuszczalnych skutków dla zdrowia pszczół lub pszczół, lub powoduje tylko nieistotne narażenie pszczół miodnych[17].

Ocena wpływu pestycydów na pszczoły dokonywana jest przed zatwierdzeniem i, jeśli zaistnieje taka potrzeba, wprowadzane są odpowiednie środki zmniejszające ryzyko. W przypadku gdy Komisja jest świadoma niekorzystnych skutków spowodowanych zastosowaniem pestycydów, mogą zostać podjęte dodatkowe środki zmniejszające ryzyko. Stało się tak w przypadku niektórych środków owadobójczych, do których przypadkowego uwolnienia doszło w trakcie wysiewu zaprawionych nasion[18]. |

Oprócz tego aktualnie trwa przegląd wymogów w zakresie danych, jakie mają być zawarte w przekazywanej dokumentacji pestycydów. Został on zainicjowany przez Komisję m.in. pod kątem wzmocnienia ochrony pszczół miodnych. Zainteresowane strony miały możliwość zaprezentowania własnego zdania na temat mocnych i słabych stron aktualnych ram prawnych oraz ewentualnych ulepszeń.

VIII. Organizmy zmodyfikowane genetycznie (GMO)

Co się tyczy organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO), to choć na całym świecie odnotowano wzrost śmiertelności pszczół, nie stwierdzono różnicy pod tym względem między obszarami intensywnej uprawy GMO (np. Ameryka Północna i Południowa) a tymi, w których zmodyfikowane genetycznie rośliny są znacznie rzadsze (Europa) lub ich uprawa jest całkowicie zakazana (niektóre państwa członkowskie UE). Taki stan rzeczy nie potwierdza hipotezy, że zwiększona śmiertelność pszczół jest skorelowana z intensyfikacją uprawy GMO.

Prawodawstwo UE w tym zakresie jest bardzo ostrożne. Uprawa roślin zmodyfikowanych genetycznie lub uwolnienie GMO do środowiska nie jest możliwe bez zatwierdzenia zgodnie z dyrektywą 2001/18/WE[19] lub rozporządzeniem (WE) nr 1829/2003[20], po dokładnej naukowej ocenie ryzyka przez EFSA, m.in. w zakresie potencjalnego niepożądanego oddziaływania GMO na pszczoły.

IX. Ochrona pszczół poprzez przeciwdziałanie utracie różnorodności biologicznej

Czynnikiem wywierającym niekorzystny wpływ na zdrowie pszczół jest także utrata różnorodności biologicznej. Jedną z podstawowych bezpośrednich przyczyn utraty bioróżnorodności są zmiany w strukturze użytkowania gruntów, połączone z niewłaściwie prowadzoną intensyfikacją z jednej strony i odłogowaniem gruntów – z drugiej, a także zanikanie tradycyjnych metod uprawy roli i technik leśnictwa, które przyczyniły się do wytworzenia siedlisk o zróżnicowanym, bogatym składzie gatunkowym. Pośród możliwych czynników tej tendencji wymienia się zanik i rozdrobnienie siedlisk, zanieczyszczenia oraz obecność patogenów. Inne potencjalne czynniki to: zaburzenie rytmu zapyleń spowodowane zmianą klimatu, rozprzestrzenianie się inwazyjnych gatunków owadów, wypierających rodzime gatunki zapylające oraz rozprzestrzenianie się inwazyjnych gatunków roślin, które odciągają rodzime gatunki owadów zapylających od rodzimych gatunków roślin.

Komisja wspiera badania naukowe w dziedzinie ochrony, odbudowy i zrównoważonego wykorzystania w rolnictwie różnorodności populacji owadów zapylających.

Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje na to, że pszczoły odżywiające się pyłkiem pochodzącym z różnych gatunków roślin są zdrowsze niż w przypadku spożywania pyłku wyłącznie jednego gatunku. Wyniki zakończonego niedawno badania[21] sugerują, że środowisko cechujące się bioróżnorodnością wystarczającą do podtrzymania usługi ekosystemowej, jaką jest zapylanie, ma krytyczne znaczenie dla zdrowia pszczół.

Jeżeli chodzi o kontekst europejskiego rolnictwa, unijne programy rozwoju obszarów wiejskich obejmują szeroką gamę działań rolno-środowiskowych na rzecz różnorodności biologicznej. Znajdują się wśród nich także środki istotne dla sektora pszczelarskiego, m.in. zapewnienie roślin przyciągających pszczoły miodne. Jak dowiedziono, środki takie przynoszą duże korzyści dla środowiska naturalnego, w szczególności w związku z poprawą bioróżnorodności poprzez rolnictwo, a także dla samych pszczół, ponieważ redukują ryzyko deficytu zapyleń.

Komisja przygotowuje także komunikat w sprawie strategii UE w zakresie różnorodności biologicznej w celu osiągnięcia unijnego celu różnorodności biologicznej ustalonego na 2020 r. W komunikacie tym przeanalizowane zostaną sposoby przeciwdziałania lub ograniczenia utraty bioróżnorodności poprzez zmierzenie się z przyczynami. Oczekuje się, że realizacja tej strategii przyniesie korzyści z punktu widzenia zdrowia pszczół. |

X. Wspólna polityka rolna a zdrowie pszczół

Oprócz środków rolno-środowiskowych, które scharakteryzowano powyżej, zestaw środków wspierających sektor pszczelarski przewidziany jest w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1234/2007 ustanawiającym wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych (rozporządzenie o jednolitej wspólnej organizacji rynku)[22]. Środki te mogą zostać włączone do programów wsparcia pszczelarstwa przygotowywanych przez państwa członkowskie i jeśli poniesione wydatki zostaną uznane za koszty kwalifikowalne, możliwe jest współfinansowanie ich przez UE. Programy te realizowane są w cyklu trzyletnim.

Jakkolwiek podstawowym celem tych środków jest poprawa skuteczności produkcji i obrotu miodem, część funduszy przeznacza się na profilaktykę warrozy i odbudowę populacji pasiek.

Komisja przedstawiła sprawozdanie dla Rady i Parlamentu Europejskiego dotyczące stosowania środków mających na celu poprawę warunków produkcji i wprowadzania do obrotu produktów pszczelarskich w latach 2008-2010[23]. W sprawozdaniu tym stwierdza się, że „mechanizm przewidujący wprowadzenie programów krajowych (…) daje pozytywne skutki dla sektora pszczelarskiego, zarówno z punktu widzenia państw członkowskich, jak i pszczelarzy”. |

We wrześniu 2010 r. Komisja zatwierdziła krajowe programy 27 państw członkowskich w zakresie poprawy produkcji i wprowadzania produktów pszczelich do obrotu na lata 2011-2013. Roczny wkład UE w finansowanie tych programów wzrósł o niemal 25 % w porównaniu z okresem poprzedzającym (2008-2010), tj. z 26 mln EUR do 32 mln EUR.

XI. Badania naukowe w dziedzinie zdrowia pszczół

W ramach siódmego programu ramowego (7PR) Unia Europejska wspiera realizację projektów badawczo-naukowych z zakresu zdrowia pszczół.

Do chwili obecnej UE przeznaczyła na badania dotyczące pszczół miodnych i innych owadów zapylających łącznie niemal 10 mln EUR. Aktualnie realizowane projekty[24] poświęcone są problemowi spadku populacji dzikich i udomowionych owadów zapylających (w tym rodzin pszczół miodnych) w Europie oraz jego potencjalnych przyczyn, a także opracowaniu odpowiednich narzędzi diagnostycznych. |

Oprócz tego Komisja wspiera działanie COLOSS[25] COST, w ramach którego utworzona została sieć złożona z naukowców i innych zainteresowanych stron z całej Europy, której zadaniem jest monitorowanie strat w obrębie rodzin oraz nawiązanie współpracy z uczestnikami krajowych programów badawczo-naukowych, ukierunkowane na poznanie i eliminację czynników odpowiedzialnych za poważne straty w rodzinach.

XII. Komunikacja w zakresie problemu zdrowia pszczół

Jednym z głównych celów Komisji jest poprawa wzajemnej komunikacji między zainteresowanymi stronami na szczeblu UE, krajowym, regionalnym lub lokalnym, a także między różnymi obszarami polityki. Cel ten może być realizowany na wiele sposobów; duże nadzieje wiąże się z uruchomioną niedawno stroną internetową Komisji[26], która ma stanowić jeden z europejskich punktów kontaktowych dla zainteresowanych stron. Zamieszczane na niej są informacje sektorowe dotyczące szerokiej gamy działań i prawodawstwa, istotnych dla zdrowia pszczół. Na stronie można ponadto znaleźć linki do innych stron internetowych, które dotyczą tematyki zdrowia zwierząt, badań naukowych, pestycydów itp. i mogą stanowić dodatkowe źródło informacji. Komisja będzie kontynuować dyskusję z zainteresowanymi stronami, poświęconą możliwym sposobom udoskonalenia komunikacji.

XIII. Powiązanie z działaniami międzynarodowymi

Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt (OIE), uznana międzynarodowa organizacja ustanawiająca standardy w dziedzinie zdrowia zwierząt, wydała niedawno oświadczenie w sprawie zdrowia pszczół[27], w którym zaproponowała społeczności międzynarodowej „intensyfikację badań w zakresie przyczyn śmiertelności pszczół oraz usprawnienie kontroli i zwalczania rozlicznych nowych oraz już znanych chorób”. Temat zdrowia pszczół zajmuje także miejsce w 5. planie strategicznym OIE na lata 2011-2015. Oprócz tego OIE przygotowała kartę informacyjną na temat chorób pszczół[28].

Komisja współpracuje ściśle z OIE w zakresie wymiany informacji naukowych dotyczących zdrowia pszczół oraz w celu wzmocnienia efektu synergii i zapobiegania ewentualnemu powielaniu wysiłków w ramach przyszłych działań. |

XIV. Wnioski

Dla lepszego poznania czynników oddziałujących na zdrowie pszczół i w celu rozwiązania zidentyfikowanych już problemów Komisja podjęła szereg działań obejmujących różne obszary polityki. Bieżące działania należy kontynuować, a gdzie trzeba – wzmocnić, w oparciu o stosowną ocenę zagrożeń dla zdrowia zwierząt i ludzi oraz, w szerszym ujęciu, dla środowiska. Komisja musi także uwzględnić istotne aspekty społeczno-gospodarcze oraz konieczność utrzymania przez sektor konkurencyjności na rynku globalnym.

Komisja zamierza podjąć szereg działań, które w ogólnym zarysie przedstawiono w niniejszym komunikacie. Niezbędna przy tym jest świadomość tego, że powodzenie takich działań uzależnione jest od konstruktywnego i przejrzystego udziału wszystkich zainteresowanych stron.

Dlatego też Komisja zainicjuje na stosownych forach dyskusję, pozwalającą ustalić, jak zainteresowane strony zapatrują się na zamiary Komisji, a także poprawić ocenę sytuacji pod względem zdrowia pszczół i udoskonalić zarządzanie nią.

Nie ulega jednakże wątpliwości, że nie jest to warunkiem wystarczającym do podjęcia działania na poziomie europejskim. Niezbędne są także postępy w takich dziedzinach jak, między innymi, poprawa ochrony biologicznej i praktyk produkcji stosowanych przez pszczelarzy, opracowanie nowych leków przeznaczonych dla pszczół, czy przygotowanie lepszej oferty szkoleniowej dla przedstawicieli władz i pszczelarzy.

Rolę do odegrania mają tu w szczególności organizacje pozarządowe i platformy sektora pszczelarskiego, które mogą zarówno inicjować, jak i realizować wiele nowych działań. Jest wysoce prawdopodobne, że lepsze doradztwo ze strony organizacji krajowych i międzynarodowych oraz pszczelarzy może przynieść znaczące korzyści w stosunkowo słabiej uregulowanych obszarach pszczelarstwa, w pełni w duchu proporcjonalności i pomocniczości.

Komisja pragnęłaby poznać opinię Parlamentu Europejskiego i Rady na temat działań określonych w niniejszym komunikacie.

Ważne przy tym jest uświadomienie sobie tego, że powodzenie takich inicjatyw uzależnione jest od konstruktywnego i przejrzystego udziału wszystkich zainteresowanych stron. W skutecznej realizacji każdego działania zasadniczą rolę odgrywają pszczelarze i właściwe organy w państwach członkowskich.

[1] COM(2007) 539 wersja ostateczna, http://ec.europa.eu/food/animal/diseases/strategy/index_en.htm

[2] COM(2008) 545 wersja ostateczna, http://ec.europa.eu/food/animal/diseases/strategy/documents_en.htm

[3] P6_TA(2008)0567 – 20 listopada 2008 r.

[4] Dyrektywa 92/65/EWG ustanawiająca wymagania dotyczące zdrowia zwierząt regulujące handel i przywóz do Wspólnoty zwierząt, nasienia, komórek jajowych i zarodków nieobjętych wymaganiami dotyczącymi zdrowia zwierząt ustanowionymi w szczególnych zasadach Wspólnoty określonych w załączniku A pkt I do dyrektywy90/425/EWG (Dz.U. L 268 z 14.9.1992, s. 52).

[5] Decyzja 2000/462/WE, Dz.U. L 183 z 22.7.2000, s. 18, ostatnio uaktualniona rozporządzeniem (UE) nr 206/2010. Dz.U. L 73 z 20.3.2010, s. 1.

[6] http://www.efsa.europa.eu/en/scdocs/doc/27e.pdf

[7] Rozporządzenie (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych, Dz.U. L 165 z 30.4.2004, s. 1.

[8] http://ec.europa.eu/food/animal/diseases/strategy/final_report_en.htm

[9] http://ec.europa.eu/food/animal/diseases/laboratories/eval_com_ref_labs_report_112009_en.pdf

[10] W chwili obecnej tylko jedno laboratorium referencyjne UE, zajmujące się badaniem pozostałości, wykonuje analizy miodu pszczelego. Nie ma natomiast laboratorium zajmującego się kwestiami zdrowia pszczół.

[11] http://ec.europa.eu/food/training_strategy/training/health_bees_exotic_animals_en.htm

[12] Europejska Agencja Leków wprowadziła politykę w zakresie klasyfikacji i mechanizmów zachęcających odnośnie do weterynaryjnych produktów leczniczych na potrzeby MUMS/rynków o ograniczonym rozmiarze. Zob. dokument „Policy for Classification and Incentives for Veterinary medicinal products indicated for Minor Use Minor Species /Limited markets” - http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/Regulatory_and_procedural_guideline/2009/10/WC500005157.pdf

[13] W grudniu 2009 r. Europejska Agencja Leków zorganizowała warsztaty poświęcone temu konkretnie aspektowi w ujęciu zdrowia pszczół.http://ec.europa.eu/food/animal/liveanimals/bees/docs/EMA_conclusions.pdf

[14] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2049/2005 z dnia 15 grudnia 2005 r. ustanawiające, zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 726/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady, zasady dotyczące wnoszenia opłat na rzecz Europejskiej Agencji Leków i pozyskiwania od niej pomocy administracyjnej przez mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (Dz.U. L 329 z 15.12.2005, s. 4).

[15] Artykuł 11 dyrektywy 2001/82/WE, Dz.U. L 311 z 28.11.2001, s. 1.

[16] Rozporządzenie (WE) nr 1107/2009, Dz.U. L 309 z 24.11.2009, s. 1.

[17] Zob. pkt 3.8.3 załącznika II do rozporządzenia 1107/2009.

[18] Dyrektywa Komisji 2010/21/UE, Dz.U. L 65 z 13.3.2010, s. 27.

[19] Dz.U. L 106 z 17.4.2001, s. 1.

[20] Dz.U. L 268 z 18.10.2003, s. 1.

[21] INRA (Cedric Alaux, François Ducloz, Didier Crauser, Yves Le Conte, 2010 - Biology Letters; publikacja online w dniu 20 stycznia 2010 r.; doi: 10.1098/rsbl.2009.0986).

[22] Dz.U. L 299 z 16.11.2007, s. 1, art. 106.

[23] COM (2010) 267 wersja ostateczna

[24] Są to projekty Bee Doc, Cleanhive i STEP.

[25] http://www.coloss.org/

[26] http://ec.europa.eu/food/animal/liveanimals/bees/index_en.htm

[27] http://www.oie.int/eng/press/en_100428.htm

[28] http://www.oie.int/eng/ressources/BEES-EN.pdf