[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 9.3.2010

KOM(2010) 91 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY

Działania następcze w związku z decyzją Rady z dnia 16 lutego 2010 r. wzywającą Grecję do zastosowania środków służących ograniczeniu deficytu uznanemu za niezbędne w celu likwidacji nadmiernego deficytu

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY

Działania następcze w związku z decyzją Rady z dnia 16 lutego 2010 r. wzywającą Grecję do zastosowania środków służących ograniczeniu deficytu uznanemu za niezbędne w celu likwidacji nadmiernego deficytu

1. Wprowadzenie

Niniejszy komunikat zawiera ocenę decyzji podjętych dotychczas przez władze Grecji w odpowiedzi na decyzję Rady z dnia 16 lutego 2010 r. i służących osiągnięciu celu budżetowego na rok 2010; podstawę oceny stanowi sprawozdanie z marca 2010 r. poświęcone realizacji greckiego programu na rzecz stabilności i wzrostu oraz wdrożeniu dodatkowych środków. Sprawozdanie to, wymagane na podstawie art. 4 ust. 1 decyzji Rady, zostało przedłożone przez Grecję w dniu 8 marca 2010 r., czyli na tydzień przed upływem wyznaczonego terminu. Dotyczy ono nie tylko środków polityki budżetowej, których celem jest obniżenie wskaźnika deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych w roku 2010, ale również reform strukturalnych przewidzianych w programie stabilności.

W związku z przygotowywanym przez władze Grecji sprawozdaniem z marca 2010 r. służby Komisji zorganizowały w dniach 22-24 lutego 2010 r. wyjazd ekspertów do Aten, w którym wzięli również udział pracownicy EBC i MFW, celem omówienia z przedstawicielami władz greckich stanu realizacji programu stabilności oraz środków planowanych w odpowiedzi na decyzję Rady. W dniu 1 marca 2010 r. do Aten udała się kolejna delegacja pod przewodnictwem komisarza Rehna.

2. Procedura nadmiernego deficytu: działania na rzecz przezwyciężenia greckiego kryzysu budżetowego

Wiele krajów UE boryka się obecnie z deficytem sektora instytucji rządowych i samorządowych przekraczającym ustaloną w Traktacie wartość referencyjną, tj. 3 % PKB. Znaczne często pogłębienie się deficytu oraz poważny wzrost zadłużenia muszą być postrzegane w kontekście wyjątkowego globalnego kryzysu finansowego i pogorszenia koniunktury gospodarczej. Wprawdzie aktualne pogorszenie sytuacji finansów publicznych w Grecji należy postrzegać w tym samym kontekście, jednak znaczne zaburzenia równowagi budżetowej utrzymują się w tym kraju od wielu lat, mimo odnotowywanej do roku 2008 dynamiki gospodarczej, co wskazuje na przyczyny strukturalne. Odnotowywane poziomy deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych odzwierciedlają w szczególności niedostateczną kontrolę wydatków publicznych, podczas gdy jednocześnie przewidywania dotyczące dochodów systematycznie okazują się zbyt optymistyczne. Również polityka budżetowa przyczyniła się do pogłębienia nierównowagi zewnętrznej i do długotrwałej utraty konkurencyjności. Ponadto strukturalne i wewnętrzne problemy związane z prowadzeniem rachunków sektora instytucji rządowych i samorządowych w Grecji utrudniały sprawowanie skutecznej i terminowej kontroli nad dochodami i wydatkami. Skutkiem wysokich wartości deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych jest jeden z najwyższych w UE wskaźników zadłużenia, który obecnie znacznie przekracza 100 % PKB i wykazuje tendencję do szybkiego wzrostu.

W dniu 3 lutego 2010 r. Komisja przyjęła zalecenie w sprawie decyzji Rady na mocy art. 126 ust. 9 TFUE wzywającej Grecję do zastosowania środków służących ograniczeniu deficytu uznanemu za niezbędne w celu likwidacji nadmiernego deficytu[1],[2]. Jednocześnie Komisja przedłożyła projekt zalecenia Rady na mocy art. 121 ust. 4 TFUE mającego na celu usunięcie niespójności z ogólnymi wytycznymi polityki gospodarczej w Grecji oraz likwidację zagrożeń dla prawidłowego funkcjonowania unii gospodarczej i walutowej[3] oraz projekt opinii Rady w sprawie zaktualizowanego programu stabilności przedstawionego przez Grecję[4]. W dniu 11 lutego 2010 r. Rada Europejska zwróciła się do Rady ECOFIN o przyjęcie dokumentów przedłożonych przez Komisję i wezwała tę ostatnią do ścisłego nadzorowania wdrożenia decyzji i zalecenia Rady we współpracy z EBC i przy wykorzystaniu specjalistycznej wiedzy MFW[5].

W dniu 16 lutego 2010 r. Rada ECOFIN przyjęła decyzję, zalecenie i opinię wspomniane powyżej[6]. Rada wezwała Grecję, by ta zlikwidowała „obecny nadmierny deficyt jak najszybciej, a najpóźniej w roku 2012” i wyznaczyła ścieżkę dostosowania prowadzącą do korekty nadmiernego deficytu w latach 2010-2012 (art. 1). Decyzja Rady zawiera sporządzony na podstawie programu stabilności Grecji szczegółowy wykaz pilnych środków konsolidacji budżetowej, które należy zastosować do dnia 15 maja 2010 r. (art. 2 sekcja A), oraz innych środków, które należy zastosować do końca 2010 r. (art. 2 sekcja C), względnie do roku 2012 (art. 2 sekcja D). Decyzja ta nakłada również na Grecję wymóg przyjęcia szeregu środków związanych z gromadzeniem i przetwarzaniem danych statystycznych (art. 3). W sytuacji urzeczywistnienia się szeregu ryzyk związanych z pułapami deficytu i długu na rok 2010 określonymi w decyzji Rady, Grecja została zobowiązana do określenia dodatkowych środków służących zapewnieniu osiągnięcia celu budżetowego na rok 2010. Zgodnie z decyzją dodatkowe środki powinny koncentrować się na cięciach wydatków, ale mogą obejmować również środki służące zwiększeniu dochodów (art. 2 sekcja B). Informacje dotyczące tych dodatkowych środków, a także na temat wdrożenia środków konsolidacji budżetowej w roku 2010, Grecja powinna przedstawić w sprawozdaniu, które ma przedłożyć Radzie i Komisji, a także opublikować (art. 4 ust. 1). Zgodnie z decyzją Rady Komisja może wskazać środki wymagane do zachowania określonej w tej decyzji ścieżki dostosowania prowadzącej do korekty nadmiernego deficytu (art. 4 ust. 4).

3. Działania podjęte przez Grecję w odpowiedzi na decyzję Rady i w celu realizacji zaktualizowanego programu stabilności ze stycznia 2010 r.

W przedłożonej dnia 15 stycznia 2010 r. najnowszej aktualizacji programu stabilności Grecji cel budżetowy na 2010 r. określono jako deficyt na poziomie 8,7 % PKB, co stanowi korektę deficytu nominalnego w wysokości 12,7 % PKB odnotowanego w roku 2009. W programie przedstawiono szczegółowy pakiet środków konsolidacji budżetowej w 2010 r., skoncentrowanych głównie na zwiększeniu dochodów publicznych i, w mniejszym stopniu, na ograniczeniu wydatków publicznych. Nominalna korekta budżetowa w 2010 r., według programu stabilności, odzwierciedla wzrost wskaźnika dochodów do PKB o 2,6 punktu procentowego i spadek wskaźnika wydatków w relacji do PKB o 1,4 punktu procentowego.

W dniu 2 lutego 2010 r. Grecja ogłosiła pakiet dodatkowych środków, uzupełniających środki zapowiedziane w programie stabilności, których wpływ na zmniejszenie deficytu będzie nieco niższy od ½% PKB. Na pakiet ten składają się całkowite zamrożenie płac w sektorze publicznym (prowadzące do dodatkowych oszczędności w wysokości 0,1 % PKB) oraz kolejna podwyżka akcyzy na paliwa (prowadząca do dodatkowych dochodów rzędu 0,3 % PKB). Przy tej okazji władze Grecji stwierdziły też jednoznacznie, że – jeśli zajdzie taka potrzeba – rząd jest gotowy do ogłoszenia i wdrożenia dalszych środków[7].

Decyzja Rady z dnia 16 lutego 2010 r. (art. 2 sekcja A) stanowi, że „Grecja wdraża szereg środków konsolidacji budżetowej, w tym środki określone w programie stabilności” do dnia 15 maja 2010 r. Środki te obejmują zarówno cięcia wydatków publicznych, jak i działania służące zwiększeniu dochodów.

Załącznik I zawiera podsumowanie postępów we wdrażaniu tych środków[8].

4. Ocena ryzyka związanego z osiągnięciem docelowej wartości deficytu na 2010 r. przed ostatnimi decyzjami politycznymi

Jednym z elementów, które zdaniem Komisji stanowią powód do niepokoju, są możliwe opóźnienia w procesie rygorystycznego wdrażania środków konsolidacji budżetowej w roku 2010, przedstawionych w zaktualizowanym programie stabilności[9]. Ponadto realizacja określonej w programie strategii budżetowej może również napotkać znaczne przeszkody, gdyż założenia dotyczące wzrostu gospodarczego zawarte w podstawowym scenariuszu makroekonomicznym, na którym opiera się program, są optymistyczne[10].

Ryzyko odchylenia od docelowej wartości deficytu na rok 2010 służby Komisji szacowały na co najmniej 1½% PKB[11]. W ocenie ryzyka uwzględniono następujące kwestie:

1. W podstawowym scenariuszu makroekonomicznym, na którym opiera się program stabilności, zakłada się spadek realnego PKB o 0,3 % w roku 2010. W roku 2009 realny PKB skurczył się o 2 %, nie zaś o 1,2 %, jak szacowano w programie. Gorsze niż oczekiwano wyniki w roku 2009 będą miały automatycznie negatywny wpływ na wzrost realnego PKB w roku 2010, przy czym efekt przeniesienia na początku roku wyniesie 0,9 % PKB. Ponadto według dostępnych wczesnych wskaźników należy liczyć się z dalszym osłabieniem aktywności gospodarczej w 2010 r., za czym stoją różne czynniki, w szczególności aktualny rozwój sytuacji na rynkach finansowych i realizacja odpowiednio restrykcyjnej polityki budżetowej. Nawet jeśli przyjąć, że najgorsze kwartalne stopy wzrostu gospodarczego należą do przeszłości (tj. że największe skurczenie się gospodarki nastąpiło w czwartym kwartale 2009 r.), realny roczny PKB będzie się w dalszym ciągu zmniejszał w roku 2010, o co najmniej 2¼ %. Już sam ten czynnik będzie miał znaczący wpływ na rachunki rządowe.

2. Według programu stabilności wydatki z tytułu odsetek miały w 2010 r. wzrosnąć o ¼ punktu procentowego PKB w porównaniu z rokiem 2009. Dostępne informacje na temat struktury i terminów wymagalności zadłużenia, a także oprocentowanie najnowszych emisji długu pozwalają przypuszczać, że wydatki z tytułu odsetek wzrosną w stopniu większym niż zakładany przez rząd.

3. Wdrażanie reformy podatkowej rozpocznie się w marcu 2010 r. Stanowi ona ambitne przedsięwzięcie, które począwszy od trzeciego kwartału tego roku powinno prowadzić do generowania dodatkowych wpływów podatkowych. Władze oczekują w szczególności, że starania na rzecz poszerzenia podstawy opodatkowania w przypadku gospodarstw domowych i przedsiębiorstw (poprzez wprowadzenie jednolitej skali podatkowej i zniesienie ulg w podatku dochodowym) doprowadzą do zwiększenia dochodów podatkowych o około ½ % PKB. Komisja podziela wprawdzie motywy leżące u podstawy tych działań i sądzi, że mogą się one przyczynić do skuteczniejszego poboru podatków, jednak niedostatki systemu administracji oraz ewentualne opóźnienia na początkowych etapach reformy nakazują zachowanie ostrożności w szacowaniu dochodów podatkowych.

4. W kontekście reformy systemu podatkowego rząd rozpoczął realizację szeregu działań administracyjnych służących zintensyfikowaniu walki z uchylaniem się od opodatkowania i płacenia składek na ubezpieczenie społeczne, usprawnieniu mechanizmu poboru podatków i zwiększeniu stopnia przestrzegania przepisów podatkowych. Rząd zakłada, że w wyniku zwalczania uchylania się od opodatkowania już w roku 2010 nastąpi zwiększenie dochodów publicznych o ponad ½ % PKB. Dochodów w podobnej kwocie oczekuje się również dzięki zwalczaniu uchylania się od płacenia składek na ubezpieczenie społeczne. W obliczu doświadczeń zgromadzonych w Grecji i w innych państwach członkowskich UE, a także mając na uwadze fakt, że tego rodzaju środki być może dopiero w dłuższej perspektywie mogą przynieść oczekiwane skutki, szczególnie w czasach recesji, służby Komisji zakładają, że nawet jeśli w krótkim okresie uda się uzyskać wyższe wpływy, to mogą być one znacznie niższe od oficjalnych szacunków.

5. Rząd grecki wyznaczył również ambitny cel w odniesieniu do szybszego wykorzystania środków UE w roku 2010. W szczególności rząd zakłada, że na koniec 2010 r. wykorzystanych zostanie 15 % środków dostępnych w ramach funduszy strukturalnych na lata 2007-2013. W oparciu o takie założenie dochody z funduszy strukturalnych w roku 2010 mają wzrosnąć o ponad ½ % PKB. Zdaniem Komisji jest to raczej optymistyczne założenie.

5. Środki zapowiedziane przez Grecję w odpowiedzi na decyzję Rady z dnia 16 lutego 2010 r.

Decyzja Rady z dnia 16 lutego 2010 r. (art. 2 sekcja B) stanowi, że „w obliczu zakresu ryzyka, z jakim wiążą się pułapy deficytu i długu” Grecja powinna określić dodatkowe środki.

W dniu 3 marca 2010 r. władze Grecji – po wymianie poglądów z urzędnikami służb Komisji, a także przedstawicielami EBC i MFW – oficjalnie ogłosiły szereg dodatkowych środków służących zmniejszeniu deficytu, sięgających łącznie 2 % PKB (co odpowiada 4,8 mld EUR), które mają zostać wdrożone w roku 2010[12]. Zapowiedziane w dniu 3 marca dodatkowe środki konsolidacji budżetowej mają ambitny charakter – obejmują one znaczne cięcia wydatków, a w szczególności oszczędności po stronie wynagrodzeń w sektorze publicznym, które mają zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia trwałych efektów konsolidacji budżetowej i dla przywrócenia konkurencyjności (załącznik II).

Na środki zapowiedziane i przedstawione w sprawozdaniu rządu greckiego składają się w równych częściach trwałe środki służące zwiększeniu dochodów (1 % PKB czyli 2,4 mld EUR) i trwałe cięcia wydatków (1 % PKB, co również odpowiada 2,4 mld EUR). Większość zapowiedzianych środków jest określona precyzyjnie i przedstawione informacje liczbowe są wystarczające. Projekt ustawy dotyczącej wszystkich dodatkowych środków konsolidacji budżetowej został przedłożony tego samego dnia, w którym nastąpiło ich ogłoszenie, a sama ustawa została uchwalona przez parlament w dniu 5 marca 2010 r. Uwzględniono w niej również szereg innych środków, które były wprawdzie wcześniej zapowiadane, ale do czasu przyjęcia omawianego aktu prawnego nie zostały uchwalone. Niektóre z uchwalonych środków, w szczególności te dotyczące podniesienia stawek podatkowych, wejdą w życie z dniem 15 marca 2010 r.

6. Wnioski oraz dalsze kroki

Podsumowując można stwierdzić, że Grecja wykonuje decyzję Rady z dnia 16 lutego 2010 r. i wdraża środki przedstawione w greckim programie stabilności.

W obliczu dostępnych informacji wydaje się, że środki konsolidacji budżetowej ogłoszone przez władze Grecji w dniu 3 marca 2010 r., przyjęte przez grecki parlament w dniu 5 marca i uwzględnione w sprawozdaniu przedłożonym Komisji w dniu 8 marca są wystarczające do osiągnięcia celów budżetowych na rok 2010 określonych w decyzji Rady z dnia 16 lutego 2010 r. i w programie stabilności.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej decyzji „w terminie do dnia 15 maja 2010 r. Grecja przedkłada Radzie i Komisji oraz publikuje sprawozdanie przedstawiające środki wdrażane celem zastosowania się do niniejszej decyzji”. Treść sprawozdania, które musi zostać przedłożone do dnia 15 maja, powinna odpowiadać wymogom art. 4 ust. 3 decyzji i powinno ono zawierać szczegółowe informacje dotyczące środków konsolidacji budżetowej, które mają zostać wdrożone w roku 2010, w tym szczegółowy harmonogram wdrożenia wszystkich zapowiedzianych środków, jak również kroki przygotowawcze, które należy powziąć w odniesieniu do środków, które mają zostać wdrożone w latach 2011 i 2012. Sprawozdanie powinno również zawierać informacje na temat miesięcznego wykonania budżetu państwa, śródrocznego wykonania budżetu przez fundusze zabezpieczenia społecznego, samorządy lokalne i fundusze pozabudżetowe, emisji i spłat długu, zatrudnienia w sektorze publicznym, nieuregulowanych płatności oraz sytuacji finansowej przedsiębiorstw publicznych. Grecja zobowiązana jest następnie do przedkładania i publikowania tych sprawozdań w odstępach kwartalnych.

Ponadto, zgodnie z zaleceniem Rady z dnia 16 lutego 2010 r. na mocy art. 121 ust. 4 TFUE „wzywa się Grecję do przedstawiania w kwartalnych sprawozdaniach, przewidzianych w art. 4 ust. 2 decyzji Rady z dnia 16 lutego 2010 r., informacji na temat środków zastosowanych w odpowiedzi na niniejsze zalecenie oraz na temat harmonogramu wdrożenia środków strukturalnych przedstawionych w aktualizacji programu stabilności ze stycznia 2010 roku”, w tym na temat reform służących zwiększeniu konkurencyjności gospodarki, wdrażanych w obszarach systemu emerytalnego, opieki zdrowotnej, administracji publicznej, funkcjonowania rynków produktowych, rynku pracy, wykorzystania funduszy strukturalnych, nadzoru nad sektorem finansowym oraz statystyki.

W związku z tym bieżące prace Komisji dotyczące oceny działań podjętych przez Grecję w odpowiedzi na decyzję Rady z dnia 16 lutego 2010 r., które w ramach niniejszego sprawozdania koncentrowały się na kwestii środków konsolidacji budżetowej mających na celu zmniejszenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych w roku 2010 do poziomu 8,7 % PKB, zostaną stopniowo rozszerzone na zagadnienia reform strukturalnych oraz planów budżetowych na lata 2011 i 2012.

ZAŁĄCZNIK I: PILNE ŚRODKI KONSOLIDACJI BUDŻETOWEJ, KTÓRE NALEŻY ZASTOSOWAĆ DO DNIA 15 MAJA 2010 R. zgodnie z art. 2 sekcja A decyzji Rady z dnia 16 lutego 2010 r.

Środek | Stan realizacji; ew. uwagi |

Wydatki |

„a) w budżecie na rok 2010 przesunąć 10 % środków (innych niż środki na wynagrodzenia i emerytury) przeznaczonych dla ministerstw do rezerwy budżetowej, do czasu ponownego rozdziału środków pomiędzy ministerstwa i określenia programów wydatków, które mają zostać zracjonalizowane w celu osiągnięcia znacznego, trwałego ograniczenia wydatków;” | Odpowiednia decyzja ministerialna została podpisana. Celem jej wykonania wdrażanych jest obecnie szereg środków administracyjnych. Jest nadal zbyt wcześnie na stwierdzenie, czy przesunięcie środków do rezerwy pozwoliło osiągnąć konkretne oszczędności; w programie stabilności nie planowano żadnych oszczędności w związku z rezerwą budżetową. |

„b) ograniczyć koszty wynagrodzeń, w tym poprzez zamrożenie płac nominalnych w administracji centralnej, samorządach lokalnych, agencjach państwowych i pozostałych instytucjach publicznych, dokonać redukcji zatrudnienia; wstrzymuje nabór nowych pracowników w roku 2010 i zlikwidować nieobsadzone stanowiska w sektorze instytucji rządowych i samorządowych, w tym umowy na czas określony, w szczególności poprzez niezastępowanie urzędników przechodzących na emeryturę;” | Rada ministrów podjęła decyzję w sprawie zamrożenia płac w sektorze publicznym (ograniczonego początkowo do płac przekraczających określony pułap, a następnie rozszerzonego na wszystkie płace, zob. poniżej), a także o wstrzymaniu naboru nowych pracowników oraz cięciach w przypadku umów na czas określony. Przyjęto również bardziej surowe zasady w odniesieniu do nadgodzin i kosztów podróży. Odpowiednia ustawa została uchwalona przez parlament w dniu 5 marca i jest stosowana z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 2010 r. Zgodnie z tym, co przewidziano w programie stabilności, wstrzymanie naboru nowych pracowników nie dotyczy jednak personelu bezpieczeństwa i pielęgniarskiego oraz nauczycieli. |

„c) zmniejszyć świadczenia specjalne dla urzędników służby cywilnej (w tym świadczenia pozabudżetowe), co prowadzić będzie do zmniejszenia kosztów wynagrodzenia w sektorze instytucji rządowych i samorządowych, co stanowi pierwszy krok na drodze do udoskonalenia systemu wynagrodzeń i uproszczenia siatki płac w sektorze publicznym;” | Rada ministrów przyjęła obniżenie dodatkowych świadczeń o 10 % (z wyjątkiem dodatków rodzinnych i na dzieci). Odpowiednia ustawa, obejmująca również dodatkową obniżkę o 2 % zapowiedzianą w dniu 3 marca, została uchwalona przez parlament dnia 5 marca i jest stosowana z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia. |

„d) dokonać nominalnych obniżek transferów dokonywanych w ramach systemu zabezpieczenia społecznego, w tym poprzez działania służące ograniczeniu indeksacji świadczeń i uprawnień;” | Zamrożenie emerytur oraz cięcia w rządowym dofinansowaniu systemu zabezpieczenia społecznego zostaną wdrożone w marcu 2010 r., z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia. |

Dochody |

„e) wprowadzić progresywną skalę podatkową dla wszystkich rodzajów dochodów oraz horyzontalnie ujednolicone traktowanie dochodów z pracy i dochodów kapitałowych;” | Rada ministrów przyjęła projekt kompleksowej reformy podatkowej – odpowiednia ustawa powinna zostać uchwalona przez parlament w marcu 2010 r. i być stosowana z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia. Stawki podatku od spadków i darowizn zostały podwyższone w wyniku wprowadzenia progresywnej skali podatkowej na mocy ustawy uchwalonej przez parlament w styczniu 2010 r. |

„f) zlikwidować wszystkie zwolnienia podatkowe i odrębne uregulowania podatkowe w ramach systemu podatkowego, w tym dla dochodu z tytułu świadczeń specjalnych wypłacanych urzędnikom służby cywilnej;” |

„g) wprowadzić obowiązek wnoszenia zaliczek na poczet podatku przez osoby prowadzące działalność gospodarczą na własny rachunek;” |

„h) wprowadzić na trwałe opłaty od budynków oraz podwyższyć stawki podatku od nieruchomości w stosunku do stawek obowiązujących w dniu 31 grudnia 2009 r.;” |

„i) zwiększyć akcyzę na wyroby tytoniowe, alkohol i paliwa w stosunku do stawek obowiązujących w dniu 31 grudnia 2009 r.;” | Odpowiednia ustawa została uchwalona przez parlament i weszła w życie w styczniu 2010 r. Odpowiednie stawki podatkowe zostały podwyższone dwukrotnie: na początku lutego i na początku marca (zob. poniżej). |

„j) szczegółowo określić i wdrożyć do końca marca 2010 r. planowaną obecnie reformę systemu podatkowego, przy czym ewentualne zyski z tytułu wzrostu wydajności przeznacza na dodatkową redukcję deficytu.” | Zob. powyżej lit. e)-h). |

ZAŁĄCZNIK II: PRZEGLĄD DODATKOWYCH ŚRODKÓW KONSOLIDACJI BUDŻETOWEJ ZAPOWIEDZIANYCH W DNIU 3 MARCA 2010 R.

mln EUR | % PKB | Uwagi |

(według zapowiedzi Grecji) |

Dochody |

Podwyższenie stawek VAT (z 4,5 %, 9 % i 19 % do, odpowiednio, 5 %, 10 % i 21 %) | 1 300 | 0,5 % | Łączne wpływy z tytułu podatku VAT w roku 2009 wyniosły około 6,9 % PKB (czyli 16,5 mld EUR). Szacunki przedstawione przez Grecję wydają się być realistyczne, pod warunkiem że środek wejdzie w życie z dniem 15 marca. Wpływ tego środka na budżet w ujęciu rocznym należałoby szacować na ¾ % PKB. Zmiany podstawy opodatkowania – w wyniku skurczenia się popytu wewnętrznego – oraz uchylanie się od opodatkowania mogą prowadzić do niższego niż zakładany wzrostu dochodów. |

Podwyższenie akcyzy (dodatkowe w stosunku do uchwalonego już przez parlament), z czego: | 1 100 | 0,5 % | Władze Grecji dokonały już pierwszych podwyżek akcyzy zgodnie z programem stabilności oraz zapowiedziami z dnia 2 lutego. |

(i) Podwyższenie akcyzy na benzynę o 0,08 EUR (wzrost ceny o około 0,10 EUR) i olej napędowy o 0,03 EUR (wzrost ceny o około 0,04 EUR) | 450 | 0,2 % | Dodatkowa podwyżka akcyzy na paliwa prowadzi do zbliżenia cen końcowych do średniej w UE i oznacza wzrost dochodów z akcyzy na paliwa o około 10 %. Podwyżka akcyzy w roku 2009, odpowiadająca mniej więcej łącznej podwyżce zapowiedzianej w dniach 2 lutego i 3 marca, doprowadziła do wzrostu dochodów o około 20 %. Realistyczne wydają się dodatkowe dochody w wysokości porównywalnej z tymi, jakie osiągnięto w wyniku ostatniej podwyżki akcyzy na paliwa w roku 2009. Nie można jednak zapomnieć o ewentualnych skutkach spadku popytu na wysokość wpływów podatkowych. |

(ii) Podwyższenie (a) akcyzy na papierosy z 63 % do 65 % oraz (b) akcyzy na alkohol o 20 % (wzrost ceny butelki alkoholu o 1,20 EUR, względnie 0,60 EUR w przypadku ouzo i tsipouro) | 300 | 0,1 % | (a) Ostatnia podwyżka akcyzy na wyroby tytoniowe, z 57,5 % do 63 %, przedłożona pod głosowanie parlamentu w styczniu tego roku, powinna według szacunków przynieść w 2010 r. dodatkowe dochody rzędu 0,1 % PKB. W wyniku zapowiedzianej dnia 3 marca dodatkowej podwyżki akcyzy na wyroby tytoniowe z 63 % do 65 % (czyli rzędu połowy poprzedniej podwyżki) oczekuje się dodatkowych dochodów w wysokości około 0,05 % PKB, co wydaje się realistyczne. (b) Ostatnia podwyżka akcyzy na alkohol (o 0,9 EUR za butelkę, względnie 0,45 EUR w przypadku tradycyjnych wyrobów lokalnych), przedłożona pod głosowanie parlamentu w styczniu tego roku, powinna według szacunków przynieść w 2010 r. dodatkowe dochody rzędu 0,03 % PKB. W wyniku zapowiedzianej dnia 3 marca dodatkowej podwyżki akcyzy na alkohol (o 1,2 EUR za butelkę, względnie 0,6 EUR w przypadku tradycyjnych wyrobów lokalnych) oczekuje się dodatkowych dochodów w wysokości około 0,05 % PKB, co wydaje się realistyczne. Należy jednak wskazać, że wzrost końcowej ceny wyrobów tytoniowych i alkoholowych może mieć znaczny wpływ na popyt (a także na uchylanie się od opodatkowania) i skutkować niższymi niż zakładane wpływami. |

(iii) Wprowadzenie akcyzy od energii elektrycznej (w wysokości 2,5 EUR/MWh w przypadku odbiorców przemysłowych i 5 EUR/MWh w przypadku gospodarstw domowych – z wyjątkiem energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych) oraz zniesienie wyłączenia z opodatkowania akcyzą oleju napędowego zużywanego przez spółkę Public Power Corporation | 250 | 0,1 % | Oczekuje się, że nowa akcyza od energii elektrycznej przyniesie dochody budżetowe w wysokości 0,1 % PKB. Ponieważ podatek ten miałby być naliczany w rachunkach za energię elektryczną, wdrożenie tego środka wydaje się być zapewnione. Zużycie energii elektrycznej w Grecji w 2010 r. szacowane jest na 67 175 GWh. Szacowany wpływ na budżet wydaje się realistyczny. |

(iv) Podwyższenie akcyzy na towary luksusowe (w tym samochody o cenie przekraczającej 35 000 EUR, jachty itp.) | 100 | >0,1 % | Brak informacji nie pozwala na razie na dogłębną ocenę środka, przy czym należy zauważyć, że szacowane dodatkowe dochody są raczej nieznaczne. |

Wydatki |

Obniżka emerytur i płac nominalnych w sektorze publicznym (dodatkowa w stosunku do zapowiedzianych już cięć), z czego: | 1 700 | 0,7 % | Już wcześniej władze Grecji zapowiedziały obniżenie dodatkowych świadczeń wypłacanych urzędnikom służby cywilnej, mające prowadzić do zmniejszenia łącznych kosztów wynagrodzeń w sektorze publicznym. Dzięki dodatkowym środkom doszło również do zmniejszenia łącznego zatrudnienia w sektorze publicznym. Cięcia zapowiedziane dnia 3 marca wykraczają poza to, co zapowiedziano w programie stabilności i ogłoszono dnia 2 lutego[13]. |

(i) Zmniejszenie o 30 % dodatków z okazji świąt wielkanocnych, letniego okresu urlopowego i świąt Bożego Narodzenia | 610 | 0,3 % | Całkowite zniesienie czternastej miesięcznej pensji (wypłacanej wszystkim pracownikom w sektorze publicznym) przyniosłoby oszczędności rzędu 1 mld EUR. Szacowany wpływ na budżet środka zapowiedzianego przez rząd jest realistyczny. |

(ii) Zmniejszenie o 2 % dodatków do płac (dodatkowe w stosunku do zapowiedzianej wcześniej obniżki o 10 %) | 130 | >0,1 % | Już przed ogłoszeniem w dniu 3 marca dodatkowych środków władze dokonały obniżenia o 10 % dodatkowych świadczeń wypłacanych urzędnikom służby cywilnej, prowadzącego do oszczędności w wysokości około 0,3 % PKB (650 mln EUR). Środki zapowiedziane w dniu 3 marca wykraczają poza dotychczasowe działania i przewidują dalsze obniżenie dodatkowych świadczeń o 2 %. Łączne cięcia dodatków wyniosłyby zatem 12 % i ich szacunkowy wpływ na budżet wydaje się realistyczny. |

(iii) Zmniejszenie o 7 % płac w przedsiębiorstwach publicznych i zmniejszenie o 30 % dodatków z okazji świąt wielkanocnych, letniego okresu urlopowego i świąt Bożego Narodzenia. | 360 | 0,2 % | Środek zastosowany w przypadku przedsiębiorstw publicznych nie ma sam w sobie bezpośredniego wpływu na budżet, ponieważ przedsiębiorstwa te nie stanowią części sektora instytucji rządowych i samorządowych. Mógłby on jednak oznaczać zmniejszenie dotacji wypłacanych przez państwo na rzecz przedsiębiorstw publicznych, a tym samym pośrednio prowadzić do zmniejszenia wydatków. |

(iv) Zmniejszenie dotacji do funduszy emerytalnych spółki energetycznej Public Power Corporation oraz spółki telekomunikacyjnej OTE, prowadzące do zmniejszenia odpowiednich przypisanych na ten cel środków budżetowych | 150 | >0,1 % | Realizacja tego środka wydaje się być realistyczna, aczkolwiek przydatne byłyby dalsze informacje uzasadniające oczekiwany poziom oszczędności. |

(v) Zamrożenie wszystkich emerytur w sektorze publicznym i sektorze prywatnym poprzez rezygnację z zapowiedzianych, przewidzianych w budżecie podwyżek, prowadzące do zaoszczędzenia przypisanych na ten cel środków budżetowych | 450 | 0,2 % | Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami władz, podwyżki emerytur w 2010 r. przekraczałyby stopę inflacji (miałyby wynieść około 1,5 punktu procentowego). Zamrożenie wszystkich emerytur zgodnie z zapowiedziami dokonanymi dnia 3 marca prowadzi do oszczędności rzędu 0,2 % PKB (odpowiada to kwocie podwyżki, która miałaby zostać przyznana uprawnionym do świadczeń). Oficjalne szacunki wpływu na budżet wydają się realistyczne. |

Obniżenie wydatków bieżących i wydatków inwestycyjnych w sektorze publicznym | 700 | 0,3 % | Już w programie stabilności władze Grecji zapowiedziały cięcia wydatków operacyjnych i dotacji do przedsiębiorstw publicznych. Uprzednio władze zapowiadały zwiększenie w 2010 r. inwestycji oraz wydatków na edukację. Cięcia ogłoszone w dniu 3 marca wykraczają poza to, co zapowiedziano w programie stabilności i oznaczają wycofanie się z części planowanego zwiększenia wydatków. |

(i) Cięcia w ramach programu inwestycji publicznych | 500 | 0,2 % | Zgodnie z programem stabilności nakłady brutto na środki trwałe miałyby wzrosnąć w 2010 r. o 0,3 % PKB (czyli 800 mln EUR). Rząd dysponuje swobodą decyzji co do zmniejszenia zaplanowanych na ten cel środków budżetowych o dowolną kwotę. Jeśli podjęte zostaną odpowiednie decyzje, zapowiedziane cięcia wydają się realistyczne. |

(ii) Zmniejszenie wydatków na edukację (100 mln EUR w ramach programu inwestycji publicznych oraz 100 mln EUR poprzez likwidację rezerw na nowe programy edukacyjne) | 200 | 0,1 % | Zgodnie z programem stabilności wydatki na edukację miałyby wzrosnąć w 2010 r. o około 0,2% PKB (czyli 500 mln EUR). Rząd dysponuje swobodą decyzji co do ograniczenia planowanego zwiększenia środków budżetowych w dowolnym stopniu, w tym w ramach programu inwestycji publicznych. Jeśli podjęte zostaną odpowiednie decyzje, zapowiedziane cięcia wydają się realistyczne. |

RAZEM | 4 800 | 2,0 % |

[1] COM(2010) 93 (http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/pdf/30_edps/104-09_commission/2010-02-03_el_126-9_commission_en.pdf). Wszystkie dokumenty dotyczące procedury nadmiernego deficytu w odniesieniu do Grecji dostępne są na następującej stronie internetowej: http://ec.europa.eu/economy_finance/sgp/deficit/countries/index_en.htm.

[2] Prowadzona obecnie w odniesieniu do Grecji procedura nadmiernego deficytu została uruchomiona w dniu 18 lutego 2009 r., kiedy to Komisja przyjęła sprawozdanie (SEC(2009) 197) opracowane zgodnie z art. 104 ust. 3 TWE, na podstawie którego – i zgodnie z art. 104 ust. 4 TWE – Komitet Ekonomiczno-Finansowy wydał opinię w dniu 27 lutego 2009 r. W dniu 24 marca 2009 r. Komisja, zgodnie z art. 104 ust. 5 TWE, przyjęła opinię, w której uznała, że w Grecji istnieje nadmierny deficyt (SEC(2009) 263). W dniu 27 kwietnia 2009 r. Rada, na zalecenie Komisji i zgodnie z art. 104 ust. 6 TWE, podjęła decyzję w sprawie istnienia nadmiernego deficytu w Grecji (decyzja Rady 2009/415/WE, Dz.U. L 135 z 30.5.2009, s. 21). Jednocześnie, zgodnie z art. 104 ust. 7 TWE, Rada skierowała do Grecji zalecenia mające na celu likwidację nadmiernego deficytu do roku 2010. W dniu 11 listopada 2009 r. Komisja dokonała oceny działań podjętych przez Grecję w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 27 kwietnia 2009 r. i stwierdziła, że podjęte działania były niewystarczające, a także skierowała do Rady zalecenie w sprawie podjęcia odpowiedniej decyzji. W dniu 2 grudnia 2009 r. Rada podjęła odpowiednią decyzję na podstawie art. 126 ust. 8 TFUE.

[3] COM(2010) 95.

[4] COM(2010) 94. Zaktualizowany program stabilności Grecji został przedłożony Radzie i Komisji oraz upubliczniony w dniu 15 stycznia 2010 r.

[5] http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/112856.pdf

[6] http://register.consilium.europa.eu/pdf/pl/10/st06/st06147.pl10.pdf, http://register.consilium.europa.eu/pdf/pl/10/st06/st06145.pl10.pdf oraz http://register.consilium.europa.eu/pdf/pl/10/st06/st06560.pl10.pdf

[7] Władze Grecji zapowiedziały wówczas również, że w ciągu najbliższych tygodni pod obrady parlamentu skierowany zostanie projekt kompleksowej reformy systemu emerytalnego.

[8] Sprawozdanie przedłożone przez Grecję w dniu 8 marca 2010 r. zawiera bardziej szczegółowy wykaz środków przyjętych celem realizacji programu stabilności.

[9] Zob. uzasadnienia towarzyszące wnioskom Komisji dotyczącym decyzji, zalecenia i opinii Rady z dnia 16 lutego 2010 r., dokumenty COM(2010) 93, 94 i 95.

[10] Dostępne dane w ujęciu kasowym dotyczące wykonania budżetu rządu centralnego w styczniu 2010 r. wskazują, że poziom zarówno dochodów, jak i wydatków mieścił się w wartościach docelowych, przy czym najbardziej obiecującym sygnałem jest spadek wydatków pierwotnych. W styczniu odnotowano jednak pewne wpływy jednorazowe (związane ze specjalnym podatkiem nałożonym na wysoce rentowne przedsiębiorstwa i duże nieruchomości). Spadek wydatków kapitałowych i płatności z tytułu odsetek w ujęciu kasowym może się również wiązać ze zmianą sezonowej struktury wydatków.

[11] Według sprawozdania przedłożonego przez Grecję w dniu 8 marca 2010 r., luka w korekcie budżetowej przed uwzględnieniem środków zapowiedzianych dnia 3 marca 2010 r. wynosiła „między 1 a 1,5 % PKB”.

[12] Przewodniczący Komisji „z zadowoleniem przyjął ogłoszone przez rząd Grecji wdrożenie pakietu dodatkowych środków konsolidacji budżetowej i podtrzymanie swojego zobowiązania do zastosowania wszelkich niezbędnych środków służących osiągnięciu celów programu”. Ocenę tę podzielił również przewodniczący Eurogrupy. EBC „ogromnie docenił podjęte decyzje w związku z faktem, iż uważa je za właściwe”, podczas gdy MFW „z zadowoleniem przyjął bardzo mocny pakiet środków polityki budżetowej na rok 2010”, podkreślając również, iż wdrożenie programu budżetowego będzie stanowiło zasadniczy krok naprzód w wieloletnim procesie.

[13] Koszty wynagrodzeń w centralnej administracji państwowej wyniosły w roku 2008 22 871 mln EUR (9,6 % PKB). W roku 2009 wzrosły one o 11½ % do 25 492 mln EUR (10,6 % PKB). Według budżetu na rok 2010, przedłożonego greckiemu parlamentowi w październiku 2009 r., koszty wynagrodzeń w centralnej administracji państwowej mają w 2010 r. wzrosnąć o 2,8 % do 26 213 mln EUR (10,7 % PKB). Uwzględniając ograniczenie liczby zatrudnionych na czas określony oraz obniżenie o 10 % dodatkowych świadczeń (zapowiedziane w programie stabilności), całkowite zamrożenie wynagrodzeń (ogłoszone dnia 2 lutego), kolejne obniżenie dodatkowych świadczeń o 2 % (zapowiedziane dnia 3 marca) oraz cięcia dodatkowych elementów wynagrodzenia wypłacanych z okazji świąt wielkanocnych, letniego okresu urlopowego i świąt Bożego Narodzenia (określanych również jako „trzynastka” i „czternastka”), łączny koszt wynagrodzeń w centralnej administracji państwowej powinien zmniejszyć się o 4,6 % w porównaniu z rokiem 2009. Spadek wynagrodzeń nominalnych sięga 8½ % w porównaniu z rokiem 2009, jeżeli uwzględnić, że dodatkowe świadczenia były zazwyczaj opodatkowane według niższych stawek podatkowych, a od tego roku zostaną włączone do pozostałych dochodów podatnika i będą opodatkowane według wyższych stawek.