[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 20.12.2010

KOM(2010) 766 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY

dotyczący rozpoczęcia konsultacji z Republiką Gwinei Bissau na mocy art. 96 zmienionej umowy z Kotonu

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY

dotyczący rozpoczęcia konsultacji z Republiką Gwinei Bissau na mocy art. 96 zmienionej umowy z Kotonu

1. Tło historyczne

Od momentu ogłoszenia niepodległości w 1975 r. Gwinea Bissau utrzymywała bliskie stosunki z Unią Europejską, która przeznaczyła już na współpracę z tym państwem ponad 500 mln EUR. Mimo to Gwinea Bissau pozostaje państwem niestabilnym ze względu na konflikty etniczne, nieproporcjonalnie dużą armię – niezawodową i bardzo upolitycznioną – oraz utrwalone w tym regionie ubóstwo. Dodatkowym problemem jest od kilku lat korupcja w różnych warstwach społecznych (wojsko, partie polityczne, rząd itp.) związana z pieniędzmi pochodzącymi z handlu narkotykami. Jest to również czynnik destabilizujący państwa ościenne, ze względu na nieszczelność granic w kontekście wolnego przepływu osób oraz napiętą sytuację w regionie Casamance oraz w Gwinei.

W pierwszym półroczu 2009 r. ponownie pojawiło się napięcie w sytuacji politycznej i sytuacji w zakresie bezpieczeństwa, co doprowadziło w marcu do zabójstwa prezydenta republiki Joao Vieiry oraz naczelnego dowódcy sił zbrojnych. Na początku czerwca 2009 r. zamordowano ministra administracji terytorialnej oraz byłego ministra obrony, a inne osoby zostały zatrzymane. Wszystkie te osoby były blisko związane z prezydentem Vieirą i według władz mogły być zaangażowane w próbę zamachu stanu.

Pomimo tych tragicznych wydarzeń przedterminowe wybory prezydenckie przeprowadzone w celu wyłonienia następcy prezydenta Vieiry przebiegły spokojnie. Druga tura, przeprowadzona dnia 26 lipca, przyniosła zwycięstwo Malama Bacai Sanhy (PAIGC), który otrzymał 63,31 % głosów. Objął on stanowisko prezydenta dnia 8 września 2009 r., na okres 5 lat, a premierem został Carlos Gomes. W swoim przemówieniu inauguracyjnym nowy prezydent podkreślił, że za najważniejsze cele uważa pojednanie narodowe, walkę z bezkarnością oraz reformę systemu bezpieczeństwa.

Kilka dni później szef marynarki wojennej admirał José Zamora Induta, znany ze swoich reformatorskich poglądów, został mianowany naczelnym dowódcą sił zbrojnych. Pod koniec października prezydent przystąpił do zasadniczej przebudowy rządu, która dotyczyła większości ministerstw i wyniosła do władzy wiele nowych osób. Niedługo później mianowano nowego prokuratora generalnego, który miał za zadanie poprawić osiągnięcia prokuratury, zarówno w zakresie prewencji i zwalczania przestępczości, jak i w zakresie postępów w oficjalnych dochodzeniach wszczętych w celu znalezienia winnych zabójstw politycznych popełnionych w marcu i czerwcu 2009 r.

Wydawało się, że nowa ekipa rządowa z większym zdecydowaniem niż jej poprzednicy podjęła działania w celu zwalczenia problemów wyniszczających państwo. Mimo to kręgi wojskowe nadal kontrolują życie polityczne w państwie, co pozostaje ważnym powodem do niepokoju i przyczyną niestabilności.

W związku z tą sytuacją UE postanowiła zwiększyć stopniowo swoje wsparcie dla Gwinei Bissau, mając na celu pomoc w reformie sektora bezpieczeństwa, która ma podstawowe znaczenie dla przywrócenia kontroli cywilnej nad wojskiem. Oprócz działań w ramach EFR Unia Europejska wspierała władze w realizacji reformy sektora bezpieczeństwa poprzez misję wsparcia uruchomioną w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO) od maja 2008 r. i mającą za zadanie wspierać władze w realizacji krajowej strategii reformy sektora bezpieczeństwa, a zwłaszcza wojska, policji i prokuratury.

Pomimo osiągniętych postępów wcześniejsze obawy potwierdziły się dnia 1 kwietnia 2010 r., kiedy to zbuntowana grupa wojskowych pod dowództwem zastępcy naczelnego dowódcy sił zbrojnych generała Antonia Injai zatrzymała naczelnego dowódcę Zamorę (który jest nadal przetrzymywany) oraz premiera, któremu grożono śmiercią, a następnie uwolniono po kilku godzinach.

Od czasu tego przewrotu generał Injai ogłosił się faktycznym naczelnym dowódcą, zanim został oficjalnie mianowany na to stanowisko dekretem prezydenta z dnia 25 czerwca 2010 r., wydanym na wniosek rządu pomimo ostrzeżeń społeczności międzynarodowej.

2. Reakcja Unii Europejskiej

W komunikacie wydanym przez Wysoką Przedstawiciel dnia 2 kwietnia Unia Europejska potępiła przewrót z dnia 1 kwietnia, który uznała za „złamanie obowiązującego porządku konstytucyjnego”, oraz wezwała władze Gwinei Bissau do działań na rzecz przywrócenia demokracji. Podobne komunikaty zostały wydane przez Unię Afrykańską oraz ECOWAS.

Dnia 13 kwietnia Komitet Polityczny i Bezpieczeństwa (KPiB) w Radzie stwierdził, że konieczny jest okres refleksji nad przyszłym zaangażowaniem Unii Europejskiej w Gwinei Bissau, jak również nad znaczeniem udostępnienia władzom cywilnym wsparcia niezbędnego do zdecydowanej reakcji na sytuację w kraju.

Dnia 14 kwietnia Grupa Rady ds. Afryki (COAFR) wezwała szefów misji Unii Europejskiej w Gwinei Bissau do podjęcia działania wobec władz Gwinei Bissau oraz wzmocnionego dialogu politycznego na podstawie art. 8 umowy z Kotonu, obejmującego następujące kwestie: i) natychmiastowe uwolnienie naczelnego dowódcy sił zbrojnych oraz innych osób przetrzymywanych od dnia 1 kwietnia 2010 r. ii) pociągnięcie do odpowiedzialności osób zaangażowanych w wydarzenia z dnia 1 kwietnia oraz nałożenie na nie sankcji dyscyplinarnych; iii) niezbędne posłuszeństwo wobec prawowitych władz demokratycznych i poszanowanie tych władz. Działanie to podjęto dnia 19 kwietnia 2010 r.

Dnia 26 kwietnia Grupa Rady ds. Afryki przeanalizowała sprawozdanie szefów misji UE w Gwinei Bissau i uzgodniła: i) olbrzymie znaczenie reformy sektora bezpieczeństwa dla demokracji i stabilności państwa; ii) przyszłe zaangażowanie UE w Gwinei Bissau zależeć będzie od rozwoju sytuacji politycznej w kraju.

Dnia 30 kwietnia KPiB wezwał Sekretariat Generalny Rady i Komisję do: i) natychmiastowego zaproponowania zestawu środków krótkoterminowych mających poprawić sytuację w terenie; ii) opracowania do końca czerwca strategicznego przeglądu zaangażowania UE w Gwinei Bissau na podstawie wszystkich instrumentów, którymi dysponuje UE; decyzja końcowa dotycząca zaangażowania UE, zwłaszcza WPBiO, powinna zostać podjęta do lipca 2010 r. na podstawie przeglądu strategicznego oraz rozwoju sytuacji w Gwinei Bissau.

Dnia 7 maja Rada potwierdziła, że zaangażowanie WPBiO w dziedzinie reformy sektora bezpieczeństwa w Gwinei Bissau po 30 września pozostaje uzależnione od: i) przywrócenia porządku konstytucyjnego, ii) uwolnienia byłego naczelnego dowódcy José Zamory Induty; iii) wszczęcia postępowań przeciwko osobom zamieszanym w wydarzenia z dnia 1 kwietnia; iv) przyjęcia pakietu legislacyjnego dotyczącego reformy sektora bezpieczeństwa.

W maju, na podstawie środków krótkoterminowych zaproponowanych przez Sekretariat Generalny Rady i Komisję, zorganizowana została wspólna misja w Gwinei Bissau (Komisja, Rada, Prezydencja Grupy Rady ds. Afryki). Misja stwierdziła, że władze Gwinei Bissau, podzielające wnioski UE dotyczące przewrotu, nie były w stanie sprostać wezwaniu do przywrócenia porządku konstytucyjnego.

W związku z tym w komunikacie wydanym dnia 5 lipca 2010 r. Wysoka Przedstawiciel wyraziła zaniepokojenie mianowaniem generała Antonia Injai na stanowisko naczelnego dowódcy, zważywszy na fakt, że był on głównym odpowiedzialnym za przewrót z dnia 1 kwietnia. Wysoka Przedstawiciel ponownie wyraziła również swoje głębokie zaniepokojenie nielegalnym przetrzymywaniem Zamory Induty oraz wezwała władze Gwinei Bissau do podjęcia działań w celu jego uwolnienia. W swoim komunikacie Wysoka Przedstawiciel stwierdziła, że sytuacja w Gwinei Bissau może stanowić naruszenie zobowiązań tego państwa w zakresie praw człowieka, demokracji oraz praworządności – zasadniczych elementów umowy z Kotonu – i wezwała do ponownego rozważenia ogólnego zaangażowania Unii Europejskiej w Gwinei Bissau. Podobne komunikaty potępiające te wydarzenia zostały wydane przez Unię Afrykańską, ECOWAS oraz Stany Zjednoczone.

Dnia 7 lipca Grupa Rady ds. Afryki przeanalizowała nowe sprawozdanie szefów misji UE w Gwinei Bissau. Grupa Rady ds. Afryki i) przychyliła się do zaleceń szefów misji; ii) wyraziła zaniepokojenie mianowaniem generała Injai na naczelnego dowódcę oraz uznała, że może ono stanowić naruszenie zasad demokracji i praworządności oraz zasadniczych elementów umowy z Kotonu; iii) wezwała szefów misji do przedstawienia listy osób odpowiedzialnych za ciągłą niestabilność lub zaangażowanych w nielegalną działalność, które mogłyby stać się przedmiotem ukierunkowanych sankcji UE; iv) przyjęła z zadowoleniem jednogłośną reakcję społeczności międzynarodowej i potwierdziła znaczenie bliskiej koordynacji naszej reakcji z resztą społeczności międzynarodowej, zwłaszcza UA, ECOWAS i Organizacją Narodów Zjednoczonych.

W dniu 9 lipca KPiB podjął decyzję o: i) zamknięciu obecnej misji WPBiO dotyczącej reformy sektora bezpieczeństwa; ii) wezwaniu Sekretariatu Rady oraz Komisji do przedstawienia propozycji dotyczących wzmocnienia obecności UE w Gwinei Bissau, szczególnie w zakresie wiedzy specjalistycznej w dziedzinie reformy sektora bezpieczeństwa.

Ponadto w piśmie z dnia 27 lipca Wysoka Przedstawiciel poinformowała premiera o ostatecznym zamknięciu obecnej misji WPBiO dnia 30 września 2010 r., o braku możliwości rozmieszenia nowej misji w związku z obecną sytuacją polityczną oraz o konieczności dokonania przeglądu całości zaangażowania UE w Gwinei Bissau na podstawie wzmocnionego dialogu politycznego między obiema stronami.

3. Propozycja Komisji

Komisja uważa, że przewrót z dnia 1 kwietnia 2010 r. oraz mianowanie jednego z jego głównych inicjatorów naczelnym dowódcą sił zbrojnych zmieniło w zasadniczy sposób klimat polityczny i sytuację w zakresie bezpieczeństwa w Gwinei Bissau oraz stanowiło samo w sobie naruszenie zobowiązań Gwinei Bissau w odniesieniu do praw człowieka i praworządności, tj. zasadniczych elementów umowy z Kotonu.

Artykuł 96 ust. 2 umowy o partnerstwie AKP-WE podpisanej w Kotonu w dniu 23 czerwca 2000 r. i zmienionej w Wagadugu w dniu 22 czerwca 2010 r. odsyła do zasadniczych elementów, na których opiera się to partnerstwo, określonych w art. 9. W swojej polityce wewnętrznej i międzynarodowej strony kierują się poszanowaniem zasad demokratycznych, praworządności i praw człowieka, które stanowią zasadnicze elementy umowy. Uwzględniając przywołane zasady i okoliczności, w których dnia 1 kwietnia 2010 r. nastąpił przewrót wojskowy w Gwinei Bissau, Komisja stwierdza poważne i skrajne naruszenie zasadniczych elementów umowy i uznaje, że zaistniały stan rzeczy stanowi wyjątkowo nagły przypadek w rozumieniu art. 96 ust. 2 lit. b) umowy o partnerstwie AKP-WE. Komisja uznaje więc, iż konieczne jest otwarcie procesu konsultacji z organami sprawującymi władzę w Gwinei Bissau w celu zbadania możliwości rozwiązania kryzysu i przywrócenia porządku demokratycznego. Wspomniane konsultacje zostaną przeprowadzone zgodnie z art. 96 zmienionej umowy z Kotonu. Ich celem jest przede wszystkim omówienie z odpowiednimi władzami wykazu zobowiązań, obejmującego zwłaszcza:

- zakończenie nielegalnego przetrzymywania wiceadmirała Zamory Induty oraz innych osób zatrzymanych podczas wydarzeń z dnia 1 kwietnia 2010 r.;

- wszczęcie i przeprowadzenie w sposób całkowicie niezależny dochodzeń dotyczących wydarzeń, które miały miejsce od dnia 1 marca 2009 r. do 1 kwietnia 2010 r.;

- mianowanie dowództwa sił zbrojnych Gwinei Bissau spośród osób o nieposzlakowanej opinii i niezaangażowanych w przewrót zbrojny ani działania antykonstytucyjne;

- zaakceptowanie przez władze wszelkich misji ekspertów oraz środków cywilnych i wojskowych, które mogłyby zostać zaproponowane przez ECOWAS/Wspólnotę Państw Portugalskojęzycznych (CPLP) lub innych partnerów, w celu nadzorowania i wspierania reformy sektora bezpieczeństwa i zapewnienia ochrony personelu politycznego;

- przyjęcie, ogłoszenie oraz publikacja pakietu legislacyjnego dotyczącego reformy sektora bezpieczeństwa;

- przyjęcie przez rząd programu operacyjnego dotyczącego realizacji reformy sektora bezpieczeństwa;

- wszelkie inne zobowiązania, które mogą poprawić rządy demokratyczne w kraju i reformę sektora bezpieczeństwa.

Przewidywany dialog powinien umożliwić władzom Gwinei Bissau podjęcie działań służących zakończeniu obecnego kryzysu, zaś Unii Europejskiej dokonanie oceny, w jakim stopniu na podstawie tego dialogu mogłaby wesprzeć inicjatywy zmierzające w stronę przestrzegania zasad zawartych w umowie z Kotonu.

Z powyższych względów Komisja proponuje Radzie, aby zaprosiła Republikę Gwinei Bissau do podjęcia konsultacji na mocy art. 96 zmienionej umowy z Kotonu, zgodnie z projektem załączonego listu.

W oczekiwaniu na wyniki tych konsultacji Komisja podejmie środki ochronne dotyczące działań współpracy rozwojowej w Gwinei Bissau, z wyjątkiem płatności w ramach już realizowanych umów, działań humanitarnych lub działań przynoszących bezpośrednie korzyści ludności, projektów o charakterze regionalnym oraz związanych ze zwalczaniem przestępczości zorganizowanej, jak również działań przygotowawczych w związku z realizacją przyszłych projektów, o ile przestrzegane są szczegółowe warunki w zakresie różnych instrumentów i umów finansowych.

Zgodnie z utrwaloną już praktyką oraz uwzględniając szczególną sytuację Gwinei Bissau, Unia Afrykańska, ECOWAS oraz CPLP zostają zaproszone do uczestnictwa w konsultacjach.

ZAŁĄCZNIK

Projekt pisma

Szanowny Panie Prezydencie!

Szanowny Panie Premierze!

Od czasu przewrotu w dniu 1 kwietnia 2010 r. Unia Europejska (UE) wyraziła wielokrotnie swoje zaniepokojenie w związku z nieprzestrzeganiem przez niektórych wysoko postawionych wojskowych legalności demokratycznej oraz łamaniem praw człowieka w Gwinei Bissau. Wezwała ona władze Gwinei Bissau do działań w celu przywrócenia porządku konstytucyjnego. Pomimo działania podjętego przez UE wobec władz Gwinei Bissau w dniu 19 kwietnia 2010 r. oraz wspólnej misji (Komisji, Rady, Hiszpanii) w maju 2010 r. wiele elementów niestety wydaje się nadal wskazywać, że Gwinea Bissau nie obrała właściwego kierunku przemian, także w kontekście zwiększonego handlu narkotykami, stanowiącego poważny powód zaniepokojenia Unii Europejskiej.

W swoim komunikacie z dnia 5 lipca 2010 r. Wysoka Przedstawiciel do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, wiceprzewodnicząca Komisji, żywo zareagowała na mianowanie generała Injai na naczelnego dowódcę sił zbrojnych, przypominając o swoim głębokim zaniepokojeniu nielegalnym przetrzymywaniem wiceadmirała Zamory Induty oraz wzywając władze Gwinei Bissau do jego uwolnienia.

W swoim piśmie z dnia 27 lipca 2010 r. Wysoka Przedstawiciel/wiceprzewodnicząca poinformowała władze Gwinei Bissau o zamknięciu obecnej misji UE służącej wsparciu reformy sektora bezpieczeństwa w dniu 30 września 2010 r., o niemożności rozmieszenia nowej misji w związku z obecną sytuacją polityczną oraz o konieczności dokonania przeglądu całości zaangażowania UE w Gwinei Bissau na podstawie wzmocnionego dialogu politycznego między obiema stronami.

Ponadto zgodnie z art. 96 ust. 2 lit. a) zmienionej umowy z Kotonu, uznając, iż nastąpiło poważne i skrajne naruszenie zasadniczych elementów, o których mowa w art. 9 tej umowy, pragniemy w imieniu Unii Europejskiej i jej państw członkowskich zaprosić Gwineę Bissau do podjęcia konsultacji, które zgodnie ze wspomnianą umową będą miały na celu wspólne, dogłębne i konstruktywne zbadanie zaistniałej sytuacji i znalezienie odpowiednich rozwiązań. Konsultacje te mają na celu przede wszystkim przedyskutowanie z odpowiednimi władzami wykazu zobowiązań dotyczących przestrzegania praw człowieka oraz praworządności, takich jak:

- zakończenie nielegalnego przetrzymywania wiceadmirała Zamory Induty oraz innych osób zatrzymanych podczas przewrotu w dniu 1 kwietnia 2010 r.;

- wszczęcie i przeprowadzenie w sposób całkowicie niezależny dochodzeń dotyczących wydarzeń, które miały miejsce od dnia 1 marca 2009 r. do 1 kwietnia 2010 r.;

- mianowanie dowództwa sił zbrojnych Gwinei Bissau spośród osób o nieposzlakowanej opinii i niezaangażowanych w przewrót zbrojny ani działania antykonstytucyjne;

- zaakceptowanie przez władze wszelkich misji ekspertów cywilnych i wojskowych, które mogłyby zostać zaproponowane przez ECOWAS/CPLP lub innych partnerów, w celu nadzorowania i wspierania reformy sektora bezpieczeństwa i zapewnienia ochrony personelu politycznego;

- przyjęcie, ogłoszenie oraz publikacja pakietu legislacyjnego dotyczącego reformy sektora bezpieczeństwa;

- przyjęcie przez rząd programu operacyjnego dotyczącego realizacji reformy sektora bezpieczeństwa;

- wszelkie inne zobowiązania, które mogą poprawić rządy demokratyczne w kraju i reformę sektora bezpieczeństwa.

Rozmowy powinny pozwolić Państwa stronie na ustanowienie odpowiednich środków w celu zmiany obecnej sytuacji. Proponujemy, aby konsultacje odbyły się w terminie 30 dni następujących po otrzymaniu niniejszego pisma, w siedzibie Rady Unii Europejskiej w Brukseli. Jako że konsultacje te powinny dotyczyć różnych kwestii związanych ze sprawowaniem rządów, w tym aspektów prawnych i sądowych, wskazana byłaby obecność najważniejszych osób w państwie. Unia Afrykańska, ECOWAS oraz CPLP zostaną zaproszone do udziału w rozmowach.

W oczekiwaniu na wyniki tych konsultacji Komisja podejmie środki ochronne dotyczące działań w zakresie współpracy rozwojowej w Gwinei Bissau, z wyjątkiem płatności w ramach już realizowanych umów, działań humanitarnych lub działań przynoszących bezpośrednie korzyści ludności, projektów o charakterze regionalnym oraz związanych ze zwalczaniem przestępczości zorganizowanej, jak również działań przygotowawczych w związku z realizacją przyszłych projektów, o ile przestrzegane są szczegółowe warunki w zakresie różnych instrumentów i umów finansowych.

Z wyrazami szacunku

W imieniu Komisji (Andris Piebalgs) | W imieniu Rady (Catherine Ashton) |

Do wiadomości:

Ambasador Republiki Gwinei BissauPrzewodniczący Rady Ministrów AKP-UEPrzewodniczący Komitetu Ambasadorów AKPSekretariat Generalny Grupy Państw AKP