Unia Europejska powinna nie tylko chronić nasz europejski styl życia, ale również wzmacniać pozycję tych, którzy wybierają taki styl życia. Bycie Europejczykiem oznacza prawo do ochrony własnych danych osobowych za pomocą skutecznych europejskich przepisów. Bo Europejczycy nie lubią dronów nad głowami, rejestrujących każdy ich ruch, ani przedsiębiorstw śledzących każde kliknięcie myszką. Bo w Europie prywatność jest ważna. To kwestia ludzkiej godności.

Dane te muszą być przetwarzane rzetelnie w określonych celach i za zgodą osoby zainteresowanej lub na innej uzasadnionej podstawie przewidzianej ustawą. Każdy ma prawo dostępu do zebranych danych, które go dotyczą, i prawo do dokonania ich sprostowania.

Każdy ma prawo do ochrony danych osobowych, które go dotyczą.

Budowa prawdziwej europejskiej przestrzeni danych wymaga równych warunków działania także w odniesieniu do danych nieosobowych, a wniosek w tej sprawie został już przedłożony. Wnioski mające na celu zwiększenie dostępu do danych sektora publicznego (zob. poniżej) będą również korzystne dla szybkiego sfinalizowania rozporządzenia w sprawie swobodnego przepływu danych nieosobowych.

Unijne przepisy o ochronie danych umożliwiają swobodny przepływ danych osobowych w Unii, z którego można wygenerować masę krytyczną danych niezbędną dla silnej gospodarki opartej na danych. Na przykład transgraniczne podejście do wykorzystywania danych z inteligentnych liczników należących do obywateli Unii w celu zastosowania w inteligentnych sieciach oraz poprawy bezpieczeństwa energetycznego opiera się na swobodnym przepływie danych osobowych. Jak wyjaśniono w komunikacie „Sztuczna inteligencja dla Europy” należy zachęcać do szerszego udostępniania danych prywatnych. Na przykład wymiana danych na temat pojawiania się ognisk epidemii między krajami mogłaby umożliwić szybszą reakcję organów medycznych. Wymiana i dostęp do danych osobowych dotyczących zdrowia mogłyby poprawić diagnozowanie i leczenie. Wymiana danych generowanych przez samochody i środki transportu mogłaby usprawnić zarządzanie ruchem i zmniejszyć zagęszczenie ruchu. Wszystko to jest możliwe przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony danych osobowych.

Po pierwsze, osoby fizyczne uzyskają lepszą kontrolę nad tym, w jaki sposób ich dane osobowe są przetwarzane przez przedsiębiorstwa. Rozporządzenie zasadniczo będzie miało zastosowanie w przypadkach, gdy zawarta została umowa z osobami fizycznymi lub uzyskano ich wyraźną zgodę jako warunek wstępny zbierania danych – milczenie lub brak aktywności nie mogą być traktowane jako zgoda. Wprowadza się zaostrzone wymogi dotyczące przejrzystości oraz prawa do informacji, dostępu i usuwania danych („prawo do bycia zapomnianym”). Dalsze ponowne wykorzystywanie danych w nowym celu musi być poprzedzone informacją dla użytkownika, aby uzyskać nową zgodę, chyba że jest to zgodne z prawem na innej podstawie i dozwolone na mocy rozporządzenia. Na przykład przedsiębiorstwo, które zebrało dane klientów do celów obsługi klienta, będzie musiało poinformować tych klientów o planach wykorzystania tych danych do zbadania ich zwyczajów nabywczych i uzyskać stosowną zgodę. Zbieranie dużej ilości danych osobowych na mocy jakiejkolwiek umowy lub porozumienia o wyrażeniu zgody byłoby sprzeczne z zasadą celowości i minimalizacji danych.

Niedawne doniesienia w związku ze sprawą Facebook/Cambridge Analytica zwiększyły wśród obywateli świadomość, że ich dane mogą być przedmiotem nadużyć, jeśli nie będą odpowiednio chronione. Unijne organy ochrony danych podejmują działania na mocy obowiązujących przepisów o ochronie danych i prowadzą dochodzenia w tej sprawie w sposób skoordynowany. Komisja skontaktowała się z Facebookiem, wzywając go do dostarczenia bardziej szczegółowych informacji oraz do pełnej współpracy z irlandzkimi i brytyjskimi organami ochrony danych, które prowadzą dochodzenie, aby zrozumieć, co się wydarzyło i czy prawie 3 miliony osób z UE, których dotyczyła ta sprawa, jest nadal narażonych na to ryzyko.

W niniejszym komunikacie wzywa się Radę Europejską do pilnego zajęcia się pozostałymi kwestiami w celu urzeczywistnienia jednolitego rynku cyfrowego i zapewnienia, by UE utrzymała znaczącą pozycję w światowym wyścigu ku gospodarce opartej na danych. Nie można tego dokonać bez zaufania obywateli do sposobu, w jaki ich dane są chronione i wykorzystywane.

Rewolucja w gospodarce opartej na danych stawia jednak również wyzwania przed naszymi społeczeństwami, a także w odniesieniu do wartości, na których opiera się nasza Unia, takich jak demokracja, prawa człowieka i praworządność. Ostatnie wydarzenia pokazały, że dane mogą być gromadzone, przetwarzane i wykorzystywane kosztem prywatności. Dostęp do dużych ilości danych może zostać wykorzystany do uzyskania nienależnej przewagi nad konkurencją lub nawet do wywarcia wpływu na media i opinię publiczną. Dane osobowe mogą być narażone na ryzyko nieuprawnionego dostępu do nich przez osoby trzecie. Poszanowanie życia prywatnego i ochrona danych osobowych to prawa podstawowe w UE, ustanowione w Karcie praw podstawowych UE. Silna ochrona danych, poufność komunikacji i bezpieczeństwo danych mają kluczowe znaczenie dla rozwiania wątpliwości osób fizycznych co do nadużyć w korzystaniu z ich danych oraz dla budowania zaufania. Bez tego zaufania potencjał dobrze prosperującej gospodarki opartej na danych nie zostanie wykorzystany.

Unia czyni powolne postępy, jeżeli chodzi o korzystanie z możliwości, jakie oferuje gospodarka oparta na danych: tylko ok. 4 % światowych danych przechowuje się w Europie. Ma ona jednak wiele atutów: silną bazę produkcyjną, szybko rozwijający się ekosystem przedsiębiorstw typu start-up, nowo zdigitalizowane procesy przemysłowe i wykwalifikowaną siłę roboczą. Jeżeli uda się wykorzystać ten potencjał i go zwielokrotnić, europejska gospodarka oparta na danych może stać się potężną dźwignią dla pobudzenia wzrostu, bodźcem do tworzenia nowych miejsc pracy oraz źródłem nowych modeli biznesowych i nowych możliwości w zakresie innowacji. Wartość europejskiej gospodarki opartej na danych może osiągnąć 700 mld EUR do 2020 roku, co stanowi 4 % gospodarki UE.

W 2015 r. Rada Europejska zatwierdziła strategię jednolitego rynku cyfrowego dla Unii. Trzy lata później jednolity rynek cyfrowy staje się faktem. Komisja przedstawiła wszystkie planowane wnioski ustawodawcze. Przyjęto już wnioski dotyczące roamingu w sieciach łączności ruchomej oraz możliwości przenoszenia usług online w zakresie treści. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych będzie bezpośrednio obowiązywać w całej Unii od dnia 25 maja. To tylko kwestia tygodni zanim zostaną podjęte wszelkie inne ważne nowe kroki w zakresie bezpieczeństwa sieci i informacji oraz identyfikacji elektronicznej. Uzgodniono kolejny zbiór wniosków ustawodawczych, otwierających dostęp do usług online, które zostaną przedstawione przed końcem roku. Wszystkie te etapy mają decydujące znaczenie dla urzeczywistnienia celu, jakim jest pełne utworzenie jednolitego rynku cyfrowego.

Nowy system ochrony danych musi działać w terenie już od pierwszego dnia. W dwuletnim okresie przejściowym administracje krajowe, organy ochrony danych i operatorzy prywatni pracowały nad przygotowaniem się do stosowania nowych ram prawnych. Teraz potrzebny jest dodatkowy wysiłek, aby upewnić się, że wszyscy są w pełni przygotowani. Na mniej niż dwa tygodnie przed upływem terminu większość państw członkowskich nadal musi podjąć wszelkie środki niezbędne do zapewnienia pełnej zgodności ich krajowych systemów regulacyjnych z rozporządzeniem oraz dostępności odpowiednich zasobów dla krajowych organów ochrony danych, tak aby mogły one w pełni wykonywać swoje zadania. Konieczne jest szybkie przyjęcie tych środków. Komisja wzywa państwa członkowskie do podjęcia wszelkich niezbędnych działań oraz zwrócenia szczególnej uwagi na potrzeby mniejszych przedsiębiorstw, aby zapewnić, że koszty, jakie przedsiębiorstwa te ponoszą w celu dostosowania się do przepisów, nie ograniczają ich zdolności do konkurowania z większymi przedsiębiorstwami.

E-prywatność: poufność komunikacji

Możliwość poufnego komunikowania się, zarówno w trybie online, jak i offline, jest prawem uznanym w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej i znaczącą potrzebą obywateli w kontekście społeczeństwa cyfrowego. Unia nie może tolerować sytuacji, w której ktoś najpierw tworzy szczegółowe profile polityczne swoich obywateli poprzez eksplorację danych dotyczących ich osobistej komunikacji i lokalizacji, a następnie wykorzystuje tę wiedzę do manipulowania zachowaniami politycznymi obywateli.

Dlatego też, obok ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, przepisy dotyczące e-prywatności mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia, by nie doszło do naruszenia poufności komunikacji elektronicznej Europejczyków. Oznacza to także, że przetwarzanie danych pochodzących z łączności elektronicznej przez podmioty inne niż użytkownik końcowy nie będzie dozwolone, a usługodawcy nie będą mieli dostępu do urządzenia bez zgody użytkownika. Osoby fizyczne będą mogły przejąć aktywną kontrolę nad swoją obecnością w internecie za pośrednictwem przeglądarek, aplikacji i urządzeń cyfrowych oraz unikać nieuprawnionego śledzenia lub zakładania podsłuchów bez ich zgody. Wyznaczyłoby to normę światową, wraz ze spójnym zestawem przepisów dotyczących ochrony danych i prywatności cyfrowej.

Nowe przepisy dotyczące e-prywatności, po ich zatwierdzeniu przez prawodawców, miałyby zastosowanie zarówno do tradycyjnych operatorów telekomunikacyjnych, jak i do nowych usług łączności, takich jak poczta elektroniczna, komunikacja natychmiastowa czy usługi głosowe oparte na internecie . Zapewniłoby to poufność komunikacji i równe szanse wszystkim operatorom. Komisja wzywa Radę do szybkiego uzgodnienia wspólnego stanowiska w celu rozpoczęcia negocjacji z Parlamentem Europejskim i osiągnięcia postępów na drodze do porozumienia jesienią bieżącego roku.

Międzynarodowe przepływy danych

Nowe unijne przepisy o ochronie danych jeszcze bardziej otwierają Unię na możliwości, jakie niesie ze sobą światowa gospodarka oparta na danych. Rozszerzają one „zestaw narzędzi” służący do międzynarodowego przekazywania danych osobowych do państw trzecich poprzez dodanie mechanizmów certyfikacji i zatwierdzonych kodeksów postępowania oraz wiążących i egzekwowalnych zobowiązań dla administratorów i podmiotów przetwarzających jako alternatywnych sposobów zapewnienia silnego poziomu ochrony danych osobowych przekazywanych z UE. Jednolite i uproszczone przepisy sprawią również, że UE stanie się bardziej atrakcyjna dla inwestycji zagranicznych.

Sposób, w jaki władze Stanów Zjednoczonych odniosą się do wydarzeń w związku ze sprawą Facebook/Cambridge Analytica jest ważnym testem dla Tarczy Prywatności UE-USA, która od 2016 r. zapewnia poziom ochrony równoważny temu zapewnianemu w UE. Komisja z zadowoleniem przyjmuje wszczęcie dochodzenia przez Federalną Komisję Handlu Stanów Zjednoczonych i będzie uważnie śledzić jego przebieg, również w związku z drugim corocznym przeglądem porozumienia we wrześniu 2018 r. Tarcza Prywatności gwarantuje, że każda osoba fizyczna z UE, która uważa, że jej dane były przetwarzane niezgodnie z prawem przez amerykańskie przedsiębiorstwa uczestniczące w systemie Tarczy Prywatności i stosujące go do przekazywanych danych, ma do dyspozycji szereg środków dochodzenia roszczeń, które są zarówno łatwo dostępne, jak i przystępne cenowo. Komisja będzie w dalszym ciągu monitorować, czy tak się dzieje w praktyce.

Coraz więcej krajów na całym świecie zdaje sobie sprawę, że solidne przepisy dotyczące ochrony danych i prywatności nie tylko gwarantują prawa podstawowe, ale także budują zaufanie do gospodarki cyfrowej. W rezultacie wiele z nich przyjmuje lub aktualizuje przepisy dotyczące prywatności. Często inspiracją jest ogólne rozporządzenie o ochronie danych, a przepisy UE ustanawiają globalną normę w zakresie ochrony i prywatności danych. Obecnie Komisja rozważa przyjęcie decyzji stwierdzających odpowiedni stopień ochrony w odniesieniu do Japonii i Korei Południowej, co oznaczałoby, że dane osobowe przekazywane do tych krajów z UE byłyby objęte takim samym poziomem ochrony i prawem do dochodzenia roszczeń, jak w samej UE.

Komisja opracowała ponadto podejście dotyczące sposobu, w jaki UE może zająć się – poprzez umowy handlowe i inwestycyjne – praktykami protekcjonistycznymi w zakresie transgranicznego przepływu danych w gospodarce cyfrowej, zapewniając jednocześnie pełne poszanowanie prawa do ochrony danych osobowych i prywatności. Podejście to zostanie uwzględnione w unijnych umowach handlowych i inwestycyjnych i będzie sprzyjać zarówno swobodnemu przepływowi danych, jak i budowaniu zaufania do sposobu, w jaki dane osobowe są przetwarzane.

Ze względu na strategiczne znaczenie ogólnego rozporządzenia o ochronie danych dla suwerenności danych Unii Europejskiej, Rada Europejska powinna przypomnieć wszystkim państwom członkowskim, że nie powinny one utrudniać natychmiastowego i bezpośredniego stosowania tego rozporządzenia od dnia 25 maja 2018 r., lecz wyposażyć niezależne krajowe organy ochrony danych we wszystkie zasoby niezbędne do zapewnienia pełnego i skutecznego stosowania nowych ram prawnych jednakowo i jednolicie we wszystkich państwach członkowskich. Aby zapewnić równe szanse zgodnie z zamierzeniami prawodawcy UE, niezwłocznie po dniu 25 maja 2018 r. Komisja rozpocznie postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, w przypadku gdy państwa członkowskie nie będą wypełniać swoich obowiązków wynikających z ogólnego rozporządzenia o ochronie danych.

Komisja wzywa Parlament Europejski i Radę do przyspieszenia prac i jak najszybszego zakończenia negocjacji w sprawie rozporządzenia o e-prywatności (będącego przedmiotem wniosku Komisji w styczniu 2017 r.) oraz zaktualizowanego rozporządzenia UE o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii oraz o swobodnym przepływie takich danych.

3.Przyspieszenie pełnego utworzenia jednolitego rynku cyfrowego: finalizacja kluczowych wniosków

Usunięcie barier na jednolitym rynku cyfrowym w Europie mogłoby podnieść wartość europejskiego produktu krajowego brutto o 415 mld EUR. Od czasu uruchomienia strategii jednolitego rynku cyfrowego w 2015 r. Komisja poczyniła postępy i przedstawiła wnioski dotyczące wszystkich 29 inicjatyw, które uznano za niezbędne dla sprawnie działającego jednolitego rynku cyfrowego. Obywatele już teraz odczuwają korzyści: bez dodatkowych opłat za korzystanie z telefonów komórkowych w roamingu, w okresie do lata 2017 r. odnotowano czterokrotny wzrost wykorzystania danych podczas podróży do innych państw członkowskich. Możliwość przenoszenia oznacza, że obywatele mogą teraz oglądać ulubione treści audiowizualne i wydarzenia sportowe w całej UE. Usunięcie niesprawiedliwych ograniczeń związanych z blokowaniem geograficznym zapewni swobodę konsumentów podczas zakupów w internecie, a także większą przejrzystość i większy wybór cen dostawy paczek w przypadku zakupów w internecie. Wraz z nowymi ramami podatku od wartości dodanej dla handlu elektronicznego oraz nowymi przepisami dotyczącymi umów zarówno w odniesieniu do treści, jak i towarów online, do końca kadencji obecnej Komisji wprowadzone zostaną kompleksowe ramy handlu elektronicznego, wzmocnione dzięki ścisłej współpracy w zakresie ochrony konsumentów. Aby zapewnić ten postęp, zakończenie negocjacji w sprawie wniosków ustanawiających przepisy dotyczące umów ma kluczowe znaczenie dla umożliwienia konsumentom dokonywania zakupów w internecie z przekonaniem, że środki zaradcze w przypadku wszelkich wadliwych treści cyfrowych – takich jak pobrana muzyka lub oprogramowanie – są takie same bez względu na to, gdzie w UE dokonano zakupu. Szacuje się, że dzięki tym ulepszonym ramom prawnym 122 000 kolejnych przedsiębiorstw zacznie sprzedawać swoje produkty konsumentom w innych państwach członkowskich, co zapewni gospodarce UE bodziec finansowy w wysokości 4 mln EUR.

Cyberbezpieczeństwo rozwiązań opartych na danych jest kluczowym elementem budującym zaufanie użytkowników. Pełne wdrożenie przez wszystkie państwa członkowskie pierwszego ogólnounijnego prawa dotyczącego bezpieczeństwa cybernetycznego – dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa sieci i systemów informatycznych – jest pierwszym istotnym krokiem w kierunku zwiększenia odporności cybernetycznej UE. Dzięki najważniejszym narzędziom służącym do zwalczania zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa znajdującym się obecnie w rękach organów krajowych, przyczyni się to do podniesienia standardów, natomiast proponowane ramy certyfikacji cyberbezpieczeństwa pomogą upowszechnić bezpieczne cyberrozwiązania. Szybkie osiągnięcie porozumienia przez Parlament Europejski i Radę pomogłoby w sprawnym wprowadzeniu wyższych norm odporności do produktów i wzmocniłoby zaufanie konsumentów w całej UE, że bezpieczeństwo uwzględniane jest już w fazie projektowania. W celu zapewnienia cyberbezpieczeństwa należy też skutecznie zniechęcać do podejmowania działalności przestępczej: szybkie przyjęcie ambitnego zestawu wspólnych minimalnych przepisów w celu zwalczania fałszowania i oszustw związanych z bezgotówkowymi środkami płatniczymi będzie miało tu kluczowe znaczenie.

We wrześniu 2018 r. obowiązywać zaczną wymogi dotyczące systemów identyfikacji elektronicznej, gwarantujące interoperacyjność systemów publicznej tożsamości elektronicznej i innych bezpiecznych usług w całej Unii. Wraz z jednolitym portalem cyfrowym umożliwiającym dostęp do informacji i procedur online państwa członkowskie będą w stanie zaoferować konsumentom i przedsiębiorstwom prostsze otoczenie w kontaktach z administracją publiczną w UE.

Europejska gospodarka oparta na danych zależy również od wysokiej jakości łączności do celów dostarczania treści cyfrowych we wszystkich zakątkach UE, w tym za pomocą łączności satelitarnej. Dlatego też potrzebne jest porozumienie między Parlamentem Europejskim a Radą w sprawie kodeksu łączności elektronicznej, który zagwarantuje, że do 2020 r. wszystkie państwa członkowskie UE przeznaczą częstotliwości niezbędne do wprowadzenia sieci nowej, piątej generacji (5G). Stworzy on stabilne ramy regulacyjne dla inwestycji w sieci o dużej przepustowości. W celu wprowadzenia usług zautomatyzowanej mobilności konieczna będzie modernizacja sieci wzdłuż głównych szlaków transportowych, a wprowadzenie tych usług w szpitalach będzie konieczne, aby lekarze mogli przeprowadzać konsultacje i operacje na odległość.

Ponadto porozumienie w sprawie wniosków dotyczących praw autorskich ma kluczowe znaczenie dla rozkwitu europejskiej kultury i tożsamości w erze cyfrowej oraz dla zapewnienia wynagrodzenia twórcom w przypadku udostępniania treści za pośrednictwem platform internetowych.

Parlament Europejski i Rada muszą teraz przyspieszyć prace nad zakończeniem negocjacji w sprawie wszystkich tych wniosków do końca 2018 r. w celu pełnego utworzenia jednolitego rynku cyfrowego z korzyścią dla obywateli europejskich.

4.Przyszłość jednolitego rynku cyfrowego: odpowiednie warunki dla wzrostu gospodarczego