(4)Biorąc pod uwagę szybko zmieniającą się sytuację gospodarczą i geopolityczną, europejski semestr ponownie służy do zakrojonej na szeroką skalę koordynacji polityki gospodarczej i polityki zatrudnienia w 2022 r., jednocześnie rozwijając się zgodnie z wymogami dotyczącymi wdrażania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, jak opisano w rocznej analizie zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2022 r. Realizacja przyjętych planów odbudowy i zwiększania odporności jest nieodzowna do realizacji priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia krajowe, wydane w cyklach semestru w latach 2019 i 2020, lub znaczną część tych zaleceń. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019 i 2020 pozostają aktualne również w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241, obok zaleceń dla poszczególnych krajów wydanych do dnia przedłożenia zmodyfikowanego planu.

(3)Inwazja Rosji na Ukrainę, która nastąpiła wkrótce po globalnej pandemii, znacząco zmieniła kontekst geopolityczny i gospodarczy. Skutki tej inwazji odczuwane przez gospodarki państw członkowskich to m.in. wyższe ceny energii i żywności i słabsze perspektywy wzrostu gospodarczego. Wyższe ceny energii wpływają zwłaszcza na gospodarstwa domowe znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, które doświadczają ubóstwa energetycznego lub są nim zagrożone. UE doświadcza również bezprecedensowego napływu osób uciekających z Ukrainy. W tym kontekście 4 marca 2022 r. uruchomiono po raz pierwszy dyrektywę w sprawie tymczasowej ochrony, przyznając osobom wysiedlonym z Ukrainy prawo do legalnego pobytu w UE, a także dostęp do kształcenia i szkolenia, rynku pracy, opieki zdrowotnej, mieszkań i opieki społecznej. Za pośrednictwem inicjatywy „Działanie w ramach polityki spójności na rzecz uchodźców w Europie” (CARE) i dodatkowych płatności zaliczkowych w ramach programu „Wsparcie na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy” (REACT-EU) Węgry otrzymują nadzwyczajne wsparcie na zaspokojenie pilnych potrzeb w zakresie przyjmowania i integracji osób uciekających z Ukrainy.

(1)Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności weszło w życie 19 lutego 2021 r. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności zapewnia wsparcie finansowe na rzecz realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Przyczynia się on do ożywienia gospodarczego oraz wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, których celem jest w szczególności promowanie zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększając jednocześnie odporność i wzrost potencjalny gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić stabilność finansów publicznych oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie. Maksymalny wkład finansowy dla każdego państwa członkowskiego w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności [został] zaktualizowany [XX] czerwca 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

(6)Zgodnie z podejściem przyjętym w opinii Rady z dnia 18 czerwca 2021 r. w sprawie programu konwergencji na 2021 r. kurs polityki fiskalnej jest obecnie najlepiej mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych związanych z kryzysem wywołanym COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz innych funduszy UE, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Poza oceną ogólnego kursu polityki fiskalnej celem analizy jest również sprawdzenie, czy krajowa polityka fiskalna ma rozważny charakter, a jej struktura sprzyja trwałemu ożywieniu gospodarczemu zgodnemu z celami zielonej i cyfrowej transformacji; z tego powodu uwagę zwraca się również na zmiany bieżących wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych związanych z kryzysem wywołanym COVID-19) i inwestycji finansowanych ze środków krajowych.

(7)2 marca 2022 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający ogólne wytyczne dotyczące polityki fiskalnej w 2023 r. w celu wsparcia państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienia koordynacji polityki. Komisja stwierdziła, że w oparciu o perspektywy makroekonomiczne prognozy z zimy 2022 r. stosowne wydaje się przejście w 2023 r. od ogółem wspierającego kursu polityki fiskalnej w latach 2020–2022 do zasadniczo neutralnego ogólnego kursu polityki fiskalnej, przy zachowaniu gotowości do odpowiedniej reakcji w przypadku zmiany sytuacji gospodarczej. Komisja oznajmiła, że zalecenia fiskalne na 2023 r. nadal powinny być różne dla poszczególnych państw członkowskich i uwzględniać potencjalne efekty zewnętrzne dla innych krajów. Komisja wezwała państwa członkowskie do uwzględnienia wytycznych w ich programach stabilności i konwergencji. Komisja zobowiązała się, że będzie ściśle monitorować sytuację gospodarczą i w razie potrzeby dostosuje swoje wytyczne polityczne, najpóźniej pod koniec maja 2022 r. w wiosennym pakiecie europejskiego semestru.

(8)W stosunku do wytycznych fiskalnych przedstawionych 2 marca 2022 r. zalecenia fiskalne na 2023 r. uwzględniają gorsze perspektywy gospodarcze, większą niepewność i dodatkowe ryzyko pogorszenia się koniunktury oraz wyższą inflację, niż zakładano w prognozie zimowej. W tym kontekście działania fiskalne muszą mieć na celu rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, a także zachowanie siły nabywczej gospodarstw domowych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, tak aby złagodzić skutki wzrostu cen energii i pomóc ograniczyć presję inflacyjną efektów drugiej rundy za pomocą ukierunkowanych środków tymczasowych; polityka fiskalna musi pozostać elastyczna, aby można było ją dostosowywać do szybko zmieniających się okoliczności; musi też być różna dla poszczególnych krajów w zależności od ich sytuacji fiskalnej i gospodarczej, m.in. pod względem narażenia na kryzys i napływu wysiedleńców z Ukrainy.

(9)29 kwietnia 2022 r. Węgry przedłożyły swój krajowy program reform na 2022 r. i swój program konwergencji na 2022 r. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie.

(10)23 maja 2022 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Węgier na 2022 r. Oceniono w nim postępy Węgier we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019, 2020 i 2021. Oceniono w nim również postępy Węgier we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów UE dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju.

(11)29 kwietnia 2022 r. Węgry przedłożyły swój program konwergencji na 2022 r., z zachowaniem terminu określonego w art. 4 rozporządzenia (WE) nr 1466/97.

(12)23 maja 2022 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 TFUE. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Węgier, ponieważ ich deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczył w 2021 r. określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB, a dług sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczył określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 60 % PKB, w związku z czym państwo to nie przestrzegało warunków wartości odniesienia dotyczącej redukcji długu. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu i kryterium długu nie zostały spełnione. Zgodnie z komunikatem z dnia 2 marca 2022 r. Komisja uznała w ramach swojej oceny wszystkich istotnych czynników, że zapewnienie zgodności z wartością odniesienia dotyczącą redukcji długu oznaczałaby zbyt trudny i skoncentrowany na wstępie wysiłek fiskalny, który może zagrozić wzrostowi gospodarczemu. W związku z tym zapewnienie zgodności z wartością odniesienia dotyczącą redukcji długu nie jest, zdaniem Komisji, uzasadnione w obecnych wyjątkowych warunkach gospodarczych. Zgodnie z zapowiedzią Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2022 r. i ponownie oceni zasadność wszczęcia takich procedur jesienią 2022 r.

(13)20 lipca 2020 r. Rada zaleciła Węgrom podjęcie w 2020 i 2021 r. wszelkich działań, zgodnie z ogólną klauzulą wyjścia w ramach paktu stabilności i wzrostu, niezbędnych do skutecznego zaradzenia pandemii COVID-19 i do wspomożenia gospodarki, a następnie wsparcia jej odbudowy. Ponadto zaleciła Węgrom – gdy pozwolą na to warunki ekonomiczne – prowadzenie polityk fiskalnych mających na celu osiągnięcie ostrożnej sytuacji fiskalnej w średnim terminie i zapewnienie długookresowej zdolności do obsługi długu, przy jednoczesnym zwiększeniu inwestycji. Według danych zweryfikowanych przez Eurostat w 2021 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Węgier zmniejszył się z 7,8 % PKB w 2020 r. do 6,8 % w 2021 r. Działania w zakresie polityki fiskalnej podjęte przez Węgry wspierały ożywienie gospodarcze w 2021 r., podczas gdy tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia zmniejszono z 4,0 % PKB w 2020 r. do 0,8 % w 2021 r. Działania podjęte przez Węgry w 2021 r. były zgodne z zaleceniem Rady z 20 lipca 2020 r. Działania dyskrecjonalne w ramach polityki budżetowej, które rząd podjął w latach 2020 i 2021, miały w większości charakter tymczasowy lub były zrównoważone środkami kompensacyjnymi. Jednocześnie niektóre z działań dyskrecjonalnych podjętych przez rząd w latach 2020–2021 nie były tymczasowe ani nie były zrównoważone środkami kompensacyjnymi; polegały one głównie na obniżeniu wysokości składek na ubezpieczenie społeczne opłacanych przez pracodawców, zniesieniu składek na szkolenia, zwolnieniu z podatku dochodowego od osób fizycznych pracowników poniżej 25 roku życia, ponownym wprowadzeniu 13. emerytury oraz podniesieniu wynagrodzeń lekarzy. Według danych zweryfikowanych przez Eurostat dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniósł w 2021 r. 76,8 % PKB.

(14)Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2022 r., jest korzystny. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2022 r. o 4,3 %, a w 2023 r. – o 4,1 %. Z kolei w prognozie Komisji z wiosny 2022 r. przewiduje się niższy wzrost realnego PKB – o 3,6 % w 2022 r. i o 2,6 % w 2023 r., głównie ze względu na przewidywany bardziej długotrwały wpływ makroekonomiczny agresji wojskowej Rosji w Ukrainie będzie miał bardziej trwały charakter. W prognozie Komisji przewiduje się słabszy wzrost spożycia prywatnego, zwłaszcza w 2023 r., oraz wolniejszy wzrost inwestycji w 2022 r. i 2023 r. W programie konwergencji na 2022 r. rząd przewiduje, że deficyt nominalny zmniejszy się do poziomu 4,9 % PKB w 2022 r. i 3,5 % PKB w 2023 r. Spadek ten w 2022 r. jest wynikiem głównie utrzymującego się dynamicznego wzrostu nominalnego PKB. W programie przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadnie w 2022 r. do 76,1 %, a w 2023 r. – do 73,8 %. Przy uwzględnieniu środków z zakresu polityki znanych w dniu będącym datą graniczną prognozy deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2022 r. na 2022 i 2023 r. ma wynieść odpowiednio 6,0 % i 4,9 % PKB. To większy deficyt, niż przewidywano w programie konwergencji na 2022 r., głównie ze względu na prognozowane mniej korzystne perspektywy makroekonomiczne, zwłaszcza w 2023 r., oraz wyższy wzrost wydatków, który obejmuje zastrzyki kapitałowe na rzecz przedsiębiorstw użyteczności publicznej w wysokości 1,1 % PKB w 2022 r. i dalsze 0,7 % w 2023 r. W prognozie Komisji z wiosny 2022 r. przewiduje się wyższą relację długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, która w 2022 r. wyniesie 76,4 %, a w 2023 r. – 76,1 %. Różnica ta wynika z wyższego salda pierwotnego i mniej korzystnej dynamiki nominalnego PKB.

Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2022 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego szacowany jest na 3,2 %. Szacunki te nie uwzględniają jednak wpływu reform, które wchodzą w skład planu odbudowy i zwiększania odporności i mogą zwiększyć wzrost potencjalny Węgier.

(15)W 2022 r. rząd stopniowo wycofał środki wprowadzone w reakcji na kryzys związany z COVID-19, w związku z czym prognozuje się, że tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia zmaleją z 0,8 % PKB w 2021 r. do 0,0 % PKB w 2022 r. Na deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych mają wpływ środki, które wprowadzono, aby przeciwdziałać gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii, i które w prognozie Komisji z wiosny 2022 r. szacuje się na 1,2 % PKB w 2022 r. i 0,7 % PKB w 2023 r. Środki te polegają na transferach kapitałowych wypłacanych przez rząd w celu zrekompensowania przedsiębiorstwom użyteczności publicznej spodziewanych strat wynikających z regulowanych cen energii, tymczasowym obniżeniu akcyzy na paliwa oraz rekompensatach dla małych stacji benzynowych. Wszystkie środki poza stałymi pułapami detalicznych cen gazu i energii elektrycznej ogłoszono jako tymczasowe. Jeżeli jednak ceny energii pozostaną wysokie również w 2023 r., niektóre z tych środków mogłyby zostać utrzymane. Niektóre z tych środków nie są ukierunkowane, w szczególności ogólne pułapy cen detalicznych energii oraz obniżki podatków akcyzowych. Na deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych mają również wpływ koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które według prognozy Komisji z wiosny 2022 r. mają wynieść 0,2 % PKB w 2022 r. i 0,3 % PKB w 2023 r.

(16)18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Węgry kontynuowały wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniony przez Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, oraz utrzymała inwestycje finansowane ze środków krajowych. Zaleciła również, by Węgry prowadziły – kiedy warunki ekonomiczne na to pozwolą – politykę fiskalną mającą na celu osiągnięcie rozważnej sytuacji fiskalnej i zapewnienie stabilności finansów publicznych w średnim okresie, przy jednoczesnym zwiększeniu inwestycji w celu pobudzenia potencjału wzrostu gospodarczego.

(17)Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2022 r. i z uwzględnieniem informacji zawartych w programie konwergencji Węgier na 2022 r. prognozuje się, że kurs polityki fiskalnej w 2022 r. będzie zasadniczo neutralny, na poziomie -0,1 % PKB, podczas gdy Rada zaleciła wspierający kurs polityki fiskalnej. Węgry planują dalsze wspieranie ożywienia gospodarczego przez wykorzystanie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności do finansowania dodatkowych inwestycji, zgodnie z zaleceniem Rady. Prognozuje się, że pozytywny wpływ, jaki na działalność gospodarczą mają wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz innych funduszy UE, zmaleje o 1,0 p.p. PKB w porównaniu z 2021 r. ze względu na spodziewane spowolnienie absorpcji unijnych środków finansowych. Przewiduje się, że inwestycje finansowane ze środków krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który wyniesie 0,2 p.p. w 2022 r.. W związku z tym Węgry planują utrzymać inwestycje finansowane ze środków krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie prognozuje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych ze środków krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) w 2022 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na ogólny kurs polityki fiskalnej, wynoszący 0,4 p.p. Obejmuje to dodatkowy wpływ środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii (0,1 % PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,2 % PKB). Szereg działań dyskrecjonalnych przyczynia się również do wzrostu bieżących wydatków pierwotnych finansowanych ze środków krajowych (po skorygowaniu o nowe środki po stronie dochodów), takich jak przywrócenie trzynastej emerytury, świadczenia związane z wynagrodzeniami dla funkcjonariuszy organów ścigania i wojskowych, obniżenie składek na ubezpieczenie społeczne opłacanych przez pracodawców oraz składek na szkolenia.

(18)W prognozie Komisji z wiosny 2022 r. przewiduje się, że w 2023 r. kurs polityki fiskalnej wyniesie 1,9 % PKB, przy założeniu kontynuacji dotychczasowej polityki. Prognozuje się, że w 2023 r. Węgry będą nadal wykorzystywać dotacje z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności do finansowania dodatkowych inwestycji wspierających ożywienie gospodarcze. Prognozuje się, że pozytywny wpływ, jaki na działalność gospodarczą mają wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz innych funduszy UE, wzrośnie o 0,3 p.p. PKB w porównaniu z 2023 r. Przewiduje się, że inwestycje finansowane ze środków krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który wyniesie 0,4 p.p. w 2023 r.. Jednocześnie prognozuje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych ze środków krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć restrykcyjny wpływ na ogólny kurs polityki fiskalnej, wynoszący 1,9 p.p. Obejmuje to wpływ wycofywania środków wprowadzonych w obliczu wzrostu cen energii (0,1 % PKB), a także dodatkowe koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 % PKB).

(19)W programie konwergencji na 2022 r. przewiduje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie się stopniowo zmniejszać do 2,5 % PKB w 2024 r. i do 1,5 % do 2025 r. Planuje się zatem, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych znajdzie się na poziomie poniżej 3 % PKB do 2024 r. W programie przewidziano spadek relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB do 2025 r. – w 2024 r. ma ona obniżyć się do 70,4 %, a w 2025 r. – do 66,9 %. Z analizy przeprowadzonej przez Komisję wynika, że zagrożenie dla długookresowej zdolności do obsługi długu wydaje się średnie w średnim okresie.

(20)Przewiduje się, że wskutek starzenia się społeczeństwa i wzrostu długu publicznego w czasie kryzysu związanego z COVID-19 nasilą się wyzwania związane z długoterminową stabilnością fiskalną na Węgrzech. Przewiduje się, że wydatki na emerytury znacznie wzrosną – z około 8 % w 2019 r. do ponad 12 % PKB w 2070 r. Wskaźniki stabilności finansów publicznych wskazują na średnie zagrożenie dla stabilności w perspektywie średnioterminowej i wysokie — w długoterminowej. Niedawne środki z zakresu polityki potęgują wyzwanie związane ze stabilnością, zwiększając długoterminowe zobowiązania emerytalne rządu. Oczekuje się, że 13. emerytura przywrócona w 2021 i 2022 r. zwiększy wydatki na emerytury. Przewiduje się, że zmiany w systemach podatkowych i emerytalnych wprowadzone w ostatnim dziesięcioleciu zwiększą wydatki na emerytury osób o wysokich dochodach i pogłębią nierówności między emerytami. Środki te obejmują zniesienie pułapu dochodów stanowiących podstawę do obliczania emerytury i wysokości emerytur oraz wprowadzenie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych, który zwiększa dochód stanowiący podstawę do obliczania emerytury osób o wysokich dochodach. Emerytura minimalna pozostaje nominalnie niezmieniona od 2008 r., co ma wpływ na sytuację osób, które miały przerwy w zatrudnieniu oraz których średnie zarobki w trakcie ich kariery zawodowej były niskie.

(21)Węgry przedłożyły dokumenty programowe dotyczące polityki spójności – umowę partnerstwa 30 grudnia 2021 r., natomiast Program Rozwoju Gospodarczego i Innowacji Plus – 26 stycznia 2022 r. [dodać więcej PO, jeśli zostaną przedłożone do publikacji pakietu wiosennego]. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z 24 czerwca 2021 r. Węgry są zobowiązane do uwzględniania w programowaniu funduszy polityki spójności na lata 2021–2027 stosownych zaleceń krajowych. Jest to warunek wstępny poprawy skuteczności i zmaksymalizowania wartości dodanej wsparcia finansowego otrzymywanego z funduszy polityki spójności i jednocześnie przyczynia się do koordynacji, komplementarności i spójności między tymi funduszami a innymi instrumentami i funduszami unijnymi. Pomyślne wdrożenie programów polityki spójności zależy również od usunięcia przeszkód dla inwestycji wspierających zieloną i cyfrową transformację oraz zrównoważony rozwój terytorialny.

(22)Sytuacja na węgierskim rynku pracy jest zasadniczo dobra, nadal jednak istnieją wyzwania związane z niskim wskaźnikiem zatrudnienia kobiet i grup defaworyzowanych. Matki z małymi dziećmi często przez długi czas pozostają poza rynkiem pracy, m.in. z powodu niedoboru miejsc w placówkach opieki nad dziećmi w wieku poniżej trzech lat. Dzięki specjalnym programom liczba miejsc w placówkach opieki nad dziećmi stopniowo wzrasta, ale placówki te borykają się również z niedoborem personelu. Wskaźnik zatrudnienia można by znacznie zwiększyć w niektórych grupach defaworyzowanych, takich jak osoby o niskich kwalifikacjach, długotrwale bezrobotne, osoby niepełnosprawne i Romowie. Grupy te można by lepiej mobilizować, wyposażając je w umiejętności i aktywnie pomagając im w znalezieniu pracy. Pomoc przy poszukiwaniu pracy jest ograniczona, a tylko połowa zarejestrowanych bezrobotnych otrzymuje świadczenia finansowe. Okres wypłacania zasiłku dla bezrobotnych jest jednym z najkrótszych w UE. Bezrobocie koncentruje się w regionach słabiej rozwiniętych i na obszarach wiejskich.

(23)Zagrożenie ubóstwem znacznie się zmniejszyło, ale wiele osób nadal nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb. Wskaźniki deprywacji materialnej i społecznej – zwłaszcza w przypadku dzieci – nadal należą do najwyższych w UE. Ubóstwo i wykluczenie społeczne koncentrują się w określonych terytoriach i dotyczą określonych grup. Wskaźniki ubóstwa w przypadku Romów są od trzech do czterech razy wyższe z powodu bardziej ograniczonego dostępu Romów do rynku pracy i usług publicznych. W ciągu ostatniej dekady osłabiła się siatka bezpieczeństwa socjalnego w przypadku rodzin, które nie mają stabilnego zatrudnienia, a ostatnio pogłębiła się luka dochodowa ubogich. System podatkowy nieproporcjonalnie obciąża pracowników o niższych wynagrodzeniach. Rodziny o niskich dochodach rzadziej również korzystają z ulgi podatkowej na dziecko. Ich główne źródła dochodu, takie jak wynagrodzenie za roboty publiczne, dochód minimalny i dodatek rodzinny, nie nadążają za wzrostem kosztów utrzymania. Regulowane ceny energii dla gospodarstw domowych pozostały niezmienione, co częściowo chroni gospodarstwa domowe przed niedawnymi podwyżkami cen surowców. Nie pomaga to jednak ubogim gospodarstwom domowym na obszarach wiejskich wykorzystujących do ogrzewania paliwa stałe. Rosnące ceny nieruchomości mieszkalnych są kolejnym wyzwaniem dla rodzin o niskich dochodach, które mają trudności z uzyskaniem wsparcia w ramach programów mieszkalnictwa publicznego. Tymczasem pula mieszkań w ramach mieszkalnictwa socjalnego stała się ograniczona i są one często w złym stanie.

(24)Wyniki kształcenia na Węgrzech są poniżej średniej UE. Umiejętności podstawowe uczniów w wieku 15 lat są znacznie poniżej średniej UE i średniej regionalnej, i w ciągu ostatniej dekady obniżyły się. W przeciwieństwie do tendencji europejskich odsetek osób przedwcześnie kończących naukę wzrósł w ostatnim dziesięcioleciu do 12,0 % w 2021 r., czyli powyżej średniej UE wynoszącej 9,7 %. Odsetek osób przedwcześnie kończących naukę jest wyższy w najsłabiej rozwiniętych obszarach i sześciokrotnie wyższy wśród Romów niż w przypadku pozostałych osób. Odsetek osób w wieku 25–34 lat posiadających dyplom ukończenia studiów wyższych wzrósł od 2010 r., ale nadal jest jednym z najniższych w UE. Udział w kształceniu dorosłych wynosi nieco ponad połowę średniej UE. Umiejętności cyfrowe są niewystarczające, zwłaszcza wśród osób biedniejszych. W dwóch najniższych kwartylach dochodu zaledwie 13 % i 18 % Węgrów posiada co najmniej podstawowe umiejętności cyfrowe; odsetki te należą do najniższych w UE. Studenci wywodzący się z grup defaworyzowanych mają niewielkie szanse na wejście na ścieżkę szkolnictwa wyższego. Nierówność w edukacji ogranicza możliwość mobilności społecznej. Niska skuteczność i brak równości systemu szkolnictwa wynikają prawdopodobnie z niskiego poziomu autonomii programowej, braku różnorodności społeczno-ekonomicznej w szkołach i niskich wynagrodzeń nauczycieli. Coraz większym problemem jest też niedobór nauczycieli. Chociaż zagregowane wskaźniki, takie jak stosunek liczby nauczycieli do uczniów, nie wykazują poważnych niedoborów, bardziej szczegółowa analiza pokazuje, że istnieją niedobory w przypadku konkretnych przedmiotów, takich jak matematyka, nauki przyrodnicze i języki obce. Niedobory nauczycieli są również związane z rozdrobnieniem systemu szkolnictwa, ponieważ połowa wszystkich szkół podstawowych i średnich I stopnia liczy mniej niż 150 uczniów. Z powodu braku wykwalifikowanych nauczycieli cierpią w szczególności szkoły o wysokim odsetku uczniów wywodzących się z grup defaworyzowanych. Ponad połowa absolwentów kierunków pedagogicznych wybiera ostatecznie inną karierę zawodową ze względu na duże obciążenie pracą i niskie wynagrodzenie nauczycieli, zwłaszcza na początku kariery zawodowej. Ponadto scentralizowane zarządzanie szkołami sprawia, że dyrektorzy szkół mają ograniczoną samodzielność i ograniczone narzędzia do poprawy jakości nauczania.