UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji (EFG) został pierwotnie ustanowiony rozporządzeniem (WE) nr 1927/2006 na okres programowania 2007–2013. Fundusz stworzono w celu zapewnienia Unii instrumentu umożliwiającego wykazanie solidarności z pracownikami zwalnianymi w wyniku poważnych zmian strukturalnych w kierunkach światowego handlu spowodowanych globalizacją i udzielenie im wsparcia oraz których zwolnienia mają znaczący niekorzystny wpływ na gospodarkę regionalną lub lokalną. Celem EFG jest ułatwienie powrotu do pracy pracowników w obszarach, sektorach, na terytoriach lub rynkach pracy doświadczających gwałtownych problemów spowodowanych poważnymi zakłóceniami gospodarczymi przez współfinansowanie środków aktywnej polityki rynku pracy.

W obliczu rozmiaru i szybkiego rozwoju kryzysu finansowego i gospodarczego w 2008 r. Komisja przewidziała w Europejskim planie naprawy gospodarczej rewizję rozporządzenia (WE) nr 1927/2006. Z wyjątkiem pewnych trwałych zmian wynikających z doświadczeń pierwszych lat wdrażania EFG, głównym celem tej rewizji było rozszerzenie zakresu EFG od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 30 grudnia 2011 r. Komisja zamierzała umożliwić EFG wykazanie solidarności Unii i zapewnienie wsparcia pracownikom zwolnionym bezpośrednio w wyniku kryzysu finansowego i gospodarczego oraz zwiększenie poziomu współfinansowania z 50 % do 65 %, aby ograniczyć obciążenie państw członkowskich.

Na okres wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 zakres EFG rozszerzono rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1309/2013, uchylającym rozporządzenie (WE) nr 1927/2006. W założeniu Fundusz miał obejmować nie tylko przypadki utraty pracy wynikające z poważnych zakłóceń gospodarczych, o ile spowodowane zostały dalszym trwaniem światowego kryzysu finansowego i gospodarczego, o czym mowa w rozporządzeniu (WE) nr 546/2009, ale również każdy kolejny globalny kryzys finansowy i gospodarczy. W związku z tym EFG mógł zapewniać pomoc również w przypadku nieoczekiwanych kryzysów prowadzących do poważnych zakłóceń w gospodarce na poziomie lokalnym, regionalnym lub krajowym. Tego rodzaju nieoczekiwane kryzysy mogłyby na przykład dotyczyć poważnej recesji u ważnych partnerów handlowych lub załamania systemu finansowego porównywalnego do tego, które miało miejsce w 2008 r. Aby zapewnić pracownikom dostępność wsparcia z EFG, niezależnie od rodzaju ich umowy o pracę lub stosunku pracy, rozszerzono pojęcie „pracowników”. Oznaczało to, że wsparcie mogło obejmować nie tylko pracowników zatrudnionych w oparciu o umowę o pracę na czas nieokreślony, jak określono w rozporządzeniu (WE) nr 1927/2006, ale również pracowników zatrudnionych w oparciu o umowę na czas określony, pracowników tymczasowych, właścicieli zarządzających mikroprzedsiębiorstwami i osób prowadzących działalność na własny rachunek. Państwa członkowskie mogły również w niektórych okolicznościach uwzględnić we wnioskach o pomoc z EFG taką samą liczbę osób młodych niekształcących się, niepracujących ani nieszkolących się (młodzieży NEET) co zwolnionych pracowników. Możliwość taka istniała w kontekście wysokiego poziomu bezrobocia młodzieży oraz faktu, że dla osób młodych niekształcących się, niepracujących ani nieszkolących się znalezienie pracy w przypadku poważnych zakłóceń na rynku pracy, takich jak te spowodowane przez poważny przypadek restrukturyzacji, jest jeszcze trudniejsze.

Podstawowym celem niniejszego wniosku jest zapewnienie dalszego funkcjonowania EFG po dniu 31 grudnia 2020 r., bez ograniczenia czasowego do tego okresu, ponieważ jest to specjalny instrument wykraczający poza ramy wieloletnich ram finansowych.

W celu zagwarantowania, by EFG pozostał skutecznym instrumentem na poziomie europejskim, wniosek o wsparcie z EFG dla pracowników może być składany wtedy, gdy liczba zwolnień osiągnie minimalną wartość progową. Dotychczasowe doświadczenie wynikające z funkcjonowania rozporządzenia (UE) nr 1309/2013 pokazuje, że próg 250 zwolnień w danym okresie odniesienia jest zalecany, w szczególności gdy istnieje możliwość składania wniosków w związku z mniejszą liczbą zwolnień w przypadku niewielkich rynków pracy lub w wyjątkowych okolicznościach. Próg 250 zwolnień jest niższy niż próg przewidziany na okres programowania 2014–2020. Jest to spowodowane ogólną tendencją do mniejszej liczby zwolnień na bardzo dużą skalę oraz faktem, że zwolnienie 250 pracowników ma zazwyczaj znaczący wpływ w większości regionów. Ma to również na celu zwrócenie uwagi na fakt, że w wielu państwach członkowskich większość pracowników zatrudniają małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP).

W dniu 17 listopada 2017 r. Parlament Europejski, Rada i Komisja wspólnie ogłosiły europejski filar praw socjalnych jako odpowiedź na wyzwania społeczne w Europie. Biorąc pod uwagę zmieniające się realia w świecie pracy, UE musi być gotowa na obecne i przyszłe wyzwania związane z globalizacją i cyfryzacją. Oznacza to sprawienie, aby rozwój gospodarczy w większym stopniu sprzyjał włączeniu społecznemu oraz udoskonaleniu polityki zatrudnienia i polityki społecznej. Zasady europejskiego filaru praw socjalnych będą funkcjonować jako nadrzędne ramowe wytyczne dla Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (EFG) oraz pozwolą Unii na wprowadzenie zasad w życie w odniesieniu do poważnych przypadków restrukturyzacji.

Na poziomie Unii europejski semestr na rzecz koordynacji polityki gospodarczej zapewnia ramy dla określania krajowych priorytetów w zakresie reform oraz monitorowania ich realizacji. W celu wspierania tych priorytetów państwa członkowskie opracowują krajowe wieloletnie strategie inwestycyjne. Strategie te powinny być przedstawiane wraz z rocznymi krajowymi programami reform jako sposób na określenie i koordynowanie priorytetowych projektów inwestycyjnych, które mają być wspierane ze środków krajowych lub unijnych. Powinny one również służyć zapewnieniu spójnego wykorzystania funduszy unijnych oraz maksymalizacji wartości dodanej wsparcia finansowego, które będzie otrzymywane w szczególności z programów wspieranych przez Unię w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Społecznego, Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz, w stosownych przypadkach, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europejskiego Instrumentu Stabilizacji Inwestycji oraz funduszu InvestEU.

Dzisiejszy zglobalizowany świat charakteryzuje się stale rosnącym poziomem wzajemnych powiązań i współzależności między światowymi rynkami. Ze względu na oddziaływanie i wzajemne skutki otwartego handlu, rozwoju technologii lub innych czynników, takich jak przejście na gospodarkę niskoemisyjną, wskazanie jednego czynnika, który jest przyczyną zwolnień, jest coraz trudniejsze. Paradoksalnie, ze względu na najnowsze tendencje w globalizacji, gdyby EFG pozostał niezmieniony, liczba wniosków i przypadków jego wykorzystywania prawdopodobnie byłaby mniejsza. Fakt, że częstotliwość przypadków restrukturyzacji na bardzo dużą skalę (obejmującej ponad 500 zwolnień) w ciągu ostatniego dziesięciolecia jest znacząco niższa, najprawdopodobniej dodatkowo wpłynąłby na wykorzystanie Funduszu. W związku z tym w przyszłości środki z EFG będą uruchamiane jedynie wtedy, gdy przypadek restrukturyzacji będzie miał znaczący wpływ, zdefiniowany przez wspomniany wyżej próg 250 zwolnionych pracowników.

Pomimo nadal wysokich poziomów bezrobocia młodzieży doświadczenie pokazuje, że inne instrumenty, mianowicie Europejski Fundusz Społeczny, mogłyby być skuteczniejsze w zapewnianiu pomocy dla młodzieży niekształcącej się, niepracującej i nieszkolącej się (NEET). Powiązanie pomocy dla osób młodych z wnioskiem o pomoc z EFG mogłoby zostać uznane za wspieranie nierówności, ponieważ wykluczałoby większość osób młodych potrzebujących pomocy.

EFG koncentruje się na aktywnych środkach rynku pracy, mających na celu szybkie przywrócenie zwolnionych pracowników do stabilnego zatrudnienia. Podobnie jak w rozporządzeniu (UE) nr 1309/2013, w niniejszym wniosku przewiduje się uruchomienie wkładu finansowego z EFG na pakiet aktywnych środków rynku pracy. Środki te będą miały głównie na celu zapewnienie dostosowanego wsparcia, aby pomóc w powrocie na rynek pracy, w stosownych przypadkach zwiększając nacisk na nabywanie umiejętności cyfrowych i wspieranie mobilności. EFG nie może być wykorzystywany do finansowania środków pasywnych. Świadczenia pieniężne mogą być uwzględnione tylko wtedy, gdy mają charakter zachęt mających ułatwić zwolnionym pracownikom uczestnictwo w środkach aktywnej polityki rynku pracy. Aby zapewnić właściwą równowagę między autentycznymi środkami aktywnej polityki rynku pracy a „aktywnymi” świadczeniami pieniężnymi, ich udział w skoordynowanym pakiecie aktywnych środków rynku pracy jest ograniczony.

EFG pozostanie jednym ze instrumentów szczególnych, które pozwalają Unii reagować na nieprzewidziane okoliczności, w związku z czym znajduje się on poza pułapami budżetowymi wieloletnich ram finansowych. Długość i wymogi proceduralne procesu decyzyjnego osłabiły jednak jego skuteczność. Wszystkie strony zaangażowane w EFG powinny starać się o jak największe skrócenie czasu, który upływa między powiadomieniem pracownika o zwolnieniu i faktyczną wypłatą potencjalnej pomocy z EFG oraz o uproszczenie procedur: państwa członkowskie powinny dążyć do przedłożenia kompletnego wniosku możliwie najszybciej po spełnieniu odpowiednich kryteriów; Komisja powinna ocenić wniosek i podjąć decyzję w sprawie jego kwalifikowalności tuż po wpłynięciu kompletnego wniosku, a władza budżetowa powinna sprawnie podjąć decyzję o uruchomieniu finansowania z EFG.

Ponieważ wnioski będą w całości opierać się na tym, czy przypadek restrukturyzacji ma znaczny wpływ określony przez próg 250 zwolnionych pracowników, rozbudowane wymogi obecnego i poprzedniego okresu programowania dotyczące ubiegania się o wsparcie, które często zniechęcały państwa członkowskie, nie będą już obowiązywać. W związku z tym zostanie ograniczone obciążenie administracyjne państwa członkowskiego na etapie składania wniosku, a w przypadku Komisji – na etapie kontroli kwalifikowalności. Uprości to i przyspieszy podjęcie decyzji w sprawie wkładu finansowego.

Doświadczenie zdobyte przy realizacji Funduszu pokazało, że państwa członkowskie wnioskują o jego uruchomienie jedynie w przypadku naprawdę wyjątkowych sytuacji. Chociaż obecny próg wynosi 500 zwolnionych pracowników, wnioski dotyczyły od 108 do 6120 pracowników, którzy stracili pracę w okresie odniesienia. Aby zmniejszyć ryzyko potencjalnie wyższej liczby wniosków o pomoc z EFG, Fundusz będzie funkcjonował w ramach wyższego rocznego pułapu, a okres odniesienia również zostanie skrócony z dziewięciu do sześciu miesięcy (w ramach wniosków sektorowych). Chociaż oczekuje się wyższego poziomu wykorzystania Funduszu, co ma nastąpić wskutek usunięcia przeszkód w korzystaniu z niego, wydaje się, że nie istnieje ryzyko nadmiernego wykorzystywania funduszu przez państwa członkowskie.

Aby zaspokoić potrzeby, które pojawiają się na początku roku, Komisja nadal będzie proponować w ramach rocznej procedury budżetowej minimalną kwotę środków na płatności dla odpowiedniej pozycji w budżecie.

Pomoc z Funduszu stanowić będzie uzupełnienie wysiłków państw członkowskich na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym. Ze względu na należyte zarządzanie finansami EFG nie zastępuje środków, które są już objęte unijnymi funduszami i programami uwzględnionymi w wieloletnich ramach finansowych. Wkład finansowy EFG nie zastępuje również środków krajowych ani środków, za które odpowiedzialne są zwalniające przedsiębiorstwa, i które wynikają z prawa krajowego lub układów zbiorowych.

Zawarta we wniosku procedura budżetowa wynika bezpośrednio z pkt 9 projektu porozumienia międzyinstytucjonalnego. Wszędzie, gdzie to możliwe, procedura zostanie skrócona i uproszczona.