Państwem, które relokowało największą liczbę wnioskodawców (2 758), jest Francja, a kolejne miejsca zajmują Niemcy (2 626) i Niderlandy (1 486). Z informacji podanych z załącznikach wynika jednak, że jak dotąd tylko dwa państwa członkowskie, Malta i Finlandia, są na dobrej drodze do wypełnienia swoich zobowiązań na czas zarówno w odniesieniu do Włoch, jak i Grecji. Stopniowe postępy w wypełnianiu zobowiązań obserwuje się też w Luksemburgu i Portugalii. Ponadto państwa stowarzyszone, mimo że uczestniczą w programie relokacji dobrowolnie, również są zasadniczo na dobrej drodze do terminowego wypełnienia swoich zobowiązań. Natomiast Szwecja dokłada starań, by wypełnić swoje zobowiązanie w zakresie relokacji z Włoch i Grecji między czerwcem a wrześniem 2017 r.

Nastąpił stopniowy wzrost tempa relokacji, a na dzień 28 lutego liczba relokowanych osób wyniosła 13 546 (9 610 relokowanych z Grecji i 3 936 z Włoch). Stanowi to jednak mniej niż 14 % zobowiązań prawnych przydzielonych do tej pory przez Radę (106 000 dla Włoch i Grecji). Przy obecnym tempie łączna liczba osób relokowanych będzie znacznie odbiegać od zobowiązań wyznaczonych na wrzesień 2017 r.

Spełniono wszystkie wstępne wymogi operacyjne relokacji, które umożliwiają państwom członkowskim przeprowadzanie relokacji i pomagają w osiągnięciu założonych celów. Niektóre państwa członkowskie i stowarzyszone są pionierami w tej dziedzinie. Teraz nadszedł czas na pozostałe. Gdyby wszystkie państwa członkowskie realizowały swoje zobowiązania i wywiązywały się z nich, byłoby możliwe relokowanie wszystkich kwalifikujących się osób z Włoch i Grecji do września 2017 r. Zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia widocznych postępów w tym kluczowym elemencie kompleksowej polityki migracyjnej Unii Europejskiej, do czego wzywają szefowie państw i rządów, będą miały zintensyfikowane i skoordynowane wysiłki ze strony wszystkich państw członkowskich, jak również stała współpraca między wszystkimi zaangażowanymi podmiotami.

Komisja sporządza comiesięczne sprawozdania w sprawie stanu wdrażania programów relokacji i przesiedleń. Postępy w dziedzinie przesiedleń są jak dotąd obiecujące, czego nie można powiedzieć o relokacjach, gdyż te postępują powoli. w celu zachęcenia do szybkiej realizacji zobowiązań w zakresie relokacji w oparciu o sytuację na miejscu Komisja wyznaczyła szczegółowe cele, aby zapewnić skuteczną i sprawną relokację wszystkich kwalifikujących się osób z Włoch i Grecji w terminach określonych w decyzjach Rady. Komisja wezwała państwa członkowskie w rozmowach dwustronnych do wzmożenia wysiłków na rzecz realizacji tych celów, a przede wszystkim zobowiązań podjętych przez poszczególne państwa. Te państwa członkowskie i stowarzyszone, które prowadziły już działania w zakresie relokacji, zareagowały pozytywnie i przekazały Komisji informacje o swoich miesięcznych planach. Reakcja mniej aktywnych państw członkowskich była jednak zróżnicowana.

Mimo że w 2016 r. napływ migrantów znacząco spadł, Grecja pozostaje pod ogromną presją – na jej terenie nadal znajduje się około 62 300 migrantów. Grecja musi również skoncentrować zasoby na wdrażaniu oświadczenia UE–Turcja oraz zapewnić codzienne operacje powrotów do Turcji migrantów, którzy po 20 marca 2016 r. w sposób nielegalny przekroczyli granicę między Turcją a greckimi wyspami. We Włoszech rok 2016 przyniósł nowy rekord pod względem przyjazdów – 181 436 osób (o 18 % więcej niż w 2015 r.), z czego 14 % stanowili małoletni bez opieki. Komisja z zadowoleniem przyjmuje informację o środkach zaproponowanych ostatnio przez Włochy, które mają na celu wzmożenie wysiłków w zakresie odsyłania migrantów niemających prawa do pozostania w UE, i wzywa do ich szybkiego wdrożenia. Relokacja powinna złagodzić presję migracyjną na Włochy poprzez rozłożenie odpowiedzialności za los tych migrantów, którzy wyraźnie potrzebują ochrony międzynarodowej.

Nie można mówić o sprawiedliwym podziale odpowiedzialności bez solidarności. Środki i propozycje Komisji są oparte na tej zasadzie i nie można ich od siebie oddzielić. Zgodnie z deklaracją szefów państw lub rządów z Malty konieczne jest wdrożenie wszystkich elementów kompleksowej polityki migracyjnej UE. Wznowienia przekazywania osób do Grecji na podstawie rozporządzenia dublińskiego, które Komisja zaleciła w dniu 15 marca 2017 r., nie da się oddzielić od wspólnej odpowiedzialności za odciążenie Grecji poprzez realizację zobowiązań wynikających z decyzji Rady w sprawie relokacji. Ponadto, chociaż w perspektywie krótkoterminowej konieczne jest pełne wdrożenie programów relokacji w sytuacjach nadzwyczajnych, by odciążyć Włochy i Grecję, równie ważne jest równoległe przyspieszenie prac nad reformą wspólnego europejskiego systemu azylowego, szczególnie w odniesieniu do rozporządzenia dublińskiego. Dzięki takiej reformie Europa będzie realizowała sprawiedliwą, a jednocześnie skuteczną politykę azylową, opartą na jasnym i sprawiedliwym podziale odpowiedzialności między wszystkie państwa członkowskie, a przy tym będzie dysponowała narzędziami strukturalnymi służącymi radzeniu sobie w sytuacjach szczególnego obciążenia.

Tymczasowy mechanizm relokacji w sytuacjach nadzwyczajnych i program przesiedleń to kluczowe elementy unijnych działań mających na celu lepsze zarządzanie przepływami migracyjnymi, odzwierciedlające w praktyce zasadę odpowiedzialności i solidarności. Programy te, wraz ze wszystkimi innymi środkami uznanymi za niezbędne lub już realizowanymi w celu trwałego ograniczenia napływu migrantów o nieuregulowanym statusie do Europy, są istotnym elementem szerszej strategii odzyskiwania kontroli nad sytuacją.

Od 2015 r., w związku z poważnym kryzysem uchodźczym, Komisja Europejska prowadzi intensywne działania na rzecz wdrażania różnych elementów kompleksowej polityki migracyjnej, do czego wielokrotnie wyzwały Rada Europejska i Parlament Europejski. Polityka ta obejmuje zarówno krótko-, jak i długoterminowe środki, od działań dotyczących przepływów migracyjnych poza granicami UE oraz powstrzymywania nielegalnych przepływów migracyjnych do Europy i wewnątrz niej, przez zapewnienie skutecznej kontroli nad granicami zewnętrznymi, w szczególności poprzez powołanie Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej, aż do reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego i zapewnienia większych możliwości legalnej migracji, w tym poprzez ustanowienie wspólnych ram UE w zakresie przesiedleń.

Ponadto, pomimo ostatnich prac zmierzających do przyśpieszenia relokacji, Belgia, Niemcy i Hiszpania zrealizowały około 10 % przydzielonych relokacji, a Hiszpania nie podejmuje zobowiązań w trybie miesięcznym. Natomiast niektóre państwa członkowskie, które początkowo były bardzo aktywne, spowolniły swój udział w programie, w związku z czym wzywa się je do wznowienia działania w poprzednim tempie.

Grecja

Mimo że z Grecji relokowano już 9 000 osób, w kraju tym nadal przebywa około 20 000 osób, które mogą kwalifikować się do relokacji. Przewiduje się, że sytuacja migracyjna pozostanie na stabilnym poziomie dzięki dalszej realizacji oświadczenia UE–Turcja. Przy obecnym tempie relokacji (ok. 1 000 osób na miesiąc) łączna liczba osób relokowanych z Grecji do września 2017 r. wyniosłaby około 16 400 osób, co stanowi 57 % całkowitej liczby osób kwalifikujących się do relokacji. To nie wystarczy do zmniejszenia obciążenia.

Jeżeli zostanie osiągnięta przewidziana we wspólnym planie działania i zatwierdzona przez Radę Europejską wartość docelowa wynosząca 3 000 osób na miesiąc, łączna liczba osób relokowanych do września 2017 r. może wynieść między 28 400 a 30 400. Jeśli cel ten uda się osiągnąć, prawdopodobnie zostanie przeniesiona przeważająca większość migrantów kwalifikujących się do relokacji z Grecji, co oznacza wypełnienie głównego celu tego środka nadzwyczajnego przyjętego we wrześniu 2015 r.

Tylko kilka krajów (Estonia, Irlandia, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Malta, Portugalia i Finlandia) czyni postępy na drodze do wypełnienia zobowiązań relokacyjnych względem Grecji. Osiągnięcie wartości docelowej jest więc możliwe tylko pod warunkiem, że wszystkie państwa członkowskie będą regularnie, co miesiąc składać zobowiązania i dokonywać relokacji zgodnie z wielkością swoich przydziałów. w szczególności te państwa członkowskie, które nie przeprowadziły dotąd żadnych relokacji lub tylko ograniczoną ich liczbę (Republika Czeska, Węgry, Chorwacja, Austria, Polska i Słowacja) powinny niezwłocznie podjąć takie działania. Hiszpania powinna co miesiąc podejmować zobowiązania i przeprowadzać relokacje zgodnie ze swoim przydziałem, natomiast Belgia, Cypr, Litwa, Luksemburg, Portugalia, Rumunia i Słowenia powinny wznowić swoje comiesięczne zobowiązania i relokacje. Belgia, która niedawno wykazała wolę przyspieszenia relokacji, jak również Niemcy, powinny także zwiększyć miesięczne zobowiązania i relokacje zgodnie ze swoimi przydziałami. Z kolei Francja i Niderlandy powinny utrzymać co najmniej swoje obecne comiesięczne wysiłki, podobnie jak państwa członkowskie i stowarzyszone, które już są na dobrej drodze do osiągnięcia swoich zobowiązań w terminie. Wszystkie państwa członkowskie powinny zaoferować więcej miejsc na potrzeby relokacji małoletnich bez opieki, w tym dla osób małoletnich pozostających w związkach małżeńskich, okazać większą elastyczność i wziąć na siebie część odpowiedzialności za osoby wymagające szczególnej troski.

Osiągnięcie tych celów leży w dużej mierze w gestii państw członkowskich relokacji, ponieważ organy greckie, unijne agencje i organizacje międzynarodowe zaangażowane we wdrażanie programu zrobiły już wszystko, co niezbędne do funkcjonowania systemu relokacji. Grecja wdrożyła już większość zaleceń Komisji zawartych w jej comiesięcznych sprawozdaniach, odnoszących się przede wszystkim do szybkiej rejestracji wszystkich migrantów, w tym osób kwalifikujących się do relokacji, przy wsparciu Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO) i Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR). Do marca 2017 r., czyli miesiąc wcześniej niż pierwotnie planowano, Grecja zarejestruje wszystkich migrantów przebywających na jej terenie. EASO wdraża obecnie nowy plan operacyjny, który pozwala na zatrudnianie pracowników tymczasowych w celu zapewnienia możliwości ciągłego delegowania ekspertów. Wkład agencji ma kluczowe znaczenie dla zagwarantowania jakości wniosków o relokację i wspierania niższych rangą pracowników służb azylowych. Dzięki skoordynowanemu wsparciu Biura UNHCR i Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM) proces relokacji staje się coraz bardziej sprawny. Biuro UNHCR odegrało kluczową rolę w opracowaniu masowej akcji rejestracji wstępnej i w zapewnieniu odpowiedniego zakwaterowania dla osób ubiegających się o relokację, podczas gdy IOM dopilnowuje, by wszyscy wnioskodawcy przeszli kontrolę medyczną i otrzymali odpowiednie informacje o kraju docelowym przed wyjazdem, wykazując elastyczność względem wielu warunków nałożonych przez państwa członkowskie i stale zwiększając swoje zdolności.

Włochy

W 2016 r. do Włoch przybyło około 20 700 Erytrejczyków, ale dotychczas organy włoskie zarejestrowały do celów relokacji tylko 5 300–5 800 z nich. Przy obecnym tempie relokacji (ok. 750 osób na miesiąc) łączna liczba osób relokowanych z Włoch do września 2017 r. wyniosłaby około 9 200 osób, co stanowi około 44 % całkowitej liczby osób, które mogłyby dziś kwalifikować się do relokacji. To nie wystarczy do zmniejszenia obciążenia. Ponadto sytuacja może ulec zmianie w świetle przyszłej presji migracyjnej.

Jeżeli zostanie osiągnięta wartość docelowa wynosząca 1 500 osób na miesiąc, łączna liczba osób relokowanych do września 2017 r. wyniesie między 11 200 a 14 200.

W relokacje z Włoch w pełni zaangażowanych jest tylko osiem państw (Niemcy, Francja, Malta, Niderlandy, Norwegia, Finlandia, Portugalia i Szwajcaria). Inne państwa członkowskie (Belgia, Chorwacja, Łotwa, Rumunia i Hiszpania) relokowały dotychczas jedynie niewielką liczbę osób. Jeszcze inne (Cypr, Chorwacja, Luksemburg, Rumunia, Słowenia i Hiszpania) nie podejmują zobowiązań w trybie miesięcznym. Zbyt wiele państw członkowskich nie dokonało jak dotąd relokacji ani jednej osoby z Włoch (Bułgaria, Republika Czeska, Estonia, Irlandia, Węgry, Litwa, Austria, Polska i Słowacja).