W niniejszym piątym sprawozdaniu oceniono działania podjęte w 2021 r. (w obszarze migracji, azylu, readmisji, współpracy sądowej, porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego), dokonując aktualizacji w odniesieniu do 2022 r. w przypadku gdy uznano, że mają one istotny wpływ na zalecenia. Obejmuje ono także informacje na temat współpracy operacyjnej z UE i państwami członkowskimi i zawiera przegląd tendencji migracyjnych odzwierciedlających dane Eurostatu za rok statystyczny 2021, w tym zmiany w stosunku do 2020 r.

Zgodnie z art. 8 ust. 4 rozporządzenia wizowego Komisja ma obowiązek zapewnienia odpowiedniego monitorowania ciągłości spełniania warunków zwolnienia z obowiązku wizowego przez państwa, których obywatele uzyskali bezwizowy dostęp do UE po pomyślnym zakończeniu dialogu w sprawie liberalizacji reżimu wizowego. W tym celu od 2017 r. Komisja przyjęła cztery sprawozdania w ramach mechanizmu zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego, które obejmują państwa objęte ruchem bezwizowym na Bałkanach Zachodnich (Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Macedonia Północna i Serbia) oraz państwa należące do Partnerstwa Wschodniego (Gruzja, Mołdawia i Ukraina).

W sprawozdaniu wykorzystano informacje przekazane przez wszystkie państwa, których ono dotyczy, Europejską Służbę Działań Zewnętrznych, właściwe unijne agencje wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych oraz państwa członkowskie. Ponadto niniejszemu sprawozdaniu towarzyszy dokument roboczy służb Komisji, w którym przedstawiono dodatkowe informacje na temat działań podejmowanych przez kraje partnerskie we współpracy z UE oraz dwustronnie z państwami członkowskimi.

I.Albania

1.Migracja, azyl i readmisja

1.1.Działania podjęte w obszarze migracji, azylu i współpracy w zakresie readmisji

W 2021 r. Albania nadal prowadziła działania w dziedzinie zarządzania granicami i migracjami oraz azylu. Zasadniczo państwa członkowskie informują o dobrej współpracy z Albanią w dziedzinie zarządzania migracjami i granicami, a także powrotów i przestrzegania warunków unijnej umowy o readmisji. Na posiedzeniu Wspólnego Komitetu ds. Readmisji, które odbyło się w lutym 2022 r., również stwierdzono, że ta współpraca przebiega dobrze.

W 2021 r. Albania współpracowała z następującymi państwami członkowskimi w obszarze migracji i zarządzania granicami: Belgią, Niemcami, Francją, Chorwacją i Niderlandami. Albania utrzymuje ścisłą współpracę z Europejską Agencją Straży Granicznej i Przybrzeżnej, a w 2021 r. była pierwszym państwem, które uczestniczyło w operacji powrotowej koordynowanej przez Frontex. Urzędnik łącznikowy Fronteksu jest obecny w tym państwie. Do końca 2022 r. kontynuowana będzie realizacja planu działania w zakresie współpracy z Agencją Unii Europejskiej ds. Azylu.

W czwartym sprawozdaniu w ramach mechanizmu zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego Komisja sformułowała poniższe zalecenia.

a)Dalsza współpraca z państwami członkowskimi, których najbardziej dotyka problem bezzasadnych wniosków o udzielenie azylu składanych przez albańskich obywateli.

Albania nadal prowadziła działania w celu rozwiązania problemu składania przez jej obywateli bezzasadnych wniosków o udzielenie azylu poprzez zacieśnianie współpracy i wymianę informacji z państwami członkowskimi, zwłaszcza z tymi, których problem ten dotyczy w największym stopniu. Działania te obejmowały współpracę w zakresie realizacji kampanii uświadamiających mających na celu zapobieganie nadużyciom w zakresie ruchu bezwizowego oraz intensyfikację operacji powrotowych wraz z Fronteksem i państwami członkowskimi, takimi jak Francja, Niemcy, Belgia i Włochy. Ponadto obecnie trwa wdrażanie dwóch planów działania, których celem jest rozwiązanie problemu dotyczącego albańskich małoletnich pozbawionych opieki we Włoszech oraz obywateli Albanii ubiegających się o azyl we Francji.

Albańska policja nadal wprowadzała środki mające na celu wzmocnienie kontroli wyjazdów i kontroli małoletnich podróżujących za granicę, a na przejściach granicznych rozprowadzano w tym celu ulotki.

b)Zwiększenie zaangażowania w działania prowadzone w ramach operacyjnego planu działania europejskiej multidyscyplinarnej platformy przeciwko zagrożeniom przestępstwami (EMPACT) „Ułatwianie nielegalnego wjazdu i pobytu”.

W 2021 r. Albania uczestniczyła w szeregu działań w ramach dnia wspólnego działania organizowanych w ramach programu EMPACT, które koncentrowały się na migracji nieuregulowanej, w szczególności: (i) migracji nieuregulowanej na przejściach granicznych; (ii) zielonej i niebieskiej granicy; (iii) ułatwianiu migracji nieuregulowanej, handlu ludźmi i fałszowaniu dokumentów; (iv) wykorzystywaniu baz danych Interpolu w celu identyfikacji migrantów o nieuregulowanym statusie, którzy są podejrzewani o to, że są zagranicznymi bojownikami terrorystycznymi, oraz zwalczania handlu ludźmi w celu seksualnego wykorzystywania, żebractwa i udziału w przestępstwach. W kwietniu 2020 r. powołano również krajowego koordynatora EMPACT.

c)Dostosowanie kampanii informacyjnych na temat ruchu bezwizowego do odpowiednich profili migrantów, w tym grup szczególnie wrażliwych, osób pozostających dłużej, niż pozwala na to dozwolona długość pobytu, oraz osób składających bezzasadne wnioski o udzielenie azylu.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Albanii ściśle współpracowało z agencjami UE, takimi jak Frontex i Europol, państwami członkowskimi i ich krajowymi agencjami rozwoju oraz organizacjami międzynarodowymi, takimi jak IOM, Biuro UNHCR i OBWE, w zakresie realizacji kampanii informacyjnych, promowania dobrowolnych powrotów i wspierania powracających obywateli albańskich w procesie reintegracji.

d)Zapewnienie dalszego dostosowania polityki wizowej Albanii do unijnego wykazu państw trzecich objętych obowiązkiem wizowym, w szczególności tych państw trzecich, które stwarzają zagrożenie związane z migracją nieuregulowaną lub ryzyko dla bezpieczeństwa UE.

Albania nie podjęła żadnych działań w celu dalszego dostosowania swojej polityki wizowej do unijnego wykazu państw trzecich objętych obowiązkiem wizowym. Wręcz przeciwnie, w 2021 r. i na początku 2022 r. Albania jeszcze bardziej oddaliła się od zalecanego dostosowania.

Przed 2021 r. obywatele kilku państw trzecich, w tym Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Chin, Gujany, Kazachstanu, Kuwejtu i Turcji, byli zwolnieni z obowiązku wizowego w Albanii. Albania znosiła obowiązek wizowy sezonowo (od maja do września) dla obywateli Bahrajnu, Omanu, Kataru, Rosji, Arabii Saudyjskiej i Tajlandii. Obywatele wszystkich tych państw muszą posiadać ważną wizę, aby móc wjechać na terytorium UE. Sezonowe zniesienie obowiązku wizowego nie jest zgodne z polityką wizową UE. W 2021 r. Albania umieściła Egipt i Indie w wykazie państw, których obywatele korzystają z sezonowego ruchu bezwizowego. 2 grudnia 2022 r. Albania poinformowała Komisję, że zwolnienie z obowiązku wizowego dla obywateli Egiptu podróżujących w celach turystycznych wygasło 30 września i – w ramach dostosowania do polityki wizowej UE – nie zostanie ono przedłużone. Albania podjęła również decyzję o stałym zwolnieniu z obowiązku wizowego cudzoziemców, którzy posiadają ważne zezwolenie na pobyt w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Chociaż decyzję tę zmieniono w celu nałożenia restrykcyjnych warunków (np. dokument pobytowy musi być wydany na okres 10 lat), zwolnienie nie zostało cofnięte. Takie przedłużenie nie jest zgodne z polityką wizową UE i było przedmiotem nadużyć, ponieważ niektórzy cudzoziemcy posiadający dokument pobytowy wydany w ZEA nie wracali do ZEA i zamiast tego uciekali, prawdopodobnie z zamiarem wjazdu do UE. Ponadto w kwietniu 2022 r. przedłużono do końca roku okres tymczasowego ruchu bezwizowego dla obywateli Bahrajnu, Indii, Omanu, Kataru, Arabii Saudyjskiej i Tajlandii. 2 grudnia 2022 r. Albania poinformowała Komisję, że zwolnienie z obowiązku wizowego dla obywateli Indii podróżujących w celach turystycznych wygaśnie 31 grudnia i – w ramach dostosowania do polityki wizowej UE – nie zostanie ono przedłużone.

Należy unikać wszelkich dalszych odstępstw od unijnego wykazu państw objętych obowiązkiem wizowym. Albania powinna zapewnić postępy w zakresie dostosowywania swojej polityki do unijnego wykazu, w szczególności w odniesieniu do tych państw trzecich, które stwarzają zagrożenie związane z migracją nieuregulowaną lub ryzyko dla bezpieczeństwa. Będzie to ważny temat stałego dialogu między UE a Albanią. W kontekście mechanizmu zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego, zgodnie z art. 8 rozporządzenia wizowego Komisja będzie stale monitorować i oceniać działania Albanii mające na celu dostosowanie do polityki wizowej UE.

1.2.Monitorowanie tendencji w zakresie migracji nieuregulowanej, wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, powrotów i readmisji