1. Wprowadzenie

Opracowana przez Komisję Europejską „Strategia ramowa na rzecz stabilnej unii energetycznej opartej na przyszłościowej polityce w dziedzinie klimatu” stanowiła nowy impuls do przejścia na niskoemisyjną, bezpieczną i konkurencyjną gospodarkę. Aby nie zaprzepaścić tego impulsu, w niniejszym pierwszym sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej przedstawiono postępy poczynione w ciągu ostatnich dziewięciu miesięcy i określono najważniejsze kwestie wymagające szczególnej uwagi politycznej w roku 2016 – kluczowym dla wdrożenia unii energetycznej.

Za kilka dni światowi przywódcy przybędą do Paryża, by wypracować porozumienie dotyczące sposobów przeciwdziałania jednemu z największych wyzwań ludzkości: zmianie klimatu. W sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej podkreślono wkład Europy w negocjacje paryskie i skoncentrowano się na działaniach następczych. Przywództwo Europy w przejściu na gospodarkę niskoemisyjną musi być kontynuowane po konferencji w Paryżu poprzez realizację celów dotyczących klimatu i energii na 2030 r. oraz spójne działania dyplomatyczne w zakresie energii i klimatu. Pozwoli to zapewnić realizację zobowiązań przez wszystkie państwa.

Transformacja ma silne uzasadnienie ekonomiczne. Wiodące przedsiębiorstwa europejskie zmieniają swoje modele biznesu. Korzystanie z odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej prowadzi do powstawania miejsc pracy w Europie. Wymaga to nowych umiejętności oraz inwestycji. Wiele zmian związanych z tym przejściem będzie miało miejsce w miastach i gminach; gdy nasze miasta staną się inteligentniejsze, będą najważniejszymi czynnikami umożliwiającymi prowadzenie w UE zrównoważonej polityki energetycznej.

Rynki energii elektrycznej i gazu ziemnego w dalszym ciągu nie działają tak, jak powinny. Aby przejście na niskoemisyjną gospodarkę i społeczeństwo było pomyślne i społecznie sprawiedliwe, obywatele powinni przejąć większą odpowiedzialność, czerpać korzyści z nowych technologii i większej konkurencji pozwalającej zmniejszyć rachunki oraz brać bardziej aktywny udział w rynku.

Sytuacja geopolityczna w 2015 r. w naszym najbliższym sąsiedztwie spowodowała, że kwestia energii znajdowała się wysoko na liście priorytetów. Aby sprostać tym wyzwaniom konieczne jest uwzględnienie bezpieczeństwa energetycznego i efektywności energetycznej, rozwoju infrastruktury, zakończenia tworzenia wewnętrznego rynku energii i zrównoważonego rozwoju. W 2. wykazie projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania przedstawiono projekty infrastrukturalne, które są pilnie potrzebne, aby osiągnąć nasze cele w zakresie polityki energetycznej.

W sprawozdaniu na temat stanu unii energetycznej przedstawiono najważniejsze elementy mechanizmu wdrażania prowadzące do tworzenia bardziej przewidywalnej, przejrzystej i stabilnej polityki. Wytyczne dotyczące zintegrowanych krajowych planów w zakresie energii i klimatu stanowią dla państw członkowskich podstawę do rozpoczęcia opracowywania planów na okres od 2021 do 2030 r. Proponowana metodyka w zakresie najważniejszych wskaźników jest pierwszym krokiem w kierunku pomiaru i monitorowania realizacji unii energetycznej.

W ostatnich miesiącach przedstawiciele Komisji odwiedzili wiele państw członkowskich w celu omówienia unii energetycznej z wieloma zainteresowanymi stronami. Ponadto przeprowadzono dyskusje techniczne ze wszystkimi państwami członkowskimi. Kontakty te umożliwiły Komisji dokonanie oceny unii energetycznej dla każdego z państw członkowskich oraz określenie wniosków politycznych dla wszystkich pięciu wymiarów unii energetycznej.

2. Obniżenie emisyjności gospodarki

Poczynione postępy

Gospodarka UE jest obecnie najbardziej niskoemisyjną znaczącą gospodarką na świecie. Odnosi ona szczególne sukcesy w dziedzinie oddzielania wzrostu gospodarczego od emisji gazów cieplarnianych. W latach 1990–2014 łączny produkt krajowy brutto UE wzrósł o 46 %, zaś poziom emisji gazów cieplarnianych zmniejszył się o 23 %. UE jest jedną z zaledwie trzech głównych gospodarek na świecie, które generują ponad połowę swojej energii elektrycznej bez emisji gazów cieplarnianych.

Jednym z celów strategii na rzecz unii energetycznej jest dalsze odejście od gospodarki opartej na paliwach kopalnych. W 2015 r. osiągnięto postępy w trzech dziedzinach leżących u podstaw tej zmiany. Są to: handel uprawnieniami do emisji, odnawialne źródła energii oraz dalsze inwestycje w technologie niskoemisyjne i efektywność energetyczną.

Porozumienie w sprawie wprowadzenia rezerwy stabilności rynkowej od 2019 r. umocni unijny system handlu uprawnieniami do emisji (ETS). W lipcu 2015 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący zmiany unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji. Jest to ostatni krok na drodze do pełnego wykorzystania potencjału unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji jako głównego europejskiego instrumentu umożliwiającego osiągnięcie docelowego poziomu emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. Komisja wzywa Parlament Europejski i Radę do priorytetowego zajęcia się tym wnioskiem.

Wspierając dążenie UE do stania się liderem pod względem odnawialnych źródeł energii, Komisja przedstawiła w lipcu 2015 r. komunikat konsultacyjny w sprawie nowej struktury rynku energii elektrycznej, którego głównym celem jest dostosowanie rynku do coraz większego udziału odnawialnych źródeł energii. Źródła odnawialne stają się jednym z ważniejszych źródeł energii. Obecnie zaspokajają one już potrzeby 78 mln obywateli, a UE jest na dobrej drodze do osiągnięcia celu 20 % końcowego zużycia energii ze źródeł odnawialnych do 2020 r.

Przejście na gospodarkę niskoemisyjną wymaga znacznych inwestycji, zwłaszcza w sieci elektroenergetyczne, wytwarzanie energii, efektywność energetyczną i innowacje. Budżet UE przyczynia się do tego przejścia poprzez włączenie celów klimatycznych do wszystkich odpowiednich inicjatyw politycznych, zapewniając, by co najmniej 20 % budżetu UE na lata 2014–2020 było przeznaczone na działania w dziedzinie klimatu. Jest to około 180 mld EUR w latach 2014–2020. Ponad 110 mld EUR zostanie udostępnione w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (ESIF). Ponadto projekty w zakresie odnawialnych źródeł energii są jednymi z pierwszych zatwierdzonych w ramach gwarancji Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS), szczególnie w Danii, Finlandii, Francji, Hiszpanii i Zjednoczonym Królestwie.

W marcu 2015 r. UE przedstawiła wiążący unijny cel redukcji emisji w całej gospodarce o co najmniej 40 % do 2030 r. w porównaniu z poziomami z roku 1990, na podstawie przygotowanych przez Komisję ram polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030. We wrześniu 2015 r. UE uzgodniła stanowisko, które zajmie podczas paryskiej konferencji klimatycznej (COP21). W stanowisku tym potwierdzono gotowość UE do negocjowania ambitnego, obowiązującego i przejrzystego światowego porozumienia w sprawie klimatu, które zapewni jasno określoną drogę ograniczenia wzrostu średniej temperatury na świecie poniżej 2 °C. Do momentu przyjęcia niniejszego sprawozdania ponad 160 krajów, odpowiedzialnych za ponad 90 % obecnych emisji na świecie, przedstawiło swoje zaplanowane, ustalone na szczeblu krajowym wkłady. Skala tych wkładów jest bezprecedensowa i doprowadzi do znaczącego zmniejszenia emisji na całym świecie. Będzie to przejście od „działań niewielu” w ramach protokołu z Kioto do „działań podejmowanych przez wszystkich”.

Osiągnięcie tych celów będzie wymagało zdecydowanych działań na szczeblu lokalnym. Mając to na uwadze Komisja zaprosiła przedstawicieli miast na spotkanie w dniu 15 października 2015 r., podczas którego zapoczątkowano nowe Porozumienie Burmistrzów obejmujące działania w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu i inicjatywy dostosowawcze. Poprzez uruchomienie Globalnego Porozumienia Burmistrzów Komisja będzie wspierać działania podejmowane przez władze lokalne na całym świecie, w tym w regionach, które do tej pory w nim nie uczestniczyły.

Ponad 4000 przedsiębiorstw wniesie wkład w te działania przed COP21. Realizacja tych zobowiązań w terenie stwarza znaczne możliwości rynkowe dla innowacyjnych przedsiębiorstw UE i przyczyni się do tworzenia miejsc pracy i pobudzenia wzrostu gospodarczego w UE.

Dalsze działania