RWR: rośliny, produkty roślinne i inne przedmioty wysokiego ryzyka

IPPC: Międzynarodowa konwencja ochrony roślin

KOOR: krajowa organizacja ochrony roślin

rozporządzenie w sprawie kontroli urzędowych: rozporządzenie (UE) 2017/625 w sprawie kontroli urzędowych

ŚF: świadectwo fitosanitarne

PRM: materiał przeznaczony do reprodukcji roślin

RNQP: regulowany agrofag niekwarantannowy

TRACES-NT: zintegrowany skomputeryzowany system weterynaryjny





1WPROWADZENIE

Środki przywozowe dotyczące zdrowia roślin mają chronić przed wprowadzeniem agrofagów do Unii Europejskiej (UE). Do 2019 r. podstawę unijnych ram legislacyjnych dotyczących tych środków stanowiła dyrektywa Rady 2000/29/WE. Ustanowiono w niej system oparty na analizie ryzyka i zgodny ze standardami Światowej Organizacji Handlu (WTO) w zakresie środków sanitarnych i fitosanitarnych, zasadniczo otwarty dla przywozu, uwzględniający pewne ograniczenia, takie jak konieczność posiadania świadectwa fitosanitarnego (ŚF), szczególne wymogi dotyczące przywozu oraz pewne zakazy. Określono w niej również system kontroli urzędowych dotyczących zdrowia roślin, za których przeprowadzanie odpowiedzialne są państwa członkowskie UE.

Na podstawie sprawozdania oceniającego system ochrony roślin opracowanego w 2010 r. stwierdzono, że należy zastąpić poprzednie przepisy. W 2016 r. przyjęto rozporządzenie (UE) 2016/2031 („rozporządzenie”), które zaczęło obowiązywać od dnia 14 grudnia 2019 r. W rozporządzeniu tym zachowano podejście oparte na analizie ryzyka oraz zgodność z Porozumieniem w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych Światowej Organizacji Handlu (WTO-SPS), lecz z uwagi na poprzednie doświadczenia wprowadzono środki na rzecz wzmocnienia ochrony terytorium Unii oraz zwiększenia aktywnej gotowości do zarządzania kryzysowego.

W świetle istotnych zmian w unijnym systemie przywozu na rzecz ochrony roślin współprawodawcy wprowadzili w art. 50 rozporządzenia obowiązek przedstawienia przez Komisję Parlamentowi Europejskiemu i Radzie do dnia 14 grudnia 2021 r. sprawozdania na temat egzekwowania i skuteczności środków związanych z importem na terytorium Unii, łącznie z analizą kosztów i korzyści, a w stosownych przypadkach przedstawienia również wniosku ustawodawczego uwzględniającego wszelkie potrzebne zmiany.

Zakres niniejszego sprawozdania obejmuje najważniejsze zmiany wprowadzone rozporządzeniem, tj. główne zmiany dotyczące środków przywozowych oraz organizacji kontroli urzędowych w odniesieniu do tych środków.

W sprawozdaniu poddano ocenie następujące kwestie: (i) wpływ włączenia do rozporządzenia regulowanych agrofagów niekwarantannowych (RNQP), które uprzednio były objęte przepisami dotyczącymi produkcji i wprowadzania do obrotu materiału przeznaczonego do reprodukcji roślin („przepisy dotyczące materiału przeznaczonego do reprodukcji roślin”), środków przywozowych oraz systemów kontroli; (ii) egzekwowanie i skuteczność środków w odniesieniu do nowo zidentyfikowanych zagrożeń, w przypadku których można przewidzieć różne środki – od kwarantanny po przywozie po tymczasowy zakaz; (iii) egzekwowanie i skuteczność objęcia obowiązkiem posiadania ŚF dla roślin i produktów roślinnych zgłaszanych przy przywozie nowych towarów (przy kontroli minimum 1 % towarów na granicach) oraz roślin wwożonych z bagażem pasażerów; (iv) obowiązujące procedury przyznawania odstępstw od zakazów przywozu, jak również przepisy dotyczące tymczasowego zakazu przywozu niektórych roślin, produktów roślinnych i innych przedmiotów wysokiego ryzyka, których przywóz jest dozwolony po przeprowadzeniu przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oceny ryzyka związanego z towarami na podstawie dokumentacji technicznej przedłożonej przez zainteresowane państwo pochodzenia, a następnie wydaniu aktu prawnego UE określającego warunki przywozu danego towaru; (v) zmiany warunków przywozu materiału przeznaczonego do badań urzędowych, do celów naukowych i innych powiązanych celów, jak również zmiany wprowadzone w odniesieniu do korzystania ze stacji kwarantanny i obiektów zapewniających izolację; (vi) wpływ na egzekwowanie i skuteczność kontroli przywozu w wyniku istotnych zmian wprowadzonych rozporządzeniem, w tym włączenia kontroli zdrowia roślin na podstawie rozporządzenia (UE) 2017/625, tj. rozporządzenia w sprawie kontroli urzędowych, które weszło w życie w tym samym czasie co rozporządzenie 2016/2031.

Metodyka

Aby odpowiedzieć na wymogi określone w sprawozdaniu, Komisja opracowała metodykę uwzględniającą ocenę wszystkich dostępnych dowodów. Komisja przeprowadziła konsultacje z zainteresowanymi stronami, korzystając z kwestionariuszy dotyczących czterech najważniejszych obszarów, w których wprowadzono zmiany na mocy przepisów: (i) fitosanitarne procedury przywozowe, (ii) stosowanie ŚF, (iii) zakazy przywozu oraz (iv) przepisy rozporządzenia w sprawie kontroli urzędowych dotyczące zdrowia roślin. Kwestionariusze, które opracowano w porozumieniu z KOOR z UE i odpowiednimi stowarzyszeniami na poziomie UE, miały na celu uzyskanie informacji zwrotnych na temat aspektów polityki dotyczących egzekwowania i wdrażania, jak również kosztów, korzyści i wpływu, w celu przeprowadzenia analizy kosztów i korzyści. Zaproszenia do udzielenia odpowiedzi na pytania kwestionariusza wysłano do 27 KOOR z państw członkowskich UE, właściwych organów certyfikujących („WO”) oraz organów celnych, do 2 instytucji Unii, do 48 odpowiednich stowarzyszeń na poziomie UE oraz do 178 KOOR spoza UE. Stowarzyszenia na poziomie państw członkowskich, podmioty, laboratoria, instytucje badawcze i ogół społeczeństwa miały dostęp do kwestionariuszy za pośrednictwem strony internetowej DG SANTE. W tym ostatnim przypadku Komisja i KOOR z UE pomogły rozpropagować informacje o kwestionariuszach za pośrednictwem mediów społecznościowych i innych kanałów. Otrzymano łącznie 386 odpowiedzi. Poziom uczestnictwa był różny wśród poszczególnych kategorii zainteresowanych stron i kwestionariuszy, przy czym w kwestionariuszu dotyczącym rozporządzenia w sprawie kontroli urzędowych udział organów ds. zdrowia roślin z UE był najniższy (15 spośród 27 KOOR z UE), a udział stowarzyszeń na poziomie UE i państw członkowskich, KOOR spoza UE, podmiotów i ogółu społeczeństwa był ogólnie niski.

Ponadto wykorzystano ogólnodostępne dane, dla których przeprowadzono analizę statystyczną, pochodzące z dwóch źródeł: (i) dane dotyczące przechwytywania roślin i produktów roślinnych przywożonych do UE lub będących przedmiotem handlu w UE uzyskano z systemów EUROPHYT i TRACES-NT za lata 2019–2020 oraz (ii) przeanalizowano dane dotyczące handlu na lata 2013–2020. Ponieważ towary wymienione w rozporządzeniu nie odpowiadają indywidualnym nomenklaturom handlowym, przeprowadzono porównanie dynamiki przechwytywania i handlu w odniesieniu do grup towarów, na które wpływ miała zmiana legislacyjna.

Na poparcie niniejszego sprawozdania Komisja sporządziła cztery sprawozdania techniczne zawierające opis otrzymanych informacji zwrotnych oraz ich obszerną analizę.

Ponadto w celu oceny środków związanych z rozporządzeniem w sprawie kontroli urzędowych uwzględniono również wyniki pierwszych 5 audytów dotyczących kontroli przywozu w państwach członkowskich. Sprawozdania ze wszystkich audytów są ogólnodostępne.