[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 23.1.2008

KOM(2008) 13 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Wspieranie podejmowania na wczesnym etapie działań demonstracyjnych w dziedzinie zrównoważonej produkcji energii z paliw kopalnych

{SEK(2008) 47}{SEK(2008) 48}

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

2. Koszty i korzyści CCS 4

3. Przezwyciężanie przeszkód dla CCS 6

4. Unijna struktura służąca wspieraniu projektów demonstracyjnych w dziedzinie CCS w elektrowniach 7

5. Mobilizacja środków budżetowych na potrzeby CCS 9

5.1. Znaczenie stanowczych zobowiązań sektora przemysłu 10

5.2. Torując drogę silnemu zaangażowaniu państw członkowskich 10

5.3. Określenie źródeł finansowania na poziomie UE 11

6. Wczesne przygotowania do powszechnego stosowania 12

7. Wnioski 13

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Wspieranie podejmowania na wczesnym etapie działań demonstracyjnych w dziedzinie zrównoważonej produkcji energii z paliw kopalnych (Tekst mający znaczenie dla EOG)

1. WPROWADZENIE

Uznając, że działalność człowieka w znacznym stopniu przyczynia się do zmian klimatu UE postawiła sobie ambitny cel polegający na zmniejszeniu emisji gazów cieplarnianych w najbliższych kilkudziesięciu latach. Cel ten nie może zostać osiągnięty bez znacznej redukcji emisji CO2 pochodzących z sektora energetycznego, w którym wykorzystywanie paliw kopalnych, głównie węgla i gazu ziemnego, do produkcji energii odpowiada obecnie za około 40% całkowitych emisji CO2 w UE.

Ponieważ paliwa kopalne stanowią istotną część koszyka energetycznego w UE i na świecie, strategie zwalczania zmian klimatu powinny obejmować rozwiązania w zakresie produkcji energii z paliw kopalnych, charakteryzującej się radykalną redukcją emisji dwutlenku węgla. W tym kontekście wśród istniejących i powstających technologii posiadających potencjał do redukcji emisji CO2 niezbędnej do osiągnięcia celów po roku 2020 kluczową rolę odgrywają technologie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS)[1].

Stosowanie CCS na szeroką skalę w elektrowniach może stać się opłacalne z handlowego punktu widzenia za 10-15 lat, sprawiając, że do 2020 r. lub niewiele później CCS będzie samodzielnym elementem systemu handlu uprawnieniami do emisji i ważnym instrumentem służącym redukcji emisji CO2 pochodzących z paliw kopalnych w produkcji energii.

By tak się stało należy jednak pilnie podjąć konieczne kroki przygotowawcze. Podejmowane działań demonstracyjnych na wczesnym etapie jest szczególnie istotne w celu przystosowania stale rozwijanych i wykorzystywanych na świecie do innych zastosowań technologii CCS do zastosowań na szeroką skalę w produkcji energii.

Wzywając do umożliwienia najpóźniej w 2020 r. produkcji energii z paliw kopalnych charakteryzującej się niskimi emisjami CO2, Rada Europejska w marcu 2007 r. wyraziła aprobatę dla zamierzeń Komisji polegających na budowie i rozpoczęciu eksploatacji do 2015 r. maksymalnie 12 elektrowni doświadczalnych wykorzystujących zrównoważone technologie paliw kopalnych w produkcji energii w energetyce zawodowej.

W przyjętym w listopadzie 2007 r. europejskim strategicznym planie w dziedzinie technologii energetycznych[2] (plan SET) prezentację zastosowania CSS do produkcji energii w oparciu o paliwa kopalne uznano za jedną z dziedzin, na których należy skoncentrować rozwój technologii w Europie. Pozwoli to Europie na korzystanie z dotychczasowych osiągnięć i na przełożenie obecnej przewagi w rozwoju CCS na możliwości rynkowe dla europejskich przedsiębiorstw, przy jednoczesnym generowaniu w Europie miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji.

W uzupełnieniu do wniosku Komisji dotyczącego dyrektywy w sprawie geologicznego składowania CO2, stwarzającej ramy prawne dla CCS w UE, w niniejszym komunikacie wzywa się do wzmożenia wysiłków na rzecz CCS i do utworzenia struktury służącej koordynowaniu i skutecznemu wspieraniu dużych projektów demonstracyjnych w dziedzinie CCS oraz do stworzenia korzystnych warunków dla dokonania znaczących inwestycji przemysłowych w szeregu elektrowni. Dokonywanie inwestycji powinno następować przez stosunkowo długi okres czasu, począwszy od chwili obecnej do 2020 r., a w miarę możliwości jeszcze dłużej.

Ważnym jest, by możliwie jak najszybciej podjąć w Europie wysiłki na rzecz działań demonstracyjnych w dziedzinie CCS w ramach zintegrowanych ram politycznych, w tym wysiłki badawczo-rozwojowe oraz działania służące podnoszeniu poziomu świadomości i akceptacji społecznej. Opóźnienie działań demonstracyjnych o siedem lat, prowadzące do takiego samego opóźnienia we wprowadzeniu CCS może oznaczać, że do 2050 r. na całym świecie emisje CO2, których można było uniknąć, wyniosą ponad 90 Gt[3], co odpowiada całkowitym obecnym emisjom CO2 w UE emitowanym w ciągu ponad 20 lat.

2. KOSZTY I KORZYśCI CCS

Inwestycje służące wprowadzeniu CCS na rynek są znaczne. Koszt działań badawczo-rozwojowych służących doprowadzeniu technologii CCS do stanu, w którym mogą być one stosowane na szeroką skalę przemysłową, wyniesie od chwili obecnej do 2020 r. około 1 mld euro[4].

Co więcej, podejmowane na wczesnym etapie działania demonstracyjne w dziedzinie stosowania CCS na skalę przemysłową w elektrowniach wymagać będą dodatkowego finansowania rzędu miliardów euro: przy obecnych cenach dokonywane z góry inwestycje w elektrowniach wyposażonych w urządzenia do CCS są o około 30-70% (tj. kilkaset milionów euro na elektrownię) wyższe niż w przypadku zwykłych elektrowni, ze względu na koszty elementów wychwytujących oraz urządzeń służących do transportu i składowania. Ponadto koszty operacyjne są obecnie o 25-75% wyższe niż w przypadku elektrowni węglowych niestosujących technologii CCS, przede wszystkim z uwagi na utratę wydajności oraz koszty wychwytywania i transportu CO2.

Europejska platforma technologiczna na rzecz elektrowni na paliwa kopalne z zerową emisją (ETP-ZEP) skupiająca europejskie przedsiębiorstwa energetyczne, dostawców urządzeń, przedsiębiorstwa naftowe i gazowe oraz organizacje pozarządowe szacuje jednak, że podejmując ukierunkowane wysiłki naukowo-badawcze i demonstracyjne, koszty technologii CCS można zredukować o 50% w okresie do 2020 r., co ułatwi ich komercyjne zastosowanie[5]. Spodziewa się, że rosnące koszty kapitałowe i operacyjne związane z CCS będą się w dalszym ciągu obniżać, co wynika z dających się powszechnie zaobserwować w rozwoju technologii przemysłowych krzywej postępów w nauce oraz z ekonomii skali.

Inwestowanie w rozwój i wprowadzanie technologii CCS przyniesie znaczne korzyści. Z analiz Międzynarodowej Agencji Energii (IEA), w których rozpatrywano szereg różniących się warunkami scenariuszy na okres do 2050 r. wynika, że stosowanie CCS może przyczynić się w 20-28% do osiągnięcia redukcji emisji CO2 na świecie[6], co stanowi uzupełnienie redukcji płynącej z podniesienia wydajności oraz ze stosowania odnawialnych źródeł energii.

Tylko w UE redukcja emisji CO2 pochodzących z sektora energetycznego, osiągnięta poprzez stosowanie CCS, wyniesie zgodnie ze scenariuszem rynkowym 161 Mt w 2030 r. i 800-850 Mt w 2050 r[7]., co stanowi odpowiednio 3,7% i 18-20% całkowitych obecnych emisji CO2. Oprócz zastosowania w produkcji energii CCS może dostarczać rozwiązań dla energochłonnych sektorów przemysłu, wnosząc znaczny wkład w ograniczenie emisji również w tych sektorach.

CCS będzie równie ważne w zarządzaniu emisjami CO2, które w przyszłości staną się udziałem krajów takich jak Chiny bądź Indie, będących już teraz największymi konsumentami węgla i emitentami[8]. Utrzymanie światowego przewodnictwa UE w rozwoju technologii CCS i ich szybkim zastosowaniu na jej rynku otworzy przedsiębiorstwom europejskim nowe możliwości rynkowe w tych krajach.

Jeśli wysiłki zmierzające do uczynienia CCS w UE do 2020 r. opłacalnym z handlowego punktu widzenia nie będą wspierane w ramach działań politycznych, mogą powstawać nowe elektrownie węglowe bez możliwości wykorzystania technologii CCS ani możliwości modernizacji. Dla technologii wykorzystujących węgiel oznaczałoby to na okres kilkudziesięciu lat ryzyko zatrzymania się na poziomie 70 GW mocy zainstalowanej w okresie najbliższych 10-15 lat, co stanowi ponad jedną trzecią obecnej wydajności elektrowni węglowych.

3. PRZEZWYCIężANIE PRZESZKÓD DLA CCS

Uczynienie pierwszego kroku na drodze do stosowania CCS w produkcji energii nie wymaga żadnych znacznych dodatkowych nakładów. Celem wniosku Komisji dotyczącego dyrektywy w sprawie CCS jest rozstrzygnięcie głównych kwestii prawnych związanych z CCS oraz ustanowienie kompleksowych ram prawnych zapewniających bezpieczeństwo stosowania CCS. Po zniwelowaniu zagrożeń można zająć się kwestią barier prawnych na drodze do stosowania CCS. We wniosku zawarto stosowne przepisy w tym zakresie. Komisja potwierdza ponadto, że przed 2012 r. w ramach obecnego systemu handlu uprawnieniami do emisji CO2, który został wychwycony i jest bezpiecznie składowany, można uznać za niewyemitowany[9].

W ostatnim czasie wprowadzono zmiany dotyczące włączania CCS do międzynarodowych systemów, co nastąpiło dzięki aktywnemu zaangażowaniu Komisji Europejskiej[10]. Zmiany te pokazują, że UE jest zdolna do odegrania wiodącej roli w kształtowaniu międzynarodowych ram prawnych dotyczących CCS. Po ratyfikowaniu zmian możliwe stanie się zapoczątkowanie korzystania z dużych możliwości składowania pod dnem Morza Północnego.

Zapewnienie operatorom koniecznej pewności prawnej oraz zdobycie zaufania społecznego w kwestii bezpieczeństwa stosowania CCS zależeć będzie od szybkiego przyjęcia wniosków Komisji i dokonania ich transpozycji oraz od szybkiej ratyfikacji zmian w międzynarodowych systemach przez zainteresowane państwa członkowskie. Projekty demonstracyjne, dalsze badania i zapewnianie jawności informacji będą także przekonywać społeczeństwo o bezpieczeństwie procesu. Konieczne będzie prowadzenie otwartych i skoordynowanych działań informacyjnych.

Więcej czasu zajmie przezwyciężanie problemów natury gospodarczej, w obliczu których stoi CCS. Nawet dzięki redukcji kosztów, którą spodziewa się osiągnąć w wyniku prowadzonych badań i projektów demonstracyjnych, stosowanie CCS będzie oznaczać wzrost kosztów stałych i zmiennych w porównaniu z kosztami produkcji energii bez stosowania CCS. Jednak przedstawiciele sektora przemysłu i niezależni eksperci zgadzają się co do tego[11], że przyjmując opłaty za emisję CO2 oscylujące w granicach 35 EUR/tCO2 lub mniej oraz zakładając pełne włączenie CCS do systemu handlu uprawnieniami do emisji, sytuacja elektrowni stosujących CCS po 2020 r. nie będzie mniej korzystna pod względem konkurencyjności w porównaniu z sytuacją zwykłych elektrowni[12], gdyż koszty nieemitowania CO2 dzięki stosowaniu CCS będą przynajmniej równe kosztom nabywania uprawnień do emisji, a może nawet niższe.

By zapewnić jasność przyszłej sytuacji systemu handlu uprawnieniami do emisji Komisja przygotowuje wniosek legislacyjny dotyczący okresu po 2012 r. Wniosek obejmuje uznanie CCS jako uprawnionej technologii służącej redukcji emisji, ustanawiając solidną podstawę dotyczącą długoterminowych aspektów ekonomicznych odnoszących się do CCS w UE.

4. UNIJNA STRUKTURA SłUżąCA WSPIERANIU PROJEKTÓW DEMONSTRACYJNYCH W DZIEDZINIE CCS W ELEKTROWNIACH

Zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z marca 2007 r. plan SET stwarza strukturę, w ramach której rozwój CCS może postępować naprzód. W planie SET CCS uznano za jedną ze strategicznych technologii energetycznych i ustalono 2020 r. jako realistyczną datę stosowania CCS w produkcji energii, stwierdzając potrzebę prowadzenia w Europie dalszych działań demonstracyjnych dotyczących stosowania tych technologii w produkcji energii na szeroką skalę, przy jednoczesnym ich udoskonalaniu w ramach stale prowadzonych działań badawczo-rozwojowych. Działania demonstracyjne w dziedzinie CCS mogą być zatem kolejnym przykładem europejskiej inicjatywy w ramach planu SET, świadcząc o korzyściach płynących ze wspólnych europejskich wysiłków.

Technologie CCS są już wykorzystywane w przemyśle, lecz by mogły być stosowane w dużych elektrowniach należy je dostosować i udoskonalić w ramach zaawansowanych działań badawczo-rozwojowych. Zaangażowanie europejskiego sektora przemysłu jest jednoznaczne[13], zaś strategiczne potrzeby badawcze zostały jasno określone[14]. W ostatnich 12-18 miesiącach przedstawiciele europejskiego sektora przemysłu zgłosili ponad 20 potencjalnych projektów demonstracyjnych[15].

Realizacja dostatecznej liczby tych projektów w określonym czasie wymaga podjęcia zgodnych działań przez europejski sektor przemysłu, państwa członkowskie i Wspólnotę Europejską. Szereg państw europejskich ogłosiło podjęcie inicjatyw służących wspieraniu projektów demonstracyjnych na swoich terytoriach[16].

Spójne i skoordynowane działania na poziomie UE mogą stanowić wartość dodaną i wzmacniać ogólny wpływ, jednocześnie respektując niezależność inicjatyw krajowych. Jak przedstawiono w planie SET Komisja proponuje zapoczątkować w 2008 r. europejską inicjatywę przemysłową w dziedzinie wychwytywania, transportu i składowania CO 2 w celu pobudzania skutecznych działań demonstracyjnych w dziedzinie zrównoważonych technologii paliw kopalnych w produkcji energii w energetyce zawodowej . Wspierając realizację działań demonstracyjnych na szeroką skalę inicjatywa ta będzie miała również na celu odpowiedź w zintegrowany sposób na potrzebę prowadzenia ciągłych badań oraz potrzebę podnoszenia poziomu świadomości i akceptacji społecznej.

By inicjatywa mogła wywrzeć natychmiastowe skutki Komisja ustanowi w 2008 r. w ramach siódmego programu ramowego działanie wspomagające, służące utworzeniu sieci projektów demonstracyjnych w dziedzinie CCS i kierowaniu nimi. Komisja wystosuje zaproszenie do składania wniosków dotyczących projektów spełniających minimalne kryteria kwalifikacyjne[17], które będą mogły skorzystać z działania europejskiego.

W ten sposób Komisja zapewni tym, którzy najwcześniej zareagują, instrument służący koordynacji, wymianie informacji i doświadczeń oraz określeniu najlepszych praktyk. Zebrane informacje pozwolą na skoncentrowanie działań politycznych służących ustanowieniu łańcucha wartości dla CO2 oraz będą służyć spójnej i skutecznej współpracy między projektami uczestniczącymi w działaniach i innymi projektami badawczo-rozwojowymi realizowanymi w UE.

Komisja zagwarantuje, że weryfikacja i przyjmowanie projektów do sieci odbywać się będzie w ścisłym porozumieniu z państwami członkowskimi, ekspertami europejskiego sektora przemysłu i przedstawicielami społeczeństwa.

W zamian za wniesienie wkładu w postaci informacji na temat postępów i doświadczeń czynionych w ramach projektów, projekty przyjmowane do sieci staną się jako części składowe unijnej inicjatywy bardziej widoczne i osiągną atrakcyjną tożsamość rynkową („europejskie logo”). Uznanie projektu za wnoszący wkład we wspólny europejski interes może mu ułatwić dostęp do wsparcia finansowego na poziomie krajowym, wspólnotowym i międzynarodowym. Działania służące podnoszeniu świadomości społecznej i współpraca z partnerami w krajach trzecich, podejmowane wspólnie w skoordynowany sposób, będą bardziej efektywne pod względem kosztów i odniosą większy skutek, zapewniając oczywiste korzyści dla wszystkich projektów.

Kierowanie działaniami europejskiej inicjatywy przemysłowej w dziedzinie CCS i jej dalszy rozwój[18] odbywać się będzie przy pomocy instrumentów służących zarządzaniu, których zarys przedstawiono w planie SET. Kluczową rolę dla dokonania oceny możliwości poszerzenia zakresu europejskiej inicjatywy przemysłowej poza sieć projektów oraz dla określenia opcji dotyczących finansowania w związku z poszerzeniem tego zakresu będzie odgrywał w szczególności Wspólnotowy zespół kierujący ds. strategicznych technologii energetycznych, we ścisłej współpracy z inicjatywami podejmowanymi przez zainteresowane strony, takimi jak ETP-ZEP.

Zważywszy na światowe znaczenie CCS istotnym będzie włączenie międzynarodowego wymiaru, poprzez rozwijanie i wzmacnianie obecnej europejsko-chińskiej współpracy w dziedzinie działań demonstracyjnych w dziedzinie CCS oraz podjęcie współpracy z innymi kluczowymi gospodarkami charakteryzującymi się szybkim wzrostem[19]. Równie ważną rolę odgrywać będzie systematyczna współpraca z innymi rozwiniętymi gospodarkami pracującymi nad rozwojem technologii CCS do wykorzystania w produkcji energii.

5. MOBILIZACJA śRODKÓW BUDżETOWYCH NA POTRZEBY CCS

Podejmowane na wczesnym etapie działania demonstracyjne będą wymagały środków na pokrycie znacznych dodatkowych wymogów kapitałowych i większych kosztów operacyjnych[20].

Europejskie przedsiębiorstwa energetyczne produkujące energię z paliw kopalnych zyskają pod postacią CCS ważny instrument umożliwiający im odgrywanie w dalszym ciągu znaczącej roli w europejskim sektorze energetycznym i stwarzający nowe możliwości handlowe. Należy zatem słusznie oczekiwać, że przedsiębiorstwa te wniosą w podejmowane na wczesnym etapie działania demonstracyjne znaczny wkład pochodzący ze środków własnych. W przypadku niektórych projektów konieczne może stać się również finansowanie ze środków publicznych, choć będzie to dotyczyć tylko pewnego etapu realizacji projektu. Poziom tego finansowania zależeć będzie od przyszłego rozwoju cen w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji.

Ponieważ wymagania finansowe dotyczące działań demonstracyjnych w dziedzinie CCS stanowią dużą przeszkodę dla ich realizacji, w przypadku szeregu projektów w dziedzinie CCS w Europie może ona zależeć od dostępności środków finansowych, która ostatecznie przesądzi o losie CCS w Europie. Podczas gdy Komisja zwiększyła znacznie środki dostępne na rzecz technologii czystego spalania węgla i CCS[21], w ramach obecnej sytuacji budżetowej może ona zapewnić tylko nieznaczną część wsparcia finansowego koniecznego do wprowadzenia zrównoważonej produkcji energii z paliw kopalnych na rynek.

5.1. Znaczenie stanowczych zobowiązań sektora przemysłu

Sektor przemysłu energetycznego w ramach ETP-ZEP pokazał żywe zainteresowanie CCS i przez kilka lat przeznaczał środki na działania badawczo-rozwojowe i projekty pilotażowe. Rzadko podejmowano jednak jednoznaczne zobowiązania dotyczące znacznych środków na szeroko zakrojone działania demonstracyjne.

W październiku 2007 r. ETP-ZEP opublikowała własną wizję sztandarowego programu, służącemu w szczególności skoordynowanemu uruchomieniu i eksploatacji projektów demonstracyjnych w dziedzinie CCS do 2015 r. W opisie programu wyrażono potrzebę wsparcia finansowego, lecz większość przedstawicieli sektora przemysłu musi jeszcze określić zakres i harmonogram swoich zobowiązań finansowych wobec poszczególnych projektów.

Jeśli paliwa kopalne mają w dalszym ciągu odgrywać istotną rolę w koszyku energetycznym europejski sektor przemysłu związany z tymi paliwami powinien wystarczająco wcześnie podjąć jasne i stanowcze zobowiązania. Oprócz sektora energetycznego również energochłonne sektory przemysłu mogą zaprezentować własne pomysły na rozwój CCS. Nieuchronność podjęcia działań w walce ze zmianami klimatu stwarza producentom energii i innym przedsiębiorstwom gotowym do szybkiego wejścia CCS na rynek możliwość realnych korzyści handlowych.

Wyasygnowanie znacznych środków przez przedsiębiorstwa jest niezbędnym warunkiem pobudzającym rozwój zrównoważonych technologii paliw kopalnych w produkcji energii w energetyce zawodowej. Bez zdeterminowanych decyzji dotyczących finansowania podejmowanych przez przedsiębiorstwa w możliwie szybkim terminie być może nie uda się zmobilizować dodatkowego finansowania publicznego.

Im więcej czasu sektor energetyczny będzie potrzebować na przyjęcie technologii CCS, w tym większym stopniu decydenci polityczni będą zmuszeni do rozważenia opcji wprowadzenia obowiązkowego stosowania technologii CCS jako jedynego sposobu dokonywania postępów.

5.2. Torując drogę silnemu zaangażowaniu państw członkowskich

Z uwagi na fakt, że paliwa kopalne odgrywają dominującą rolę w koszyku energetycznym szeregu państw członkowskich i wobec oczekiwań, że na dłuższą metę będą one miały znaczenie w zapewnianiu bezpieczeństwa dostaw i konkurencyjności, wiele państw UE jest żywo zainteresowanych zagwarantowaniem rozwoju CCS. Każde państwo członkowskie samodzielnie decyduje, w jaki sposób – w uzupełnieniu do działań badawczo-rozwojowych – będzie wspierało działania demonstracyjne w dziedzinie CCS, wnosząc wkład w wyższe koszty wstępne i operacyjne.

Niektóre państwa członkowskie określiły już potencjalne podejścia, obejmujące gwarantowane ceny zakupu bądź dotacje inwestycyjne w odniesieniu do kosztów wstępnych). Jednak odpowiedniość danych środków może być oceniana tylko na zasadzie rozpatrywania poszczególnych przypadków, zaś każde z państw członkowskich samodzielnie decyduje o sposobie finansowania systemu wspierania. Stosowne w tym zakresie mogłoby być wykorzystanie przychodów uzyskanych ze sprzedaży na aukcjach w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji. Unijne fundusze strukturalne i Fundusz Spójności mogą stanowić po części źródło finansowania w niektórych państwach członkowskich[22].

Niektóre środki krajowe służące wspieraniu projektów demonstracyjnych, wymagających zdecydowanie największych nakładów na uruchomienie technologii CCS będą prawdopodobnie obejmować pomoc państwa. Komisja oczekuje, że wsparcie to będzie miało charakter doraźny[23] do momentu, gdy technologie te staną się konkurencyjne. W poddanych przeglądowi wytycznych Wspólnoty w sprawie pomocy państwa na rzecz ochrony środowiska naturalnego[24] Komisja wskazuje podstawy prawne dotyczące deklarowania pomocy państwa dla doświadczalnych elektrowni stosujących CCS[25].

Ze względu na znaczenie podejmowanych na wczesnym etapie działań demonstracyjnych w dziedzinie stosowania CCS w produkcji energii oraz przy założeniu, że liczne projekty mogą wymagać finansowania publicznego Komisja jest gotowa – bez naruszania procedury i narażania jakości poszczególnych projektów – na pozytywne zatwierdzanie pomocy państwa służącej pokryciu dodatkowych kosztów związanych z tego rodzaju projektami.

5.3. Określenie źródeł finansowania na poziomie UE

W planie SET zaproponowano zbadanie sposobów uzyskiwania dodatkowych środków na cele priorytetów określonych w planie. Kwestia środków na rozwój CCS zostanie poruszona przez Komisję w komunikacie w sprawie finansowania technologii niskoemisyjnych planowanym w ramach planu SET w 2008 r. Określenie dodatkowych środków będzie miało zasadnicze znaczenie zwłaszcza jeśli europejska inicjatywa na rzecz CCS ma przekształcić się we wspólne działanie wykraczające poza strukturę koordynacyjną sieci projektów.

Równie ważne będzie włączenie europejskich instytucji finansowych. Europejski Bank Inwestycyjny (EIB) analizuje obecnie możliwość rozwoju nowych instrumentów służących finansowaniu CCS w uzupełnieniu do istniejących środków w ramach mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka (RSFF)[26]. Uznanie „tożsamości europejskiej” danego projektu może ułatwić mu dostęp do tego rodzaju finansowania, podobnie jak ma to obecnie miejsce w przypadku projektów realizowanych w ramach transeuropejskich sieci energetycznych (TEN). W odniesieniu do projektów realizowanych w krajach trzecich można skorzystać ze specjalnych instrumentów, takich jak uruchomiony przez EBI instrument finansowania działań związanych ze zmianami klimatycznymi (CCFF)[27].

Komisja nie może wprawdzie pozwolić sobie na finansowanie znacznych kosztów inwestycyjnych z zasobów siódmego programu ramowego, może jednak zapewnić w ograniczonym stopniu finansowanie etapów przygotowawczych w przypadku kilku projektów najbardziej na to zasługujących, np. najbardziej innowacyjnych lub obiecujących. W pierwszym zaproszeniu do składania wniosków w ramach siódmego programu ramowego Komisja stworzyła możliwość wspierania studiów wykonalności i analiz inżynieryjnych realizowanych w przypadku dużych projektów demonstracyjnych w dziedzinie CCS. W zaproszeniu do składania wniosków na 2008 r. możliwość ta będzie w dalszym ciągu istniała.

6. WCZESNE PRZYGOTOWANIA DO POWSZECHNEGO STOSOWANIA

W Europie muszą powstać nowe infrastruktury służące ułatwieniu pomyślnego przejścia na niskoemisyjny system energetyczny. W konkretnym przypadku produkcji energii przy zastosowaniu CCS oznacza to wczesne zapotrzebowanie na infrastrukturę służącą do celów transportu i składowania CO2 oraz połączenie źródeł emisji, przy korzystaniu z niedyskryminujących praw dostępu porównywalnych z prawami stosowanymi obecnie w odniesieniu do infrastruktury elektrycznej i gazowej.

Ważne jest, by rozwinąć europejski wymiar tych sieci. Konieczne może okazać się dodatkowe ukierunkowane wsparcie finansowe (np. w celu określania sieci i przeprowadzenia szczegółowych studiów wykonalności dla poszczególnych projektów infrastrukturalnych realizowanych w ramach sieci). W tym celu Komisja zaproponuje, by w ramach przeglądu wytycznych TEN-E włączono do nich infrastrukturę CO2 (rurociągi i składowiska).

7. WNIOSKI

Możliwości stwarzane przez stosowanie CCS i związane z nimi wyzwania sprawiają, że stają się one priorytetową kwestią o strategicznym znaczeniu w rozwoju nowych technologii energetycznych w Europie. Podejmowane na wczesnym etapie skuteczne działania demonstracyjne dotyczące technologicznych możliwości stosowania CCS w produkcji energii, zarówno w Europie, jak i poza nią, są kamieniem milowym na drodze do ich powszechnego wykorzystania. Podejmowane we właściwym czasie zdeterminowane inicjatywy sektora przemysłu i sektora publicznego oraz silne bodźce rynkowe inspirujące zapobieganie emisjom CO2 sprawią, że stosowanie CCS stanie się opłacalne ekonomicznie w 2020 r. lub niewiele później.

By pobudzać rozwój CCS w Europie Komisja przygotowała równocześnie z niniejszym komunikatem ramy prawne dotyczące włączenia CCS do systemu handlu uprawnieniami do emisji. W poddanych przeglądowi wytycznych Wspólnoty w sprawie pomocy państwa na rzecz ochrony środowiska naturalnego wyrażono pozytywną opinię na temat CCS i wskazano podstawy prawne, w oparciu o które projekty demonstracyjne w dziedzinie CCS mogą korzystać z pomocy państwa. W 2008 r. Komisja zaproponuje przegląd wytycznych TEN-E, tak by objąć ich zakresem infrastrukturę CO2.

W ramach planu SET Komisja proponuje zainicjować europejską inicjatywę przemysłową w dziedzinie CCS jako podstawę koordynacji, jawności i widoczności projektów demonstracyjnych. W ten sposób UE obejmie światowe prowadzenie w realizacji zamierzeń demonstracyjnych na szeroką skalę i wyciągnie maksymalne korzyści wynikające z realizacji na wczesnym etapie. W tym kontekście Komisja ustanowi w 2008 r. sieć projektów, która umożliwi podmiotom podejmującym działania w pierwszej kolejności wymianę informacji i doświadczeń, zmaksymalizowanie skutków dla przyszłych działań badawczo-rozwojowych i politycznych, optymalizację kosztów poprzez wspólnie podejmowane działania (np. w odniesieniu do opinii publicznej bądź krajów trzecich) oraz osiągnięcie uznania jako części składowe ważnej ogólnounijnej inicjatywy („europejskie logo”).

Podjęcie działań demonstracyjnych na wczesnym etapie nie będzie możliwe bez znacznych środków finansowych. Dla sektora prywatnego nieuchronność podjęcia działań w walce ze zmianami klimatu stwarza producentom energii i innym przedsiębiorstwom gotowym na wejście na rynek CCS możliwość realnych korzyści handlowych. Im później się to stanie, w tym większym stopniu decydenci polityczni będą zmuszeni do rozważenia opcji wprowadzenia obowiązkowego stosowania technologii CCS jako jedynego sposobu dokonywania postępów.

Jasno określone i zdecydowane zobowiązania podejmowane przez europejski sektor przemysłu będą miały znaczenie dla ewentualnego rozważenia dodatkowego wkładu z funduszy publicznych. W szczególności państwa członkowskie, które zamierzają polegać w przyszłości na węglu, powinny wprowadzić dodatkowe środki na rzecz podejmowania na wczesnym etapie działań demonstracyjnych w dziedzinie CCS. Informacje zgromadzone w ramach europejskiej inicjatywy przemysłowej ułatwią dokonanie analizy zgodności tych środków z unijnymi przepisami dotyczącymi pomocy państwa. Konieczna może okazać się mobilizacja dodatkowych zasobów. Będzie ona zatem w dalszym ciągu rozważana w kontekście planu SET, celem rozszerzenia zakresu europejskiej inicjatywy przemysłowej w dziedzinie CCS poza sieć projektów.

[1] Podniesienie wydajności spalania jest niezbędnym, lecz niewystarczającym warunkiem służącym osiągnięciu koniecznej redukcji emisji CO2.

[2] Plan SET stanowi wytyczne polityczne dla wysiłków podejmowanych w ramach europejskich prac badawczo-rozwojowych, określając szereg kluczowych technologii niezbędnych do realizacji wizji zawartej w planie: Europy o prosperującej i zrównoważonej gospodarce, utrzymującej światowe przewodnictwo w dziedzinie czystych, wydajnych i niskoemisyjnych technologii energetycznych.

[3] IAES.

[4] Szacunki sektora przemysłu, więcej szczegółów w IAES.

[5] www.zero-emissionplatform.eu.

[6] Perspektywy technologii energetycznych na 2050 r. (IEA) i Raport Sterna.

[7] Oceny skutków dyrektywy CCS i planu SET.

[8] Dwie trzecie wzrostu zużycia węgla na świecie przypadnie na Chiny i Indie. Już obecnie każdego tygodnia na świecie oddaje się do użytku jedną elektrownię węglową.

[9] Projekty dotyczące CCS mogą być wybierane na okres 2008-2012.

[10] Po wprowadzeniu w 1996 r. zmian do protokołu do Konwencji o zapobieganiu zanieczyszczaniu mórz przez zatapianie odpadów i innych substancji z 1996 r. (Protokół Londyński) w czerwcu 2007 r. osiągnięto na przykład porozumienie stron-sygnatariuszy Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru północno-wschodniego Atlantyku (Konwencja OSPAR), umożliwiające rozważenie stosowania CCS w ramach konwencji.

[11] ETP-ZEP, IEA, Raport Sterna, i inne (IAES).

[12] W okresie do ok. 2020 r. rosnące koszty związane z wczesnymi etapami realizacji projektów demonstracyjnych w dziedzinie CCS odpowiadałyby znacznie wyższym cenom CO2 (do 70 EUR/tCO2).

[13] Europejskie przedsiębiorstwa energetyczne, dostawcy urządzeń, przedsiębiorstwa naftowe i gazowe oraz organizacje pozarządowe są aktywnie zaangażowane w działalność ETP-ZEP.

[14] Priorytety w zakresie działań badawczo-rozwojowych dotyczących CCS zostały określone na podstawie wspieranych przez UE prac badawczo-rozwojowych, wiedzy i doświadczeń zebranych w ramach ETP-ZEP (IAES).

[15] IAES.

[16] Zjednoczone Królestwo, Niderlandy i Norwegia. Przygotowania trwają w Polsce, Niemczech i Hiszpanii.

[17] Wstępna opinia na temat kryteriów, które należy stosować: zob. IAES.

[18] W szczególności Wspólnotowy zespół kierujący ds. strategicznych technologii energetycznych oraz Europejski system wymiany informacji w zakresie technologii energetycznych. Działania badawczo-rozwojowe realizowane w odnośnych dziedzinach w Europie mogą być ponadto koordynowane w ramach stowarzyszenia badań nad energią.

[19] Oprócz stałego zaangażowania we współpracę z Chinami (zwłaszcza w ramach projektu „Near-Zero Emission Coal project – NZEC”, realizowanego w następstwie zawartego w 2005 r. partnerstwa UE-Chiny na rzecz zmian klimatu oraz protokołu ustaleń z 2006 r.) w 2007 r. Komisja prowadziła także prace przygotowawcze do współpracy w dziedzinie CCS z Indiami i Republiką Południowej Afryki.

[20] Wyposażenie nowej elektrowni w urządzenia niezbędne do realizacji projektu demonstracyjnego na wczesnym etapie obejmującego pełen proces wychwytywania, transportu i składowania CO2 wiązałoby się z dodatkowymi kosztami wymagającymi – w przypadku elektrowni o mocy 300 MW – albo dodatkowego początkowego kapitału finansowego w wysokości około 300-500 mln EUR, albo dodatkowych bieżących przychodów w wysokości 45-125 mln EUR rocznie w okresie realizacji projektu.

[21] W ramach szóstego programu ramowego nie realizowano działania dotyczącego technologii czystego spalania węgla, zaś na działanie dotyczące technologii CCS przeznaczono środki w wysokości 15-20 mln EUR rocznie. Środki przyznane na realizację działań dotyczących technologii czystego spalania węgla i CCS w ramach siódmego programu ramowego będą ponad dwa razy wyższe. Ponadto część kwoty rocznej w wysokości 9 mln EUR, przeznaczonej na badania dotyczące węgla i wyasygnowanej z Funduszu Badawczego Węgla i Stali, będzie w dalszym ciągu stanowić uzupełnienie funduszu działań badawczo-rozwojowych.

[22] Mimo że żadne z państw członkowskich nie ustanowiło szczególnych przepisów w ramach swoich planów operacyjnych na lata 2007-2013, doświadczalne elektrownie stosujące CCS mogłyby być wspierane w ramach planowanych działań badawczych i innowacyjnych. Możliwość wprowadzenia zmian, dzięki którym elektrownie tego rodzaju zostaną objęte tymi działaniami może zaistnieć w następstwie strategicznych przeglądów programów.

[23] Po zakończeniu fazy demonstracyjnej oczekuje się, że CCS będzie konkurować na zasadach komercyjnych w ramach przyszłego systemu handlu uprawnieniami do emisji.

[24] KOM(2008) XXX przyjmowany jednocześnie.

[25] W wytycznych stwierdzono, że niepraktykowane do chwili obecnej stosowanie CCS w produkcji energii będzie w najbliższym dziesięcioleciu prawdopodobnie ograniczało się do projektów demonstracyjnych. Z uwagi na fakt, że projekty nie podlegają pod zakres innych wytycznych w sprawie pomocy państwa Komisja jest przekonana, że stwierdzenie zgodności w ograniczonej liczbie przypadków związanych z tego rodzaju projektami, w których przyznano pomoc państwa, mogłoby w najlepszy sposób nastąpić bezpośrednio na podstawie przepisów europejskiego prawodawstwa pierwotnego: art. 87 ust. 3 lit. b) lub c) oraz art. 88 ust. 3 Traktatu WE.

[26] Mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka jest wspólną inicjatywą EBI i Komisji mającą na celu zapewnianie finansowania ryzyka w odniesieniu do nowych technologii i wdrożeniowych projektów badawczo-rozwojowych.

[27] Podobnie w ramach dziesiątego szczytu UE-Chiny dnia 28 listopada 2007 r. EBI podpisał udzielenie Chinom ramowej pożyczki na cele zwalczania zmian klimatu i rozważa obecnie – pod warunkiem uzyskania propozycji od władz Chin – jej wykorzystanie celem wspierania działań demonstracyjnych w dziedzinie CCS w Chinach.