I. WPROWADZENIE

Niniejsze trzecie miesięczne sprawozdanie w sprawie postępów w realizacji rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa obejmuje dwa główne obszary: zwalczanie terroryzmu i przestępczości zorganizowanej oraz środków, które wspierają występowanie tych zjawisk; a także wzmocnienie mechanizmów obronnych i budowanie odporności wobec tych zagrożeń. Tchórzliwy i haniebny atak przeprowadzony w Berlinie 19 grudnia oraz inne szokujące ataki, które miały miejsce w 2016 r. raz jeszcze przypominają nam, jak bardzo jesteśmy bezbronni. Przypominają nam, że musimy dalej wspólnie pracować nad wzmocnieniem naszego bezpieczeństwa zbiorowego, a tym samym bronić naszych wartości i stylu życia. W bieżącym okresie sprawozdawczym poczyniono widoczne postępy w kierunku zawężenia obszaru działań terrorystów i osób ich wspierających. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono nowy, przyjęty dziś pakiet w sprawie zapobiegania finansowaniu terroryzmu. Jest to ważny krok w stronę zablokowania przepływu środków finansowych na wspieranie terroryzmu. Aby jeszcze bardziej ograniczyć pole działania terrorystów, Komisja zamierza też usprawnić wymianę informacji poprzez przyjęcie pakietu wniosków mających na celu wzmocnienie skuteczności i wydajności systemu informacyjnego Schengen. W bieżącym okresie sprawozdawczym dokonano znacznych postępów w zakresie kluczowych dokumentów ustawodawczych UE w dziedzinie walki z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną oraz wzmocnienia bezpieczeństwa na granicach Unii. Parlament Europejski i Rada doszły do porozumienia politycznego co do dyrektywy w sprawie zwalczania terroryzmu, zmiany dyrektywy w sprawie broni palnej oraz zmiany kodeksu granicznego Schengen, co ma na celu umożliwienie systematycznej kontroli obywateli Unii.

Znaczne postępy udało się także poczynić w zwalczaniu radykalizacji w internecie. Podczas drugiego posiedzenia na wysokim szczeblu w ramach forum UE poświęconego internetowi ogłoszono inicjatywę dotyczącą przekazywania hasztagów przez główne platformy internetowe. Pozwoli to uczestniczącym w tej inicjatywie przedsiębiorstwom na wykorzystywanie hasztagów do wykrywania treści terrorystycznych, które będą następnie trwale usuwane. To nowe narzędzie ma jeszcze bardziej ograniczyć dostęp organizacji terrorystycznych do internetu jako głównego środka wykorzystywanego do działań propagandowych, rekrutacji i radykalizacji postaw. Podczas forum Komisja zainaugurowała także program na rzecz wzmacniania społeczeństwa obywatelskiego, który ma na celu pomoc partnerom z organizacji społeczeństwa obywatelskiego w zwiększeniu obecności skutecznego i alternatywnego dyskursu w internecie. Na sfinansowanie tego programu przeznaczono 10 mln EUR.

Znaczących postępów dokonano także w wielu innych aspektach. Mając na uwadze, jak wielkie znacznie ma pełne i terminowe wdrożenie dyrektywy UE w sprawie danych dotyczących przelotu pasażera (PNR), Komisja przedstawiła plan wdrożenia PNR, który będzie dla państw członkowskich pełnić rolę wytycznych. Komisja przedstawiała również plan działania na rzecz wzmocnienia europejskiej reakcji na przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów podróży. Zalecenia operacyjne opracowane w ramach planu działania pomogą państwom członkowskim w zwalczaniu narastającego problemu, jakim są przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów podróży. Obejmuje to również kwestie związane z rejestracją tożsamości oraz wydawaniem, wyrabianiem i kontrolą dokumentów. Oprócz tego w – celu wzmocnienia ochrony obywateli i infrastruktury krytycznej – w przyjętym 30 listopada br. pakiecie dotyczącym unii energetycznej Komisja zajęła się kwestią bezpieczeństwa sieci energetycznych. Pakiet opracowano z myślą o wsparciu państw członkowskich w zakresie przeprowadzania ocen ryzyka, gotowości na zagrożenia oraz zarządzania sytuacjami kryzysowymi w odniesieniu do unijnych systemów elektroenergetycznych.

II. NOWE PRZEPISY UE W ZAKRESIE ZWALCZANIA TERRORYZMU I PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ

Przestępstwa terrorystyczne

W dniu 17 listopada br. po intensywnych negocjacjach Parlament Europejski i Rada doszły do porozumienia politycznego co do przedstawionego przez Komisję w grudniu 2015 r. wniosku w sprawie dyrektywy o zwalczaniu terroryzmu. Jest to kluczowy krok w walce przeciwko terrorystom i osobom ich wspierającym. Dyrektywa ta konsoliduje obowiązujące już przepisy unijne i międzynarodowe normy w zakresie kryminalizacji przestępstw terrorystycznych oraz uwzględnia „nowe” przestępstwa związane z terroryzmem, w tym finansowanie terroryzmu oraz podróżowanie za granicę w celach terrorystycznych lub w celu wzięcia udziału w obozie szkoleniowym, jak również powrót z tego typu procederów, a także organizowanie szkoleń lub uczestnictwo w nich. Jest to kluczowy element w walce przeciwko zagranicznym bojownikom terrorystycznym. W dyrektywie zawarto także przepisy w odpowiedzi na szczególne potrzeby ofiar terroryzmu, dotyczące kwestii udzielania im informacji, zapewniania wsparcia i ochrony. Parlament Europejski i Rada muszą teraz bezzwłocznie przyjąć tekst dyrektywy formalnie, a państwa członkowskie będą mieć 18 miesięcy na jej wdrożenie.

Kontrola broni palnej

W następstwie wniosku Komisji z listopada 2015 r. oraz ponawianych apeli do Parlamentu Europejskiego i Rady dnia 13 grudnia 2016 r. pomiędzy współustawodawcami osiągnięto porozumienie polityczne co do zmiany dyrektywy UE w sprawie broni palnej. Jest to istotny krok w kierunku zamknięcia legalnego dostępu do wojskowej broni palnej. W zmienionej dyrektywie rozszerzono zakres zakazanych rodzajów broni – czyli takich, które podlegają najściślejszej kontroli w ramach kategorii A – uwzględniając w nim broń palną automatyczną przerobioną na półautomatyczną oraz broń palną półautomatyczną wyposażoną w magazynki o dużej pojemności i mechanizmy ładujące. W przyszłości możliwość zakupu lub sprzedaży tego typu broni będzie mieć wyłącznie bardzo ściśle określona grupa posiadaczy zezwoleń – np. muzea lub strzelcy sportowi – podlegających rygorystycznej kontroli bezpieczeństwa i wymogom monitorowania. Po raz pierwszy wprowadzone zostaną ograniczenia w stosunku do wielkości magazynków długich i krótkich półautomatycznych broni lufowych, a wszystkie istotne komponenty broni palnej będą podlegać obowiązkowi oznakowania i rejestracji.

Równocześnie z pracami nad wzmocnieniem kontroli nad legalnie posiadaną bronią palną Komisja prowadzi też prace nad zintensyfikowaniem walki z nielegalnym handlem bronią palną, w szczególności na Bałkanach Zachodnich, jak przewidziano w planie działania na lata 2015–2019. Posiedzenie ministerialne z przedstawicielami państw Bałkanów Zachodnich w dniu 16 grudnia br. było kamieniem milowym na drodze do rozwiązania tego problemu. Unia Europejska i państwa Bałkanów Zachodnich przyjęły wówczas wspólne oświadczenie, w którym wskazały działania, bez których walka z nielegalnym handlem bronią palną w Europie i na Bałkanach Zachodnich nie przyniesie lepszych rezultatów.

Komisja dodatkowo zaostrzyła też środki dotyczące prekursorów materiałów wybuchowych, tak aby jeszcze bardziej utrudnić terrorystom dostęp do surowców wykorzystywanych do nielegalnego wytwarzania materiałów wybuchowych. Zharmonizowane przepisy dotyczące dostępności, wprowadzania, posiadania i używania substancji lub mieszanin, które mogą być użyte do nielegalnego wytwarzania materiałów wybuchowych, określono w rozporządzeniu (UE) nr 98/2013. Celem jest ograniczenie ich dostępności dla ogółu społeczeństwa oraz zapewnienie odpowiedniego zgłaszania podejrzanych transakcji w ramach całego łańcucha dostaw. W celu kontroli wykorzystania prekursorów materiałów wybuchowych przyjęto trzy rozporządzenia delegowane w odniesieniu do proszku aluminiowego, proszku magnezu i azotanu magnezu. W rozporządzeniach szczególny nacisk położono na rygorystyczny obowiązek zgłaszania sprzedaży substancji będących prekursorami materiałów wybuchowych, aby zapobiec ich wykorzystywaniu do nielegalnego wytwarzania materiałów wybuchowych domowej roboty.

Systematyczne kontrole graniczne

W stosunku do obywateli państw trzecich przy wjeździe na terytorium istnieje obowiązek systematycznego sprawdzania dokumentów oraz kontroli bezpieczeństwa w odpowiednich bazach danych, a ukierunkowana reforma kodeksu granicznego Schengen, którą dnia 5 grudnia br. uzgodnili współustawodawcy, wprowadza dodatkowo obowiązkowe, systematyczne kontrole w odpowiednich bazach danych również w stosunku do obywateli UE. Ponadto z chwilą wyjazdu obywatele państw trzecich będą od teraz podlegać też obowiązkowemu, systematycznemu sprawdzeniu w systemie informacyjnym Schengen (SIS) oraz w bazie Interpolu zawierającej dane skradzionych lub utraconych dokumentów podróży. Dzięki tej poprawce możliwe będzie wykrycie obecności wszystkich osób poszukiwanych, których dotyczą ostrzeżenia zarejestrowane w systemie – w tym obecności zagranicznych bojowników terrorystycznych.

III. REALIZACJA PLANU DZIAŁANIA NA RZECZ SKUTECZNIEJSZEGO ZWALCZANIA FINANSOWANIA TERRORYZMU