PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 22.6.2005 
COM(2005) 265 ko ńcowy 
  
ZIELONA KSI ĘGA 
w sprawie racjonalizacji zu życia energii 
czyli 
jak uzyska ć więcej mniejszym nak ładem środków 
 
PL 2   PL SPIS TRE ŚCI 
Wprowadzenie................................................................................................................... ......... 4 
A. Identyfikacja przeszkód ............................................................................................. 13 1. Potrzeba przyj ęcia określonych środków na rzecz racjonalizacji zu życia energii..... 14 
1.1. Przeszkody finansowe na drodze w łaściwej reakcji rynku........................................ 14 
1.2. Zapotrzebowanie na us ługi energetyczne .................................................................. 15 
2. Potrzeba dzia łania ze strony w ładz publicznych........................................................ 15 
3. Koszty zewn ętrzne i przejrzysto ść cen ...................................................................... 16 
4. Dwa zbyt rzadko wykorzystywane narz ędzia: informowanie i edukowanie............. 16 
B. Europejska inicjatywa ................................................................................................ 17 1. Dzia łania na poziomie Wspólnoty ............................................................................. 18 
1.1. Integracja zagadnie ń energetycznych z innymi obszarami polityki Wspólnoty........ 18 
1.1.1. Badania naukowe i rozwój techniczny....................................................................... 19 1.1.2. Propagowanie najlepszych praktyk i technologii....................................................... 19 
1.1.3. Ustalanie i propagowanie najlepszych praktyk na wszystkich poziomach poprzez 
krajowe plany dzia łań................................................................................................ 19 
1.1.4. Lepsze wykorzystanie instrumentów fiskalnych ....................................................... 20 1.1.5. Lepsze ukierunkowanie pomocy pa ństwa.................................................................. 22 
1.1.6. Otwarcie zamówie ń publicznych ............................................................................... 22 
1.1.7. Znajdowanie finansowania europejskiego ................................................................. 22 1.2. Szczególne środki polityki energetycznej.................................................................. 23 
1.2.1. Budynki................................................................................................................. ..... 23 
1.2.2. Urz ądzenia gospodarstwa domowego........................................................................ 24 
1.2.3. Ograniczanie zu życia paliwa przez pojazdy .............................................................. 25 
1.2.4. Informowanie i ochrona konsumentów...................................................................... 27 2. Poziom krajowy ......................................................................................................... 28 2.1. Regulacja dzia łalności sieciowej................................................................................ 28 
2.2. Regulacja dzia łalności dostawczej............................................................................. 28 
2.3. Wytwarzanie energii elektrycznej.............................................................................. 29 2.4. Bia łe certyfikaty – instrument rynkowy..................................................................... 31 
 
PL 3   PL 3. Przemys ł..................................................................................................................... 32 
4. Transport ................................................................................................................... . 33 
4.1. Organizacja zarz ądzania ruchem lotniczym............................................................... 33 
4.2. Optymalizacja zarz ądzania ruchem............................................................................ 33 
4.3. Rozwijanie rynku czystych pojazdów........................................................................ 33 4.4. Wprowadzenie op łat za korzystanie z infrastruktury celem sk łonienia do zmiany 
zachowań.................................................................................................................... 34 
4.5. Opony..................................................................................................................... .... 35 
4.6. Lotnictwo ................................................................................................................. .. 35 
5. Poziom regionalny i lokalny ...................................................................................... 35 5.1. Szczególne instrumenty finansowania ....................................................................... 36 6. Strategia otwarta na świat .......................................................................................... 37 
6.1. W łączenie racjonalizacji zu życia energii do wspó łpracy międzynarodowej............. 38 
6.2. W łączenie racjonalizacji zu życia energii do polityki s ąsiedztwa i do wspó łpracy 
UE-Rosja.................................................................................................................... 39 
6.3. W łączenie racjonalizacji zu życia energii do polityki rozwoju .................................. 39 
6.4. Wzmacnianie roli mi ędzynarodowych instytucji finansowych ................................. 40 
WNIOSKI........................................................................................................................ ......... 41 
ZAŁĄCZNIK 1 ........................................................................................................................ 43 
ZAŁĄCZNIK 2 ........................................................................................................................ 51 
ZAŁĄCZNIK 3 ........................................................................................................................ 52 
ZAŁĄCZNIK 4 ........................................................................................................................ 53 
ZAŁĄCZNIK 5 ........................................................................................................................ 54 
 
PL 4   PL WPROWADZENIE  
Nawet gdyby nie wysokie i niestabilne ceny ropy naftowej, które doprowadzi ły do 
pogorszenia perspektyw wzrostu gospodarcze go w Europie, Unia Europejska mia łaby bardzo 
dobre powody, aby nada ć silny impuls do realizacji od świeżonego programu na rzecz 
racjonalizacji zu życia energii na wszystkich poziomach euro pejskiego spo łeczeństwa1: 
- Konkurencyjno ść i strategia lizbo ńska. Z licznych opracowa ń2 wynika, że UE 
mogłaby w uzasadniony ekonomicznie sposób obni żyć obecne zu życie energii o co 
najmniej 20 %, co odpowiada kwocie  60 mld EUR rocznie lub sumarycznemu, 
obecnemu zu życiu energii przez Niemcy i Finlandi ę. Chociaż wykorzystanie tych 
potencjalnych oszcz ędności wymaga znacznych nak ładów inwestycyjnych 
w zakresie nowych, energooszcz ędnych urz ądzeń i usług energetycznych, to Europa 
jest światowym liderem w tej dziedzinie, a us ługi energetyczne maj ą w dużej mierze 
charakter lokalny. Wi ąże się to ze stworzeniem wiel u nowych, wysokiej jako ści 
miejsc pracy w Europie. W istocie na podstawie kilku opracowa ń3 można 
oszacowa ć, że inicjatywa taka mog łaby potencjalnie przyczyni ć się do stworzenia – 
bezpośrednio i po średnio – a ż miliona nowych miejsc pr acy w Europie. Ponadto 
ponieważ w ramach niniejszej inicjaty wy przewidziano jedynie takie środki 
racjonalizacji zu życia energii, które s ą jednocze śnie uzasadnione ekonomicznie, czyli 
przynoszą oszczędności netto nawet po uwzgl ędnieniu niezb ędnych nak ładów 
inwestycyjnych, to udana realizacja tego programu oznacza ć będzie, że część 
z 60 mld EUR stanowi ć będzie oszcz ędność netto, co w rezultacie przyczyni si ę do 
                                                 
1 Patrz tak że Załącznik 1. 
2 The Mid-term Potential for Demand-side Energy Efficiency in the EU [ Możliwości racjonalizacji 
zużycia energii po stronie odbiorcy w średniej perspektywie ], Lechtenböhmer and Thomas, Wuppertal 
Institutie, 2005: „W naszym najnowszym scenariuszu polityk i środków dla UE obejmuj ącej 25 państw 
nakreślono tzw. „ambitn ą strategię” znacznego ograniczenia emisji gazó w cieplarnianych do roku 2020. 
Strategia ta wykorzystuje oko ło 80 % aktualnie dost ępnego w gospodarce potencja łu oszczędności. 
Zakłada się jednak, że decydenci s ą lepiej poinformowani w zakresie realizowanych polityk i dzia łań, i 
dzięki temu przychylniej nastawieni do wykorzystania najnowszych rozwi ązań energooszcz ędnych. 
Przedstawione w tabeli wyniki pokazuj ą wyraźnie, że według tego scenariusza efektywno ść 
energetyczna gospodarki UE-25 wzro śnie o 29 %.” Uzasadnienie do wniosku w sprawie dyrektywy 
dotyczącej efektywnego wykorzystania energii przez u żytkowników oraz us ług energetycznych – 
COM(2003) 739. MURE Database Simulation 2000, SOS Italy; Economic Evaluation of Sectoral 
Emissions Reduction Objectives for climate change [ Ocena ekonomiczna sektorowych celów 
ograniczania emisji w kontek ście zmian klimatycznych ], Blok and Joosen, ECOFYS, Utrecht, 2000; 
Energy Efficien cy Indicators [ Wskaźniki efektywno ści energetycznej ], ODYSSEE, ADEME, Paris, 
2004; Powering Profits: How Companies turn energy efficiency into shareholder value [ Zyski 
energetyczne: Jak przedsi ębiorstwa przek ładają efektywno ść energetyczn ą na warto ść akcji ], Green 
Business Letter, kwiecie ń 2005; Improving energy efficiency by 5% and more per year [ Podnoszenie 
efektywno ści energetycznej o co najmniej 5 % rocznie ], K. Blok, artyku ł zostanie opublikowany w 
czasopiśmie Journal of Industrial Ecology; The Potential for more efficient electricity use in Italy 
[Możliwości efektywniejszego wykorzystan ia energii elektrycznej we W łoszech ], F. Krause; The Energy 
Efficiency Challenge [ Problem efektywnego w ykorzystania energii ], WWF, 2005; World Energy 
Assessment 2000 [ Ocena sytuacji energetycznej na świecie w roku 2000 ] oraz aktualizacja na rok 2004, 
witryna internetowa UNDP; European Co uncil for an energy efficient economy, Proceedings 2005 
Summer study: Energy savings, What works and who delivers? [ Europejska Rada na rzecz gospodarki 
efektywnej energetycznie, Protokó ł, studium letnie 2005: Oszcz ędność energii – co dzia ła i kto 
realizuje? ], www.eceee.org . 
3 Rat für Nachhaltige Entwicklung [ Niemiecka Rada na rzecz zrównowa żonego rozwoju ], 2003, 
http://www.nachhaltigkeitsrat.de/ser vice/download/publikationen/broschueren/Broschuere_Kohleempfe
hlung.pdf, Ecofys. 
 
PL 5   PL poprawy konkurencyjno ści przemys łu oraz warunków życia obywateli UE. W tych 
samych, wspomnianych wy żej opracowaniach stwierdza si ę, że przeci ętne 
gospodarstwo domowe w UE mog łoby zaoszcz ędzić efektywnie od 200 do 1 000 
EUR rocznie, w zale żności od zużycia energii.  
Skuteczna polityka w zakresie racjonalizacji zu życia energii mo że zatem znacz ąco 
przyczyni ć się do poprawy konkurencyjno ści i zatrudnienia w Europie, które 
stanowią główne cele strategii lizbo ńskiej. Zajmuj ąc się zagadnieniem 
zapotrzebowania energetycznego polityka ta wchodzi w sk ład zbioru polityk UE w 
zakresie dostaw energii, w tym stara ń na rzecz propagowa nia odnawialnych jej 
źródeł, i jako taka nale ży do priorytetów, które po raz pierwszy przedstawiono w 
zielonej ksi ędze z roku 2000, zatytu łowanej „W kierunku europejskiej strategii na 
rzecz zabezpieczenia dostaw energii”. Ponadto energooszcz ędne urządzenia, us ługi i 
technologie zyskuj ą coraz wi ększe znaczenie na ca łym świecie. Je żeli Europa 
utrzyma swoj ą znaczącą pozycję w tej dziedzinie i tu w łaśnie w pierwszej kolejno ści 
będą opracowywane i wprowadzane nowe, energooszcz ędne technologie, wi ązać się 
to będzie z istotnymi mo żliwościami handlowymi.  
- Ochrona środowiska a zobowi ązania UE wynikaj ące z protoko łu z Kioto . 
Oszczędność energii stanowi bez w ątpienia najszybszy, najskuteczniejszy 
i najbardziej op łacalny sposób ograniczania emisji gazów cieplarnianych oraz 
poprawy jako ści powietrza, szczególnie na terenach g ęsto zaludnionych. Wobec tego 
pomoże Państwom Cz łonkowskim w realizacji ich zobowi ązań w ramach protoko łu 
z Kioto. Po drugie stanowi ć będzie znacz ący wkład w długofalowe starania UE 
w zakresie zapobiegania zmianom klimatu poprzez dalsze ograniczanie emisji zanieczyszcze ń, w ramach wchodz ących w życie po 2012 roku regulacji Konwencji 
ramowej Narodów Zjednoczonych w spra wie zmian klimatu. Wiele krajów 
rozwijających się w pełni zdaje sobie spraw ę ze znaczenia racjonalizacji zu życia 
energii przy rozwi ązywaniu tych z łożonych problemów. W zwi ązku z tym Europa 
musi stanowi ć w tym zakresie przyk ład, prowadz ąc do rozwoju wspó łpracy oraz 
opracowywania nowych polityk i technologii, które pomog ą światu rozwijaj ącemu 
się poradzić sobie z tym wyzwaniem. 
- Bezpiecze ństwo dostaw energii . Zgodnie z obecnymi tendencjami do roku 2030 UE 
będzie w 90 % uzale żniona od importu w zakresie zapotrzebowania na rop ę naftową 
oraz w 80 % uzale żniona od zewn ętrznych dostaw gazu. Nie sposób przewidzie ć cen 
ropy w 2020 roku, w szczególno ści jeśli popyt ze strony krajów rozwijaj ących się 
będzie rósł w tak szybkim tempie, jak obecnie . Jak stwierdzono w dniu 2 maja 2005 
r. przy okazji spotkania ministerialnego pa ństw członkowskich Mi ędzynarodowej 
Agencji Energetycznej (IEA), jednym z najwa żniejszych sposobów rozwi ązania tego 
problemu jest racjonalizacja zu życia energii. Podj ęcie rzeczywistych dzia łań na rzecz 
najpierw zatrzymania wzrostu zapotrze bowania energetycznego UE na obecnym 
poziomie, a nast ępnie jego ograniczenia, stanowi łoby znacz ący wkład w 
opracowanie spójnej i zrównowa żonej polityki na rzecz wspierania bezpiecze ństwa 
dostaw energii dla Unii Europejskiej. 
Niniejsza zielona ksi ęga stanowi zatem prób ę zidentyfikowania przeszkód aktualnie 
uniemożliwiających wprowadzenie tych ekonomicznie uzasadnionych oszcz ędności, takich 
jak na przyk ład brak odpowiednich bod źców, brak informacji, czy brak dost ępnych 
mechanizmów finansowania.  
 
PL 6   PL Następnie postarano si ę wskazać sposoby usuni ęcia tych przeszkód, proponuj ąc podjęcie 
szeregu kluczowych dzia łań. Przykłady obejmuj ą: 
- opracowanie rocznych planów dzia łań na rzecz racjonalizacji zu życia energii, na 
poziomie krajowym. Plany takie mog ą określać działania do podj ęcia na poziomie 
krajowym, regionalnym i lokalnym, a nast ępnie kontrolowa ć powodzenie ich 
realizacji pod wzgl ędem racjonalizacji zu życia energii, jak i ekonomicznej 
opłacalności. Uzupe łnieniem planów mo że być proces analizy porównawczej i 
wzajemnej weryfikacji na poziomie europejskim, umo żliwiający Państwom 
Członkowskim łatwe wyci ąganie wniosków z sukcesów i b łędów innych oraz 
zapewniaj ący szybkie rozpowszechnianie najlepszych praktyk na terenie ca łej UE; 
- zapewnienie obywatelom lepszej informacji, na przyk ład poprzez lepiej skierowane 
kampanie promocyjne i lepsze oznakowanie produktów; 
- usprawnienie systemu podatkowego, aby zapewni ć, że zanieczyszczaj ący faktycznie 
płaci, jednak bez zwi ększania ogólnego poziomu opodatkowania; 
- lepsze ukierunkowanie pomocy pa ństwa w przypadkach, gdy ws parcie publiczne jest 
uzasadnione, proporcjonalne i niezb ędne dla zapewnienia bod źca do racjonalizacji 
zużycia energii; 
- wykorzystanie zamówie ń publicznych do inicjowania nowych, energooszcz ędnych 
technologii, takich jak oszcz ędniejsze samochody i energooszcz ędny sprz ęt 
informatyczny; 
- wykorzystanie nowych i udoskonalonych inst rumentów finansowania, na poziomie 
wspólnotowym i krajowym, w celu zapewnienia przedsi ębiorstwom i 
gospodarstwom domowym bod źców – lecz nie pomocy – do wprowadzania 
energooszcz ędnych modyfikacji; 
- podejmowanie dalszych dzia łań dotyczących budynków, gdzie obowi ązuje już 
istniejąca dyrektywa Wspólnoty, i ewentualne obj ęcie nią również mniejszych 
obiektów, w sposób gwarantuj ący opłacalność i jak najmniejsze dodatkowe 
obciążenia biurokratyczne; 
- wykorzystanie inicja tywy Komisji pod nazw ą CARS 21 celem przyspieszenia prac 
nad nową generacją samochodów o ni ższym zużyciu paliwa. 
Niniejsza zielona ksi ęga stanowi ć ma katalizator i prowadzi ć do odnowienia inicjatywy na 
rzecz racjonalizacji zu życia energii na wszystkich poziomach europejskiego spo łeczeństwa – 
unijnym, krajowym, regionalnym i lokalnym. Ponadto ksi ęga ta stanowi ć ma znacz ący wkład, 
na drodze przyk ładu i przewodnictwa, w zainicjowanie mi ędzynarodowych dzia łań na rzecz 
przyczynienia si ę do zapobiegania zmianom klimatu poprzez racjonalizacj ę zużycia energii. 
Do wytworzenia jednostki PKB Chiny zu żywają obecnie ponadpi ęciokrotnie wi ęcej energii 
niż UE, natomiast USA oko ło 50 % wi ęcej4. Przy gwa łtownie rosn ącym zapotrzebowaniu na 
energię, głównie w Chinach i Indiach, racjonalizacja zu życia energii stanowi ć musi jeden 
z najważniejszych obszarów dzia łań mających na celu pogodzenie  z jednej strony coraz 
większych potrzeb energetycznych krajów rozwijaj ących się w związku z rozwojem 
                                                 
4 Proporcje te by łyby odmienne gdyby uwzgl ędnić różnice w poziomie si ły nabywczej obywateli. Wi ęcej 
informacji znale źć można w załączniku 1. 
 
PL 7   PL gospodarczym i popraw ą warunków życia obywateli, a z drugiej powstrzymanie globalnego 
ocieplenia. Za spraw ą niniejszej zielonej ksi ęgi oraz dynamiki powsta łej w zwi ązku 
z realizacj ą zawartych w niej zalece ń Unia Europejska powinna wysun ąć się na czoło działań 
mających na celu uczynienie z racjonalizacji zu życia energii światowego priorytetu. Wreszcie 
wysokie ceny ropy naftowej najmocniej uderzaj ą kraje najbiedniejsze, w szczególno ści kraje 
Afryki, Karaibów i Pacyfiku ( AKP). Podczas realizacji zalece ń zawartych w niniejszej 
zielonej ksi ędze należy zwrócić uwagę, w jaki sposób opracowane w Europie rozwi ązania 
techniczne mo żna wykorzysta ć w tych krajach lub przystosowa ć do ich potrzeb oraz jak 
najlepiej je wdra żać. 
Przytoczone wy żej konkretne przyk łady sposobów radzenia sobi e z tym wyzwaniem, które 
szczegółowo omówiono poni żej, nie są propozycjami, lecz ideami do dyskusji. Nie s ą one 
także wyczerpuj ące. Po opublikowaniu nini ejszej zielonej ksi ęgi Komisja do ko ńca tego roku 
podejmie intensywne konsultacje publiczne.  
Aby ożywić debatę i poznać wartościowe opinie jej uczestni ków Komisja poddaje pod 
dyskusję 25 przedstawionych poni żej kwestii ogólnych.  
Komisja postanowi ła powołać do życia „Europejskie Forum Energii Odnawialnej”. Forum to, 
oparte na modelach forów „florenc kiego” i „madryckiego”, które z du żym powodzeniem 
posłużyły do wypracowania konsensusu w sprawie sposobu liberalizacji rynku energii, 
skupiać będzie Komisj ę, Państwa Członkowskie, Parlament Europejski, krajowe organy 
regulacyjne oraz przedstawi cieli europejskiego przemys łu i organizacji pozarz ądowych. 
Forum zbiera ć się będzie dwa razy do roku. Pierwsze spotkanie, zaplanowane na pa ździernik, 
poświęcone będzie szczegó łowemu omówieniu niniejszej zielonej ksi ęgi. 
Jednak oprócz zasi ęgnięcia opinii Rady, Parlamentu Europejskiego oraz przemys łu 
i organizacji pozarz ądowych na temat dokumentu, Komisja uwa ża za niezwykle istotne 
przeprowadzenie szer okich konsultacji spo łecznych. Wszystkie zainteresowane osoby mog ą 
przedstawia ć uwagi i sugestie nast ępującymi drogami: 
- przez Internet, na stronach Komisji pod adresem 
http://europa.eu.int/comm/en ergy/efficiency/index_en.htm ; 
- na r ęce pana Luca Werringa z Dyrekcji Generaln ej ds. Energii i Transportu Komisji 
Europejskiej (luc.werring@cec.eu.int ); 
- Komisja zaanga żuje każde ze swych przedstawicielstw  rozmieszczonych w miastach 
na terenie UE. Informacje i ewentualne imprezy og łaszane będą pod adresem: 
http://europa.eu.int/comm/represent_en.htm ; 
- Komisja posiada sie ć Agencji Energii w wielu miastach Europy. Agencje te 
otrzymają zadanie rozpowszechniania informacji na temat zielonej ksi ęgi i 
zachęcania do zg łaszania uwag. 
Za zgodą osoby zg łaszającej wszystkie uwagi umieszczane b ędą na stronach internetowych 
Komisji do konsultacji.  
Istotne jest, aby niniejsza zielona ksi ęga szybko doprowadzi ła do podj ęcia konkretnych 
działań. Wobec tego Komisja przypuszcza, że po zako ńczeniu procesu konsultacji, w 2006 r. 
powinien zosta ć opracowany plan dzia łania, w którym pr zedstawione zostan ą konkretne 
 
PL 8   PL działania, jakie nale ży podjąć na poziomie unijnym i krajowym, wraz z niezb ędnymi 
analizami kosztów i korzy ści.  
- Kwestie do dyskusji 
Uwagi ogólne 
Zamieszczone poni żej pytania maj ą na celu dalsz ą analizę możliwości przedstawionych w 
niniejszym opracowaniu, pod k ątem ich op łacalności ekonomicznej i wk ładu w oszcz ędność 
energii, ochron ę środowiska, tworzenie miejsc pracy oraz ograniczenie importu ropy naftowej 
i gazu.  
Komisja by łaby wdzi ęczna za jak najbardziej szczegó łowe odpowiedzi, a tak że wskazanie 
poziomu, na którym najlepiej by łoby realizowa ć proponowane dzia łania – mi ędzynarodowy, 
unijny, krajowy, regionalny czy lo kalny. Ponadto czy dane dzia łanie najlepiej realizowa ć w 
drodze zalece ń, dobrowolnych środków, wi ążących celów czy środków w ramach wniosków 
legislacyjnych? Wreszcie w jaki sposób rozwa żane działania mog łyby być realizowane w 
praktyce? Jak przedstawia łby się czas i koszty realizacji, a w przypadku, gdyby konieczna 
była funkcja kontrolna lu b podobna, który organ by łby do tego celu najbardziej odpowiedni? 
Na tej podstawie Komisja b ędzie mog ła w 2006 r. opracowa ć w ramach swojego planu 
działania solidne, praktyczn e i wykonalne propozycje, za którymi pójd ą realne zmiany. 
Ponadto jednym z g łównych celów zielonej ksi ęgi oraz planowanych konsultacji jest 
zainspirowanie nowych, jeszcze niezidentyfikowanych idei. Komisja b ędzie wdzi ęczna za 
sugestie i przyk łady, w miar ę możliwości z podaniem wspomnianych wy żej informacji, 
dotyczących na przyk ład kosztów realizacji, korzy ści wynikaj ących z oszcz ędności energii 
oraz łatwości realizacji. 
Pytania dotycz ące możliwości przedstawionych w zielonej ksi ędze 
1. W jaki sposób Wspólnota, a w szczególno ści Komisja, mog łyby lepiej stymulowa ć 
europejskie inwestycje w technologie energooszcz ędne? Jak zapewni ć lepsze 
adresowanie funduszy przeznaczonych na wspieranie bada ń w tym zakresie? 
(Podpunkt 1.1) 
2. Mechanizm handlu uprawnieniami do emisji stanowi kluczowe narz ędzie 
wypracowywania rynkowej odpowiedzi na osi ągnięcie celów protoko łu z Kioto oraz 
na zmiany klimatyczne. Czy istnieje mo żliwość lepszego zastosowania tej polityki 
celem propagowania racjonalizacji zu życia energii? Je śli tak, to jaka? (Podpunkt 1.1) 
3. W kontek ście strategii lizbo ńskiej, której celem jest na danie europejskiej gospodarce 
nowego impulsu do rozwoju, w jaki sposób nale ży powiązać konkurencyjno ść 
gospodarcz ą ze zwiększeniem nacisku na racjonalizacj ę zużycia energii? Czy w tym 
kontekście byłoby sensowne wymaganie od Pa ństw Członkowskich opracowywania 
rocznych planów racjonalizacji zu życia energii oraz nast ępnie porównywanie ich 
realizacji na poziomie wspólnotowym celem zapewnienia sta łego rozpowszechniania 
najlepszych praktyk? Czy takie podej ście byłoby mo żliwe na skal ę 
międzynarodow ą? Jeśli tak, to w jaki sposób? (Podpunkt 1.1.3) 
 
PL 9   PL 4. Polityka fiskalna stanowi wa żny środek zach ęcania do zmian post ępowania oraz do 
korzystania z nowych produktów, zu żywających mniej energii. Czy takie środki 
powinny odgrywa ć większą rolę w europejskiej polityce w zakresie racjonalizacji 
zużycia energii? Je żeli tak, to jakiego rodzaju środki nadawa łyby się najlepiej do 
osiągnięcia tego celu? Jak mog łyby zosta ć wprowadzone w sposób nie prowadz ący 
do ogólnego zwi ększenia obci ążeń podatkowych? Jak naprawd ę zmusić 
zanieczyszczaj ących do p łacenia? (Podpunkt 1.1.4) 
5. Czy by łoby możliwe opracowanie zasad pomocy pa ństwa, które by łyby 
korzystniejsze dla środowiska, w szczególno ści poprzez zach ęcanie do innowacji 
ekologicznych i poprawy wydajno ści? Jaką postać mogłyby mieć takie zasady? 
(Podpunkt 1.1.5) 
6. W ładze publiczne cz ęsto służą innym za przyk ład. Czy prawo powinno nak ładać na 
władze publiczne szczególne obowi ązki, na przyk ład obowi ązek stosowania w 
budynkach publicznych środków zalecanych na poz iomie wspólnotowym lub 
krajowym? Czy w ładze publiczne mog łyby lub powinny uwzgl ędniać 
energooszcz ędność w zamówieniach publicznych? Czy pomog łoby to w tworzeniu 
stabilnych rynków na okre ślone produkty i nowe t echnologie? Jak mo żna to 
wprowadzi ć w praktyce w sposób zapewniaj ący wsparcie dla rozwoju nowych 
technologii oraz bod źce dla przemys łu do bada ń nad nowymi, energooszcz ędnymi 
produktami i procesami? Jak mo żna to zrealizowa ć w sposób zapewniaj ący 
oszczędność środków publicznych? W odniesieniu do pojazdów, patrz pytanie nr 20. 
(Podpunkt 1.1.6) 
7. W przesz łości fundusze na rzecz racjonalizacji zu życia energii by ły dobrze 
wykorzystywane. Jak mo żna to powtórzy ć i poprawi ć? Jakie środki warto podj ąć na 
poziomach: 
– międzynarodowym, 
– unijnym, – krajowym, – regionalnym i lokalnym?  (Podpunkt 1.1.7. Patrz tak że pytanie 22) 
8. Znacz ące oszcz ędności można osiągnąć w dziedzinie energooszcz ędności 
budynków. Jakie praktyczne środki można podjąć na poziomie unijnym, krajowym, 
regionalnym lub lokalnym w celu zapewnienia udanego wdro żenia obecnej 
dyrektywy wspólnotowej dotycz ącej budynków? Czy Wspólnota powinna pój ść 
dalej, ni ż sięga obecna dyrektywa, na przyk ład rozszerzaj ąc zakres jej 
obowiązywania na mniejsze obiekty? Je żeli tak, to w jaki sposób mo żna osiągnąć 
odpowiedni ą równowag ę pomiędzy potrzeb ą poprawy energooszcz ędności a celem, 
jakim jest ograniczenie do minimum nowych obci ążeń administracyjnych? 
(Podpunkt 1.2.1) 
 
PL 10   PL 9. Zapewnienie bod źców do poprawy energooszcz ędności mieszka ń na wynajem nie 
jest łatwe, poniewa ż właściciel budynku zwykle nie p łaci rachunku za energi ę i w 
związku z tym nie ma interesu ekonomicznego w inwestycjach energooszcz ędnych 
takich jak termoizolacja czy okna  dwuszybowe. W jaki sposób mo żna najlepiej 
podejść do tego problemu? (Podpunkt 1.2.1) 
10. Jak mo żna wzmocni ć wpływ prawodawstwa na energooszcz ędność urządzeń 
gospodarstwa domowego? Jak najskuteczniej zach ęcać do wytwarzania i nabywania 
takich produktów? Czy na przyk ład można udoskonali ć obecne zasady oznaczania? 
W jaki sposób Unia Europejska mog łaby zainicjowa ć badania nad now ą generacj ą 
produktów energooszcz ędnych i ich pó źniejszą produkcj ę? Jakie inne środki można 
podjąć na poziomach: 
– międzynarodowym, 
– unijnym, – krajowym, – regionalnym i lokalnym? (Podpunkt 1.2.2) 
11. Powa żnym wyzwaniem jest doprowadzenie do tego, aby przemys ł motoryzacyjny 
produkowa ł samochody zu żywające mniej energii. W jaki sposób mo żna najlepiej 
podejść do tego problemu? Jakie środki nale ży podjąć celem dalszej poprawy 
sprawności energetycznej samochodów i na  jakim poziomie? W jakim stopniu środki 
te powinny mie ć charakter dobrowolny, a w jakim obowi ązkowy?  
(Podpunkt 1.2.3) 
12. W niektórych Pa ństwach Cz łonkowskich przeprowadzono udane publiczne 
kampanie informacyjne na temat racjonalizacji zu życia energii. Co jeszcze mo żna i 
należy zrobić w tym zakresie na poziomach: 
– międzynarodowym, 
–
 unijnym, 
– krajowym, 
– regionalnym i lokalnym?  (Podpunkt 1.2.4) 
13. W jaki sposób mo żna poprawi ć efektywno ść przesyłu i dystrybucji energii 
elektrycznej? Jak takie inicjatywy realizowa ć w praktyce? W jaki sposób mo żna 
zmniejszy ć zużycie paliwa do produkcji energii elektrycznej? W jaki sposób 
propagowa ć rozproszone wytwarzanie energii elektrycznej i ciep ła? (Podpunkty 2.1-
2.3) 
14. Dobrym sposobem propagow ania racjonalizacji zu życia energii jest zach ęcanie 
spółek energetycznych i gazowych do oferowania obs ługi energetycznej (tzn. 
zobowiązania się do ogrzania domu do uzgodnionej temperatury i zapewnienia us ług 
 
PL 11   PL oświetleniowych) zamiast zwyk łego dostarczania energii. W ramach takich ustale ń 
energooszcz ędność obiektu oraz dokonanie niezb ędnych inwestycji le żą w interesie 
gospodarczym dostawcy energii. W pr zeciwnym wypadku w interesie spó łek 
energetycznych i gazowych le ży niedokonywanie takich  inwestycji, poniewa ż dzięki 
temu sprzedaj ą więcej energii. W jaki sposób mo żna propagowa ć takie praktyki? 
Czy dobrowolny kodeks lub dobrowolna umowa b ędą do tego celu konieczne lub 
odpowiednie? 
15. W szeregu Pa ństw Członkowskich wprowadzono lub wprowadza si ę „białe” 
świadectwa energooszcz ędności. Czy świadectwa takie nale ży wprowadzi ć na 
poziomie wspólnotowym? Czy jest to konieczne bior ąc pod uwag ę mechanizm 
handlu uprawnieniami do emisji? W razie wprowadzenia świadectw, jak mo żna to 
zrobić przy jak najmniejszym obci ążeniu biurokratycznym? W jaki sposób 
świadectwa mog łyby być powiązane z mechanizmem handlu uprawnieniami do 
emisji? (Podpunkt 2.4) 
16. Do najwi ększych wyzwa ń w tej dziedzinie nale ży nakłonienie przemys łu do 
zastosowania nowych, energooszcz ędnych technologii i urz ądzeń. Co jeszcze mo żna 
i należy zrobić w uzupełnieniu mechanizmu handlu uprawnieniami do emisji? Na ile 
skuteczne okaza ły się podejmowane do tej pory kroki wynikaj ące z dobrowolnych 
zobowiązań, niewiążące środki przyjmowane przez przemys ł lub kampanie 
informacyjne? (Podpunkt 3) 
17. Do najwa żniejszych priorytetów nadal nale ży nowa równowaga pomi ędzy rodzajami 
transportu, stanowi ąca główny temat strategii przedstawionej w bia łej księdze na 
temat europejskiej polityki transportowej do roku 2010, przyj ętej przez Komisj ę w 
2001 r. Co jeszcze mo żna zrobić w celu zwi ększenia udzia łu rynkowego transportu 
kolejowego, morskiego i żeglugi śródlądowej? (Podpunkt 4.2) 
18. Racjonalizacja zu życia energii wymaga zrealizowania okre ślonych inwestycji 
infrastrukturalnych w ramach transeurope jskiej sieci transportowej. Jak nale ży 
pozyskiwa ć środki na inwestycje infrastrukturalne i z jakich źródeł finansowania 
korzystać? (Podpunkt 4.2) 
19. Które ze środków mo żliwych do przyj ęcia w sektorze transportowym posiadaj ą 
największy potencja ł? Czy priorytet nale ży nadać innowacjom technicznym (opony, 
silniki…), w szczególno ści poprzez definiowanie norm wspólnie z przemys łem, czy 
też środkom regulacyjnym, takim jak wprowadzenie limitu zu życia paliwa przez 
samochody? (Podpunkty 4.3-4.5) 
20. Czy w ładze publiczne (pa ństwowe, regionalne i lokalne oraz organy administracji) 
powinny by ć zobowiązane, aby okre ślona część pojazdów kupowanych przez nie w 
ramach zamówie ń publicznych na wyposa żenie ich parków samochodowych 
należała do kategorii pojaz dów ekonomicznych? Je żeli tak, to jak mo żna to 
zorganizowa ć w sposób nie powoduj ący wypaczenia rynku na korzy ść jednego, 
określonego rozwi ązania techniczneg o? (Podpunkt 4.3) 
21. W Europie zacz ęto wprowadza ć pobieranie op łat za korzystanie z infrastruktury, w 
szczególno ści z dróg. Pierwsz ą propozycj ę zgłoszono w roku 2003 w celu 
wzmocnienia pobierania op łat od zawodowych przewo źników drogowych. W 
niektórych miastach wprowadza si ę obecnie lokalne op łaty za wjazd, maj ące na celu 
 
PL 12   PL ograniczenie ruchu na ich terenie. Jakie powinny by ć kolejne kroki w zakresie 
pobierania op łat za korzystanie z infrastruktury? Na ile nale ży bezpośrednio obci ążać 
sprawców zanieczyszcze ń, zatorów i wypadków wynikaj ącymi stąd „kosztami 
zewnętrznymi”? (Podpunkt 4.4) 
22. W niektórych Pa ństwach Cz łonkowskich bardzo udane okaza ły się lokalne lub 
regionalne programy finansowan ia inwestycji energooszcz ędnych, zarz ądzane przez 
wyspecjalizowane spó łki. Czy dzia łania takie nale ży rozszerza ć? Jeśli tak, to w jaki 
sposób? (Podpunkt 5.1) 
23. Czy kwestie zwi ązane z racjonalizacj ą zużycia energii powinny w wi ększym stopniu 
stanowić element stosunków Unii z kraj ami trzecimi, w szczególno ści z jej 
sąsiadami? Je śli tak, to w jaki sposób? Jak kwestia racjonalizacji zu życia energii 
mogłaby stać się kluczowym elementem integrac ji rynków regionalnych? Czy 
konieczne jest zach ęcanie międzynarodowych instytucji finansowych do zwracania 
większej uwagi na kwestie zarz ądzania popytem w ramach  pomocy technicznej i 
finansowej udzielanej przez nie krajom trzecim? Je żeli tak, to jakie mechanizmy lub 
nakłady byłyby najskuteczniejs ze? (Podpunkt 6) 
24. W jaki sposób post ępy w dziedzinie technolog ii i procesów energooszcz ędnych 
dokonywane w Europie mo żna wdrażać do praktycznego u żytku w krajach 
rozwijających się? (Podpunkt 6.3) 
25. Czy w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO) Unia powinna negocjowa ć 
preferencje taryfowe i pozataryfowe dla produktów energooszcz ędnych oraz 
zachęcać do tego innych cz łonków WTO? (Podpunkt 6) 
 
PL 13   PL A. I DENTYFIKACJA PRZESZKÓD  
Kryzys naftowy na pocz ątku lat siedemdziesi ątych skłonił kraje UE do zrewidowania swojego 
zużycia energii celem zmniejszenia uzale żnienia od ropy. Post ęp w tym zakresie, jaki mia ł 
miejsce we wszystkich Pa ństwach Cz łonkowskich, ju ż w połowie lat siedemdziesi ątych 
przerwał do tej pory nierozerwalny zwi ązek pomi ędzy wzrostem PKB a wzrostem 
zapotrzebowania na energi ę. Energoch łonność zmniejszy ła się o 40 % w Niemczech i Danii, a 
we Francji jest o 30 % ni ższa niż w latach siedemdziesi ątych. Na wykresie poni żej 
przedstawiono to przerw anie korelacji wysoko ści PKB i zapotrzebowania na energi ę. 
Radykalnie zmniejszy ło się zużycie paliwa przez samochody5. Świadomość znaczenia 
racjonalnego zu życia energii w budynkach doprowadzi ła do instalowania w nich lepszej 
izolacji termicznej. Na przyk ład Francja wprowadzi ła ambitny program oszcz ędności energii 
pod hasłem „Nie mamy ropy, ale mamy pomys ły”, przyspieszaj ąc przejście w zakresie 
wytwarzania energii z elektrowni opalanych olejem na reaktory j ądrowe oraz zwi ększając 
opodatkowanie oleju nap ędowego. 
Rozwój  zapotrzebowania na energi ę pierwotn ą oraz „negad żuli” - EU-25
 („negad żule” - oszcz ędności energii obliczone w odniesieniu do 
energoch łonności z roku 1971) 
050010001500200025003000
1971
1973
1975
1977
1979
1981
1983
1985
1987
1989 1991 1993 1995 1997
1999
2001
2003MtoeNegadżule
Biomasa
Inne źródła
En. jądrowa
Gaz
Olej
Węgiel
 
Źródło: Enerdata 
Kryzys naftowy stanowi ł krótkotrwa ły bodziec do wprowadzenia dora źnych środków na 
rzecz racjonalizacji zu życia energii, ale ze wzgl ędu na brak g łębokich dzia łań strukturalnych 
nie udało się doprowadzi ć do stabilizacji popytu. W ostatn ich latach niedawny wzrost cen 
energii, w szczególno ści ropy, na rynkach światowych, na nowo pobudzi ł zainteresowanie 
kwestią zarządzania popytem.  
                                                 
5 W przeciwie ństwie do Stanów Zjednoczonych, gdzie zu życie ropy pocz ątkowo spad ło, lecz łącznie 
wzrosło o 16 % w okresie od roku 1973 do 2003, we Francji – pomimo pewnego wzrostu w ostatnich 
latach – zu życie ropy jest nadal o 10 % poni żej poziomu sprzed trzech dekad, a energoch łonność jest o 
30 % niższa niż w roku 1973. 
 
PL 14   PL Podjęcie skutecznych dzia łań w celu znacz ącego obni żenia zużycia energii jest niemo żliwe 
bez uprzedniego zidentyfikowania przyczyn marnotrawstwa celem podj ęcie z nimi walki w 
przyszłości. 
1. Potrzeba przyj ęcia określonych środków na rzecz racjonalizacji zu życia energii 
Teoretycznie si ły rynkowe z czasem wytworz ą najbardziej racjonalne rozwi ązanie bez 
konieczno ści interwencji. Jednak ze wzgl ędu na charakterystyk ę techniczn ą rynków energii 
wydaje si ę konieczne wspieranie i wspomaganie takich naturalnych zmian rynkowych 
poprzez szybsz ą racjonalizacj ę zużycia energii, a tym samym ograniczenie zapotrzebowania 
na nią. Siły rynkowe pozostan ą także istotne dla dopasowania popytu i poda ży.  
Najpoważniejszą przeszkod ą dla racjonalizacji zu życia energii jest brak informacji (na temat 
kosztów i dost ępności nowej technologii; brak informacji o kosztach w łasnego zu życia 
energii; brak wyszkolenia pracowni ków technicznych w zakresie prawid łowej obs ługi 
serwisowej oraz fakt, że aspekty te nie s ą należycie uwzgl ędniane przez uczestników rynku). 
Może to stanowi ć szczególny problem podczas dokonywania inwestycji, które cz ęsto mają 
charakter d ługookresowy. Wp ływ na decyzje inwestycyjne mo że mieć także problem 
sprzeczno ści interesów (np. w łaściciela nieruchomo ści (który instaluje kocio ł) i najemcy 
(który płaci rachunek za ogrzewanie)) b ądź nieskoordynowanie bud żetu inwestycyjnego 
przedsiębiorstwa z jego bud żetem energetycznym. Mo żna także mieć do czynienia z cenami 
wprowadzaj ącymi w b łąd (ze wzgl ędu na nieuwzgl ędnienie czynników zewn ętrznych, brak 
przejrzysto ści). Szybkie oddzia ływanie nowych, energooszcz ędnych rozwi ązań technicznych 
na rynek utrudnia ć mogą również przeszkody techniczne, na przyk ład brak standaryzacji 
urządzeń i podzespo łów zużywających energi ę. W przesz łości zdarza ło się, że błędnie 
skonstruowane regulacje w sektorach obj ętych monopolem stwarza ły w strukturze taryfowej 
zachęty do zu żywania energii.  Poprawa jako ści stanowionego w UE prawa oraz 
wprowadzenie bardziej przejrzystych si ł rynkowych w nast ępstwie liberalizacji powinny 
przynieść rozwiązanie tego problemu, ale ze skutkami wcze śniejszych decyzji 
inwestycyjnych b ędziemy żyć jeszcze przez wiele lat. 
1.1. Przeszkody finansowe na drodze w łaściwej reakcji rynku 
Brak informacji i przeszkolenia w zakresie najnowszych technologii oraz ich gospodarczego i 
finansowego wp ływu na stop ę zwrotu z inwestycji, w po łączeniu w niektórych przypadkach z 
awersją do ryzyka zwi ązanego z szybkim przyjmowaniem nowych technologii i rozwi ązań 
technicznych, mog ą zachęcać inwestorów takich jak ba nki do kontynuacji wspierania 
przestarza łych technologii, nawet gdy nie s ą najwydajniejsze ani nie oferuj ą najlepszego 
zwrotu. Propagatorzy energooszcz ędnych technologii oczywi ście musz ą przedstawi ć 
odpowiednie uzasadnienie staraj ąc się o wsparcie potencjalnych in westorów, takich jak banki 
czy fundusze kapita łu podwy ższonego ryzyka. Rol ę do odegrania maj ą tu równie ż 
przedsiębiorstwa świadczące obsługę energetyczn ą. Należy także zachęcać przemys ł, 
inwestorów i ogó ł konsumentów do uwzgl ędniania energooszcz ędnych alternatyw w swoich 
planach finansowych. Nale ży uświadomić zaangażowanym podmiotom bardzo korzystny 
stosunek kosztów do korzy ści oraz niekiedy bardzo kr ótki okres zwrotu – w okre ślonych 
przypadkach nawet poni żej jednego roku – dla inwestycji energooszcz ędnych. Mo żna 
opracowa ć proste narz ędzia do oceny ryzyka zwi ązanego z projektami, np. podr ęczniki i 
programy komputerowe do analizy cyklu życia oraz audyty energetyczne na poziomie 
inwestycyjnym. 
 
PL 15   PL Ponadto brak jest dost ępu do odpowiednich instrumentów finansowych s łużących do 
wspierania dzia łań na rzecz racjonalizacji zu życia energii, które przewa żnie realizowane s ą na 
niewielką skalę. Doświadczenie wykazuje, że tradycyjni po średnicy, w szczególno ści banki, 
często niech ętnie wspieraj ą przedsięwzięcia energooszcz ędne. Jedna z wartych rozwa żenia 
możliwości wiąże się z ideą kredytów „globalnych”6, z których środki są następnie 
rozdzielane przez po średnika lub „izb ę rozliczeniow ą”, które dysponuj ą większą wiedzą 
techniczn ą i ekonomiczn ą w dziedzinie racjonalizacji zu życia energii. Inna mo żliwość to 
aktualnie stosowane w niektórych Pa ństwach Cz łonkowskich modele finansowania oparte na 
wspólnych oszcz ędnościach, takie jak finansowanie przez osoby trzecie czy umowy o 
realizację usługi o okre ślonych parametrach. 
1.2. Zapotrzebowanie na us ługi energetyczne 
Otwarcie rynków mia ło pozytywny wp ływ na racjonalizacj ę zużycia energii. Presja 
konkurencyjna zmusza spó łki energetyczne do stosowania jak najwydajniejszych metod 
wytwarzania energii, w szczególno ści poprzez inwestycje t echnologiczne (np. w turbiny 
gazowe pracuj ące w cyklu skojarzonym). 
Otwarcie rynków mia ło też wpływ na poziom cen energii. W okresie od roku 1995 do 2005 
ceny energii dla du żych odbiorców przemys łowych spad ły w ujęciu realnym średnio o 10-
15 %. Jednak sporo jeszcze pozostaje do zrobienia  dla zapewnienia rzeczywistej i skutecznej 
konkurencji na terenie ca łej UE. W tym celu Komisja pod koniec roku przyjmie pe łne 
sprawozdanie o stanie rynku, a ostatnio tak że rozpocz ęła badania dotycz ące konkurencji w 
sektorze. 
Same w sobie spadaj ące ceny energii nie zach ęcają ani do oszcz ędnego używania energii, ani 
do inwestycji w racjonalizacj ę jej zużycia. Istnieje wiele przedsi ębiorstw świadczących 
obsługę energetyczn ą (ang. Energy Service Companie s – ESCO), które dostarczaj ą 
rozwiązania w zakresie racjonalizacji zu życia energii i otrzymuj ą zapłatę za uzyskane 
oszczędności. Przedsi ębiorstwa te, b ędąc we wczesnym stadium rozwoju, nadal potrzebuj ą 
wsparcia politycznego w form ie popularyzacji ich dzia łalności i norm jako ści oraz dost ępu do 
finansowania. Dalszy rozwój bran ży przedsi ębiorstw świadczących obs ługę energetyczn ą 
mógłby w znacznym stopniu przyczyni ć się do realizacji wielu uzasadnionych ekonomicznie 
przedsięwzięć oraz może odegrać znaczącą rolę w zbliżaniu interesów ró żnych podmiotów po 
stronie poda ży energii i technologii z jednej stro ny, a odbiorcami energii z drugiej. 
Komisja dobrze zdaje sobie spraw ę z problemu zwi ększonego zu życia w wyniku spadku cen, 
będącego efektem poprawy efektywno ści w następstwie wprowadzenia si ł rynkowych. Z tego 
względu w grudniu 2003 r. zwróci ła się z wnioskiem w sprawie dyrektywy dotycz ącej 
racjonalizacji zu życia energii przez u żytkowników oraz us ług energetycznych. 
2. Potrzeba dzia łania ze strony w ładz publicznych 
Krajowe i europejskie w ładze publiczne maj ą do odegrania rol ę w zakresie kompensowania 
niedoskona łości rynku. Jednak nie zawsze le ży to w ich kompetencjach. Istnieje kilka 
przyczyn takiego stanu rzeczy. 
                                                 
6 Np. Europejski Bank Inwestycyjny nawi ązuje wspó łpracę z pośrednikami (zwykle bankami krajowymi 
lub lokalnymi), którym udziela kredytów globalnych, a nast ępnie z tych środków po średnicy udzielaj ą 
kredytów na finansowanie mniejszych przedsi ęwzięć. 
 
PL 16   PL Państwa Członkowskie uzna ły, że konieczne jest zintensyfikowanie wysi łków na rzecz 
zapewnienia racjonalizacji zu życia energii. Jednak wahaj ą się, czy zobowi ązać się do 
obowiązkowego ograniczenia zu życia energii o 1 % rocz nie, zgodnie z proponowan ą 
dyrektyw ą dotyczącą usług energetycznych.  
Ponadto cz ęsto nadużywane są dwa narz ędzia: pomoc pa ństwa i środki fiskalne. Pomoc 
państwa przyznawana jest nie ty lko na rzecz racjonalizacji zu życia energii, lecz tak że na 
wytwarzanie energii elektrycznej przy wykorzystaniu paliw, które nie zapewniaj ą najwyższej 
sprawności energetycznej. Nie bez znaczenia jest te ż mnogość różnorodnych, ograniczonych 
dotacji, których łączny efekt jest w ostatecznym rozr achunku jedynie ograniczony. To samo 
dotyczy instrumentów podatkowych Co do zasady stawki opodatkowana powinny by ć niższe 
dla konkretnych produktów energooszcz ędnych, a wy ższe dla energoch łonnych. 
Wreszcie istnieje konieczno ść ciągłej, starannej obserwacji dalszych po łączeń przedsiębiorstw 
w sektorach energetycznym i transporto wym, które zamiast do racjonalizacji zu życia energii 
mogą prowadzi ć do częstszego nadu żywania pozycji rynkowej. 
3. Koszty zewn ętrzne i przejrzysto ść cen 
Obecny system kalkulacji cen produktów energetycznych nie sk łania odbiorców do 
oszczędniejszego i bardzi ej racjonalnego zu życia energii.  
Co więcej nie uwzgl ędnia on wzgl ędnej warto ści energetycznej produktów ani ich 
oddziaływania na środowisko. Obecny system nie zapewnia uwzgl ędnienia kosztów 
zewnętrznych. Z pewno ścią nie jest to zach ęta do ograniczania zu życia energii ani do jej 
wytwarzania ze źródeł bardziej przyjaznych dla środowiska. Problem te n jest szczególnie 
dotkliwy w sektorze transportu. W bia łej księdze na temat transportu, zatytu łowanej 
„Europejska polityka transportowa do roku 2010: czas na decyzje”, opublikowanej we 
wrześniu 2001 r.7, Komisja wyrazi ła pogląd, że dopóki ceny nie odzwierciedlaj ą całkowitych 
kosztów spo łecznych transportu, popyt po zostanie sztucznie zawy żony. Przyj ęcie 
odpowiedniej polityki pobierania op łat za korzystanie z infrastruktury pozwoli łoby w 
znacznym stopniu wyeliminowa ć te przejawy nieefektywno ści.  
Obecna struktura taryfowa i niski poziom cen mog łyby nawet doprowadzi ć do wzrostu 
zużycia. Brak jest dzia łań mających na celu u świadomienie odbiorcom cen ę zużycia przez 
nich energii. Sposobem na ograniczenie zu życia w okresach wysokich cen energii 
elektrycznej móg łby być pomiar w czasie rzeczywistym  (tzw. liczniki inteligentne). 
4. Dwa zbyt rzadko wykorzystywane narz ędzia: informowanie i edukowanie 
Chociaż publiczne kampanie informacyjne zach ęcające ludzi do ograniczenia spo życia 
alkoholu uwa żane są za rzecz normaln ą, to kampaniom propaguj ącym racjonalizacj ę zużycia 
energii po święcano dotychczas mniej uwagi.  
Kampanie promocyjne przekazuj ące przejrzyste informacje na temat sposobów uzyskania 
uzasadnionych ekonomicznie oszcz ędności energii oraz zapewniaj ące odbiorcom bod źce do 
działania mog ą skutecznie wp ływać na zmian ę perspektywy i zach ęcać do podejmowania 
działań. W tym zakresie wyró żnić można działania na trzech poziomach: 
                                                 
7 http://europa.eu.int/comm/energy_transport/wp_en.html 
 
PL 17   PL • informowanie obywateli na tema ty takie jak ograniczanie zu życia energii w 
gospodarstwach domowych poprzez – na przyk ład – efektywne o świetlenie i ogrzewanie 
oraz rozsądne decyzje o zakupie, 
• informowanie odbiorców przemys łowych, 
• informowanie us ługodawców oraz specjalistów w dziedzinie racjonalizacji zu życia energii, 
celem zapewnienia istnie nia i sprawnego funkcj onowania sieci takich 
wysokowykwalifikowanych specjalistów we wszystkich Pa ństwach Cz łonkowskich. 
Nie powinno by ć trudne przekonanie odbiorców, że stosunkowo prostymi środkami 
przeciętne europejskie gospodarstwo domowe mo że zaoszcz ędzić znaczącą kwotę wydatków, 
co ma szczególne znaczenie dla gospodarstw przeznaczaj ących dużą część budżetu na 
energię. 
Znaczącą rolę w budowaniu kultury racjonalnego wykorzystania energii mog ą odgrywa ć 
edukacja i szkolenia. Przyk ładowo wymieni ć można pewne aspekty wychowania 
obywatelskiego w niektórych Pa ństwach Cz łonkowskich lub specjalistyczne szkolenia na 
temat racjonalizacji zu życia energii w przedsi ębiorstwach. Europejskie programy w 
dziedzinie edukacji i szkole ń mogłyby przyczyni ć się do rozpowszechnian ia dobrych praktyk 
w Państwach Cz łonkowskich oraz zach ęcać do nawi ązywania wspó łpracy obejmuj ącej te 
tematy w ca łym zakresie uczenia si ę przez całe życie. 
Ponadto wraz z otwarciem rynków energii na konkurencj ę we wszystkich Pa ństwach 
Członkowskich utworzono krajowe or gany regulacyjne. Ich rol ą jest zapewnienie uczciwej 
konkurencji, ale prawo Ws pólnotowe stanowi jednocze śnie, że mają one za zadanie 
nadzorowanie trwa łych tendencji w zakresie zu życia energii. W przysz łości ta funkcja 
organów regulacyjnych pow inna ulec wzmocnieniu. 
W latach dziewi ęćdziesiątych tempo racjonalizacji zu życia energii wynosi ło 1,4 % 
rocznie, ale od tego czasu spad ło aby ustabilizowa ć się na poziomie 0,5 %, co dowodzi, że 
obecnie podejmowane dzia łania są niewystarczaj ące. 
B. E UROPEJSKA INICJATYWA  
Opracowanie polityki energetycznej dla Unii Europejskiej stanowi z łożone zadanie. Z jednej 
strony do czasu wej ścia w życie Traktatu ustanawiaj ącego Konstytucj ę dla Europy 
odpowiedzialno ść Unii w tym zakresie nie jest jasno okre ślona. Z tego wzgl ędu środki w 
ramach polityki energetycznej Wspólnoty musz ą do tej pory by ć przyjmowane bior ąc za 
podstawę prawną zapisy obecnych Traktatów. Z drugiej  strony energetyka jest obszarem, w 
którym mamy do czynienia z wieloma podmiotami – rz ądami, krajowymi organami 
regulacyjnymi, wi elkimi przedsi ębiorstwami, w ładzami lokalnymi itd. Z tego wzgl ędu, aby 
zmobilizowa ć wszystkich uczestników rynku i wprowadzi ć długofalowo polityk ę 
racjonalizacji zu życia energii, koniec zny jest silny sygna ł polityczny. 
Podjęcie dynamicznych dzia łań w obszarze racjonalizacji zu życia energii wymaga oczywi ście 
stworzenia ogólnych ram struktural nych. Realizacja tych ram nale żeć będzie do w ładz 
krajowych, regionalnych i lokalnych oraz do przemys łu, zgodnie z zasad ą pomocniczo ści. 
Tylko po łączenie środków na ró żnych poziomach (unijnym, krajowym, regionalnym, 
lokalnym, przemys łu) pozwoli na wykorzystanie ca łego potencja łu. 
 
PL 18   PL Unia Europejska b ędzie nadal w maksymalnym mo żliwym stopniu rozwija ć instrumenty 
rynkowe, w szczególno ści dobrowolne umowy z przemys łem oraz kampanie informacyjne 
mające na celu u świadomienie odbiorców. Ale chocia ż instrumenty te mog ą być bardzo 
skuteczne, to nie zawsze b ędą w stanie zast ąpić przyjęcie środków regulacyjnych maj ących na 
celu skorygowanie niedoskona łości rynku oraz w ra zie potrzeby wysy łanie odbiorcom 
odpowiednich sygna łów.  
Z dostępnych opracowa ń8 wynika, że UE mog łaby w efektywny ekonomicznie sposób 
obniżyć obecne zu życie energii o co najmniej 20 %. Wskazuj ą one, że około połowa z 
tych oszcz ędności mogłaby pochodzi ć ze skutecznego stosowania istniej ących środków, 
zwłaszcza obowi ązujących już bądź przedłożonych dyrektyw Wspólnoty. Niniejsza 
zielona ksi ęga stanowi prób ę uruchomienia procesu maj ącego na celu praktyczne 
wykorzystanie tego potencja łu oraz rozpoznanie i nast ępnie wdro żenie możliwie jak 
największej liczby środków oszcz ędnościowych, celem osi ągnięcia oszcz ędności 
sięgających poziomu 20 %. W tym celu Unia musi szybko przyst ąpić do prac nad 
konkretnym planem dzia łania, który zostanie sformu łowany po przeprowadzeniu 
szerokich konsultacji z zainteresowanymi st ronami na podstawie niniejszej zielonej 
księgi oraz – w razie potrzeby – przeprowadzonej analizy kosztów i korzy ści. Plan taki 
powinien mobilizowa ć wszystkie zainteresowane podmioty – w ładze krajowe, regionalne 
i gminne, przemys ł i osoby fizyczne – oraz obejmowa ć wszystkie sektory wytwarzaj ące i 
zużywające energi ę. W planie uwzgl ędnić należy wszystkie rodzaje uzasadnionych 
ekonomicznie dzia łań, w tym opodatkowanie, dotacje publiczne, bod źce ekonomiczne, 
współpracę z przemys łem itp.  
1. Dzia łania na poziomie Wspólnoty 
1.1. Integracja zagadnie ń energetycznych z innymi obszarami polityki Wspólnoty 
Oprócz środków, które mo żna zaproponowa ć celem racjonalizacji zu życia energii w 
poszczególnych sektorach, Unia Europejska i jej Pa ństwa Członkowskie dysponuj ą 
kompetencjami „horyzontalnymi”, które obecnie s ą wykorzystane w niedostatecznym 
stopniu. UE musi zatem umie ścić zagadnienia racjonalizacji zu życia energii w centrum 
swojego zainteresowania, wykorzystuj ąc środki, które sprawdzi ły się w innych obszarach 
działalności. 
                                                 
8 Uzasadnienie do wniosku w sprawie dyrektywy dotycz ącej efektywnego wykorzystania energii przez 
użytkowników oraz us ług energetycznych – COM(2003) 739. MURE Database Simulation 2000, SOS 
Italy; Economic Evaluation of Sectoral Emissions Reduction Objectives for climate change [ Ocena 
ekonomiczna sektorowych celów ograniczania emisji w kontek ście zmian klimatycznych ], Blok and 
Joosen, ECOFYS, Utrecht, 2000; En ergy Efficiency Indicators [ Wskaźniki efektywno ści energetycznej ], 
ODYSSEE, ADEME, Paris, 2004; Th e Mid-term Potential for Demand-side Energy Efficiency in the 
EU [ Możliwości poprawy efektywno ści energetycznej po stronie odbiorcy w średniej perspektywie ], 
Lechtenböhmer and Thomas, Wuppertal Institutie, 2005: Powering Profits: How Companies turn 
energy efficiency into  shareholder value [ Zyski energetyczne: Jak przedsi ębiorstwa przek ładają 
efektywno ść energetyczn ą na warto ść akcji ], Green Business Letter, kwiecie ń 2005; Improving energy 
efficiency by 5% an d more per year [ Podnoszenie efektywno ści energetycznej o co najmniej 5 % 
rocznie ], K. Blok, artyku ł zostanie opublikowany w czasopi śmie Journal of Industrial Ecology; The 
Potential for more efficient electricity use in Italy [ Możliwości efektywniejszego wykorzystania energii 
elektrycznej we W łoszech ], F. Krause; The Energy Efficiency Challenge [ Problem efektywnego 
wykorzystania energii ], WWF, 2005; European Council for an energy efficient economy, Proceedings 
2005 Summer study: Energy savings, What works and who delivers? [ Europejska Rada na rzecz 
gospodarki efektywnej energetycznie, Protokó ł, studium letnie 2005: Oszcz ędność energii – co dzia ła i 
kto realizuje? ], www.eceee.org . 
 
PL 19   PL 1.1.1. Badania naukowe i rozwój techniczny 
W tym wzgl ędzie warto jest wspomnie ć o znaczeniu bada ń. Kilka obiecuj ących rozwi ązań 
technicznych przeznaczonych dla u żytkowników ko ńcowych nadal wymaga wsparcia prac 
badawczo-rozwojowych. Nak łady Wspólnoty i przemys łu na badania i rozwój w dziedzinie 
nowych technologii energooszcz ędnych umo żliwią UE utrzymanie prymatu technicznego w 
tym obszarze oraz dalsz ą racjonalizacj ę zużycia energii w okresie po roku 2020.  
W szczególno ści w szeregu kwestii, na które zwraca si ę uwagę w niniejszym dokumencie 
(większy udzia ł energii ze źródeł odnawialnych, wydajno ść wytwarzania energii z paliw 
kopalnych, sprawniejsze sieci el ektroenergetyczne, sprawno ść pojazdów itp.), popraw ę 
przynieść mogą tylko sprawne prace badawcze i demonstracyjne w powi ązaniu z innymi 
środkami o charakterze regulacyjnym i gospodarczym. 
W dniu 6 kwietnia 2005 r. Komisja przyj ęła wniosek w sprawie siódmego programu 
ramowego na rzecz bada ń i rozwoju. W zakresie energii proponuje si ę skoncentrowa ć na 
ograniczonej liczbie najwa żniejszych dzia łań, odzwierciedlaj ących priorytety polityczne 
nowej Komisji, do których nale żą wytwarzanie energii i paliw ze źródeł odnawialnych, 
technologie czystego spalania w ęgla, inteligentne sieci ener getyczne oraz racjonalizacja 
zużycia energii9 w ramach g łównego „programu wspó łpracy”. Dobrym przyk ładem jest 
„czysty i bezpieczny samochód”, dla którego planowane s ą projekty demonstracyjne w 
zakresie alternatywnych paliw silnikowych (biopaliw).  
Znaczące wysiłki badawcze skupia si ę również na zarz ądzaniu zasilaniem systemów 
komputerowych oraz na rozwi ązaniach wykorzystuj ących energi ę otoczenia, 
umożliwiających zasilanie urz ądzeń elektronicznych energi ą pozyskiwan ą ze źródeł obecnych 
w otoczeniu, np. z ruchu u żytkownika, ciep ła ciała lub światła słonecznego.  
1.1.2. Propagowanie najlepszych praktyk i technologii 
Komisja zaproponowa ła także przedłużenie programu „Inteligentna Energia dla Europy” na 
lata 2007-2013, przy (znacznie zwi ększonym) bud żecie w wysoko ści 780 mln EUR. Celem 
programu jest wspieranie szerokiego zakresu dzia łań promocyjnych oraz usuwanie barier 
pozatechnicznych (prawnych, finansowych, instytucjonalnych, kulturowych, spo łecznych) w 
zakresie racjonalizacji zu życia energii oraz jej odnawialnych źródeł. 
1.1.3. Ustalanie i propagowanie najlepszych pr aktyk na wszystkich poziomach poprzez 
krajowe plany dzia łań 
Zintegrowane wytyczne na rzecz wzrostu i zatrudnienia, które od roku 2005 stanowi ą zbiór 
najważniejszych wytycznych w zakresie prowadzonej przez Pa ństwa Członkowskie polityki 
gospodarczej i polityki zatrudnienia, zapewni ą Unii Europejskiej i jej Pa ństwom 
Członkowskim stabilne i spójne ramy dla realizacji dzia łań priorytetowych zdefiniowanych 
przez Rad ę Europejsk ą w ramach strategii lizbo ńskiej. Wytyczne te stanowi ć będą podstawę 
dla programów krajowych, które Pa ństwa Członkowskie b ędą zobowiązane realizowa ć.  
                                                 
9 Obejmuje to zagadnienia takie jak ogniwa paliwow e, rozproszone wytwarzani e energii i inteligentne 
sieci energetyczne, poprawa sprawno ści elektrowni na paliwa kopalne i hybrydowe systemy opalania 
oraz zastosowanie biopaliw w transporcie. 
 
PL 20   PL W wytycznych, przyj ętych przez Komisj ę w dniu 12 kwietnia 2005 r. na lata 2005-2008, 
zwraca si ę uwagę, że w związku z ostatnio panuj ącymi oraz prognozowanymi tendencjami 
cen ropy naftowej dzia łania na rzecz racjonalizacji zu życia energii zyskuj ą pierwszorz ędne 
znaczenie. Zwlekanie z przyst ąpieniem do rozwi ązywania tych problemów mo że prowadzi ć 
do wzrostu kosztów ekonomicznych podejmowanych dzia łań. Z tego wzgl ędu Państwa 
Członkowskie powinny da ć priorytet propagowaniu racjonalizacji zu życia energii „zgodnie z 
aktualnymi zobowi ązaniami europejskimi”.  
Państwa Członkowskie powinny odpowiednio uwzgl ędnić cel, jakim jest racjonalizacja 
zużycia energii, w swoich  krajowych planach dzia łań na rzecz wzrostu i zatrudnienia.  
W tym kontek ście jednym z najwa żniejszych środków branych pod uwag ę w fazie konsultacji 
po przyjęciu niniejszej zielonej ksi ęgi będzie możliwość uzgodnienia, że każde Państwo 
Członkowskie mog łoby na przyk ład co roku przyjmowa ć plan dzia łań na rzecz racjonalizacji 
zużycia energii, zawieraj ący wyszczególnienie konkretnych środków, jakie pa ństwo to 
postanowi ło podjąć, czy to na mocy praw odawstwa Wspólnoty, czy te ż z własnej inicjatywy, 
celem osi ągnięcia założonej racjonalizacji zu życia energii w kolejnym roku. Plan taki móg łby 
być przyjmowany corocznie i zawiera ć omówienie powodzenia środków podj ętych na 
przestrzeni poprzedniego roku pod wzgl ędem oszcz ędności energii oraz op łacalności 
ekonomicznej, a tak że określać nowe środki i ewentualnie nowe cele na kolejny okres. 
Uzupełnieniem planów mo że być proces wzajemnej weryfikacj i na poziomie wspólnotowym 
przez Grup ę Wysokiego Szczebla ds. Racjonalizacji Zu życia Energii oraz Forum Energii 
Odnawialnej, a nast ępnie doroczna analiza porównaw cza przeprowadzana przez Komisj ę. 
Proces weryfikacji i analizy porównawczej pozwoli łby na porównanie najlepszych praktyk 
celem ich rozpowszechnienia na terytorium ca łej Wspólnoty. 
1.1.4. Lepsze wykorzystanie instrumentów fiskalnych 
W większym stopniu ni ż ma to miejsce dzi ś Unia Europejska mog łaby propagowa ć 
instrumenty fiskalne zach ęcające lub zniech ęcające do okre ślonych zachowa ń. Aktualnie 
wspólnotowa polityka podatkowa nadal zbyt cz ęsto pozostaje wygodnym narz ędziem na 
usługach bud żetów, bez wi ększej spójno ści z celami innych obszarów dzia łań oraz pełnym 
wyjątków, których z najró żniejszych wzgl ędów domagaj ą się Państwa Członkowskie. Mimo 
to należy przyzna ć, że na poziomie wspólnotowym podj ęto poważne starania, których 
przykładem mo że być przyjęcie dyrektywy 2003/96/WE w spra wie opodatkowania energii, 
która stwarza korzystne war unki dla skojarzonej produkcji energii elektrycznej i ciep ła, 
rozwoju odnawialnych źródeł energii, transportu kolejoweg o i rzecznego itp. Rada otrzyma ła 
do rozpatrzenia wa żne wnioski, w szczególno ści wniosek dotycz ący używania oleju 
napędowego do celów zwi ązanych z dzia łalnością gospodarcz ą. Trwa równie ż gruntowna 
reforma dotycz ąca samochodów osobowych. 
Do kompetencji Unii Europejskiej nale ży opodatkowanie produkt ów energetycznych w 
formie op łat celnych. Narz ędzie to mo żna wykorzysta ć do stopniowej harmonizacji 
systemów podatkowych, na przyk ład w celu wspierania rozwoju pojazdów 
oszczędniejszych i zu żywających czystsze paliwa.  
Na poziomie Wspólnoty konieczn a jest weryfikacja spójno ści całego systemu opodatkowania 
pojazdów. Nale ży rozważyć nowe ramy systemowe, pozwalaj ące na wprowadzenie 
mechanizmów ró żnicowania stawek opodatkowan ia – np. podatku drogowego i 
rejestracyjnego – w zale żności od zużycia energii, co umo żliwi także uwzględnienie poziomu 
emisji CO 2. Rozwiązanie takie premiowa łoby pojazdy o niskim zu życiu paliwa, a kara ło 
 
PL 21   PL „pożeraczy benzyny”. Skutkiem  takiej polityki, któr ą można skonstruowa ć w sposób 
neutralny dla bud żetów Państw Członkowskich, by łby bardziej proekologiczny charakter 
opodatkowania pojazdów, zach ęcający do zakupu samochodów o ni ższym zużyciu paliwa. 
Pomogłaby ona równie ż w kszta łtowaniu si ę nowych rynków zbytu dla bran ży 
motoryzacyjnej na skutek przyspieszenia tempa wymiany pojazdów. 
W roku 2002 Komisja przedstawi ła komunikat w sprawie opodatkowania pojazdów10, w 
którym zawarto szereg zalece ń i propozycji dzia łań. Na tej podstawie Komisja rozwa ża 
wniosek koncentruj ący się na dwóch g łównych celach: 
• poprawa funkcjonowania rynku wewn ętrznego w tym obszarze; 
• restrukturyzacja podstawy opodatkowania celem uwzgl ędnienia elementów bezpo średnio 
związanych z emisj ą CO 2, w szczególno ści dla samochodów o du żej mocy. Wymaga łoby 
to równoleg łych zmian w podatkach rejestr acyjnych oraz w podatkach nak ładanych przy 
pierwszym dopuszczeniu pojazdu do ruchu. 
Konieczna jest analiza dalszych mo żliwości pod kątem wzmocnienia pozytywnego wp ływu 
opodatkowania na polityk ę racjonalizacji zu życia energii. W tym kontek ście dyskusja 
mogłaby koncentrowa ć się na takich pomys łach jak: 
• skupienie prac w zakresie podatków akcyzowych na kilku najwa żniejszych obszarach 
polityki (np. harmonizacja stawek w przypadku pojawienia si ę istotnych problemów 
związanych z zak łóceniem konkurencji, stosowanie zró żnicowanych środków 
podatkowych w celu popularyzacji odnawialnych źródeł energii); 
• zbliżenie stawek akcyzy na produkty energetyczne i energi ę elektryczn ą do celów 
produkcyjnych, ale w górnej cz ęści skali, oraz wprowadzenie mechanizmu automatycznej 
indeksacji wszystkich stawek akcyzy celem unikni ęcia ich deprecjacji wskutek inflacji; 
• opodatkowanie transportu podatkiem akcyzowym i podatkiem VAT; 
• warunki stosowania korekt w obrocie transgranicznym; 
• opodatkowanie źródeł energii do produkcji ciep ła, w szczególno ści dla du żego 
budownictwa mieszkaniowego; 
• racjonalizacja systemu ulg i zwolnie ń podatkowych. 
W przypadku, gdyby post ęp w dziedzinie opodatkowania po średniego okaza ł się niemożliwy 
do osiągnięcia ze wzgl ędu na wymóg jednomy ślności, jako ostateczne wyj ście przewidzie ć 
można wzmocnion ą współpracę w dziedzinie racjonalizacji zu życia energii. Wprowadzony 
Traktatem Amsterdamskim mechanizm wzmocnionej wspó łpracy umo żliwia nawi ązanie 
pogłębionej wspó łpracy przez pewn ą grupę Państw Członkowskich, z pozostawieniem 
jednocześnie pozosta łym Państwom Cz łonkowskim mo żliwości przyłączenia si ę w 
przyszłości. W Traktacie przewidziano szereg warunków, mi ędzy innymi taki, że 
wzmocniona wspó łpraca nie mo że stanowi ć przeszkody w obrotach handlowych pomi ędzy 
Państwami Cz łonkowskimi ani zak łócać konkurencji. Pod tym wzgl ędem nie wydaje si ę, aby 
                                                 
10 COM(2002) 431. 
 
PL 22   PL istniało tego rodzaju zagro żenie ze strony grupy Pa ństw Członkowskich przyjmuj ących 
wspólnie środki maj ące na celu racjonalizacj ę zużycia energii.  
1.1.5. Lepsze ukierunkowanie pomocy pa ństwa 
Pomoc pa ństwa na rzecz racjonalizacji zu życia energii podlega akceptacji Komisji zgodnie z 
wytycznymi Wspólnoty w sprawie pomocy pa ństwa na rzecz ochrony środowiska 
naturalnego. Aktual ne wytyczne obowi ązują do końca roku 2007. Aktualizacja tych 
wytycznych, do której przygotowania musz ą się rozpocząć w roku 2005, stanowi ć będzie 
okazję do położenia większego nacisku na środki maj ące na celu wspieranie 
ekoinnowacji i zwi ększania zdolno ści produkcyjnej w nast ępstwie racjonalizacji zu życia 
energii.  
Aktualizacja ta stanowi ć może także okazję do zwolnienia z obowi ązku powiadamiania o 
pomocy poni żej pewnego poziomu, co da łoby Państwom Cz łonkowskim wi ększe pole 
manewru przy finansowaniu dzia łań w zakresie racjonalizacji zu życia energii. 
1.1.6. Otwarcie zamówie ń publicznych 
Istnieje wiele rozwi ązań technicznych umo żliwiających racjonalizacj ę zużycia energii. 
Problem w tym, że w przypadku niektórych now ych technologii energooszcz ędnych rynek nie 
jest dość duży, aby większa sprzeda ż mogła skompensowa ć wyższe koszty prac rozwojowych 
i produkcji.  
Bodźcem do osi ągnięcia tego celu mog łyby być zamówienia publiczne, które stanowi ą około 
16 % PKB Unii11. Liczbę pojazdów kupowanych przez organy publiczne szacuje si ę na 
100 000 samochodów, 100 000 samochodów dostaw czych i minibusów, 30 000 samochodów 
ciężarowych i 15 000 autobusów rocznie w samej tylko UE-15. Gdyby w ładze publiczne 
(państwo, organy administracji, samorz ądy) mog ły wspólnie zamawia ć pojazdy 
oszczędniejsze i mniej zanieczyszczaj ące środowisko, stanowi łoby to wyra źną zachętę 
dla producentów silników, pomagaj ąc budowa ć wiarygodno ść rynkową tego rodzaju 
pojazdów.  Temat ten jest obecnie cz ęścią dyskusji aktualnie prowadzonych w ramach grupy 
CARS 21. Na przyk ład gdyby samorz ądy miejskie na terenach, gdzie zanieczyszczenie 
przekracza okre ślony poziom, zarezerwowa ły 25 % swoich zamówie ń dla czystszych i 
oszczędniejszych pojazdów, stanowi łoby to niemal 60 000 pojazdów rocznie. 
Samochody stanowi ą tylko jeden z wielu przyk ładów, które mo żna wymieni ć. Generalnie 
Komisja stara si ę propagowa ć „proekologiczne” zamówienia publiczne oraz zach ęcać 
europejskie instytucje zamawiaj ące (na poziomie federalnym i/l ub regionalnym/lokalnym) do 
uwzględniania w swoich zamówieni ach kryteriów ekologicznych12. Powinno to dotyczy ć 
zamówień składanych przez wszystkie w ładze publiczne, zarówno w ładze krajowe, jak i 
instytucje europejskie, które powinny w łasnym przyk ładem wskazywa ć drogę oraz otwiera ć 
nowe rynki na wyroby energooszcz ędne. 
1.1.7. Znajdowanie finansowania europejskiego 
Pamiętając, że w niektórych bran żach twierdzi si ę, iż spodziewany zwrot z inwestycji 
następuje obecnie po oko ło dwóch latach, jednym z najwa żniejszych problemów do 
                                                 
11 http://europa.eu.int/comm/internal_mar ket/publicprocurement/studies_en.htm 
12 http://europa.eu.int/comm/environment/GPP 
 
PL 23   PL rozwiązania jest finansowanie. Pa ństwa Członkowskie wprowadzi ły już różne mechanizmy 
wsparcia na poziomie krajowym, w szczególno ści pomoc inwestycyjn ą oraz ulgi podatkowe i 
zwolnienia z podatku. W celu zwi ększenia skuteczno ści tych programów oraz pozyskania 
zaufania inwestorów is totne jest, aby rozwa żyć wprowadzenie korzystniejszych ram dla 
inwestycji w tym sektorze. Dals ze wzmocnienie tych ram mog łoby nastąpić poprzez ich 
harmonizacj ę na poziomie wspólnotowym, co dotyczy zw łaszcza Europejskiego Banku 
Inwestycyjnego (w szczególno ści pod nag łówkiem „inwestycje podwy ższonego ryzyka”). W 
zakresie unijnej polityki spójno ści na kolejny okres obj ęty programem, czyli na lata 2007-
2013, Komisja zaproponowa ła, aby racjonalizacja zu życia energii oraz promowanie czystego 
transportu miejskiego zosta ły dopisane do szczególnych celów dzia łalności Europejskiego 
Funduszu Rozwoju Regionalnego, zarówno w re gionach konwergencji, jak i w regionach 
realizujących programy na rzecz konkurencyjno ści regionalnej.  
Ponadto Komisja zaproponowa ła w obecnym okresie program owania otwarcie Funduszu 
Spójności, który pierwotnie przeznaczony by ł tylko na potrzeby przedsi ęwzięć w dziedzinie 
transportu i ochrony środowiska, równie ż na inne obszary maj ące znaczenie dla 
zrównowa żonego rozwoju i korzy ści środowiskowych, do których nale żą racjonalizacja 
zużycia energii, czysty transport miej ski oraz transport publiczny. Przedsi ęwzięcia takie 
muszą być jednak w pe łni zintegrowane z odpowiednimi ko ncepcjami rozwoju regionalnego, 
a Komisja zamierza sformu łować dalsze wskazówki w tym zakresie w strategicznych 
wytycznych Wspólnoty do polityki spójno ści na lata 2007-013, kt óre skuteczniej powi ążą 
politykę spójności z procesem lizbo ńskim. Znaczenie i potencja ł synergii pomi ędzy polityk ą 
spójności a racjonalizacj ą zużycia energii dodatkowo podkre śla fakt, że znaczna cz ęść 
środków finansowych w ramach polityki spójno ści przeznaczona b ędzie dla regionów w 
nowych Pa ństwach Cz łonkowskich, gdzie istniej ą duże możliwości racjonalizacji zu życia 
energii. 
1.2. Szczególne środki polityki energetycznej 
1.2.1. Budynki 
Wprowadzenie w życie od roku 2006 dyrektywy w sprawi e charakterystyki energetycznej 
budynków (2002/91/WE) pozwoli na uzyskanie oszcz ędności szacowanych na oko ło 40 Mtoe 
(megaton ekwiwalentu ropy naftowej ) w okresie od teraz do roku 202013. Z tego wzgl ędu 
Komisja musi monitorowa ć rygorystyczne stosowanie dyrektywy.  
Zadaniem Komisji b ędzie zapewnienie Pa ństwom Cz łonkowskim niezb ędnych narz ędzi do 
opracowania ram zintegrowanej metodyki ob liczania charakterystyki energetycznej 
budynków. Opracowano oko ło 30 norm europejskich (CEN). Pa ństwa Członkowskie 
zasygnalizowa ły, że będą dobrowolnie stosowa ć te normy. W przypadku, gdyby nie nast ąpiło 
dobrowolne stosowanie tych norm b ądź gdyby nie wykazano równowa żności, konieczne 
byłoby rozpatrzenie wprowadzenia norm obowi ązkowych w przysz łej, zmienionej wersji 
dyrektywy w sprawie budynków.  
Artykuł 7 dyrektywy stanowi, że przy wznoszeniu, sprzeda ży lub wynajmie budynków 
o powierzchni przekraczaj ącej 50 m2 wymagane jest świadectwo charakterystyki 
energetycznej. Do świadectwa musz ą być dołączone zalecenia s łużące uzasadnionej 
ekonomicznie poprawie charakterystyki energetycznej budynku. Pa ństwa Członkowskie s ą 
                                                 
13 Patrz uzasadnienie dyrektywy. 
 
PL 24   PL zobowiązane do u łatwienia dost ępu do finansowania niezb ędnego celem zastosowania si ę do 
tych zalece ń.  
Jedną z możliwości jest zaproponowanie rozszerz enia dyrektywy w celu poprawy 
charakterystyki energetycznej budynków pr zy ich renowacji. Obecna dyrektywa ma 
zastosowanie tylko do odnawianych budynków o powierzchni powy żej 1 000 m2. W jednym z 
opracowa ń14 przedstawiono wniosek, że potencja ł techniczny tej dyrektywy móg łby być 
ogromny, gdyby jej przepisy zastosowa ć do wszystkich renowacji. W kategoriach 
ekonomicznych najwi ększe mo żliwości kryją się w powi ązaniu środków na rzecz 
racjonalizacji zu życia energii z pracami mode rnizacyjnymi, co musi by ć nie tylko 
uzasadnione ekonomicznie, lecz tak że wykonalne. Kwesti ą do dyskusji pozostaje sposób 
osiągnięcia tego w praktyce.  
W opracowaniu Ecofys, o którym mowa w przypisie 14, szacuje si ę, że skutki netto aktualnie 
obowiązującej i ewentualnej nowej dyrektywy dla zatrudnienia s ą znaczące. Dzięki 
uzasadnionym ekonomicznie oszcz ędnościom szacowanym ostro żnie na poziomie 70 Mtoe, 
tylko w tym sektorze mog łoby powsta ć co najmniej 250 000 pe łnoetatowych miejsc pracy dla 
personelu wysokowykwalifikowanego oraz ogólnie w bran ży budowlanej. Miejsca pracy 
powstają głównie na poziomie lokalnym, tam gdzie dokonywana jest modernizacja 
budynków. 
Mniej wi ęcej trzecia cz ęść zużywanej w budynku energii przeznaczona jest na o świetlenie. 
Jak wykaza ło kilka przedsi ęwzięć realizowanych w ramach europejskiego programu 
„GreenLight”, potencjalne oszcz ędności mogą osiągnąć 50 % lub wi ęcej. Aby wykorzysta ć 
ten potencja ł i wyjść naprzeciw rosn ącemu zapotrzebowaniu, Europa mog łaby wskaza ć 
kierunek propaguj ąc stosowanie i dalszy rozwój nowocze śniejszych, inteligentnych systemów 
oświetlenia15.  
Żarówka energooszcz ędna zużywa pięciokrotnie mniej pr ądu niż standardowa. 
Wymiana żarówek mo że z łatwością przynieść przeciętnemu gospodarstwu domowemu 
oszczędność 100 EUR rocznie.  
1.2.2. Urz ądzenia gospodarstwa domowego 
Na mocy dyrektywy ramowej Pa ństwa Członkowskie od 1992 r. mog ą nakładać wymóg 
przekazywania u żytkownikom informacji na temat energooszcz ędności całego szeregu 
urządzeń elektrycznych, za pomoc ą odpowiednich etykiet. W okres ie ostatnich czterech lat 
Komisja d ążyła do zwi ększenia liczby urz ądzeń objętych tym wymogiem. Komisja musi 
kontynuowa ć starania w tym kierunku, jednocze śnie anga żując przemys ł w proces 
definiowania tych dzia łań informacyjnych. 
W tej dziedzinie mo żliwa jest znaczna poprawa sytuacji dzi ęki połączeniu środków 
podejmowanych celem informowania u żytkowników o minimalnych poziomach 
energooszcz ędności oraz umów dobrowolnych16. W nowoprzyj ętej dyrektywie w sprawie 
                                                 
14 Ecofys, DM 70067, „Cost effective retrofit in buildings” [ Opłacalna modernizacja budynków ], 2005. 
15 Dalsze oszcz ędności osiągnąć można poprzez wprowadzenie o świetlenia na bazie pó łprzewodnikowych 
diod elektroluminescency jnych (LED), co wed ług szacunków mog łoby do roku 2015 przynie ść w 
Europie oszcz ędności rzędu 40 GW szczytowego zapotrzebo wania energii lub 2 miliardów bary łek ropy 
rocznie (źródło: cytat w Photonics for the 21st Century, VDI, 2005). 
16 Patrz za łącznik 2. 
 
PL 25   PL proekologicznej konstrukcji urz ądzeń (tzw. eko-projektu) zaproponowano jednak nowe 
podejście, okre ślając wymagania dla tego rodzaju konstrukcji, maj ące zastosowanie do 
elektrycznych urz ądzeń powszechnego u żytku. Rada i Parlament Europejski niedawno 
osiągnęły w tej sprawie porozumienie. Jednym z celów dyrektywy jest zastosowanie 
wymagań w zakresie energooszcz ędności, przy jednoczesnym unikni ęciu negatywnych 
skutków innych aspektów środowiskowych lub dotycz ących innych etapów cyklu życia 
urządzeń.  
O ile zużycie energii ma znaczny wp ływ na środowisko, co cz ęsto ma miejsce w przypadku 
urządzeń gospodarstwa domowego, obecnie powinno by ć możliwe okre ślenie wymaga ń w 
zakresie energooszcz ędności dla szerokiej gamy urz ądzeń i zastosowa ń. Jako przyk ład 
wymienić można przełączanie oświetlenia, ogrzewania, ch łodzenia i silników elektrycznych 
w stan gotowo ści (standby )17. Należy podjąć szczególne środki w zwi ązku z problemami 
dotyczącymi funkcjonowania stanu gotowo ści. W rzeczywisto ści ten rodzaj marnotrawstwa 
energii staje si ę coraz bardziej powszechny, poniewa ż coraz wi ększa liczba urz ądzeń oferuje 
tę funkcję. Rozwiązanie to stanowi ło wczesn ą formę zarządzania energi ą w niektórych 
urządzeniach, jednak mo że prowadzi ć również do znacznych strat energii. Zu życie energii 
elektrycznej przez urz ądzenia pozostaj ące w trybie gotowo ści może sięgać od 5 % do 10 % 
całkowitego zu życia energii w sektorze mieszkaniowym18. Wraz z post ępem techniki 
opracowano tryby u śpienia bardziej efektywne od stosowanych obecnie, i istnieje wyra źna 
konieczno ść wspierania szybkiego wdro żenia tych rozwi ązań.  
W Stanach Zjednoczonych i Japonii realizowane s ą już inicjatywy maj ące na celu obni żenie 
do poziomu 1 W maksymalnego poboru mocy przez okre ślone urządzenia. W Europie, w 
kontekście dyrektywy w sprawie proekologicznej konstrukcji urz ądzeń (eko-projektu), 
przewiduje si ę: 
– wspieranie i propagowanie  umów dobrowolnych;  
– wprowadzenie w razie potrzeby przepisów wykonawczych maj ących na celu ograniczenie 
strat energii w trybie gotowo ści zasilania dla okre ślonych grup urz ądzeń19; 
– wspieranie na poziomie mi ędzynarodowym rozwoju technologii i środków maj ących na 
celu ograniczenie strat energii w trybie gotowo ści. 
1.2.3. Ograniczanie zu życia paliwa przez pojazdy 
Zużycie paliwa przez prywatne samochody i motocykle w UE wyniesie w roku 2005 oko ło 
170 Mtoe, co odpowiada oko ło 10 % naszego ca łkowitego zu życia brutto. 
Przeciętne zużycie zmniejszy ło się na przestrzeni ostatniej dekady, ale poprawa ta zosta ła 
skompensowana przez wzrost liczby samochodów i intensywno ści korzystania z nich. Obecna 
                                                 
17 Dyrektywa stwarza mo żliwość osiągnięcia oszcz ędności na poziomie co najmniej 20 Mtoe, przy 
jednoczesnym zwi ększeniu konkurencyjno ści europejskiego przemys łu na skalę globalną. 
18 Źródła: „Things that go blip in the night” [ Rzeczy, które popiskuj ą w nocy ], IEA 2005; „Saving 
electricity in a hurry” [ Oszczędzanie energii elektrycznej w po śpiechu ], Fraunhofer institute; “Study on 
options on a stand by label for Federal Ministery of Economics and Labour February 2005” [ Analiza 
możliwości dotyczących etykiety obni żonego poboru energii, na zlecen ie Federalnego Ministerstwa 
Gospodarki i Pracy, luty 2005 ]. 
19 Jak w przypadku „kodeksów post ępowania" dla zasilaczy i cyfrowych adapterów telewizyjnych. 
 
PL 26   PL tendencja do zwi ększania mocy produkowanych pojazdów mo że prowadzi ć do dalszego 
pogorszenia sytuacji. 
Celem ograniczenia tego zu życia Unia do tej pory stosowa ła dobrowolne umowy z 
przemysłem motoryzacyjnym oraz oznakowanie samochodów pod wzgl ędem oszcz ędności 
zużycia paliwa. 
W ramach inicjatywy CARS 21 nale ży opracowa ć zalecenia dotycz ące najlepszej drogi 
dalszego post ępowania. Podejmuj ąc decyzję czy i jak kontynuowa ć ten wariant, nale ży 
odpowiednio okre ślić kryteria „czysto ści” i „oszcz ędności”, uwzgl ędniając potrzeb ę dążenia 
do wyznaczonego celu w sposób niezale żny od technologii i uzas adniony ekonomicznie, tak 
aby każda inicjatywa umo żliwiała przemys łowi rozwój odpowiedniej  technologii celem 
osiągnięcia danego celu. Poni żej przedstawiono niektóre ze środków do omówienia: 
- Za pomoc ą dobrowolnej umowy z przemys łem motoryzacyjnym Unia Europejska 
zamierza ograniczy ć średni poziom emisji CO 2 do 120 g/km dla wszystkich nowych 
samochodów osobowych wprowadzanych na unijny rynek. Cel ten, przyj ęty przez 
Parlament Europejski i Rad ę, ma być osiągnięty za pomoc ą umów zobowi ązujących 
europejskich, japo ńskich i korea ńskich producentów samochodów po pierwsze do 
ograniczenia emisji CO 2 do poziomu 140 g/km do roku 2008/09, po drugie do 
podjęcia skierowanych na rynek dzia łań mających skłaniać nabywców do wyboru 
samochodów o mniejszym zu życiu paliwa, oraz po trzecie do poprawy jako ści 
przekazywanych nabywcom informacji o zu życiu paliwa. 
Oznacza to, że samochody nowej generacji, wprowadzane do sprzeda ży w latach 
2008/09, zu żywać będą przeciętnie około 5,8 l benzyny lub 5,25 l oleju nap ędowego 
na 100 km. Oznacza to ograniczenie zu życia paliwa o oko ło 25 % w stosunku do 
roku 1998.  
Zagrożenie dla realizacji tego celu stanow i jednak obecna tendencja do zwi ększania 
wielkości, masy i mocy samochodów. K onieczne jest zastanowienie si ę, w jaki 
sposób dalej ograniczy ć poziom emisji ze 140 g/km w latach 2008/09 do 120 g/km w 
roku 2012. W tym kontek ście Komisja zdaje sobie spraw ę, że osiągnięcie celu 
120 g/km stanowi powa żne wyzwanie. Nie b ędzie to mo żliwe bez poniesienia 
kosztów, ale przyniesie dalsze korzy ści użytkownikom oraz ogó łowi społeczeństwa. 
Na przyk ład użytkownicy skorzystaj ą na niższym zużyciu paliwa, a korzy ści te 
wzrosną jeszcze wraz ze wzrostem cen ropy naftowej.  
- Oznaczanie samochodów: Europejski system oznaczania samochodów zobowi ązuje 
Państwa Cz łonkowskie do zapewnienia nabywcom nowych samochodów 
prywatnych dost ępu do informacji o zu życiu paliwa i emisji CO 2, pozwalaj ących im 
na dokonanie świadomego wyboru. Zgodnie z tym, etykieta z odpowiednimi 
informacjami musi by ć umieszczona na ka żdym nowym, oferow anym do sprzeda ży 
samochodzie lub w jego pobli żu. Na podstawie sprawozda ń z wykonania przepisów 
dyrektywy Komisja analizuje obecnie środki, jakie mo żna zaproponowa ć celem 
zwiększenia jej skuteczno ści.  
Należy zwrócić uwagę, że w przypadku innych ni ż samochody wyrobów zu żywających 
energię, oprócz umów dobrowolnych i przepisów o oznaczaniu obowi ązują wymogi w 
zakresie minimalnej energooszcz ędności, ale tylko gdy jest to  uzasadnione sytuacj ą rynkową. 
 
PL 27   PL Przykład europejskiego przemys łu AGD, który jest światowym liderem dzi ęki najlepszym 
rozwiązaniom technicznym opracowanym zgodnie z minimalnymi standardami oraz dzi ęki 
poważnemu programowi oznaczania, dowodzi że narzucone na rynku krajowym wymagania 
w zakresie energooszcz ędności mogłyby na d łuższą metę przynieść korzyści a nie straty 
również naszemu przemys łowi motoryzacyjnemu.  
1.2.4. Informowanie i ochrona konsumentów 
W niniejszej zielonej ksi ędze wskazano istniej ące niedoci ągnięcia w zakresie informowania i 
szkolenia konsumentów oraz ogó łu społeczeństwa. Na poziomie krajowym, regionalnym i 
lokalnym podj ęto wiele dzia łań mających na celu popraw ę tej sytuacji. UE wspiera te 
inicjatywy, na przyk ład za pomoc ą programu ManagEnergy, którego celem jest wspomaganie 
podmiotów dzia łających na poziomie lokalnym i regi onalnym w dziedzinie odnawialnych 
źródeł energii i zapotrzebowania na energi ę. 
Ostatnio w krajach UE, EOG oraz w krajach kandyduj ących do UE rozpocz ęto szeroko 
zakrojoną kampanię uświadamiaj ącą pod nazw ą Ekologiczna Energia dla Europy (Sustainable 
Energy Europe) 2005-2008. Celem kampanii jest  doprowadzenie do autentycznych zmian w 
zachowaniach najwa żniejszych uczestników, tak aby zobowi ązali się oni do przec hodzenia na 
wydajne, czyste i zrównowa żone schematy produkcji i zu życia energii, oparte na 
odnawialnych źródłach energii i racjonalnym jej wykorzystaniu, równie ż w transporcie. Nowa 
kampania finansowana jest w ramach progr amu Inteligentna Energia dla Europy, przy 
budżecie w wysoko ści 3,6 mln EUR.  
Kampania dotyczy wszystkich najwa żniejszych sektorów energii odnawialnej, które maj ą 
wkład we wspólnotow ą strategię rozwoju zrównowa żonego, i ma na celu wspieranie 
wprowadzania w życie prawodawstwa Wspólnoty w zakre sie energii odnawialnej, a tak że 
środków krajowych i lokalnych, poprzez wspieranie dzia łań przemys łu, agencji i zrzesze ń 
energetycznych oraz odbiorców energii20.  
Pierwszym celem jest informowanie spo łeczeństwa, drugim – informowanie i szkolenie osób 
pracujących w sektorze energetycznym. Przy projektowaniu budynków architekci powinni 
posiadać odpowiedni ą wiedzę o najnowszych technologiach energooszcz ędnych. To samo 
dotyczy instalatorów systemów ogrzewania, którzy musz ą doradza ć swoim klientom. 
Działania te mog ą być inicjowane na poziomie europejskim, ale oczywi ście ich podj ęciem i 
realizacją zająć się muszą władze krajowe, region alne i lokalne. 
Ponadto na mocy drugiej dyrektywy w sprawie rynku energii elektrycznej Pa ństwa 
Członkowskie musz ą zapewni ć odbiorcom mo żliwość korzystania z tak zwanej us ługi 
powszechnej, czyli prawo do poboru na swoi m terenie energii elektrycznej o okre ślonej 
jakości, po korzystnych, przejrzystych i łatwo porównywalnych cenach. Odbiorcy musz ą 
mieć także możliwość zmiany dostawcy energii na niedyskryminuj ących warunkach. Ponadto 
ta sama dyrektywa nak łada na przedsi ębiorstwa energetyczne obowi ązek informowania 
                                                 
20 W ramach kampanii wspierane b ędą działania promocyjne najwa żniejszych zainteresowanych 
podmiotów, takich jak w ładze krajowe, regiony, gminy, agencje energetyczne, przedsi ębiorstwa 
wytwarzaj ące energię oraz świadczące usługi energetyczne, przedsi ębiorstwa u żyteczności publicznej, 
przedsiębiorstwa produkcyjne i budowlane, przemys ł rolny i le śny, zrzeszenia konsumentów, 
zrzeszenia przemys łowe i zrzeszenia rolnicze, instytucje finansowe, zrzeszenia handlu krajowego 
i zagranicznego, organizacje pozarz ądowe oraz instytucje wspó łpracy rozwojowej. W przysz łości 
powinny by ć uruchamiane kolejne tego rodzaju inicjatywy. 
 
PL 28   PL swoich aktualnych i potencjalnych klientów o udziale poszczególnych źródeł energii w 
całości produkcji.  
2. Poziom krajowy 
Poziom krajowy jest pod wieloma wzgl ędami bardziej odpowiedni dla realizacji środków 
mających zach ęcać do racjonalizacji zu życia energii. Dzia łania władz krajowych wspiera ć 
będą starania Wspólnoty, któr e same w sobie nie by łyby aż tak skuteczne na d łuższą metę. 
Władze krajowe nale ży zachęcać do posługiwania si ę szeroką gamą środków, którymi 
dysponują, poprzez organy regulacyjne, lepsz ą kontrolę łańcucha dostaw energii elektrycznej, 
wprowadzenie mechanizmu certyfikacji oraz optymalizacj ę transportu drogowego. Nale ży 
pamiętać, że w każdym Państwie Cz łonkowskim znale źć można znakomite przyk łady 
dobrych praktyk, które zas ługują na rozpowszechnienie. 
2.1. Regulacja dzia łalności sieciowej 
Przekazywanie energii elektrycznej wi ąże się ze stratami si ęgającymi 10 % energii 
wytworzonej (do 2 % w przesyle, 8 % w rozdziale). W wielu przypadkach mo żliwe jest 
podjęcie uzasadnionych ekonomicznych środków pozwalaj ących znacznie ograniczy ć 
wielkość strat, Jednak operatorzy systemów przesy łowych i rozdzielczych mog ą nie zawsze 
posiadać odpowiedni ą motywacj ę do podjęcia niezb ędnych inwestycji oszcz ędnościowych. 
Ponieważ następstwem racjonalizacji jest ograniczenie  strat, oznacza to normalnie spadek 
opłat przesyłowych, a w systemie regulowanego dost ępu podmiotów zewn ętrznych – utrat ę 
pieniędzy dla przedsi ębiorstwa dokonuj ącego inwestycji. Z tego wzgl ędu bez odpowiedniego 
systemu regulacji motywacyjnych, umo żliwiającego operatorom systemów przesy łowo-
rozdzielczych zatrzymanie odpowiedniej cz ęści uzyskanych oszcz ędności netto, trudno liczy ć 
na realizacj ę niezbędnych inwestycji.  
Operatorzy sieci przesy łowo-rozdzielczych mogliby zawrze ć swoje praktyki w zakresie 
zarządzania stratami ( środki w zakresie przejrzysto ści informacji oraz warunki zakupu energii 
na pokrycie strat) w swoich programach zobowi ązań sporządzanych na mocy dyrektywy 
2003/54/WE. Europejska Grupa Organów Nadzor u ds. Energii Elektrycznej i Gazu mog łaby 
zostać poproszona o sformu łowanie propozycji wytycznych dotycz ących dobrych praktyk 
regulacyjnych w zakresie taryf przesy łowych i rozdzielczych oraz racjonalizacji zu życia 
energii. U podstaw tych wytycznych mog łoby leżeć założenie, że operatorzy systemów 
przesyłowo-rozdzielczych powinni by ć pozytywnie zobowi ązani do dokonywania wszelkich 
inwestycji maj ących korzystny wp ływ na koszty (tzn. skutkuj ących obni żką netto taryf) oraz 
mieć prawo do zatrzymania zadowalaj ącej części uzyskanych korzy ści netto. Ponadto Grupa 
Organów Nadzoru wraz z pozosta łymi zainteresowanymi podmiotami mog łyby zająć się 
możliwością wprowadzenia systemu certyfikatów energooszcz ędności. 
2.2. Regulacja dzia łalności dostawczej 
W grudniu 2003 r. Komisja zwróci ła się z wnioskiem o przyj ęcie dyrektywy dotycz ącej 
racjonalizacji zu życia energii przez u żytkowników oraz us ług energetycznych, która 
zobowiąże dystrybutorów i dostawców energii do dywersyfikacji i oferowania odbiorcom nie 
tylko energii elektrycznej, gazu i produktów ropopochodnych, lecz tak że możliwości 
zamówienia obs ługi energetycznej. Obs ługa taka obejmowa łaby zintegrowany pakiet, w sk ład 
którego wchodzi łyby np. komfort cieplny i o świetleniowy, wytwarzanie ciep łej wody w 
budynku, przesy ł itd. Konkurencja cenowa pomi ędzy podmiotami świadczącymi obs ługę 
energetyczn ą doprowadzi do ograniczenia ilo ści energii zu żywanej na potrzeby tych us ług, 
 
PL 29   PL ponieważ koszt energii stanowi ć będzie zwykle znaczn ą (czasami najistotniejsz ą) część 
łącznych ich kosztów. Oferowanie tego rodzaju zintegrowanych us ług pozwoli, aby si ły 
rynkowe odgrywa ły znaczącą rolę w racjonalizacji zu życia energii w miejscu dostawy us ług 
energetycznych. 
Możnaby dokona ć weryfikacji aktualnej struktury tary f na produkty energetyczne, która nie 
zachęca odbiorców do racjonalizacji zu życia. Rozwa żyć można także promowanie obni żania 
zużycia w okresach szczytowego zapotr zebowania i w okresach niedoboru. Wi ązałoby się to z 
propagowaniem przez krajowe organy regul acyjne systemów pomiarowych umo żliwiających 
odbiorcom wgl ąd w informacje o zu życiu w czasie rzeczywistym.  
2.3. Wytwarzanie energii elektrycznej 
Przy sięgających 66 % stratach energii elektrycznej w procesie jej wytwarzania sektor ten 
posiada du ży potencja ł oszczędności. Przy wykorzystaniu standardowych technologii 
zaledwie od 25 % do 60 % zu żywanego paliwa jest zamieniane na energi ę elektryczn ą. W 
porównaniu ze starymi elektrowniami cieplnymi na paliwo sta łe, z których niektóre zosta ły 
oddane do eksploatacji w latach pi ęćdziesiątych, do najsprawniejszych dost ępnych obecnie 
urządzeń należą turbiny gazowe pracuj ące w cyklu skojarzonym (ang. CCGT). 
Liberalizacja i surowe normy emisji zanieczyszcze ń przynios ły znaczne korzy ści w zakresie 
oszczędności paliwa przy wytwarzaniu energii elektrycznej w Europie. Wiele starych, 
nieefektywnych i niepotrze bnych elektrowni zosta ło zamkni ętych, a w wi ększości 
przypadków na ich miejsce preferuje si ę oszczędniejsze turbiny CCGT (sprawno ść pomiędzy 
50 a 60 %).  
Przy przewidywanym tempie wzrostu na poz iomie 1,5 % rocznie, europejskie zrzeszenie 
Eurelectric, reprezentuj ące przemys ł elektroenergetyczny, ocenia że do roku 2030 w krajach 
UE-15 konieczne b ędzie zainstalowanie oko ło 520 GW nowej mocy. Wi ąże się to z 
ogromnymi nak ładami inwestycyjnymi rz ędu miliardów euro. 
Zatem UE stoi przed wyj ątkową okazją do drastycznego ograniczenia zu życia paliwa w 
całym sektorze elektroenergetycznym. Unij ny system handlu uprawnieniami do emisji 
zanieczyszcze ń stanowi skuteczn ą motywacj ę dla producentów energii elektrycznej do 
ograniczenia emisji oraz racjonalizacji zu życia energii w sposób na jbardziej uzasadniony 
ekonomicznie. Komisja planuje przegl ąd systemu w po łowie roku 2006. Poprzez 
ustanowienie krajowego planu rozdzia łu uprawnie ń do emisji oraz wytworzenie ogólnego 
niedoboru na tym rynku Pa ństwa Członkowskie mog ą nadal wykorzystywa ć unijny system 
handlu uprawnieniami jako mechanizm motywuj ący do bardziej racjonalnego wytwarzania 
energii. 
W kontek ście opracowywania planu dzia łań na rzecz racjonalizacji zu życia energii na rok 
2006 konieczne b ędzie uważne rozpatrzenie kilku podstawowych zagadnie ń: 
- doprowadzenie do stosowania w Europie tylko najbardziej paliwooszcz ędnej 
technologii wytwarzania energii  elektrycznej (turbin CCGT) . Najwydajniejsza z 
dostępnych obecnie technolog ii oferuje sprawno ść zbliżoną do 60 % i produkowana 
jest głównie przez przedsi ębiorstwa europejskie. Jednak konkurencja z innych cz ęści 
świata równie ż wprowadzi ła do swojej oferty rozwi ązania CCGT, charakteryzuj ące 
się niższymi kosztami inwestycji pocz ątkowej, lecz tak że znacznie ni ższą 
 
PL 30   PL sprawnością na poziomie 40 %. Nale ży rozważyć, jakie dzia łania można podjąć, aby 
zapewnić wysoką sprawność wytwarzania energii w Unii Europejskiej. 
- propagowanie rozproszonego wy twarzania energii elektrycznej . Największe 
straty w łańcuchu dostaw energii elektryc znej (wytwarzanie – przesy ł – rozdzia ł – 
dostawa) to niewykorzystane ciep ło uchodzące w postaci pary, powstaj ące głównie 
w wyniku ogrzewania wody ch łodzącej wykorzystywanej w procesie wytwarzania 
energii. Łańcuch dostaw nadal w du żej mierze charakteryzuje si ę scentralizowanym 
wytwarzaniem energii w du żych elektrowniach, a nast ępnie kosztownym 
przekazywaniem energii kablam i do odbiorców. Przekazywanie wi ąże się z dalszymi 
stratami, g łównie w rozdziale. Zatem oprócz zalet wynikaj ących z efektu skali 
wytwarzanie scentralizowane wi ąże się również ze stratami energii. 
Obecne potrzeby inwestycyjne w dziedzinie wytwarzania energii elektrycznej mo żna 
obrócić na korzy ść dla Europy, gdyby skorzysta ć z tej okazji do u łatwienia 
przechodzenia od wielkich elektrowni do czystszego i bardziej wydajnego 
wytwarzania rozproszone go i lokalnego. Wytwarzanie  rozproszone ma zwykle 
miejsce znacznie bli żej odbiorców. Dotyczy to równie ż ciepła, które w wytwarzaniu 
konwencjonalnym jest tracone, natomiast system rozproszony oferuje wi ększe 
możliwości jego odzysku, co radykalnie zwi ększa sprawno ść energetyczn ą instalacji. 
Zmiana ta b ędzie procesem stopniowym, który mo żna wspomaga ć na poziomie 
krajowym za pomoc ą odpowiednich bod źców dla przemys łu.  
Druga dyrektywa w sprawie rynku energi i elektrycznej (2003/54/WE) zawiera ju ż 
zachętę dla Pa ństw Członkowskich i krajowych or ganów regulacyjnych do 
wspierania rozproszonego wytw arzania energii poprzez uwzgl ędnianie jego korzy ści 
dla sieci przesy łowo-rozdzielczych w zwi ązku z unikni ęciem nak ładów 
inwestycyjnych w d ługim okresie. Ponadto Pa ństwa Członkowskie maj ą obowiązek 
zapewnić, aby procedury przyznawania zezwole ń na tego rodzaju wytwarzanie 
energii uwzgl ędniały jego niewielk ą skalę, a tym samym potencj alnie ograniczone 
skutki. Konieczne jest zatem usprawnien ie i ograniczenie administracyjnych 
obciążeń związanych z procedurami wydawania zezwole ń na wytwarzanie energii w 
układzie rozproszonym. Nale ży to do w ładz krajowych, organów regulacyjnych i 
władz regionalnych. Komisja dopilnuje, aby przewidziane w dyrektywie środki były 
egzekwowane. W ka żdym przypadku, dla zachowania zgodno ści ze wspólnotowymi 
zasadami swobody przedsi ębiorczości oraz swobody świadczenia us ług, procedury 
wydawania zezwole ń na wytwarzanie energii musz ą być oparte na obiektywnych i 
niedyskryminacyjnych kryteriach, o kt órych zainteresowany podmiot jest 
powiadomiony z góry, aby uniemo żliwić władzom krajowym arbitralne korzystanie 
z uprawnie ń uznaniowych. Podmioty takie musz ą być z góry poinformowane o 
charakterze i zakresie zobowi ązań z tytułu świadczenia us ług użyteczności 
publicznej narzucanych przez system zezwole ń administracyjnych. W przypadku, 
gdy liczba dost ępnych zezwole ń na prowadzenie okre ślonej dzia łalności podlega 
ograniczeniom, okres wa żności zezwolenia nie mo że przekracza ć czasu potrzebnego 
na zamortyzowanie inwestycji z uwzgl ędnieniem godziwego zysku z 
zainwestowanego kapita łu. Ponadto ka żda osoba, której interesy zosta ły naruszone 
poprzez zastosowanie opartego na takim odst ępstwie środka restrykcyjnego, musi 
mieć możliwość złożenia odwo łania. 
- Znacz ący potencja ł poprawy efektywno ści oferuje równie ż produkcja skojarzona . 
Do tej pory zaledwie oko ło 13 % zu żywanej w UE energii elektrycznej wytwarzanej 
 
PL 31   PL jest przy u życiu tej technologii. Pa ństwa Członkowskie zobowi ązane są do lutego 
2006 r. wprowadzi ć w życie dyrektyw ę propaguj ącą stosowanie wysokosprawnej 
produkcji skojarzonej. Powinny przy tym dopilnowa ć jak najlepszego wykorzystania 
tej technologii. Ponadto mog łyby stymulowa ć dalszy post ęp w rozwoju technologii 
produkcji skojarzonej nie tylko pod wzgl ędem sprawno ści energetycznej i 
elastyczno ści co do stosowanego paliwa, lecz tak że w celu obni żenia kosztów 
konstrukcji. Pa ństwa Członkowskie mog łyby równie ż kontynuowa ć badania i rozwój 
technologii produkcji skojarzonej z wi ększym udzia łem energii ze źródeł 
odnawialnych.  
- W wi ększości Państw Członkowskich UE-25 funkcjonuj ą systemy ciep łownictwa 
komunalnego. W szczególno ści w nowych krajach środkowoeuropejskich, których 
gospodarki znajduj ą się w okresie przej ściowym, jest to bardzo popularny sposób 
ogrzewania, w zw łaszcza budynków mieszkalnych. Dobrze utrzymywane 
ciepłownictwo komunalne mo że być przyjazne dla środowiska. Szacuje si ę, że same 
istniejące już ciepłownie i elektrociep łownie komunalne, z uwzgl ędnieniem 
obiektów przemys łowych, mog ą w porównaniu z wytwarzaniem oddzielnym 
zaoszczędzić 3-4 % energii pierwotnej. 
Jednak najwi ększym problemem do rozwi ązania jest jak sfinansowa ć modernizacj ę 
starych systemów. W tym celu konieczna je st dalsza mobilizacja instytucji 
finansowych, takich jak Europejski  Bank Inwestycyjny, do uruchomienia 
finansowania środków racjonalizacji zu życia energii w ciep łownictwie komunalnym. 
Wreszcie nale ży rozstrzygn ąć sposób wspierania jak najszybszej poprawy 
sprawności energetycznej si łowni węglowych powy żej 50 % . Istotną rolę mogą 
tutaj odegra ć badania przy finansowym wsparciu Wspólnoty. 
2.4. Bia łe certyfikaty – instrument rynkowy 
Wadą działań opartych na motywacji jest, że nie zawsze pobudzaj ą siły rynkowe w stron ę 
najbardziej ekonomicznego rozwi ązania. Systemy tzw. „bia łych certyfikatów” zosta ły 
częściowo wprowadzone we W łoszech i Zjednoczonym Królestwie, s ą w fazie przygotowa ń 
we Francji oraz s ą rozważane w Niderlandach. W systemach tych dostawcy lub dystrybutorzy 
są zobowi ązani do podejmowania środków racjonalizacji zu życia energii na rzecz 
docelowych u żytkowników. Certyfikat potwierdza wielko ść oszczędności, podając zarówno 
ilość energii, jak i okres u żytkowania. Certyfikaty takie mog ą być co do zasady przedmiotem 
wymiany lub handlu. W przypadku, gdyby zobowi ązane strony nie by ły w stanie przedstawi ć 
przypadaj ącej na nie cz ęści certyfikatów, mo że na nie zosta ć nałożona kara w wysoko ści 
przekraczaj ącej szacowan ą wartość rynkową. 
Przeprowadzone w ramach projektu SAVE  „White and Green” symulacje doprowadzi ły do 
wniosków, że wprowadzenie tego systemu w sektorze us ług pozwala na osi ągnięcie 
oszczędności rzędu 15 % zerowym kosztem, a uwzgl ędniając czynniki zewn ętrzne, np. skutki 
dla środowiska, potencjalne oszcz ędności sięgać mogą aż 35 %. Komisja obecnie prowadzi 
przygotowania do ewentualnego ut worzenia ogólnounijnego systemu bia łych certyfikatów, 
który umo żliwiałby prawdziwy handel efektywno ścią energetyczn ą pomiędzy Państwami 
Członkowskimi. W tym celu przewiduje si ę opracowanie systemu pomiarowego na mocy 
obecnego wniosku Komisji w sprawie dyrektywy dotycz ącej racjonalizacji zu życia energii 
przez użytkowników oraz us ług energetycznych. 
 
PL 32   PL 3. Przemys ł 
Przemysł podjął już działania w celu racjonalizacji zu życia energii. Ponadto nale ży 
oczekiwa ć, że wskutek zastosowania bod źców ekonomicznych przemys ł dalej w istotnym 
stopniu doskonali ć będzie wykorzystywane procesy i urz ądzenia (silniki elektryczne, 
sprężarki itp.). Niezale żnie od wp ływu europejskiego i krajowego ustawodawstwa na zu życie 
energii przez przemys ł, musi on sam podj ąć niezbędne kroki w celu wype łnienia ogranicze ń 
dotyczących emisji gazów cieplarnianych, na łożonych w ramach krajowych planów rozdzia łu 
uprawnień do emisji zgodnie z dyrektyw ą dotyczącą handlu emisjami. Racjonalizacja zu życia 
energii jest pod tym wzgl ędem niezb ędnym instrumentem. Ponadto w kontek ście dyrektywy 
IPPC21 Komisja przygotowuje obecnie  ogólny dokument referencyj ny na temat najlepszych 
dostępnych technologii (tzw. BREF)22 w zakresie racjonalizacji zu życia energii. Dokument 
ten zawiera ć będzie informacje, które mo żna wykorzysta ć przy opracowywaniu najlepszych 
praktyk dla systemów energetycznych w ykorzystywanych w wielu procesach przemys łowych 
(systemy nap ędowe, systemy pomp, podej ścia do racjonalizacji zu życia energii itp.). 
W różnych sektorach przemys łu zawarto ju ż wiele umów dobrowolnych (np. w przemy śle 
papierniczym, w ogrodnictwie i w bran ży chemicznej). Umowy takie dodatkowo wzmacniaj ą 
działania mające na celu racjonalizacj ę zużycia energii. W śród przyk ładów wymieni ć można: 
• Zjednoczone Królestwo: „Pak t na rzecz racjonalizacji zu życia energii” ( Energy Efficiency 
Commitment  2002-2005) zobowi ązuje dostawców energii elektrycznej i gazu do 
osiągnięcia określonych celów w zakresie instalowania środków racjonalizacji zu życia 
energii w gospodarstwach domowych. Program ten okaza ł się niezwykle ekonomicznym 
środkiem ograniczania zu życia energii i zosta ł przedłużony na lata 2005-2008. 
• Niderlandy: Dzi ęki tradycji dobrowol nych umów z przemys łem gospodarka tego kraju 
należy do najlepszych na świecie pod wzgl ędem racjonalnego wykorzystania energii. W 
lipcu 1999 r. rz ąd Niderlandów podpisa ł z przemys łem umow ę dotyczącą punktów 
odniesienia w zakresie racjonalizacji zu życia energii ( Benchmarking Agreement on Energy 
Efficiency )23. W zamian za zobowi ązanie ze strony przemys łu do osiągnięcia absolutnego 
maksimum w zakresie racjonalizacji zu życia energii do roku 2012, rz ąd zgodził się nie 
nakładać dodatkowych środków w tym zakresie na poziomi e krajowym. Pierwszy przegl ąd 
środków podj ętych i planowanych przez uczestnicz ące przedsi ębiorstwa wykaza ł, że w 
2012 r. zaoszcz ędzą one 82 000 TJ (2 Mtoe), co oznacza zmniejszenie emisji CO 2 o około 
5,7 mln ton. 
Do racjonalizacji zu życia energii przyczyni ć mogłyby się dodatkowo dwa dobrowolne 
programy środowiskowe – program przyznawania wspólnotowego oznakowania 
ekologicznego24 oraz wspólnotowy system eko-zarz ądzania i audytu (EMAS) 25. 
Oznakowanie ekologiczne mo że być przyznawane towarom konsumpcyjnym pod warunkiem 
spełnienia zbioru kryteriów środowiskowych, bior ąc pod uwag ę cały okres u żytkowania. 
Kryteria te obejmuj ą wymagania w zakresie energooszcz ędności, co dotyczy w szczególno ści 
takich grup produktowych jak zakwaterowa nie turystów i pola namiotowe. 
                                                 
21 Dyrektywa 96/61/WE dotycz ąca zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli. 
22 BAT (Best available technology) Reference Documents. 
23 Umow ę podpisały przedsi ębiorstwa reprezentuj ące około 90 % zapotrzebowania na energi ę ze strony 
przemysłu. 
24 Rozporz ądzenie (WE) nr 1980/2000. 
25 Rozporz ądzenie (WE) nr 761/2001. 
 
PL 33   PL W ramach systemu EMAS organizacje musz ą zobowiązać się do ciągłej poprawy swojego 
funkcjonowania z punktu widzenia ochrony środowiska. Równie ż w tym przypadku jednym z 
elementów poprawy jest racjonalizacja zu życia energii, któr ą należy uwzględniać w 
wymaganych przez system przegl ądach i deklaracjach środowiskowych. 
4. Transport 
4.1. Organizacja zarz ądzania ruchem lotniczym 
W ramach inicjatywy „Jednolita Przestrze ń Powietrzna” zapocz ątkowano ambitny plan 
reorganizacji europejskiej przestrzeni powietrznej, przewiduj ący w szczególno ści 
opracowanie jednego, ogólnoeuropejskiego syst emu kontroli ruchu lotniczego. Projekt ten, 
który da pocz ątek dużej inicjatywie przemys łowej pod nazw ą SESAME, przyniesie znacz ące 
oszczędności paliwa lotniczego (oko ło 6-12 %) dzi ęki zmniejszeniu zat łoczenia przestrzeni 
powietrznej wokó ł europejskich portów lotniczych. 
4.2. Optymalizacja zarz ądzania ruchem 
Trwają prace nad inteligentnymi systemami trans portowymi, takimi jak systemy nawigacji, 
systemy op łat za wjazd do obszarów zat łoczonych oraz interaktywne systemy wspomagania 
kierowcy, które mog ą przyczyni ć się do poprawy bezpiecze ństwa, oszcz ędności paliwa oraz 
kultury jazdy. W szczególno ści wykorzystanie systemu nawigacj i satelitarnej, który zostanie 
zbudowany w ramach programu GALILEO do r oku 2008, otworzy drzwi dla nowej generacji 
aplikacji i us ług w różnych obszarach. Transport b ędzie w naturalny sposób u żytkownikiem 
par excellence takiego systemu. System nawigacji satelitarnej oferowa ć będzie niezawodne i 
precyzyjne us ługi ustalania po łożenia pojazdów, a tak że umożliwi budow ę systemów 
informacyjnych dla u żytkowników dróg oraz wspomaganie ki erowców. W lotnictwie system 
zapewni wspomaganie w poszczególnych fazach lotu. W żegludze wykorzystywany b ędzie do 
nawigacji zarówno dalekomorskiej, jak i przybrze żnej. Budowa systemu na wigacji satelitarnej 
przyczyni si ę zatem do organizacji transpor tu z poszanowaniem zasady zrównowa żonego 
rozwoju dzi ęki optymalizacji potoków ruchu w transporcie drogowym, lotniczym, morskim i 
kolejowym. Odsuwaj ąc granice nasycenia infrastruktury pozwoli zmniejszy ć wygórowane 
koszty zwi ązane z zat łoczeniem oraz przyczyni si ę do ograniczenia zu życia energii, a tym 
samym do poprawy ochrony środowiska.  
Kolejnym środkiem, który przyczyni si ę do znacz ących oszcz ędności energii, jest 
propagowanie intermodalno ści. Do korzystania z alternatyw  wobec transportu drogowego ju ż 
teraz zach ęca szereg środków, zw łaszcza utworzenie wspólnotowego programu MARCO 
POLO, po święconego symulacji rozwi ązań alternatywnych – transportu kolejowego, żeglugi 
śródlądowej i żeglugi morskiej na krótkich odcinkac h. W ramach perspektyw finansowych na 
lata 2007-2013 Komisja zaproponowa ła w lipcu 2004 r. przyznan ie temu programowi bud żetu 
w wysoko ści 740 mln EUR. Z programu tego skorzysta ło już wiele przedsi ęwzięć 
przemysłowych. W ramach projektu „Kombiverkehr” uruchomiono multimodalne po łączenia 
kolejowo-promowe pomi ędzy Włochami a Szwecj ą; w ramach projektu „Lokomotiv” – 
intermodalne po łączenia kolejowe mi ędzy Niemcami i W łochami, realizowane przez 
prywatne przedsi ębiorstwa kolejowe; w ramach projektu „Oy Langh Ship” – intermodalne 
połączenia pomi ędzy Finlandi ą a Europą Środkową, obejmuj ące transport morski, kolejowy i 
rzeczny; itd. 
 
PL 34   PL 4.3. Rozwijanie rynku pojazdów ekologicznych 
W ramach wspólnotowych programów badawczych zainwestowano znaczne środki w prace 
rozwojowe nad pojazdami elektrycznymi,  w próby eksploatacyjne pojazdów nap ędzanych 
paliwami alternatywnymi, np. gazem ziemnym, oraz w prace nad rozwi ązaniami 
obiecującymi w d łuższej perspektywie, takimi jak ogni wa paliwowe i wodór. Wsparcie to 
będzie kontynuowane w ramach 7. programu ramowego na rzecz bada ń i rozwoju. 
Do możliwości obecnie dyskutowanych mi ędzy innymi w kontek ście inicjatywy CARS 21 
należą: 
• zwolnienia podatkowe dla pojazdów ekologicznych; 
• jak wspomniano wcze śniej, zobowi ązanie administracji publicznej do przeznaczenia cz ęści 
budżetu na zakup pojazdów ekologicznych; 
• ograniczenie wjazdu do centrów mi ast dla pojazdów zanieczyszczaj ących środowisko lub 
zużywających dużo paliwa, poprzez op łaty lub bezpo średni zakaz; 
• specjalne świadectwa i normy techniczne dla pojazdów ekologicznych. 
Środki takie mog łyby okaza ć się bardziej skuteczne ni ż bezpośrednia pomoc dla przemys łu, a 
ponadto przyczyni ć się do rozwoju techniczneg o europejskiego przemys łu, co w gospodarce 
zmierzającej do globalizacji stanowi niema łą korzyść. 
4.4. Wprowadzenie op łat za korzystanie z infrastruktury celem sk łonienia do zmiany 
zachowań 
Połowa całości paliwa zu żywanego w transporcie drogowym jest spalana na terenach 
zabudowanych, pomimo faktu, że połowa wszystkich podró ży na takich terenach jest nie 
dłuższa niż pięć kilometrów.  
Unia przyst ąpiła już do wprowadzania op łat za korzystanie z dróg przez pojazdy ci ężarowe na 
transeuropejskiej si eci drogowej. W przysz łości rozwiązania satelitarnego ustalania po łożenia 
oparte na systemie nawigacji satelitarnej, który zostanie zbudowany w ramach programu 
GALILEO, u łatwią wprowadzanie systemów pobierania op łat za korzystanie z dróg bez 
tworzenia d ługich kolejek w punktach wjazdu do p łatnych stref. 
Wspólnotowa dyrektywa w sprawie jako ści powietrza zobowi ązuje najbardziej 
zanieczyszczone, wielkie zespo ły miejskie do opracowania planów walki z 
zanieczyszczeniami powietrza. W wi ększości przypadków oznacza to albo drastyczne 
ograniczenie zanieczyszczaj ącym pojazdom mo żliwości wjazdu do centrów miast, albo 
wprowadzenie op łat, które s ą wystarczaj ąco zróżnicowane by uwzgl ędniać poziom emisji 
zanieczyszcze ń i zużycia paliwa przez poszczególne pojazdy. W okresie konsultacji po 
przyjęciu niniejszej zielonej ksi ęgi należy rozważyć kwestie potrzeby i skuteczno ści takich 
rozwiązań. 
W Londynie od czasu wprowadzenia w 2003 r. op łat za wjazd do centrum miasta zu życie 
paliwa w strefie obowi ązywania op łat spadło o 20 %, a emisja CO 2 – o 19 %. Z kolei Madryt 
na prowadz ącym do centrum miasta dwudziestokilometrowym odcinku autostrady A6 
wprowadzi ł system uprzywilejowanego przejaz du, przeznaczony dla autobusów i 
 
PL 35   PL samochodów osobowych, w których znajduje si ę co najmniej dwóch pasa żerów. Za pomoc ą 
programu „Inteligentna En ergia” Komisja stara si ę propagowa ć te najlepsze praktyki na 
szerszą skalę.  
Należy jednak zwróci ć uwagę, że wymiana najlepszych praktyk ma do ść ograniczony 
charakter. Mo żna powątpiewać, czy mo żliwe jest uogólnienie tak dobrych przyk ładów 
najlepszych praktyk i ich rozpow szechnienie na terenie UE.  
4.5. Opony 
Tarcie pomi ędzy oponami a nawierzchni ą drogi odpowiada ć może nawet za 20 % zu życia 
paliwa przez pojazd. Opony o prawid łowej charakterystyce eksploatacyjnej mog ą zmniejszy ć 
to zużycie o 5 %, a sprzeda ż takich opon nale ży popiera ć nie tylko w nowych samochodach, 
lecz także przy ich pó źniejszej wymianie. 
Do obniżenia zużycia prowadzi równie ż lepsza kontrola ci śnienia. Szacuje si ę, że od 45 % do 
70 % pojazdów porusza si ę ze zbyt niskim ci śnieniem w co najmniej jednej oponie, co 
powoduje czteroprocentowy wzrost zu życia paliwa, nie wspominaj ąc o zwiększonym ryzyku 
wypadku. Dlaczego zatem nie rozwa żyć opracowania systemów zach ęcających stacje obs ługi 
do udzielania kierowcom lepszych informac ji i pomocy w zakresie kontroli opon? Inn ą 
możliwością byłoby rozwa żenie dobrowolnej umowy z przemys łem, przewiduj ącej 
instalowanie na tablicy rozdzielczej wska źników ciśnienia powietrza w oponach. 
Oprócz znacz ących korzy ści, jakie mo że przynie ść eksploatacja prawid łowych opon pod 
prawidłowym ciśnieniem, przeci ętny kierowca mo że bez trudu zaoszcz ędzić na paliwie 
100 EUR rocznie, prowadz ąc samochód w sposób bardziej ekologiczny26.  
4.6. Lotnictwo 
Komisja planuje wkrótce wyda ć komunikat w sprawie zmian klimatycznych i lotnictwa. 
Komunikat skupia ć się będzie w szczególno ści na wykorzystaniu instrumentów 
ekonomicznych (takich jak opodatkowanie paliw, op łaty za prawo do emisji zanieczyszcze ń 
lub handel nimi) na rzecz zmniejszenia zu życia paliwa i ograniczenia emisji gazów 
cieplarnianych w tym sektorze. 
5. Poziom regionalny i lokalny 
Na poziomie regionalnym i l okalnym, blisko obywatela, mo żna podjąć wiele środków. 
Działania na rzecz racjonalizacji zu życia energii przynios ą wszystkie potencjalne korzy ści 
tylko wtedy, gdy kroki podejmowane na poziomie wspólnotowym i krajowym maj ą swoje 
odzwierciedlenie lokalne.  Unia Europejska podj ęła już wiele inicjatyw w tej dziedzinie. 
Przykładowo wymieni ć można uruchomiony w roku 2000 pr ogram CIVITAS, w ramach 
którego 36 miast europejskich uzyska ło pomoc przy realizacji pr ojektów na rzecz mobilno ści. 
Uruchomiono równie ż programy wsparcia maj ące zachęcać do publicznych i prywatnych 
inwestycji w racjonalizacj ę zużycia energii (dzia łania pilota żowe, tworzenie sieci lokalnych 
przedstawicielstw itp.). W istocie UE przyj ęła niedawno nowy program pod nazw ą 
„Inteligentna Energia dla Europy”, integruj ący wszystkie wspomniane wy żej działania i 
wzmacniaj ący w ten sposób synergi ę pomiędzy nimi. 
                                                 
26 IEA „Saving oil in a hurry” [ Oszczędzanie paliwa w po śpiechu ], 2005. 
 
PL 36   PL Ponadto w nast ępstwie włączenia okre ślonych dzia łań na rzecz racjonalizacji zu życia energii 
do operacyjnych programów rozwoju w ramach unijnej polityki spójno ści regiony – w 
szczególno ści słabiej rozwini ęte – otrzyma ły do dyspozycji silne instrumenty, które mo żna 
wykorzysta ć do wsparcia szeregu ró żnych przedsi ęwzięć. Spośród dostępnych mo żliwości 
wymienić można wsparcie racjonalizacji zu życia energii w budynkach publicznych, 
inwestycje w ekologiczny transport mi ejski, wsparcie racjonalizacji zu życia energii w ma łych 
i średnich przedsi ębiorstwach oraz zwi ązanych z tym prac badawczo-rozwojowych. Przy 
korzystaniu z tych mo żliwości wsparcia racjonalizacji zu życia energii nale ży jednocze śnie 
przestrzega ć przepisów dotycz ących planowania, wspó łpracy i zarz ądzania w ramach polityki 
spójności. 
Jak już wspomniano, nale ży także przedyskutowa ć, jak znale źć rozwiązania narastaj ących 
problemów zwi ązanych z zat łoczeniem centrów miast. Transport miejski le ży przede 
wszystkim w gestii w ładz lokalnych i krajowych. Unia  Europejska powinna jednak 
przyczynia ć się do znalezienia rozwi ązań wobec wynikaj ącego stąd obniżenia się jakości 
życia, któremu towarzyszy ogrom ne marnotrawstwo energii. W ładze lokalne maj ą do 
odegrania istotn ą rolę w związku z zapewnianiem i wspieraniem proekologicznego 
budownictwa miejskiego, w szczególno ści w zakresie energooszcz ędności budynków. To 
znowu wi ąże się z wiecznym problemem finansowania. Z pewno ścią potrzebne s ą środki 
regulacyjne, ale jednocze śnie musimy by ć w stanie poprze ć je inwestycjami. Aktualna oferta 
banków w zakresie finansowania ni e zawsze przygotowana jest z my ślą o dużej liczbie 
niewielkich przedsi ęwzięć w zakresie racjonalizacji zu życia energii, natomiast sumaryczna 
korzyść z takich przedsi ęwzięć może okazać się znaczna. 
5.1. Szczególne instrumenty finansowania 
W całej Europie inwestycje w niewielkie przedsi ęwzięcia na rzecz proekologicznej energii 
oferują wiele potencjalnych korzy ści dla wszystkich zainteresowanych stron. Cz ęsto 
inwestycje te b ędą bardzo op łacalne, szczególnie je śli uwzględnić aspekty bezpiecze ństwa 
energetycznego i korzy ści dla środowiska. Jednak finans owanie takich przedsi ęwzięć 
wymaga „u łatwień”, zwłaszcza w mniej rozwini ętych regionach Europy. Mo żnaby opracowa ć 
instrumenty finansowe odpowiadaj ące instytucji izb rozrachunkowych funkcjonuj ących 
w innych sektorach oraz obejmuj ące pomoc w przygotowaniu projektów i fundusze 
zarządzania ryzykiem.  
Jednak bior ąc pod uwag ę niewielką skalę i rozproszony charakter przedsi ęwzięć, które by łyby 
w ten sposób finansowane, wydaje si ę, że w każdym przypadku dzia łania powinny zosta ć 
zainicjowane na poziomie l okalnym lub regionalnym. 
Władze lokalne mog łyby przej ąć inicjatyw ę w zakresie tworzenia unijnej grupy roboczej 
skupiającej wszystkie zainteresowane strony, z udzia łem instytucji finansuj ących, takich jak 
Europejski Bank Inwestycyjny i inne banki komercyjne, a tak że funduszy regionalnych 
i przedstawicieli Pa ństw Członkowskich. Grupa ta mog łaby jak najszybciej opracowa ć 
propozycje w zakresie reorganizacji istniej ących mechanizmów finansowania, w tym poprzez 
scentralizowan ą organizacj ę instrumentów w rodzaju izby rozrachunkowej, a tak że dokonać 
przeglądu możliwości inwestycji w niewielkie przedsi ęwzięcia na rzecz proekologicznej 
energii oraz rozwa żyć sposoby pokonania barier dla tych inwestycji, z uwzgl ędnieniem roli 
przedsiębiorstw energetycznych, odzyskania oszcz ędności na opłatach za energi ę, taryf itp. 
 
PL 37   PL Fundusze na wsparcie przedsi ęwzięć na rzecz racjonalizacji zu życia energii sprawdzi ły się 
znakomicie w wielu Pa ństwach Cz łonkowskich, w zwi ązku z czym nale żałoby zastanowi ć się 
nad możliwościami powielenia i doskonalenia najle pszych praktyk w tym zakresie.  
6. Strategia otwarta na świat 
Energoch łonność poszczególnych krajów jest bardzo zró żnicowana. Na przyk ład w UE i 
Japonii jest ona trzy - do czterokrotnie ni ższa niż w krajach by łego Związku Radzieckiego czy 
na Bliskim Wschodzie. 
Racjonalizacja zu życia energii ju ż teraz stanowi element wspó łpracy międzynarodowej UE z 
partnerami, do których nale żą kraje uprzemys łowione (np. Stany Zjednoczone), kraje o 
systemie przej ściowym (np. Rosja) i kraje rozwijaj ące się (np. Chiny i Indie). Ponadto 
przedsięwzięcia na rzecz racjonalizacji zu życia energii, chocia ż w ograniczonym zakresie, to 
jednak wchodz ą w skład portfela kredytowego mi ędzynarodowych i europejskich instytucji 
finansowych. Jednak w przypadku wi ększości krajów istnieje mo żliwość znacznego 
zacieśnienia i intensyfikacji wspó łpracy w tym zakresie. 
Najważniejsze argumenty za wzmocnieniem wspó łpracy z pa ństwami trzecimi w zakresie 
racjonalizacji zu życia energii s ą blisko zwi ązane z geopolitycznymi i strategicznymi 
interesami UE oraz z mo żliwościami gospodarczymi wynikaj ącymi z jej przoduj ącej roli w tej 
dziedzinie. W szczególno ści Europa mog łaby aktywnie zaanga żować się w opracowywanie i 
przyjmowanie norm w zakresie energooszcz ędności, które mog łyby być stosowane na 
poziomie mi ędzynarodowym. Kolejnym argumentem jest wk ład racjonalizacji zu życia energii 
w rozwój gospodarczo-spo łeczny. 
Wzrost cen ropy naftowej w ostatnim okresie uwidoczni ł skutki zwi ększonego 
zapotrzebowania na energi ę w następstwie szybkiego wzrostu jej zu życia w szeregu krajów, 
między innymi w Chinach. Wobec niedoboru za sobów energetycznych oraz ograniczonych 
wolnych mocy produkcyjnych, zw łaszcza w zakresie w ęglowodorów, jest oczywiste, że kraje 
importujące energię w coraz wi ększym stopniu konkuruj ą o dostęp do tych samych zasobów 
energetycznych, np. w Rosji, na Bliskim Wsc hodzie czy w rejonie Morza Kaspijskiego.  
Racjonalizacja zu życia energii jest zatem w interesie wszystkich krajów zale żnych od jej 
importu, w tym równie ż Unii, i powinna stanowi ć integralny element ich globalnej strategii 
bezpiecze ństwa energetycznego. 
Z punktu widzenia klimatu, w wydanym ni edawno komunikacie w sprawie zmian 
klimatycznych podkre ślono znaczenie szerokiego uczestnic twa jako kluczowego elementu 
strategii średnio- i d ługookresowej. Wspó łpraca z krajami rozwini ętymi, a zw łaszcza z 
rozwijającymi się, może stanowi ć użyteczne narz ędzie anga żowania ich w dzia łania na rzecz 
klimatu, zapewniaj ąc im jednocze śnie lokalne korzy ści w zakresie jako ści powietrza i 
bezpiecze ństwa energetycznego, które maj ą kluczowe znaczenie dla szeregu krajów 
rozwijających się. Poniewa ż lwią część wyznaczonych celów redukcji zrealizowa ć musi 
sektor energetyczny, ograniczenie  globalnych zmian klimatu uzale żnione jest w du żym 
stopniu od szerszego zastosowania we ws zystkich krajach t echnologii energooszcz ędnych, 
odnawialnych źródeł energii i innych  przyjaznych dla środowiska technol ogii wytwarzania 
energii. Dzi ęki temu, że od czasu pierwszego kryzysu energetycznego na pocz ątku lat 
siedemdziesi ątych UE realizowa ła spójne polityki i programy  na rzecz racjonalizacji zu życia 
energii, unijny przemys ł energetyczny jest obecnie dobrze  przygotowany do jak najlepszego 
wykorzystywania nowych mo żliwości oraz do ekspansji na nowe rynki w pa ństwach trzecich. 
Przemysł europejski znajduje si ę w czołówce technologicznej i zajmuje wysok ą pozycję 
 
PL 38   PL strategiczn ą w globalnej konkurencji w zakresie racjonalizacji zu życia energii w wi ększości 
obszarów, w tym w dziedzinie turbin, skojarz onego wytwarzania energii elektrycznej i ciep ła, 
ciepłownictwa komunalnego, urz ądzeń gospodarstwa domowego oraz materia łów 
budowlanych. Dalsze starania na rzecz mi ędzynarodowych dzia łań w zakresie racjonalizacji 
zużycia energii mog łyby zadecydowa ć o wzmocnieniu czo łowej pozycji europejskiego 
przemysłu w tej dziedzinie oraz przyczyni ć się do wzrostu przewagi konkurencyjnej Europy 
w sektorze energetycznym.  
Nie przeprowadzano systematycznych ocen mo żliwości eksportu energooszcz ędnych 
produktów i us ług, ale szacuje si ę, że możliwości ekonomiczne wynikaj ące z intensyfikacji 
wysiłków na rzecz racjonalizacji zu życia energii s ą nie mnie istotne od mo żliwości 
związanych z odnawialnymi źródłami energii. Oczekuje si ę na przyk ład dynamicznego 
rozwoju rynku chi ńskiego, zgodnie z opracowanym przez Krajow ą Komisję Rozwoju i 
Reform d ługo- i średniookresowym planem na rzecz oszcz ędności energii, zgodnie z którym 
w okresie obj ętym jedenastym planem pi ęcioletnim (2006-10) zu życie energii w budynkach 
mieszkalnych i publicznych ma zmniejszy ć się o połowę w stosunku do dzisiejszego 
poziomu. W tym kontek ście wspomnie ć należy, że unijny przemys ł budowlany jest 
światowym liderem w dziedzinie budynków energooszcz ędnych, a dzi ęki dalszej aktualizacji 
wymagań obowiązujących na terenie UE eksport my śli technicznej w tym zakresie przyniesie 
mu nowe mo żliwości.  
6.1. W łączenie racjonalizacji zu życia energii do wspó łpracy międzynarodowej 
Wzmocniona wspó łpraca mi ędzynarodowa w tym zakresie obejmowa ć będzie przede 
wszystkim wspó łpracę z partnerami przemys łowymi UE, w szczególno ści z krajami OECD, 
na forum Mi ędzynarodowej Agencji Energii (IEA ), przy opracowywaniu planów 
racjonalizacji zu życia energii. Poniewa ż kraje rozwijaj ące się mogą obecnie przyst ępować do 
porozumienia wykonawczego IEA, mo żna je zach ęcać do udziału w tych forach. 
Forum to mog łoby na przyk ład stanowi ć punkt wyj ścia dla wprowadzenia w życie idei 
lepszego uwzgl ędnienia zewn ętrznych skutków dzia łalności sektora lotnictwa dla środowiska 
naturalnego.  
Również europejska polityka handlowa mo że wspiera ć racjonalizacj ę zużycia energii, na 
przykład poprzez negocjacj ę korzystnych taryf na towary w zale żności od ich 
energooszcz ędności. To właśnie zaproponowa ła Komisja Europejska na forum WTO w lutym 
2005 r.27. Polityka ta jest zgodna z programem  rozwoju z Doha, w ramach którego 
ministrowie zgodzili si ę na negocjowanie obni żenia lub nawet zniesienia barier taryfowych i 
pozataryfowych dla towarów i us ług ekologicznych, celem wspierania rozwoju 
zrównowa żonego. 
Wreszcie UE powinna wznowi ć starania na rzecz osi ągnięcia porozumienia z 
uprzemys łowionymi pa ństwami trzecimi, w szczególno ści z USA, które stanowi łoby, że 
niezbędne są poważne działania na rzecz racjonalizacji zu życia energii w skali globalnej. 
Pozytywnym punktem wyj ścia do takiego wznowienia di alogu UE-USA na temat 
racjonalizacji zu życia energii mog łyby być zalecenia zawarte w najnowszym, jednomy ślnym 
                                                 
27 Wniosek WTO nr TN/TE/W/47 z dnia 17 lutego 2005 r. 
 
PL 39   PL sprawozdaniu ameryka ńskiej Komisji ds. Polityki Energetycznej28, w którym szczególny 
nacisk po łożono na dzia łania po stronie zapotrzebowania.  
6.2. W łączenie racjonalizacji zu życia energii do polityki s ąsiedztwa i do wspó łpracy UE-
Rosja 
Racjonalizacja zu życia energii stanowi ponadt o element unijnej polityki s ąsiedztwa. 
Komisja dopilnuje, aby aspekt ten by ł nadal uwzgl ędniany w planach dzia łań w ramach 
tej polityki.  
Ponadto Komisja negocjuje obecnie traktat ustanawiaj ący Wspólnot ę Energetyczn ą z krajami 
Europy Po łudniowo-Wschodniej, a tak że nawiązała współpracę w rejonach Morza 
Kaspijskiego i Śródziemnego. Kraje te posiadaj ą znaczący, lecz do tej pory w du żej mierze 
niewykorzystany potencja ł. Są także świadome faktu, że szybki wzrost zu życia energii nie 
tylko stwarza problemy w dziedzinie ochrony środowiska i zdrowia publicznego, lecz tak że – 
raczej prędzej niż później – stanowi ć będzie hamulec rozwoju gospodarczego. 
Po trzecie konieczne jest wspieranie racjonalizacji zu życia energii w ramach nawi ązanej 
w roku 2000 wspó łpracy z Rosj ą. Rosja coraz lepiej zdaje sobie spraw ę z konieczno ści 
racjonalizacji swojego zu życia energii. 
6.3. W łączenie racjonalizacji zu życia energii do polityki rozwoju 
Czwarty aspekt wzmocnionej wspó łpracy mi ędzynarodowej stanowi europejska polityka 
rozwoju. Og łoszona na światowym szczycie w sprawie zrównowa żonego rozwoju (WSSD), 
który mia ł miejsce w 2002 r. w Johannesburgu, Inic jatywa Energetyczna UE wyznacza 
polityczne ramy wspó łpracy Unii z krajami rozwijaj ącymi się w sprawach energetycznych, a 
racjonalizacja zu życia energii stanowi oczywi ście ważny element tych ram. Konieczno ść 
zapewnienia spójno ści polityk UE z celami rozwojowymi zosta ła podkre ślona w 
opublikowanym niedawno komunikacie w sprawie spójno ści polityki na rzecz rozwoju, gdzie 
energia znalaz ła się w grupie jedenastu szczególnie wyró żnionych polityk. Przy stosunkowej 
słabości swoich gospodarek kraje rozwijaj ące się są w najwy ższym stopniu nara żone na 
wzrost cen energii. W krajach  Afryki Subsaharyjskiej wy ższe ceny ropy mog ą mieć znacznie 
silniejsze, negatywne skutki, ni ż w krajach OECD. Jednocze śnie kraje rozwijaj ące się często 
mają do czynienia z wysokimi stratami przy wytwarzaniu, przesyle i rozdziale energii 
elektrycznej, a tak że w transporcie i innych obszarach w ykorzystania energii. Ponadto nawet 
95 % populacji uzale żnione jest od spalania tradycyj nej biomasy do celów gotowania i 
ogrzewania, co wi ąże się z niską sprawno ścią energetyczn ą oraz jest przyczyn ą problemów 
zdrowotnych. W wyspiarskich krajach Pacyfiku i Karaibów wysokie ceny importowanej ropy 
są dodatkowo windowane przez niewielki rozmiar rynków i konieczno ść transportu na dalekie 
odległości. Potencja ł rozwoju gospodarczo-spo łecznego dzi ęki racjonalizacji zu życia energii 
w krajach rozwijaj ących się jest znacz ący i należy mu poświęcić większą uwagę w ramach 
współpracy z tymi krajami.  
Europejska polityka rozwoju  może i powinna pomaga ć w uwzgl ędnianiu tych kwestii. 
Działania mog ą wspomaga ć budowanie zdolno ści, podnoszenie świadomości, rozwój 
polityki, a tak że wdrażanie efektywnych zastosowa ń i technologii u żytkowych.  
                                                 
28 „Ending the Energy Stalemate: A Bipartisan St rategy to Meet America’s Energy Challenges” [ Wyjście 
z energetycznego pata. Ponadpartyjna strategia rozwi ązania problemów energetycznych Ameryki ]. 
 
PL 40   PL Wreszcie europejska polityka środowiskowa  powinna pomaga ć w rozwijaniu zdolno ści do 
oceny skutecznych przedsi ęwzięć realizowanych w tych kr ajach przy wykorzystaniu 
mechanizmów przeciwdzia łania zmianom klimatu, np. rozwoju korzystnego dla środowiska 
(CDM).  
6.4. Wzmacnianie roli mi ędzynarodowych instytucji finansuj ących 
Wreszcie, jako piąty aspekt, Unia Europejska i Pa ństwa Członkowskie musz ą zachęcać 
międzynarodowe instytucje finansuj ących do po święcenia większej uwagi środkom na 
rzecz racjonalizacji zu życia energii w ramach udzielanej w przysz łości pomocy 
finansowej i technicznej dla pa ństw trzecich.  Należy rozwa żyć, w jaki sposób 
międzynarodowe instytucje finansuj ące mogłyby uwzgl ędniać kwestie racjonalizacji zu życia 
energii we wszystkich wi ększych projektach inwestycyjnych. Dobr ą okazję do podniesienia 
tej kwestii b ędzie zbli żająca się ocena polityki energetycznej Europejskiego Banku 
Odbudowy i Rozwoju. Fakt, że wspieranie racjonalizacji zu życia energii cz ęsto ma form ę 
pomocy dla mikroprojektó w nie powinien stanowi ć argumentu przeciwko pe łnemu 
zaangażowaniu si ę tych instytucji. Nale ży opracowa ć globalne mechanizmy kredytowania. 
Istnieje tak że potrzeba zwi ększenia udzia łu kredytów udzielanych za po średnictwem na 
przykład agencji krajowych. 
 
PL 41   PL WNIOSKI 
Celem niniejszej zielonej ksi ęgi jest wskazanie mo żliwości oraz zainicjowanie szerokiej 
dyskusji na temat sposobów uzyskania uzasadnionych ekonomicznie oszcz ędności i 
rozpoczęcia procesu maj ącego na celu szybkie przyj ęcie konkretnego planu dzia łań na 
poziomie wspólnotowym, krajowym, regionalnym, lokalnym i mi ędzynarodowym, a tak że na 
poziomie przemys łu i konsumentów indywidualn ych, w celu wykorzystania 
zidentyfikowanych oszcz ędności wynikaj ących z racjonalizacji zu życia energii.  
We wdra żaniu tych ram uczestniczy ć będą wszystkie zainteresowane podmioty. Przede 
wszystkim b ędą to krajowe, regionalne i lokalne w ładze publiczne, któr e przy wsparciu 
lokalnych agencji energii zajm ą się rozpowszechnianiem na jlepszych praktyk a ż do poziomu 
ogółu społeczeństwa. Kolejnym partnerem, który powinien by ć zaangażowany w realizacj ę 
tej polityki, jest przemys ł. Racjonalizacja zu życia energii stanowi równie ż dla przemys łu 
okazję do rozwoju nowych technologii na eksport. Nale ży także rozpocz ąć rozmowy z 
instytucjami finansowymi celem zwi ększenia w przysz łości ich inwestycji w racjonalizacj ę 
zużycia energii. Bez inwestycji wiele środków nie zostanie wprowadzonych w życie. W 
szczególno ści konieczne jest opracowanie narz ędzi lepiej przystosowanych do finansowania 
mniejszych przedsi ęwzięć.  
Konsekwencje inicjatywy na rzecz racjonalizacji zu życia energii nie ograniczaj ą się do 
polityki energetycznej. Inicjatywa ta w znacznym stopniu przyczyni si ę do ograniczenia 
naszego uzale żnienia energetycznego od krajów trzecich, w warunk ach wysokich i 
niestabilnych cen ropy naftowej, a tak że do realizacji celów strategii lizbo ńskiej, 
zmierzającej do o żywienia europejskiej gospodarki, i do przeciwdzia łania zmianom 
klimatu.  
Kluczowe znaczenie dla wspi erania racjonalizacji zu życia energii ma zapewnienie Pa ństwom 
Członkowskim, regionom, obywatelom i przemys łowi bodźców oraz oddanie im do 
dyspozycji narz ędzi niezb ędnych celem realizacji dzia łań i inwestycji koniecznych do 
uzyskania oszcz ędności energii przy korzystnym stosunku kosztów do korzy ści. Jest to 
możliwe do osi ągnięcia bez pogorszenia komfortu czy standardu życia i oznacza po prostu 
eliminację marnotrawstwa energii w sytuacjach, gdy za pomoc ą prostych kroków mo żna 
ograniczy ć jej zużycie. Na podstawie przeprowadzonych przez Komisj ę analiz29, w tabeli 
poniżej zawarto orientacyjne dane dotycz ące potencjalnych, uzasadnionych ekonomicznie 
oszczędności, jakie mo żna uzyska ć w poszczególnych sektorach. Pomimo jedynie 
orientacyjnego charakteru  dane te dobrze ilustruj ą możliwości, których wykorzystanie 
proponuje si ę w niniejszej zielonej ksi ędze.  
                                                 
29 Patrz m.in.: European Energy and Tr ansport „Scenario on Key drivers” [ Europejska energia i transport. 
Scenariusz dla najwa żniejszych czynników rozwoju ], opracowania Ecofys itp. 
 
PL 42   PL Potencjalne oszcz ędności w Mtoe  2020 
Rygorystyczne wdro żenie 
przyjętych środków  2020+ 
Wdrożenie dodatkowych 
środków  
Budynki – ogrzewanie i klimatyzacja 
Urządzenia elektryczne   41 
15 70 
35 
Przemysł 16 30 
Transport  45 90 
Produkcja skojarzona  40 60 
Inne (przekszta łcanie energii itp.)  33 75  
Łączna oszcz ędność energii  190 360 
Niniejsza zielona ksi ęga stanowi zatem punkt wyj ścia do dyskusji i zg łaszania nowych idei ze 
strony przemys łu, władz publicznych, organizacji konsumenckich czy te ż samych 
konsumentów. Ten proces konsultacji ju ż się rozpoczął. Celem przygotowania niniejszej 
zielonej ksi ęgi utworzono Grup ę Wysokiego Szczebla z łożoną z przedstawicieli Pa ństw 
Członkowskich, która spotka ła się w kwietniu 2005 r. Potwierdzono ju ż, że warunkiem 
osiągnięcia postępu jest przyj ęcie przez UE proaktywnego podej ścia i okre ślenie konkretnych 
celów. Ponadto Komisja tworzy Fo rum Energii Odnawialnej, w sk ład którego wchodzi ć będą 
przedstawiciele nie tylko Pa ństw Członkowskich, lecz tak że wszystkich grup interesów, które 
należy uważać za partnerów, aby zapewni ć powodzenie inicjatywy  na rzecz racjonalizacji 
zużycia energii.  
Konieczne jest informowanie o uruchamianych pr zez UE inicjatywach i ich realizacja na 
poziomach krajowym, regionalnym i lokalnym. Oczywi ście niezb ędna będzie także 
mobilizacja samych konsumentów celem wpaj ania i rozpowszechniania przyzwyczaje ń 
uwzględniających racjonalizacj ę zużycia energii w życiu codziennym. 
Celem wykorzystania ca łego potencja łu oszczędności energii potrzebne s ą oczywiście idee, 
lecz także dobra metodyka wprowadzania ich w życie na terenie UE. Je żeli w nast ępstwie 
debaty nad zielon ą księgą zostanie podj ęta decyzja o wyznaczeniu wi ążących celów ogólnych 
oraz zapewnieniu minimum harmonizacji, konieczne b ędzie zastosowanie tzw. metody 
wspólnotowej. W jej ramach Komisja, posiadaj ąca na mocy Traktatu prawo do inicjatywy, 
zgłasza wnioski, które s ą następnie omawiane i przyjmowane przez Parlament Europejski i 
Radę Ministrów. Metoda wspólnotowa stanowi podstaw ę powodzenia UE. Ponadto 
racjonalizacja zu życia energii jest uwzgl ędniona w zintegrowanych wytycznych w ramach 
procesu lizbo ńskiego, stanowi ąc zatem element nowej struktury zarz ądzania gospodark ą. 
Podobnie jak w opublikowanej w roku 2000 zielonej ksi ędze na temat bezpiecze ństwa dostaw 
energii, Komisja stawia obecnie szereg pyta ń mających wyznaczy ć główne wątki debaty 
publicznej oraz u łatwić wykorzystanie wyników. 
W grudniu 2005 r. Komisja przedstaw i Radzie Ministrów pierwsz ą analizę wyników debaty 
publicznej nad niniejsz ą zieloną księgą na temat racjonalizacji zu życia energii. Do 
sprawozdania do łączony zostanie plan dzia łań proponowanych na rok 2006. 
 
PL 43   PL ZAŁĄCZNIK 1  
Potrzeba dzia łań na rzecz racjonalizacji zu życia energii 
Aktualnie zu życie energii przez 25 Pa ństw Członkowskich UE wynosi oko ło 1 725 Mtoe 
rocznie. Wi ążą się z tym wysokie koszty – rz ędu 500 mld EUR, czyli ponad 1000 EUR na 
osobę rocznie.  Około połowa z tych 500 mld EUR (ok. 240 mld) przypada na bilans 
handlowy UE. Energia jest droga, a ponadto staje si ę dobrem deficytowym. Zdaniem wielu 
ekspertów znane zasoby ropy naftowej wystarcz ą na pokrycie dzisiejszego poziomu 
zapotrzebowania jedynie przez okres oko ło 40 lat. 
Jednocześnie znaczna cz ęść tej energii jest w Europie ma rnotrawiona, czy to przez nisk ą 
sprawność urządzeń, czy w nast ępstwie nie świadomości odbiorców energii. Stanowi to koszt 
bez żadnych korzy ści, niezale żnie od tego, czy straty wyst ępują w miejscu wytwarzania 
energii, czy jej wykorzystania. Ten ogromny, marnotrawiony kapita ł możnaby przeznaczy ć na 
inne cele, mi ędzy innymi na rozwój energooszcz ędnych praktyk, technol ogii i inwestycji. 
Zużycie energii w znaczny m stopniu przyczynia si ę także do zmian klimatycznych, które w 
ostatnich latach s ą przyczyn ą coraz wi ększego zaniepokojenia. Energia stanowi źródło 4/5 
(78 %) ca łości emisji gazów cieplarnianych w UE, z czego sektor transportowy 
odpowiedzialny jest za mniej wi ęcej jedną trzecią. 
Uzasadnione ekonomicznie oszcz ędności energii oznaczaj ą dla UE zmniejszenie uzale żnienia 
od importu z pa ństw trzecich, wi ększe poszanowanie środowiska naturalnego oraz obni żenie 
kosztów funkcjonowania gospodarki UE w okresie os łabienia jej konkurencyjno ści. 
Ograniczanie zapotrzebowania na energi ę stanowi zatem cel polityczny, który przyczyni łby 
się do realizacji celów strategii lizbo ńskiej poprzez o żywienie europejs kiej gospodarki i 
tworzenie nowych miejsc pracy. Polityka na rzecz racjonalizacji zu życia energii przynosi 
również znaczące oszcz ędności gospodarstwom domowym, a tym samym ma 
bezpośredni wp ływ na codzienne życie wszystkich obywateli Europy.   
Rola władz publicznych, w szczególno ści unijnych, polega na u świadamianiu jednostkom i 
ich politycznym przedstawicielom pilno ści racjonalizacji zu życia energii, która jest niezb ędna 
ze względów środowiskowych, gospodarczych i zdrowotnych. 
Racjonalizacja zu życia energii to  szerokie poj ęcie. W niniejszej zielonej ksi ędze obejmuje po 
pierwsze lepsze wykorzystan ie energii poprzez popraw ę sprawno ści energetycznej, a po 
drugie oszcz ędności energii w nast ępstwie zmiany zachowa ń. 
• Sprawność energetyczna zasadniczo zale ży od zastosowanych tec hnologii. Jej poprawa 
wiąże się zatem z zastosowaniem najlepszych rozwi ązań technicznych, zapewniaj ących 
niższe zużycie energii, czy to na  etapie odbiorcy, czy te ż wytwarzania. Oznacza ć to może 
na przykład wymian ę starej kot łowni domowej na now ą, która zu żywa o 1/3 mniej energii, 
lub zainstalowanie systemów eliminuj ących zużycie energii w trybie gotowo ści przez 
szereg urz ądzeń gospodarstwa domowego (telewiz or, piec elektryczny itp.), lub 
zastosowanie nowoczesnych żarówek, które przy tej samej jasno ści zużywają mniej 
energii. 
• Oszczędność energii w znaczeniu ogólnym równie ż wiąże się ze zmian ą zachowa ń 
użytkowników. Oznacza to na przyk ład polityk ę podniesienia atrakcyjno ści transportu 
publicznego celem zach ęcenia użytkowników do przesiadki z samochodów do autobusów 
 
PL 44   PL lub pociągów, bądź uświadamiania ludziom mo żliwości ograniczania strat ciep ła w 
domach, zw łaszcza poprzez prawid łowe posługiwanie si ę termostatami. 
Celem niniejszej zielonej ksi ęgi jest zainicjowani e dyskusji na temat sposobów wspierania 
przez UE ogólnej polityki maj ącej na celu zach ęcanie do szerszego stosowania nowych 
technologii celem poprawy sprawno ści energetycznej oraz nak łanianie europejskich 
konsumentów do zmiany zachowa ń.  
Szczególne znaczenie dla coraz lepszego wykorzystania mo żliwości racjonalizacji zu życia 
energii, które b ędą się dalej zwi ększać w miarę rozwoju gospodarki, maj ą badania naukowe. 
Prace badawczo-rozwojowe w zakresie racjonalizacji zu życia energii, prowadzone w ramach 
programów ramowych oraz programu Inte ligentna Energia dla Europy, stanowi ą zatem 
uzupełnienie polityki w tej dziedzinie oraz środek osiągania tych samych celów: zmniejszenia 
zużycia paliw kopalnych, tworzenia w UE  lepszych miejsc pracy oraz zwi ększania warto ści 
dodanej w europejskiej gospodarce. 
1. Dominacja paliw kopalnych w strukturze zu życia energii w Europie 
W okresie od pocz ątku lat siedemdziesi ątych aż do roku 2002 zu życie energii w pa ństwach 
UE-25 wzros ło o niemal 40 % – czyli 1 % rocznie – natomiast PKB podwoi ł się, rosnąc 
średnio w tempie 2,4 % rocznie. Zatem energoch łonność wyrażona jako stosunek PKB do 
zużycia energii spad ła o 1/3. Jednak pocz ąwszy od roku 2000 dynamika spadku 
energochłonności jest mniejsza, osi ągając zaledwie 1 % na przestrzeni dwóch lat (patrz 
Załącznik 3). 
 
Ta średnia dla ca łej Wspólnoty nie odzwierciedla znacz ących różnic pomiędzy Państwami 
Członkowskimi, wynikaj ących z ró żnych struktur gospodarczych (np. z ni ższej lub wy ższej 
energochłonności przemys łu), z kursu waluty krajowej wzgl ędem euro oraz z poziomu 
efektywno ści energetycznej, który generalnie jest oczywi ście znacznie lepszy w pa ństwach 
UE-15. Całkowite zu życie energii w rozbiciu na rodzaje paliwa oraz energoch łonność 
 
0 250 500 750 1000 1250 1500 1750 2000 
1990 2000 2010 20200255075100
Paliwa sta łe 
 En. jądrowa 
 Gaz ziemny 
 Olej 
 Źródła 
odnawialne 
 e Energoch łonność
 Energoch łonność w 1990 r. = 100 
 mtoe 
 
PL 45   PL Jak widać z poniższego wykresu, w wi ększości nowych Pa ństw Członkowskich mo żna wiele 
poprawić. 
Energoch łonność (toe/mln EUR 95)-2003
02004006008001000120014001600
DK IE AT IT DE FR SE NL LU UK EU ES BE PT EL CY MT FI SI HU PL LV SK CZ LT EE
 
Kolejny wykres przedstawia porównanie z uwzgl ędnieniem ró żnic w poziomie si ły 
nabywczej w poszczególnych Pa ństwach Cz łonkowskich. 
Energoch łonność pierwotna skorygowana o aktualny parytet si ły nabywczej (2002): UE-25=100
050100150200250
Malta
Irlandia
Dania
Austria
PortugaliaGrecja
Zjednoczone Królestwo
Hiszpania
Niemcy
Niderlandy Cypr
Francja
Luksemburg
Polska
Szwecja
FinlandiaLitwa
BelgiaCzechy
EstoniaUE-25=100
Źródło: Enerdata 
W przypadku utrzymania si ę obecnej tendencji wzrost zapotrzebowania na energi ę brutto 
może wynieść 10 % do roku 2020. Wzrost zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą również 
może osiągnąć 1,5 % rocznie. Całkowite zu życie energii w UE mo że zatem na przestrzeni 
 
PL 46   PL najbliższych 15 lat (do roku 2020) osi ągnąć 1 900  Mtoe, w porównaniu z 1 725 Mtoe w 
roku 200530. 
Zużycie energii brutto w UE-25 (1 725 Mtoe) w roku 2005 (UE-25) - patrz 
Załącznik 1 
Tymczasem zapotrzebowanie UE na energi ę rośnie, natomiast jej produkcja w ęglowodorów 
spada. I tak produkcja ropy naftowej osi ągnęła w roku 1999 maksimum na poziomie 170 
Mtoe, a do roku 2030 powinna spa ść do 85 Mtoe31. Udział energii ze źródeł odnawialnych 
pozostaje stosunkowo niewielki – na  poziomie 6 % w roku 2000 i pomi ędzy 8 % a 10 % 
całkowitego zu życia w roku 2010. W zwi ązku z oczekiwanym spadkiem produkcji energii 
elektrycznej przez elektrownie j ądrowe przewiduje si ę spadek o oko ło 240 Mtoe. Oznacza to, 
że wewnętrzna produkcja pierwotna mo że spaść do poziomu 660 Mtoe, podczas gdy w roku 
2005 wynosi jeszcze 900 Mtoe. 
2. Korzy ści wynikaj ące z racjonalizacji zu życia energii dla gospodarki europejskiej 
Brak przekonuj ących dzia łań mających zapobiega ć tendencjom do wzrostu zu życia energii 
ma także niekorzystny wp ływ na starania UE w kontek ście strategii lizbo ńskiej , której celem 
jest przekszta łcenie unijnej gospodarki w najbardziej konkurencyjn ą na świecie.  
Wyższe ceny ropy naftowej negatywnie odbijaj ą się na dynamice wzrostu PKB. Zmniejszenie 
uzależnienia od ropy przynios łoby zatem natychmiastowe korzy ści gospodarce. Ale nawet 
pomijając wysokie ceny ropy, istniej ą solidne argumenty ekonomiczne przemawiaj ące za 
podjęciem energicznych dzia łań na rzecz racjonalizacji zu życia energii w Europie. W tym 
kontekście należy zainicjowa ć dyskusję na temat krótko-, średnio- i d ługoterminowych 
korzyści finansowych, jakie unijne przedsi ębiorstwa i obywatele Unii mogliby odnie ść dzięki 
na przykład instalowaniu nowych, energooszcz ędnych urz ądzeń lub modernizacji budynków. 
                                                 
30 Prognozy te oparte s ą na założeniu średniego wzrostu PKB przewidywanego na poziomie 2,4 % rocznie. 
31 Scenariusz bazowy dla UE-25. European Energy and Transport, scenario on key drivers [ Europejska 
energia i transport. Scenariusz dla najwa żniejszych czynników rozwoju ]. by sector
Gospodarstwa 
domowe 
  
17%
 Usługi 
10%  
transport
20% Przemys ł 
 18%    6% 
 
 
29%  
Zastosowania nieenergetyczne Straty w przekszta łcaniu itp. 
 
PL 47   PL Ponadto w zwi ązku z faktem, że racjonalizacja zu życia energii wymaga us ług i technologii w 
dziedzinie, w której Europa jest światowym liderem, efektywna polityka w tym zakresie 
oznacza, że zamiast p łacić za import paliw w ęglowodorowych, tworzone b ędą nowe, dobre 
miejsca pracy na terenie UE. 
Według szacunków Niemieckiej Rady na rzecz Rozwoju Zrównowa żonego32, oszczędność 
każdego miliona ton ekwiwalentu ropy w wyniku podj ęcia szczególnych środków i/lub 
inwestycji na rzecz racjonalizacji zu życia energii zamiast inwestowania w wytwarzanie 
energii doprowadzi ć może do utworzenia ponad 2 000 pe łnoetatowych miejsc pracy.  
Potwierdzaj ą to obliczenia przeprowadzone w ramach kilku innych studiów na ten sam temat. 
Należy zwrócić uwagę, że liczba ta nie obejmuje miej sc pracy utworzonych w wyniku 
wzrostu eksportu europejskich  technologii, natomiast uwzgl ędnia likwidacj ę miejsc pracy w 
następstwie spadku zapotrzebowania na energi ę (patrz Za łącznik 5). 
Potencjał gospodarczy racjonalizacji zu życia energii uzale żniony jest z jednej strony od 
postępu technicznego, a z drugiej od aktualnych i prognozowanyc h cen energii. Odbiorcy 
skorzystaj ą na wprowadzeniu środków na rzecz racjonalizacji zu życia energii, gdy stosunek 
kosztów do korzy ści będzie dodatni. Równie ż gospodarka jako ca łość mogłaby skorzysta ć na 
przesunięciu zaoszcz ędzonych środków do innych obszarów dzia łalności. Kluczowe 
znaczenie dla post ępów racjonalizacji zu życia energii maj ą badania naukowe, stanowi ące – 
obok tworzenia nowych miejsc pracy i bezpo średnio z nim powi ązane – jeden z dwóch 
głównych celów strategii lizbo ńskiej, maj ącej na celu o żywienie gospodarki europejskiej. 
Ponadto dzi ęki eksportowi nowoczesnych technologi i Unia Europejska ma znakomit ą 
sposobno ść, aby pomóc krajom rozwijaj ącym się w ograniczaniu ich energoch łonności oraz w 
doprowadzeniu do lepszego zrównowa żenia ich wzrostu gospodarczego33.  
3. Zu życie energii przyczyn ą szkód ekologicznych 
Wzrost zu życia energii ma bezpo średni wpływ na degradacj ę środowiska naturalnego oraz 
zmiany klimatu. Przedmiotem najwi ększej troski w zakresie środowiska jest w UE jako ść 
powietrza. Komisja przygotowuj e obecnie program „Czyste pow ietrze dla Europy” (CAFE), 
w którym wskazuje si ę na szkodliwo ść ozonu oraz w szczególno ści pyłów dla zdrowia 
ludzkiego, ekosystemów i upraw rolnych34. Sytuacja poprawi si ę do roku 2020, przede 
wszystkim dzi ęki wdrożeniu aktualnych norm emisji zanieczyszcze ń, ale do radykalnej 
poprawy jako ści powietrza przyczyni ć mogłaby się również racjonalizacja zu życia energii 
wskutek ograniczenia spalania paliw kopalnych. W modelach środowiskowych35 oszacowano, 
że ograniczenie zu życia energii pozwoli łoby unikn ąć tysięcy przedwczesnych zgonów 
i zaoszczędzić miliardy euro.  
Spalanie paliw kopalnych powoduje emisj ę gazów cieplarnianych. W przypadku niepodj ęcia 
żadnych dzia łań, emisja CO2 zamiast si ę ustabilizowa ć może w istocie do roku 2030 
                                                 
32 Rat für Nachhaltige Entwicklung [ Niemiecka Rada na rzecz rozwoju zrównowa żonego ], 2003, 
http://www.nachhaltigkeitsrat.de/ser vice/download/publikationen/broschueren/Broschuere_Kohleempfe
hlung.pdf 
33 UNDP, World Energy Assessment 2000 [ Ocena sytuacji energetycznej na świecie w roku 2000 ] oraz 
aktualizacja na rok 2004, http://www.undp.org/energy 
34 Na przyk ład w roku 2000 z powodu st ężenia pyłów w powietrzu, którym oddychamy, w ca łej UE 
stracono 3 mln lat życia, co odpowiada mniej wi ęcej 288 000 przedwczesnych zgonów. 
35 Opracowanie przygotowane na potrzeby programu CAFE. 
 
PL 48   PL przekroczy ć poziom z roku 1990 o 14 %, je śli obecne tendencje utrzymaj ą się. Przy obecnej 
dynamice wzrostu zu życia energii, pocz ąwszy od roku 2012 dadz ą się odczuć silne napi ęcia 
pomiędzy struktur ą naszego zapotrzebowania na energi ę – opartego w 80 % na paliwach 
kopalnych – a d ążeniem do trwa łego zrównowa żenia ekologicznego. 
W wydanym niedawno komunikacie w sprawie zmian klimatycznych36 Komisja dosz ła do 
wniosku, że 50 % planowanych redukcji emisji g azów cieplarnianych zostanie osi ągnięte 
poprzez racjonalizacj ę zużycia energii.  
Wszystkie Pa ństwa Członkowskie zobowi ązały się do kontynuowania dzia łań w dziedzinie 
form energii, które nie powoduj ą emisji gazów cieplarnianych, w tym „zielonej” energii 
elektrycznej, biopaliw itp. W niek tórych sektorach opracowano ju ż plany oszcz ędności 
energii. Jednak Europa nadal nie wykaza ła się zdolnością do powstrzymania obecnych 
tendencji lub odwrócenia  spirali wzrostu zu życia energii.  
4. Mi ędzynarodowa odpowied ź 
Przez wiele lat problemy energetyczne polega ły jedynie na zaspokajaniu zapotrzebowania 
poprzez prowadzenie polityki po stronie poda ży. Dopiero w roku 2000 w opublikowanej 
przez Komisj ę Europejsk ą zielonej ksi ędze na temat bezpiecze ństwa dostaw energii 
przedstawiono przejrzyst ą strategię opartą na zarządzaniu popytem. W dokumencie tym 
zaproponowano wyrazist ą strategię działań po stronie popytu. Stwierdzono, że UE ma zbyt 
małe pole manewru w zakresie poda ży energii i mo że działać jedynie w obszarze popytu na 
nią. W związku z tym Komisja przyst ąpiła do prac nad pierwszym pakietem aktów prawnych 
w dziedzinie racjonalizacji zu życia energii, w szczególno ści nad dyrektyw ą w sprawie 
charakterystyki energety cznej budynków oraz dyrektyw ą w sprawie skojarzonej produkcji 
energii elektrycznej i ciep ła. 
To samo mo żna powiedzie ć o międzynarodowych organizacjach mi ędzyrządowych, takich 
jak Międzynarodowa Agencja Energii (I EA), która ostatnio, pod wp ływem rekordowo 
wysokich cen ropy, uzna ła racjonalizacj ę zużycia energii za priorytet. Równie ż na 
płaszczyźnie bilateralnej nie by ło właściwego dialogu w kwestiach energii pomi ędzy krajami 
ją wytwarzaj ącymi, a krajami zu żywającymi. Regularny i trwa ły dialog umo żliwiłby 
wprowadzenie minimum przejrzysto ści na rynku i przyczyni łby się do stabilizacji cen. 
Nawiązanie w 2000 r. wspó łpracy z Rosj ą oraz zbli żające się wznowienie dialogu z OPEC 
umożliwi stopniow ą eliminacj ę tej luki w polityce energetycznej UE. 
Tę nową świadomość dodatkowo wzmacniaj ą międzynarodowe skutki silnego wzrostu 
gospodarczego w niektórych krajach – w Chin ach, Brazylii i Indiach – który doprowadzi ł do 
gwałtownego wzrostu zapotrzebowania na energi ę. Należy jednocze śnie stwierdzi ć, że kraje 
te są świadome konieczno ści ograniczenia swojej energoch łonności, choćby z tego wzgl ędu, 
że dynamika wzrostu zu życia energii mo że stanowi ć zagrożenie dla ich gospodarek. 
Ponadto brakuje tak że regularnego dialogu pomi ędzy krajami zu żywającymi energi ę, chociaż 
mógłby on prowadzi ć do opracowania strategii opa rtej na popycie na poziomie światowym 
                                                 
36 COM(2005) 35. W komunikacie podkre ślono znaczenie racjonalizacji zu życia energii dla osi ągnięcia 
poziomu emisji gazów cieplarnianych, który pozwala łby na powstrzymanie zmian klimatu. Szacuje si ę, 
że 50 % redukcji niezb ędnych do osi ągnięcia celu, jakim jest poziom 550 ppm tych gazów w powietrzu, 
możnaby uzyska ć poprzez racjonalizacj ę zużycia energii. 
 
PL 49   PL oraz pomóg łby krajom tym zmniejszy ć swoje uzale żnienie od paliw kopalnych, ograniczaj ąc 
tym samym negatywne skutki zu życia energii dla środowiska. 
Poniższy wykres przedstawia du że różnice w energoch łonności pomiędzy najwa żniejszymi 
obszarami zu życia energii w 2003 r.37. 
Kolejny wykres przedstawia porównanie z uwzgl ędnieniem ró żnic w poziomie si ły 
nabywczej na poszczególnych obszarach. 
                                                 
37 Chocia ż inne regiony, charakteryzuj ące się wyższą energoch łonnością, są obecnie bardziej 
konkurencyjne ni ż UE, nie jest to powód, dla którego UE nie powinna d ążyć do obniżenia własnej 
energochłonności, a tym samym poprawy konkurencyjno ści.  
Ener goch łonność w  ro k u  2 0 0 3  (to e /m ln  E U R  1 9 9 5 )
0200400600800100012001400160018002000
Japonia U E -25 U S A C hiny R osj a
 
PL 50   PL Energoch łonność w roku 2003 (toe/mln EUR PKB 1995)
(PKB skorygowany z uwzgl ędnieniem parytetu si ły nabywczej)
050100150200250300350
Japonia UE-25 USA Chiny
Źródło: Enerdata  
5. Otwarcie debaty na temat ambitnego celu dla UE 
Bez podj ęcia proaktywnych środków celem niedopuszczenia do dalszego wzrostu zu życia 
energii, wszystkie te problemy zwi ązane z bezpiecze ństwem dostaw, konkurencyjno ścią 
Europy, zmianami klimatu i zanieczyszczeniem atmosfery b ędą tylko się zaostrzać. Unia 
Europejska nie mo że dopuścić do realizacji tak niekorzystnego scenariusza.  
W niniejszej zielonej ksi ędze na temat racjonalizacji zu życia energii przewiduje si ę otwarcie 
debaty na temat tego, jak UE mo że osiągnąć obniżenie zużycia energii o 20 % w stosunku 
do prognoz na rok 2020 w spos ób uzasadniony ekonomicznie.  
Przy wykorzystaniu dzisiejszych najbar dziej zaawansowanych technologii z pewno ścią 
możliwe jest zmniejszenie o oko ło 20 % zu życia energii przez Pa ństwa Członkowskie UE. 
Łączne zużycie wynosi obecnie oko ło 1725 Mtoe. Szacuje si ę, że jeśli obecne tendencje 
utrzymają się, w roku 2020 zu życie osiągnie 1 900 Mtoe. Celem jest zatem osi ągnięcie dzięki 
oszczędności energii o 20 % poziomu zu życia z roku 1990, czyli 1 520 Mtoe.  
Oznaczałoby to, że rygorystyczne wdro żenie wszystkich środków przyj ętych po roku 2001, 
np. dyrektyw w sprawie charakterystyki en ergetycznej budynków oraz w sprawie produkcji 
skojarzonej, w po łączeniu z nowymi środkami, mog łoby przynie ść oszczędności na poziomie 
średnio 1,5 % rocznie, co z kolei umo żliwiłoby państwom UE-25 powrót do poziomu zu życia 
z roku 199038.  
                                                 
38 Obliczenia oparte na aktualnych prognozach UE dotycz ących dynamiki wzrostu PKB, przewiduj ących 
roczny wzrost na poziomie 2,4 %. Patrz: „European Energy and Transport, scenario on key drivers” 
[Europejska energia i transport. Scenariusz dla najwa żniejszych czynników rozwoju ], Komisja, 2004. 
 
PL 51   PL ZAŁĄCZNIK 2  
Oszczędności w zużyciu energii elektrycznej oraz tendencje w sektorze gospodarstw 
domowych w krajach UE-15 ( źródła: Wai 2004, Kem 2004)39 
 Oszczędność 
energii 
elektrycznej 
osiągnięta w 
latach 1992-2003 
[TWh/rok] Zużycie w 2003 r.
[TWh/rok]  Zużycie w 2010 r.
(przy obecnej 
polityce) 
[TWh/rok]  Zużycie w 2010 r.
Potencjał 
oszczędności do 
2010 r. (przy 
dodatkowych 
działaniach) 
[TWh/rok]  
Pralki  10-11 26 23 14 
Lodówki i zamrażarki
 12-13 103 96 80 
Piece elektryczne  - 17 17 15,5 
Tryb gotowo ści 1-2 44 66 46 
Oświetlenie  1-5 85 94 79 
Suszarki  - 13,8 15 12 
Elektryczne 
akumulacyjne 
podgrzewacze 
wody40 
 - 67 66 64 
Klimatyzatory   5,8 8,4 6,9 
Zmywarki do 
naczyń 0,5 16,2 16,5 15,7 
Ogółem 24,5-31,5 377,8 401,9 333,1 
 
                                                 
39 Sprawozdanie z sytu acji 2004, Joint Research Center IES. 
40 Podany potencja ł oszczędności związany jest tylko z ograniczeniem strat w trybie gotowo ści dzięki 
zastosowaniu grubszej izolacji  termicznej. Dodatkowe oszcz ędności uzyskane zostan ą poprzez 
zastosowanie strategii sterowania (termostat i wy łącznik czasowy). Wi ększe oszcz ędności energii 
elektrycznej uzyskane zostan ą poprzez zastosowanie s łonecznych kolektorów akumulacyjnych. 
 
PL 52   PL ZAŁĄCZNIK 3  
 
Przeciętny spadek energoch łonności wynosi 1,6 % rocznie. UE-25: d ługookresowy rozwój PKB, zapotrzebowania na energi ę  
i energoch łonności (sytuacja wyj ściowa): 2000 = 100 
    
 
50 75 100 125 150 175 200 
1971 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2020 2025 2030PKB 
 Zapotrzebowanie 
na energi ę 
 
 Energoch łonność
 
 
PL 53   PL ZAŁĄCZNIK 4  
Zapotrzebowanie odbiorców ko ńcowych na energi ę 
2002 Budynki 
(mieszkalne i 
usługowe)  Przemysł Transport  Wszystkie sektory 
odbiorców 
końcowych  
 Mtoe % 
zapotrzebowania 
końcowego Mtoe % 
zapotrzebowania 
końcowego Mtoe % 
zapotrzebowania 
końcowego Mtoe % 
zapotrzebowania 
końcowego 
Paliwa sta łe 12,2 1,1 38,7 3,6 0,0 0,0 50,9 4,7 
Olej 96,8 8,9 46,9 4,3 331,5 30,6 475,2 43,9 
Gaz 155,6 14,4 105,4 9,7 0,4 0,0 261,5 24,2 
Energia 
elektryczna  (w tym 14 % 
ze źródeł 
odnawialnych)
 121,3 11,2 91,2 8,4 6,0 0,6 218,5 20,2 
Ciepło 
pochodne  22,8 2,1 7,5 0,7 0,0 0,0 30,3 2,8 
Energia ze źródeł 
odnawialnych
 29,0 2,7 16,2 1,5 1,0 0,1 46,2 4,3 
Ogółem 437,8 40,4 306,0 28,3 338,9 31,3 1 082,6  100,0 
 
PL 54   PL ZAŁĄCZNIK 5  
Wpływ racjonalizacji zu życia energii na zatrudnienie 
Uzasadnione ekonomicznie inwestycje w racjonalizacj ę zużycia energii niemal zawsze b ędą 
miały pozytywny wp ływ na zatrudnienie41. We wszystkich przypa dkach liczba utworzonych 
miejsc pracy jest wy ższa niże liczba miejsc pracy powsta ła w nast ępstwie inwestycji 
alternatywnych, w tym inwestycji w wytwarzanie, przemian ę i rozdział energii42. 
Silny wp ływ inwestycji w zakresie racjonalizacji zu życia energii na zatrudnienie jest 
wypadkow ą dwóch ró żnych efektów. Pierwszym z nich je st tak zwany „efekt redystrybucji” 
inwestycji energooszcz ędnych. Efekt ten wynika z po średnich skutków reinwestowania 
środków finansowych zaoszcz ędzonych dzi ęki podjętym środkom na rzecz racjonalizacji 
zużycia energii i odpowiada a ż za 2/3 ca łości wpływu na zatrudnienie43. Drugi efekt to 
bezpośrednie skutki takich inwestycji. Jest on zwi ązany z nak ładem pracy koniecznym dla 
realizacji pierwotnej inwestyc ji na rzecz racjonalizacji zu życia energii. Dobrym przyk ładem 
tego zjawiska s ą inwestycje np. w modernizacj ę istniejących budynków. Wiele z takich 
inwestycji niesie  dodatkowe korzy ści wynikaj ące z pracoch łonności, ze skutków 
odczuwalnych lokalnie i regionaln ie oraz ze stosunkowo niskiego udzia łu importu. Zwi ązane 
z tym zapotrzebowanie na si łę roboczą często obejmuje pracowników zarówno 
niewykwalifikowanych, jak i średniowykwalifikowanych or az wysokowykwalifikowanych 
fachowców, co sprawia, że stanowi wszechstronny instrument realizacji celów polityki 
regionalnej. 
Wiele innych bezpo średnich inwestycji w racjonalizacj ę zużycia energii, np. w 
energooszcz ędne linie technologi czne, w instalacj ę energooszcz ędnych kot łów czy w lepsze 
utrzymanie budynków, przyczynia si ę do utworzenia takiej samej lub wi ększej liczby miejsc 
pracy na ka żde zainwestowane euro, co porównywalne  inwestycje alternatywne, np. w drogi, 
mosty i infrastruktur ę przesyłową. 
Przeprowadzono wiele bada ń mających na celu porównanie wzgl ędnego wp ływu na 
tworzenie miejsc pracy dla inwestycji na rzecz racjonalizacji zu życia energii oraz inwestycji 
alternatywnych. W jednym z opracowa ń stwierdzono, że każdy 1 mln USD zainwestowany w 
racjonalizacj ę zużycia energii generuje 12-16 roboczolat bezpo średniego zatrudnienia, w 
porównaniu z zaledwie 4,1 roboczolatami  w przypadku inwestycji w elektrowni ę węglową i 
4,5 roboczolatami dla elektrowni j ądrowej. Innymi s łowy inwestycje w racjonalizacj ę zużycia 
energii po stronie odbiorców przyczyniaj ą się do utworzenia trzy- do czterokrotnie wi ększej 
liczby miejsc pracy ni ż porównywalne inwestycje  w zaopatrzenie w energi ę44. 
Powszechnie uwa ża się również, że budowa elektrowni ma bardzo du ży wpływ na lokaln ą 
gospodark ę. Pogląd ten wynika z dostrzegania skut ków dla obszaru lokalnego, gdzie 
występuje duża koncentracja nak ładów na prace budowlane i zwi ązanego z nimi zatrudnienia. 
Jednak dla ca łego regionu wp ływ jest znacznie mniejszy ni ż wpływ porównywalnego 
                                                 
41 „National and Local Employment Impacts of En ergy Efficiency Investment Programmes” [ Wpływ 
programów inwestycyjnych na  rzecz racjonalizacji zu życia energii na krajowy i lokalny rynek pracy ], 
2000. Opracowanie SAVE, ACE, UK.  
42 „Employment Effects of Electric Energy Conservation” [ Wpływ oszczędności energii elektrycznej na 
zatrudnienie ], 2002. Charles River Associates. 
43 Ibid. 
44 Ibid. 
 
PL 55   PL programu na rzecz racjonalizacji zu życia energii. Ponadto ze wzgl ędu na wysoki udzia ł 
inwestycji kapita łowych wymagany w przypadku obi ektów wytwarzania energii łączny koszt 
wytworzenia jednej kWh energii elektrycznej jest oko ło dwukrotnie wy ższy niż koszt 
zaoszczędzenia jednej kWh. 
Regulacje środowiskowe oraz deregulacja rynku w sektorze energetycznym powoduj ą w 
gruncie rzeczy likwidacj ę pewnej liczby miejsc pracy. Na przyk ład otwarcie rynków energii 
elektrycznej i gazu doprowadzi ło w krótkiej perspektywie do  likwidacji miejsc pracy, g łównie 
w wyniku zaostrzenia konkurencji, które wymusi ło racjonalizacj ę systemów wytwarzania, 
przesyłu i rozdzia łu energii. To zmniejszenie liczby miejsc pracy netto nie uwzgl ędnia 
efektów redystrybucji b ędących nast ępstwem obni żenia cen energii elektrycznej dla du żych 
odbiorców przemys łowych. Jest jednak oczywiste, że jeśli zwiększone nak łady inwestycyjne 
na rzecz racjonalizacji zu życia energii zostan ą skoordynowane z ustawodawstwem na rzecz 
ochrony środowiska oraz z liberalizacj ą rynku, to nadal mo żliwe jest uzyskanie zwi ększenia 
netto liczby miejsc pracy45.  
Istnieje wiele szacunków na temat poten cjalnej liczby miejsc pracy, które mog ą powstać w 
UE w nast ępstwie racjonalizacji zu życia energii. Szacunki te znacznie ró żnią się między sobą, 
w zależności od wielko ści, czasu trwania i rodzajów dokonywanych inwestycji. Przybli żona 
kalkulacja w oparciu o warto ść energii zaoszcz ędzonej w wyniku racjonalizacji zu życia o 1 % 
rocznie przez okres 10 lat dowodzi, że mogłoby to wygenerowa ć ponad 2 mln roboczolat 
zatrudnienia, gdyby inwestycje te podj ęte zostały na przyk ład na odpowiednich warunkach w 
branży modernizacji budynków46. Szacunki te potwierdzaj ą też inne opracowania47. Duży 
potencjał oszczędności oraz fakt, że przemys ł budowlany odpowiada za 40 % ko ńcowego 
zużycia energii w UE, powoduj ą że inwestycje w tym sektorze s ą szczególnie interesuj ące. 
Dodatkowo do ich atrakcyjno ści przyczyni ć się może zwiększenie mo żliwości finansowania 
niektórych z tych inwestycji z Funduszy Strukturalnych oraz mo żliwość stosowania przez 
Państwa Członkowskie obni żonej stawki podatku VAT oraz innych podatków i op łat48.  
W tym kontek ście należy także wspomnie ć, że obowiązujące w Państwach Cz łonkowskich 
nowe wymagania w zakresie cer tyfikacji charakterystyki energetycznej budynków powinny 
bardzo pozytywne wp łynąć na zatrudnienie w sektorze budowlanym. Jednocze śnie 
certyfikacja dostarczy informacji i wskazówek co do potrzebnych w przysz łości, 
uzasadnionych ekonomicznie inwestycji w racjonalizacj ę zużycia energii, z których wiele 
należy zrealizowa ć. Równie ż wymóg dokonywania przegl ądów systemów ogrzewania i 
klimatyzacji powinien przyczyni ć się do wzrostu zatrudnienia. Na poziomie UE nie 
dysponujemy jeszcze szacunkami dotycz ącymi bezpo średnich skutków wprowadzenia tych 
wymagań dla zatrudnienia, jednak mo żna wnioskowa ć, że po pełnym wprowadzeniu 
krajowych przepisów w życie Państwa Członkowskie potrzebowa ć będą łącznie oko ło 30 000 
nowych specjalistów w zakre sie certyfikacji i przegl ądów. 
                                                 
45 Opracowanie Parlamentu Europejskiego z 2004 r. 
46 Opracowanie SAVE. 
47 UNDP, World Energy Assessment [ Ocena sytuacji energetycznej na świecie ], str. 185. Rat für 
Nachhaltige Entwicklung [ Niemiecka Rada na rzecz rozwoju zrównowa żonego ]: „Perspectives for coal 
in a sustainable energy industry” [ Perspektywy w ęgla w bezpiecznym dla środowiska przemy śle 
energetycznym ], październik 2003. 
48 Szacuje si ę, że obniżenie opodatkowania dochodów i obci ążeń pracodawców przy jednoczesnym, 
kompensacyjnym podniesieniu opodatkowania energii mog łoby doprowadzi ć do utworzenia w Danii 
pół miliona nowych miejsc pracy.