SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY W SPRAWIE DZIAŁALNOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ W 2011 R. W ZAKRESIE ZACIĄGANIA I UDZIELANIA POŻYCZEK /* COM/2012/0419 final */





SPIS TREŚCI 1........... Wprowadzenie. 3 2........... Działalność Unii Europejskiej w zakresie udzielania pożyczek. 3 2.1........ Instrument wsparcia bilansu płatniczego. 3 2.1.1..... Operacje wsparcia bilansu płatniczego w 2011 r. 4 2.2........ Europejski mechanizm stabilizacji finansowej 5 2.2.1..... Operacje europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej w 2011 r. 6 2.3........ Instrument pomocy makrofinansowej 8 2.3.1..... Operacje pomocy makrofinansowej w 2011 r. 9 2.4........ Instrument pożyczkowy Euratomu. 10 2.4.1..... Operacje Euratomu w 2011 r. 10 3........... Działalność Unii Europejskiej w zakresie zaciągania pożyczek. 10 3.1........ Instrument wsparcia bilansu płatniczego. 11 3.2........ Europejski mechanizm stabilizacji finansowej 12 3.3........ Pomoc makrofinansowa. 13 3.4........ Euratom.. 14 4........... Europejski Bank Inwestycyjny. 15 4.1........ Działalność EBI w zakresie udzielania pożyczek. 15 4.2........ Działalność EBI w zakresie zaciągania pożyczek. 16 5........... Zapewnienie stabilności finansowej w strefie euro. 16 5.1........ Instrument pożyczkowy na rzecz Grecji 16 5.2........ Europejski Instrument Stabilności Finansowej 17 5.3........ Europejski mechanizm stabilności (ESM) 18 1. Wprowadzenie Decyzje Rady ustanawiające różne instrumenty pożyczkowe Unii Europejskiej nakładają na Komisję wymogi corocznego informowania Parlamentu Europejskiego i Rady o wykorzystaniu tych instrumentów. Aby spełnić te wymogi w niniejszym sprawozdaniu przedstawiono operacje udzielania pożyczek w ramach poszczególnych instrumentów, a także związaną z nimi działalność w zakresie zaciągania pożyczek. 2. Działalność Unii Europejskiej w zakresie udzielania pożyczek Komisja udziela wsparcia finansowego państwom trzecim i państwom członkowskim na podstawie różnych decyzji Rady, w zależności od regionu geograficznego i celu takiego wsparcia. Wsparcie finansowe przyjmuje zazwyczaj formę pożyczek dwustronnych, finansowanych za pośrednictwem rynków finansowych i objętych gwarancją budżetową UE[1]. 2.1. Instrument wsparcia bilansu płatniczego Wsparcie bilansu płatniczego przybiera formę udzielanych przez Unię pożyczek średnioterminowych i jest zazwyczaj przyznawane w powiązaniu ze wsparciem finansowym ze strony Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) i innych pożyczkodawców instytucjonalnych, takich jak EBI, EBOR lub Bank Światowy, lub dwustronnym wsparciem ze strony państw członkowskich. Instrument ten ma charakter instrumentu nadzwyczajnego i jest uruchamiany decyzją Rady na zasadach określanych w poszczególnych przypadkach. Potencjalnymi beneficjentami są państwa członkowskie spoza strefy euro borykające się z poważnymi trudnościami w zakresie bilansu płatniczego. Instrument ten ma na celu złagodzenie obciążeń w zakresie finansowania zewnętrznego państw członkowskich będących beneficjentami oraz ustabilizowanie ich bilansu płatniczego. Wsparcie jest udzielane pod warunkiem spełnienia warunków dotyczących polityki gospodarczej uzgodnionych przez Komisję i dane państwo członkowskie (w porozumieniu z Komitetem Ekonomiczno-Finansowym) oraz podpisania, przed zawarciem umów pożyczki, protokołu ustaleń. Weryfikacja wdrożenia uzgodnionych środków jest warunkiem wypłaty kolejnych transz pożyczki. W 2008 r. w odpowiedzi na światowy kryzys gospodarczo-finansowy konieczne stało się ponowne aktywowanie instrumentu wsparcia bilansu płatniczego, przy czym w grudniu 2008 r. podwyższono jego pułap z 12 mld EUR do 25 mld EUR[2], a w maju 2009 r. podjęto decyzję o kolejnym jego podwyższeniu do 50 mld EUR[3], tak by umożliwić UE szybką reakcję na ewentualne przyszłe wnioski o wsparcie bilansu płatniczego. Do dnia 31 grudnia 2011 r. Węgrom[4], Łotwie[5] i Rumunii[6] przyznano wsparcie na łączną kwotę 14,6 mld EUR, z czego do końca 2011 r. wypłacono 13,4 mld EUR. Tabela 1: Wsparcie bilansu płatniczego – stan na dzień 31 grudnia 2011 r. (w mld EUR) Państwo || Kwota przyznana || Kwota wypłacona || Kwota spłacona || Kwota pozostająca do spłaty || Średni termin wymagalności pożyczki (w latach) Węgry || 6,5 || 5,5 || 2,0 || 3,5 || 6,1 Łotwa || 3,1 || 2,9 || 0 || 2,9 || 6,6 Rumunia || 5,0 || 5,0 || 0 || 5,0 || 7,0 Ogółem || 14,6 || 13,4 || 2,0 || 11,4 || 2.1.1. Operacje wsparcia bilansu płatniczego w 2011 r. W 2011 r. w dwóch transzach wypłacono łączną kwotę 1,350 mld EUR. Tabela 2: Wykaz operacji wypłaty pożyczki w ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego w 2011 r. (w mln EUR) Państwo || Decyzja || Data wypłaty transzy || Termin wymagalności || Kupon || Kwota wypłacona Rumunia || 2009/459/WE || 24/03/2011 || 04/04/2018 || 3,25 % || 1 200 || || 22/06/2011 || 04/10/2018 || 3,13 % || 150 Ogółem || || || || || 1 350 Okresy dostępności pomocy finansowej przyznanej Węgrom i Łotwie upłynęły, odpowiednio, w listopadzie 2010 r. i w styczniu 2012 r. W związku z tym kwoty pozostające do wypłaty w ramach przyznanej pomocy, wynoszące 1 mld EUR w przypadku Węgier i 0,2 mld EUR w przypadku Łotwy, nie zostaną wypłacone w ramach obecnych operacji wsparcia bilansu płatniczego. W uzupełnieniu przyznanych już 5 mld EUR na wsparcie bilansu płatniczego, w dniu 12 maja 2011 r. Rada podjęła decyzję o udzieleniu Rumunii zapobiegawczo pomocy finansowej w wysokości maksymalnie 1,4 mld EUR[7]; w ramach tej pomocy nie dokonano dotychczas żadnych wypłat. 2.2. Europejski mechanizm stabilizacji finansowej Europejski mechanizm stabilizacji finansowej został ustanowiony rozporządzeniem Rady (UE) nr 407/2010 z dnia 11 maja 2010 r., a jego podstawę stanowi art. 122 ust. 2[8] Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Europejski mechanizm stabilizacji finansowej jest w pełni objęty gwarancją budżetową UE i może udzielać pożyczek na łączną kwotę maksymalnie 60 mld EUR. Komisja jest upoważniona do pozyskiwania środków finansowych w imieniu Unii Europejskiej na rynkach kapitałowych lub bezpośrednio od instytucji finansowych. Skorzystanie z tego mechanizmu jest uzależnione od określenia – w kontekście wspólnego programu dostosowań strukturalnych i wsparcia realizowanego przez UE i MFW – wymagających spełnienia warunków dotyczących polityki gospodarczej. Pomoc finansowa w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej jest udzielana na mocy decyzji Rady podejmowanej większością kwalifikowaną. Komisja i państwo członkowskie korzystające z pomocy sporządzają protokół ustaleń, zawierający szczegółowy opis ogólnych warunków dotyczących polityki gospodarczej określonych przez Radę. Następnie Komisja przekazuje protokół ustaleń Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. Warunki dotyczące polityki gospodarczej podlegają regularnej weryfikacji i w razie potrzeby mogą być dostosowywane[9]. Komisja regularnie przedstawia sprawozdania Komitetowi Ekonomiczno-Finansowemu i Radzie dotyczące wykonania rozporządzenia w sprawie europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej oraz tego, czy nadal mają miejsce nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniały przyjęcie tego rozporządzenia[10]. 2.2.1. Operacje europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej w 2011 r. W 2011 r. europejski mechanizm stabilizacji finansowej został uruchomiony celem udzielenia pomocy Irlandii i Portugalii – w jego ramach tym dwóm krajom przyznano pożyczki na maksymalną kwotę, odpowiednio, 22,5 mld EUR i 26 mld EUR. Łącznie przyznana pomoc, z uwzględnieniem wkładów Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej, MFW i pozostałych państw członkowskich, sumuje się do kwoty, odpowiednio, 85 mld EUR i 78 mld EUR. Tabela 3: Podział przyznanej pomocy (w mld EUR) Państwo || Europejski mechanizm stabilizacji finansowej || Europejski Instrument Stabilności Finansowej || MFW || Pozostałe || Ogółem Irlandia || 22,5 || 17,7 || 22,5 || 22,3* || 85 Portugalia || 26,0 || 26,0 || 26,0 || || 78 Ogółem || 48,5 || 43,7 || 48,5 || 22,3 || 163 * 4,8 mld EUR z innych państw członkowskich (Zjednoczone Królestwo, Szwecja, Dania) oraz 17,5 mld EUR od państwa irlandzkiego. W 2011 r. zgodnie z decyzją Rady 2011/77/UE[11] i decyzją Rady 2011/344/UE[12] wypłacono kwotę 13 900 mln EUR na rzecz Irlandii oraz 14 100 mln EUR na rzecz Portugalii. Tabela 4: Wykaz operacji wypłaty pożyczki w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej w 2011 r. (w mln EUR) Państwo || Decyzja || Kwota przyznana || Data wypłaty transzy || Kwota wypłacona || Kupon || Termin wymagalności || Średni termin wymagalności pożyczki (w latach) Irlandia || 2011/77/UE || 22 500 || 12/01/2011 || 5 000 || 2,50% || 04/12/2015 || 4,9 || || || 24/03/2011 || 3 400 || 3,25% || 04/04/2018 || 5,8 || || || 31/05/2011 || 3 000 || 3,50% || 04/06/2021 || 6,9 || || || 29/09/2011 || 2 000 || 3,00% || 04/09/2026 || 8,1 || || || 06/10/2011 || 500 || 2,375% || 04/10/2018 || 8,0 Suma cząstkowa || || || || 13 900 || || || 8,0 Portugalia || 2011/344/UE || 26 000 || 31/05/2011 || 1 750 || 3,50% || 04/06/2021 || 10,0 || || || 01/06/2011 || 4 750 || 2,75% || 03/06/2016 || 6,4 || || || 21/09/2011 || 5 000 || 2,75% || 21/09/2021 || 7,9 || || || 29/09/2011 || 2 000 || 3,00% || 04/09/2026 || 9,0 || || || 06/10/2011 || 600 || 2,375% || 04/10/2018 || 8,9 Suma cząstkowa || || || || 14 100 || || || 8,9 Ogółem || || 48 500 || || 28 000 || || || W 2012 r. dokonano następujących kolejnych wypłat: - dnia 16 stycznia: 1 500 mln EUR na rzecz Irlandii oraz 1 500 mln EUR na rzecz Portugalii; - dnia 5 marca: 3 000 mln EUR na rzecz Irlandii; - dnia 24 kwietnia: 1 800 mln EUR na rzecz Portugalii; - dnia 4 maja: 2 700 mln EUR na rzecz Portugalii. W wyniku tych operacji łączna kwota pozostająca do spłaty w ramach tego mechanizmu wzrosła do 38 500 mln EUR. Ponadto – zgodnie z przyjętymi w dniu 21 lipca 2011 r. przez szefów państw i rządów krajów należących do strefy euro oraz instytucje UE konkluzjami dotyczącymi udzielania pożyczek przez Europejski Instrument Stabilności Finansowej – podjęto decyzje o przedłużeniu terminów wymagalności pożyczek oraz obniżeniu marży naliczanej od stopy procentowej[13]. Średni termin wymagalności przedłużono z 7,5 roku do maksymalnie 12,5 roku, przy czym termin wymagalności poszczególnych transz pożyczki może wynieść maksymalnie 30 lat. Ponadto zniesiono marżę naliczaną od stopy procentowej. W rezultacie państwo otrzymujące pomoc pokrywa jedynie łączne koszty finansowania ponoszone przez UE. Wspomniane decyzje będą stosowane z mocą wsteczną także do wypłaconych już uprzednio transz pożyczek. 2.3. Instrument pomocy makrofinansowej Pomoc makrofinansowa jest udzielana krajom kandydującym, potencjalnym krajom kandydującym i państwom sąsiadującym jako wsparcie w rozwiązaniu krótkoterminowych problemów w zakresie bilansu płatniczego i w stabilizacji finansów publicznych oraz jako zachęta do przeprowadzenia reform strukturalnych. Pomoc makrofinansowa ma charakter nadzwyczajny i przejściowy, a jej przyznanie jest obwarowane surowymi warunkami dotyczącymi polityki gospodarczej. Operacje pomocy makrofinansowej stanowią zazwyczaj uzupełnienie programów dostosowawczych MFW. Pomoc makrofinansowa może przybierać formę dotacji lub pożyczek. W styczniu 2011 r. Komisja przekazała Komitetowi Ekonomiczno-Finansowemu obszerną notę wyjaśniającą kryteria, na podstawie których podejmuje się decyzję, czy pomocy należy udzielić w formie pożyczki, czy też dotacji; nota ta została zatwierdzona przez Komitet. Kryteria te można podzielić na dwie szerokie kategorie: poziom rozwoju gospodarczego i społecznego państwa będącego beneficjentem[14] oraz jego zdolność obsługi i spłaty zadłużenia. Pod uwagę bierze się również kryteria stosowane przez Bank Światowy i MFW odnośnie do udzielania pomocy finansowej. Metodykę stosowaną przez Komisję oraz wybór wykorzystywanych przez nią wskaźników szczegółowo przedstawiono w dokumencie roboczym służb Komisji[15] towarzyszącym sprawozdaniu w sprawie realizacji pomocy makrofinansowej w 2010 r. Komisja przedłożyła również wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ogólne przepisy dotyczące pomocy makrofinansowej dla państw trzecich[16]. To ramowe rozporządzenie umożliwi zwiększenie efektywności procesu decyzyjnego, a jednocześnie jego dostosowanie do innych instrumentów pomocy finansowej UE. Ponadto po wejściu w życie traktatu lizbońskiego decyzje w sprawie pomocy makrofinansowej muszą być podejmowane zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą (procedurą współdecyzji). W przypadku gdy państwo korzystające z pomocy nie wywiązuje się z obowiązku spłaty zadłużenia, Komisja może uruchomić Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych[17], dzięki czemu spłata zaciągniętej przez Komisję pożyczki nie jest zagrożona[18]. Szczegółowe informacje na temat operacji pomocy makrofinansowej dostępne są w dorocznym sprawozdaniu Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie realizacji pomocy makrofinansowej dla państw trzecich[19]. 2.3.1. Operacje pomocy makrofinansowej w 2011 r. W 2011 r. Komisja przedłożyła wnioski dotyczące udzielenia pomocy makrofinansowej Gruzji oraz Republice Kirgiskiej, ale nie podjęto jeszcze odpowiednich decyzji. Ostatecznych decyzji można się spodziewać w 2012 r. W lutym 2012 r. Egipt złożył wniosek o udzielenie pomocy makrofinansowej w kwocie 500 mln EUR, która częściowo mogłaby zostać przyznana w formie dotacji i która uzupełniałaby środki finansowe udostępnione przez MFW i innych darczyńców. Przygotowując odpowiedź na wniosek Egiptu, Komisja i MFW analizują obecnie pozostające do zaspokojenia potrzeby tego kraju w zakresie finansowania zewnętrznego. W lipcu 2011 r. w ramach dwóch pożyczek dokonano wypłaty: - 100 mln EUR na rzecz Serbii, stanowiących pierwszą transzę w ramach decyzji przyjętej w 2009 r.[20]; - 26 mln EUR na rzecz Armenii, stanowiących pierwszą transzę w ramach decyzji przyjętej w 2009 r.[21]. W lutym 2012 r. dokonano wypłaty drugiej i ostatniej transzy pomocy makrofinansowej na rzecz Armenii w kwocie 39 mln EUR. Ponadto w 2011 r. dokonano łącznie wypłaty 55 mln EUR pomocy w formie dotacji (35 mln EUR na rzecz Armenii oraz 20 mln EUR na rzecz Mołdawii[22]). 2.4. Instrument pożyczkowy Euratomu Instrument pożyczkowy Euratomu może być wykorzystywany do finansowania projektów w państwach członkowskich (decyzja Rady 77/270/Euratom) lub w niektórych państwach trzecich (na Ukrainie, w Rosji lub w Armenii) (decyzja Rady 94/179/Euratom). W 1990 r. Rada ustanowiła pułap zaciąganych pożyczek na 4 mld EUR, przy czym odpowiednie decyzje w sprawie udzielenia pożyczek podjęto w odniesieniu do około 3,4 mld EUR, którą to kwotę wypłacono. W 2002 r. Komisja przedstawiła wniosek o podwyższenie pułapu zadłużenia z 4 do 6 mld EUR, co do którego nie osiągnięto jeszcze porozumienia w Radzie. 2.4.1. Operacje Euratomu w 2011 r. W 2011 r. nie podjęto żadnych decyzji o udzieleniu pożyczek ani nie dokonano żadnych wypłat. 3. Działalność Unii Europejskiej w zakresie zaciągania pożyczek W celu sfinansowania działalności w zakresie udzielania pożyczek określonej w decyzjach Rady Komisja jest upoważniona do pożyczania środków finansowych na rynkach kapitałowych w imieniu zarówno Unii Europejskiej, jak i Euratomu. Operacja zaciągnięcia pożyczki i odpowiadająca jej operacja udzielenia pożyczki są realizowane jako operacje równoległe, dzięki czemu dla budżetu UE nie wiążą się one z jakimkolwiek ryzykiem stopy procentowej ani ryzykiem walutowym[23]. Pożyczkom pozostającym do spłaty przez Komisję odpowiadają pozostające do spłaty pożyczki beneficjentów. Tabela 5: Łączna wysokość pożyczek zaciągniętych przez Unię Europejską – pozostające do spłaty kwoty główne (1) (w mln EUR) || EWWiS w likwidacji(1) (2) || Euratom (1) || Wsparcie bilansu płatniczego || Pomoc makrofinansowa || Europejski mechanizm stabilizacji finansowej || Unia Europejska ogółem 2008 || 266 || 484 || 2 000 || 654 || || 3 404 2009 || 214 || 481 || 9 200 || 584 || || 10 479 2010 || 219 || 466 || 12 050 || 500 || || 13 235 2011 || 225 || 447 || 11 400 || 590 || 28 000 || 40 662 (1) Zastosowano kursy wymiany z dnia 31 grudnia każdego roku. (2) Europejska Wspólnota Węgla i Stali znajduje się od roku 2002 w stanie likwidacji. Termin wymagalności ostatnich obligacji wyemitowanych przez EWWiS upływa w roku 2019. || 3.1. Instrument wsparcia bilansu płatniczego W ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego w marcu 2011 r. konieczne było zaciągnięcie na rynkach finansowych jednej pożyczki na kwotę 1,2 mld EUR. Aby zapewnić sprawne i efektywne przeprowadzenie tej operacji postanowiono, że wymagane środki finansowe zostaną pożyczone razem ze środkami niezbędnymi celem udzielenia Irlandii pożyczki w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej (3,4 mld EUR). W czerwcu pożyczono ponadto kwotę 0,15 mld EUR celem udzielenia pożyczki Rumunii. Tabela 6: Obligacje UE wyemitowane w 2011 r. (w mld EUR) Państwo || Opis || Data emisji || Termin wymagalności || Wielkość emisji Rumunia || EU 4,6 mld 3,25%/2018 || 24/03/2011 || 04/04/2018 || 1,20 (+ 3,4 w związku z pożyczką EFSM dla Irlandii) Rumunia || EU 0,15 mld 3,125%/2018 || 22/06/2011 || 04/10/2018 || 0,15 Ogółem || || || || 1,350 3.2. Europejski mechanizm stabilizacji finansowej Aby sfinansować wsparcie dla Irlandii i Portugalii Komisja, w imieniu Unii Europejskiej, musiała pozyskać znaczne środki finansowe na potrzeby europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej. Środki wymagane na pokrycie wkładu UE (uzupełnianego przez MFW i EFSF) udało się zgromadzić stosunkowo szybko, jako że Unia Europejska – w porównaniu z EFSF – miała już uznaną pozycję na rynku jako emitent. Intensywne korzystanie z europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej już w początkowym okresie po jego ustanowieniu doprowadziło do rekordowo wysokich emisji obligacji w imieniu UE na potrzeby tego mechanizmu. Ich wolumen osiągnął łącznie 28 mld EUR i obejmował sześć referencyjnych obligacji UE (przy czym dla każdej serii obligacji pozostająca do spłaty kwota nominalna wynosiła co najmniej 3 mld EUR) oraz jedną mniejszą operację. Te obligacje UE cieszyły się na rynku znacznym zainteresowaniem, w wyniku czego w księgach zamówień odnotowano znaczną nadsubskrypcję. Obligacje te kupowali inwestorzy należący do wszystkich istotnych grup inwestorów, a w szczególności inwestorzy długoterminowi (fundusze inwestycyjne, zarządzający aktywami, ubezpieczyciele i fundusze emerytalne), a także inwestorzy instytucjonalni[24]. Również na rynku wtórnym notowania tych obligacji UE kształtowały się zadowalająco i potwierdziły status UE jako pierwszoplanowego emitenta obligacji referencyjnych. Obligacja UE o 15-letnim terminie wymagalności została nawet wyróżniona jako „Sovereign Supranational Agency Sector deal of the year” przez magazyn International Financing Review oraz jako „deal of the year” przez magazyn Euromoney. Tabela 7: Przegląd operacji finansowania i wypłat pożyczek zrealizowanych przez europejski mechanizm stabilizacji finansowej (w mld EUR) Państwo || Data emisji || Termin wymagalności || Wolumen Irlandia || 05/01/2011 || 04/12/2015 || 5,00 Irlandia (plus 1,2 celem wsparcia bilansu płatniczego Rumunii, zob. powyżej) || 17/03/2011 || 04/04/2018 || 3,40 Irlandia (3), Portugalia (1,75) || 24/05/2011 || 04/06/2021 || 4,75 Portugalia || 25/05/2011 || 03/06/2016 || 4,75 Portugalia || 14/09/2011 || 21/09/2021 || 5,00 Irlandia (2), Portugalia (2) || 22/09/2011 || 04/09/2026 || 4,00 Irlandia (0,5), Portugalia (0,6) || 29/09/2011 || 04/10/2018 || 1,10 Ogółem || || || 28,00 W 2012 r. dokonano poza tym następujących emisji obligacji: - w styczniu: 3 mld EUR (1,5 mld EUR na rzecz Irlandii oraz 1,5 mld EUR na rzecz Portugalii); - w marcu: 3 mld EUR na rzecz Irlandii; - w kwietniu: 1,8 mld EUR na rzecz Portugalii; - w maju: 2,7 mld EUR na rzecz Portugalii. Łączna kwota pozyskana na potrzeby europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej wzrosła tym samym do 38,5 mld EUR. 3.3. Pomoc makrofinansowa W 2011 r. dokonano z sukcesem dwóch emisji obligacji (100 mln EUR na rzecz Serbii oraz 26 mln EUR na rzecz Armenii). W obu przypadkach były to oferty na rynku niepublicznym. Tabela 8: Obligacje UE oferowane na rynku niepublicznym w 2011 r. (w mln EUR) Państwo || Opis || Data emisji || Termin wymagalności || Wielkość emisji Serbia || EU 3,382%/2019 || 05/07/2011 || 12/07/2019 || 100 Armenia || EU 3,691%/2026 || 20/07/2011 || 27/07/2026 || 26 Ogółem || || || || 126 3.4. Euratom W 2011 r. w ramach Euratomu nie miała miejsca żadna operacja zaciągnięcia pożyczki. 4. Europejski Bank Inwestycyjny 4.1. Działalność EBI w zakresie udzielania pożyczek EBI finansuje albo bezpośrednio poszczególne projekty inwestycyjne, albo przez pośredników finansowych projekty o mniejszej skali realizowane przez MŚP bądź władze lokalne lub gminy. EBI udziela również gwarancji kredytowych i pomocy technicznej oraz udostępnia kapitał wysokiego ryzyka. W 2011 r. łączna wartość zatwierdzonych przez EBI operacji finansowania osiągnęła kwotę 61 mld EUR (w porównaniu z 72 mld EUR w 2010 r.), co wskazuje na stopniowy powrót do poziomów finansowania sprzed roku 2008, po okresie wyjątkowego rozszerzenia działalności kredytowej w latach 2008–2010. 54 mld EUR przypadło na finansowanie w państwach członkowskich UE. Kwota ta nie jest objęta gwarancją UE. 7,3 mld EUR zatwierdzono na operacje poza UE, z czego 3,1 mld EUR w ramach mandatu zewnętrznego objętego gwarancją UE. Operacje finansowania prowadzone przez EBI mają wpływ na budżet UE wówczas, gdy są powiązane z gwarancjami UE, warunkami dotyczącymi podziału ryzyka między UE a EBI lub innymi mechanizmami o charakterze mieszanym. W szczególności kredyty EBI udzielane w ramach mandatu zewnętrznego (obejmującego państwa ubiegające się o członkostwo, państwa południowego i wschodniego sąsiedztwa, państwa w Azji, Ameryce Łacińskiej i Republikę Południowej Afryki) korzystają z gwarancji budżetu UE obejmującej ryzyko dłużnika typu państwo lub ryzyko polityczne. Odrębne sprawozdanie na temat działalności zewnętrznej EBI w zakresie udzielania pożyczek w 2011 r. zostanie sporządzone przez Komisję w drugiej połowie 2012 r. EBI zarządza także instrumentami finansowania opartymi na podziale ryzyka, wykorzystującymi budżet UE dla wsparcia określonych obszarów polityki unijnej (np. mechanizmem finansowania opartym na podziale ryzyka na potrzeby projektów w zakresie badań i rozwoju oraz gwarancją pożyczkową na potrzeby projektów w zakresie transeuropejskich sieci transportowych (TEN-T))[25]. 4.2. Działalność EBI w zakresie zaciągania pożyczek Wprawdzie w 2011 r. w obliczu rosnących obaw co do sytuacji w Unii Europejskiej nastroje na rynkach były mniej przyjazne, jednak przez pierwszych dziesięć miesięcy roku EBI udawało się utrzymać raczej stabilne poziomy finansowania i dostęp do rynku. W listopadzie i grudniu warunki rynkowe stały się jednak niezwykle problematyczne. Doszło wówczas do gwałtownego pogorszenia perspektyw rynkowych jeśli chodzi o obligacje państw członkowskich, prowadzącego do znacznego wzrostu spreadów rentowności i wyhamowania popytu w przypadku większości europejskich emitentów. Niepewność sięgnęła szczytu w grudniu, kiedy to agencje ratingowe Standard and Poor’s oraz Fitch nadały ratingowi EBI status „pod obserwacją”. W tych okolicznościach pozytywny wpływ miały starania EBI o stosunkowo wczesne zrealizowanie planu pozyskiwania środków finansowych, co udało się osiągnąć z końcem października. Emisja obligacji w całym roku na łączną kwotę 76 mld oznaczała drugi pod tym względem wynik w historii banku (dla porównania: w 2010 r. wyemitowano łącznie obligacje na kwotę 67 mld EUR). 5. Zapewnienie stabilności finansowej w strefie euro W odpowiedzi na światowy kryzys gospodarczo-finansowy Rada oraz państwa członkowskie należące do strefy euro podjęły decyzje o zastosowaniu środków służących utrzymaniu stabilności finansowej w strefie euro i w całej Europie, które to środki opisano poniżej. 5.1. Instrument pożyczkowy na rzecz Grecji Po tym jak w dniu 2 maja 2010 r. ministrowie finansów państw strefy euro jednogłośnie uzgodnili udzielenie wsparcia Grecji[26], wraz z MFW ustanowiono wspólny trzyletni program zakładający pomoc finansową w wysokości 110 mld EUR, z którym wiążą się surowe warunki dotyczące polityki wynegocjowane z władzami Grecji przez Komisję i MFW w porozumieniu z EBC[27]. Na pomoc finansową składa się 80 mld EUR od państw członkowskich strefy euro oraz 30 mld EUR od MFW. Na dzień 31 grudnia 2011 r. łączne wypłaty na rzecz Grecji wyniosły 73 mld EUR (52,9 mld EUR od państw członkowskich strefy euro oraz 20,1 mld EUR od MFW[28]). Rola Komisji W ramach instrumentu pożyczkowego na rzecz Grecji Komisja nie występuje ani w roli pożyczkodawcy, ani w roli pożyczkobiorcy. Jednakże przedstawiciele państw członkowskich Unii Europejskiej podjęli dnia 5 maja 2010 r. decyzję o powierzeniu Komisji zadań związanych z koordynacją łączonych pożyczek dwustronnych oraz zarządzaniem nimi, jak określono w umowie między wierzycielami zawartej w dniu 8 maja 2010 r. przez państwa członkowskie strefy euro udzielające pomocy[29]. Powierzenie tych zadań nie prowadzi do zwiększenia wydatków Komisji lub jakiejkolwiek innej pozycji wydatków w ramach budżetu UE[30]. Począwszy od 28 marca 2012 r., pozostające do wypłaty kwoty, których nie wypłacono, są anulowane. Dokonano również dostosowania finansowych warunków instrumentu, przedłużając ostateczny termin wymagalności pożyczek do maksymalnie 15 lat i okres karencji do maksymalnie 10 lat. Ponadto obniżono do 1,5 % marżę naliczaną od stopy procentowej. 5.2. Europejski Instrument Stabilności Finansowej Europejski Instrument Stabilności Finansowej został utworzony przez państwa członkowskie strefy euro jako spółka będąca ich własnością z siedzibą w Luksemburgu, zgodnie z decyzjami podjętymi dnia 9 maja 2010 r. przez Radę ECOFIN. Europejski Instrument Stabilności Finansowej może emitować obligacje gwarantowane przez państwa członkowskie strefy euro, przy czym środki pozyskiwane z emisji tych obligacji są następnie udostępniane w formie pożyczek państwom członkowskim strefy euro znajdującym się w trudnej sytuacji, na warunkach wynegocjowanych z Komisją działającą w porozumieniu z Europejskim Bankiem Centralnym i MFW oraz zatwierdzonych przez Eurogrupę. Udzielanie pożyczek przez Europejski Instrument Stabilności Finansowej nie jest objęte gwarancją budżetu UE. Komisja koordynuje własną działalność w zakresie zaciągania pożyczek z działalnością Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej w odniesieniu do finansowania programów, w które zaangażowane są obie te instytucje, w celu zoptymalizowania ich działalności na rynkach kapitałowych pod względem terminów. 5.3. Europejski mechanizm stabilności W dniu 2 lutego 2012 r. osiągnięto porozumienie co do utworzenia nowego, stałego mechanizmu reagowania kryzysowego – europejskiego mechanizmu stabilności. Planowano, że Porozumienie ustanawiające europejski mechanizm stabilności wejdzie w życie w połowie 2012 r., po jego ratyfikacji przez 17 państw członkowskich należących do strefy euro. Europejski mechanizm stabilności przejmie funkcje, które obecnie pełnią Europejski Instrument Stabilności Finansowej i europejski mechanizm stabilizacji finansowej, tzn. w razie potrzeby będzie udzielać pomocy finansowej państwom członkowskim strefy euro. W tym celu europejski mechanizm stabilności będzie uprawniony do pozyskiwania środków finansowych w drodze emisji instrumentów finansowych lub poprzez zawieranie umów i porozumień finansowych lub innego rodzaju umów i porozumień z członkami tego mechanizmu, instytucjami finansowymi lub innymi osobami trzecimi. Początkowo maksymalna zdolność udzielania pożyczek przez europejski mechanizm stabilności wyniesie, włącznie z niewykorzystanymi możliwościami udzielania pożyczek przez Europejski Instrument Stabilności Finansowej, 500 mld EUR. [1] Szczegółowe przedstawienie działalności Komisji w zakresie zaciągania i udzielania pożyczek jest dostępne na stronie: http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/index_en.htm. [2] Rozporządzenie Rady (WE) nr 1360/2008 z dnia 2 grudnia 2008 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 332/2002 ustanawiające instrument średnioterminowej pomocy finansowej dla bilansów płatniczych państw członkowskich. [3] Rozporządzenie Rady (WE) nr 431/2009 z dnia 18 maja 2009 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 332/2002 ustanawiające instrument średnioterminowej pomocy finansowej dla bilansów płatniczych państw członkowskich. [4] Decyzja Rady 2009/102/WE z dnia 4 listopada 2008 r. [5] Decyzja Rady 2009/290/WE z dnia 20 stycznia 2009 r. [6] Decyzja Rady 2009/459/WE z dnia 6 maja 2009 r. [7] Decyzja Rady (2011/288/UE) z dnia 12 maja 2011 r. w sprawie udzielenia Rumunii zapobiegawczo średnioterminowej pomocy finansowej UE (Dz.U. L 132 z 19.5.2011, s. 15). [8] Artykuł 122 ust. 2 TFUE przewiduje możliwość przyznania pomocy finansowej państwu członkowskiemu, które znalazło się w trudnej sytuacji z powodu nadzwyczajnych okoliczności pozostających poza jego kontrolą. [9] Weryfikacji dokonuje Komisja w porozumieniu z EBC, co najmniej raz na sześć miesięcy. Wszelkie niezbędne zmiany w programie dostosowawczym omawia się z państwem członkowskim korzystającym z pomocy. Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną na wniosek Komisji, podejmuje decyzję o wszelkich zmianach, jakie mają zostać wprowadzone w pierwotnych ogólnych warunkach dotyczących polityki gospodarczej, i zatwierdza zmieniony program dostosowawczy sporządzony przez państwo członkowskie korzystające z pomocy. [10] Sprawozdanie takie powinno zostać przedstawione w terminie sześciu miesięcy od daty wejścia w życie rozporządzenia Rady (UE) nr 407/2010 oraz w stosownych przypadkach co sześć miesięcy po tej dacie (art. 9 rozporządzenia). [11] Decyzja wykonawcza Rady nr 2011/77/UE z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie przyznania Irlandii pomocy finansowej Unii (Dz.U. L 30 z 4.2.2011, s. 34). [12] Decyzja wykonawcza Rady 2011/344/UE z dnia 30 maja 2011 r. w sprawie przyznania Portugalii pomocy finansowej Unii (Dz.U. L 159 z 30.5.2011, s. 88). [13] Decyzja wykonawcza Rady (2011/682/UE) z dnia 11 października 2011 r. zmieniająca decyzję wykonawczą 2011/77/UE (w odniesieniu do Irlandii) oraz decyzja wykonawcza Rady (2011/683/UE) z dnia 11 października 2011 r. zmieniająca decyzję wykonawczą 2011/344/UE (w odniesieniu do Portugalii), Dz.U. L 269 z 14.10.2011, odpowiednio s. 31 i s. 32. [14] Jako główny wskaźnik proponuje się dochód narodowy brutto na mieszkańca. [15] SEC(2011) 874 final. [16] COM(2011) 396 final. [17] Zob. rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 480/2009. Jak dotąd nie odnotowano żadnego przypadku niewykonania zobowiązania w odniesieniu do pożyczek udzielonych w ramach pomocy makrofinansowej. [18] Wprawdzie spłata zaciągniętej pożyczki jest w ostatecznym rozliczeniu objęta gwarancją budżetową UE, jednak Fundusz Gwarancyjny działa jako bufor płynnościowy chroniący budżet UE przed ryzykiem związanym z żądaniami zapłaty wynikającymi z niewykonania zobowiązania przez państwo korzystające z pomocy. Obszerne sprawozdanie dotyczące funkcjonowania funduszu zawiera dokument COM(2010) 418 oraz uzupełniający dokument roboczy służb Komisji (SEC(2010) 968). [19] Dotychczas nieopublikowane za rok 2011. Sprawozdanie za 2010 r. jest dostępne jako dokument COM(2011) 408 final. [20] Decyzja Rady 2009/892/WE z dnia 30 listopada 2009 r. [21] Decyzja Rady 2009/890/WE z dnia 30 listopada 2009 r. [22] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady [2010/0162(COD)] z dnia 7 września 2010 r. [23] Rozporządzenie ustanawiające europejski mechanizm stabilizacji finansowej dopuszcza jednakże prefinansowanie, gdyż upoważnia ono Komisję „do zaciągania pożyczek na rynkach kapitałowych lub od instytucji finansowych w najbardziej odpowiednim okresie między planowanymi wypłatami, tak aby zoptymalizować koszt finansowania i zachować swoją reputację jako emitenta Unii na rynkach”. [24] Dodatkowe informacje na temat działalności UE w zakresie zaciągania pożyczek można znaleźć w prezentacji dla inwestorów pod adresem internetowym: http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/documents/eu_investor_presentation_en.pdf [25] Komisja każdego roku składa Radzie i Parlamentowi sprawozdanie na temat zastosowania nowych instrumentów finansowych finansowanych z budżetu UE w ramach corocznego budżetu, zgodnie z pkt 49 porozumienia międzyinstytucjonalnego między KE, PE i Radą. [26] Wsparcie ma formę pożyczek dwustronnych udzielanych przez inne państwa członkowskie należące do strefy euro i łączonych centralnie przez Komisję, na warunkach określonych w ich deklaracji z dnia 11 kwietnia 2010 r. [27] Główne elementy warunków dotyczących polityki zawarto w decyzji Rady z dnia 10 maja 2010 r. skierowanej do Grecji celem wzmocnienia i pogłębienia nadzoru budżetowego oraz wezwania Grecji do zastosowania środków służących ograniczeniu deficytu uznanemu za niezbędne w celu likwidacji nadmiernego deficytu (2010/320/UE). Warunki te wyjaśniono szczegółowo w protokole ustaleń zawartym między władzami greckimi a Komisją w imieniu państw członkowskich strefy euro. [28] Szczegółowe informacje dotyczące instrumentu pożyczkowego na rzecz Grecji są dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/greek_loan_facility/index_en.htm [29] Zadania te obejmują między innymi: wynegocjowanie i podpisanie – w imieniu i na polecenie państw członkowskich strefy euro udzielających pomocy – umowy pożyczki z Grecją, otwarcie w imieniu pożyczkodawców rachunku w EBC i korzystanie z tego rachunku w celu obsługi wszelkich płatności dokonywanych w imieniu pożyczkodawców i przez pożyczkobiorcę, koordynacja procedury wypłat, dokonywanie niektórych obliczeń, dystrybucja płatności wśród pożyczkodawców oraz udzielanie im informacji o przypadkach naruszenia umowy pożyczki lub o wnioskach o przyznanie odstępstwa od umowy lub o dokonanie zmian w umowie. [30] http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/EN/genaff/114338.pdf