PL    PL PL 
 
PL    PL  KOMISJA WSPÓLNOT  EUROPEJSKICH 
Bruksela, dnia 3.10.2008 
SEK(2008) 2595 
  
DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
Dokument uzupe łniający 
projekt wniosku 
w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniaj ącej dyrektyw ę Rady 
92/85/EWG w sprawie wprowadzenia środków s łużących wspieraniu poprawy w 
miejscu pracy bezpiecze ństwa i zdrowia pracownic w ci ąży, pracownic, które niedawno 
rodziły, i pracownic karmi ących piersi ą (dziesiątą dyrektyw ę szczegółową w rozumieniu 
art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) 
Streszczenie oceny skutków  
 
 
{COM(2008) 637} 
{SEC(2008) 2596} 
 
PL 2   PL  
1. WPROWADZENIE 
Równość płci jest jednym z g łównych celów, jakie stawia sobie Unia Europejska, i który chce 
osiągnąć poprzez wszystkie dziedziny swojej polityki1, a w Planie dzia łań Komisji na rzecz 
równości kobiet i m ężczyzn (2006-2010)2 podkreśla się potrzebę uczestnictwa w równym 
stopniu kobiet i m ężczyzn na rynku pracy. Równo ść płci jest równie ż jednym z celów 
europejskiej strategii zatrudnienia , od chwili jej przyj ęcia w listopadzie 1997 r. Dziedziny 
polityki, które wspieraj ą godzenie życia zawodowego, prywatnego i rodzinnego – których 
znaczenie jest obecnie szeroko uznawane – sta ły się konieczno ścią ekonomiczn ą, w miarę jak 
presja demografii i konkurencyjno ści coraz bardziej podkre śla potrzeb ę optymizacji 
uczestnictwa w rynku pracy. Ponadto istnieje pozytyw na korelacja mi ędzy wska źnikami 
urodzeń i uczestnictwem w rynku pracy. W pa ństwach cz łonkowskich, w których te 
wskaźniki są wyższe, zatrudnienie k obiet jest równie ż wyższe. 
W planie dzia łań Komisji na rzecz równo ści kobiet i m ężczyzn (2006-2010)  ustanowiono 
sześć priorytetów, z których pierwszy zak łada osiągnięcie jednakowej niezale żności 
ekonomicznej kobiet i m ężczyzn. Inny priorytet – godzenie pracy, życia prywatnego i 
rodzinnego – bezpo średnio przyczynia si ę do poprzedniego.  
Parlament Europejski  konsekwentnie wzywa do poprawy obowi ązującego prawodawstwa 
Wspólnoty dotycz ącego urlopów macierzy ńskich i rodzicielskich3: w swoich wnioskach z 
maja 2008 r. w sprawie zmiany wytycznych dla polityki zatrudnienia wezwa ł do stworzenia 
systemów urlopów rodzicielskich i innych4.  
Europejscy partnerzy spo łeczni również odgrywaj ą ważną rolę w dziedzinie godzenia pracy 
i życia prywatego.  W marcu 2005 r. przyj ęli oni ramy dzia łania na rzecz równo ści kobiet i 
mężczyzn, w których wspieranie równowagi mi ędzy prac ą a rodzin ą jest jednym z 
priorytetów.   
Komisja przygotowa ła niniejsz ą ocenę skutków w oparciu o warianty legislacyjne maj ące na 
celu ułatwienie godzenia życia prywatnego i zawodowego przedstawione w dokumencie 
przesłanym partnerom spo łecznym w ramach drugiego etapu konsultacji w 2007 r.5 W lipcu 
2008 r. partnerzy spo łeczni potwierdzili swój zamiar wszcz ęcia procedury negocjacyjnej 
przewidzianej w art. 139 Traktatu WE w spra wie zmiany dyrektywy o urlopie rodzicielskim. 
Komisja ograniczy ła zatem zakres niniejszego wniosku do urlopu macierzy ńskiego, gdy ż 
partnerzy spo łeczni potwierdzili, że nie zamierzaj ą poruszać tego zagadnienia podczas 
negocjacji. Niemniej je dnak ocena skutków uwzgl ędnia wszystkie warianty – nie tylko ten 
przewiduj ący zmianę warunków urlopu macierzy ńskiego. 
2. D OWODY I KONSULTACJE  
                                                 
1 Artyku ł 2 i art. 3 ust. 2 Traktatu WE. 
2 COM(2006) 92. 
3 Np. rezolucja 2003/2129(INI), P5_TA(2004)0152), punkt 26. 
4 http://www.europarl.europa.eu/sides/getD oc.do?pubRef=-//EP// TEXT+TA+P6-TA-2008-
0207+0+DOC+XML+V0//PL  
5 http://ec.europa.eu/employment_social/social_dialogue/docs/reconciliation2_en.pdf . 
 
PL 3   PL Komisja przeprowadzi ła konsultacje z europejskimi partnerami spo łecznymi w dwóch 
etapach, w 2006 i w 2007 r.  W odpowiedzi na konsultacje w drugim etapie czterech 
partnerów spo łecznych6 zdecydowa ło powołać wspólną grupę roboczą w kontek ście 
europejskiego dialogu spo łecznego, w celu przeprowadzenia przegl ądu porozumienia 
ramowego w sprawie urlopu rodzicielskiego za łączonego do dyrektywy 96/34/WE. W lipcu 
2008 r. zdecydowali oni rozpocz ąć oficjalne negocjacje w sprawie urlopu rodzicielskiego 
zgodnie z art. 138 Traktatu WE. 
W grudniu 2007 r. Komisja przeprowadzi ła konsultacje z pa ństwami cz łonkowskimi w celu 
zebrania informacji na temat prawodawstwa dotycz ącego wszelkich form uregulowa ń w 
zakresie urlopu rodzinnego oraz aby upewni ć się co do ich stanowis ka wobec wariantów 
zmiany tego prawodawstwa.  
Komitet Doradczy ds. Równo ści Szans dla Kobiet i M ężczyzn7 przyjął opinię na temat 
wprowadzenia nowych form urlopu (urlop u rodzicielskiego, adopcyjnego i urlopu 
„opiekuńczego”) w drodze procedury pisemnej w dniu 3 lipca 2008 r.8. Komisja 
przeprowadzi ła także konsultacje z kilkoma europe jskimi organizacjami pozarz ądowymi, 
wysyłając kwestionariusz w sprawie ich stanow iska wobec wariantów zmiany i uzupe łnienia 
obowiązującego prawodawstwa dotycz ącego uregulowa ń w zakresie urlopów, w zwi ązku z 
godzeniem życia zawodowego i prywatnego. 
W grudniu 2007 r. Komisja zleci ła Grupie ECORYS zewn ętrzne badanie na temat kosztów i 
korzyści związanych z wariantami popr awy przepisów dotycz ących godzenia życia 
zawodowego, rodzinnego i prywatnego9. Sieć krajowych ekspertów prawnych ds. równo ści 
płci przedstawi ła także sprawozdanie na temat krajowych środków dotycz ących praw 
związanych z ci ążą, macierzy ństwem, rodzicielstwem i ojcostwem w pa ństwach 
członkowskich, jak równie ż sprawozdanie podsumowuj ące na temat środków krajowych 
odnoszących się do elastycznych sposobów organizacji pracy10. 
3. O BECNE RAMY PRAWNE  
O urlopie ze wzgl ędów rodzinnych i prawach pokrewnych traktuj ą dwie dyrektywy, a 
mianowicie dyrektywa 92/85/EWG11 (zwana dalej „dyrektyw ą dotyczącą urlopu 
macierzyńskiego”) oraz dyrektywa 96/34/WE12 (zwana dalej „dyrektyw ą dotyczącą urlopu 
rodzicielskiego”), które zosta ły przyjęte odpowiednio w 1992 i 1996 r. Regulacje te 
przewiduj ą prawo do co najmniej 14 tygodni urlopu macierzy ńskiego płatnego przynajmniej 
w wysoko ści wynagrodzenia za czas chor oby oraz prawo do trzech miesi ęcy bezpłatnego 
urlopu rodzicielskiego dla ka żdego z rodziców, któr e w wielu krajach mo że być przeniesione 
na drugiego rodzica. Obecne przepisy nie ustanawiaj ą ani okresu czy dok ładnych warunków 
                                                 
6 ETUC, BUSINESSEUROPE, CEEP i UEAPME. 
7 W sk ład tego komitetu wchodz ą członkowie reprezentuj ący państwa członkowskie, organy ds. 
równości, partnerów spo łecznych i organizacje pozarz ądowe. 
8 http://ec.europa.eu/employment_social/gender_equality/docs/2008/opinion_newforms_en.pdf . 
9 http://ec.europa.eu/employment_social/gender_equality/legislation/new_legislation_en.html . 
10 Szczegó ły na stronie: 
http://ec.europa.eu/employment_social/gender_equality/legislation/bulletin_en.html . 
11 Dyrektywa Rady 92/85/EWG z dnia 19 pa ździernika 1992 r. w sprawie wprowadzenia środków 
służących wspieraniu poprawy w miejscu pracy bezpiecze ństwa i zdrowia pracownic w ci ąży, 
pracownic, które niedawno rodzi ły, i pracownic karmi ących piersi ą (Dz.U. L 348 z 28.11.1992, s. 1), 
12 Dyrektywa Rady 96/34/WE z dnia 3 czerwca 1996  r. w sprawie porozumienia ramowego dotycz ącego 
urlopu rodzicielskiego zawartego przez UNICE, C EEP oraz ETUC (Dz.U. L 145 z 19.6.1996, s. 4). 
 
PL 4   PL urlopu adopcyjnego, ani prawa do url opu ojcowskiego czy urlopu „opieku ńczego” (w celu 
opieki nad pozostaj ącymi na utrzymaniu cz łonkami rodziny). 
Istnieją znaczne ró żnice pomi ędzy państwami cz łonkowskimi pod wzgl ędem polityki 
ułatwiającej godzenie życia zawodowego i prywatnego. Przepisy dotycz ące urlopu 
macierzyńskiego przewiduj ą od 14 do 52 tygodni urlopu, przy  wynagrodzeniu od 55 % (z 
określeniem górnej granicy) do 100 % (bez okre ślenia górnej granicy). Przepisy dotycz ące 
urlopu rodzicielskiego przewiduj ą prawo do urlopu od trzech miesi ęcy do trzech lat. 
Wynagrodzenie, je śli w ogóle przys ługuje, wyp łacane jest za okres od 15 dni do dwóch lat. 
Prawo do urlopu adopcyjnego obejmuje od 10 dn i do takiego samego okresu jak w przypadku 
urlopu rodzicielskiego. Niektóre pa ństwa cz łonkowskie nie przewiduj ą żadnego 
wynagrodzenia, inne zapewniaj ą wynagrodzenie podobne jak w przypadku urlopu 
rodzicielskiego. W wielu pa ństwach cz łonkowskich nie istnieje praw o do urlopu ojcowskiego. 
Jeżeli prawo takie istnieje, obejmuje ono okres od jednego do 10 dni. W pewnych pa ństwach 
członkowskich cz ęść urlopu rodzicielskiego jest przezn aczona dla ojców. Niektóre pa ństwa 
członkowskie nie przewiduj ą w takim przypadku żadnego wynagrodzenia, inne – przewiduj ą 
płatność zryczałtowaną w wysoko ści do 100 % wynagrodzenia. Niektóre pa ństwa 
członkowskie nie przewiduj ą prawa do wynagrodzen ia za urlop opieku ńczy. Czas trwania 
takiego urlopu waha si ę od dwóch do 10 dni na opiek ę nad niepe łnosprawnym lub chorym 
dzieckiem, a w niektórych przypadkach tak że na opiek ę nad innymi krewnymi. W 
określonych pa ństwach cz łonkowskich urlop ten jest p łatny w formie rycza łtu w wysoko ści 
wynagrodzenia za czas choroby lub innej. 
3. O PIS PROBLEMU  
Obecnie na poziomie UE panuje zgoda co do potrzeby opracowania polityki godzenia życia 
zawodowego i prywatnego, aby zagwarantowa ć, że kobiety i m ężczyźni nie będą musieli 
wybierać pomiędzy udanym życiem prywatnym, rodzinnym i zawodowym. Taka polityka 
może umożliwić kobietom i m ężczyznom dokonywanie rzeczywistych wyborów w tym 
obszarze oraz, w szczególno ści, może ona zaowocowa ć wyższym wska źnikiem zatrudnienia i 
niższym bezrobociem w śród kobiet. Mo że ona także ograniczy ć dyskryminacj ę ze względu na 
płeć na rynku pracy i zniwelowa ć różnicę w płacach kobiet i m ężczyzn. Jednak że nawet w 
przypadkach, gdy zastosowane s ą różne elastyczne warunki pracy, aby u łatwić godzenie życia 
zawodowego z prywatnym, w rzeczywisto ści korzystaj ą z nich cz ęściej kobiety ni ż 
mężczyźni, raczej z uwagi na konieczno ść ekonomiczn ą niż z własnego wyboru.  
Mimo większego uczestnictwa kobiet na rynku pracy różnice w wynagradzaniu  od 2003 do 
2007 r. utrzymywa ły się na stałym poziomie 15 % i od 2000 r. zmniejszy ły się zaledwie o 
jeden punkt procentowy13. Różnice te spowodowane s ą do pewnego stopnia problemami, 
jakie napotykaj ą kobiety, próbuj ąc pogodzi ć obowiązki zawodowe i prywatne. Jednym z 
istotnych czynników maj ących wpływ na udzia ł kobiet na rynku pracy jest dost ępność 
ośrodków opieki nad dzie ćmi. W pa ństwach cz łonkowskich jest za ma ło ośrodków opieki 
nad dzie ćmi i nie zawsze s ą one dostosowane do potrzeb rodzin14. Jedynie w Danii i 
Portugalii dost ępna jest formalna opieka nad dzie ćmi przez ponad 30 godzin w tygodniu dla 
                                                 
13 Definicja stosowana przez Eurostat: „Ró żnica w wynagradzaniu kobiet i m ężczyzn stanowi ró żnicę 
pomiędzy średnimi wynagrodzeniami brutto na godzin ę pracy pracownika p łci męskiej i pracownika 
płci żeńskiej wyra żoną w ujęciu procentowym w stosunku do średnich wynagrodze ń brutto na godzin ę 
pracy pracownika p łci męskiej”. 
14 Zob. ostatnie sprawozdanie „Usługi w zakresie opieki nad dzie ćmi”, Platenga/Remery, 2008. 
 
PL 5   PL ponad 30 % dzieci poni żej trzeciego roku życia. Kobiety bior ą też główną odpowiedzialno ść 
za opiekę nad osobami starszymi .  
Wpływ posiadania dzieci na udział kobiet w rynku pracy  jest bardzo wyra źny. Stopa 
zatrudnienia kobiet maj ących dzieci wynosi ła w 2007 r. jedynie 65,5 %, za ś mężczyzn w tej 
samej sytuacji – 91,7 %, czyli ró żnica wynosi ła ponad 26 punktów procentowych. W 2007 r. 
stopa zatrudnienia w śród kobiet w wieku od 20 do 49 lat z dzie ćmi była mniejsza  o około 12 
punktów procentowych ni ż wśród kobiet w tym samym przedzi ale wiekowym bez dzieci, 
podczas gdy w śród analogicznej grupy m ężczyzn by ła ona wi ększa o siedem punktów 
procentowych. Obowi ązki rodzinne powoduj ą, że bardziej prawdopodobnie jest, że to kobiety 
będą pracować w niepełnym wymiarze godzin , a nie mężczyźni. Ma to negatywny wp ływ na 
ich przysz łą karierę i płacę. Ponadto istnieje dyskryminacja na rynku pracy  wobec matek (i 
ojców) z ma łymi dziećmi, a z urlopu rodzicielskiego korzysta niski odsetek m ężczyzn . 
Jednak tak d ługo, jak raczej kobiety ni ż mężczyźni mający dzieci b ędą rezygnowa ć z udziału 
w rynku pracy i korzysta ć z przepisów dotycz ących urlopu rodzicie lskiego, pracodawcy b ędą 
generalnie nadal postrzega ć kobiety jako mniej oddane kari erze i jest mniej prawdopodobne, 
aby inwestowali oni w mo żliwości rozwoju zawodowego kobiet.  
4. S CENARIUSZ PODSTAWOWY  
Jeżeli UE nie podejmie żadnych dzia łań, obowiązywałyby nadal dotychczasowe dyrektywy 
UE i utrzymane zosta łyby dotychczasowe programy i cele. Niektóre, ale nie wszystkie 
państwa członkowskie, stosowa łyby bardziej szczegó łowe przepisy dotycz ące środków 
mających na celu lepsze godzenie życia zawodowego z prywatnym. Cele strategii lizbo ńskiej 
zostaną poddane ocenie w 2010 r., a w ramach eu ropejskiej strategi i zatrudnienia zostan ą 
ustalone nowe wytyczne i cele. Plan dzia łań na rzecz równo ści kobiet i m ężczyzn wyga śnie w 
2010 r., ale prace europejskich partnerów spo łecznych b ędą trwały nadal. 
Jednakże nadal pozostanie wyra źna różnica w udziale w rynku pracy mi ędzy kobietami z 
dziećmi a mężczyznami z dzie ćmi. Państwa członkowskie potrzebuj ą udziału większej liczby 
kobiet w rynku pracy, nie tylko w celu rozwi ązania problemu starzej ącego się społeczeństwa, 
ale także dla większej konkurencyjno ści na poziomie światowym. Wi ększy udzia ł kobiet ma 
zatem pierwszorz ędne znaczenie. Pa ństwa członkowskie potrzebuj ą także stabilnego 
wskaźnika urodze ń, jeżeli mają one sprosta ć wyzwaniom demograficznym. Pa ństwa z wysok ą 
stopą zatrudnienia kobiet (takie ja k Finlandia, Szwecja, Dani a, Niderlandy i Zjednoczone 
Królestwo) maj ą także znacznie wy ższe od przeci ętnych wska źniki urodze ń15. W dużej 
mierze, pa ństwa te maj ą także najbardziej efektywn ą politykę godzenia życia zawodowego i 
prywatnego. 
5. M OŻLIWE ROZWI ĄZANIA W RAMACH POLITYKI UE 
Główne cele to zaj ęcie się problemem wska źników zatrudnienia w śród kobiet z dzie ćmi oraz 
zmniejszenie nierównowagi i dyskryminacji ze wzgl ędu na p łeć poprzez zwi ększenie 
oferowanych mo żliwości, popraw ę warunków korzystania z url opu rodzinnego oraz wsparcie 
finansowe podczas urlopu rodzinnego.  
Rozważano wiele mo żliwości, zanim stwierdzono, że zaniechanie dzia łania nie jest żadną 
alternatyw ą, gdyż Komisja uzna ła środki maj ące na celu godzenie życia zawodowego z 
prywatnym za jeden z priorytetów w planie dzia łań na rzecz równo ści kobiet i m ężczyzn, a 
                                                 
15 Ibid., s. 18 
 
PL 6   PL główne zainteresowa ne strony naciskaj ą na nią, aby poczyni ła jeszcze wi ęcej w tej dziedzinie. 
Środki nielegislacyjne (na przyk ład wymiana dobrych praktyk i inicjatywy partnerów 
społecznych) b ędą nadal stosowane w ka żdym z przypadków, podobnie jak inne środki na 
rzecz zwi ększania stopy zatrudnien ia kobiet. UE musi podj ąć dalsze dzia łania w celu 
wspierania zatrudn iania kobiet i umo żliwienia im wykorzystania ca łego ich potencja łu i 
talentu. Poniewa ż istnieją duże różnice pomi ędzy rzeczywistymi i preferowanymi warunkami 
zatrudnienia, wydaje si ę jasne, że generalnie kobiety chc ą więcej pracowa ć. Istnieje wi ęc 
duży potencja ł dla zwiększenia udzia łu kobiet w rynku pracy. 
Ograniczono si ę więc do nast ępujących wariantów: zaniechanie dzia łania na poziomie UE, 
rozpowszechnianie dobrych prakt yk, zmiana przepisów dotycz ących urlopu macierzy ńskiego 
(dyrektywy 92/85/EWG), zmiana przepisów dotycz ących urlopu rodzicielskiego (dyrektywy 
96/34/WE), uszczegó łowienie przepisu odnosz ącego się do urlopu adopcyjnego oraz 
wprowadzenie dwóch nowych form urlopu, mianowicie urlopu ojcowskiego i „opiekuńczego”.  
6. O
CENA WARIANTÓW  
Każdy wariant zosta ł oceniony pod wzgl ędem stopnia osi ągnięcia celów i w porównaniu ze 
scenariuszem podstawowym. Okaza ło się, że wariant „zaniechania dzia łania” nie rozwi ąże 
zidentyfikowanych problemów. Wariant „rozpowszechniania dobrych praktyk ” mógłby 
pomóc w osi ągnięciu lepszej równowagi mi ędzy życiem osobistym i zawodowym. 
Jeśli chodzi o urlop macierzy ński, wynagrodzenie w wysoko ści 100 % dotychczasowej pensji 
oraz wyd łużenie urlopu o cztery tygodnie stanowi łoby istotne i warto ściowe wsparcie pod 
względem lepszego godzenia życia zawodowego z prywatnym. To samo dotyczy przepisu 
przewiduj ącego prawo do wnioskowania o elastyczn ą organizacj ę czasu pracy po powrocie z 
urlopu macierzy ńskiego. Osi ągnięto by cele z wyj ątkiem zmniejszenia ró żnicy między 
kobietami a m ężczyznami w korzystaniu z urlopu rodzinnego. 
Jeśli chodzi o url op rodzicielski , wydłużenie urlopu rodzicielskiego o miesi ąc i zapewnienie 
wynagrodzenia w wysoko ści 66 % dotychczasowej pensji oceniono jako warto ściowe 
wsparcie na rzecz godzenia życia zawodowego z prywatnym, je żeli oboje rodzice wzi ęliby 
przynajmniej miesi ąc urlopu rodzicielskiego. Poniewa ż urlop rodzicielski by łby płatny, 
byłoby to zach ętą dla ojców do wzi ęcia przynajmniej jednego miesi ąca urlopu 
rodzicielskiego, do którego w i nnym przypadku nie byliby uprawn ieni. Przepisy tego rodzaju 
okazały się bardzo efektywne w krajach skandynawskich.  
Jeśli chodzi o urlop adopcyjny , jak najściślejsze dostosowanie przepisów dotycz ących urlopu 
adopcyjnego do przepisów reguluj ących urlop rodzicielski zosta ło ocenione jako obiecuj ące z 
tych samych wzgl ędów, które przemawia ły za zmian ą ustaleń dotyczących urlopu 
rodzicielskiego. 
Zapewnienie urlopu ojcowskiego  o długości 10 dni oceniono jako szczególnie pomocne w 
zachęcaniu ojców do wzi ęcia urlopu rodzicielskiego. Zgodnie z dotychczasowymi 
doświadczeniami w innych pa ństwach cz łonkowskich, ojcowie b ędą brali urlop rodzinny, 
jeżeli ich wynagrodzenie podczas urlopu ojcowskiego b ędzie zbliżone do ich pensji. Wariant 
ten przewiduje wi ęc wynagrodzenie wynosz ące przynajmniej 66 % pensji. 
Zapewnienie urlopu opieku ńczego  o długości jednego miesi ąca w celu opieki nad 
pozostającymi na utrzymaniu cz łonkami rodziny (w łącznie z dzie ćmi w wieku ponad 8 lat) 
 
PL 7   PL oceniono jako u żyteczne pod wzgl ędem pomocy kobietom (lub m ężczyznom) w utrzymaniu 
pracy podczas opieki nad pozostaj ącym na utrzymaniu cz łonkiem rodziny.  
7. W NIOSKI  
Wniosek ze sprawozdania z oceny skutków jest taki, że najlepszym instrumentem osi ągnięcia 
wyznaczonych celów by łyby obowi ązujące prawnie środki na poziomie Wspólnoty. Zmiany 
w uregulowaniach w zakresie urlopu macierzy ńskiego i rodzicielskiego oraz wprowadzenie 
nowych/innych form urlopu stanowi łyby bardzo u żyteczny zestaw środków maj ących na celu 
lepsze godzenie życia zawodowego z prywatnym.  Niemniej jednak, poniewa ż partnerzy 
społeczni będą negocjowa ć w sprawie urlopu rodzicielski ego, Komisja powinna wstrzyma ć 
się z przedstawieniem wniosku dotycz ącego urlopu rodzicielskiego i powinna mie ć na 
uwadze, że negocjacje partnerów spo łecznych mog łyby objąć nowe rozwi ązania w zakresie 
tego urlopu. W tych okoliczno ściach, obecnie jedynym sensownym środkiem jest wniosek o 
zmianę regulacji dotycz ących urlopu macierzy ńskiego.