KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 26.2.2016 COM(2016) 87 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Plan działania UE przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą {SWD(2016) 38 final}



KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Plan działania UE przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą 1. Kontekst Nielegalny handel dziką fauną i florą stał się jednym z najbardziej lukratywnych rodzajów przestępczości zorganizowanej na świecie. Trudno określić jego dokładną skalę, ale różne źródła szacują zyski z tego procederu na kwotę od 8 do 20 mld EUR rocznie. Dotyczy on szerokiej gamy gatunków chronionych, w tym słoni i nosorożców, koralowców, łuskowców, tygrysów i małp człekokształtnych. Na całym świecie problem staje się coraz poważniejszy… Od 2007 r. nielegalny handel kością słoniową wzrósł ponad dwukrotnie i jest ponad trzy razy większy niż w 1998 r. Od 2007 do 2013 r. nielegalne polowania na nosorożce w RPA nasiliły się o 7000 %, stając się zagrożeniem dla przetrwania gatunku. Tylko od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r. w różnych krajach tranzytu i przeznaczenia władze przechwyciły ponad 4 000 ton silnie zagrożonego drzewa różanego, podejrzewając, że zostało nielegalnie wywiezione z Madagaskaru. UE ma do odegrania ważną rolę w zwalczaniu tego procederu, jako że Europa stanowi obecnie rynek zbytu i węzeł ruchu tranzytowego do innych regionów. Jest również rejonem, z którego pozyskuje się niektóre gatunki do nielegalnego handlu. W ostatnich latach państwa członkowskie zgłaszały w szczególności przechwycenia tranzytowanych kości słoniowej i rogów nosorożców oraz nielegalny przywóz gadów i ptaków egzotycznych. Jednocześnie kilkanaście ton silnie zagrożonych węgorzy z UE sprzedano nielegalnie do Azji. … nie pozostając bez wpływu na państwo prawa, przestępczość i bezpieczeństwo Nielegalny handel dziką fauną i florą ma druzgocący wpływ na różnorodność biologiczną, stwarzając niebezpieczeństwo wyginięcia niektórych gatunków. Ponadto zarówno zachęca do praktyk korupcyjnych, jak i jest przez nie umożliwiany, podważając tym samym państwo prawa. Bardzo negatywny wpływ na potencjał rozwoju gospodarczego ma przede wszystkim w niektórych regionach Afryki. Tym, co skłania przestępców do nielegalnego handlu dziką fauną i florą, jest jego wysoka dochodowość oraz fakt, że w większości państw egzekwowanie prawa w tym zakresie ma niższy priorytet w porównaniu do innych form nielegalnego handlu, związku z czym bardzo ograniczone jest ryzyko wykrycia tego przestępstwa i nałożenia za nie kary. Regularnie notuje się powiązania nielegalnego handlu dziką fauną i florą z innymi formami przestępczości zorganizowanej, takimi jak nielegalny handel narkotykami i bronią palną. Rada Bezpieczeństwa ONZ przyznała, że nielegalny handel dziką fauną i florą w Afryce Środkowej podsyca konflikty oraz zagraża regionalnemu i krajowemu bezpieczeństwu, stanowi bowiem źródło finansowania bojówek. Podniesienie rangi międzynarodowej... Gwałtowny wzrost skali i skutków nielegalnego handlu dziką fauną i florą sprawia, że w ostatnich latach poświęca mu się coraz więcej uwagi na międzynarodowym szczeblu politycznym. W lipcu 2015 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło pierwszą rezolucję w tej sprawie, której współwnioskodawcami były wszystkie państwa członkowskie UE. Kwestii tej poświęcono szczególną uwagę również podczas innych ważnych wydarzeń międzynarodowych, takich jak konferencja wysokiego szczebla w Kasane w Botswanie w marcu 2015 r. i szczyt G-7 w czerwcu 2015 r. W rezultacie społeczność międzynarodowa, w tym UE i jej państwa członkowskie, podjęła wspólne zobowiązania służące wzmożeniu działań przeciwko nielegalnemu handlowi. Liczne środki do walki z nielegalnym handlem dziką fauną i florą podjęto w ramach Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES), czyli kluczowego, międzynarodowego traktatu, który reguluje międzynarodowy handel dziką fauną i florą i którego stroną UE stała się w 2015 r. W Stanach Zjednoczonych powołano prezydencką grupę zadaniową i przyjęto krajową strategię przeciw nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą. Kraje kluczowych rynków, takie jak Chiny, wykazują zwiększone zaangażowanie w omawiane kwestie, zwłaszcza przez wzmożone wysiłki na rzecz egzekwowania prawa, oraz zapowiadają ściślejszą współpracę na tym polu z UE. Unia Afrykańska rozpoczęła realizację strategii w skali całego kontynentu. ... które trzeba przełożyć na działania w terenie UE podjęła się przewodniej roli w zwalczaniu nielegalnego handlu zasobami naturalnymi przez przyjęcie ambitnych strategii politycznych dotyczących drewna i produktów rybołówstwa. Niniejszy plan działania UE dowodzi, że jest ona gotowa spełnić międzynarodowe oczekiwania i zobowiązania oraz że wyznacza coraz ambitniejsze cele w zakresie działań przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą. Plan ten przyczyni się również do zapewniania, aby znaczne inwestycje w ochronę dzikiej fauny i flory na świecie, podjęte w ostatnich dekadach w ramach unijnego wsparcia na rzecz rozwoju, nie zostały podkopane przez działalność przestępczą. Niniejszy plan działania stanowi istotny wkład w osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju wytyczonych w programie działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 uzgodnionym przez szefów państw na szczycie ONZ we wrześniu 2015 r. Cel 15, który odnosi się do różnorodności biologicznej, wyznacza zadanie podjęcia w trybie pilnym działań kładących kres kłusownictwu i nielegalnemu handlowi chronionymi gatunkami flory i fauny oraz zmierzenia się problemem zarówno popytu, jak i podaży na nielegalne produkty z dzikiej fauny i flory. W swojej rezolucji ze stycznia 2014 r. Parlament Europejski wezwał do opracowania planu działania. Ideę powstania takiego planu wsparło także wiele państw członkowskich UE, organizacji międzynarodowych, organizacji pozarządowych i zainteresowanych przedsiębiorstw podczas konsultacji z zainteresowanym stronami dotyczących podejścia UE do nielegalnego handlu dziką fauną i florą, rozpoczętych przez Komisję Europejską w lutym 2014 r. UE i jej państwa członkowskie muszą wspólnie zmierzyć się z omawianym problemem. Ogólnounijne przepisy regulujące handel dziką fauną i florą mają zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich od 1983 r. i zobowiązują je do wdrażania postanowień konwencji CITES. Ponadto w 2007 r. Komisja wydała zalecenie w sprawie egzekwowania stosownego prawa.

Sprawozdania wskazują jednak na znaczne różnice w sposobie wdrażania i egzekwowania tych wspólnych regulacji przez państwa członkowskie. Stanowi to znaczące ryzyko; liczne przypadki z ostatnich lat pokazują, że przestępcy mogą w prosty sposób wykorzystywać taki stan rzeczy, odpowiednio zmieniając szlaki handlowe. W różnych sprawozdaniach i podczas konsultacji z zainteresowanymi stronami wykazano również, że do istotnych przeszkód w skutecznej walce z nielegalnym handlem dziką fauną i florą należy brak świadomości i politycznego zaangażowania. Wyrażone w formie planu działania, wspólne zobowiązanie UE i jej państw członkowskich do podjęcia szeregu środków, realizacji wspólnych zobowiązań międzynarodowych i uznania na szczeblu politycznym znaczenia rozwiązania tego problemu to droga do zapewnienia bardziej jednolitego stosowania przepisów w całej UE. Pomoże to zwiększyć wiarygodność Unii Europejskiej na świecie, gdy ta żąda od swoich globalnych partnerów podjęcia bardziej zdecydowanych działań przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą. Podczas wdrażania niniejszego planu działania kluczowe będzie ścisłe współdziałanie z zainteresowanymi stronami, w tym organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i odpowiednimi sektorami gospodarczymi, w zakresie wielu szczególnych środków, aby maksymalnie wykorzystać dostępną wiedzę i doświadczenie oraz zapewnić maksymalne efekty. 2. Elementy planu działania Plan działania UE obejmuje szereg środków, które mają być podjęte przez instytucje UE lub państwa członkowskie. Środki te zostały wymienione w załączniku do niniejszego komunikatu. Ich wsparcie będzie rzecz jasna wymagało wystarczających zasobów finansowych i zasobów ludzkich. Niniejszy plan działania ma być impulsem do lepszego wykorzystania istniejących zasobów UE oraz ma stworzyć ramy dla takiego wykorzystania. Przedstawione środki mają głównie na celu poprawę współpracy między zainteresowanymi podmiotami, bardziej efektywne wykorzystanie istniejących narzędzi i strategii politycznych oraz wzmocnienie synergii między nimi, tak aby walka z nielegalnym handlem dziką fauną i florą była skuteczniejsza w całej UE i na świecie. Środki opracowano w sposób pozwalający na zmierzenie się z tym złożonym problemem holistyczne przez zaangażowanie wszystkich istotnych organizacji oraz oparto o trzy priorytety:

1) zapobieganie nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą oraz przeciwdziałanie jego podstawowym przyczynom,

2) skuteczniejsze wdrażanie i egzekwowanie obowiązujących przepisów oraz walka ze zorganizowaną przestępczością związaną z dziką fauną i florą,

3) rozwój globalnego partnerstwa z krajami pochodzenia, tranzytu i przeznaczenia w działaniu przeciwko nielegalnemu handlowymi dziką fauną i florą. Cele i związane z nimi działania w ramach każdego priorytetu przedstawiono w tabeli w załączniku. Priorytet 1: zapobieganie nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą oraz przeciwdziałanie jego podstawowym przyczynom Zostaną podjęte wysiłki mające na celu ograniczenie popytu i podaży na nielegalne produkty z dzikiej fauny i flory zarówno w UE, jak i na świecie, przy pomocy istniejących, wielostronnych (CITES) i wewnątrzunijnych narzędzi, wspierania konkretnych kampanii oraz dalszego ograniczania handlu kością słoniową wewnątrz UE i z jej obszaru (cel 1.1 – zob. tabela w załączniku). Jednym z ważnych sposobów przeciwdziałania podstawowym przyczynom nielegalnego handlu dziką fauną i florą jest zadbanie, by społeczności wiejskie w krajach pochodzenia bardziej angażowały się w ochronę dzikiej fauny i flory oraz odnosiły z tego większe korzyści (cel 1.2). Kolejnym obszarem wymagającym uwagi jest prężniejsza współpraca z odpowiednimi sektorami gospodarczymi, począwszy od tych aktywnie uczestniczących w handlu dziką fauną i florą bądź korzystających z produktów z dzikiej fauny i flory, a skończywszy na tych, które świadczą usługi na rzecz takiego handlu. Odzwierciedla to zobowiązanie UE do odpowiedzialnego zarządzania globalnymi łańcuchami dostaw (cel 1.3). Wreszcie podjęte zostaną wielostronne i dwustronne środki do walki z korupcją, która stanowi zasadniczy czynnik umożliwiający nielegalny handel dziką fauną i florą we wszystkich częściach systemu egzekwowania prawa (cel. 1.4). Priorytet 2: skuteczniejsze wdrażanie i egzekwowanie obowiązujących przepisów oraz walka ze zorganizowaną przestępczością związaną z dziką fauną i florą Mimo że zasadniczo obowiązują odpowiednie międzynarodowe i unijne przepisy dotyczące handlu dziką fauną i florą, liczne badania i sprawozdania wykazują znaczące różnice w ich wdrażaniu i egzekwowaniu. Dotyczy to w szczególności stosunkowo nowego zjawiska, jakim jest zorganizowana przestępczość związana z dziką fauną i florą. Należy przeprowadzić przegląd niedociągnięć w zakresie wdrażania istniejącego prawa we wszystkich państwach członkowskich i opracować strategie walki z tymi niedociągnięciami, aby zapewnić spójniejsze egzekwowanie obowiązujących przepisów w całej UE (cel 2.1). Wspólne ustalenie priorytetów w zakresie egzekwowania prawa oraz sprawienie, by Europol i Eurojust zapewniały specjalne wsparcie w sprawach transgranicznych pomogą nadać kontrolom i egzekwowaniu prawa bardziej strategiczny charakter. Zgodnie z unijną agendą bezpieczeństwa w 2016 r. rozpocznie się przegląd, którego celem będzie sprawdzenie, czy obowiązujące unijne ramy legislacyjne do walki z przestępczością przeciwko środowisku, zwłaszcza tą zorganizowaną, związaną z dziką przyrodą, są adekwatne do potrzeb. Celem 2.2 jest zwiększenie zdolności wszystkich części systemu egzekwowania prawa i sądownictwa do podjęcia skutecznych działań przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą w UE. Wymaga to podjęcia działań na szczeblu krajowym, które poprawią współpracę i koordynację międzyagencyjną oraz komunikację i przepływ danych przez wymianę najlepszych praktyk na poziomie UE. Należy udoskonalić bazę wiedzy na temat nielegalnego handlu dzika fauną i florą. Kluczowe znaczenie mają też szkolenia. Skuteczniejsza walka z przestępczością zorganizowaną (cel 2.3) w zakresie nielegalnego handlu dziką fauną i florą wymaga ukierunkowanych działań podnoszących świadomość specjalistów z dziedziny przestępczości zorganizowanej, cyberprzestępczości i prania pieniędzy. Ponadto wszystkie państwa członkowskie muszą zrealizować zobowiązania międzynarodowe, które podjęły w celu zapewnienia, by ich przepisy dotyczące przestępczości zorganizowanej obejmowały nielegalny handel dziką fauną i florą oraz by możliwe było nakładanie odpowiednich kar w tej dziedzinie. Wreszcie należy poprawić współpracę międzynarodową w zakresie egzekwowania prawa (cel 2.4) przez uczestnictwo w międzynarodowych operacjach dotyczących egzekwowania prawa, pomoc techniczną i ukierunkowane wsparcie finansowe. Priorytet 3: rozwój globalnego partnerstwa z krajami pochodzenia, tranzytu i przeznaczenia w działaniu przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą Zostaną podjęte różne środki, aby zwiększyć finansowanie wsparcia krajów rozwijających się w ich wysiłkach na rzecz walki z nielegalnym handlem dziką fauną i florą oraz sprawić, by takie wsparcie było skuteczniejsze i wykorzystywane w bardziej strategiczny sposób. Będzie to możliwe dzięki kompleksowej ocenie potrzeb i bardziej efektywnej koordynacji wsparcia z innymi darczyńcami (cel 3.1). W celu ożywienia globalnego partnerstwa przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą należy skuteczniej wykorzystywać narzędzia dyplomatyczne UE i jej państw członkowskich, w szczególności politykę handlową UE, w relacjach z kluczowymi krajami pochodzenia, tranzytu i przeznaczenia oraz istotnymi organizacjami regionalnymi (cel 3.2). Trzeba opracować lepsze narzędzia zwalczające obecne w niektórych regionach powiązania między nielegalnym handlem dziką fauną i florą a bezpieczeństwem (cel 3.3). Wreszcie procesy wielostronne, istniejące w ramach międzynarodowych umów i forów, należy wykorzystać do utrzymania tej kwestii na szczeblu międzynarodowym, podtrzymania zaangażowania politycznego i monitorowania realizacji zobowiązań. W tym względzie szczególnie ważna będzie następna Konferencja Stron Konwencji CITES we wrześniu 2016 r. (cel 3.4). 3. Monitorowanie i ocena