SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie gwarancji pokrytych z budżetu ogólnego Stan na dzień 31 grudnia 2012 r. /* COM/2013/0871 final */





Spis treści 1............ Wprowadzenie. 4 2............ Rodzaje operacji uwzględnionych w budżecie UE.. 4 3............ Zdarzenia odnotowane po sporządzeniu poprzedniego sprawozdania na dzień 30 czerwca 2012 r. 5 3.1......... Wsparcie w zakresie bilansu płatniczego dla państw członkowskich nienależących do strefy euro 5 3.2......... Pomoc makrofinansowa. 5 3.3......... Euratom.. 6 3.4......... Europejski mechanizm stabilizacji finansowej 6 3.5......... Gwarancja budżetowa UE dla operacji zewnętrznych EBI. 7 4............ Dane dotyczące rodzajów ryzyka uwzględnianego w budżecie UE.. 7 4.1......... Definicja ryzyka. 7 4.2......... Struktura ryzyka. 7 4.3......... Roczny poziom ryzyka uwzględnianego w budżecie UE.. 11 4.3.1...... Ryzyko związane z państwami członkowskimi 11 4.3.2...... Ryzyko związane z państwami trzecimi 13 4.4......... Zmiany poziomu ryzyka. 14 5............ Przypadki niewywiązania się ze zobowiązań, uruchomienie gwarancji budżetowych UE oraz zaległe płatności 16 5.1......... Płatności ze środków gotówkowych. 16 5.2......... Płatności z budżetu UE.. 16 5.3......... Uruchomienie Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych. 16 6............ Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych. 19 6.1......... Kwoty odzyskane. 19 6.2......... Aktywa. 19 6.3......... Kwota docelowa. 19 7............ Ocena różnych rodzajów ryzyka: sytuacja gospodarcza i finansowa państw trzecich, w przypadku których ryzyko dla budżetu jest najwyższe. 20 7.1......... Cele. 20 7.2......... Metody oceny ryzyka. 20 1. Wprowadzenie Celem niniejszego sprawozdania jest monitorowanie ryzyka kredytowego ponoszonego przez budżet UE w związku z gwarancjami i pożyczkami udzielonymi przez Unię Europejską bezpośrednio bądź pośrednio w ramach gwarancji udzielonych dla działań EBI z zakresu finansowania projektów poza granicami Unii. Niniejsze sprawozdanie złożono zgodnie z rozporządzeniem finansowym[1], które zobowiązuje Komisję do składania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdań dotyczących gwarancji budżetowych UE oraz związanego z nimi ryzyka[2]. Uzupełnieniem sprawozdania jest dokument roboczy służb Komisji zawierający szereg szczegółowych tabel i uwag wyjaśniających („dokument roboczy”). 2. Rodzaje operacji uwzględnionych w budżecie UE Ryzyko uwzględnione w budżecie UE wynika z różnych operacji pożyczkowych i gwarancyjnych, które można podzielić na dwie kategorie: – pożyczki przyznawane przez Unię Europejską w związku z celami makroekonomicznymi, tj. pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej[3] udzielane państwom trzecim wspólnie z instytucjami Bretton Woods, pożyczki na cele pomocy w zakresie bilansu płatniczego[4] stanowiące wsparcie dla państw członkowskich nienależących do strefy euro, które zmagają się z trudnościami w zakresie bilansu płatniczego, oraz pożyczki udzielane w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej[5] stanowiące wsparcie dla wszystkich państw członkowskich zmagających się z poważnymi trudnościami gospodarczymi i finansowymi spowodowanymi przez wyjątkowe okoliczności pozostające poza ich kontrolą lub poważnie zagrożonych wystąpieniem tych trudności; oraz – pożyczki na cele mikroekonomiczne, tj. pożyczki Euratomu oraz – przede wszystkim – operacje finansowania prowadzone przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) w państwach trzecich („operacje zewnętrzne EBI”) objęte gwarancją UE[6]. Objęte gwarancją operacje zewnętrzne EBI, pożyczki Euratomu i pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej udzielane państwom trzecim są od 1994 r. objęte Funduszem Gwarancyjnym dla działań zewnętrznych („fundusz”)[7], natomiast ryzyko pożyczek na cele pomocy w zakresie bilansu płatniczego oraz pożyczek w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej jest uwzględnione bezpośrednio w budżecie UE. Fundusz pokrywa straty wynikające z niespłaconych pożyczek i gwarancji pożyczkowych udzielonych państwom trzecim lub na projekty realizowane w państwach trzecich. Został on ustanowiony w celu: – stworzenia „bufora płynności” pozwalającego uniknąć uruchamiania środków budżetowych UE za każdym razem, gdy dochodzi do niespłacenia gwarantowanej pożyczki lub opóźnionej płatności związanej z taką pożyczką; oraz – stworzenia instrumentu dyscypliny budżetowej poprzez ustanowienie ram finansowych na potrzeby rozwoju polityki UE w zakresie gwarancji dla pożyczek udzielanych przez Komisję i EBI państwom trzecim[8]. Jeżeli państwa trzecie stają się państwami członkowskimi, pożyczki, które są im udzielane, przestają być pokrywane przez fundusz i ryzyko z nimi związane jest uwzględniane bezpośrednio w budżecie UE. Fundusz jest finansowany z budżetu UE i jego środki muszą być utrzymywane na określonym poziomie, stanowiącym ustalony odsetek łącznej kwoty pozostających do spłaty zobowiązań wynikających z gwarantowanych przez fundusz pożyczek i gwarancji pożyczkowych. Odsetek ten, który określa się jako kwotę docelową, wynosi obecnie 9 %[9]. Jeżeli zasoby funduszu okażą się niewystarczające, wówczas konieczne środki pochodzić będą z budżetu UE. 3. Zdarzenia odnotowane po sporządzeniu poprzedniego sprawozdania na dzień 30 czerwca 2012 r. 3.1. Wsparcie w zakresie bilansu płatniczego dla państw członkowskich nienależących do strefy euro W drugiej połowie 2012 r. nie przeprowadzono żadnych nowych operacji. Średnioterminowa zapobiegawcza pomoc finansowa UE dla Rumunii nie została uruchomiona. Termin złożenia ewentualnego wniosku o przyznanie środków finansowych upłynął dnia 31 marca 2013 r. 3.2. Pomoc makrofinansowa W omawianym okresie nie dokonano żadnych wypłat pożyczek, ale państwa korzystające z pomocy dokonały spłaty w łącznej kwocie 64,5 mln EUR (Rumunia: 12,5 mln EUR, Bośnia i Hercegowina: 2 mln EUR, była jugosłowiańska republika Macedonii: 5 mln EUR, Serbia: 44,8 mln EUR i Czarnogóra: 0,2 mln EUR). 3.3. Euratom W okresie sprawozdawczym nie miały miejsca żadne wypłaty pożyczek. Na dokonane spłaty złożyły się: kwota 6,5 mln EUR spłacona przez Bułgarię i kwota 4,8 mln EUR spłacona przez Ukrainę. 3.4. Europejski mechanizm stabilizacji finansowej Wypłaty na rzecz Irlandii i Portugalii wyniosły w drugiej połowie 2012 r. odpowiednio 3,3 mld EUR i 2 mld EUR. Kwoty pozostające do spłaty na dzień 31 grudnia 2012 r. w ramach wszystkich czterech instrumentów przedstawiono w tabeli 1. Dodatkowe wdrożone instrumenty: W ramach odpowiedzi na kryzys ustanowiono kilka innych mechanizmów, które jednak nie wiążą się z żadnym ryzykiem dla budżetu UE: - Europejski Instrument Stabilności Finansowej (EFSF)[10]: EFSF został ustanowiony przez państwa członkowskie należące do strefy euro w następstwie decyzji podjętych dnia 9 maja 2010 r. w ramach Rady ECOFIN. Zadaniem EFSF jest ochrona stabilności finansowej w Europie poprzez zapewnianie pomocy finansowej państwom członkowskim należącym do strefy euro w ramach programu dostosowań makroekonomicznych. EFSF został utworzony jako tymczasowy mechanizm pomocy i był jednym z pożyczkodawców na rzecz Grecji (wraz z MFW i niektórymi państwami członkowskimi), jak również na rzecz Irlandii i Portugalii (wraz z MFW, niektórymi państwami członkowskimi i europejskim mechanizmem stabilizacji finansowej)[11]. W październiku 2010 r. podjęto decyzję o ustanowieniu stałego mechanizmu pomocy – Europejskiego Mechanizmu Stabilności. - Europejski Mechanizm Stabilności (EMS)[12]: Porozumienie ustanawiające EMS weszło w życie dnia 27 września 2012 r. Począwszy od tej daty EMS stał się stałym mechanizmem reagowania kryzysowego oraz głównym instrumentem służącym do finansowania nowych programów. EFSF będzie kontynuować – niezależnie od EMS – swoje bieżące programy dla Grecji, Portugalii i Irlandii. Od dnia 1 lipca 2013 r. EFSF nie może już angażować się w nowe programy finansowania ani zawierać nowych umów w sprawie instrumentów pożyczkowych. EMS jest organizacją międzyrządową powołaną na mocy międzynarodowego prawa publicznego, z siedzibą w Luksemburgu. Udziałowcami tego mechanizmu jest 17 państw członkowskich należących do strefy euro. Łączny subskrybowany kapitał wynosi 700 mld EUR, z czego 80 mld EUR to kapitał wpłacony (ostatnia z pięciu transz ma zostać wpłacona w pierwszej połowie 2014 r.), a 620 mld EUR to zadeklarowany kapitał na żądanie. Efektywna zdolność udzielania pożyczek EMS wynosi 500 mld EUR - Instrument pożyczkowy na rzecz Grecji[13], finansowany w formie pożyczek dwustronnych udzielanych Grecji przez pozostałe państwa członkowskie strefy euro, i centralnie administrowany przez Komisję. 3.5. Gwarancja budżetowa UE dla operacji zewnętrznych EBI W ramach upoważnienia EBI w zakresie operacji zewnętrznych na lata 2007-2013 wartość podpisanych umów pożyczkowych wzrosła w drugiej połowie 2012 r. o 16 % do poziomu 3 163 mln EUR. Ogólna suma wypłaconych w okresie sprawozdawczym pożyczek wyniosła 1 736 mln EUR (co stanowi wzrost o 18 % w stosunku do stanu na dzień 30 czerwca 2012 r.). W związku z tym łączna kwota pożyczek zatwierdzonych i pożyczek wypłaconych w ramach upoważnienia wyniosła – odpowiednio – 23 161 mln EUR i 11 362 mln EUR na dzień 31 grudnia 2012 r. W odniesieniu do wcześniejszych upoważnień EBI w zakresie operacji zewnętrznych zob. załącznik do tabeli A1 w dokumencie roboczym. 4. Dane dotyczące rodzajów ryzyka uwzględnianego w budżecie UE 4.1. Definicja ryzyka Ryzyko ponoszone przez budżet UE wynika z niespłaconej kwoty kapitału i odsetek związanej z operacjami objętymi gwarancją. Na potrzeby niniejszego sprawozdania stosuje się dwie metody oceny ryzyka ponoszonego przez budżet UE (bezpośrednio lub pośrednio poprzez fundusz): – „całkowite uwzględnione ryzyko” opiera się na łącznej kwocie niespłaconego kapitału z tytułu określonych operacji według stanu na dany dzień, z uwzględnieniem naliczonych odsetek[14]. – Podejście budżetowe, definiowane jako „roczny poziom ryzyka ponoszonego przez budżet UE”, opiera się na wyliczeniu maksymalnej kwoty rocznych należnych płatności, jaką UE musiałaby wypłacić w danym roku budżetowym przy założeniu braku spłaty wszystkich gwarantowanych pożyczek[15]. 4.2. Struktura ryzyka Do roku 2010 największe ryzyko pod względem pozostałych do spłaty kwot objętych gwarancjami było związane przede wszystkim z pożyczkami udzielonymi państwom trzecim. Od 2011 r. kryzys finansowy wywiera bardzo negatywne skutki na finanse publiczne państw członkowskich, prowadząc do zwiększenia działalności pożyczkowej UE w tym obszarze ze względu na zwiększone potrzeby finansowe rządów w państwach członkowskich. W rezultacie struktura ryzyka zmieniła się i według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. kształtuje się następująco: · 72 % łącznej gwarantowanej kwoty pozostającej do spłaty dotyczy operacji pożyczkowych związanych z pożyczkami udzielanymi państwom członkowskim, które są uwzględniane bezpośrednio w budżecie UE (w porównaniu z 45 % według stanu na dzień 31 grudnia 2010 r.). Łączną wysokość ryzyka pokrywanego przez budżet UE na dzień 31 grudnia 2012 r. przedstawia poniższa tabela 1. Tabela 1: Łączne kwoty pozostające do spłaty uwzględniane w budżecie UE według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r., w mln EUR || Niespłacony kapitał || Naliczone odsetki || Ogółem || % Państwa członkowskie* || || || || Pomoc makrofinansowa || 13 || 0 || 13 || <1 % Euratom || 387 || 2 || 389 || <1 % Pomoc na wsparcie bilansu płatniczego || 11 400 || 223 || 11 623 || 14 % EBI*** || 2 653 || 23 || 2 676 || 3 % Europejski mechanizm stabilizacji finansowej || 43 800 || 677 || 44 477 || 54 % Ogółem państwa członkowskie || 58 253 || 925 || 59 178 || 72 % Państwa trzecie** || || || || Pomoc makrofinansowa || 533 || 4 || 537 || 1 % Euratom || 36 || 0 || 36 || <1 % EBI*** || 22 367 || 159 || 22 526 || 27 % Ogółem państwa trzecie || 22 936 || 163 || 23 099 || 28 % Ogółem || 81 189 || 1 088 || 82 277 || 100 % * Ryzyko to jest uwzględniane bezpośrednio w budżecie UE. Pozycja ta obejmuje również pomoc makrofinansową, pożyczki Euratomu i pożyczki EBI udzielone państwom przed ich przystąpieniem do UE. ** Ryzyko pokryte przez fundusz. *** Około 82 % operacji udzielania pożyczek przez EBI (dla sektora rządowego i sektora władz niższego szczebla) jest objęte gwarancją ogólną, natomiast w przypadku pozostałych operacji EBI korzysta jedynie z gwarancji na pokrycie ryzyka o charakterze politycznym. W tabelach A1, A2, A3 i A4 dokumentu roboczego podano bardziej szczegółowe informacje na temat powyższych kwot pozostających do spłaty, zwłaszcza w odniesieniu do pułapów, kwot wypłaconych i poziomów gwarancji. Całkowita kwota pozostających do spłaty kapitału i odsetek uwzględnionych w budżecie UE cały czas się powiększała, głównie z powodu kwot przyznanych w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej. 4.3. Roczny poziom ryzyka uwzględnianego w budżecie UE W odniesieniu do 2013 r. maksymalna kwota, którą UE musiałaby wypłacić (bezpośrednio lub poprzez fundusz) – przy założeniu braku spłaty wszystkich gwarantowanych pożyczek – wynosi 1 871 mln EUR. Kwota ta obejmuje płatności z tytułu kapitału i odsetek w związku z gwarantowanymi pożyczkami, których termin wymagalności upływa w 2013 r. (z łącznej kwoty pozostającej do spłaty na dzień 31 grudnia 2012 r.), przy założeniu, że niewywiązywanie się ze spłaty pożyczek nie prowadzi do przyspieszenia ich wymagalności (szczegółowe informacje znajdują się w tabeli A2 w dokumencie roboczym). 4.3.1. Ryzyko związane z państwami członkowskimi Ryzyko związane z państwami członkowskimi dotyczy: a) działalności pożyczkowej EBI, pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej lub pożyczek Euratomu udzielonych przed przystąpieniem do UE; b) pożyczek udzielonych w ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego; oraz c) pożyczek udzielonych w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej. Tabela 2: Ranking państw członkowskich według rocznego ryzyka ponoszonego przez budżet w 2013 r., w mln EUR Pozycja w rankingu || Państwo || Pożyczki || Maksymalne roczne ryzyko || Udział procentowy ryzyka związanego z danym państwem w rocznym ryzyku związanym z państwami członkowskimi || Udział procentowy ryzyka związanego z danym państwem w całkowitym rocznym ryzyku (państwa członkowskie i państwa trzecie) 1 || Irlandia || c) || 665,5 || 30,0 % || 15,3 % 2 || Portugalia || c) || 648,3 || 29,2 % || 14,9 % 3 || Rumunia || a)+b) || 392,5 || 17,7 % || 9,0 % 4 || Węgry || a)+b) || 133,3 || 6,0 % || 3,1 % 5 || Łotwa || a)+b) || 96,6 || 4,4 % || 2,2 % 6 || Bułgaria || a) || 85,8 || 3,9 % || 2,0 % 7 || Polska || a) || 72,5 || 3,3 % || 1,7 % 8 || Republika Czeska || a) || 68,4 || 3,1 % || 1,6 % 9 || Republika Słowacka || a) || 37,2 || 1,7 % || 0,9 % 10 || Słowenia || a) || 9,4 || 0,4 % || 0,2 % 11 || Litwa || a) || 5,1 || 0,2 % || 0,1 % 12 || Cypr || a) || 5,1 || 0,2 % || 0,1 % 13 || Malta || a) || 0,3 || 0,0 % || 0,0 % Ogółem || || || 2 219,9 || 100 % || 51,1 % 4.3.2. Ryzyko związane z państwami trzecimi Fundusz pokrywa ryzyko gwarantowanych pożyczek dla państw trzecich, których terminy wymagalności sięgają roku 2042. W 2013 r. fundusz poniesie maksymalne roczne ryzyko związane z państwami trzecimi w wysokości 2 127,7 mln EUR (49 % całkowitego rocznego poziomu ryzyka). Poniżej przedstawiono pierwszą dziesiątkę krajów (z 46) uszeregowanych według wysokości całkowitej kwoty pozostającej do spłaty przez każde z nich. Przypada na nie 1 642 mln EUR, czyli 77,2 % rocznego poziomu ryzyka ponoszonego przez fundusz. Analizę sytuacji ekonomicznej tych państw wraz z komentarzem przedstawiono w pkt 3 dokumentu roboczego. W tabelach dla poszczególnych państw wskazano również wiarygodność kredytową według oceny agencji ratingowych. Ryzyko związane z państwami trzecimi dotyczy działalności pożyczkowej EBI, pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej lub pożyczek Euratomu (szczegółowe informacje zawarte są w tabeli A3b i A4 w dokumencie roboczym). Tabela 3: Ranking 10 najważniejszych państw trzecich według rocznego ryzyka ponoszonego przez fundusz w 2013 r. (w mln EUR) Pozycja w rankingu || Państwo || Maksymalne roczne ryzyko || Udział procentowy ryzyka związanego z danym państwem w rocznym ryzyku związanym z państwami trzecimi || Udział procentowy ryzyka związanego z danym państwem w całkowitym rocznym ryzyku (państwa członkowskie i państwa trzecie) 1 || Turcja || 483,4 || 22,7 % || 11,1 % 2 || Tunezja || 209,3 || 9,8 % || 4,8 % 3 || Egipt || 204,8 || 9,6 % || 4,7 % 4 || Maroko || 192,2 || 9,0 % || 4,4 % 5 || Serbia || 167,5 || 7,9 % || 3,9 % 6 || Liban || 89,5 || 4,2 % || 2,1 % 7 || Republika Południowej Afryki || 88,8 || 4,2 % || 2,0 % 8 || Syria || 77,7 || 3,7 % || 1,8 % 9 || Brazylia || 71,4 || 3,4 % || 1,6 % 10 || Bośnia i Hercegowina || 57,0 || 2,7 % || 1,3 % || Razem 10 państw || 1 641,6 || 77,2 % || 37,8 % 4.4. Zmiany poziomu ryzyka Na rynkach finansowych w 2012 r. nastąpiła eskalacja kryzysu związanego z długiem państwowym peryferyjnych państwach członkowskich należących do strefy euro i odnotowywano dużą niestabilność na europejskich rynkach obligacji. W tym kontekście pojawiły się nowe obawy co do stabilności długu publicznego w strefie euro, a także co do przyszłości unii walutowej lub ryzyka redenominacji. W wyniku tego pogorszenia sytuacji politycy zaczęli od końca czerwca ogłaszać podjęcie szeregu kluczowych działań, w tym wdrożenie wspólnego systemu regulacyjnego w odniesieniu do banków („unia bankowa”), w którym EBC miałby pełnić funkcję nadrzędnego organu nadzoru, oraz wdrożenie nowego programu EBC dotyczącego zakupu obligacji państwowych (program bezwarunkowych transakcji monetarnych, OMT), który zapewnił możliwość dokonywania nieograniczonych interwencji na rynkach finansowych i spowodował wyraźny wzrost wartości obligacji peryferyjnych państw członkowskich należących do strefy euro. Ponadto w październiku EMS osiągnął gotowość operacyjną ze zdolnością kredytową w wysokości 500 mld EUR. Poziom niepewności pozostaje jednak wysoki, jako że globalny kryzys gospodarczy i finansowy nadal negatywnie wpływa na ożywienie gospodarcze w UE i na wzrost gospodarczy na świecie. Napięcia geopolityczne obecne w niektórych państwach południowego regionu Morza Śródziemnego również zwiększają niepewność co do ożywienia gospodarczego w niektórych państwach trzecich. · Instrument wsparcia bilansu płatniczego W listopadzie 2008 r. została ponownie uruchomiona unijna średnioterminowa pomoc finansowa w ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego, aby pomóc Węgrom – a następnie w styczniu i maju 2009 r. Łotwie i Rumunii – w przywróceniu zaufania rynku. Na te cele przeznaczono łączną kwotę w wysokości 14,6 mld EUR. Z kwoty tej nie zostanie wypłaconych 1,2 mld EUR, ponieważ upłynął termin wypłaty. W uzupełnieniu kwoty 5 mld EUR przyznanej już Rumunii na wsparcie bilansu płatniczego, w dniu 12 maja 2011 r. Rada podjęła decyzję o udzieleniu temu państwu zapobiegawczo pomocy finansowej w wysokości maksymalnie 1,4 mld EUR[16]. Nie dokonano jednak żadnych wypłat i okres dostępności tego instrumentu upłynął dnia 31 marca 2013 r. Łączny pułap instrumentu wsparcia bilansu płatniczego na dzień 31 grudnia 2012 r. wynosił 50 mld EUR, a do wykorzystania na ewentualne dalsze potrzeby w zakresie wsparcia bilansu płatniczego pozostało 37,2 mld EUR. · Europejski mechanizm stabilizacji finansowej W wyniku działań podjętych przez polityków od ostatnich miesięcy 2012 r. sytuacja na rynkach finansowych jest względnie ustabilizowana. Wciąż jednak istnieje znaczne ryzyko polityczne, gospodarcze i finansowe, które może negatywnie wpłynąć na skuteczne zaspokojenie zwiększonych potrzeb rządów państw członkowskich w zakresie refinansowania w nadchodzących miesiącach i latach. Zgodnie z konkluzjami Rady ECOFIN maksymalny pułap tego mechanizmu ograniczony jest do 60 mld EUR[17], jednakże w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady nr 407/2010 ustanowiono ograniczenie prawne, zgodnie z którym łączna kwota ograniczona jest do marginesu dostępnego w ramach pułapu zasobów własnych. W następstwie przyjęcia przez Radę decyzji o przyznaniu pomocy finansowej Unii dla Irlandii[18] (do 22,5 mld EUR) i Portugalii[19] (do 26 mld EUR), dokonano wypłat w wysokości 21,7 mld EUR na rzecz Irlandii i w wysokości 22,1 mld EUR na rzecz Portugalii. Przy maksymalnym pułapie wynoszącym 60 mld EUR europejski mechanizm stabilizacji finansowej dysponuje na dzień 31 grudnia 2012 r. – na wypadek konieczności udzielenia dodatkowej pomocy – kwotą 11,5 mld EUR[20]. · Pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej Po wejściu w życie traktatu lizbońskiego decyzje o pomocy makrofinansowej nie są już podejmowane wyłącznie przez Radę, lecz zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą (współdecyzja). W dniu 4 lipca 2011 r. Komisja przyjęła nowy wniosek ustawodawczy dotyczący rozporządzenia ramowego w sprawie pomocy makrofinansowej w celu usprawnienia procedury podejmowania decyzji w ramach traktatu lizbońskiego[21], tak aby zapewnić szybszą i sprawniejszą procedurę podejmowania decyzji oraz dostosować ją do procedury dotyczącej innych instrumentów finansowania zewnętrznego. W następstwie intensywnych dyskusji z Radą i Parlamentem w dniu 8 maja 2013 r. Komisja podjęła jednak decyzję o wycofaniu wniosku. Wysokość pozostającej do spłaty kwoty pożyczek udzielonych w ramach pomocy makrofinansowej spadła w okresie objętym sprawozdaniem z 610 mln EUR do 545,5 mln EUR. · Pożyczki Euratomu Pułap obowiązujący dla pożyczek Euratomu na rzecz państw członkowskich lub na rzecz niektórych kwalifikujących się państw trzecich (Federacja Rosyjska, Armenia, Ukraina) wynosi 4 mld EUR, z czego około 85 % zostało już wykorzystane. Do wypłaty pozostało około 600 mln EUR, które można będzie wykorzystać do sfinansowania nowych projektów. W 2012 r. prowadzono rozmowy w sprawie udzielenia Ukrainie pożyczki w wysokości 300 mln EUR, przeznaczonej na modernizację istniejących obiektów jądrowych. Pożyczka została zatwierdzona dnia 7 sierpnia 2013 r. · Pożyczki EBI W ramach upoważnienia ogólnego EBI na lata 2007-2013 na dzień 31 grudnia 2012 r. zatwierdzono łącznie kwotę 23 161 mln EUR, z czego 11 362 mln EUR zostało już na ten dzień wypłacone (zob. tabela A6 w dokumencie roboczym). Dalsze informacje na temat państw objętych upoważnieniami EBI zawierają tabele A1 i A2 w dokumencie roboczym. Pod koniec 2011 r. EBI odnotował pierwsze przypadki niewywiązania się ze zobowiązań przez rząd Syrii w postaci nieuregulowania niektórych płatności odsetek i braku spłaty niektórych pożyczek (zob. pkt 5.3 poniżej). 5. Przypadki niewywiązania się ze zobowiązań, uruchomienie gwarancji budżetowych UE oraz zaległe płatności 5.1. Płatności ze środków gotówkowych Jeżeli dłużnik spóźnia się ze spłatą zobowiązań wobec UE, Komisja dokonuje wypłat z posiadanych środków gotówkowych celem uniknięcia opóźnień w obsłudze własnych operacji pożyczkowych i związanych z tym kosztów obsługi[22]. 5.2. Płatności z budżetu UE Ze względu na fakt, iż w drugiej połowie 2012 r. nie wystąpiły przypadki niewywiązania się ze zobowiązań przez państwa członkowskie, nie składano wniosku o płatność w ramach pozycji budżetu UE 01 04 01 (pozycja p.m.) noszącej tytuł „Gwarancje Unii Europejskiej związane z operacjami zaciągania pożyczek przez Unię i Euratom oraz operacjami udzielania pożyczek przez EBI”. 5.3. Uruchomienie Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych W przypadku opóźnień w spłacie przez beneficjenta pożyczki na rzecz państwa trzeciego, udzielonej lub gwarantowanej przez UE, zostaje uruchomiony fundusz celem dokonania wymaganej płatności w ciągu trzech miesięcy od daty wezwania do zapłaty[23]. EBI odnotował przypadki niewywiązania się ze zobowiązań przez rząd Syrii w postaci nieuregulowania niektórych płatności odsetek i braku spłaty niektórych pożyczek. Ponieważ formalne wezwania do zapłaty nie odniosły skutku, w maju 2012 r. EBI zaczął uruchamiać spłaty z Funduszu Gwarancyjnego. Według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. EBI wystąpił z czterema wezwaniami do zapłaty w łącznej kwocie 42 mln EUR. W 2012 r. dokonano dwóch płatności w kwocie 24 mln EUR (z czego w sierpniu 2012 r. EBI odzyskał 2,1 mln EUR). Ponieważ sytuacja kraju nie uległa poprawie, w 2013 r. ponownie uruchamiano fundusz, co przedstawiono w poniższej tabeli. Tabela 4: Uruchomienie Funduszu Gwarancyjnego w celu pokrycia niewykonanych zobowiązań z tytułu pożyczek na rzecz Syrii Numer przypadku uruchomienia funduszu || Data uruchomienia funduszu || Zapłacone/należne w dniu || Kwota, której dotyczyło uruchomienie funduszu w mln EUR || Kary i naliczone odsetki w mln EUR (1) || Kwota odzyskana || Ogółem 1 || 10.05.2012 r. || 10.08.2012 r. || 15,45 || n.d. || 2,15 || 13,30 2 || 27.08.2012 r. || 27.11.2012 r. || 8,57 || n.d. || || 8,57 3 || 18.10.2012 r. || 18.01.2013 r. || 2,60 || 0,01 || || 2,61 4 || 12.11.2012 r. || 12.02.2013 r. || 14,96 || 0,40 || || 15,36 5 || 15.01.2013 r. || 15.04.2013 r. || 3,18 || n.d. || || 3,18 6 || 21.02.2013 r. || 21.05.2013 r. || 8,13 || 0,18 || || 8,31 7 || 15.04.2013 r. || 15.07.2013 r. || 4,89 || 0,01 || || 4,90 8 || 15.05.2013 r. || 15.08.2013 r. || 14,53 || 0,39 || || 14,92 9 || 24.06.2013 r. || 24.09.2013 r. || 3,18 || 0,10 || || 3,29 Ogółem || || || 75,49 || 1,20 || 2,15 || 74,54 (1) EBI nakłada kary i nalicza odsetki za zwłokę wyłącznie w przypadku wystąpienia z drugim wnioskiem o spłatę poszczególnych pożyczek i nalicza je od dnia niewywiązania się ze spłaty do dnia dokonania płatności z Funduszu Gwarancyjnego. Kwoty, o wypłatę których wystąpił EBI, są wypłacane z rachunku Funduszu Gwarancyjnego po zatwierdzeniu przez służby Komisji i przedstawieniu dokumentacji uzupełniającej, w tym dowodu potwierdzającego, że EBI zwrócił się o niespłacone kwoty do dłużnika, zgodnie z porozumieniem gwarancyjnym, o którym mowa w art. 14 decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1080/2011/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie udzielenia gwarancji UE dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego na pokrycie strat poniesionych w związku z pożyczkami i gwarancjami udzielonymi na zabezpieczenie pożyczek na potrzeby projektów poza granicami Unii oraz uchylenia decyzji nr 633/2009/WE[24]. Łączna kwota pozostających do spłaty gwarantowanych pożyczek udzielonych Syrii wynosi 551 mln EUR, przy czym termin wymagalności ostatniej z nich przypada w 2030 r. Zgodnie z porozumieniem gwarancyjnym, jeżeli UE dokonuje płatności w ramach gwarancji unijnej, wstępuje ona w prawa i środki zaradcze przysługujące EBI. W odniesieniu do wierzytelności, które są przedmiotem subrogacji, EBI przejmuje odpowiedzialność za procedury mające na celu ich odzyskanie. 6. Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych 6.1. Kwoty odzyskane[25] Według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. fundusz miał do odzyskania zaległe płatności w kwocie 21,87 mln EUR. 6.2. Aktywa Według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. aktywa netto[26] funduszu wynosiły 2 020,49 mln EUR. 6.3. Kwota docelowa Fundusz musi osiągnąć odpowiedni poziom (kwotę docelową), określony jako 9 % sumy pozostających do spłaty zobowiązań kapitałowych z tytułu poszczególnych operacji, powiększonej o naliczone odsetki. Według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. stosunek środków funduszu (2 020,49 mln EUR) do pozostających do spłaty zobowiązań kapitałowych[27] (23 099,15 mln EUR) w rozumieniu rozporządzenia w sprawie funduszu gwarancyjnego był niższy niż kwota docelowa. W związku z tym w projekcie budżetu UE na 2014 r. ujęta została kwota dofinansowania funduszu wynosząca 58,43 mln EUR. W lutym 2012 r. z budżetu UE na rzecz funduszu wypłacono kwotę 260,17 mln EUR ujętą w projekcie budżetu na 2012 r., przy czym wypłata ta została dokonana zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie funduszu gwarancyjnego (kwota docelowa na poziomie 9 %). 7. Ocena różnych rodzajów ryzyka: sytuacja gospodarcza i finansowa państw trzecich, w przypadku których ryzyko dla budżetu jest najwyższe 7.1. Cele W poprzednich sekcjach niniejszego sprawozdania przedstawiono informacje na temat ilościowych aspektów ryzyka ponoszonego przez budżet UE. W sekcji 3 dokumentu roboczego przestawiono analizę makroekonomiczną państw trzecich, w przypadku których ryzyko dla Funduszu Gwarancyjnego (a w ostatecznym rozrachunku dla budżetu UE) jest najwyższe lub które korzystają z instrumentów pożyczkowych UE (pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej i pożyczki Euratomu). 7.2. Metody oceny ryzyka Ocena ryzyka przedstawiona w dokumencie roboczym oparta jest na informacjach dotyczących sytuacji gospodarczej i finansowej, ratingach i innych znanych faktach dotyczących krajów, które otrzymały gwarantowane pożyczki. Ocena ta nie uwzględnia szacunków dotyczących przewidywanych strat oraz odzyskania zaległych płatności, które siłą rzeczy cechuje wysoki stopień niepewności. [1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 (Dz.U. L 298 z 26.10.2012, s. 1). [2] Poprzednie sprawozdanie w sprawie gwarancji pokrytych z budżetu według stanu na dzień 30 czerwca 2012 r. stanowią dokumenty COM(2013) 211 final i SWD(2013) 130 final. [3] Pomoc makrofinansowa może również przyjąć formę dotacji udzielanych państwom trzecim. [4] Rozporządzenie Rady (WE) nr 332/2002 z dnia 18 lutego 2002 r. ustanawiające instrument średnioterminowej pomocy finansowej dla bilansów płatniczych państw członkowskich (Dz.U. L 53 z 23.2.2002, s. 1). [5] Rozporządzenie Rady (UE) nr 407/2010 z dnia 11 maja 2010 r. (Dz.U. L 118 z 12.5.2010, s. 1). [6] Odniesienia do podstaw prawnych znajdują się w tabeli A4 w dokumencie roboczym. [7] Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 480/2009 z dnia 25 maja 2009 r. ustanawiające Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych (wersja ujednolicona) („rozporządzenie w sprawie funduszu gwarancyjnego”) (Dz.U. L 145 z 10.6.2009, s. 10). [8] Choć w ostatecznym rozrachunku ryzyko zewnętrzne jest uwzględniane w budżecie UE, to fundusz gwarancyjny stanowi instrument chroniący budżet UE przed ryzykiem niespłacenia pożyczki. Najnowsze roczne sprawozdanie dotyczące funduszu i zarządzania nim zawiera dokument COM(2013) 661 final oraz towarzyszący mu dokument roboczy służb Komisji (SWD(2012) 217 final). [9] Obszerne sprawozdanie dotyczące funkcjonowania funduszu i finansowania kwoty docelowej zawiera dokument COM(2010) 418 final oraz towarzyszący mu dokument roboczy służb Komisji (SWD(2010) 968 final). [10] Informacje na temat EFSF znajdują się na następującej stronie internetowej: http://www.efsf.europa.eu [11] Pożyczki przyznane w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej objęte są gwarancją budżetową UE. [12] Informacje na temat EMS znajdują się na następującej stronie internetowej: http://esm.europa.eu [13] Informacje na temat instrumentu pożyczkowego na rzecz Grecji znajdują się na następującej stronie internetowej: http://ec.europa.eu/economy_finance/assistance_eu_ms/greek_loan_facility/ [14] Zob. tabela 1 w sprawozdaniu. [15] Dla potrzeb tych wyliczeń zakłada się, że niewywiązywanie się ze spłaty pożyczki nie prowadzi do przyspieszenia jej wymagalności, tzn. uwzględnia się tylko należne płatności (zob. również tabela 2 i 3 sprawozdania oraz tabela A2 w dokumencie roboczym). [16] Decyzja Rady 2011/288/UE z dnia 12 maja 2011 r. w sprawie udzielenia Rumunii zapobiegawczo średnioterminowej pomocy finansowej UE (Dz.U. L 132 z 19.5.2011, s. 15). [17] Zob. komunikat prasowy z nadzwyczajnego posiedzenia Rady ECOFIN w dniach 9-10 maja 2010 r. (http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ecofin/114324.pdf) [18] Decyzja wykonawcza Rady 2011/77/UE z dnia 7 grudnia 2011 r. w sprawie przyznania Irlandii pomocy finansowej Unii (Dz.U. L 30 z 4.2.2011, s. 348). [19] Decyzja wykonawcza Rady 2011/344/UE z dnia 30 maja 2011 r. w sprawie przyznania Portugalii pomocy finansowej Unii (Dz.U. L 159 z 17.6.2011, s. 88) oraz sprostowanie do decyzji wykonawczej Rady 2011/344/UE z dnia 30 maja 2011 r. w sprawie przyznania Portugalii pomocy finansowej Unii (Dz.U. L 178 z 10.7.2012, s. 15). [20] Więcej informacji na temat europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej można znaleźć w sprawozdaniu Komisji w sprawie działalności Unii Europejskiej w 2012 r. w zakresie zaciągania i udzielania pożyczek COM(2013) 752 final [które miało zostać przyjęte w dniu 31 października]. [21] COM(2011) 396 final. [22] Zob. art. 12 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 2007/436/WE, Euratom w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 130 z 31.5.2000, s. 1). [23] Od momentu ustanowienia funduszu w 1994 r. do dnia złożenia sprawozdania dokonano z niego płatności na łączną kwotę 502 mln EUR. Więcej informacji znajduje się w sekcji 2.5.4 dokumentu roboczego. [24] Dz.U. L 280 z 27.10.2011, s. 1. [25] Od momentu ustanowienia funduszu w 1994 r. do dnia złożenia sprawozdania łączna kwota zaległych płatności odzyskanych przez fundusz wyniosła 579 mln EUR (obejmuje ona spłacone kwoty kapitału i odsetek powiększone o odsetki karne za opóźnienia w płatności i o zrealizowane zyski i straty wynikające ze zmian kursów walutowych). [26] Łączne aktywa funduszu pomniejszone o naliczone zobowiązania (opłaty EBI i honoraria z tytułu audytu). [27] W tym naliczone odsetki.