Zgodnie z wnioskiem mandat agencji pozostaje nienaruszony. Trzynaście lat po przyjęciu rozporządzenia ustanawiającego uzasadnione jest jednak wprowadzenie pewnych zmian technicznych w celu dostosowania go do wymogów wspólnego podejścia, poprawy zarządzania agencją, jej skuteczności i wyników jej działalności oraz wyjaśnienia, że od czasu wejścia w życie traktatu lizbońskiego w grudniu 2009 r. kompetencje agencji są określone prawem Unii.

Agencję ustanowiono na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 168/2007. Celem agencji jest „dostarczanie pomocy i wiedzy fachowej w zakresie praw podstawowych odpowiednim instytucjom, organom, biurom i agencjom Wspólnoty oraz jej państw członkowskich przy wdrażaniu przez nie prawa wspólnotowego; wsparcie to służy pełnemu poszanowaniu praw podstawowych przez te instytucje i organy przy podejmowaniu przez nie środków lub określaniu kierunków działań w dziedzinach należących do ich kompetencji” (art. 2 rozporządzenia ustanawiającego).

Chociaż jest to bezpośrednią konsekwencją prawną wejścia w życie traktatu lizbońskiego, na mocy którego Wspólnotę zastąpiono Unią, warto to sprecyzować w rozporządzeniu ustanawiającym agencję, aby w pełni odzwierciedlić jej znaczenie dla wspierania instytucji, organów, biur i agencji Unii oraz państw członkowskich w kwestiach związanych z prawami podstawowymi.

–dostosowanie niektórych przepisów rozporządzenia ustanawiającego agencję do wspólnego podejścia załączonego do wspólnego oświadczenia Parlamentu Europejskiego, Rady UE i Komisji Europejskiej w sprawie zdecentralizowanych agencji z dnia 19 lipca 2012 r. (zwanego dalej „wspólnym podejściem”) w celu poprawy skuteczności i znaczenia agencji oraz zarządzania nią;

Co pięć lat Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej („agencja”) zleca niezależną zewnętrzną ocenę uzyskanych wyników swoich prac (zgodnie z art. 30 ust. 3 i 4 rozporządzenia ustanawiającego). Pierwszą zewnętrzną ocenę agencji przeprowadzono w 2012 r. i nie doprowadziła ona do żadnej zmiany rozporządzenia ustanawiającego. Druga zewnętrzna ocena miała miejsce w 2017 r. Służby Komisji przeanalizowały zalecenia przedstawione Komisji przez zewnętrzny podmiot oceniający oraz przez zarząd agencji (dokument roboczy służb Komisji z dnia 26 lipca 2019 r.).

Zgodnie z art. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 168/2007 ustanawiającego Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej („rozporządzenie ustanawiające”) celem agencji jest „dostarczanie pomocy i wiedzy fachowej w zakresie praw podstawowych odpowiednim instytucjom, organom, biurom i agencjom Wspólnoty oraz jej państw członkowskich przy wdrażaniu przez nie prawa wspólnotowego; wsparcie to służy pełnemu poszanowaniu praw podstawowych przez te instytucje i organy przy podejmowaniu przez nie środków lub określaniu kierunków działań w dziedzinach należących do ich kompetencji”.

Proponowane zmiany w rozporządzeniu ustanawiającym agencję mają charakter techniczny. Nie będą one miały żadnego wpływu na obywateli, przedsiębiorstwa, państwa członkowskie ani budżety organów publicznych. Wpływ inicjatywy będzie ograniczony do samej agencji. W związku z tym ocena skutków nie była konieczna.

W przywołanej powyżej drugiej zewnętrznej ocenie agencji stwierdzono, że agencja powinna nadal wykonywać swoje zadania oraz że jej obecny mandat jest właściwy i odpowiada potrzebom zainteresowanych stron. Zewnętrzny podmiot oceniający stwierdził, że zdecydowana większość zainteresowanych stron uznaje wartość dodaną agencji dla UE, a także uważa, że jakość jej wyników jest niepodważalna i że skuteczność i oddziaływanie agencji na poziomie UE są widoczne. Zewnętrzny podmiot oceniający stwierdził jednak, że pewne ukierunkowane zmiany techniczne rozporządzenia ustanawiającego są uzasadnione w celu poprawy zarządzania agencją, jej skuteczności i wyników jej działalności: (i) po pierwsze, należy wyjaśnić, że od czasu wejścia w życie traktatu lizbońskiego w grudniu 2009 r. agencja ma działać w ramach kompetencji Unii; (ii) po drugie, rozporządzenie ustanawiające agencję powinno być dostosowane do wspólnego podejścia do agencji zdecentralizowanych w celu zwiększenia skuteczności i poprawy zarządzania.

Zmiany mające na celu wyjaśnienie, że Komisja będzie zlecała ocenę agencji co pięć lat począwszy od wejścia w życie niniejszego rozporządzenia zmieniającego; oraz że przy okazji co drugiej oceny wyniki osiągnięte przez agencję będą oceniane pod kątem jej celów, mandatu i zadań, co obejmuje ocenę kwestii, czy kontynuacja działalności agencji jest nadal uzasadniona w odniesieniu do tych celów, mandatu i zadań

W art. 4, 5, 8, 9, 10, 12 i 15 rozporządzenia ustanawiającego odniesienie do „rocznego programu prac” nie odpowiada już rzeczywistości i dlatego należy je zastąpić odniesieniami do „wieloletniego dokumentu programowego” (tj. dokumentu programowego zawierającego zarówno komponenty wieloletnie, jak i roczne), który agencja sporządza co roku zgodnie z ramowym rozporządzeniem finansowym. Oprócz tej zmiany redakcyjnej, w poniższej tabeli przedstawiono przegląd proponowanych zmian rozporządzenia ustanawiającego.

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając zgodę Parlamentu Europejskiego,

stanowiąc zgodnie ze specjalną procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej („agencja”) ustanowiono na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 168/2007 w celu dostarczania pomocy i wiedzy fachowej w zakresie praw podstawowych instytucjom, organom, biurom i agencjom Unii oraz państwom członkowskim.

(2)W celu zwiększenia przejrzystości zakresu działalności agencji oraz poprawy zarządzania agencją i skuteczności jej działalności konieczne jest wyjaśnienie i uaktualnienie niektórych przepisów rozporządzenia (WE) nr 168/2007 bez zmiany celu i zadań agencji.

(3)Przede wszystkim, aby w pełni odzwierciedlić znaczenie agencji dla wspierania instytucji, organów, biur i agencji Unii oraz państw członkowskich w kwestiach związanych z prawami podstawowymi, w rozporządzeniu należy wyjaśnić, że od czasu wejścia w życie traktatu lizbońskiego zakres działalności agencji obejmuje kompetencje Unii, w tym współpracę policyjną i sądową w sprawach karnych.

(4)Ponadto, aby zarządzanie agencją i jej działalność były zgodne z zasadami wspólnego podejścia załączonego do wspólnego oświadczenia Parlamentu Europejskiego, Rady Unii Europejskiej i Komisji Europejskiej w sprawie zdecentralizowanych agencji z dnia 19 lipca 2012 r. („wspólne podejście”), konieczne są pewne ukierunkowane zmiany techniczne rozporządzenia (WE) nr 168/2007. Dostosowanie rozporządzenia (WE) nr 168/2007 do zasad określonych we wspólnym podejściu przygotowano z uwzględnieniem specyfiki pracy i charakteru agencji, a jego celem jest uproszczenie jej działalności, poprawa zarządzania agencją i zwiększenie jej skuteczności.

(5)Po pierwsze, określenie dziedzin działalności agencji powinno opierać się wyłącznie na wieloletnim dokumencie programowym agencji. Należy zaprzestać stosowania obecnego podejścia polegającego na równoległym ustalaniu co pięć lat szerokich, tematycznych wieloletnich ram prac, ponieważ rozwiązanie to stało się nieaktualne ze względu na wieloletni dokument programowy, który agencja przyjmuje corocznie od 2017 r., w celu zapewnienia zgodności z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 1271/2013 (zastąpionym rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2019/715). W oparciu o agendę polityczną Unii i potrzeby zainteresowanych stron w wieloletnim dokumencie programowym wyraźnie określono obszary i konkretne projekty, nad którymi agencja ma pracować przez okres trzech lat. Powinno to umożliwić agencji zaplanowanie pracy i ukierunkowania tematycznego na przestrzeni czasu oraz coroczne dostosowywanie ich do pojawiających się priorytetów.

(6)Po drugie, aby zapewnić lepsze kierowanie zarządem agencji i jego funkcjonowanie, należy zmienić szereg przepisów rozporządzenia (WE) nr 168/2007.

(7)Biorąc pod uwagę istotną rolę zarządu w zakresie monitorowania, od jego członków, oprócz wymaganej niezależności, wiedzy w dziedzinie praw podstawowych i wymaganego doświadczenia w zarządzaniu, należy wymagać posiadania odpowiednich umiejętności administracyjnych i budżetowych.

(8)Należy również wyjaśnić, że chociaż kadencja członków i zastępców członków zarządu nie może być odnawiana sukcesywnie, powinna istnieć możliwość ponownego mianowania byłego członka lub zastępcy członka na jedną lub większą liczbę nienastępujących po sobie kadencji. O ile – z jednej strony – niedopuszczanie ponownego mianowania członków i zastępców członków jest uzasadnione w celu zapewnienia ich niezależności, z drugiej strony dopuszczenie możliwości ponownego mianowania na nienastępujące po sobie kadencje ułatwiłoby państwom członkowskim mianowanie odpowiednich członków spełniających wszystkie niezbędne wymogi.

(9)W odniesieniu do zastępowania członków Zarządu należy wyjaśnić, że we wszystkich przypadkach zakończenia kadencji przed upływem pięcioletniego okresu, nie tylko w przypadku utraty niezależności, ale również w innych przypadkach, takich jak rezygnacja lub śmierć, kadencja nowego członka będzie dokończeniem pięcioletniej kadencji jego poprzednika, chyba że pozostały okres jest krótszy niż dwa lata, w którym to przypadku może rozpocząć się nowa pięcioletnia kadencja.

(10)W celu dostosowania się do sytuacji w instytucjach zarząd agencji powinien otrzymać uprawnienia organu mianującego. Uprawnienia te, z wyjątkiem uprawnienia do mianowania dyrektora, należy przekazać dyrektorowi. Zarząd powinien korzystać z uprawnień organu mianującego w stosunku do pracowników agencji wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach.

(11)W celu uniknięcia impasu i uproszczenia procedury głosowania przy wyborze członków rady wykonawczej należy zapewnić, aby zarząd wybierał ich większością głosów członków zarządu posiadających prawo głosu.

(12)Ponadto, w celu dalszego dostosowania rozporządzenia (WE) nr 168/2007 do wspólnego podejścia i wzmocnienia zdolności zarządu do nadzorowania zarządzania administracyjnego, operacyjnego i budżetowego agencją, konieczne jest powierzenie zarządowi dodatkowych zadań oraz doprecyzowanie zadań powierzonych radzie wykonawczej. Dodatkowe zadania zarządu powinny obejmować przyjęcie strategii bezpieczeństwa, w tym zasad przetwarzania informacji niejawnych UE, strategii komunikacyjnej oraz przepisów, których celem jest zarządzanie konfliktem interesów i zapobieganie mu, w odniesieniu do członków zarządu i komitetu naukowego. Należy wyjaśnić, że zadanie rady wykonawczej polegające na nadzorowaniu prac przygotowawczych nad decyzjami, które mają zostać przyjęte przez zarząd, obejmuje kontrolę kwestii budżetowych i związanych z zasobami ludzkimi. Ponadto zadaniem rady wykonawczej powinno być przyjęcie strategii zwalczania nadużyć finansowych przygotowanej przez dyrektora i zapewnienie odpowiednich działań następczych w związku z wynikami audytu i dochodzeniami przeprowadzonymi przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) i Prokuraturę Europejską (EPPO). Co więcej, należy zapewnić, aby w razie potrzeby rada wykonawcza mogła, w pilnych przypadkach, podejmować decyzje tymczasowe w imieniu zarządu.

(13)W celu uproszczenia istniejącej procedury zastępowania członków komitetu naukowego należy zezwolić zarządowi na mianowanie na pozostałą część kadencji osoby zajmującej kolejne miejsce na liście rezerwowej, w przypadku gdy zajdzie konieczność zastąpienia członka przed końcem jego kadencji.

(14)Jeśli chodzi o dyrektora agencji, biorąc pod uwagę bardzo selektywną procedurę mianowania i fakt, że liczba kandydatów potencjalnie spełniających kryteria wyboru jest często niewielka, powinna istnieć możliwość przedłużenia jego kadencji do pięciu lat. Ponadto, uwzględniając znaczenie tego stanowiska oraz szczegółową procedurę, w której uczestniczą Parlament Europejski, Rada i Komisja, procedura taka powinna rozpocząć się w trakcie dwunastu miesięcy poprzedzających koniec kadencji.

(15)Poza tym, w celu zwiększenia stabilności mandatu dyrektora, a tym samym stabilności działania agencji, większość wymaganą, aby zaproponować jego odwołanie, należy zwiększyć z obecnej jednej trzeciej do dwóch trzecich głosów członków zarządu. Dodatkowo w celu określenia ogólnej odpowiedzialności dyrektora za zarządzanie administracyjne agencją, należy wyraźnie zaznaczyć, że dyrektor jest odpowiedzialny za wdrażanie decyzji przyjętych przez zarząd, przygotowywanie dla agencji strategii zwalczania nadużyć finansowych oraz określanie planu działania w celu zapewnienia działań następczych w związku ze sprawozdaniami z audytów wewnętrznych lub zewnętrznych oraz dochodzeniami przeprowadzonymi przez OLAF lub EPPO.

(16)W celu dostosowania rozporządzenia (WE) nr 168/2007 do wspólnego podejścia należy zapewnić, aby Komisja przeprowadzała ocenę agencji co pięć lat.