[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 29.9.2010

KOM(2010) 524 wersja ostateczna

2010/0278 (COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie skutecznego egzekwowania nadzoru budżetowego w strefie euro

UZASADNIENIE

1. KONTEKST WNIOSKU

Światowy kryzys gospodarczo-finansowy ujawnił i spotęgował potrzebę zwiększenia koordynacji polityki gospodarczej państw należących do unii gospodarczej i walutowej (UGW) i wzmocnienia nadzoru nad tą polityką. Istniejące narzędzia i metody koordynacji i nadzoru pozwoliły UE przetrwać burzę, której żadne z państw członkowskich nie byłoby w stanie stawić czoła na własną rękę. Europejskie instytucje i państwa członkowskie zareagowały szybko i kontynuują współpracę w celu wyjścia z kryzysu, który nie miał w naszych czasach precedensu.

Te niedawne doświadczenia ujawniły jednak również pewne utrzymujące się luki i słabości obecnego systemu koordynacji i istniejących procedur nadzoru. Istnieje szerokie porozumienie co do tego, że należy pilnie wzmocnić ramy UGW w celu stworzenia solidnych podstaw stabilności makroekonomicznej i stabilności finansów publicznych, które są warunkiem trwałego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

Kryzys przyniósł gwałtowne pogorszenie korzystnych warunków gospodarczych i finansowych, które panowały do 2007 r., i jeszcze raz pokazał, że nadzwyczajne dochody osiągane w czasach dobrej koniunktury nie zostały w wystarczającym stopniu wykorzystane celem zyskania pola manewru na czas jej pogorszenia. W większości państw członkowskich sprowadzenie zadłużenia publicznego z powrotem na ścieżkę spadkową wymagać będzie znacznej konsolidacji. Jest to tym bardziej pilne, że społeczeństwa i gospodarki Europy mają do czynienia ze skutkami starzenia się populacji, które będzie prowadziło do dalszej presji na podaż pracy i budżety publiczne. Obniżenie poziomu zadłużenia jest bardzo istotną kwestią w większości krajów, gdyż jego wysoki poziom ma negatywny wpływ na bodźce ekonomiczne i wzrost gospodarczy za sprawą wyższych podatków i wyższej premii za ryzyko.

Najważniejszym instrumentem koordynacji polityki budżetowej i nadzoru nad nią jest pakt stabilności i wzrostu, który wprowadza w życie postanowienia Traktatu dotyczące dyscypliny budżetowej. Wzmocnienie paktu ma istotne znaczenie dla zwiększenia wiarygodności uzgodnionej, skoordynowanej budżetowej strategii wyjścia, jak i dla uniknięcia powtórzenia błędów popełnionych w przeszłości. Celem przedstawianego obecnie pakietu wniosków ustawodawczych jest wzmocnienie paktu poprzez: (i) udoskonalenie jego zapisów w świetle doświadczeń, w tym doświadczeń z kryzysu; (ii) zawarcie w nim bardziej skutecznych narzędzi egzekwowania; oraz (iii) uzupełnienie go o przepisy dotyczące krajowych ram budżetowych. Niniejszy pakiet wniosków wpisuje się w szerszą reformę zarządzania gospodarczego w ramach strategii „Europa 2020” i obejmuje propozycje zmierzające do rozwiązania kwestii zaburzeń równowagi makroekonomicznej poprzez silniejszy nadzór, w tym mechanizmy ostrzegawcze i sankcje. Poszczególne aspekty koordynacji polityki gospodarczej, w tym nadzór nad reformami strukturalnymi, mają zostać zintegrowane w nowym cyklu nadzorczym zwanym europejskim okresem oceny, który scali procesy istniejące dotąd w ramach paktu stabilności i wzrostu oraz ogólnych wytycznych polityki gospodarczej, przewidując między innymi jednoczesne przedstawianie programów stabilności względnie programów konwergencji oraz krajowych programów reform.

2. WYNIKI KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI

Ogólny zarys obecnych propozycji został przedstawiony przez Komisję w dwóch komunikatach: „Zacieśnienie koordynacji polityki gospodarczej” z dnia 12 maja 2010 r. oraz „Wzmocnienie koordynacji polityki gospodarczej w interesie stabilności, wzrostu gospodarczego i zatrudnienia – Narzędzia na rzecz silniejszego zarządzania gospodarczego w UE” z dnia 30 czerwca 2010 r. Wybierając formułę oficjalnego komunikatu Komisja pragnęła pokazać swe zaangażowanie w rozwój dialogu z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim i wszystkimi zainteresowanymi stronami, przedstawiając jednocześnie konkretne propozycje działań.

W czerwcu 2010 r. Rada Europejska osiągnęła porozumienie w sprawie pilnej potrzeby zwiększenia koordynacji polityki gospodarczej państw członkowskich. Obejmowało ono wstępne kierunki działań w odniesieniu do paktu stabilności i wzrostu oraz nadzoru budżetowego. W szczególności Rada Europejska zgodziła się co do konieczności: (i) wzmocnienia części prewencyjnej i naprawczej paktu stabilności i wzrostu, w tym poprzez sankcje i należyte uwzględnianie indywidualnej sytuacji poszczególnych państw członkowskich należących do strefy euro; (ii) zwracania – w ramach nadzoru budżetowego – znacznie baczniejszej uwagi na poziomy zadłużenia i ogólną stabilność finansów publicznych oraz na zmiany w tym zakresie; (iii) doprowadzenia do przyjęcia przez wszystkie państwa członkowskie krajowych przepisów budżetowych i średniookresowych ram budżetowych zgodnych z paktem stabilności i wzrostu; (iv) zapewnienia jakości danych statystycznych.

Rada Europejska zwróciła się do powołanej w marcu 2010 r. grupy zadaniowej ds. zarządzania gospodarczego, na czele której stoi przewodniczący Rady, oraz do Komisji o szybkie dalsze rozwinięcie tych wytycznych i nadanie im kształtu umożliwiającego ich stosowanie. Pomiędzy Komisją a grupą zadaniową nawiązały się konstruktywne relacje. Komisja wniosła wkład w prace grupy zadaniowej, wydając wyżej wspomniane komunikaty oraz okazjonalnie wypowiadając się w pewnych kwestiach.

3. ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU

Podstawa prawna paktu stabilności i wzrostu zawarta jest w art. 121 i 126 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Pakt obejmuje następujące akty prawne: rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych (zwane częścią prewencyjną); rozporządzenie Rady (WE) nr 1467/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu (zwane częścią naprawczą); oraz rezolucję Rady Europejskiej z dnia 17 czerwca 1997 r. w sprawie paktu stabilności i wzrostu. Wymienione wyżej rozporządzenia zostały zmienione w 2005 r. rozporządzeniami (WE) nr 1055/2005 i (WE) nr 1056/2005 oraz uzupełnione sprawozdaniem Rady z dnia 20 marca 2005 r., zatytułowanym „Poprawa wdrażania Paktu na rzecz Stabilności i Wzrostu”. Obecne wnioski mają na celu wprowadzenie dalszych zmian w rozporządzeniach (WE) nr 1466/97 i (WE) nr 1467/97. W projekcie nowego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie skutecznego egzekwowania nadzoru budżetowego w strefie euro proponuje się dodatkowe instrumenty egzekwowania na podstawie art. 136 Traktatu w powiązaniu z jego art. 121 ust. 6. Przedmiotem projektu nowej dyrektywy Rady, której podstawę stanowi art. 126 ust. 14, są wymogi dotyczące ram budżetowych w państwach członkowskich. Celem dyrektywy jest w szczególności doprecyzowanie obowiązków państw członkowskich w ramach realizacji postanowień art. 3 protokołu nr 12 do Traktatów, dotyczącego procedury nadmiernego deficytu.

Część prewencyjna paktu stabilności i wzrostu ma zapewnić, by państwa członkowskie prowadziły rozważną politykę budżetową, aby nie było konieczności wprowadzania bardziej rygorystycznych form koordynacji, mających nie dopuścić do zagrożeń dla stabilności finansów publicznych, które mogłyby mieć negatywne konsekwencje dla całej UGW. Zgodnie z tym państwa członkowskie są zobowiązane przedstawiać programy stabilności względnie programy konwergencji zawierające ich plany osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego. Cel ten – za którym kryje się saldo sektora publicznego w kategoriach strukturalnych (tzn. w ujęciu uwzględniającym zmiany cykliczne oraz po skorygowaniu o działania jednorazowe i tymczasowe) – definiuje się ilościowo jako procent PKB i wartość ta jest różna dla poszczególnych krajów, w zależności od poziomu zadłużenia publicznego i zobowiązań wynikających ze starzenia się społeczeństwa, ale oscyluje wokół poziomu bliskiego równowadze budżetowej. Państwa członkowskie, które nie osiągnęły swojego średniookresowego celu budżetowego, powinny zmierzać do niego w tempie 0,5 % PKB rocznie w kategoriach strukturalnych.

Postęp w realizacji średniookresowych celów budżetowych jest jednak niewystarczający, co powoduje, że finanse publiczne pozostają w znacznym stopniu narażone na skutki dekoniunktury gospodarczej. Ponadto w praktyce okazało się, że saldo strukturalne nie jest wystarczającym miernikiem prawdziwej sytuacji budżetowej kraju, ponieważ trudno ocenić na bieżąco, w którym miejscu cyklu koniunkturalnego znajduje się gospodarka, a także ponieważ wskaźnik ten w niewystarczającym stopniu uwzględnia nadzwyczajne dochody i niedobory, które nie są bezpośrednio związane z cyklem koniunkturalnym (w szczególności dotyczy to sytuacji na rynkach mieszkaniowym i finansowym). W rezultacie w wielu krajach nawet za pozornie dobrą sytuacją finansów publicznych w okresie poprzedzającym kryzys kryła się silna zależność od nadzwyczajnych dochodów, które służyły do finansowania wydatków i których załamanie przyczyniło się do gwałtownego wzrostu deficytu budżetowego.

W związku z tymi niedociągnięciami proponuje się reformę części prewencyjnej paktu, w ramach której obecne średniookresowe cele budżetowe oraz zasada zbliżania się do nich w tempie 0,5 % PKB rocznie mają zostać utrzymane, przy jednoczesnym poprawieniu ich skuteczności poprzez wprowadzenie nowej zasady prowadzenia rozważnej polityki budżetowej. Stanowi ona, że roczny wzrost wydatków nie powinien przekraczać ostrożnie ustalonego tempa wzrostu PKB w średnim okresie lub powinien być od niego wyraźnie niższy w sytuacji, gdy średniookresowy cel budżetowy nie został osiągnięty, chyba że średniookresowy cel budżetowy został zrealizowany z dużą nawiązką lub nadwyżce wzrostu wydatków ponad ostrożnie ustalone tempo wzrostu w średnim okresie towarzyszą odpowiednie środki uznaniowe po stronie dochodów. Ma to przede wszystkim zapewnić, by nadzwyczajne dochody nie zostały wydane, lecz przeznaczone na redukcję zadłużenia. Nowa zasada stanowić będzie punkt odniesienia, względem którego oceniane będą plany budżetowe państw członkowskich zawarte w programach stabilności i programach konwergencji. Ponadto w przypadku nieprzestrzegania przez dane państwo członkowskie uzgodnionego tempa wzrostu wydatków w powiązaniu z przewidzianymi środkami po stronie dochodów Komisja może skierować do niego ostrzeżenie, a jeśli naruszenie utrzymuje się lub jest szczególnie poważne, Rada może wydać zalecenie podjęcia działań naprawczych na mocy art. 121 Traktatu. Zalecenie takie, wydawane w ramach części prewencyjnej paktu, wsparte byłoby – w przypadku pierwszego zalecenia i tylko w odniesieniu do krajów strefy euro – mechanizmem egzekwowania na mocy art. 136 Traktatu, w postaci oprocentowanego depozytu w wysokości 0,2 % PKB. Zobowiązanie do złożenia oprocentowanego depozytu nakładane byłoby w procedurze „głosowania odwrotnego”. Po wydaniu zalecenia depozyt stawałby się wymagalny na wniosek Komisji, chyba że Rada podjęłaby odmienną decyzję w terminie dziesięciu dni, stanowiąc kwalifikowaną większością głosów. Rada mogłaby zmniejszyć wielkość depozytu tylko jednomyślnie lub na podstawie wniosku Komisji i umotywowanego wniosku danego państwa członkowskiego. Depozyt zostałby zwrócony wraz z narosłymi odsetkami po uznaniu przez Radę, że ustała sytuacja, w wyniku której został nałożony.

Część naprawcza paktu stabilności i wzrostu ma zapobiegać rażącym błędom w polityce budżetowej, które mogłyby stanowić zagrożenie dla stabilności finansów publicznych i potencjalnie zagrażać UGW. Oznacza to, że państwa członkowskie mają obowiązek unikać nadmiernego deficytu budżetowego, który ustala się w odniesieniu do liczbowych progów deficytu (3 % PKB) i długu (60 % PKB lub zmniejszający się w zadowalającym tempie w stronę tej wartości). Procedura nadmiernego deficytu, która stanowi środek realizacji zakazu posiadania nadmiernego deficytu budżetowego, przewiduje zbiór działań, do których w przypadku krajów strefy euro należy w ostateczności nałożenie sankcji finansowych.

Procedura nadmiernego deficytu jest regularnie stosowana zgodnie z odpowiednimi przepisami, również w sytuacji szczególnych okoliczności związanych z kryzysem finansowym, przyczyniając się tym samym do umocnienia oczekiwań co do wyjścia z kryzysu w sposób uporządkowany. Na jaw wyszedł jednak szereg niedociągnięć. Wprawdzie kryterium deficytu i kryterium długu są co do zasady równorzędne, a utrzymujący się wysoki poziom zadłużenia stanowi prawdopodobnie poważniejsze zagrożenie dla stabilności finansów publicznych niż okazjonalny wysoki deficyt, jednak w praktyce procedura nadmiernego deficytu skupiała się do tej pory niemal wyłącznie na progu „3 % PKB”, a dług odgrywał rolę marginalną. Wynika to z bardziej złożonej natury kryterium długu w porównaniu z kryterium deficytu, w tym z niejednoznaczności pojęcia dostatecznego tempa zmniejszania się zadłużenia oraz z większego wpływu, jaki na wskaźnik zadłużenia wywierają zmienne, na które rząd nie ma wpływu, zwłaszcza inflacja. W zasadzie procedura nadmiernego deficytu jest wsparta silnym mechanizmem egzekwowania, gdyż w przypadku uporczywego niepowodzenia w jego skorygowaniu mogą – i powinny – zostać nałożone sankcje finansowe. Wiele wskazuje jednak na to, że sankcje te wchodzą w grę na zbyt późnym etapie procesu, aby mogły stanowić skuteczny środek motywujący do unikania rażących błędów polityki budżetowej, zwłaszcza dlatego, że sytuacja finansowa danego kraju mogła pogorszyć się tak bardzo, że groźba kary traci na wiarygodności właśnie wtedy, gdy powinna być realna. Ponadto, jak wynika z ostatniego kryzysu, o ile obowiązek skorygowania nadmiernego deficytu przyczynia się do ugruntowania oczekiwań co do zachowania wypłacalności przez rząd, to harmonogram i profil korekty muszą ewentualnie uwzględniać uwarunkowania dotyczące całej UGW.

W związku z tymi niedociągnięciami przedstawia się następujące kluczowe propozycje reformy części naprawczej paktu.

Należy poprawić skuteczność kryterium długu w ramach procedury nadmiernego deficytu, w szczególności poprzez przyjęcie liczbowej wartości referencyjnej, która stanowić będzie wyznacznik, czy wskaźnik długu zmniejsza się w zadowalającym tempie w stronę progu wynoszącego 60 % PKB. Konkretnie należy uznać, że relacja długu do PKB przekraczająca 60 % zmniejsza się w zadowalającym tempie, jeżeli na przestrzeni poprzednich trzech lat jej dystans względem wartości referencyjnej wynoszącej 60 % PKB zmniejszał się w tempie rzędu jednej dwudziestej rocznie. Niespełnienie tego kryterium liczbowego nie musi jednak prowadzić do wszczęcia procedury nadmiernego deficytu wobec danego kraju, ponieważ decyzja taka powinna uwzględniać wszystkie istotne czynniki, zwłaszcza czynniki istotne dla oceny rozwoju sytuacji w zakresie zadłużenia (np. czy jego redukcji nie utrudnia bardzo niski wzrost nominalny), a także czynniki ryzyka związane ze strukturą długu, zadłużenie sektora prywatnego i ukryte zobowiązania związane ze starzeniem się społeczeństwa. Zgodnie z założeniem położenia większego nacisku na wysokość długu należy w większym stopniu uwzględnić istotne czynniki w przypadku niespełnienia kryterium deficytu w sytuacji, gdy zadłużenie danego kraju nie przekracza 60 % PKB.

Proponowane uelastycznienie podejścia do kwestii uwzględniania istotnych czynników na etapach ustalania, czy w danym kraju istnieje nadmierny deficyt, może być także korzystne dla krajów, które podejmują reformy systemu emerytalnego, po upływie obecnie przewidzianego pięcioletniego okresu przejściowego. Przepisy szczególne paktu stabilności i wzrostu dotyczące reform systemu emerytalnego w związku z kryterium deficytu rozciąga się również na kryterium długu poprzez ustalenie takiego samego pięcioletniego okresu przejściowego na uwzględnienie kosztów netto takich reform przy ocenie spełniania kryterium długu. Ponadto zarówno przy wszczęciu, jak i przy uchyleniu procedury nadmiernego deficytu należy w równym stopniu uwzględnić częściowe lub całkowite cofnięcie wprowadzonych wcześniej reform systemu emerytalnego.

Wzmacnia się egzekwowanie nadzoru budżetowego poprzez wprowadzenie nowego zestawu sankcji finansowych dla państw członkowskich należących do strefy euro, które stosowane byłyby stopniowo na znacznie wcześniejszych etapach procedury. Konkretnie po podjęciu decyzji, że w danym kraju istnieje nadmierny deficyt, kraj ten zobowiązany byłby do złożenia nieoprocentowanego depozytu w wysokości 0,2 % PKB, który w przypadku niezastosowania się do pierwotnego zalecenia nakazującego skorygowanie deficytu zamieniany byłby na grzywnę. Kwota ta odpowiada stałemu składnikowi kar przewidzianych już obecnie na ostatnim etapie procedury nadmiernego deficytu. Przewidziano również powiązanie z budżetem UE, które powinno ułatwić planowane przejście na system egzekwowania oparty na budżecie UE, opisany we wspomnianym komunikacje Komisji z dnia 30 czerwca 2010 r. Dalsze niestosowanie się do zaleceń prowadziłoby do zaostrzenia sankcji, zgodnie z istniejącymi już przepisami paktu stabilności i wzrostu. W celu ograniczenia uznaniowości w procesie egzekwowania przewiduje się, że nakładanie nowych sankcji w kolejnych etapach procedury nadmiernego deficytu odbywać się będzie w procedurze „głosowania odwrotnego”. Konkretnie na każdym etapie procedury nadmiernego deficytu Komisja zwróci się z wnioskiem o nałożenie odpowiedniej sankcji, a wniosek ten uznawać się będzie za przyjęty, chyba że Rada podejmie odmienną decyzję w terminie dziesięciu dni, stanowiąc kwalifikowaną większością głosów. Wielkość nieoprocentowanego depozytu lub grzywny mogłaby zostać zmniejszona lub anulowana przez Radę tylko jednomyślnie lub na podstawie konkretnego wniosku Komisji umotywowanego szczególnymi okolicznościami gospodarczymi, lub na podstawie umotywowanego wniosku danego państwa członkowskiego.

Ponadto kryteria oceny zastosowania się do zaleceń na każdym etapie, w tym możliwości przedłużenia terminu skorygowania nadmiernego deficytu, zostały wyjaśnione poprzez jednoznaczne położenie nacisku na zmienne budżetowe, co do których można uznać, że pozostają pod bezpośrednią kontrolą rządu, w szczególności wydatki, przez analogię z podejściem proponowanym dla części prewencyjnej. Oprócz takiego uwzględnienia szczególnej sytuacji poszczególnych krajów wprowadza się możliwość przedłużenia terminów w przypadku powszechnego kryzysu gospodarczego.

Nie można oczekiwać, że skuteczność egzekwowania ram koordynacji budżetowej w UGW wywodzić się będzie tylko z przepisów ustanowionych na szczeblu UE. Ze względu na szczególny, zdecentralizowany charakter polityki budżetowej w UE oraz na ogólną potrzebę zapewnienia krajowej identyfikacji z przepisami UE istotne jest, by cele ram koordynacji budżetowej w UGW miały odzwierciedlenie w krajowych ramach budżetowych. Krajowe ramy budżetowe to zbiór elementów stanowiących podstawę zarządzania budżetem krajowym, tzn. właściwa dla danego kraju struktura instytucjonalna kształtująca politykę budżetową na szczeblu krajowym. Obejmuje to systemy rachunkowości publicznej, statystykę, zasady prognozowania, liczbowe reguły budżetowe, procedury budżetowe mające zastosowanie na poszczególnych etapach procesu budżetowego i – w szczególności – średniookresowe ramy budżetowe, a także relacje budżetowe pomiędzy podsektorami sektora publicznego. Wprawdzie specyficzne potrzeby i preferencje państw członkowskich muszą być respektowane, jednak kilka kryteriów wydaje się szczególnie istotnych, ponieważ chodzi o zapewnienie minimalnej jakości i spójności z ramami budżetowymi w UGW. Kryteria te stanowią przedmiot proponowanej dyrektywy w sprawie krajowych ram budżetowych, która ma w zamyśle stanowić uzupełnienie reformy paktu stabilności i wzrostu. Kryteria takie wymagają przede wszystkim, aby najbardziej podstawowe elementy krajowych ram budżetowych, mianowicie rachunkowość, statystyka i zasady prognozowania, były zgodne z minimalnymi standardami europejskimi, aby zwiększyć przejrzystość i ułatwić monitorowanie sytuacji budżetowej. W krajowych ramach budżetowych należy również wprowadzić zasadę wieloletniego planowania budżetowego, aby zapewnić realizację średniookresowych celów ustalonych na szczeblu UE. Państwa członkowskie muszą ponadto wprowadzić liczbowe reguły budżetowe sprzyjające spełnianiu warunków dotyczących wysokości deficytu i długu. Państwa członkowskie muszą zapewnić, aby kryteria te miały zastosowanie do wszystkich podsektorów sektora instytucji rządowych i samorządowych. Władze krajowe muszą także zagwarantować przejrzystość procesu budżetowego, przedstawiając szczegółowe informacje na temat istniejących funduszy pozabudżetowych, ulg podatkowych i zobowiązań warunkowych.

2010/0278 (COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie skutecznego egzekwowania nadzoru budżetowego w strefie euro

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 136 w związku z art. 121 ust. 6,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego[1],

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Państwa członkowskie, których walutą jest euro, mają szczególny interes w tym, by prowadzić politykę gospodarczą sprzyjającą prawidłowemu funkcjonowaniu unii gospodarczej i walutowej oraz unikać środków stanowiących zagrożenie dla takiego prawidłowego funkcjonowania, i ponoszą w tym względzie szczególną odpowiedzialność.

(2) W celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania unii gospodarczej i walutowej Traktat dopuszcza możliwość przyjęcia w odniesieniu do państw członkowskich strefy euro środków, które wykraczają poza przepisy mające zastosowanie do ogółu państw członkowskich.

(3) Bardziej skuteczne egzekwowanie nadzoru budżetowego w strefie euro wymaga wprowadzenia dodatkowych sankcji, które powinny zwiększyć wiarygodność ram nadzoru budżetowego w Unii.

(4) Przepisy niniejszego rozporządzenia powinny zapewniać sprawiedliwe, terminowe, progresywne i skuteczne mechanizmy służące zapewnieniu spełniania wymogów zarówno prewencyjnej, jak i naprawczej części paktu stabilności i wzrostu, a w szczególności rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych[2] oraz rozporządzenia Rady (WE) nr 1467/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu[3].

(5) Przewidziane w prewencyjnej części paktu stabilności i wzrostu sankcje dla państw członkowskich, których walutą jest euro, powinny stanowić zachętę do prowadzenia rozważnej polityki budżetowej. Polityka taka powinna zapewniać, by tempo wzrostu wydatków publicznych zasadniczo nie przekraczało ostrożnie ustalonego tempa wzrostu produktu krajowego brutto (PKB) w perspektywie średniookresowej, chyba że wyższe tempo wzrostu wydatków publicznych jest zrównoważone wzrostem dochodów budżetowych lub uznaniowe ograniczenia dochodów są zrekompensowane cięciami wydatków.

(6) Rozważna polityka budżetowa powinna prowadzić do trwałego osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego. Osiągnięcie średniookresowego celu budżetowego powinno zapewnić państwom członkowskim margines bezpieczeństwa w odniesieniu do wartości referencyjnej dla deficytu publicznego wynoszącej 3 % PKB, umożliwić szybkie postępy na drodze do długoterminowej stabilności finansów publicznych oraz zapewnić im pole manewru w ramach polityki budżetowej, w szczególności ze względu na niezbędne inwestycje publiczne.

(7) W przypadku prewencyjnej części paktu stabilności i wzrostu zachętę do prowadzenia rozważnej polityki budżetowej powinien stanowić obowiązek złożenia oprocentowanego depozytu, który byłby nakładany przejściowo na państwo członkowskie, którego walutą jest euro i które nie czyni wystarczających postępów w konsolidacji budżetowej. Obowiązek ten byłby nakładany, jeśli po pierwszym ostrzeżeniu wystosowanym przez Komisję państwo członkowskie kontynuuje postępowanie, które nie stanowi wprawdzie naruszenia zakazu posiadania nadmiernego deficytu, ale jest nierozważne i potencjalnie szkodliwe dla sprawnego funkcjonowania unii gospodarczej i walutowej, w związku z czym Rada wydaje zalecenie zgodnie z art. 121 ust. 4 Traktatu.

(8) Oprocentowany depozyt powinien zostać zwrócony danemu państwu członkowskiemu wraz z narosłymi odsetkami, gdy tylko Rada uzna, że ustała sytuacja, która doprowadziła do obowiązku jego złożenia.

(9) W przypadku części naprawczej paktu stabilności i wzrostu sankcje dla państw członkowskich, których walutą jest euro, powinny obejmować obowiązek złożenia nieoprocentowanego depozytu w związku z decyzją Rady stwierdzającą istnienie nadmiernego deficytu oraz obowiązek zapłaty grzywny w sytuacji, gdy nie zastosowano się do zalecenia Rady dotyczącego korekty nadmiernego deficytu publicznego. Sankcje te powinny być nakładane niezależnie od tego, czy uprzednio na dane państwo członkowskie nałożono obowiązek złożenia oprocentowanego deficytu.

(10) Wysokość depozytu oprocentowanego, depozytu nieoprocentowanego oraz grzywny przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu powinna być określona tak, by zapewnić progresywny charakter sankcji w częściach prewencyjnej i naprawczej paktu stabilności i wzrostu, a także by odpowiednio zmotywować państwa członkowskie, których walutą jest euro, do przestrzegania ram budżetowych obowiązujących w Unii. Grzywna, o której mowa w art. 126 ust. 11 Traktatu, składa się zgodnie z art. 12 rozporządzenia (WE) nr 1467/97[4] ze stałego składnika równego 0,2 % PKB oraz ze składnika zmiennego. Dlatego też progresywny charakter sankcji i równe traktowanie państw członkowskich są zapewnione, gdy depozyt oprocentowany, depozyt nieoprocentowany i grzywna przewidziane w niniejszym rozporządzeniu wynoszą 0,2 % PKB, czyli są równe stałemu składnikowi grzywny, o której mowa w art. 126 ust. 11 Traktatu.

(11) Rada powinna mieć możliwość ograniczenia wysokości lub anulowania sankcji nałożonych na państwa członkowskie, których walutą jest euro, działając na wniosek Komisji przygotowany na podstawie umotywowanego wniosku danego państwa członkowskiego. W przypadku części naprawczej paktu stabilności i wzrostu Komisja powinna mieć również możliwość zaproponowania ograniczenia wysokości lub anulowania sankcji ze względu na wyjątkową sytuację gospodarczą.

(12) Depozyt nieoprocentowany powinien być zwracany po skorygowaniu nadmiernego deficytu, natomiast odsetki od takich depozytów oraz zapłacone grzywny powinny być rozdzielane między państwa członkowskie, których walutą jest euro i które nie odnotowują nadmiernego deficytu ani nie są objęte procedurą nadmiernego zaburzenia równowagi.

(13) Uprawnienia do przyjmowania indywidualnych decyzji w sprawie zastosowania mechanizmów nakładania sankcji określonych w niniejszym rozporządzeniu powinny zostać przyznane Radzie. Jako element koordynacji polityki gospodarczej państw członkowskich prowadzonej przez Radę zgodnie z art. 121 ust. 1 Traktatu, decyzje takie stanowią nieodłączne działania następcze w stosunku do środków przyjętych przez Radę zgodnie z art. 121 i 126 Traktatu oraz rozporządzeniami (WE) nr 1466/97 i (WE) nr 1467/97.

(14) Ponieważ niniejsze rozporządzenie zawiera przepisy ogólne dotyczące skutecznego egzekwowania rozporządzeń (WE) nr 1466/97 i (WE) nr 1467/97, powinno zostać przyjęte zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, o której mowa w art. 121 ust. 6.

(15) Ponieważ cel, jakim jest ustanowienie jednolitego mechanizmu nakładania sankcji, nie może zostać osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, Unia może przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w przywołanym artykule niniejsze rozporządzanie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

Rozdział I Przedmiot

Artykuł 1 Przedmiot i zakres zastosowania

1. Niniejszym rozporządzeniem ustanawia się system sankcji służących skuteczniejszemu egzekwowaniu części prewencyjnej i naprawczej paktu stabilności i wzrostu w strefie euro.

2. Niniejsze rozporządzenie stosuje się do państw członkowskich, których walutą jest euro.

Artykuł 2 Definicje

Do celów niniejszego rozporządzenia:

1. „część prewencyjna paktu stabilności i wzrostu” oznacza system wielostronnego nadzoru ustanowiony rozporządzeniem (WE) nr 1466/97 z dnia 7 lipca 1997 r.;

2. „część naprawcza paktu stabilności i wzrostu” oznacza procedurę kontroli nadmiernego deficytu w państwach członkowskich uregulowaną w art. 126 Traktatu i w rozporządzeniu (WE) nr 1467/97 z dnia 7 lipca 1997 r.;

3. „wyjątkowa sytuacja gospodarcza” oznacza sytuację, w której przekroczenie przez deficyt publiczny wartości referencyjnej uznaje się za wyjątkowe w rozumieniu art. 126 ust. 2 lit. a) tiret drugie Traktatu i przepisów rozporządzenia (WE) nr 1467/97.

Rozdział IISankcje w części prewencyjnej paktu stabilności i wzrostu

Artykuł 3 Depozyt oprocentowany

1. Jeżeli zgodnie z art. 121 ust. 4 Traktatu Rada kieruje do państwa członkowskiego zalecenie dotyczące podjęcia niezbędnych działań korygujących w obliczu utrzymujących się lub szczególnie poważnych i znacznych odstępstw od rozważnej polityki budżetowej, o których to działaniach mowa w art. 6 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1466/97, Rada, działając na wniosek Komisji, nakłada obowiązek złożenia oprocentowanego depozytu. Uznaje się, że decyzja została przyjęta przez Radę, jeżeli w terminie dziesięciu dni od przyjęcia wniosku przez Komisję Rada nie odrzuci go kwalifikowaną większością głosów. Rada może zmienić wniosek zgodnie z art. 293 ust. 1 Traktatu.

2. Proponowany przez Komisję oprocentowany depozyt wynosi 0,2 % produktu krajowego brutto (PKB) danego państwa członkowskiego w poprzednim roku.

3. W odniesieniu do depozytu obowiązuje stopa procentowa odzwierciedlająca ryzyko kredytowe Komisji i odpowiedni okres inwestycji.

4. W drodze odstępstwa od przepisów ust. 2 Komisja, w odpowiedzi na umotywowany wniosek danego państwa członkowskiego skierowany do niej w terminie dziesięciu dni od przyjęcia zalecenia Rady, o którym mowa w ust. 1, może zaproponować zmniejszenie wysokości oprocentowanego depozytu lub jego anulowanie.

5. Jeżeli ustała sytuacja, która stanowiła przyczynę wydania zalecenia, o którym mowa w ust. 1, Rada na podstawie wniosku Komisji podejmuje decyzję o zwróceniu depozytu wraz z narosłymi odsetkami danemu państwu członkowskiemu. Rada może zmienić wniosek Komisji zgodnie z art. 293 ust. 1 Traktatu.

Rozdział IIISankcje w części naprawczej paktu stabilności i wzrostu

Artykuł 4Depozyt nieoprocentowany

1. Jeżeli zgodnie z art. 126 ust. 6 Traktatu Rada stwierdza, że w danym państwie członkowskim istnieje nadmierny deficyt, Rada, działając na wniosek Komisji, nakłada obowiązek złożenia nieoprocentowanego depozytu. Uznaje się, że decyzja została przyjęta przez Radę, jeżeli w terminie dziesięciu dni od przyjęcia wniosku przez Komisję Rada nie odrzuci go kwalifikowaną większością głosów. Rada może zmienić wniosek zgodnie z art. 293 ust. 1 Traktatu.

2. Proponowany przez Komisję nieoprocentowany depozyt wynosi 0,2 % PKB danego państwa członkowskiego w poprzednim roku.

3. Jeżeli państwo członkowskie złożyło Komisji depozyt oprocentowany zgodnie z art. 3, zostaje on przekształcony w depozyt nieoprocentowany.

Jeżeli wysokość złożonego uprzednio depozytu oprocentowanego wraz z narosłymi odsetkami przekracza wysokość wymaganego depozytu nieoprocentowanego, kwota tej różnicy jest zwracana państwu członkowskiemu.

Jeżeli wysokość wymaganego depozytu nieoprocentowanego przekracza wysokość złożonego uprzednio depozytu oprocentowanego wraz z narosłymi odsetkami, państwo członkowskie wpłaca kwotę tej różnicy.

4. W drodze odstępstwa od przepisów ust. 2 niniejszego artykułu Komisja może, w związku z wyjątkową sytuacją gospodarczą lub w odpowiedzi na umotywowany wniosek danego państwa członkowskiego skierowany do niej w terminie dziesięciu dni od przyjęcia decyzji Rady zgodnie z art. 126 ust. 6 Traktatu, zaproponować zmniejszenie wysokości nieoprocentowanego depozytu lub jego anulowanie.

Artykuł 5Grzywna

1. Jeżeli zgodnie z art. 126 ust. 8 Traktatu Rada stwierdza, że w odpowiedzi na jej zalecenia dane państwo członkowskie nie podjęło skutecznych działań w wyznaczonym terminie, Rada, działając na wniosek Komisji, nakłada na państwo członkowskie obowiązek zapłaty grzywny. Uznaje się, że decyzja została przyjęta przez Radę, jeżeli w terminie dziesięciu dni od przyjęcia wniosku przez Komisję Rada nie odrzuci go kwalifikowaną większością głosów. Rada może zmienić wniosek zgodnie z art. 293 ust. 1 Traktatu.

2. Proponowana przez Komisję grzywna wynosi 0,2 % PKB danego państwa członkowskiego w poprzednim roku.

3. Jeżeli państwo członkowskie złożyło Komisji depozyt nieoprocentowany zgodnie z art. 4, zostaje on przekształcony w grzywnę.

Jeżeli wysokość złożonego uprzednio depozytu nieoprocentowanego przekracza wysokość nałożonej grzywny, kwota tej różnicy jest zwracana państwu członkowskiemu.

Jeżeli wysokość nałożonej grzywny przekracza wysokość złożonego uprzednio depozytu nieoprocentowanego lub jeśli nie złożono uprzednio depozytu nieoprocentowanego, państwo członkowskie wpłaca kwotę tej różnicy.

4. W drodze odstępstwa od przepisów ust. 2 niniejszego artykułu Komisja może, w związku z wyjątkową sytuacją gospodarczą lub w odpowiedzi na umotywowany wniosek danego państwa członkowskiego skierowany do niej w terminie dziesięciu dni od przyjęcia decyzji Rady zgodnie z art. 126 ust. 8 Traktatu, zaproponować zmniejszenie wysokości grzywny lub jej anulowanie.

Artykuł 6Zwrot depozytu nieoprocentowanego

Jeżeli zgodnie z art. 126 ust. 12 Traktatu Rada uchyla wszystkie lub niektóre swoje decyzje, danemu państwu członkowskiemu zwraca się nieoprocentowany depozyt złożony przez nie Komisji.

Artykuł 7Podział odsetek i grzywien

Dochody Komisji z odsetek od depozytów złożonych zgodnie z art. 4 i grzywny zapłacone zgodnie z art. 5 stanowią inne dochody, o których mowa w art. 311 Traktatu, i są rozdzielane między państwa członkowskie, których walutą jest euro i które nie odnotowują nadmiernego deficytu stwierdzonego zgodnie z art. 126 ust. 6 Traktatu ani nie są objęte procedurą nadmiernego zaburzenia równowagi w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr […/…].

Rozdział IV PRZEPISY OGÓLNE

ARTYKUł 8 GłOSOWANIE W RADZIE

W odniesieniu do środków, o których mowa w art. 3, 4 i 5, prawo głosu posiadają wyłącznie członkowie Rady reprezentujący państwa członkowskie, których walutą jest euro, a Rada stanowi, nie uwzględniając głosu członka Rady reprezentującego dane państwo członkowskie.

Większość kwalifikowaną członków Rady wymienionych w akapicie pierwszym określa się zgodnie z art. 238 ust. 3 lit. a) Traktatu.

Artykuł 9Wejście w życie

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie […] dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej .

Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich zgodnie z Traktatami.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.

W imieniu Parlamentu Europejskiego W imieniu Rady

Przewodniczący Przewodniczący

[1] Dz.U. C […] z […], s. […].

[2] Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 1.

[3] Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 6.

[4] Dz.U. L 209 z 2.8.1997, s. 6.