[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 17.3.2010

KOM(2010)101 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Środki towarzyszące odnoszące się do bananów: Pomoc krajom AKP będącym głównymi eksporterami bananów w trwałym dostosowaniu do nowych warunków handlu

Banany[1] są podstawą egzystencji dla milionów ludzi oraz głównym źródłem dochodu z eksportu dla wielu krajów rozwijających się[2]. W niektórych z tych krajów, produkcja bananów na eksport do Unii Europejskiej (UE) stanowi istotny rodzaj działalności gospodarczej i wywiera wielorakie skutki na pozostałą część gospodarki.

Kraje Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) będące eksporterami bananów tradycyjnie korzystały z preferencyjnego dostępu do rynku UE. Warunki preferencyjne dla krajów AKP były przedmiotem skarg innych członków Światowej Organizacji Handlu (WTO), a Organ Apelacyjny WTO wielokrotnie wydawał decyzje na niekorzyść wspólnej organizacji rynku Unii Europejskiej. W ostatniej decyzji z grudnia 2008 r. Organ ten stwierdził, że UE jest zobowiązana na nowo określić stawkę celną bananów.

W grudniu 2009 r. UE parafowała umowę w sprawie bananów z krajami Ameryki Łacińskiej będącymi eksporterami bananów, w której określono harmonogram obniżania stawki celnej wg klauzuli największego uprzywilejowania (KNU) dotyczącej bananów. Stawki KNU będą redukowane z obecnej stawki 176 EUR/t do 114 EUR/t przez okres siedmiu do dziewięciu lat.

Kraje AKP będące eksporterami bananów będą nadal korzystały z bezcłowego i bezkontyngentowego dostępu do rynku UE. Niemniej jednak w związku ze zmieniającymi się ustaleniami dotyczącymi handlu, w szczególności liberalizacją klauzuli najwyższego uprzywilejowania w ramach WTO, zmniejszenie marginesu uprzywilejowania dla krajów AKP będących eksporterami bananów przebiegać będzie szybciej, niż początkowo przewidywano. Sytuacja ta wymaga podjęcia odpowiednich działań.

Komisja Europejska podejmuje się pomóc krajom AKP w dostosowaniu się do skutków wywołanych przez zmiany w systemie przywozu UE. Włączenie wszystkich krajów rozwijających się do wielostronnego systemu wymiany handlowej oraz do gospodarki światowej jest kluczowym celem unijnej polityki rozwoju. Komisja Europejska wnosi zatem o udzielenie wsparcia krajom AKP będącym głównymi eksporterami bananów w dostosowaniu się do zmian, jakim będą musiały stawić czoła, poprzez ustanowienie środków towarzyszących odnoszących się do bananów. Proponuje się, aby środki te objęły maksymalny okres czterech lat (2010-2013) i aby ich budżet wynosił 190 mln EUR. Komisja, wraz z władzą budżetową, zbada możliwość zwiększenia tej kwoty o 10 mln, jeśli w ramach rocznej procedury budżetowej będą dostępne odpowiednie środki.

PRZEBIEG PROCEDURY

System handlu UE

Kraje AKP będące eksporterami bananów tradycyjnie korzystały z preferencyjnego dostępu do rynku UE. Sytuacja ta była przedmiotem skarg innych państw w ramach Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu (GATT), a od momentu utworzenia wspólnej organizacji rynku bananów w 1993 również w ramach mechanizmu rozwiązywania sporów WTO.

W wyniku wielu sporów w ramach WTO oraz związanych z nimi reform wspólnotowego systemu handlu bananami, w dniu 1 stycznia 2006 r. WE wprowadziła system czysto taryfowy z taryfą celną w wysokości 176 EUR/t, w połączeniu z bezcłowym kontyngentem taryfowym w wysokości 775 000 ton dla bananów pochodzących z krajów AKP. Niemniej jednak system ten nie został uznany za zadowalający przez kraje objęte KNU, a Organ Apelacyjny WTO kilkakrotnie orzekł na niekorzyść wspólnej organizacji rynku WE, ostatnio w swojej decyzji z grudnia 2008 r.

Międzynarodowe negocjacje handlowe oraz toczące się spory przed WTO zmusiły UE do ponownego określenia stawki celnej KNU poniżej obecnego poziomu 176 EUR/t przywiezionych bananów. W grudniu 2009 r. po długich i szczegółowych negocjacjach UE parafowała umowę w sprawie bananów z krajami Ameryki Łacińskiej będącymi eksporterami bananów, w której określono harmonogram obniżania stawki celnej KNU dotyczącej bananów.

Umowa ta rozwiązuje wszystkie spory toczące się przed WTO i stanowi, że stawki KNU będą ulegały redukcji z obecnej stawki 176 EUR/t do 114 EUR/t przez okres siedmiu do dziewięciu lat. Kraje AKP będą nadal korzystały z bezcłowego i bezkontyngentowego dostępu do rynku UE, w ramach umów o partnerstwie gospodarczym między regionami AKP a UE obowiązujących od stycznia 2008 r.

Zmiana systemu taryfowego UE wymaga obniżenia marginesu uprzywilejowania dla krajów AKP. W celu wspierania krajów AKP będących dostawcami bananów w procesie dostosowania, Komisja Europejska proponuje ustanowienie dla krajów AKP będących głównymi eksporterami bananów środków towarzyszących skierowanych do konkretnych krajów. Środki te zostaną oparte na rozpoczętych procesach adaptacyjnych oraz specjalnym systemie pomocy i specjalnych ramach pomocy dla krajów AKP będących tradycyjnymi dostawcami bananów (zob. pkt 1.3 poniżej).

Wymiana handlowa w zakresie bananów między AKP a UE

Od 1999 r. wyłoniło się dziesięć krajów AKP będących głównymi eksporterami bananów, z których każdy dostarcza do UE średnio ponad 10 000 ton bananów rocznie (załącznik 1). W Afryce są to: Ghana, Kamerun i Wybrzeże Kości Słoniowej. W regionie Karaibów są to: Belize, Dominika, Jamajka, Republika Dominikańska, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny oraz Surinam. Wykresy 1 i 2 pokazują przywóz z tych krajów do UE między 1999 a 2008 r.

W ostatnich dziesięciu latach dwadzieścia innych krajów AKP również dostarczało banany do UE. Niemniej były to ilości marginalne o rocznej średniej poniżej 40 ton/kraj.

Wykres 1: Przywóz do UE z krajów Afryki będących głównymi dostawcami bananów, 1999-2008

[pic]

Źródło: Comext, Eurostat, 2009

Wykres 2: Przywóz do UE z krajów regionu Karaibów będących głównymi dostawcami bananów, 1999-2008

[pic]

Źródło: Comext, Eurostat, 2009

Poprzednie programy wsparcia

W przeszłości UE zwiększyła wsparcie dla sektora bananów krajów AKP poprzez finansowanie:

- specjalnego systemu wsparcia[3] od 1994 do 1999 r.

- specjalnych ram wsparcia[4] od 1999 do 2008 r.

Oba programy wspierały dostosowanie krajów AKP będących tradycyjnymi eksporterami bananów[5] do zmian w systemie rynku bananów WE oraz do potencjalnych zmian stawek celnych. W szczególności pomogły krajom-beneficjentom:

- w prowadzeniu produkcji bananów w sposób bardziej konkurencyjny; lub

- w dywersyfikacji gospodarki poprzez inwestycje w inne sektory, aby zmniejszyć zależność od produkcji bananów.

Osiągnięte wyniki były zasadniczo zadowalające, choć pozostają do rozwiązania pewne problemy, w szczególności w krajach, w których priorytetem była dywersyfikacja[6]. Cztery kraje – Grenada, Madagaskar, Republika Zielonego Przylądka i Somalia – stopniowo zredukowały przywóz bananów do UE, a następnie zupełnie go zaniechały. Dwa kraje AKP niebędące tradycyjnymi dostawcami bananów – Ghana i Republika Dominikańska – wykorzystały preferencyjny dostęp do rynku UE i dopiero ostatnich latach przekształciły się w kraje będące eksporterami bananów, a więc nie korzystały ze specjalnego systemu wsparcia i specjalnych ram wsparcia.

NOWE ŚRODKI TOWARZYSZąCE ODNOSZąCE SIę DO BANANÓW

Cele, beneficjenci i obszary działania

Poprzez środki towarzyszące odnoszące się do bananów Komisja Europejska proponuje wesprzeć dostosowanie dziesięciu krajów AKP, które dostarczały w ostatnich dziesięciu latach do UE średnio powyżej 10 000 ton bananów rocznie, do nowych stawek celnych KNU; dotyczy to: Belize, Dominiki, Ghany, Jamajki, Kamerunu, Republiki Dominikańskiej, Saint Lucii, Saint Vincent i Grenadynów, Surinamu i Wybrzeża Kości Słoniowej.

Środki towarzyszące odnoszące się do bananów pomogą w osiągnięciu celów współpracy UE z krajami AKP: zmniejszenia ubóstwa, przyspieszania trwałego rozwoju, zapewnienia tym krajom sprawnej integracji z gospodarką światową. Środki te będą wspierać proces dostosowania w krajach AKP będących eksporterami bananów przy uwzględnieniu polityki prowadzonej przez te państwa i ich własnych strategii dostosowania. Środki te ukierunkowane będą przede wszystkim na trzy obszary.

1. Zwiększenie konkurencyjności sektora bananów. Wspieranie eksporterów bananów, aby stali się bardziej konkurencyjni w krajach, gdzie producenci mają szanse dostosowania się do nowych wydarzeń w gospodarce światowej w perspektywie długoterminowej.

2. Promowanie dywersyfikacji gospodarczej. Pomoc obszarom, których gospodarka jest zależna od wywozu bananów, w osiągnięciu przychodu w inny sposób może wpłynąć na poprawę ich sytuacji, niezależnie od tego czy nowe źródła przychodu będą jedynie uzupełniać, czy zastąpią przychód z eksportu bananów.

3. Łagodzenie szerszych konsekwencji adaptacji dla zatrudnienia, edukacji i opieki zdrowotnej, użytkowania gruntów oraz środowiska. Obniżenie stawek taryfowych najprawdopodobniej spowoduje skutki społeczne, środowiskowe i gospodarcze dla krajów AKP, szczególnie jeśli sektor bananów ulegnie zmniejszeniu. Strategie adaptacji mogą złagodzić te skutki, a pomoc UE powinna te strategie wspierać.

Potrzeby krajów beneficjentów będą się znacznie różnić, zależnie od znaczenia sektora bananów dla gospodarki, wielkości przywozu do UE oraz zdolności adaptacyjnych. Przy dodatkowym wysiłku niektóre kraje mogą pozostać konkurencyjne na rynku słabiej chronionym, podczas gdy inne mogą preferować inne rozwiązania. Środki towarzyszące powinny zatem być dostosowane do potrzeb każdego z krajów i włączone do szerszych krajowych strategii dotyczących rolnictwa i rozwoju.

Postanowienia wykonawcze

Strategie dostosowane do potrzeb każdego z krajów pomogą tym krajom w dostosowaniu się do warunków rynkowych i ukierunkują pomoc UE, przy jednoczesnej dbałości o to, aby środki towarzyszące odnoszące się do bananów były odpowiednie i skuteczne. Każdy kraj, przy udziale zainteresowanych podmiotów, powinien sporządzić lub uaktualnić swoją krajową strategię dostosowania sektora bananów zgodnie z szerszą polityką w zakresie rolnictwa, środowiska i zatrudnienia oraz strategii rozwoju. Strategie te powinny, we właściwych przypadkach, uwzględniać doświadczenia i wyniki poprzednich programów wsparcia w sektorze bananów oraz opierać się na dalszej ocenie perspektyw w ramach nowych ustaleń dotyczących handlu. W oparciu o te krajowe strategie dostosowania przyjęta zostanie wieloletnia strategia wsparcia UE, która będzie spójna z krajowymi programami wsparcia UE. Strategie te podlegać będą dalszemu przeglądowi, na podstawie którego zostanie podjęta decyzja, czy konieczne jest przeprowadzenie strategicznych ocen środowiskowych.

ZAŁĄCZNIK 1: Przywóz do UE z krajów AKP będących głównymi i tradycyjnymi dostawcami bananów, w tonach, 1999-2008

|1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 |Średnia 1999-2008 | | Belize |55,650 |68,558 |51,609 |38,178 |73,806 |80,292 |74,189 |73,207 |62,357 |82,146 |65,999 | | Kamerun |160,638 |204,978 |215,455 |229,913 |293,091 |260,056 |252,912 |252,702 |221,821 |279,530 |237,110 | | Republika Zielonego Przylądka |10 |2 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |1 | | Wybrzeże Kości Słoniowej |192,522 |200,163 |216,699 |210,788 |202,034 |208,948 |183,752 |221,791 |189,438 |216,583 |204,272 | | Dominika |27,583 |27,713 |17,516 |17,467 |10,472 |12,167 |12,814 |13,298 |7,291 |10,281 |15,660 | | Republika Dominikańska |42,217 |59,807 |85,886 |97,331 |109,434 |101,337 |144,683 |176,757 |206,362 |170,464 |119,428 | | Ghana |2,526 |2,972 |3,345 |3,201 |928 |1,788 |4,207 |22,404 |34,134 |45,951 |12,146 | | Grenada |621 |784 |591 |557 |448 |406 |0 |0 |0 |0 |341 | | Jamajka |51,635 |40,941 |42,958 |40,600 |41,775 |28,660 |11,654 |31,863 |18,371 |40 |30,850 | | Kenia |19 |10 |1 |3 |1 |0 |0 |0 |0 |1 |4 | | Madagaskar |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | | Saint Lucia |65,532 |72,566 |34,727 |49,313 |32,520 |42,872 |28,243 |36,726 |30,456 |38,512 |43,147 | | Saint Vincent i Grenadyny |37,910 |42,923 |30,829 |32,520 |20,911 |23,962 |15,893 |17,239 |13,792 |8,975 |24,495 | | Surinam |39,029 |34,234 |28,720 |6,548 |0 |19,387 |35,258 |45,119 |58,788 |65,812 |33,290 | | Tanzania |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | | Źródło: Comext, Eurostat, 2009

[1] Na potrzeby niniejszego komunikatu pod pojęciem „banany” rozumie się banany w handlu międzynarodowym oznaczone kodem CN 08030019. Różne odmiany bananów, w tym także plantany, stanowią podstawowy produkt spożywczy, nierzadko znacznie przyczyniając się do bezpieczeństwa żywnościowego gospodarstw domowych. Banan deserowy odmiany Cavendish, zazwyczaj spożywany na rynku europejskim, jest najczęściej sprzedawanym owocem na świecie.

[2] Wydany w lutym 2004 r. komunikat w sprawie łańcuchów towarów rolnych, zależności i ubóstwa – wniosek dotyczący o unijnego planu działania (COM (2004) 89) stworzył podstawy do nowego zaangażowania UE w produkty rolne w krajach rozwijających się i wskazał przyszłe kierunki współpracy.

[3] Rozporządzenie Rady (WE) nr 2686/94 z dnia 31 października 1994 r.

[4] Rozporządzenie Rady (WE) nr 856/1999 z 22 kwietnia 1999 r. oraz rozporządzenie Komisji (WE) nr 1609/1999.

[5] Belize, Dominika, Jamajka, Kamerun, Madagaskar, Republika Zielonego Przylądka, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny, Somalia, Surinam i Wybrzeże Kości Słoniowej.

[6] Sprawozdanie dwuletnie w sprawie specjalnych ram pomocy dla tradycyjnych dostawców bananów z AKP; COM (2010) xxx .