Wniosek dotyczący DECYZJI RADY zmieniającej decyzję Rady 2002/883/WE w sprawie udzielenia dalszej pomocy makrofinansowej Bośni i Hercegowinie

(przedstawiona przez Komisję)

UZASADNIENIE

1. Kontekst

W dniu 5 listopada 2002 r. Rada Unii Europejskiej postanowiła udzielić Bośni i Hercegowinie (BiH) makrofinansowej pomocy w wysokości do 60 milionów EUR, w skład której wchodzi udogodnienie w formie pożyczki w wysokości 20 milionów EUR oraz udogodnienie w formie dotacji w wysokości 40 milionów EUR (decyzja [1] 2002/883/WE).

[1] Dz.U. L 308 z 9.11.2002, str. 28.

Celem tej pomocy było wsparcie bilansu płatniczego i dopomożenie w złagodzeniu zewnętrznych ograniczeń finansowych kraju, jak również ulżenie w wysiłkach związanych z reformami oraz we wdrażaniu powszechnych instytucji i polityk zgodnych z porozumieniem pokojowym z Dayton. Pomoc została udzielona warunkowo po odnotowaniu zadowalających wyników programu dostosowania i reform BiH w ramach umowy o kredycie stand-by z MFW, która została zatwierdzona w sierpniu 2002 r. Ostateczny i pozytywny przegląd umowy z MFW został zatwierdzony przez zarząd MFW w lutym 2004 r. Władze MFW i BiH prowadzą obecnie rozmowy w sprawie następnej umowy.

Po podpisaniu w dniu 27 grudnia 2002 r. Protokołu Ustaleń (PU) określającego warunki dla wypłaty drugiej transzy pierwsza transza pomocy (w formie dotacji w wysokości 15 milionów EUR) została zwolniona w lutym 2003 r. W lipcu 2003 r. podpisany został z władzami Uzupełniający Protokół Ustaleń (UPU). Określił on wysokość drugiej transzy na 20 milionów EUR (zawierającej składnik dotacyjny w wysokości 10 milionów EUR i składnik pożyczkowy w wysokości 10 milionów EUR) i ustalił szereg warunków dotyczących polityki gospodarczej, które muszą zostać spełnione przed zwolnieniem trzeciej transzy. Końcowa i ostatnia transza w wysokości 25 milionów EUR będzie się składać z elementu pożyczkowego (w wysokości do 10 milionów EUR) oraz elementu dotacyjnego (w wysokości do 15 milionów EUR).

Ze względu na: i) opóźnienia władz BiH w realizacji wymaganych reform politycznych; ii) opóźnienia w ratyfikowaniu Umowy Pożyczkowej przez parlament BiH (co zajęło ponad cztery miesiące); oraz iii) potrzebę zmiany UPU w celu spełnienia zobowiązań wynikających z rozporządzenia finansowego WE warunki dla trzeciej transzy zostały spełnione dopiero pod koniec 2003 r. i transza ta została zwolniona przed końcem grudnia 2003 r. (składnik dotacyjny) i stycznia 2004 r. (składnik pożyczkowy). Dalsze opóźnienia w realizacji przez władze programu reform spowodowały również opóźnienie zwolnienia trzeciej transzy, która nadal pozostaje w zawieszeniu.

2. Ostatnie wydarzenia i perspektywy na przyszłość

Po wysokich realnych stopach wzrostu PKB obserwowanych w okresie odbudowy (średnio powyżej 30 % w latach od 1996 do 1999) roczny wzrost zmalał do 5,5 % w 2002 r. i dalej do około 3,5 % w 2003 r. Ostatnie tendencje są jednak pomyślne. Wstępne dane wskazują, że produkcja przemysłowa wzrosła o 20 % w pierwszych pięciu miesiącach 2004 r. Spodziewane jest, że wzrost rozpocznie się na nowo i w 2004 r. wyniesie około 5 %. Inflacja została opanowana i oczekuje się, że w 2004 r. wyniesie blisko 1 %. Konsolidacja fiskalna przebiegała w ciągu ostatnich dwóch lat pomyślnie. Skonsolidowany deficyt budżetowy jest obniżany z 2,2 % po dotacjach otrzymanych w latach 2002 i 2003 do poziomu bliskiego zeru (-0,1 % PKB) w 2004 r. (zaprogramowany deficyt).

Zewnętrzne ujemne bilanse handlowe nadal są obciążeniem dla gospodarki i spodziewane jest, że deficyt obrotów bieżących wzrośnie nieco do około 19 % PKB w 2004 r. na fali wysokiego popytu na towary importowane, w porównaniu z około 18 % PKB w 2003 r. Oczekuje się, że szacowana wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ), które zostały wznowione w ciągu ostatnich kilku lat, choć z bardzo niskiego poziomu, zwiększy się z 320 milionów USD w 2003 r. do około 420 milionów USD w 2004 r. Pomimo niepewności związanych z przepływami kapitału MFW nie oczekiwał w 2004 r. żadnych dodatkowych potrzeb w zakresie pozostałego finansowania zewnętrznego ponad i powyżej tych, do których sfinansowania, jak się spodziewał, przyczyni się WE, uwalniając trzecią transzę pomocy makrofinansowej. Według założeń MFW dotyczących ostatecznego przeglądu umowy o kredycie stand-by w lutym 2004 r. trzecia transza byłaby wypłacona w 2004 r. i zasadniczo zamknęłaby lukę w zakresie pozostałego finansowania zewnętrznego (po wpłatach od MFW i Banku Światowego) na rok 2004.

Proces reform strukturalnych trwał nadal, przy czym największy postęp zaobserwowano w zarządzaniu finansami publicznymi oraz w sektorze finansowym. Prywatyzacja przyspieszyła pod koniec 2003 r. i na początku 2004 r., a w ostatnim półroczu 2004 r. pomyślnie zakończono szereg ofert przetargowych dużych przedsiębiorstw. W listopadzie 2003 r. Komisja sfinalizowała badanie wykonalności dotyczące otwarcia negocjacji w sprawie Umowy o stabilizacji i stowarzyszeniu. Zanim Komisja będzie mogła zalecić Radzie otwarcie negocjacji, BiH musi w ciągu 2004 r. poczynić znaczące postępy w zakresie 16 priorytetów, w tym w dziedzinie reform gospodarczych, takich jak reforma finansów publicznych, podatków pośrednich i statystyki.

W lutym 2004 r. BiH pomyślnie zakończyła zatwierdzoną w sierpniu 2002 r. umowę z MFW o kredycie stand-by, która przedłużyła się o trzy miesiące poza termin zakończenia początkowo przewidywany na listopad 2003 r. Władze BiH zobowiązały się kontynuować stabilizację i reformy gospodarcze i zamierzają uzgodnić z MFW następny program, którego rozpoczęcie spodziewane jest w czwartym kwartale 2004 r. W czerwcu 2004 r. do BiH udała się misja personalna MFW w celu odbycia rozmów z władzami na temat nowej umowy z MFW, która, jak się oczekuje, przyjmie formę pięciomiesięcznej umowy o kredycie stand-by, podobnie jak pierwsza.

Jeżeli chodzi o realizację makrofinansowej pomocy WE, to w czerwcu 2004 r. misja personalna Komisji dokonała przeglądu stanu postępów pod względem warunków zwolnienia trzeciej i ostatniej transzy. Stwierdziła ona, że w pierwszym półroczu 2004 r. miał miejsce istotny postęp pod względem zastosowania się do postawionych warunków. Jednakże w przypadku szeregu warunków pozostała konieczność dokonania dalszych postępów. W zależności od dalszych osiągnięć pod tym względem w następnych kilku miesiącach trzecia transza mogłaby zostać próbnie wypłacona do grudnia 2004 r. lub na początku 2005 r.

3. Inne względy związane z udzielaniem pomocy makrofinansowej

W odniesieniu do zaleceń podanych w Sprawozdaniu z wykonania budżetu za rok 2001, a także w Specjalnym raporcie nr 1/2002 Trybunału Obrachunkowego dotyczącym makrofinansowej pomocy krajom trzecim, służby Komisji biorą pod należytą rozwagę pięć kryteriów z Genval (wyjątkowy charakter, wstępne warunki polityczne, komplementarność, warunkowość oraz dyscyplina finansowa).

Biorąc pod uwagę inne warunki dotyczące zarządzania budżetowego i finansowego, służby Komisji podejmują działania w celu spełnienia wymogów nałożonych przez nowe rozporządzenie finansowe. Znajduje to odzwierciedlenie w dokonaniu wstępnej oceny (w załączeniu) wnioskowanej pomocy. Ma to także swoje odbicie w podpisaniu w grudniu 2003 r. z władzami poprawki do UPU polegającej na ujęciu szeregu postanowień dotyczących inspekcji, zapobiegania nadużyciom, rewizji oraz rewindykacji funduszy w razie oszustwa lub korupcji. W szczególności przed przystąpieniem do faktycznej realizacji pozostałej części tej pomocy służby komisji planują sprawdzenie rzetelności istniejących w Bośni i Hercegowinie obiegów finansowych, procedur administracyjnych oraz mechanizmów kontroli wewnętrznej i zewnętrznej, które mają istotne znaczenie dla tego typu pomocy. W tym celu zlecono zewnętrznym konsultantom przeprowadzenie oceny operacyjnej, której wyniki spodziewane są do września 2004 r. W zależności od tych wyników przed zwolnieniem zaległych funduszy mogą być wymagane uprzednie działania.

4. Proponowana decyzja modyfikująca podstawę prawną poprzez przesunięcie terminu wygaśnięcia

Bośnia i Hercegowina wymaga dalszej pomocy finansowej ze strony Wspólnoty oraz innych dwustronnych i wielostronnych donatorów w celu wsparcia jej działań związanych ze stabilizacją ekonomiczną i reformami. Jednakże podstawowa decyzja Rady (2002/883/WE z 5 listopada 2002 r.) została oparta na oczekiwaniu, że program stabilizacji ekonomicznej i reform władz BiH, uzgodniony w ramach umowy o kredycie stand-by z MFW, zostanie wdrożony w 2002 i 2003 r. i będzie trwał 15 miesięcy, od sierpnia 2002 r. do listopada 2003 r. MFW zgodził się na przedłużenie tego okresu do lutego 2004 r., co jest terminem ostatniego przeglądu. W kontekście tego ostatecznego przeglądu MFW przewidział zwolnienie trzeciej i ostatniej transzy WE przeznaczonej na pokrycie potrzeb finansowych związanych z bilansem płatniczym na rok 2004.

Artykuł 6 decyzji Rady z 5 listopada 2002 r. zastrzega, że decyzja ta będzie obowiązywać do dwóch lat od dnia jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym. Decyzja została opublikowana 9 listopada 2002 r., a zatem wygasa 9 listopada 2004 r.

W tym kontekście wydaje się obecnie konieczna zmiana decyzji Rady 2002/883/WE tak, aby umożliwić kontynuowanie realizacji tej pomocy i zwolnić trzecią i ostatnią transzę w wysokości 25 milionów EUR przed końcem 2004 r. lub ewentualnie w pierwszym półroczu 2005 r. Zgodnie z wymogami budżetowymi zmieniona decyzja Rady określałaby znowelizowaną datę wygaśnięcia decyzji na 30 czerwca 2005 r.

2004/0207 (CNS)

Wniosek dotyczący DECYZJI RADY zmieniającej decyzję Rady 2002/883/WE w sprawie udzielenia dalszej pomocy makrofinansowej Bośni i Hercegowinie

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 308,

uwzględniając wniosek Komisji,

uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Decyzja Rady 2002/883/WE z dnia 5 listopada zapewniająca dalszą pomoc makrofinansową Bośni i Hercegowinie obejmuje składnik pożyczkowy w maksymalnej wysokości 20 milionów EUR oraz składnik dotacyjny w maksymalnej wysokości 40 milionów EUR.

(2) Ze względu na opóźnienia w realizacji wymaganych reform politycznych uzgodnionych między Komisją Europejską a Bośnią i Hercegowiną dotychczas mogła być zwolniona tylko pierwsza transza (15 milionów EUR) i druga transza (20 milionów EUR). Trzecia i ostatnia transza w wysokości do 25 milionów EUR pozostaje nadal niezrealizowana.

(3) Bośnia i Hercegowina zobowiązała się kontynuować drogę stabilizacji ekonomicznej i reform. Po pomyślnym wypełnieniu poprzedniej umowy o kredycie stand-by w lutym 2004 r. toczyły się negocjacje nad nowym programem wspieranym przez MFW.

(4) Kraj nadal wymaga zewnętrznego wsparcia finansowego oprócz tego, które może być udzielone przez międzynarodowe instytucje finansowe.

(5) Istniejąca decyzja Rady 2002/883/WE powinna zostać zmieniona, by pozwolić na wyasygnowanie funduszy dotacyjnych po 9 listopada 2004 r.

(6) Traktat nie daje dla przyjęcia tej decyzji innych uprawnień niż te, które są określone w art. 308.

(7) Po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Finansowym,

PRZYJMUJE NASTĘPUJĄCĄ DECYZJĘ:

Artykuł

Artykuł 6 akapit drugi decyzji 2002/883/WE zastępuje się następująco:

,Stosuje się do 30 czerwca 2005 r.".

Sporządzono w Brukseli, [...]

W imieniu Rady

Przewodniczący

FINANCIAL STATEMENT

1. Title of Operation

Macro-financial assistance to Bosnia and Herzegovina.

2. Budget heading involved

a) Grant component of the assistance (in EUR)

Budget line: 01 03 02 02

>TABELPOSITION>

(1) EUR 75 million committed in December 2002

(2) EUR 15 million committed in July 2003

b) Loan component of the assistance

01 04 01 07 - "EC guarantee for the borrowing programmes contracted by the Community to provide assistance to the countries of the Western Balkans"

3. Legal basis

Article 308 of the Treaty

4. Description and justification of the action

a) Description of the action

Modification of the expiry date of Council Decision 2002/883/EC, providing further macro-financial assistance to Bosnia and Herzegovina, with a view to supporting the government's reform efforts and ensuring a sustainable balance-of-payments situation.

b) Justification of the action

The sustainability of the beneficiary country's economic stabilisation and reform achievements heavily depends on external financial assistance from official sources at concessional terms.

5. Classification of the expenditure

a) Grant component: non-compulsory, differentiated.

b) Loan component: compulsory

6. Nature of the expenditure

a) Straight grant (100% subsidy).

b) Potential activation of budget guarantee for the Community borrowing aimed to fund the loan.

7. Financial impact

a) Method of calculation

The evaluation of the amount of the assistance deemed necessary is based on the present estimates of the beneficiary country's residual external financing needs.

For the loan component of the assistance, it is expected that the budget guarantee will not be called. The Guarantee Fund for external actions has been provisioned in 2002 according to the Fund Regulation, for an amount corresponding to 9% of the amount of the guaranteed loan. As a result, a transfer of appropriations (n° 54/2002) of EUR 1.8 million from the Reserve (budget line 01 04 01 13) to the Guarantee Fund (budget line 01 04 01 14) was authorized by the Budgetary Authority in 2002 after adoption of the Council Decision 2002/883/EC.

b) Effect of the action on intervention credits

For the grant element, the credits under budget line 01 03 02 02 will be used subject to compliance with a number of policy conditions to be agreed with the authorities of Bosnia and Herzegovina.

The budget entry reflecting the budget guarantee for the loan component of the assistance will be activated only in the case of an effective call on the guarantee.

c) Financing of intervention

(i) Grant

The following updated schedule of appropriations to be financed within the limits of Category 4 of the present Financial Perspective is proposed (in EUR):

// 2004

Commitment appropriations // 0(1)

Payment appropriations // 15 000 000

1) EUR 15 million already committed in July 2003

(ii) Eventual call on the budget guarantee

Recourse to the Guarantee Fund established by Council Regulation

(EC, EURATOM) No. 2728/94 of 31 October 1994, most recently amended by Regulation No. 1149/1999 of 25 May 1999. According to the Fund Regulation, the provisioning did already take place upfront in 2002 following the adoption of the Council Decision on 5 November 2002 via a transfer of EUR 1.8 million from the Reserve to the Fund.

In case the Guarantee Fund did not contain sufficient resources, additional payments would be called up from the budget by transfer:

- of any margin remaining in the Reserve for guarantees, according to the provisions of Article 18 of Council Regulation (EC) No 2040/2000 of 26 September 2000 on budgetary discipline;

- of any overdue payments to the budget for which the budget guarantee had been activated, provided that these payments have not been recorded as revenues;

- of any margin available under the ceiling of category 4 of the financial perspectives or redeployment therein. In this case, the budget line 01 04 01 07 "European Community Guarantee for the borrowing programmes contracted by the Community to provide financial assistance to the countries of the Western Balkans" would be activated.

In order to fulfil its obligations, the Commission can provisionally ensure the debt service with funds from its treasury. In that case, Article 12 (3) of the Council Regulation (EC, EURATOM) No 1150/2000 of 22 May 2000 will apply.

8. Fraud prevention measures

Before the implementation of this assistance, the Commission services, with the support of duly mandated experts, will check the reliability of financial circuits and administrative procedures of the Central Bank and the Ministries of Finance (at State and Entity level) of Bosnia and Herzegovina. To this end an Operational Assessment has been commissioned, in the context of the ongoing process of assessment of these circuits and procedures in all third countries benefiting from macro-financial assistance, in order to fulfil requirements implied by the Financial Regulation applicable to the General Budget of the European Communities. Its results were expected by September 2004. This will cover areas like management structure and organisation, reporting tools, management and control of funds, IT process and security, internal and external audit capacity, as well as the independence of the central bank. Subject to the operational assessment's findings, prior actions could be required before the release of the outstanding funds.

This review, the purpose of which will be announced and clearly explained to the authorities concerned, will also take into consideration available conclusions of IMF Safeguard Assessments and of other relevant reports by the IMF and the World Bank.

Moreover, fraud prevention measures have been agreed following a December 2003 amendment to the SMoU, consisting in a set of provisions on inspection, fraud prevention, audits, and recovery of funds in case of fraud or corruption.

Finally, the assistance will be liable to verification, control and auditing procedures under the responsibility of the Commission, including the European Antifraud Office (OLAF), and the European Court of Auditors.

9. Elements of cost-effectiveness analysis

a) Grounds for the operation and specific objectives

By supporting the country's macro-economic reform efforts and complementing financing by the International Community provided to this country in the context of the IMF-supported programme, this assistance would underpin its transition towards a market economy.

b) Monitoring and evaluation

This assistance is of macro-economic nature and its monitoring and evaluation is undertaken in the framework of the IMF-supported stabilisation and reform programme that the beneficiary country is implementing. In particular, the monitoring of the action by the Commission services takes place on the basis of a genuine system of macro-economic and structural policy indicators agreed with the authorities of the beneficiary country. In this process, the Commission services may also monitor key areas identified in the above-mentioned operational assessment. Finally, they will remain in close contact with the IMF and World Bank services to benefit from their assessment of the recipient country's stabilisation and reform.

An annual report to the European Parliament and to the Council has been foreseen in Council decision 2002/883/EC, and includes an evaluation of the implementation of this operation.

Furthermore, an independent ex-post evaluation of the assistance is foreseen to be carried out by the Commission or duly authorised representatives one to two years after the assistance has been implemented and the authorities of the country are committed to supply all necessary information.

10. Administrative expenditure

This action is exceptional by nature and will not involve an increase in the number of Commission staff.

Sprawozdanie ze wstępnej oceny

Pomoc makrofinansowa dla Bośni i Hercegowiny

1. Analiza problemu i ocena potrzeb

Szacowane jest, że realny wzrost PKB w Bośni i Hercegowinie osiągnął poziom 3,5 % w 2003 r., w porównaniu z 5,5 % w poprzednim roku i średnio powyżej 30 % w latach od 1996 do 1999. Spodziewane jest, że w 2004 r. wzrośnie on do około 5 % na bazie większych bezpośrednich inwestycji zagranicznych i eksportu. Skonsolidowany deficyt fiskalny, wyłączając dotacje, osiągnął w 2003 r. 3 % PKB (0,4 % po dotacjach, tj. nieznaczna nadwyżka). Szacuje się, że w 2003 r. deficyt obrotów bieżących osiągnął około 18 % PKB z podobnego poziomu w 2002 r.

1.1 Perspektywy ekonomiczne

Ostatnie tendencje są jednakże bardziej korzystne. Wstępne dane wskazują, że produkcja przemysłowa w ciągu pierwszych pięciu miesięcy 2004 r. wzrosła o 20 %. Spodziewane jest, że wzrost ten w 2004 r. wyniesie powyżej 5 %. Wstępnie planowany deficyt budżetowy na rok 2004 ma osiągnąć -0,1 % PKB. Ten docelowy poziom będzie jednak teraz trudny do osiągnięcia po słabych wynikach wpływów do budżetu w ciągu pierwszego półrocza 2004 r. z powodu gwałtownego spadku przychodów celnych związanego z wejściem w życie porozumień o wolnym handlu z sąsiednimi krajami.

Spodziewane jest, że ujemne bilanse handlowe będą nadal obciążeniem dla gospodarki. Oczekuje się, że deficyt obrotów bieżących wyniesie w 2004 r. około 19 % PKB, tj. nieco więcej niż w 2003 r. (18 % PKB), z powodu stałego wzrostu importu, pomimo wznowionego wzrostu eksportu w ciągu pierwszych miesięcy roku. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) zostały wznowione w ostatnich kilku latach, jednak z bardzo niskiego poziomu. MFW spodziewał się wzrostu BIZ z szacowanych 320 milionów USD w 2003 r. do około 420 milionów USD w 2004 r. Jednakże będzie to niewystarczające dla sfinansowania deficytu obrotów bieżących i w pokrywaniu swoich potrzeb w zakresie zewnętrznego finansowania kraj nadal polega na wsparciu donatorów, wliczając w to także makrofinansową pomocą WE.

1.2 Reformy strukturalne w kontekście umowy o kredycie stand-by z MFW i zaleceń z badania wykonalności przeprowadzonego przez WE

W ramach poprzedniej umowy o kredycie stand-by, która została rozpoczęta w 2002 r., przewidziano szereg istotnych kroków mających na celu promowanie sektora prywatnego, takich jak: wejście na rynek i usprawniony proces wyjścia, również wsparte przez kredyt środowiska biznesu Banku Światowego; prywatyzacja dużych strategicznych przedsiębiorstw wystawionych na sprzedaż; prywatyzacja i/lub restrukturyzacja pozostałych państwowych banków, oraz zabiegi mające na celu liberalizację handlu. Reformy przebiegały dobrze we wszystkich tych obszarach i program został pomyślnie zakończony w lutym 2004 r. W swoim przeprowadzonym w lutym 2004 r. przeglądzie Bośni i Hercegowiny na podstawie artykułu IV swojego Statutu MFW zidentyfikował szereg wyzwań, które, jak się oczekuje, będą istotnymi elementami przyszłej umowy o kredycie stand-by: restrukturyzacja przedsiębiorstw, która musi zostać przyspieszona, zwłaszcza z jednoczesną poprawą zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi, dalszą prywatyzacją oraz stworzeniem środowiska bardziej przyjaznego dla biznesu; rozwiązanie problemu sztywności rynku pracy; oraz rozległe udoskonalenia architektury fiskalnej, w tym zmiana wydatków na inwestycje i operacje, przygotowanie do wprowadzenia podatku VAT oraz poprawa koordynacji fiskalnej.

Ponadto przeprowadzone w 2003 r. przez Komisję badanie wykonalności wykazało szereg priorytetów, którymi władze kraju powinny się zająć, zanim będą mogły się rozpocząć negocjacje w sprawie stabilizacji i stowarzyszenia. Choć celem szeregu priorytetów jest rozwiązanie kwestii politycznych, to kilka z nich zakłada dalszy znaczny postęp w reformach strukturalnych: bardziej sprawną administrację publiczną; reformę systemu celnego i podatkowego; ustawodawstwo i praktykę budżetową; rzetelną statystykę; spójną politykę handlową; oraz zintegrowany rynek energetyczny i rozwój obszaru gospodarczego BiH. W Europejskim Partnerstwie dla Bośni i Hercegowiny przyjętym 14 czerwca 2003 r. Rada określiła kluczowe krótko- i średniofalowe priorytety dla BiH oparte na analizie badania wykonalności, a także bardzo zbieżne z priorytetami MFW.

2. Cele i związane z nimi wskaźniki operacji pomocy makrofinansowej

2.1 Cele

Wspierając wysiłki Bośni i Hercegowiny w dziedzinie reformy makroekonomicznej i uzupełniając finansowanie przez społeczność międzynarodową dostarczone temu krajowi w ramach programów wspieranych przez MFW (ostatni program wsparty umową o kredycie stand-by został pomyślnie zakończony w lutym 2004 r. i spodziewane jest, że następna podobna umowa zostanie uzgodniona w trzecim kwartale 2004 r.), niniejsza pomoc umożliwiłaby mu przechodzenie ku gospodarce rynkowej. W tym kontekście oraz biorąc pod uwagę określone wyżej wyzwania i potrzeby, cele proponowanej operacji MFW są następujące:

* Przyczynienie się do pokrycia potrzeb w zakresie pozostałego zewnętrznego finansowania w bilansie płatniczym na rok 2004;

* Ułatwianie i pobudzanie starań władz BiH w zakresie realizacji reform (w tym również w ramach procesu stabilizacji i stowarzyszenia).

Cele reformy makroekonomicznej i strukturalnej zostały szczegółowo określone w ramach Uzupełniającego Protokołu Ustaleń (UPU) uzgodnionego w lipcu 2003 r.:

* Reforma finansów publicznych i administracji

* Reforma sektora finansowego

* Rozwój sektora prywatnego i środowiska biznesowego

* Statystyka

2.2 Wskaźniki

Ilościowe wzorce porównawcze zawarte w programach MFW stanowią pierwszą kategorię wskaźników o charakterze makroekonomicznym. Wskaźniki funkcjonalne zostały określone w wymienionym Uzupełniającym Protokole Ustaleń w uzgodnieniu z władzami Bośni i Hercegowiny.

3. Alternatywne mechanizmy dostarczania pomocy i ocena ryzyka

3.1 Mechanizmy dostarczania pomocy

Pomoc makrofinansowa jest dostarczana w formie pożyczki, dotacji lub kombinacji jednego i drugiego. Biorąc pod uwagę stosunkowo niski poziom rozwoju kraju (PKB Bośni i Hercegowiny w przeliczeniu na głowę mieszkańca wynosi około 1400 EUR i kraj ten kwalifikuje się do preferencyjnych ,warunków mieszanych" Międzynarodowej Agencji Rozwoju (IDA)), w decyzji Rady z 2002 r. uznano za stosowne dostarczenie znacznej części tej pomocy w postaci dotacji w wysokości 40 milionów EUR, a pozostałej części (20 milionów EUR) w formie pożyczki. W zaległej niewypłaconej sumie (25 milionów EUR) udział składnika dotacyjnego i pożyczkowego wynosi, odpowiednio, 15 milionów i 10 milionów EUR.

Pomoc makrofinansowa jest to niezwiązane i niededykowane wsparcie makroekonomiczne pomagające krajowi w zaspokojeniu jego potrzeb w zakresie finansowania, w tym również poprzez wzmocnienie rezerw i wsparcie budżetu. Wsparcie projektów nie byłoby w stanie spełnić tej potrzeby w taki sam sposób, ponieważ nie mogłoby być wykorzystane na przykład do obsługi zewnętrznego długu kraju lub wzmocnienia jego pozycji w zakresie rezerw. Ponadto z doświadczeń z podobnymi operacjami, w tym również przeprowadzonymi w Bośni i Hercegowinie, wynika, że warunki polityki gospodarczej dołączone do tego wsparcia wzmacniają proces stabilizacji i reform.

3.2 Ocena ryzyka

Istnieje ryzyko, że pomoc makrofinansowa, która nie jest dedykowana na konkretne wydatki (w przeciwieństwie na przykład do finansowania projektów), może być wykorzystana w nieuczciwy sposób. Ogólnie mówiąc, ryzyko to związane jest z takimi czynnikami, jak niezależność banku centralnego, jakość systemów i procedur związanych z zarządzaniem, kontrolą i rozporządzaniem taką pomocą, bezpieczeństwem systemów informatycznych oraz możliwościami wewnętrznych/zewnętrznych audytów. Choć dostarczenie pomocy w formie wsparcia projektu może się wydawać alternatywą, to jednak nie spełnia ono potrzeby kraju na finansowanie niezależne (tj. nieprzeznaczone na konkretne projekty) w ramach programu MFW i także niesie z sobą ryzyko nadużyć.

Aby zmniejszyć ryzyko wykorzystania pomocy w nieuczciwy sposób, podjęto szereg kroków. W grudniu 2003 r. uzgodniona została poprawka do UPU polegająca na wprowadzeniu szeregu przepisów dotyczących inspekcji, zapobiegania nadużyciom, audytów oraz rewindykacji funduszy w razie nadużycia lub korupcji. Ponadto pomoc makrofinansowa jest wpłacana na wyraźnie określone rachunki banku centralnego lub rządu. Oprócz tego przed zwolnieniem zaległej trzeciej transzy tej pomocy służby Komisji, przy wsparciu należycie upoważnionych ekspertów, przystępują do sprawdzenia rzetelności obiegów finansowych i procedur administracyjnych Bośni i Hercegowiny, jak również jej wewnętrznych i zewnętrznych mechanizmów kontrolnych, które są istotne dla tego typu pomocy (patrz - Sprawozdanie Finansowe, sekcja 8). W tym celu została zlecona ocena operacyjna rzetelności obiegów finansowych i procedur administracyjnych kraju, której wyniki są spodziewane przed wrześniem 2004 r.

Wreszcie pomoc ta będzie podlegać procedurom weryfikacji, kontroli i rewizji, za co odpowiedzialna będzie Komisja, w tym również Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) oraz Europejski Trybunał Obrachunkowy.

4. Dodatkowa wartość wynikająca z udziału Wspólnoty

W sierpniu 2000 r. zarząd MFW zatwierdził 15-miesięczną umowę o kredycie stand-by obejmującą okres od sierpnia 2002 r. do listopada 2003 r. Głównymi priorytetami programu były: kontynuacja konsolidacji fiskalnej, zachowanie silnych rezerw międzynarodowych i utrzymanie inflacji na niskich poziomach (poprzez ścisłe przestrzeganie ustaleń rady pieniężnej) oraz dalsze reformy strukturalne. Władze bośniackie uczyniły duży postęp w trakcie tego programu, który został pomyślnie zakończony na ostatnim przeglądzie zarządu MFW w lutym 2004 r. W tym ostatnim przeglądzie MFW spodziewał się, że zaległe sumy makrofinansowej pomocy WE zostaną w pełni zwolnione w 2004 r. Bez komplementarnego makrowsparcia WE istnieje ryzyko, że rozwój bilansu płatniczego przewidywany przez Fundusz nie będzie w 2004 r. osiągalny. To mogłoby odbić się na poziomie rezerw dewizowych BiH, który ma decydujące znaczenie w kontekście ustaleń rady pieniężnej zarządzającej systemem monetarnym i wymiennym Bośni i Hercegowiny i w pewnym stopniu pokrzyżowałoby wysiłki rządu BiH w jego realizacji polityk stabilizacji i reform.

Ponadto pomoc ta pobudzi i wesprze działania, które są uznawane za mające szczególne znaczenie dla WE. Obejmuje to warunki zawarte w programach MFW/BŚ, jak również priorytety zidentyfikowane w ramach badania wykonalności, jak np. ogólnopaństwowa reforma administracji podatków bezpośrednich, poprawa zarządzania finansami publicznymi oraz systemu statystycznego, które są wspólnymi warunkami polityki wyżej wymienionego Uzupełniającego Protokołu Ustaleń oraz badania wykonalności.

Wreszcie pomoc makrofinansowa uzupełnia program Pomocy Wspólnoty na rzecz Odbudowy, Rozwoju i Stabilizacji (CARDS), który od 2001 r. jest głównym instrumentem finansowym WE dla współpracy z państwami Zachodnich Bałkanów, a w szczególności Bośni i Hercegowiny. Roczny program pomocy WE CARDS wyniósł 63 miliony EUR w 2003 r. i 65 milionów EUR w 2004 r. Jego głównymi priorytetami w Bośni i Hercegowinie są: ,Rozwój gospodarczy i społeczny", Stabilizacja demokratyczna", ,Budowanie zdolności administracyjnej", ,Środowisko i zasoby i naturalne" oraz ,Wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne".

5. Lekcje z przeszłości

Przeszłość dowiodła, że pomoc makrofinansowa dla Bośni i Hercegowiny oraz innych krajów odgrywa zasadniczą rolę we wspieraniu silnych programów stabilizacji i reform dotowanych także przez programy MFW i stało się oczywiste, że dla zapewnienia komplementarności i wzajemnego wsparcia niezbędne jest odpowiednie ustalenie warunków pomiędzy WE i MFW, jednakże przy wystrzeganiu się zbyt silnej krzyżującej się warunkowości.

Choć pomoc makrofinansowa była początkowo dostarczana głównie w formie pożyczek, to obecnie pomoc ta często jest połączeniem pożyczek i dotacji, przy wzięciu pod uwagę poziomu dochodów kraju i jego zdolności do spłaty kredytów.

Co się tyczy zaleceń dokonanych w sprawozdaniu z wykonania budżetu za rok 2001, a także w specjalnym raporcie nr 1/2002 Trybunału Obrachunkowego dotyczącym pomocy makrofinansowej dla krajów trzecich, służby Komisji zwróciły należytą uwagę na pięć kryteriów z Genval (wyjątkowy charakter, wstępne warunki polityczne, komplementarność, warunkowość i dyscyplina finansowa).

6. Planowanie przyszłego monitorowania i oceny

Ta pomoc ma charakter makroekonomiczny i jej monitorowanie i ocena zostały podjęte w ramach wspieranego przez MFW programu stabilizacji i reform, który Bośnia i Hercegowina realizuje, i oczekiwano jej wznowienia w ramach 15-miesięcznej umowy o kredycie stand-by, której rozpoczęcie próbnie zaplanowano na październik 2004 r.

6.1 Monitorowanie

System monitorowania jest zapewniony przez warunek dostarczania sprawozdań i danych przez władze, jak określono w Protokole Ustaleń, oraz organizowanie misji rewizyjnych w danym kraju. Choć ta pomoc jest centralnie zarządzana, to jednak tam, gdzie to stosowne, mogą również być wzywane na miejsce delegacje Komisji w celu dostarczenia sprawozdań.

W szczególności monitorowanie działania przez służby Komisji odbywa się na podstawie oryginalnego systemu wskaźników polityki makroekonomicznej i strukturalnej uzgodnionego z władzami kraju beneficjenta. W tym procesie służby Komisji mogą również monitorować kluczowe obszary zidentyfikowane w wymienionej ocenie operacyjnej. Wreszcie, będą one pozostawać w ścisłym kontakcie ze służbami MFW i Banku Światowego, aby korzystać z ich oceny stabilizacji i reform kraju biorcy.

W decyzji Rady 2002/883/WE (art. 5) przewidziane jest coroczne sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego i Rady, które zawierać będzie ocenę przebiegu tej operacji.

6.2 Ocena

W ramach Wieloletniego Programu Oceny DG ECFIN planowane są od dwóch do trzech ocen ex-post operacji pomocy makrofinansowej (MFA) rocznie. Właśnie w ramach tego programu przeprowadzana będzie niezależna ocena pomocy przez należycie upoważnionych przedstawicieli Komisji w okresie 2005/2006 r. Środki finansowe na tę ocenę będą czerpane z odpowiedniej linii budżetu MFA.

7. Osiągnięcie efektywności kosztowej

Komisja wnioskuje, aby Wspólnota przedłużyła dostępność zaległej sumy 25 milionów EUR określonej decyzją Rady z 2002 r. poza pierwotną datę wygaśnięcia ustaloną na 9 listopada 2004 r., jako uzupełnienia funduszy udzielonych przez MFW, Bank Światowy i innych donatorów, w formie dotacji (15 milionów EUR) i pozostałej części (10 milionów EUR) w formie pożyczki.

Z uwagi na zewnętrzne ograniczenia Bośni i Hercegowiny pożyczka będzie mieć okres zapadalności 15 lat przy 10-letnim okresie karencji, co jest porównywalne z warunkami pożyczek udzielonych w ramach pomocy makrofinansowej innym krajom Zachodnich Bałkanów. Przyjęcie tej pomocy nie wymagałoby dodatkowego zabezpieczenia Funduszu Gwarancji, biorąc pod uwagę obecne zasady zabezpieczania, które wymagają, aby zabezpieczenie nastąpiło z góry po postanowieniu przez Radę o pomocy. Zgodnie z tym, jak podano w Sprawozdaniu Finansowym, w 2002 r. zostało już zabezpieczone 1,8 miliona EUR, co odpowiada pełnemu składnikowi pożyczkowemu (20 milionów EUR) zgodnie z decyzją Rady 2002/883/WE.

Działanie to ma charakter wyjątkowy i nie będzie wiązać się ze zwiększeniem liczby personelu Komisji.

Składnik pożyczkowy i składnik dotacyjny pomocy zostaną udostępnione przez Komisję Bośni i Hercegowinie w jednej pozostałej racie, jak przewidziano w wyżej wymienionym UPU z lipca 2003 r., na podstawie odnotowania zadowalających wyników programu makroekonomicznego Bośni i Hercegowiny oraz spełnienia warunków finansowych i dotyczących polityki gospodarczej związanych z pomocą.