KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.2.2022 COM(2022) 71 final 2022/0051(COD) Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz zmieniająca dyrektywę (UE) 2019/1937 (Tekst mający znaczenie dla EOG) {SEC(2022) 95 final} - {SWD(2022) 38 final} - {SWD(2022) 39 final} - {SWD(2022) 42 final} - {SWD(2022) 43 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU Przyczyny i cele wniosku Zachowanie przedsiębiorstw ze wszystkich sektorów gospodarki ma kluczowe znaczenie dla pomyślnego przejścia przez Unię na neutralną dla klimatu i zieloną gospodarkę zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem oraz dla osiągnięcia wyznaczonych przez ONZ celów zrównoważonego rozwoju, w tym celów w zakresie praw człowieka i środowiska. Wiąże się to z koniecznością wdrożenia przez przedsiębiorstwa kompleksowych procedur ograniczania ryzyka związanego z niekorzystnymi skutkami dla praw człowieka i dla środowiska w ich łańcuchach wartości, włączenia aspektów związanych ze zrównoważonym rozwojem do ich systemów ładu korporacyjnego i zarządzania oraz osadzenia decyzji biznesowych w ramach uwzględniających kwestie związane z prawami człowieka, klimatem i wpływem na środowisko, jak również z odpornością przedsiębiorstwa w dłuższej perspektywie. Przedsiębiorstwa unijne prowadzą działalność w złożonym otoczeniu i polegają na globalnych łańcuchach wartości – dotyczy to w szczególności większych z nich. Biorąc pod uwagę znaczną liczbę ich dostawców w Unii i w państwach trzecich oraz ogólną złożoność łańcuchów wartości, przedsiębiorstwa unijne – uwzględniając duże przedsiębiorstwa – mogą doświadczać trudności w identyfikowaniu i ograniczaniu ryzyka związanego z poszanowaniem praw człowieka lub wpływem na środowisko w swoich łańcuchach wartości. Identyfikowanie tego rodzaju niekorzystnych skutków w łańcuchach wartości stanie się łatwiejsze, jeżeli większa liczba przedsiębiorstw będzie dokładać należytej staranności, co przełoży się na udostępnianie większej ilości danych na temat niekorzystnego wpływu na prawa człowieka i środowisko. Fakt, że gospodarka UE jest powiązana z milionami pracowników na całym świecie za pośrednictwem globalnych łańcuchów wartości, wiąże się z odpowiedzialnością za eliminowanie niekorzystnych skutków, jakie łańcuchy te wywierają na prawa wspomnianych pracowników. Wyraźne żądanie obywateli Unii, wyrażone w szczególności w ramach Konferencji w sprawie przyszłości Europy, dotyczące wkładu gospodarki UE w eliminowanie tych i innych niekorzystnych skutków znajduje odzwierciedlenie w istniejącym lub planowanym ustawodawstwie krajowym dotyczącym należytej staranności w zakresie praw człowieka i ochrony środowiska, w debatach toczących się na szczeblu krajowym oraz w wezwaniu do działania wystosowanym przez Parlament Europejski i Radę. Obydwie te instytucje wezwały Komisję do zaproponowania przepisów na szczeblu Unii nakładających międzysektorowe obowiązki w zakresie należytej staranności przedsiębiorstw. We wspólnej deklaracji dotyczącej priorytetów legislacyjnych UE na 2022 r. Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komisja Europejska zobowiązały się do stworzenia gospodarki służącej ludziom, a także do udoskonalenia ram regulacyjnych dotyczących zrównoważonego ładu korporacyjnego. Korzystając z przyjętych na szczeblu międzynarodowym dobrowolnych norm w zakresie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, coraz większa liczba przedsiębiorstw unijnych podejmuje działania służące zapewnieniu należytej staranności w odniesieniu do łańcuchów wartości, aby identyfikować ryzyko w swoim łańcuchu wartości oraz zwiększać odporność na niespodziewane zmiany w łańcuchach wartości; niektóre przedsiębiorstwa napotykają jednak również trudności przy próbie wprowadzenia rozwiązań w zakresie należytej staranności w swoich łańcuchach wartości. Takie trudności mogą obejmować na przykład brak jasności prawa, jeżeli chodzi o obowiązki w zakresie należytej staranności przedsiębiorstw, złożoność łańcuchów wartości, presję rynkową, niedobór informacji i koszty. W rezultacie korzyści wynikające z należytej staranności nie są szeroko rozpowszechnione wśród europejskich przedsiębiorstw ani w poszczególnych sektorach gospodarki. Głównie duże przedsiębiorstwa w coraz większym stopniu wdrażają procedury należytej staranności, ponieważ mogą one zapewnić im przewagę konkurencyjną.Działania w tym zakresie stanowią również odpowiedź na rosnącą presję rynkową skłaniającą przedsiębiorstwa do podejmowania zrównoważonych działań, co pozwala im uniknąć niepożądanego ryzyka utraty renomy w oczach konsumentów i inwestorów, którzy dysponują coraz lepszą znajomością problematyki powiązanej ze zrównoważonym charakterem. Wspomniane procedury bazują jednak na dobrowolnych normach i nie zapewniają pewności prawa przedsiębiorstwom ani ofiarom w przypadku wystąpienia rzeczywistej szkody. Wydaje się, że dobrowolne działania nie doprowadziły do szeroko zakrojonej poprawy sytuacji w poszczególnych sektorach; w rezultacie zarówno na terytorium Unii, jak i poza jej granicami można zaobserwować negatywne efekty zewnętrzne związane z produkcją i konsumpcją unijną. Niektóre przedsiębiorstwa unijne były powiązane z niekorzystnymi skutkami dla praw człowieka i dla środowiska, m.in. w ramach swoich łańcuchów wartości. Wspomniane niekorzystne skutki obejmują w szczególności kwestie związane z prawami człowieka, takie jak praca przymusowa, praca dzieci, nieodpowiednia ochrona bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy i wyzysk pracowników, oraz kwestie związane z wpływem na środowisko, np. emisje gazów cieplarnianych i zanieczyszczanie środowiska lub utrata różnorodności biologicznej i degradacja ekosystemów. Ramy prawne dotyczące należytej staranności przedsiębiorstw ustanawiane w państwach członkowskich w ostatnich latach odzwierciedlają coraz większą gotowość do wspierania przedsiębiorstw w podejmowanych przez nie wysiłkach na rzecz dochowywania należytej staranności w odniesieniu do ich łańcuchów wartości i sprzyjają prowadzeniu działalności gospodarczej w sposób zapewniający poszanowanie praw człowieka, praw dzieci i przepisów w zakresie ochrony środowiska. Z drugiej strony tego rodzaju ramy przyczyniają się również do rozdrobnienia i wiążą się z ryzykiem osłabienia pewności prawa oraz zaburzenia równych warunków działania przedsiębiorstw na jednolitym rynku. Przyjęcie przepisów regulujących kwestie związane z należytą starannością przedsiębiorstw na szczeblu Unii przyczyniłoby się do poprawy przestrzegania praw człowieka i przepisów w zakresie ochrony środowiska, zapewniłoby przedsiębiorstwom na terytorium UE równe warunki działania i pozwoliłoby uniknąć rozdrobnienia wynikającego z podejmowania przez państwa członkowskie działań na własną rękę. Przepisy te miałyby również zastosowanie do przedsiębiorstw z państw trzecich prowadzących działalność na rynku Unii w oparciu o kryterium zbliżonego przychodu. W tym kontekście na mocy niniejszej dyrektywy planuje się ustanowić ramy horyzontalne sprzyjające wnoszeniu przez przedsiębiorstwa prowadzące działalność na jednolitym rynku wkładu w dążenie do zapewnienia poszanowania praw człowieka i przepisów w zakresie ochrony środowiska w podejmowanych przez nie działaniach i za pośrednictwem ich łańcuchów wartości poprzez identyfikowanie niekorzystnych skutków dla praw człowieka i dla środowiska, zapobieganie takim skutkom, ograniczanie ich i ponoszenie w tym kontekście odpowiedzialności, a także poprzez dbanie o wdrażanie odpowiednich systemów nadzoru i zarządzania oraz wprowadzanie odpowiednich środków w tym celu. W szczególności dyrektywa: 1)przyczyni się do udoskonalenia praktyk w zakresie ładu korporacyjnego, zapewniając możliwość lepszego integrowania procesów zarządzania ryzykiem związanym z prawami człowieka, ryzykiem dla środowiska oraz wpływem na prawa człowieka i na środowisko, a także procesów łagodzenia tego ryzyka i tego wpływu, uwzględniając ryzyko i wpływ wynikające z łańcuchów wartości, ze strategiami przedsiębiorstw; 2)pozwoli uniknąć rozdrobnienia wymogów w zakresie należytej staranności na jednolitym rynku i doprowadzi do zapewnienia pewności prawa dla przedsiębiorstw i zainteresowanych stron, jeżeli chodzi o oczekiwane od nich zachowania i zakres spoczywającej na nich odpowiedzialności; 3)zwiększy rozliczalność przedsiębiorstw za niekorzystne skutki prowadzonej przez nie działalności i zagwarantuje spójność w kwestii zobowiązań spoczywających na przedsiębiorstwach w ramach już istniejących i planowanych inicjatyw UE w zakresie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej; 4)poprawi dostęp do środków ochrony prawnej dla osób dotkniętych niekorzystnymi skutkami filozofii zarządzania przedsiębiorstwem dla praw człowieka i dla środowiska; 5)będzie uzupełniała – jako instrument horyzontalny koncentrujący się na procesach biznesowych, który ma również zastosowanie do łańcucha wartości – inne już obowiązujące lub proponowane środki, których bezpośrednim celem jest przezwyciężenie pewnych określonych wyzwań dla zrównoważonego rozwoju lub które stosuje się w niektórych konkretnych sektorach, w przeważającej mierze na terytorium Unii. Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Niniejsza dyrektywa wniesie wkład we wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych, ponieważ obydwa te instrumenty wspierają działania służące zapewnieniu poszanowania praw takich jak prawo do uczciwych warunków pracy. Będzie ona – niezależnie od jej wymiaru zewnętrznego – odnosiła się do naruszeń międzynarodowych norm pracy, do których doszło na terytorium Unii (np. przypadki pracy przymusowej w rolnictwie). W związku z powyższym w kontekście wewnętrznym dyrektywa przyczyniłaby się również do wzmocnienia ochrony pracowników w Unii, wspierając istniejący dorobek prawny UE w obszarze socjalnym, oraz wniosłaby wkład w działania służące przeciwdziałaniu i eliminowaniu nadużyć, do jakich dochodzi w państwach członkowskich i między państwami członkowskimi. Tym samym niniejsza dyrektywa będzie uzupełniała otoczenie regulacyjne UE, które aktualnie nie obejmuje ogólnounijnych, przejrzystych i przewidywalnych ram ułatwiających przedsiębiorstwom unijnym we wszystkich sektorach gospodarki ocenianie ryzyka i skutków dla zrównoważonego rozwoju i zarządzanie takim ryzykiem i takimi skutkami w odniesieniu do kwestii związanych z poszanowaniem podstawowych praw człowieka i w odniesieniu do zagrożeń środowiskowych, w tym również w ramach ich łańcuchów wartości. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ Podstawa prawna Podstawą wniosku jest art. 50 i art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). W art. 50 ust. 1 TFUE, a zwłaszcza w art. 50 ust. 2 lit. g) TFUE, UE przyznano uprawnienie do podejmowania działań mających na celu urzeczywistnienie swobody przedsiębiorczości w odniesieniu do określonego rodzaju działalności, w szczególności „koordynując w niezbędnym zakresie, w celu zapewnienia ich równoważności, zabezpieczenia wymagane w Państwach Członkowskich od spółek w rozumieniu art. 54 akapit drugi TFUE dla ochrony interesów wspólników i osób trzecich”. Przykładem tego rodzaju działań mogą być środki koordynacyjne dotyczące ochrony interesów udziałowców/akcjonariuszy przedsiębiorstw i innych zainteresowanych stron związanych z przedsiębiorstwami służące zapewnieniu równoważności tego rodzaju ochrony w całej Unii w sytuacji, w której rozbieżności między przepisami krajowymi są na tyle duże, że prowadzą do ograniczenia swobody przedsiębiorczości. Powołanie się na ten przepis jest możliwe, jeżeli podejmowane działania mają na celu zapobieżenie pojawieniu się – obecnie lub w przyszłości – przeszkód dla swobody przedsiębiorczości wynikających z rozbieżności między przepisami prawa krajowego różnych państw. Pojawienie się tego rodzaju przeszkód musi być prawdopodobne, a dany środek musi zostać opracowany z myślą o zapobieżeniu ich wystąpieniu. W niniejszym wniosku uregulowano kwestie związane z obowiązkami dotyczącymi należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju; wniosek ten odnosi się również do obowiązków dyrektorów przedsiębiorstw – w zakresie, w jakim są one powiązane z należytą starannością – oraz do systemów zarządzania przedsiębiorstwem stosowanych w celu wdrożenia mechanizmów należytej staranności. Wniosek dotyczy zatem procesów i działań służących ochronie interesów wspólników przedsiębiorstw i zainteresowanych stron związanych z przedsiębiorstwami. Szereg państw członkowskich przyjęło niedawno przepisy dotyczące należytej staranności w zakresie zrównoważonego rozwoju, podczas gdy inne są w trakcie procesu legislacyjnego lub rozważają podjęcie działań w tej kwestii. Ponadto coraz większa liczba państw członkowskich podejmuje w ostatnim czasie próby uregulowania tej kwestii poprzez nakładanie na dyrektorów obowiązku brania pod uwagę zewnętrznych skutków działalności przedsiębiorstwa, priorytetowego traktowania interesów zainteresowanych stron w podejmowanych przez nich decyzjach lub wydania oświadczenia w przedmiocie realizowanej przez przedsiębiorstwo strategii w zakresie praw człowieka. Nowe i planowane akty prawne dotyczące należytej staranności przyjmowane w Unii istotnie różnią się od siebie, mimo że wszystkie państwa członkowskie w założeniu dążą do tego, aby opierać się na obowiązujących normach międzynarodowych (Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka oraz standardach OECD w zakresie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej), co prowadzi do przyjmowania rozbieżnych wymogów. Niektóre państwa członkowskie przyjęły lub zamierzają przyjąć przepisy, których zakres ogranicza się do określonych kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem w ramach łańcuchów wartości. We wspomnianych przepisach można zaobserwować rozbieżności, jeżeli chodzi o ich zakres podmiotowy, istotne wymogi w zakresie należytej staranności, systemy egzekwowania prawa i powiązane obowiązki dyrektorów, przy czym rozbieżności te mogą pogłębić się jeszcze bardziej w przyszłości. Inne państwa członkowskie mogą nie zdecydować się na przyjęcie jakichkolwiek przepisów w tej dziedzinie. Przyjmowanie przez poszczególne państwa członkowskie istotnie różniących się wymogów w tym zakresie prowadzi tym samym do rozdrobnienia rynku wewnętrznego. Takie rozdrobnienie będzie prawdopodobnie postępować w miarę upływu czasu. Wspomniane rozdrobnienie wiąże się również z ryzykiem doprowadzenia do powstania nierównych warunków działania dla przedsiębiorstw na rynku wewnętrznym. Po pierwsze, przedsiębiorstwa i ich dyrektorzy – w szczególności dyrektorzy przedsiębiorstw dysponujących transgranicznymi łańcuchami wartości – podlegają już rozbieżnym wymogom i prawdopodobnie będą podlegali jeszcze bardziej rozbieżnym wymogom w przyszłości w zależności od tego, gdzie znajduje się ich siedziba statutowa. Taka sytuacja prowadzi do zakłóceń konkurencji. Ponadto, w zależności od sposobu organizacji ich działalności na rynku wewnętrznym, niektóre przedsiębiorstwa mogą podlegać jednocześnie dwóm lub większej liczbie krajowych ram prawnych w zakresie zrównoważonego ładu korporacyjnego. Może to skutkować dublowaniem wymogów, trudnościami w przestrzeganiu przepisów, brakiem pewności prawa dla przedsiębiorstw, a nawet równoległym obowiązywaniem wzajemnie wykluczających się wymogów prawnych. Z drugiej strony niektóre przedsiębiorstwa mogą nie podlegać żadnym ramom krajowym tylko dlatego, że nie dysponują powiązaniami uznawanymi za istotne na mocy przepisów krajowych z jurysdykcją państwa członkowskiego, które wprowadziło przepisy w zakresie należytej staranności, co pozwala im uzyskać przewagę nad ich konkurentami. Proponowany akt ma na celu zapobieganie powstawaniu tego rodzaju barier dla swobodnego przepływu i zakłóceń konkurencji oraz ich eliminowanie dzięki zapewnieniu harmonizacji wymogów zobowiązujących przedsiębiorstwa do przeprowadzania analizy należytej staranności w odniesieniu do swojej własnej działalności, działalności swoich jednostek zależnych oraz swoich łańcuchów wartości i powiązanych obowiązków dyrektorów. Wspomniana harmonizacja zapewni równe warunki działania, w ramach których przedsiębiorstwa o podobnej wielkości i ich dyrektorzy będą podlegali takim samym wymogom dotyczącym uwzględniania działań w zakresie zrównoważonego ładu korporacyjnego i należytej staranności przedsiębiorstw w swoich wewnętrznych systemach zarządzania, przyczyniając się tym samym do zapewnienia zainteresowanym stronom związanym z przedsiębiorstwem podobnego poziomu ochrony ich interesów. Przyjęcie takich zharmonizowanych warunków wiązałoby się z korzyściami w zakresie transgranicznego prowadzenia przedsiębiorstw, w tym działalności operacyjnej, a także inwestycyjnej, w kontekście transgranicznym, ponieważ ułatwiłoby porównywanie wymogów dotyczących zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw i sprzyjałoby nawiązywaniu współpracy, obniżając tym samym jej koszty. Art. 50 TFUE to lex specialis w odniesieniu do działań podejmowanych w celu urzeczywistnienia swobody przedsiębiorczości. Wśród proponowanych działań w oparciu o tę podstawę prawną podejmuje się działania dotyczące ładu korporacyjnego przedsiębiorstw, w szczególności działania mające na celu włączenie problematyki należytej staranności do polityk przedsiębiorstw, działania związane z opracowywaniem przez przedsiębiorstwa planu służącego zagwarantowaniu spójności ich modelu biznesowego i strategii z założeniami procesu przechodzenia na gospodarkę zrównoważoną oraz z celem polegającym na ograniczeniu globalnego ocieplenia do 1,5 °C zgodnie z postanowieniami porozumienia paryskiego, a także powiązane działania związane z wynagrodzeniami oraz przepisy dotyczące obowiązku dyrektorów w zakresie dbałości i obowiązków dyrektorów w zakresie ustanawiania mechanizmów należytej staranności i sprawowania nad nimi nadzoru. Aby skutecznie wyeliminować opisane bariery dla rynku wewnętrznego, w niniejszym dokumencie połączono art. 50 TFUE z ogólnym przepisem art. 114 TFUE. W art. 114 TFUE przewiduje się przyjęcie środków dotyczących zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, które mają na celu ustanowienie i funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Prawodawca Unii może stosować art. 114 TFUE w szczególności wówczas, gdy rozbieżności między przepisami krajowymi utrudniają korzystanie z podstawowych wolności lub powodują zakłócenie konkurencji, a tym samym wywierają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Jak określono powyżej, różnice między przepisami krajowymi dotyczącymi zrównoważonego ładu korporacyjnego a obowiązkami w zakresie należytej staranności wywierają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego, przy czym wpływ ten prawdopodobnie zwiększy się w przyszłości. Oprócz kwestii uregulowanych w art. 50 TFUE niniejszy akt dotyczy innych obszarów ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego. W szczególności w przypadku braku działania ze strony prawodawcy Unii produkcja i przepływ towarów i usług przesunęłyby się w kierunku jurysdykcji nieposiadających systemów zapewnienia należytej staranności lub posiadających mniej rygorystyczne systemy, lub też przedsiębiorstw mających siedzibę w takich jurysdykcjach, co miałoby znaczący wpływ na przepływ towarów i usług. Co więcej, przedsiębiorstwa dostarczające towary lub usługi, w szczególności MŚP, będę musiały stawić czoła rozbieżnym przepisom i oczekiwaniom klientów w różnych państwach członkowskich. Na przykład podczas gdy prawo jednego państwa członkowskiego może wymagać od dostawcy poddania się niezależnym audytom, inne państwo członkowskie może wymagać od tego samego dostawcy uczestnictwa w uznanych projektach branżowych i inicjatywach z udziałem wielu zainteresowanych stron. Jedno państwo członkowskie może wymagać od przedsiębiorstwa przeprowadzenia działań z zakresu należytej staranności w odniesieniu do stałych relacji biznesowych, natomiast inne może tego wymagać wyłącznie w odniesieniu do bezpośrednich dostawców. Doprowadziłoby to do zwielokrotnienia różnych, częściowo niekompatybilnych wymogów, skutkując zakłóceniem swobodnego przepływu towarów i usług w Unii. Jak można przewidzieć, wspomniane zakłócenia i skutki z czasem stałyby się poważniejsze z uwagi na fakt, że coraz większa liczba państw członkowskich przyjmowałaby rozbieżne prawa krajowe. Mogłyby one doprowadzić nawet do równania w dół przyszłych przepisów z zakresu należytej staranności. Zakłócenia są również istotne z punktu widzenia odpowiedzialności cywilnej w przypadku szkody spowodowanej w łańcuchu wartości przedsiębiorstwa. Niektóre krajowe ramy prawne w zakresie należytej staranności zawierają system zakładający natychmiastową odpowiedzialność cywilną w związku z niedopełnieniem obowiązku należytej staranności, podczas gdy inne wyraźnie wykluczają specjalny system odpowiedzialności cywilnej. W odniesieniu do szeregu przedsiębiorstw wszczęto postępowania przed sądem ze względu na spowodowanie niekorzystnych skutków na poziomie ich spółek zależnych lub łańcuchów wartości lub niepodjęcie działań pozwalających im zapobiec. Obecnie takie sprawy rozstrzyga się na podstawie rozbieżnych przepisów. W przypadku braku wspólnych przepisów rozbieżne krajowe systemy odpowiedzialności mogą prowadzić do różnych rezultatów w zależności od tego, czy mamy do czynienia z kontrolą właścicielską (w przypadku spółek zależnych) czy faktyczną (poprzez bezpośrednie umowy albo w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo może sprawować kontrolę poprzez umowy kaskadowe lub inne dźwignie w pośrednich relacjach biznesowych). Taka fragmentacja doprowadziłaby do zakłócenia konkurencji na rynku wewnętrznym, ponieważ przedsiębiorstwo z siedzibą w jednym państwie członkowskim byłoby narażone na roszczenia odszkodowawcze z powodu szkód spowodowanych w jego łańcuchu wartości, podczas gdy przedsiębiorstwo o takim samym łańcuchu wartości byłoby zwolnione z tego ryzyka finansowego i ryzyka utraty reputacji z powodu odmiennych przepisów krajowych. System odpowiedzialności cywilnej będący przedmiotem wniosku zawierałby wyjaśnienie, które przepisy mają zastosowanie w przypadku wystąpienia szkody w ramach własnej działalności przedsiębiorstwa, na poziomie jego jednostek zależnych oraz na poziomie bezpośrednich i pośrednich relacji biznesowych w łańcuchu wartości. Ponadto proponowany przepis dotyczący prawa właściwego ma na celu zapewnienie stosowania zharmonizowanych przepisów, w tym dotyczących odpowiedzialności cywilnej, także w przypadkach, w których prawo właściwe dla danego roszczenia nie jest prawem państwa członkowskiego. Niezbędne będzie zatem zapewnienie równych warunków działania. Pomocniczość Po pierwsze, samo ustawodawstwo państw członkowskich w tej dziedzinie prawdopodobnie nie będzie wystarczające i skuteczne. Jeżeli chodzi o konkretne problemy transgraniczne, takie jak np. zanieczyszczenie środowiska, zmiana klimatu i różnorodność biologiczna, działania indywidualne są utrudnione w przypadku bezczynności innych państw członkowskich. Wywiązanie się z zobowiązań międzynarodowych takich jak cele porozumienia klimatycznego z Paryża UNFCCC, Konwencji o różnorodności biologicznej oraz innych wielostronnych umów środowiskowych, wyłącznie poprzez działania poszczególnych państw członkowskich jest mało prawdopodobne. Ponadto ryzyko wynikające z niekorzystnego wpływu na prawa człowieka i środowisko w łańcuchach wartości przedsiębiorstw ma często skutki transgraniczne (np. zanieczyszczenie środowiska, ponadnarodowe łańcuchy dostaw i wartości). Po drugie, wiele przedsiębiorstw prowadzi działalność w całej UE lub na całym świecie – łańcuchy wartości rozszerzają się na inne państwa członkowskie Unii i w coraz większym stopniu na państwa trzecie. Inwestorzy instytucjonalni, którzy inwestują ponad granicami, posiadają dużą część (38 %) całkowitej kapitalizacji rynkowej dużych europejskich spółek giełdowych, dlatego też wiele przedsiębiorstw ma własność transgraniczną, a na ich działalność wpływają przepisy w niektórych krajach lub brak działań w innych. Jest to jeden z powodów, dla których czołowe przedsiębiorstwa prawdopodobnie niechętnie podejmują dalsze kroki w rozwiązywaniu problemów związanych ze zrównoważonym rozwojem, w tym problemów występujących obecnie w łańcuchach wartości, i domagają się zapewnienia równych warunków działania w wymiarze transgranicznym. Po trzecie, przedsiębiorstwa działające na rynku wewnętrznym i poza nim potrzebują pewności prawa i równych warunków działania dla swojego zrównoważonego rozwoju. Niektóre państwa członkowskie niedawno wprowadziły przepisy dotyczące należytej staranności, podczas gdy inne są w trakcie procesu legislacyjnego lub rozważają podjęcie działań. Obowiązujące przepisy państw członkowskich oraz przepisy będące w przygotowaniu już zawierają rozbieżne wymogi, a w przyszłości mogą zawierać ich więcej, co może spowodować, że przepisy te będą nieskuteczne, i prowadzić do nierównych warunków działania. Rozbieżne przepisy dotyczące należytej staranności wywierają ogromne skutki pośrednie dla dostawców zaopatrujących różne przedsiębiorstwa podlegające różnym przepisom, ponieważ obowiązki te przekładają się w praktyce na klauzule umowne. Znaczne różnice w wymogach w zakresie należytej staranności w poszczególnych państwach członkowskich skutkują niepewnością prawa, fragmentacją jednolitego rynku, dodatkowymi kosztami oraz złożonością dla przedsiębiorstw i ich inwestorów działających w skali transgranicznej, a także dla innych zainteresowanych stron. Działania UE mogą temu zapobiec i dlatego mają wartość dodaną. Ponadto w porównaniu z indywidualnymi działaniami państw członkowskich interwencja UE może zapewnić silny głos Europy w kształtowaniu polityki na poziomie globalnym.

Proporcjonalność Obciążenie nałożone na przedsiębiorstwa w związku z kosztami przestrzegania przepisów dostosowano do wielkości przedsiębiorstwa i zasobów, którymi dysponuje, oraz jego profilu ryzyka. Przedsiębiorstwa będą musiały wprowadzać wyłącznie odpowiednie środki, które są współmierne do stopnia dotkliwości i prawdopodobieństwa wystąpienia niekorzystnych skutków oraz do których przedsiębiorstwo ma racjonalny dostęp, uwzględniając okoliczności konkretnego przypadku, w tym charakterystykę sektora gospodarki i konkretnych relacji biznesowych oraz wpływ przedsiębiorstwa na te relacje, a także potrzebę zapewnienia priorytetowego traktowania działań. W tym celu ograniczono zakres przedmiotowy i podmiotowy oraz przepisy dotyczące egzekwowania, jak wyjaśniono poniżej. Jeśli chodzi o „zakres podmiotowy” obowiązków w zakresie należytej staranności (tj. objętych nim kategorii przedsiębiorstw), z obowiązku dochowania należytej staranności wyłączone są małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), do których należą mikroprzedsiębiorstwa i które stanowią ogółem około 99 % wszystkich przedsiębiorstw w Unii. W przypadku tej kategorii przedsiębiorstw obciążenia finansowe i administracyjne związane z ustanowieniem i wdrożeniem procedury należytej staranności byłyby stosunkowo wysokie. W większości przypadków nie dysponują one ustanowionymi uprzednio mechanizmami należytej staranności, a także nie dysponują wiedzą specjalistyczną ani wyspecjalizowanym personelem, a koszty dochowania należytej staranności byłyby dla nich nieproporcjonalnie wysokie. Przedsiębiorstwa te będą jednak narażone na poniesienie części kosztów i obciążeń przez relacje biznesowe z przedsiębiorstwami objętymi zakresem wspomnianego obowiązku, ponieważ oczekuje się, że duże przedsiębiorstwa przeniosą wymagania na swoich dostawców. W związku z tym konieczne będą środki wspierające, które pomogą MŚP w budowaniu zdolności operacyjnych i finansowych. Przedsiębiorstwa, których partnerami biznesowymi są MŚP, są również zobowiązane do wspierania ich w spełnianiu wymogów w zakresie należytej staranności, w przypadku gdy takie wymogi mogłyby zagrozić rentowności MŚP. Ponadto łańcuch wartości sektora finansowego nie obejmuje MŚP, które otrzymują pożyczki, kredyty, finansowanie, ubezpieczenia lub reasekurację. Jednocześnie narażenie pojedynczego MŚP na niekorzystne skutki dla zrównoważonego rozwoju będzie z reguły niższe niż narażenie większych przedsiębiorstw. Dlatego też bardzo duże przedsiębiorstwa zostaną objęte obowiązkiem w zakresie należytej staranności w pełnym zakresie, również dlatego, że wiele z nich już stosuje pewne procedury, np. ze względu na obowiązki sprawozdawcze. W szczególności wybrane kryteria przychodu pozwolą zidentyfikować te przedsiębiorstwa, które mają największy wpływ na gospodarkę Unii. Ponadto niniejsza dyrektywa ustanawia środki mające na celu ograniczenie przenoszenia obciążeń z dużych przedsiębiorstw na mniejszych dostawców w łańcuchu wartości oraz stosowanie sprawiedliwych, zasadnych, niedyskryminujących i proporcjonalnych wymogów w stosunku do MŚP. Jeśli chodzi o przedsiębiorstwa uzyskujące niższe przychody i zatrudniające mniejszą liczbę pracowników, obowiązek w zakresie należytej staranności ogranicza się do przedsiębiorstw prowadzących działalność w sektorach o szczególnie dużym wpływie, które są jednocześnie objęte istniejącymi sektorowymi wytycznymi OECD. Ponadto – mimo że wytyczne OECD dotyczą sektora finansowego – obowiązku tego nie uwzględniono w grupie sektorów o dużym wpływie ze względu na swoją specyfikę. Ograniczenie to ma na celu zapewnienie równowagi między dążeniem do osiągnięcia celów dyrektywy a dążeniem do zminimalizowania obciążeń finansowych i administracyjnych dla przedsiębiorstw. Obowiązek w zakresie należytej staranności mający zastosowanie do tych przedsiębiorstw zostanie uproszczony, ponieważ będą się one koncentrować wyłącznie na poważnych niekorzystnych skutkach istotnych dla ich sektora. Ponadto wspomniany obowiązek będzie miał do nich zastosowanie dopiero 2 lata po zakończeniu okresu transpozycji niniejszej dyrektywy, co umożliwi im ustanowienie niezbędnych procesów i procedur oraz skorzystanie ze współpracy branżowej, rozwoju technologicznego, wprowadzenia norm itp., co prawdopodobnie zostanie przyspieszone dzięki wcześniejszemu terminowi wdrożenia tego obowiązku w odniesieniu do większych przedsiębiorstw. W stopniu, w jakim niniejsza dyrektywa obejmuje również przedsiębiorstwa z państw trzecich, kryteria stosowane do określenia zakresu przedsiębiorstw unijnych i spoza UE objętych dyrektywą nie są takie same, ale zapewniają, że w przypadku przedsiębiorstw z państw trzecich prawdopodobieństwo, że zostaną objęte zakresem dyrektywy, nie będzie wyższe. W odniesieniu do przedsiębiorstw z państw trzecich stosuje się próg przychodów netto ze sprzedaży (150 mln EUR dla grupy 1 i 40 mln EUR dla grupy 2), ale cały ten przychód musi być wygenerowany w Unii. Z kolei przedsiębiorstwa unijne muszą osiągać przychody netto ze sprzedaży w wysokości 150 mln EUR generowane na całym świecie, a także spełniać kryterium dotyczące liczby pracowników (powyżej 500 pracowników w grupie 1 i powyżej 250 pracowników w grupie 2). Taka różnica w stosowanych kryteriach jest uzasadniona z następujących powodów: –kryterium przychodów w UE dla przedsiębiorstw z państw trzecich tworzy powiązanie z UE. Uwzględnienie wyłącznie przychodów uzyskanych w Unii jest uzasadnione, ponieważ taki próg, odpowiednio wyskalowany, tworzy terytorialny związek między przedsiębiorstwami z państw trzecich a Unią wyrażający się poprzez wpływ, jaki działalność tych przedsiębiorstw może wywierać na rynek wewnętrzny UE, co jest wystarczające, aby prawo Unii miało zastosowanie do przedsiębiorstw z państw trzecich; –ponadto w dyrektywie dotyczącej sprawozdawczości w podziale na kraje – zmieniającej dyrektywę o rachunkowości – określono już metody obliczania przychodów netto ze sprzedaży dla przedsiębiorstw spoza UE, lecz nie określono takiej metody na potrzeby obliczania liczby pracowników przedsiębiorstw z państw trzecich. Doświadczenie z francuską ustawą regulującą zasady należytej staranności pokazuje, że w przypadku braku wspólnej definicji pracownika trudno jest obliczyć liczbę pracowników (na całym świecie), co utrudnia określenie, które przedsiębiorstwa z państw trzecich są objęte zakresem jej stosowania, uniemożliwiając skuteczne egzekwowanie przepisów; –stosowanie kryteriów dotyczących zarówno pracowników, jak i przychodów w przedsiębiorstwach unijnych zapewniłoby lepszą zgodność z wnioskiem dotyczącym dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, którą należy stosować do celów sprawozdawczości w zakresie środków i polityki należytej staranności w przedsiębiorstwach unijnych; –podczas gdy dyrektywa obejmie około 13 000 przedsiębiorstw unijnych, według szacunków Komisji obejmie ona jedynie około 4 000 przedsiębiorstw z państw trzecich. Jest bardzo mało prawdopodobne, aby fakt, że przedsiębiorstwa unijne zostaną objęte systemem wyłącznie wówczas, gdy osiągną również minimalny limit liczby pracowników, zmienił warunki konkurencji na rynku wewnętrznym UE: przedmiotowe dwa kryteria wielkości mające zastosowanie do przedsiębiorstw unijnych, nawet jeśli będą występować łącznie, spowodują, że w porównaniu z przedsiębiorstwami spoza UE nadal będą nimi objęte stosunkowo mniejsze przedsiębiorstwa, ponieważ w ich przypadku należy brać pod uwagę wszystkie przychody netto ze sprzedaży przedsiębiorstwa wygenerowane na świecie. Ponadto duże przedsiębiorstwa z państw trzecich, które osiągają wysokie przychody w Unii, dysponują zdolnością wdrożenia zasad należytej staranności i będą korzystać z zalet wynikających z tych zasad również w swoich działaniach w innych krajach. We wszystkich innych aspektach przedsiębiorstwa z państw trzecich są objęte zasadami należytej staranności w taki sam sposób jak ich odpowiedniki w UE (na przykład w odniesieniu do systemu mającego zastosowanie do przedsiębiorstw działających w sektorach o dużym wpływie i identycznego okresu stopniowego wdrażania dla tych przedsiębiorstw). Harmonizacja obowiązków dyrektorów ogranicza się wyłącznie do przedsiębiorstw unijnych, a zatem przedsiębiorstwa z państw trzecich będą miały bardziej ograniczone obowiązki. Zakres przedmiotowy jest skoncentrowany i oparty głównie na obowiązku w zakresie należytej staranności przedsiębiorstw i obejmuje prawa człowieka oraz te rodzaje niekorzystnych skutków dla środowiska, które można jasno zdefiniować w wybranych konwencjach międzynarodowych. Proponowane obowiązki dyrektorów zapewniają ścisłe powiązanie z obowiązkami w zakresie należytej staranności, a zatem są niezbędne, aby należyta staranność była skuteczna. Obowiązki dyrektorów obejmują również wyjaśnienie, w jaki sposób dyrektorzy mają wypełniać obowiązek dbałości w celu działania w najlepszym interesie przedsiębiorstwa. Skuteczne egzekwowanie obowiązku dochowania należytej staranności ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów tej inicjatywy. Niniejsza dyrektywa przewiduje połączenie sankcji i odpowiedzialności cywilnej. Jeśli chodzi o egzekwowanie na drodze prywatnoprawnej przez odpowiedzialność cywilną, stosuje się różne podejścia w odniesieniu do własnej działalności przedsiębiorstwa i jego jednostek zależnych z jednej strony, a w odniesieniu do relacji biznesowych z drugiej. W szczególności odpowiedzialność cywilna dotyczy wyłącznie stałych relacji biznesowych, co do których przedsiębiorstwo spodziewa się, że będą trwałe, ze względu na ich intensywność lub czas trwania, i które nie stanowią nieistotnej lub jedynie pomocniczej części łańcucha wartości przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo nie powinno ponosić odpowiedzialności za brak zapobieżenia szkodzie na poziomie pośrednich relacji biznesowych ani za niezaprzestanie wyrządzania szkody, jeśli zawierało umowy kaskadowe i stosowało zapewnienie umowne oraz wprowadziło środki sprawdzające ich przestrzeganie, chyba że ze względu na okoliczności sprawy nie można było racjonalnie oczekiwać, że faktycznie podjęte działania, w tym w zakresie sprawdzania zgodności, będą odpowiednie do tego, aby zapobiec tym niekorzystnym skutkom, złagodzić je, powstrzymać lub zminimalizować. Ponadto w ocenie istnienia i zakresu odpowiedzialności należy należycie uwzględnić podjęte dotychczas starania przedsiębiorstwa – w zakresie, w jakim dotyczą bezpośrednio przedmiotowej szkody – w celu podjęcia wszelkich działań zaradczych wymaganych od niego przez organ nadzorczy, wszelkie dokonane inwestycje i ukierunkowane udzielone wsparcie, a także współpracę z innymi podmiotami w celu przeciwdziałania niekorzystnym skutkom w łańcuchach wartości. Takie podejście do odpowiedzialności cywilnej ograniczy również ryzyko nadmiernej liczby postępowań sądowych. Środki związane z publicznym egzekwowaniem obowiązku dochowania należytej staranności nie wykraczają poza to, co jest konieczne. Niniejsza dyrektywa wyjaśnia, że wszelkie sankcje nałożone w związku z nieprzestrzeganiem obowiązków w zakresie należytej staranności muszą być proporcjonalne. Jeśli organy publiczne badające przestrzeganie przez przedsiębiorstwo niniejszej dyrektywy stwierdzą uchybienie, powinny najpierw wyznaczyć przedsiębiorstwu odpowiedni termin na podjęcie działań naprawczych. Dyrektywa określa ograniczoną liczbę sankcji, które powinny być stosowane we wszystkich państwach członkowskich, ale pozostawia w gestii państw członkowskich zapewnienie proporcjonalnego procesu egzekwowania przepisów, zgodnie z ich prawem krajowym. W przypadku nałożenia kar pieniężnych – w celu zapewnienia, aby były proporcjonalne – ich wysokość zależy od przychodów przedsiębiorstwa. Ponadto niniejsza dyrektywa nie pociąga za sobą niepotrzebnych kosztów dla Unii, rządów krajowych, władz regionalnych ani lokalnych. Dyrektywa pozostawia w gestii państw członkowskich sposób zorganizowania egzekwowania przepisów. Nadzór może być prowadzony przez istniejące organy. Aby zmniejszyć koszty (np. w przypadku nadzorowania przedsiębiorstw z państw trzecich działających w różnych państwach członkowskich) oraz poprawić nadzór, koordynację, prowadzenie dochodzeń i wymianę informacji, Komisja utworzy Europejską Sieć Organów Nadzorczych. Niniejsza dyrektywa umożliwia współpracę przedsiębiorstw, stosowanie projektów branżowych i inicjatyw z udziałem wielu zainteresowanych stron w celu zmniejszenia kosztów dostosowania się przedsiębiorstw do przepisów dyrektywy. Wybór instrumentu Proponowanym instrumentem jest dyrektywa, ponieważ art. 50 TFUE stanowi podstawę prawną dla przepisów prawa spółek dotyczących ochrony interesów wspólników przedsiębiorstw i innych osób w celu zapewnienia równoważności tej ochrony w całej Unii. Art. 50 TFUE zobowiązuje Parlament Europejski i Radę do działania za pośrednictwem dyrektyw. Komisja przyjmuje akty delegowane określające kryteria dotyczące prowadzenia przez przedsiębiorstwa z państw trzecich sprawozdawczości w zakresie należytej staranności.

Celem zapewnienia wsparcia przedsiębiorstwom i organom państw członkowskich w zakresie sposobu, w jaki przedsiębiorstwa powinny wypełniać swoje obowiązki w zakresie należytej staranności, Komisja może wydać odpowiednie wytyczne, w razie potrzeby w porozumieniu z odpowiednimi organami europejskimi, organami międzynarodowymi posiadającymi wiedzę specjalistyczną w zakresie wdrażania zasad należytej staranności, jak również z innymi organami. Wytyczne można również wydać w celu określenia niewiążących wzorcowych klauzul umownych, które przedsiębiorstwa mogą stosować podczas kaskadowania obowiązku w swoim łańcuchu wartości. Ponadto Komisja może wprowadzić inne środki wspierające w oparciu o istniejące działania i narzędzia UE w celu wspierania wdrażania zasad należytej staranności w Unii i państwach trzecich, w tym ułatwiania realizacji wspólnych inicjatyw zainteresowanych stron, aby pomóc przedsiębiorstwom w wypełnianiu ich obowiązków i wspierać MŚP, na które niniejsza dyrektywa wpłynie w inny sposób. Działania te można dodatkowo uzupełnić poprzez wykorzystanie unijnych instrumentów finansowania współpracy na rzecz rozwoju do wspierania rządów państw trzecich i podmiotów gospodarczych działających na wyższym szczeblu łańcucha dostaw w państwach trzecich w rozwiązywaniu problemów związanych z niekorzystnym wpływem ich działalności i relacji biznesowych na wyższym szczeblu łańcucha dostaw na prawa człowieka i środowisko. 3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW Konsultacje z zainteresowanymi stronami Zgodnie z wytycznymi w sprawie lepszego stanowienia prawa przeprowadzono szereg działań konsultacyjnych: –wstępna ocena skutków (plan działania), w odniesieniu do której otrzymano 114 informacji zwrotnych; –otwarte konsultacje publiczne, w ramach których otrzymano 473 461 odpowiedzi i 122 785 podpisów obywateli, z których zdecydowaną większość złożono w ramach kampanii przeprowadzonej z wykorzystaniem wstępnie wypełnionych kwestionariuszy, oraz 149 dokumentów określających stanowisko; –specjalne konsultacje z partnerami społecznymi; –szereg warsztatów i spotkań z udziałem zainteresowanych stron, np. spotkanie Nieformalnej Grupy Ekspertów ds. Prawa Spółek, złożonej głównie z prawników akademickich zajmujących się prawem spółek (ICLEG), spotkanie z przedstawicielami państw członkowskich w Grupie Ekspertów ds. Prawa Spółek (CLEG); oraz –konferencje i spotkania ze stowarzyszeniami przedsiębiorców, indywidualnymi przedsiębiorcami, w tym przedstawicielami małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, w tym organizacjami pozarządowymi i non-profit, a także organizacjami międzynarodowymi, takimi jak OECD. Ogólnie rzecz biorąc, na podstawie działań konsultacyjnych ustalono, że wśród zainteresowanych stron panuje powszechne przekonanie o potrzebie stworzenia unijnych ram prawnych w zakresie należytej staranności. W szczególności duże przedsiębiorstwa zgłaszały potrzebę większej harmonizacji w obszarze należytej staranności w celu zwiększenia pewności prawa i zapewnienia równych warunków działania. Obywatele i stowarzyszenia społeczeństwa obywatelskiego uznali obecne ramy prawne za nieskuteczne w zapewnieniu rozliczalności przedsiębiorstw za negatywny wpływ na prawa człowieka i środowisko. Zdecydowana większość respondentów biorących udział w otwartych konsultacjach publicznych, w tym większość uczestniczących państw członkowskich, opowiedziała się za zastosowaniem horyzontalnego podejścia do zasad należytej staranności, a nie podejścia sektorowego lub tematycznego. Przedsiębiorstwa wskazały, że obawiają się ryzyka znalezienia się w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej w stosunku do przedsiębiorstw z państw trzecich, które nie mają takich samych obowiązków. W związku z tym większość respondentów zgodziła się, że przepisy w zakresie należytej staranności powinny mieć zastosowanie również do przedsiębiorstw z państw trzecich, które nie mają siedziby w UE, ale prowadzą w niej działalność na pewną skalę. Jeśli chodzi o mechanizm egzekwowania towarzyszący obowiązkowi dochowania należytej staranności, wszystkie grupy zainteresowanych stron, które wzięły udział w otwartych konsultacjach publicznych, w większości wskazały, że najodpowiedniejszym rozwiązaniem jest nadzór sprawowany przez właściwe organy krajowe z wykorzystaniem mechanizmu współpracy/koordynacji na szczeblu UE. Większość respondentów we wszystkich grupach zainteresowanych stron uznała wiążące zasady uwzględniające określone cele za wariant skutkujący największymi kosztami, ale również przynoszący największe ogólne korzyści. Chociaż większość respondentów uznała, że wpływ na państwa trzecie będzie pozytywny, część respondentów obawia się potencjalnie negatywnego wpływu zasad należytej staranności na państwa trzecie, jeżeli przedsiębiorstwa inwestujące w państwach trzecich, w których ochrona praw człowieka – w tym praw socjalnych i pracowniczych i prawa ochrony środowiska – jest słaba, będą musiały wycofać się z tych państw. Szczegółowe informacje na temat strategii konsultacji i wniosków z konsultacji z zainteresowanymi stronami przedstawiono w załączniku 2 do sprawozdania z oceny skutków. Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej Aby lepiej przeanalizować poszczególne warianty, Komisja udzieliła zewnętrznym ekspertom zamówienia na działania pomocnicze obejmujące przeprowadzenie badania dotyczącego wymogów w zakresie należytej staranności w łańcuchu dostaw oraz badania dotyczącego obowiązków dyrektorów i zrównoważonego ładu korporacyjnego. Eksperci pracowali w ścisłej współpracy z Komisją na poszczególnych etapach badania. Oprócz tych badań pomocniczych dodatkową wiedzę specjalistyczną zgromadzono za pomocą przeglądu literatury i na podstawie odpowiedzi udzielonych w konsultacjach z zainteresowanymi stronami. Oprócz wspomnianych wyżej badań pomocniczych, spotkań grup ekspertów i konsultacji z zainteresowanymi stronami Komisja poświęciła również szczególną uwagę odpowiedniej rezolucji Parlamentu Europejskiego i konkluzjom Rady. Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 10 marca 2021 r. zawierała zalecenia dla Komisji dotyczące należytej staranności i rozliczalności przedsiębiorstw, wzywając Komisję do zaproponowania unijnych przepisów dotyczących kompleksowego obowiązku dochowania przez przedsiębiorstwa należytej staranności. W konkluzjach Rady w sprawie praw człowieka i godnej pracy w globalnych łańcuchach dostaw z 1 grudnia 2020 r. wezwano Komisję do przedstawienia wniosku dotyczącego unijnych ram prawnych w zakresie zrównoważonego ładu korporacyjnego, w tym międzysektorowych obowiązków przedsiębiorstw w zakresie należytej staranności w globalnych łańcuchach wartości. Ocena skutków

W analizie będącej częścią oceny skutków odniesiono się ogólnie do problemu konieczności położenia większego nacisku na kwestię zrównoważonego rozwoju w ramach systemów ładu korporacyjnego i zarządzania w dwóch wymiarach: 1) w systemach i decyzjach w zakresie korporacyjnego zarządzania ryzykiem nie uwzględnia się w wystarczającym stopniu interesów zainteresowanych stron i ponoszonego przez przedsiębiorstwa ryzyka (w zakresie zrównoważonego rozwoju) związanego z zainteresowanymi stronami; 2) przedsiębiorstwa nie ograniczają w wystarczającym stopniu powodowanych przez siebie niekorzystnych skutków dla praw człowieka i środowiska, nie stosują odpowiednich systemów nadzoru i zarządzania ani odpowiednich środków umożliwiających łagodzenie szkodliwych skutków, jakie powodują. Po rozważeniu różnych wariantów strategicznych, głównie w zakresie obowiązku dochowania przez przedsiębiorstwa należytej staranności oraz obowiązków dyrektorów, w ocenie skutków zaproponowano preferowany pakiet wariantów strategicznych obejmujący trzy elementy: należytą staranność przedsiębiorstw, obowiązki dyrektorów i wynagrodzenia, przy czym elementy te wzajemnie się uzupełniają. Projekt sprawozdania z oceny skutków przedłożono Radzie ds. Kontroli Regulacyjnej działającej przy Komisji 9 kwietnia 2021 r. Po wydaniu przez nią negatywnej opinii, 8 listopada 2021 r. przedłożono poprawioną ocenę skutków w celu wydania drugiej opinii. Chociaż Rada odnotowała znaczną korektę sprawozdania wprowadzoną w następstwie pierwszej opinii, wydała jednak drugą negatywną opinię 26 listopada 2021 r., w której podkreśliła potrzebę wydania wytycznych politycznych co do tego, czy i na jakich warunkach można kontynuować inicjatywę dotyczącą zrównoważonego ładu korporacyjnego. Rada podtrzymała swoją negatywną opinię, ponieważ uznała, że w sprawozdaniu z oceny skutków: 1) nie przedstawiono w wystarczającym stopniu opisu problemu i przekonujących dowodów na to, że unijne przedsiębiorstwa, a w szczególności MŚP, już teraz nie uwzględniają w wystarczającym stopniu kwestii dotyczących zrównoważonego rozwoju lub nie mają wystarczających zachęt, aby to robić; 2) nie przedstawiono w wystarczającym stopniu zakresu możliwych wariantów strategicznych oraz nie wskazano kluczowych decyzji politycznych ani nie dokonano pełnej oceny tych decyzji; 3) nie oceniono w wystarczającym stopniu skutków w sposób kompletny, zrównoważony i neutralny oraz nie uwzględniono niepewności co do faktycznego uzyskania korzyści; oraz 4) nie wykazano w wystarczającym stopniu, że preferowany wariant jest proporcjonalny. Dlatego też, aby uwzględnić uwagi zawarte w drugiej negatywnej opinii Rady, ocenę skutków uzupełniono o dokument roboczy służb Komisji dotyczący działań podjętych w związku z opinią Rady, który zawiera dodatkowe wyjaśnienia i dowody dotyczące obszarów, w przypadku których Rada przedstawiła konkretne propozycje ulepszeń. Zgodnie z zasadami Komisji dotyczącymi lepszego stanowienia prawa, aby dokument mógł przejść do etapu przyjmowania, wymagana jest pozytywna opinia Rady ds. Kontroli Regulacyjnej. Wiceprzewodniczący do spraw stosunków międzyinstytucjonalnych i prognozowania może jednak zezwolić na kontynuowanie prac przygotowawczych dotyczących inicjatywy, która po raz drugi otrzymała negatywną opinię od Rady ds. Kontroli Regulacyjnej. Należy zaznaczyć, że opinie Rady ds. Kontroli Regulacyjnej stanowią ocenę jakości oceny skutków, a nie ocenę powiązanego wniosku ustawodawczego. Komisja uznała – również na podstawie zgody wiceprzewodniczącego do spraw stosunków międzyinstytucjonalnych i prognozowania – że należy kontynuować prace nad tą inicjatywą z następujących powodów: –ze względu na znaczenie polityczne tej inicjatywy dla priorytetu politycznego Komisji „Gospodarka służąca ludziom”, w tym w kontekście pakietu na rzecz zrównoważonego finansowania i Europejskiego Zielonego Ładu; oraz –ze względu na pilną potrzebę podjęcia działań w zakresie należytej staranności w łańcuchu wartości jako wkładu w transformację w stronę modelu zrównoważonego oraz w celu przeciwdziałania ryzyku rosnącej fragmentacji jednolitego rynku; a także ze względu na pogląd, że –przedstawiono dodatkowe wyjaśnienia i dowody w sposób zadowalający odnoszące się do niedociągnięć w ocenie skutków wskazanych przez Radę ds. Kontroli Regulacyjnej i uwzględniono je w poprawionym wniosku ustawodawczym. Ze względu na znaczenie i pilny charakter tej inicjatywy Komisja odnotowała również, że Parlament Europejski, Rada i Komisja uwzględniły ją we wspólnych priorytetach politycznych na 2022 r. Po dokładnej analizie ustaleń Rady ds. Kontroli Regulacyjnej i uwzględnieniu spostrzeżeń na temat dodatkowych wyjaśnień i dowodów Komisja uważa, że wniosek, który znacznie zmieniono w porównaniu z pakietem wariantów strategicznych przedstawionych w ocenie skutków, nadal umożliwia sprawną realizację ogólnego celu, jakim jest lepsze wykorzystanie potencjału jednolitego rynku do przejścia na gospodarkę zrównoważoną i wspieranie wytworzenia trwałej filozofii zarządzania przedsiębiorstwami zgodnej z zasadami odpowiedzialności i zrównoważonego rozwoju. Dyrektywa jest bardziej skoncentrowana na obranym celu i ukierunkowana w porównaniu z preferowanym wariantem przedstawionym w projekcie oceny skutków. Jej najważniejszym elementem jest obowiązek w zakresie należytej staranności, przy czym znacznie ograniczono obowiązki dyrektorów poprzez ścisłe powiązanie ich z obowiązkiem w zakresie należytej staranności. Ponadto dostosowano zakres należytej staranności. Szczegółowy opis zmian wprowadzonych do pakietu wariantów preferowanych w ocenie skutków zawarto w załączonym dokumencie roboczym służb Komisji, w którym przedstawiono działania podjęte w związku z opinią Rady ds. Kontroli Regulacyjnej i informacje dodatkowe. Krótko mówiąc, „zakres podmiotowy”, tj. kategorie przedsiębiorstw objęte zakresem dyrektywy, został znacznie ograniczony w wyniku rozważań przeprowadzonych na podstawie uwag Rady na temat opisu problemu, w szczególności w odniesieniu do MŚP, oraz na temat proporcjonalności wariantu preferowanego. Mówiąc konkretnie, z zakresu stosowania całkowicie wyłączono MŚP, a w sektorach o dużym wpływie objęto zakresem wyłącznie przedsiębiorstwa zatrudniające ponad 250 pracowników i odnotowujące ponad 40 mln EUR przychodów netto ze sprzedaży w skali światowej (podczas gdy duże przedsiębiorstwa, które jednocześnie przekraczają progi 500 pracowników i 150 mln EUR przychodów netto ze sprzedaży w skali światowej, są objęte zakresem stosowania niezależnie od sektora działalności gospodarczej). Sektory o dużym wpływie bezpośrednio zdefiniowano w tekście, co odzwierciedla również uwagi Rady dotyczące techniki legislacyjnej. Definicję sektorów o dużym wpływie ograniczono do sektorów, w których istnieje wysokie ryzyko powstania niekorzystnych skutków i w sprawie których powstały wytyczne OECD. W przypadku przedsiębiorstw o średniej kapitalizacji w sektorach o dużym wpływie zasady zaczną obowiązywać po dwuletnim okresie przejściowym, aby zapewnić więcej czasu na dostosowanie. Ponadto obowiązki tych przedsiębiorstw w zakresie należytej staranności są ograniczone wyłącznie do poważnych skutków istotnych dla ich sektora. Aby skutecznie osiągnąć cele inicjatywy, zakresem niniejszego wniosku objęto również przedsiębiorstwa z państw trzecich. Zakres obejmuje wyłącznie te przedsiębiorstwa spoza UE, które mają bezpośrednie związki z rynkiem unijnym i które osiągają podobny próg przychodów co przedsiębiorstwa unijne, ale w ramach rynku unijnego. Będą one miały ponadto takie same obowiązki dotyczące należytej staranności jak odpowiadające im przedsiębiorstwa unijne. W dyrektywie wskazano również, że przedsiębiorstwa, a w szczególności MŚP w łańcuchu wartości, koniecznie potrzebują dostępnego i praktycznego wsparcia, aby mogły przygotować się do wypełniania obowiązków (lub wynikających z nich wymagań, które mogą zostać przeniesione na nie pośrednio). Wsparcie to może obejmować praktyczne wskazówki i narzędzia pomocnicze, takie jak infolinie, bazy danych lub szkolenia, a także utworzenie obserwatorium, które wspomoże przedsiębiorstwa w wykonywaniu dyrektywy. Klauzula przeglądowa zawiera ponadto wyraźne odniesienie do zakresu podmiotowego dyrektywy (tj. wskazania uwzględnionych kategorii przedsiębiorstw), który należy zweryfikować na podstawie doświadczeń praktycznych uzyskanych podczas stosowania przepisów. Inne środki łagodzące, mające na celu zmniejszenie pośredniego wpływu na MŚP, stanowią część obowiązków przedsiębiorstw objętych zakresem niniejszej dyrektywy. Jeśli chodzi o zakres przedmiotowy (tzn. co jest objęte), utrzymano instrument przekrojowy obejmujący prawa człowieka i wpływ na środowisko. Odzwierciedla to silny konsensus wśród grup zainteresowanych stron, że rozwiązanie wskazanych problemów wymaga ram horyzontalnych. Ponadto Rada stwierdziła, że ocena skutków nie jest wystarczająco jasna w kwestii potrzeby uregulowania obowiązków dyrektorów w uzupełnieniu do wymogów w zakresie należytej staranności. Komisja postanowiła zatem zająć się tą kwestią, odchodząc od pakietu wariantów preferowanych przedstawionego w ocenie skutków i koncentrując się na elemencie dotyczącym obowiązków dyrektorów, również w świetle istniejących norm międzynarodowych, w zakresie należytej staranności i obowiązku dbałości. Obejmuje to obowiązki dyrektorów związane z ustanawianiem procedur i środków w zakresie należytej staranności przedsiębiorstw i nadzorowaniem ich wdrażania, przygotowywaniem kodeksów postępowania służących tym celom, jak również włączaniem należytej staranności do strategii przedsiębiorstwa. Aby w pełni odzwierciedlić rolę dyrektorów w kontekście obowiązków w zakresie należytej staranności przedsiębiorstw, doprecyzowuje się również ogólny obowiązek dyrektorów w zakresie dbałości o przedsiębiorstwo, który jest obecny w prawie spółek wszystkich państw członkowskich, poprzez wskazanie, że wypełniając swój obowiązek działania w najlepszym interesie spółki, dyrektorzy powinni uwzględniać kwestie dotyczące zrównoważonego rozwoju zawarte we wniosku dotyczącym dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, w tym, w stosownych przypadkach, prawa człowieka, zmianę klimatu i konsekwencje dla środowiska, w tym w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej. Nie zachowano bardziej daleko idących, szczegółowych obowiązków dyrektorów, które zaproponowano w ocenie skutków. Dzięki temu wniosek pozwoli osiągnąć zakładany cel, zachowując jednocześnie proporcjonalność. Jeśli chodzi o uwagi Rady, wyczerpujące wyjaśnienia dokonanych wyborów politycznych przedstawiono w niniejszym uzasadnieniu, jak również w motywach wniosku ustawodawczego. Chociaż ocenę skutków przedłożoną Radzie i opinię Rady opublikowano w formie niezmienionej, przygotowano oddzielny towarzyszący dokument roboczy służb Komisji w celu przedstawienia dodatkowych dowodów i wyjaśnień, które stanowią odpowiedź na uwagi Rady, w tym w odniesieniu do kwestii dowodów. W dokumencie odniesiono się w szczególności do następujących kwestii: 1.opis problemu: –skala i zmiany problemów dotyczących środowiska i zrównoważonego rozwoju bezpośrednio związanych z wyraźnym brakiem lub niewystarczającym stosowaniem praktyk zarządzania w zakresie zrównoważonego rozwoju w przedsiębiorstwach unijnych, które to problemy niniejsza dyrektywa ma rozwiązać, oraz wartość dodana dyrektywy w odniesieniu do kompleksowego pakietu środków na rzecz zrównoważonego rozwoju przewidzianego w ramach Zielonego Ładu; –powody, dla których dynamikę rynku i konkurencji wraz z dalszymi zmianami w strategiach przedsiębiorstw i systemach zarządzania ryzykiem postrzega się jako niewystarczające, także w odniesieniu do zakładanego związku przyczynowo-skutkowego między stosowaniem narzędzi w zakresie zrównoważonego rozwoju w przedsiębiorstwach a rozwiązywaniem problemów za ich pomocą w praktyce;

2.skutki wdrożenia preferowanego wariantu: –kwestie związane z państwami trzecimi z uwzględnieniem spostrzeżeń (i) na temat spodziewanego rozwoju sytuacji w państwach trzecich (w tym biorąc pod uwagę unijne i międzynarodowe środki wsparcia handlu i rozwoju), (ii) na temat wpływu na państwa trzecie i dostawców w państwach trzecich; –mechanizm egzekwowania, jeszcze bardziej zwiększający wartość dodaną dwufilarowego systemu egzekwowania, który opiera się na egzekwowaniu na poziomie administracyjnym i odpowiedzialności cywilnej; –wpływ na konkurencję i konkurencyjność. Sprawność regulacyjna i uproszczenie Małe i średnie przedsiębiorstwa, w tym mikroprzedsiębiorstwa, nie są objęte zakresem dyrektywy, a skutki pośrednie dla nich zostaną złagodzone za pośrednictwem środków wspierających i wytycznych na poziomie Unii i państw członkowskich, a także w relacjach między przedsiębiorstwami poprzez stosowanie wzorcowych klauzul umownych oraz wymogów proporcjonalności w odniesieniu do większego partnera biznesowego. Prawa podstawowe Jak wyjaśniono w ocenie skutków i na podstawie istniejących dowodów, obowiązkowe wymogi w zakresie należytej staranności mogą przynieść znaczące korzyści w zakresie ochrony i propagowania praw podstawowych. 4.WPŁYW NA BUDŻET Wniosek nie ma bezpośredniego wpływu na budżet Unii. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania Aby pomóc we wdrażaniu niniejszej dyrektywy, Komisja utworzy Europejską Sieć Organów Nadzorczych. W skład tej sieci wejdą przedstawiciele organów nadzorczych wyznaczeni przez państwa członkowskie i, w razie potrzeby, również inne agencje unijne posiadające odpowiednią wiedzę specjalistyczną w obszarach objętych niniejszą dyrektywą, a jej celem będzie zapewnienie, aby przedsiębiorstwa przestrzegały swoich obowiązków w zakresie należytej staranności, oraz ułatwienie i zapewnienie koordynacji i konwergencji praktyk w zakresie regulacji, prowadzenia postępowań wyjaśniających, nakładania sankcji i nadzoru, a także wymiany informacji między tymi organami nadzorczymi. Po upływie siedmiu lat od zakończenia okresu transpozycji Komisja składa sprawozdanie z wykonania niniejszej dyrektywy, obejmujące między innymi jej skuteczność. Sprawozdanie przedkłada się w razie potrzeby wraz z wnioskiem ustawodawczym. W razie potrzeby Komisja wyda wytyczne w celu zapewnienia przejrzystości i wsparcia przedsiębiorstwom i państwom członkowskim we wdrażaniu dyrektywy. Dokumenty wyjaśniające Aby zapewnić właściwe wdrożenie niniejszej dyrektywy, konieczny byłby dokument wyjaśniający, np. w formie tabeli korelacji. Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku W art. 1 określono przedmiot dyrektywy, tj. ustanowiono zasady dotyczące obowiązków przedsiębiorstw w zakresie należytej staranności dotyczących faktycznych i potencjalnych niekorzystnych skutków dla praw człowieka i środowiska w odniesieniu do ich własnej działalności, działalności jednostek zależnych oraz działalności w ramach łańcucha wartości prowadzonej za pośrednictwem stałych relacji biznesowych; przepis ten precyzuje również, że niniejsza dyrektywa ustanawia zasady dotyczące odpowiedzialności za naruszenie obowiązku w zakresie należytej staranności. W art. 2 ustanowiono zakres podmiotowy stosowania dyrektywy i określono kryteria, na podstawie których państwo członkowskie jest uprawnione do regulowania kwestii objętych niniejszą dyrektywą.

Art. 3 zawiera definicje stosowane do celów niniejszej dyrektywy. W art. 4 nałożono na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby przedsiębiorstwa dochowywały należytej staranności w zakresie praw człowieka i ochrony środowiska poprzez spełnianie wymogów szczegółowych wymienionych w art. 5–11 dyrektywy. W art. 5 nałożono na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby przedsiębiorstwa uwzględniały należytą staranność we wszystkich obszarach swojej polityki i wdrożyły politykę należytej staranności, która jest corocznie aktualizowana. Przepis ten stanowi, że polityka ta powinna zawierać opis podejścia przedsiębiorstwa w zakresie należytej staranności, kodeks postępowania, którego powinni przestrzegać pracownicy przedsiębiorstwa i jednostek zależnych, oraz opis procesów wprowadzonych w celu wdrożenia zasad należytej staranności. W art. 6 nałożono na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby przedsiębiorstwa wprowadziły odpowiednie środki w celu zidentyfikowania rzeczywistych lub potencjalnych niekorzystnych skutków dla praw człowieka i dla środowiska w ramach własnej działalności, w swoich jednostkach zależnych oraz na poziomie swoich bezpośrednich lub pośrednich stałych relacji biznesowych w swoim łańcuchu wartości. W art. 7 określono wymóg, aby państwa członkowskie zapewniły, by przedsiębiorstwa wprowadziły odpowiednie środki w celu zapobieżenia potencjalnym niekorzystnym skutkom zidentyfikowanym zgodnie z art. 6 lub w celu odpowiedniego złagodzenia tych skutków, w przypadku gdy zapobieganie nie jest możliwe lub wymaga stopniowego wdrożenia. W art. 8 nałożono na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby przedsiębiorstwa wprowadziły odpowiednie środki w celu powstrzymania rzeczywistych niekorzystnych skutków dla praw człowieka i dla środowiska, które te przedsiębiorstwa zidentyfikowały lub mogły zidentyfikować na podstawie art. 6. W przypadku gdy nie można powstrzymać niekorzystnych skutków, które wystąpiły na poziomie pośrednich lub bezpośrednich stałych relacji biznesowych, państwa członkowskie powinny zapewnić, aby przedsiębiorstwa zminimalizowały skalę tych skutków. W art. 9 nałożono na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby przedsiębiorstwa przewidziały możliwość składania skarg do tych przedsiębiorstw w przypadku uzasadnionych obaw dotyczących potencjalnych lub rzeczywistych niekorzystnych skutków, w tym w łańcuchu wartości przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwa są zobowiązane do zapewnienia takiej możliwości osobom, które są dotknięte niekorzystnymi skutkami lub mają uzasadnione podstawy, by sądzić, że mogą być nimi dotknięte, związkom zawodowym i innym przedstawicielom pracowników reprezentującym osoby pracujące w danym łańcuchu wartości oraz organizacjom społeczeństwa obywatelskiego działającym w danym obszarze. W art. 10 nałożono na państwa członkowskie obowiązek wymagania od przedsiębiorstw przeprowadzania okresowej oceny wdrażania środków w zakresie należytej staranności w celu sprawdzenia, czy właściwie zidentyfikowano niekorzystne skutki i czy wdrożono środki zapobiegawcze lub naprawcze, a także w celu ustalenia, w jakim stopniu udało się zapobiec niekorzystnym skutkom, powstrzymać je lub zminimalizować ich skalę. W art. 11 nałożono na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby przedsiębiorstwa, które nie podlegają wymogom sprawozdawczym na podstawie dyrektywy 2013/34/UE, składały sprawozdania dotyczące kwestii objętych niniejszą dyrektywą i publikowały sprawozdanie roczne na swojej stronie internetowej. W art. 12 nałożono na Komisję obowiązek przyjęcia wytycznych w sprawie niewiążących wzorcowych klauzul umownych, aby pomóc przedsiębiorstwom w spełnieniu wymogów art. 7 ust. 2 lit. b) i art. 8 ust. 3 lit. c). W art. 13 określono, że w celu zapewnienia wsparcia przedsiębiorstwom lub organom państw członkowskich w zakresie sposobu, w jaki przedsiębiorstwa powinny wypełniać swoje obowiązki w zakresie należytej staranności, Komisja może wydać wytyczne, w tym wytyczne dotyczące konkretnych sektorów lub konkretnych niekorzystnych skutków, we współpracy z Agencją Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Europejską Agencją Środowiska i w razie potrzeby organami międzynarodowymi posiadającymi wiedzę specjalistyczną w zakresie należytej staranności. W art. 14 nałożono na państwa członkowskie i Komisję obowiązek zapewnienia środków towarzyszących przedsiębiorstwom objętym zakresem stosowania niniejszej dyrektywy oraz podmiotom w globalnych łańcuchach wartości, na których obowiązki wynikające z dyrektywy mają pośredni wpływ. Takie wsparcie może obejmować prowadzenie specjalnych stron internetowych, portali lub platform, wsparcie finansowe dla MŚP oraz ułatwianie wspólnych inicjatyw zainteresowanych stron. W przepisie tym wyjaśniono ponadto, że przedsiębiorstwa mogą wykorzystywać projekty branżowe i inicjatywy z udziałem wielu zainteresowanych stron w celu wspierania wdrażania zasad należytej staranności oraz że Komisja we współpracy z państwami członkowskimi może wydać wytyczne dotyczące oceny adekwatności takich projektów. W art. 15 zobowiązano państwa członkowskie do zagwarantowania, aby określone przedsiębiorstwa przyjęły plan służący zapewnieniu, że model biznesowy i strategia przedsiębiorstwa są spójne z założeniami procesu przechodzenia na gospodarkę zrównoważoną oraz z celem polegającym na ograniczeniu globalnego ocieplenia do 1,5 °C zgodnie z postanowieniami porozumienia paryskiego. W art. 16 wprowadzono wymóg, aby przedsiębiorstwa utworzone zgodnie z przepisami państwa trzeciego i objęte zakresem stosowania niniejszej dyrektywy zgodnie z art. 2 ust. 2 wyznaczyły odpowiednio umocowanego upoważnionego przedstawiciela w Unii, do którego właściwe organy państw członkowskich będą się zwracać we wszystkich kwestiach niezbędnych do odbioru, przestrzegania i egzekwowania aktów prawnych wydanych w związku z niniejszą dyrektywą. W art. 17 określono wymóg wyznaczenia przez państwa członkowskie jednego krajowego organu nadzorczego lub większej ich liczby w celu zapewnienia przestrzegania przez przedsiębiorstwa ich obowiązków w zakresie należytej staranności oraz obowiązków wynikających z art. 15 ust. 1 i 2, a także w celu wykonywania uprawnień w zakresie egzekwowania tych obowiązków zgodnie z art. 18. W art. 18 określono odpowiednie uprawnienia i zasoby organów nadzorczych wyznaczonych przez państwa członkowskie do wykonywania ich zadań w zakresie nadzoru i egzekwowania. W art. 19 nałożono na państwa członkowskie wymóg zapewnienia, aby każda osoba fizyczna lub prawna, która ma powody, by sądzić, na podstawie obiektywnych okoliczności, że przedsiębiorstwo nie przestrzega przepisów niniejszej dyrektywy w sposób właściwy, była uprawniona do zgłaszania organom nadzorczym uzasadnionych obaw, w szczególności w państwie członkowskim miejsca zwykłego pobytu, siedziby statutowej, miejsca pracy lub miejsca domniemanego naruszenia. W art. 20 określono, że państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszeń przepisów krajowych przyjętych na podstawie niniejszej dyrektywy i podejmują wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia ich wykonywania. Sankcje są skuteczne, odstraszające i proporcjonalne. Państwa członkowskie zapewniają publikację decyzji organów nadzorczych o nałożeniu sankcji z tytułu naruszenia przepisów niniejszej dyrektywy. W art. 21 wprowadzono Europejską Sieć Organów Nadzorczych składającą się z przedstawicieli krajowych organów nadzorczych, o których mowa w art. 16, w celu ułatwienia i zapewnienia koordynacji i dostosowania praktyk w zakresie regulacji, prowadzenia postępowań wyjaśniających, nakładania sankcji i nadzoru, a także wymiany informacji między tymi organami nadzorczymi. W art. 22 nałożono na państwa członkowskie wymóg ustanowienia przepisów regulujących odpowiedzialność cywilną przedsiębiorstwa za szkody powstałe w wyniku niedopełnienia przez nie obowiązku w zakresie należytej staranności w określonych sytuacjach. Wprowadzono w nim również obowiązek zapewnienia przez państwa członkowskie, aby odpowiedzialność przewidziana w ust. 1–3 tego artykułu nie została wyłączona jedynie na podstawie tego, że prawo właściwe dla roszczeń w tym zakresie nie jest prawem państwa członkowskiego.

W art. 23 ustanowiono, że dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii ma zastosowanie do zgłaszania wszystkich naruszeń niniejszej dyrektywy oraz ochrony osób zgłaszających takie naruszenia. W art. 23 sprecyzowano warunki udzielania wsparcia publicznego przedsiębiorstwom. W art. 25 wyjaśniono obowiązek dyrektorów w zakresie dbałości. W art. 26 nałożono na dyrektorów przedsiębiorstw unijnych obowiązek stworzenia i nadzorowania wdrażania procedur i środków dotyczących należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz dostosowania strategii przedsiębiorstwa do zasad należytej staranności. W art. 27 wprowadzono zmiany w załączniku do dyrektywy (UE) 2019/1937. W art. 28 określono zasady dotyczące aktów delegowanych. Art. 29 zawiera przepis dotyczący przeglądu niniejszej dyrektywy. Art. 30 zawiera przepisy dotyczące transpozycji dyrektywy. W art. 31 określono datę wejścia w życie niniejszej dyrektywy. W art. 32 określono adresatów niniejszej dyrektywy. W wykazach zawartych w załączniku określono niekorzystne skutki dla środowiska i niekorzystne skutki dla praw człowieka istotne w kontekście niniejszej dyrektywy, obejmujące naruszenia praw i zakazów zawartych w międzynarodowych umowach dotyczących praw człowieka (część I sekcja 1), konwencjach dotyczących praw człowieka i podstawowych wolności (część I sekcja 2) oraz naruszenia uznanych na forum międzynarodowym celów i zakazów uwzględnionych w konwencjach w zakresie ochrony środowiska (część II). 2022/0051 (COD) Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz zmieniająca dyrektywę (UE) 2019/1937 (Tekst mający znaczenie dla EOG) PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 50 ust. 1, art. 50 ust. 2 lit. g) oraz art. 114, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Unia opiera się na poszanowaniu godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak również poszanowaniu praw człowieka, zapisanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Te podstawowe wartości, które zainspirowały powstanie Unii, a także powszechność i niepodzielność praw człowieka oraz poszanowanie zasad Karty Narodów Zjednoczonych i prawa międzynarodowego powinny przyświecać działaniom Unii na arenie międzynarodowej. Takie działania obejmują wspieranie trwałego rozwoju gospodarczego i społecznego oraz środowiskowego krajów rozwijających się. (2)Wysoki poziom ochrony środowiska naturalnego i poprawa jego jakości oraz propagowanie podstawowych wartości europejskich należą do priorytetów Unii, jak określono w komunikacie Komisji dotyczącym Europejskiego Zielonego Ładu. Cele te wymagają zaangażowania nie tylko organów publicznych, ale także podmiotów prywatnych, w szczególności przedsiębiorstw. (3)W swoim komunikacie „Silna Europa socjalna na rzecz sprawiedliwej transformacji” Komisja zobowiązała się do udoskonalenia europejskiej społecznej gospodarki rynkowej w celu przeprowadzenia sprawiedliwej transformacji w kierunku zrównoważonego rozwoju. Niniejsza dyrektywa przyczyni się również do realizacji Europejskiego filaru praw socjalnych, który wspiera prawa zapewniające uczciwe warunki pracy. Stanowi ona część polityki i strategii UE związanych z propagowaniem zapewniania godnej pracy na całym świecie, w tym w globalnych łańcuchach wartości, o czym mowa w komunikacie Komisji w sprawie godnej pracy na całym świecie. (4)Kluczem do sukcesu w realizacji celów Unii w zakresie zrównoważonego rozwoju jest postępowanie przedsiębiorstw działających we wszystkich sektorach gospodarki, ponieważ przedsiębiorstwa unijne, w szczególności duże, polegają na globalnych łańcuchach wartości. Ochrona praw człowieka i ochrona środowiska również leżą w interesie przedsiębiorstw, w szczególności biorąc pod uwagę rosnącą świadomość konsumentów i inwestorów w tych obszarach. Na poziomie unijnym oraz krajowym istnieje już szereg inicjatyw wspierających przedsiębiorstwa działające na rzecz transformacji zorientowanej na wartości. (5)Istniejące normy międzynarodowe dotyczące odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej stanowią, że przedsiębiorstwa powinny chronić prawa człowieka, i określają, w jaki sposób przedsiębiorstwa powinny dbać o ochronę środowiska we wszystkich swoich działaniach i łańcuchach wartości. W Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka stwierdzono, że przedsiębiorstwa odpowiadają za dochowanie należytej staranności w zakresie praw człowieka poprzez identyfikowanie niekorzystnych skutków ich działalności dla praw człowieka, zapobieganie tym skutkom i ich łagodzenie oraz poprzez ponoszenia odpowiedzialności za to, w jaki sposób reagują na te skutki. Zgodnie z tymi wytycznymi przedsiębiorstwa powinny unikać naruszania praw człowieka i reagować na niekorzystne skutki dla praw człowieka, które to skutki te przedsiębiorstwa spowodowały, do których się przyczyniły lub z którymi są związane w ramach własnej działalności, w jednostkach zależnych oraz za pośrednictwem bezpośrednich i pośrednich relacji biznesowych. (6)Koncepcję należytej staranności w zakresie praw człowieka sprecyzowano i rozwinięto w Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, w których rozszerzono stosowanie zasad należytej staranności na kwestie związane ze środowiskiem i sprawowaniem rządów. Wytyczne OECD dotyczące odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej oraz wytyczne sektorowe stanowią uznane na arenie międzynarodowej ramy określające praktyczne kroki w zakresie należytej staranności, które mają pomóc przedsiębiorstwom w identyfikowaniu rzeczywistych i potencjalnych skutków w ramach swoich działań, łańcuchów wartości i innych relacji biznesowych, zapobieganiu tym skutkom, łagodzeniu ich i rozliczaniu się z tego, jak na te skutki reagują. Koncepcja należytej staranności stanowi również integralną część zaleceń zawartych w Trójstronnej deklaracji zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej przyjętej przez Międzynarodową Organizację Pracy. (7)Cele ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju, przyjęte w 2015 r. przez wszystkie państwa członkowskie Organizacji Narodów Zjednoczonych, obejmują cele służące osiągnięciu trwałego, inkluzywnego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Unia zobowiązała się do realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju. Sektor prywatny przyczynia się do realizacji tych celów. (8)W porozumieniach międzynarodowych zawartych na podstawie Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, których Unia i państwa członkowskie są stronami, takich jak porozumienie paryskie i niedawny pakt klimatyczny z Glasgow, wskazano konkretne sposoby przeciwdziałania zmianie klimatu i utrzymania globalnego ocieplenia na poziomie 1,5 stopnia Celsjusza. Oprócz konkretnych działań, których podjęcia oczekuje się od wszystkich sygnatariuszy, za kluczową dla osiągnięcia tych celów postrzega się rolę sektora prywatnego, w szczególności jego strategie inwestycyjne. (9)W Europejskim prawie o klimacie Unia zobowiązała się prawnie również do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. oraz do zredukowania emisji o co najmniej 55 % do 2030 r. Oba te zobowiązania wymagają zmiany sposobu, w jaki przedsiębiorstwa prowadzą produkcję i zaopatrują się. W przygotowanym przez Komisję Planie w zakresie celów klimatycznych na 2030 r. przedstawiono modele obejmujące różne poziomy redukcji emisji wymagane w różnych sektorach gospodarki – chociaż we wszystkich scenariuszach należy dokonać znacznych redukcji we wszystkich sektorach, jeżeli Unia ma osiągnąć swoje cele klimatyczne. W planie podkreślono również, że „zmiany w zasadach i praktykach ładu korporacyjnego, w tym w zakresie zrównoważonych finansów, sprawią, że właściciele i kierownicy przedsiębiorstw będą w swoich działaniach i strategiach nadawać priorytetowe znaczenie celom w zakresie zrównoważonego rozwoju”. W komunikacie z 2019 r. w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu określono, że wszystkie działania i polityki UE powinny zostać połączone, aby pomóc Unii w osiągnięciu pomyślnej i sprawiedliwej transformacji ku zrównoważonej przyszłości. Określono w nim również, że ramy ładu korporacyjnego powinny w większym stopniu uwzględniać zrównoważony charakter działalności. (10)Zgodnie z komunikatem Komisji w sprawie budowy Europy odpornej na zmianę klimatu, w którym przedstawiono unijną strategię przystosowania się do zmiany klimatu, nowe inwestycje i decyzje polityczne powinny być podejmowane z uwzględnieniem kwestii klimatu i dostosowane do przyszłych wyzwań, także w przypadku większych przedsiębiorstw zarządzających łańcuchami wartości. Niniejsza dyrektywa powinna być spójna z tą strategią. Należy również zapewnić spójność z dyrektywą Komisji [...] zmieniającą dyrektywę 2013/36/UE w odniesieniu do uprawnień nadzorczych, sankcji, oddziałów z państw trzecich i ryzyka z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (dyrektywa w sprawie wymogów kapitałowych), w której określono jasne wymogi dotyczące zasad zarządzania bankami, w tym wiedzy na temat ryzyka z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego na poziomie rady dyrektorów. (11)Inicjatywy dotyczące zrównoważonego ładu korporacyjnego znalazły się wśród elementów następujących strategii: Plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym, unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030, strategia „Od pola do stołu”, strategia w zakresie chemikaliów, „Aktualizacja nowej strategii przemysłowej z 2020 r. – tworzenie silniejszego jednolitego rynku sprzyjającego odbudowie Europy”, przemysł 5.0, Plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych i przegląd polityki handlowej z 2021 r. (12)Niniejsza dyrektywa jest spójna z Planem działania UE dotyczącym praw człowieka i demokracji na lata 2020–2024. Jako priorytet wskazano w tym planie działania wzmocnienie zaangażowania Unii w aktywne promowanie wdrożenia na całym świecie wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka oraz innych odpowiednich wytycznych międzynarodowych, takich jak Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, w tym poprzez propagowanie odpowiednich norm w zakresie należytej staranności. (13)W rezolucji z 10 marca 2021 r. Parlament Europejski wezwał Komisję do zaproponowania unijnych przepisów dotyczących kompleksowego obowiązku przedsiębiorstw w zakresie należytej staranności. W konkluzjach Rady w sprawie praw człowieka i godnej pracy w globalnych łańcuchach dostaw z 1 grudnia 2020 r. wezwano Komisję do przedstawienia wniosku dotyczącego unijnych ram prawnych w zakresie zrównoważonego ładu korporacyjnego, w tym międzysektorowych obowiązków przedsiębiorstw w zakresie należytej staranności w globalnych łańcuchach dostaw. Parlament Europejski wzywa do objaśnienia obowiązków dyrektorów również w swoim sprawozdaniu z własnej inicjatywy w sprawie zrównoważonego ładu korporacyjnego przyjętym 2 grudnia 2020 r. We wspólnej deklaracji dotyczącej priorytetów legislacyjnych UE na 2022 r. Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komisja zobowiązały się do stworzenia gospodarki służącej ludziom oraz do udoskonalenia ram regulacyjnych dotyczących zrównoważonego ładu korporacyjnego. (14)Niniejsza dyrektywa ma na celu zapewnienie, aby przedsiębiorstwa działające na rynku wewnętrznym przyczyniły się do zrównoważonego rozwoju i transformacji gospodarek i społeczeństw w stronę modelu zrównoważonego poprzez identyfikację potencjalnych lub rzeczywistych niekorzystnych skutków dla praw człowieka i środowiska związanych z działalnością własną przedsiębiorstw, ich jednostek zależnych i łańcuchów wartości, zapobieganie tym skutkom, łagodzenie tych skutków oraz ich powstrzymanie i minimalizowanie. (15)Przedsiębiorstwa powinny podjąć odpowiednie kroki w celu ustanowienia i stosowania środków należytej staranności w odniesieniu do własnej działalności, swoich jednostek zależnych, a także stałych bezpośrednich i pośrednich relacji biznesowych w całym łańcuchu wartości zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy. Niniejsza dyrektywa nie powinna wymagać od przedsiębiorstw zagwarantowania, aby niekorzystne skutki nigdy nie wystąpiły lub zostały powstrzymane niezależnie od sytuacji. Przedsiębiorstwo może nie być w stanie tego osiągnąć na przykład w przypadku relacji biznesowych, w których niekorzystny skutek jest wynikiem ingerencji państwa. Dlatego też główne zobowiązania określone w niniejszej dyrektywie powinny być „zobowiązaniami starannego działania”. Przedsiębiorstwo powinno zastosować odpowiednie środki, co do których można w uzasadniony sposób oczekiwać, że doprowadzą do zapobieżenia lub zminimalizowania niekorzystnego skutku w okolicznościach dotyczących danego przypadku. Należy wziąć pod uwagę specyfikę łańcucha wartości przedsiębiorstwa, sektor lub obszar geograficzny, w którym działają jego partnerzy w łańcuchu wartości, możliwości wywierania przez przedsiębiorstwo wpływu na jego bezpośrednie i pośrednie relacje biznesowe oraz to, czy przedsiębiorstwo mogłoby zwiększyć swoje możliwości wywierania wpływu. (16)Procedura należytej staranności przedstawiona w niniejszej dyrektywie powinna obejmować sześć kroków określonych w Wytycznych OECD dotyczących należytej staranności w obszarze odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej, które obejmują środki w zakresie należytej staranności stosowane przez przedsiębiorstwa w celu identyfikacji niekorzystnych skutków dla praw człowieka i środowiska i przeciwdziałania tym skutkom. Obejmuje to następujące etapy: 1) włączenie zasad należytej staranności do polityki i systemów zarządzania; 2) identyfikację i ocenę niekorzystnych skutków dla praw człowieka i środowiska; 3) zapobieganie rzeczywistym i potencjalnym niekorzystnym skutkom dla praw człowieka i środowiska oraz powstrzymanie lub zminimalizowanie tych skutków; 4) ocenę skuteczności środków; 5) komunikację; 6) zapewnienie środków zaradczych. (17)Niekorzystne skutki dla praw człowieka i środowiska występują we własnej działalności przedsiębiorstwa, jego jednostek zależnych, w jego produktach i w jego łańcuchach wartości, w szczególności na poziomie pozyskiwania surowców, produkcji lub na poziomie usuwania produktów bądź unieszkodliwiania odpadów. Aby zasady należytej staranności wywarły istotny wpływ, powinny obejmować niekorzystne skutki dla praw człowieka i środowiska powstające w całym cyklu życia produkcji, użytkowania i usuwania produktów lub świadczenia usług, na poziomie własnej działalności, jednostek zależnych i w łańcuchach wartości.

(18)Łańcuch wartości powinien obejmować działalność związaną z produkcją towarów lub świadczeniem usług przez przedsiębiorstwo, w tym opracowywanie produktu lub usługi oraz użytkowanie i usuwanie produktu, a także powiązaną działalność w ramach stałych relacji biznesowych przedsiębiorstwa. Powinien obejmować bezpośrednie i pośrednie relacje biznesowe na wyższym szczeblu łańcucha dostaw z partnerami, którzy projektują, wydobywają, produkują, transportują, przechowują i dostarczają surowce, produkty, części produktów lub świadczą usługi na rzecz przedsiębiorstwa, które są niezbędne do prowadzenia działalności przedsiębiorstwa, a także relacje na niższym szczeblu łańcucha dostaw, w tym bezpośrednie i pośrednie relacje biznesowe z partnerami, którzy wykorzystują lub otrzymują produkty, części produktów lub usługi od przedsiębiorstwa aż do końca przydatności produktu do użycia, w tym między innymi dystrybucję produktu do sprzedawców detalicznych, transport i przechowywanie produktu, demontaż produktu, jego recykling, kompostowanie lub składowanie. (19)Jeżeli chodzi o regulowane przedsiębiorstwa finansowe świadczące usługi pożyczkowe, kredytowe lub inne usługi finansowe, „łańcuch wartości” w odniesieniu do świadczenia takich usług powinien być ograniczony do działalności klientów otrzymujących takie usługi oraz ich jednostek zależnych, których działalność jest związana z daną umową. Za część łańcucha wartości nie należy uznawać klientów będących gospodarstwami domowymi i osobami fizycznymi niedziałającymi w ramach działalności zawodowej lub gospodarczej, jak również małych i średnich przedsiębiorstw. Nie należy uwzględniać działalności przedsiębiorstw lub innych osób prawnych, które są częścią łańcucha wartości takich klientów. (20)W celu umożliwienia przedsiębiorstwom właściwej identyfikacji niekorzystnych skutków w ich łańcuchu wartości oraz umożliwienia im wywarcia odpowiedniego wpływu obowiązki w zakresie należytej staranności powinny zostać ograniczone w niniejszej dyrektywie do stałych relacji biznesowych. Do celów niniejszej dyrektywy stałe relacje biznesowe powinny oznaczać bezpośrednie lub pośrednie relacje biznesowe, które są trwałe lub zgodnie z oczekiwaniami będą trwałe, ze względu na ich intensywność i czas trwania, i które nie stanowią nieistotnej lub jedynie pomocniczej części łańcucha wartości. „Stałość” relacji biznesowych powinno się oceniać regularnie, a przynajmniej co 12 miesięcy. Jeśli bezpośrednie relacje biznesowe przedsiębiorstwa mają charakter stały, wówczas wszystkie powiązane pośrednie relacje biznesowe powinny być również uznane za stałe w odniesieniu do tego przedsiębiorstwa. (21)Zgodnie z niniejszą dyrektywą przedsiębiorstwa unijne zatrudniające średnio ponad 500 pracowników i odnotowujące przychody netto ze sprzedaży w skali światowej powyżej 150 mln EUR w roku obrotowym poprzedzającym ostatni rok obrotowy powinny być zobowiązane do przestrzegania zasad należytej staranności. W odniesieniu do przedsiębiorstw, które nie spełniają tych kryteriów, ale które zatrudniały średnio ponad 250 pracowników i odnotowywały przychody netto ze sprzedaży w skali światowej powyżej 40 mln EUR światowych obrotów netto w roku obrotowym poprzedzającym ostatni rok obrotowy oraz które działają w jednym lub kilku sektorach o dużym wpływie, zasady należytej staranności należy zacząć stosować dwa lata po zakończeniu okresu transpozycji niniejszej dyrektywy, aby zapewnić więcej czasu na dostosowanie. W celu zapewnienia, aby obciążenie było rozłożone proporcjonalnie, przedsiębiorstwa działające w sektorach o dużym wpływie powinny zostać zobowiązane do przestrzegania bardziej ukierunkowanych zasad należytej staranności, koncentrujących się na poważnych niekorzystnych skutkach. Przy obliczaniu liczby pracowników w przedsiębiorstwie będącym użytkownikiem powinno się uwzględniać pracowników tymczasowych, w tym pracowników delegowanych na podstawie art. 1 ust. 3 lit. c) dyrektywy 96/71/WE zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2018/957/UE. Pracownicy delegowani na podstawie art. 1 ust. 3 lit. a) i b) dyrektywy 96/71/WE zmienionej dyrektywą 2018/957/UE powinni być uwzględniani wyłącznie przy obliczaniu liczby pracowników przedsiębiorstwa wysyłającego. (22)Aby odzwierciedlić obszary priorytetowe działań międzynarodowych mających na celu rozwiązywanie problemów związanych z prawami człowieka i środowiskiem, dobór sektorów o dużym wpływie do celów niniejszej dyrektywy powinien opierać się na istniejących sektorowych wytycznych OECD dotyczących należytej staranności. Do celów niniejszej dyrektywy za sektory o dużym wpływie należy uznać następujące sektory: produkcja wyrobów tekstylnych, skór i wyrobów ze skór wyprawionych (w tym obuwia) oraz sprzedaż hurtowa wyrobów tekstylnych, odzieży i obuwia; rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo (w tym akwakultura), produkcja artykułów spożywczych oraz sprzedaż hurtowa płodów rolnych, żywych zwierząt, drewna, żywności i napojów; wydobycie surowców mineralnych niezależnie od miejsca ich wydobycia (w tym ropy naftowej, gazu ziemnego, węgla kamiennego, węgla brunatnego (lignitu), metali i rud metali, jak również wszystkich innych niemetalicznych surowców mineralnych i produktów z kamieniołomów), produkcja podstawowych wyrobów metalowych, innych produktów z niemetalicznych surowców mineralnych i gotowych wyrobów metalowych (z wyjątkiem maszyn i urządzeń) oraz handel hurtowy surowcami mineralnymi, podstawowymi i pośrednimi produktami mineralnymi (w tym metalami i rudami metali, materiałami budowlanymi, paliwami, chemikaliami i innymi produktami pośrednimi). Jeśli chodzi o sektor finansowy, to ze względu na jego specyfikę – w szczególności w odniesieniu do łańcucha wartości i oferowanych usług – nawet jeśli jest on objęty sektorowymi wytycznymi OECD, nie powinno się go zaliczać do sektorów o dużym wpływie objętych niniejszą dyrektywą. Jednocześnie należy szerzej uwzględnić rzeczywiste i potencjalne niekorzystne skutki w tym sektorze poprzez włączenie do zakresu bardzo dużych przedsiębiorstw, które są regulowanymi przedsiębiorstwami finansowymi, nawet jeśli nie mają formy prawnej spółki kapitałowej. (23)Aby w pełni osiągnąć cele niniejszej dyrektywy dotyczące praw człowieka i niekorzystnych skutków dla środowiska w odniesieniu do działalności przedsiębiorstw, ich jednostek zależnych i łańcuchów wartości, należy objąć jej zakresem również przedsiębiorstwa z państw trzecich, które prowadzą znaczącą działalność w UE. W szczególności dyrektywa powinna mieć zastosowanie do przedsiębiorstw z państw trzecich, które odnotowały w Unii przychody netto ze sprzedaży w wysokości co najmniej 150 mln EUR w roku obrotowym poprzedzającym ostatni rok obrotowy lub przychody netto ze sprzedaży w wysokości ponad 40 mln EUR, ale mniej niż 150 mln EUR w roku obrotowym poprzedzającym ostatni rok obrotowy w co najmniej jednym z sektorów o dużym wpływie, dwa lata po zakończeniu okresu transpozycji niniejszej dyrektywy. (24)Do określenia zakresu stosowania w odniesieniu do przedsiębiorstw spoza UE należy wybrać opisane kryterium przychodu, ponieważ tworzy ono terytorialny związek między przedsiębiorstwami z państw trzecich a terytorium Unii. Przychód stanowi wskaźnik zastępczy oddziaływań, jakie działalność tych przedsiębiorstw mogłaby mieć na rynku wewnętrznym. Zgodnie z prawem międzynarodowym takie oddziaływania uzasadniają stosowanie prawa Unii do przedsiębiorstw z państw trzecich. Aby zapewnić wskazanie odpowiedniego przychodu takich przedsiębiorstw, należy stosować metody obliczania przychodu netto ze sprzedaży dotyczące przedsiębiorstw spoza UE określone w dyrektywie (UE) 2013/34 zmienionej dyrektywą (UE) 2021/2101. Jednocześnie aby zapewnić skuteczne egzekwowanie niniejszej dyrektywy, w celu określenia, które przedsiębiorstwa z państw trzecich są objęte niniejszą dyrektywą, nie należy stosować progu zatrudnienia pracowników, ponieważ pojęcie „pracowników” stosowane do celów niniejszej dyrektywy opiera się na prawie Unii i nie mogłoby być łatwo transponowane poza Unią. Wobec braku jasnych i spójnych metod – w tym w ramach standardów rachunkowości – ustalania liczby pracowników przedsiębiorstw z państw trzecich, taki próg zatrudnienia stwarzałby brak pewności prawa i byłby trudny do zastosowania dla organów nadzorczych. Definicja przychodu powinna być oparta na dyrektywie 2013/34/UE, w której określono już metody obliczania przychodu netto ze sprzedaży dla przedsiębiorstw spoza Unii, ponieważ w międzynarodowych standardach rachunkowości również stosuje się podobne definicje przychodu i dochodu. W celu zapewnienia, aby organ nadzorczy wiedział, które przedsiębiorstwa z państw trzecich osiągają w Unii przychód wymagany do objęcia zakresem stosowania niniejszej dyrektywy, niniejsza dyrektywa powinna wymagać, aby informację o tym, że dane przedsiębiorstwo jest przedsiębiorstwem wchodzącym w zakres niniejszej dyrektywy, przekazano organowi nadzorczemu w państwie członkowskim, w którym upoważniony przedstawiciel przedsiębiorstwa z państwa trzeciego ma miejsce zamieszkania lub siedzibę, oraz, gdy jest to inny organ, organowi nadzorczemu w państwie członkowskim, w którym przedsiębiorstwo osiągnęło największą część przychodów netto ze sprzedaży w Unii w roku obrotowym poprzedzającym ostatni rok obrotowy. (25)Aby w znaczący sposób przyczynić się do transformacji w stronę modelu zrównoważonego, zasady należytej staranności określone w niniejszej dyrektywie powinny być stosowane z uwzględnieniem niekorzystnych skutków dla praw człowieka dotykających osób podlegających ochronie i wynikających z naruszenia jednego z praw lub zakazów zapisanych w konwencjach międzynarodowych wymienionych w załączniku do niniejszej dyrektywy. Aby zagwarantować kompleksowe uwzględnienie praw człowieka, naruszenie zakazu lub prawa niewymienionych wyraźnie we wspomnianym załączniku, które to naruszenie bezpośrednio dotyczy interesu prawnego chronionego tymi konwencjami, powinno się również zaliczać do niekorzystnych skutków dla praw człowieka objętych zakresem niniejszej dyrektywy, pod warunkiem że można przyjąć, iż przedsiębiorstwo mogło ustalić ryzyko wystąpienia takiego naruszenia i wszelkie odpowiednie środki, które należałoby przyjąć w celu spełnienia obowiązków w zakresie należytej staranności określonych w niniejszej dyrektywie, uwzględniając wszystkie istotne okoliczności swojej działalności, takie jak sektor i warunki operacyjne. Należyta staranność powinna ponadto obejmować niekorzystne skutki dla środowiska wynikające z naruszenia jednego z zakazów i zobowiązań wynikających z międzynarodowych konwencji w dziedzinie prawa ochrony środowiska wymienionych w załączniku do niniejszej dyrektywy. (26)Przedsiębiorstwa mają do dyspozycji wytyczne, w których przedstawiono, w jaki sposób działalność tych przedsiębiorstw może powodować skutki dla praw człowieka i jaka filozofia zarządzania przedsiębiorstwem jest zabroniona zgodnie z prawami człowieka uznawanymi na arenie międzynarodowej. Wytyczne takie zawarto na przykład w Wytycznych ONZ dotyczących ram sprawozdawczości oraz w Podręczniku ONZ dotyczącym interpretacji wytycznych. Wykorzystując jako punkt odniesienia odpowiednie międzynarodowe wytyczne i normy, Komisja powinna być w stanie wydać dodatkowe wytyczne, które posłużą przedsiębiorstwom jako praktyczne narzędzie. (27)Aby dochować należytej staranności w zakresie praw człowieka i ochrony środowiska w odniesieniu do swojej działalności, jednostek zależnych i łańcuchów wartości, przedsiębiorstwa objęte niniejszą dyrektywą powinny uwzględnić należytą staranność w swojej polityce, identyfikować potencjalne i rzeczywiste niekorzystne skutki dla praw człowieka i środowiska, zapobiegać im i je łagodzić, a także powstrzymać je i zminimalizować ich skalę, ustanowić i stosować procedurę rozpatrywania skarg, monitorować skuteczność wprowadzonych środków zgodnie z wymogami określonymi w niniejszej dyrektywie i publicznie informować o stosowanej przez siebie należytej staranności. W celu zapewnienia przedsiębiorstwom jasności w niniejszej dyrektywie należy w szczególności wyraźnie rozróżnić kroki mające na celu zapobieganie potencjalnym niekorzystnym skutkom i ich łagodzenie oraz ich powstrzymanie lub, gdy nie jest to możliwe, zminimalizowanie rzeczywistych niekorzystnych skutków. (28)W celu zapewnienia, aby należyta staranność stanowiła część polityki przedsiębiorstw, oraz zgodnie z odpowiednimi ramami międzynarodowymi, przedsiębiorstwa powinny uwzględnić należytą staranność we wszystkich obszarach swojej polityki i wdrożyć politykę należytej staranności. Polityka należytej staranności powinna zawierać opis podejścia przedsiębiorstwa w zakresie należytej staranności, w tym w perspektywie długoterminowej, kodeks postępowania zawierający opis reguł i zasad, których powinni przestrzegać pracownicy przedsiębiorstwa i jednostek zależnych; opis procesów wprowadzonych w celu wdrożenia zasad należytej staranności, w tym środków zastosowanych do weryfikacji przestrzegania kodeksu postępowania i rozszerzenia zakresu jego stosowania na stałe relacje biznesowe. Kodeks postępowania powinien mieć zastosowanie we wszystkich odpowiednich funkcjach i działaniach przedsiębiorstwa, w tym w odniesieniu do decyzji dotyczących zamówień i zakupów. Przedsiębiorstwa powinny również corocznie aktualizować swoją politykę należytej staranności. (29)W celu wypełnienia obowiązków w zakresie należytej staranności przedsiębiorstwa muszą zastosować odpowiednie środki w odniesieniu do identyfikacji niekorzystnych skutków, zapobiegania im i ich powstrzymania. Odpowiedni środek powinien oznaczać środek, dzięki któremu można osiągnąć cele w zakresie należytej staranności i który jest współmierny do stopnia dotkliwości i prawdopodobieństwa wystąpienia niekorzystnych skutków oraz do którego przedsiębiorstwo ma racjonalny dostęp, uwzględniając okoliczności konkretnego przypadku, w tym charakterystykę sektora gospodarki i konkretnych relacji biznesowych oraz wpływ przedsiębiorstwa na te relacje, a także potrzebę zapewnienia priorytetowego traktowania działań. W tym kontekście, zgodnie z międzynarodowymi ramami prawnymi, wpływ przedsiębiorstwa na relacje biznesowe powinien obejmować, z jednej strony, jego zdolność do przekonania partnera, z którym posiada relację biznesową, do podjęcia działań w celu powstrzymania niekorzystnych skutków lub zapobieżenia tym skutkom (na przykład wykorzystując udziały własnościowe lub faktyczną kontrolę, siłę rynkową, wymogi stosowane przed wybraniem partnera, powiązanie korzyści biznesowych z prawami człowieka i efektywnością środowiskową itp.) oraz, z drugiej strony, stopień wpływu lub nacisku, jaki przedsiębiorstwo mogłoby w rozsądnym zakresie wywrzeć, na przykład poprzez współpracę z danym partnerem biznesowym lub zaangażowanie innego przedsiębiorstwa, które jest bezpośrednim partnerem biznesowym partnera, z którym przedsiębiorstwo posiada relację biznesową związaną z niekorzystnym skutkiem. (30)Zgodnie z obowiązkami w zakresie należytej staranności określonymi w niniejszej dyrektywie przedsiębiorstwo powinno zidentyfikować rzeczywiste lub potencjalne niekorzystne skutki dla praw człowieka i środowiska. Aby identyfikacja niekorzystnego skutku mogła mieć charakter kompleksowy, powinna się opierać na informacjach ilościowych i jakościowych. Na przykład, jeśli chodzi o niekorzystne skutki dla środowiska, przedsiębiorstwo powinno uzyskać informacje na temat warunków początkowych w miejscach lub obiektach o podwyższonym ryzyku w łańcuchach wartości. Identyfikacja niekorzystnych skutków powinna obejmować przeprowadzenie oceny kontekstu w zakresie praw człowieka i środowiska w sposób dynamiczny i w regularnych odstępach czasu: przed rozpoczęciem nowej działalności lub nawiązaniem relacji, przed podjęciem ważnych decyzji lub wprowadzenia zmian w działalności; w odpowiedzi na zmiany w środowisku operacyjnym lub w oczekiwaniu na nie; a także okresowo, co najmniej raz na 12 miesięcy, przez cały czas trwania działalności lub relacji. Regulowane przedsiębiorstwa finansowe udzielające pożyczek, kredytów lub świa