DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI oceniający jakość danych przedstawionych przez państwa członkowskie w 2011 r., dotyczących bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych /* COM/2012/0674 final */





DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI oceniający jakość danych przedstawionych przez państwa członkowskie w 2011 r., dotyczących bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i bezpośrednich inwestycji zagranicznych 1. Wstęp W art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 184/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie statystyki Wspólnoty w zakresie bilansu płatniczego, międzynarodowego handlu usługami i zagranicznych inwestycji bezpośrednich („rozporządzenie w sprawie bilansu płatniczego”) wskazano, że: Jakość przekazywanych danych jest oceniana na podstawie raportów jakości przez Komisję wspomaganą przez Komitet ds. Bilansu Płatniczego, o którym mowa w art. 11 ust. 1. Ocena przeprowadzona przez Komisję jest przesyłana do wiadomości Parlamentu Europejskiego. Niniejszy dokument roboczy zawiera ocenę jakości danych przedstawionych przez państwa członkowskie w 2011 r. Dokument ten został opracowany z pomocą Komitetu ds. Bilansu Płatniczego, zgodnie z wymogami rozporządzenia w sprawie bilansu płatniczego. Jest to pierwszy dokument roboczy na ten temat przygotowany przez Eurostat dla Parlamentu Europejskiego i oparty na wynikach oceny jakości bilansu płatniczego podjętej przez Eurostat w okresie między styczniem i czerwcem 2012 r. W dokumencie przedstawiono najpierw krótki opis zasad każdej oceny jakości statystyki publicznej i zwięzły zarys wyzwań wiążących się z zestawianiem danych dotyczących bilansu płatniczego w warunkach globalizacji, a następnie analizę, w jakim stopniu dane dotyczące bilansu płatniczego są zgodne z zasadami jakości, którymi kieruje się Europejski System Statystyczny (ESS). 2. Ocena jakości statystyki publicznej Ocena jakości bilansu płatniczego to coroczne przedsięwzięcie Eurostatu realizowane zgodnie z zasadami ustanowionymi rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1227/2010 z dnia 20 grudnia 2010 r. (Dz.U. L 336 z 21.12.2010) zmieniającym rozporządzenie nr 1055/2008. Ocena jakości bilansu płatniczego służy weryfikacji zgodności ze wszystkimi kryteriami jakości ustanowionymi w rozporządzeniu w sprawie statystyki europejskiej (rozporządzenie nr 223/2009, art. 12 ust. 1), które są następujące: przydatność, dokładność, aktualność, terminowość, dostępność i przejrzystość, porównywalność i spójność. Eurostat podjął liczne starania na rzecz wypracowania metod i narzędzi zarządzania jakością, aby wspomóc tworzenie wysokiej jakości statystyki europejskiej. Sprawozdania dotyczące jakości stanowią podstawę oceny jakości, która z kolei służy jako punkt wyjścia dla poprawy jakości. W podręczniku „ESS Handbook for quality reports” szczegółowo przedstawiono szeroki wachlarz metod, które mogą być stosowane w ocenie statystyki publicznej[1] i które różnią się w zależności od rodzaju procesu statystycznego. Celem statystyki jest tworzenie danych szacunkowych dotyczących nieznanych wartości rzeczywistych; szacunki te nie są równe rzeczywistym wartościom z powodu zmienności i błędów systematycznych. Negatywny wpływ na statystykę wywiera szeroki zakres błędów próby i błędów niezwiązanych z próbą. W odniesieniu do statystyk opartych na badaniach reprezentacyjnych istnieje ugruntowana teoria sprawdzania dokładności, w której bada się zmienność estymatora wokół jego wartości oczekiwanej, wyrażoną jego wariancją, błędem standardowym, współczynnikiem zmienności lub przedziałem ufności. Dane dotyczące bilansu płatniczego (podobnie jak rachunki narodowe) są zestawiane jako pozycje zagregowane różnych pierwotnych danych statystycznych, z których jedne są oparte na badaniach reprezentacyjnych, inne pochodzą z danych administracyjnych, a jeszcze inne otrzymuje się za pomocą modeli. W przypadku statystyki zagregowanej, takiej jak bilans płatniczy, niemożliwe jest bezpośrednie podejście do mierzenia dokładności. Dwa najważniejsze narzędzia, które według podręczników na temat jakości statystyki mogą być stosowane do oceny jakości tego rodzaju statystyki, to analiza zmian i badanie błędów i pominięć[2]; oba te narzędzia uwzględniono w niniejszym sprawozdaniu dotyczącym jakości. Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) również opracował standardy oceny jakości statystyki, które wchodzą w skład tak zwanych ram oceny jakości danych (Data Quality Assessment Framework, DQAF). Jedne z tych DQAF poświęcono specjalnie bilansowi płatniczemu[3]. Sprawozdania dotyczące jakości statystyki bilansu płatniczego sporządzane przez Eurostat są opracowywane zgodnie z najwyższymi standardami ustanowionymi dla ESS i określonymi przez DQAF. Aby sprawozdania te lepiej nadawały się do uchwycenia różnych aspektów jakości danych, z czasem rozszerzono je pod względem treści, a w przyszłości będą one nadal poprawiane. Choć jakość statystyki zagregowanej nie jest prostą sumą jakości wszystkich danych pierwotnych, na których się opiera, jakość danych bilansu płatniczego z pewnością zależy od jakości wszystkich wykorzystanych w nim źródeł danych. Sprawozdania dotyczące jakości sporządza się regularnie na temat międzynarodowego handlu towarami[4], który jest głównym składnikiem rachunku obrotów bieżących; niezwykle kosztowne i pracochłonne byłoby jednak ocenianie jakości każdego pojedynczego elementu, który składa się na dane dotyczące bilansu płatniczego. 3. Wyzwania pojawiające się przy zestawianiu statystyki bilansu płatniczego Systemy zestawiania statystyki bilansu płatniczego początkowo powstawały jako produkty uboczne systemów kontroli dewizowej: banki mające status rezydenta gromadziły i przekazywały do organów odpowiedzialnych za sporządzanie bilansu płatniczego (na ogół wchodzących w skład krajowych banków centralnych) informacje na temat każdej transakcji w walucie obcej. To źródło informacji, zwane międzynarodowym systemem zgłaszania transakcji (International Transaction Reporting System, ITRS) lub „sprawozdawczością opartą na danych rozrachunkowych”, pozostaje głównym źródłem wykorzystywanym na potrzeby zestawiania statystyki bilansu płatniczego w wielu państwach poza Unią Europejską. Zniesienie ograniczeń dewizowych, rosnąca liczba i złożoność transgranicznych transakcji finansowych oraz zintegrowane zarządzanie płatnościami dokonywanymi przez przedsiębiorstwa wielonarodowe powodowało stopniowe obniżanie się poziomu kompleksowości informacji gromadzonych z systemu rozrachunkowego. W przypadku UE użyteczność sprawozdawczości opartej na danych rozrachunkowych dla zestawiania danych dotyczących bilansu płatniczego została jeszcze bardziej ograniczona wskutek działań na rzecz liberalizacji rynku usług finansowych w UE[5]. Jako że tradycyjne źródło danych stosowane do zestawiania danych dotyczących bilansu płatniczego stawało się coraz mniej wyczerpujące, europejscy statystycy bilansu płatniczego opracowali alternatywne źródła danych w kontekście ograniczonych zasobów i rosnącego sprzeciwu wobec obciążeń statystycznych spoczywających na respondentach. Od 2000 r. organy odpowiedzialne za sporządzanie bilansu płatniczego w UE wprowadziły nowe systemy gromadzenia danych. Te nowe systemy, wdrożone już w większości państw członkowskich UE, opierają się na połączeniu różnych badań, niekiedy zintegrowanych z ograniczonymi informacjami nadal dostępnymi z międzynarodowego systemu zgłaszania transakcji. W większym stopniu wykorzystuje się informacje uzyskane bezpośrednio od firm lub osób fizycznych. W pełniejszym stopniu wykorzystuje się metody doboru próby i szacowania. Ściślej monitorowana jest spójność z innymi statystykami, takimi jak rachunki narodowe i dane dotyczące handlu towarami, a na poziomie UE i strefy euro stworzono wspólne narzędzia, aby proces zestawiania danych był bardziej jednorodny. Jednym z przykładów jest scentralizowana baza danych o papierach wartościowych, która pozwala zestawiać dane o inwestycjach portfelowych z uwzględnieniem informacji o każdym z papierów wartościowych, inny przykład to sieć BIZ, która umożliwia wymianę danych jednostkowych na temat bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). 4. Przydatność „Przydatność” oznacza stopień, w jakim statystyki zaspokajają bieżące i potencjalne potrzeby użytkowników. W wyniku kryzysu finansowego dane dotyczące bilansu płatniczego (oraz międzynarodowa pozycja inwestycyjna, MPI) budzą coraz większe zainteresowanie użytkowników. Statystyki bilansu płatniczego oraz MPI to podstawowe narzędzia służące analizie nierównowagi zewnętrznej, które są również wykorzystywane jako dane pierwotne dla trzech spośród dziesięciu wskaźników wchodzących w skład tablicy wyników unijnej procedury dotyczącej zakłócenia równowagi makroekonomicznej[6]. W ocenie jakości bilansu płatniczego przydatność mierzona jest z punktu widzenia dostępności danych dotyczących bilansu płatniczego dla użytkowników końcowych, zgodnie z wymogami rozporządzenia w sprawie bilansu płatniczego, przy założeniu, że potrzeby użytkowników są dobrze odzwierciedlone w tym rozporządzeniu. Jako że potrzeby użytkowników zmieniają się w czasie, Komisja zmieniła wymogi w odniesieniu do danych dotyczących bilansu płatniczego, zgodnie z nowymi standardami międzynarodowymi. Nowe rozporządzenie w sprawie bilansu płatniczego zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym w dniu 27 czerwca 2012 r. i będzie obowiązywać od dnia 1 stycznia 2014 r.[7]. W następstwie niedawnych problemów na rynkach finansowych użytkownicy jednak już teraz zwracają się o szczegółowe dane dotyczące bilansu płatniczego i MPI, wykraczające poza to, co zawarto w zmienionym rozporządzeniu w sprawie bilansu płatniczego. Potrzebne byłyby im dane dotyczące przepływów finansowych w bardziej szczegółowym podziale geograficznym, a najlepiej dwustronne dane odnoszące się do wielu przepływów inwestycyjnych. Użytkownicy odpowiedzialni za negocjacje handlowe z państwami trzecimi powtórzyli swój wniosek o informacje dotyczące usług „w podziale na sposób świadczenia usługi”[8]. Eurostat zbada możliwość gromadzenia, na zasadzie dobrowolności, także tego rodzaju informacji od organów odpowiedzialnych za sporządzanie bilansu płatniczego. 4.1. Dostępność danych Kryterium kompletności danych dotyczy przede wszystkim dostępności danych wymaganych rozporządzeniem (WE) nr 184/2005, zmienionym rozporządzeniem Komisji (WE) nr 707/2009. Mierzy się ją jako stosunek liczby wartości rzeczywiście przekazanych do całkowitej liczby wartości wymaganych. W tabeli 1 przedstawiono ten wskaźnik dla poszczególnych państw członkowskich i zbiorów danych. W przypadku wskaźników euro w kwartałach odniesienia (III kw. 2010 r. – II kw. 2011 r.) wszystkie państwa członkowskie w pełni spełniły wymogi rozporządzenia w sprawie bilansu płatniczego. W przypadku kwartalnego bilansu płatniczego dostępność danych była stabilna przez ostatnie kwartały i wynosiła średnio 95 % dla okresów odniesienia (III kw. 2010 r. – II kw. 2011 r.), co potwierdza tendencję zaobserwowaną w poprzednich czterech kwartałach. W przypadku międzynarodowego handlu usługami dostępność danych nieco się pogorszyła w porównaniu z rokiem ubiegłym, osiągając 97 % wszystkich wymaganych komórek danych (na poziomie pozycji) dla UE-27. W przypadku przepływów i stanów związanych z bezpośrednimi inwestycjami zagranicznymi (BIZ) w okresie odniesienia 2010 (t + 9) średnia UE zwiększyła się w porównaniu z rokiem poprzednim i osiągnęła 100 %. Ogólna dostępność danych dotyczących BIZ w podziale według rodzaju działalności i kryterium geograficznego dla roku odniesienia 2009 (t + 21) poprawiła się, osiągając 92 % w przypadku przepływów BIZ, a w przypadku stanów BIZ utrzymała się na stabilnym poziomie 95 %. Niektóre państwa miały trudności z wypełnieniem wymogu sprawozdawczości w zakresie BIZ w terminie t+21 miesięcy: Belgia nie przedstawiła podziału dochodów z BIZ według rodzaju działalności z powodu procesu zestawiania danych, który polega na globalnych szacunkach dokonywanych przez instrument/państwo; Węgry miały kłopoty z przekazywaniem plików w formacie „GESMES”, natomiast Polska dostarczyła dane w podziale według NACE Rev. 2 osiem miesięcy po upływie terminu, zbyt późno, aby mogły zostać wykorzystane do opracowania pozycji zagregowanych UE i strefy euro. Ogólnie rzecz biorąc, dostępność danych dla wszystkich obszarów bilansu płatniczego jest bardzo wysoka. Te nieliczne dane, które nie zostały zgłoszone, dotyczą jedynie bardzo szczegółowych pozycji oraz podziałów według rodzaju działalności i kryterium geograficznego. Tabela 1: Kompletność danych || Wskaźniki euro (t + 2) || Kwartalny bilans płatniczy (t + 3) || Międzynarodowy handel usługami (t + 9) || Przepływy BIZ (t + 9) || Stany BIZ (t + 9) || Przepływy BIZ (t + 21) || Stany BIZ (t + 21) Belgia || 100 % || 100 % || 97 % || 100 % || 100 % || 40 % || 100 % Bułgaria || 100 % || 81 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Republika Czeska || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Dania || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 99 % || 99 % Niemcy || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Estonia || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Irlandia || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Grecja || 100 % || 100 % || 73 % || 100 % || 100 % || 70 % || 87 % Hiszpania || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 98 % || 99 % Francja || 100 % || 81 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Włochy || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Cypr || 100 % || 92 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Łotwa || 100 % || 87 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Litwa || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Luksemburg || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Węgry || 100 % || 97 % || 98 % || 100 % || 100 % || 75 % || 96 % Malta || 100 % || 100 % || 98 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Niderlandy || 100 % || 100 % || 92 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Austria || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 99 % || 99 % Polska || 100 % || 74 % || 100 % || 100 % || 100 % || 0 % || 6 % Portugalia || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Rumunia || 100 % || 85 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Słowenia || 100 % || 100 % || 97 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Słowacja || 100 % || 93 % || 91 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Finlandia || 100 % || 100 % || 95 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Szwecja || 100 % || 94 % || 98 % || 100 % || 100 % || 100 % || 100 % Zjednoczone Królestwo || 100 % || 100 % || 91 % || 100 % || 96 % || 91 % || 91 % Średnia UE || 100 % || 95 % || 97 % || 100 % || 100 % || 92 % || 95 % 5. Dostępność i przejrzystość Dane dotyczące bilansu płatniczego dla państw członkowskich UE-27 są dostępne bezpłatnie na stronie internetowej Eurostatu (Eurobase) pod adresem: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/statistics/search_database. Ich strukturę pokazano na rysunku 1. Rysunek 1: Dane dotyczące bilansu płatniczego dostępne w internecie dla wszystkich użytkowników Zarówno ilość, jak i poziom szczegółowości danych dotyczących bilansu płatniczego, rozpowszechnianych przez internet, stale rosną wraz z upływem czasu, a do każdej tabeli dołączone są odpowiednie metadane. Od lutego 2010 r. regularnie rozpowszechniane są dane dotyczące przekazów zarobków pracowników. W styczniu 2011 r. stworzono tabelę dotyczącą „pozycji głównego bilansu płatniczego i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej, wyrażonych jako procent PKB”, a w październiku 2011 r. dodano tabelę „udziałów w rynku eksportowym” i zaczęto rozpowszechniać kwartalne dane dotyczące MPI. Ze względu na rosnące zainteresowanie krajowymi danymi dotyczącymi bilansu płatniczego i MPI rozpowszechniono dłuższe szeregi czasowe, dokładniejsze podziały danych według kryterium geograficznego oraz bardziej kompletne tabele. 6. Dokładność „Dokładność” oznacza stopień, w jakim dane szacunkowe są zbliżone do nieznanych wartości rzeczywistych. Choć w przypadku pierwotnych danych statystycznych można mierzyć dokładność za pomocą wskaźników statystycznych, takich jak błędy średnie i wariancja, podobnych wskaźników nie da się opracować w odniesieniu do statystyki makroekonomicznej, która jest wynikiem wielu różnych procesów gromadzenia i zestawiania danych. W sprawozdaniu dotyczącym jakości statystyki bilansu płatniczego dokładność mierzy się na podstawie wielkości dokonywanych zmian. Zakłada się, że każda zmiana przybliża zbiór danych do wartości rzeczywistej. Dokonywanie zmian nie oznacza, że popełniono „błędy”, ani że jakość danych spadała wraz z upływem czasu. Wprost przeciwnie, zmiany wprowadza się wtedy, gdy dostępne stają się nowe źródła danych i lepsze informacje. Ugruntowana i publicznie przekazywana strategia dokonywania zmian jest oznaką siły danego systemu statystycznego. Wielkość zmian jest jednak miarą jakości pierwszej wersji danego zbioru danych w porównaniu z udostępnioną wersją najnowszą. Między aktualnością danych a wprowadzanymi zmianami istnieje kompromis: im wcześniej nastąpi publikacja pierwszej wersji zbioru danych, tym większych zmian można się spodziewać w kolejnych wersjach tego samego zbioru danych. 6.1. Stabilność Tabele 2 i 3 pokazują średnie wartości zmian kwartalnego bilansu płatniczego za ostatnie 14 kwartałów (I kw. 2008 r. – II kw. 2011 r.) dla każdego państwa członkowskiego UE wyrażone jako odsetek wartości pierwotnej. Wykres 1 przedstawia różnice między pierwszą a ostatnią wartością szacunkową rachunku obrotów bieżących ogółem dla UE-27. Pierwsze wartości szacunkowe są dostępne trzy miesiące po zakończeniu okresu odniesienia (kwartał + 90 dni). Ostateczne wartości szacunkowe są zazwyczaj dostępne po okresie wynoszącym trzy i pół roku, ale wprowadzanie zmian jest również możliwe po dłuższych okresach. Największe zmiany odnotowano w 2007 r., a przeciętnie były one wyższe dla rozchodów niż dla przychodów. Wskutek zmian danych krajowych często dochodzi do kompensacji między różnymi państwami. Z tego powodu dane szacunkowe dla pozycji zagregowanych UE-27 są raczej stabilne z biegiem czasu. Dokonywanie zmian przychodów i rozchodów w różnych kierunkach może prowadzić do znaczącej zmiany bilansu, nawet jeżeli bezwzględne wartości zmian są niewielkie. Wartości średnie zmian należy interpretować z zachowaniem ostrożności, gdyż mogą one przybierać nienaturalnie wysokie wartości, jeżeli wstępne wartości szacunkowe były niskie. Szczególnie wskaźniki dla małych gospodarek są bardzo wrażliwe na wpływ tego czynnika: w kilku przypadkach odnotowano wartości skrajne, mimo iż bezwzględne wielkości zarówno przy pierwszych szacunkach, jak i dalszych zmianach są bardzo niskie. Mówiąc ogólniej, zaleca się ostrożność przy interpretacji także w przypadkach (np. instrumenty pochodne), gdy pomiarowi poddaje się zmiany obrotów netto (rozchody minus przychody). W rachunku obrotów bieżących odnotowano bardzo niewielkie zmiany zarówno po stronie przychodów, jak i rozchodów na rachunku towarów, natomiast na rachunku usług wartości zmian były na ogół wyższe niż w przypadku towarów. Zmiany mają największy wpływ na rachunek dochodów, przy czym w przypadku dochodów z inwestycji bezpośrednich często odnotowuje się bardzo wysokie wartości, ponieważ podmioty zestawiające dane mają trudności w oszacowaniu zysków przy przekazywaniu danych po raz pierwszy. Podczas zbadanych 14 kwartałów średnie zmiany były ogólnie wyższe dla pozycji rachunku finansowego niż dla pozycji rachunku obrotów bieżących, co stanowiło odbicie różnic zarówno pod względem skali, jak i zmienności transgranicznych transakcji finansowych. W przypadku UE zmiany okazały się największe w przypadku zewnętrznych inwestycji bezpośrednich oraz aktywów inwestycji portfelowych. Tabela 2: Średnie wartości zmian dla głównych pozycji rachunku obrotów bieżących, I kw. 2008 r. – II kw. 2011 r. Państwo członkowskie || Towary || Usługi || Transport || Podróże || Inne usługi || Wynagrodzenia pracowników || Dochody z inwestycji bezpośrednich || Dochody z pozostałych inwestycji || Transfery bieżące Przychody || Rozchody || Przychody || Rozchody || Przychody || Rozchody || Przychody || Rozchody || Przychody || Rozchody || Przychody || Rozchody || Przychody || Rozchody || Przychody || Rozchody || Przychody || Rozchody BE || 3,45 || 2,77 || 1,75 || 12,21 || -0,04 || 0,75 || -1,52 || 0,92 || 3,08 || -4,74 || 7,63 || 19,26 || -16,05 || 61,67 || -14,11 || -32,95 || 59,44 || 15,57 BG || -0,74 || 0,51 || 3,79 || 3,14 || -13,18 || -8,44 || 15,87 || 16,51 || 6,24 || 10,77 || -2,13 || 65,26 || 44,00 || 8,35 || 6,81 || 14,10 || 22,36 || -3,70 CZ || 2,05 || -2,79 || 1,09 || 18,66 || -6,59 || 3,60 || 0,22 || 8,14 || 15,47 || 5,81 || 2,64 || -2,93 || -63,06 || 1,68 || -11,49 || 1,28 || -1,75 || 2,34 DK || 1,01 || -2,06 || 1,95 || 0,22 || 0,16 || 2,51 || -4,67 || -0,76 || 9,30 || -3,75 || 24,63 || -3,13 || 3,62 || -52,04 || 1,61 || 1,63 || 11,12 || 0,27 DE || 1,92 || 3,41 || 3,45 || 2,11 || 6,22 || 5,67 || 0,39 || -3,22 || 2,69 || 3,19 || 7,27 || 2,67 || -3,45 || -44,07 || 2,97 || 6,08 || -6,28 || -0,72 EE || -0,41 || 0,53 || 1,39 || -3,94 || 0,92 || -7,73 || -8,93 || -2,88 || 7,08 || 0,27 || -4,30 || -0,05 || 4,58 || 991,78 || -1,08 || -0,22 || -6,53 || 0,40 IE || -0,48 || 1,03 || -5,08 || -2,92 || 0,13 || 1,08 || 0,76 || -1,27 || -5,36 || -3,10 || 0,00 || -0,11 || 11,99 || -10,34 || -8,42 || 0,49 || -8,78 || -5,99 EL || -1,27 || -0,70 || -0,21 || -0,70 || -0,17 || -0,62 || 0,00 || 0,00 || -1,33 || -1,68 || -1,40 || -0,65 || 15,61 || -18,94 || -2,71 || -1,39 || -0,49 || 0,47 ES || 0,80 || -0,62 || -0,35 || -2,78 || 1,17 || -5,69 || -0,53 || 0,65 || -0,63 || -2,35 || 1,77 || 0,19 || -6,85 || -16,30 || -0,27 || 0,91 || 3,37 || 4,16 FR || 0,14 || -0,70 || -0,50 || -2,57 || -1,06 || -0,24 || 3,98 || -1,57 || -1,91 || -4,87 || 4,42 || 7,29 || 17,48 || 2,72 || 4,16 || 0,83 || 6,57 || 4,59 IT || -0,26 || 0,74 || 14,73 || 11,26 || 3,16 || 0,24 || 1,12 || 0,39 || 38,14 || 26,11 || 353,33 || 145,17 || 200,05 || 40,58 || 43,04 || -6,73 || 56,81 || 12,50 CY || -29,69 || -10,88 || 7,10 || 1,78 || 6,48 || -0,19 || -1,06 || -2,83 || 9,91 || 8,22 || -4,02 || -0,29 || 434,16 || 221,13 || 12,80 || -1,11 || -8,81 || 0,26 LV || -0,20 || 0,09 || -0,08 || -0,14 || -0,37 || 2,47 || 0,00 || 0,00 || -0,04 || -0,82 || -2,60 || 0,00 || 10,77 || -6,22 || 0,02 || -0,18 || 0,13 || -0,11 LT || -0,16 || 0,54 || -0,44 || 4,68 || 1,29 || 1,36 || -3,25 || 16,04 || -2,98 || -1,02 || 17,57 || 32,36 || 321,03 || -412,40 || -5,46 || -5,23 || -11,99 || 15,71 LU || 7,07 || -0,91 || -3,98 || 4,94 || 0,08 || 0,45 || -0,21 || 0,86 || -4,25 || -3,41 || 10,28 || 48,85 || 10,17 || 13,79 || -5,81 || -31,27 || -1,69 || 0,74 HU || -6,33 || -0,32 || 2,44 || -0,16 || -2,19 || 2,38 || 0,00 || -19,27 || 4,59 || 3,63 || 1610,53 || -11,62 || 77,79 || 50,73 || -1,82 || 1,07 || -8,65 || -18,07 MT || 1,27 || -3,52 || 11,10 || 42,00 || 2,94 || -2,84 || 6,97 || -18,36 || 14,51 || 66,92 || -4,99 || -0,44 || -183,68 || -9,14 || -0,17 || -0,31 || 66,34 || 66,55 NL || -1,92 || 0,28 || -1,67 || 3,80 || 0,57 || 1,04 || -3,20 || -0,68 || -2,25 || 2,62 || -1,15 || 97,62 || 4,84 || 23,89 || -3,23 || -2,76 || 2,19 || 7,33 AT || 0,68 || -0,82 || 1,42 || 0,47 || 3,28 || 1,07 || -1,64 || 0,85 || 1,94 || -0,17 || -0,73 || -10,89 || 12,63 || -5,82 || 0,76 || -0,41 || -11,55 || -2,74 PL || -0,81 || -1,02 || -0,95 || -1,41 || 0,47 || 1,95 || -2,77 || -3,40 || -0,22 || -2,08 || -21,69 || 293,84 || 308,05 || -22,84 || -0,07 || -0,71 || -63,93 || -21,09 PT || -0,38 || -0,01 || 1,43 || 0,25 || 3,45 || -0,25 || -0,10 || -0,09 || 1,80 || 0,85 || -0,70 || 3,96 || 4,98 || -1,35 || 0,95 || -6,33 || -9,36 || -11,57 RO || 0,04 || 0,36 || 1,38 || 1,14 || -7,51 || 0,45 || 2,39 || 0,81 || 5,34 || 3,79 || 6,83 || 27,92 || -630,52 || -327,00 || 24,01 || 0,46 || -1,35 || 8,46 SI || 4,14 || 9,10 || -8,40 || 19,94 || 6,88 || 4,11 || 0,78 || -3,55 || 6,27 || 3,75 || 95,52 || 15,68 || -92,87 || -27,29 || 0,57 || 4,95 || -3,51 || 14,28 SK || -1,90 || 0,19 || 0,81 || 1,10 || 1,10 || 1,10 || 1,09 || 1,09 || -0,36 || 0,04 || 50,17 || -15,71 || 803,66 || -26,93 || 0,95 || 1,12 || 0,74 || -0,45 FI || 1,23 || -0,06 || 16,51 || 24,49 || 9,39 || 10,17 || 1,04 || 2,21 || 19,37 || 36,31 || 4,12 || 5,51 || 24,05 || 545,66 || -0,47 || 3,56 || 27,34 || 18,66 SE || 1,74 || 1,18 || 1,51 || 1,59 || -0,48 || 2,68 || -9,07 || -3,00 || 5,28 || 3,55 || -3,03 || -1,77 || 17,97 || -15,40 || -3,49 || -9,77 || -11,97 || -3,50 UK || 0,28 || 0,21 || 0,69 || -2,72 || 3,91 || -1,98 || 0,70 || -5,54 || 0,30 || -2,08 || 1,15 || -3,84 || -28,77 || -13,93 || 9,80 || -0,76 || 2,04 || -0,17 EU || 0,62 || 0,81 || 1,39 || 1,56 || 1,43 || 0,86 || -0,18 || -2,73 || 1,95 || 1,73 || 13,51 || 30,55 || 3,06 || -2,17 || 1,13 || -4,11 || 8,68 || 4,01 Tabela 3: Średnie wartości zmian dla głównych pozycji rachunku finansowego, I kw. 2008 r. – II kw. 2011 r. KWARTALNY BILANS PŁATNICZY – ŚREDNIE WARTOŚCI NA RACHUNKU FINANSOWYM (%) Państwo członkowskie || Inwestycje bezpośrednie zewnętrzne || Inwestycje bezpośrednie wewnętrzne || Inwestycje portfelowe, aktywa || Inwestycje portfelowe, zobowiązania || Pozostałe inwestycje, aktywa || Pozostałe inwestycje, zobowiązania || Pochodne instrumenty finansowe BE || -31,03 || 27,54 || -124,24 || -44,69 || 41,73 || 10,10 || -186,75 BG || 16,91 || 67,33 || 67,11 || 17,69 || 115,41 || -39,60 || 5,54 CZ || -111,98 || -397,93 || 0,02 || 3,46 || -8,11 || -2197,80 || -0,71 DK || -46,19 || 53,49 || 21,69 || 0,02 || 2,00 || 0,24 || 20,77 DE || -26,56 || 52,11 || -4,10 || 12,30 || 54,50 || -1,58 || 6,07 EE || 32,41 || 53,09 || 9,56 || -0,67 || -13,79 || -31,16 || 1,49 IE || 71,28 || -377,19 || -7,77 || 82,50 || -39,87 || -2,57 || 54,00 EL || 9,72 || -54,83 || -4,25 || -0,59 || -450,81 || 0,28 || -0,01 ES || 7,41 || -36,64 || 11,17 || -5,00 || -0,98 || 0,56 || -56,68 FR || -43,78 || -30,99 || -16,32 || -4,36 || -26,45 || -28,23 || -100,27 IT || 234,78 || -63,77 || -185,28 || 162,04 || -1369,01 || 261,87 || 666,93 CY || 629,42 || 404,98 || -15,00 || -847,87 || -80,27 || 32,28 || -4,36 LV || -23,64 || -38,18 || -204,30 || 33,65 || -9,10 || -37,02 || -1,38 LT || 8,02 || 162,63 || -44,70 || -41,77 || -3,44 || 4,30 || -22,28 LU || -114,94 || -139,05 || -15,67 || -18,30 || 32,03 || -12,60 || 1597,77 HU || -23,16 || 204,44 || 46,60 || 5,65 || -18,19 || 8,46 || 5,26 MT || 197,44 || -28,12 || -4,99 || -71,68 || 0,08 || 2,29 || -0,11 NL || -68,42 || 95,70 || -4,15 || -38,61 || -25,58 || -16,72 || -28,15 AT || 93,64 || -1,37 || 2,87 || 3,71 || -8,75 || 4,00 || 9,95 PL || 91,07 || -52,24 || -66,65 || -15,51 || -1,70 || -15,18 || 0,67 PT || -345,76 || -25,69 || -38,70 || 46,58 || -54,88 || -258,31 || 9,98 RO || 2549,20 || -140,35 || -89,82 || -17,72 || -105,36 || 9,16 || 42,86 SI || -28,47 || 8,74 || -0,55 || 1,10 || -1033,25 || 66,04 || -588,34 SK || -49,32 || -18,22 || -3,54 || 1,42 || -1,85 || -11,61 || -100,32 FI || 165,75 || -71,90 || -1,98 || -15395,81 || 0,35 || -1,02 || 17,56 SE || 82,68 || -44,64 || 10,48 || -64,85 || -146,32 || -16,56 || -44,98 UK || -12,63 || -17,94 || 145,57 || -3,44 || 5,21 || 33,31 || -5,97 EU || 31,53 || -11,16 || 68,69 || 12,88 || 29,94 || 6,49 || 16,16 Wykres 1: Różnice między pierwszą a ostatnią wartością szacunkową dla rachunku obrotów bieżących UE-27, I kw. 2005 r. – II kw. 2011 r., w mln EUR 7. Aktualność i terminowość Terminowość mierzy się według zgodności z terminami przekazywania danych określonymi w rozporządzeniu w sprawie bilansu płatniczego. W tabeli 4 przedstawiono analizę[9] terminowości statystyki bilansu płatniczego. Tabela ta pokazuje, że z bardzo nielicznymi wyjątkami państwa członkowskie dotrzymały terminów dla wszystkich zbiorów danych. Aktualność jest mierzona jako różnica czasu między okresem odniesienia objętym zbiorami danych a chwilą przekazania tych danych użytkownikom końcowym. Obecnie dane dotyczące bilansu płatniczego są przekazywane do Eurostatu w ciągu 90 dni od zakończenia okresu odniesienia. W zmienionym rozporządzeniu w sprawie bilansu płatniczego uwzględniono prośby użytkowników o bardziej aktualne statystyki i skrócono termin przekazywania danych z obecnych 90 dni do 85/82/80 dni, począwszy odpowiednio od 2014/2017/2019 r. Tabela 4: Terminowość przekazywania danych* || Wskaźniki euro || Kwartalny bilans płatniczy || Międzynarodowy handel usługami || Bezpośrednie inwestycje zagraniczne – przepływy || Bezpośrednie inwestycje zagraniczne – stany Termin: || okres odniesienia + 2 miesiące || okres odniesienia + 3 miesiące || okres odniesienia + 9 miesięcy || okres odniesienia + 9 (lub 21) miesięcy[10] || okres odniesienia + 9 (lub 21) miesięcy Austria || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Belgia || dobra || dobra || dobra || dobra || zła Bułgaria || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Cypr || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Republika Czeska || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Dania || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Estonia || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Finlandia || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Francja || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Niemcy || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Grecja || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Węgry || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Irlandia || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Włochy || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Łotwa || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Litwa || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Luksemburg || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Malta || dobra || dobra || akceptowalna || dobra || dobra Niderlandy || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Polska || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Portugalia || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Rumunia || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Słowacja || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Słowenia || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Hiszpania || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Szwecja || dobra || dobra || dobra || dobra || dobra Zjednoczone Królestwo || dobra || akceptowalna || zła || dobra || dobra *Terminowość: dobra: ≤ 0 dni, akceptowalna: ≤ 5 dni, zła: > 5 dni 8. Porównywalność „Porównywalność” oznacza różnice, które można zaobserwować, porównując dane statystyczne dotyczące tej samej dziedziny dla różnych obszarów geograficznych lub różnych okresów. W sprawozdaniu dotyczącym jakości statystyki bilansu płatniczego dokonuje się pomiaru porównywalności w przestrzeni poprzez analizę asymetrii. Eurostat regularnie przekazuje tabele wskazujące główne utrzymujące się asymetrie dla każdego państwa i pozycji, zachęcając poszczególne państwa do wyeliminowania problemów będących przyczyną tych asymetrii w drodze kontaktów dwustronnych i wymiany bardziej szczegółowych informacji. Utworzono ponadto sieć bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ), aby umożliwić wymianę dwustronnych danych na temat BIZ, i oczekuje się, że wraz z upływem czasu doprowadzi ona do zmniejszenia asymetrii w ramach BIZ. Na wykresie 2 porównano asymetrie UE-27 i reszty świata. Choć asymetrie UE-27 nie są w żadnym razie nieistotne (stanowią prawie 1 % PKB UE), od 2004 r. są one stabilne. Różne inicjatywy podejmowane przez Eurostat, aby rozwiązać problem asymetrii w bilansie płatniczym UE-27, przynoszą widoczne efekty. Wykres 2: Asymetrie UE-27 i reszty świata, rachunek obrotów bieżących ogółem, 1999-2010, w mln EUR 9. Spójność Kryterium to dotyczy spójności danych statystycznych wytwarzanych dla różnych celów. W sprawozdaniu dotyczącym jakości statystyki bilansu płatniczego przedstawiono pomiar tego komponentu na podstawie zarówno spójności wewnętrznej (zgodność z zasadami integralności, spójność między danymi kwartalnymi i rocznymi oraz wielkość błędów i pominięć), jak i spójności zewnętrznej (spójność między danymi dotyczącymi bilansu płatniczego i podobnymi statystykami z różnych systemów statystycznych). Spójność zewnętrzna danych na temat towarów w bilansie płatniczym oraz statystyki handlu zagranicznego (SHZ) (wytwarzanych przez Intrastat i Extrastat) podlega regularnemu monitorowaniu. 9.1. Spójność wewnętrzna Spójność wewnętrzna jest mierzona na podstawie wartości błędów i pominięć netto. Wartość netto błędów i pominięć stanowi pozycję wynikową bilansującą rozliczenia. Czasem jedne błędy w zestawieniu równoważą inne. W efekcie wielkość tej pozycji wynikowej niekoniecznie stanowi oznakę ogólnej dokładności zestawienia. Błędy i pominięcia netto są ściśle monitorowane przez krajowe organy odpowiedzialne za sporządzanie bilansów płatniczych: wysokie wartości lub stałe wzrosty są oznaką problemów w systemach zestawiania danych, które należy zidentyfikować i wyeliminować. Tabela 5 przedstawia średni błąd względny odnotowany przez państwa członkowskie za okres 2008-2010. Jest on równy średniej wartości bezwzględnej błędów i pominięć netto w danym okresie (mierzonej jako udział w średniej wartości przychodów i rozchodów rachunku bieżącego), odnotowanej w kwartalnym bilansie płatniczym państw członkowskich. W latach 2008-2010 trzy państwa członkowskie (Włochy, Finlandia i Szwecja) odnotowały wartość przekraczającą 10 % dla tego wskaźnika, a pięć państw (Bułgaria, Dania, Irlandia, Francja i Polska) wykazało wartość powyżej 5 %. We Włoszech wskaźnik błędów i pominięć wzrósł z 3,8 % w latach 2006-2008, co odnotowano w zeszłorocznym sprawozdaniu dotyczącym jakości, do 12 % w latach 2008-2010, z powodu przejścia na zupełnie nowy system gromadzenia i zestawiania danych. W tabeli 6 pokazano skumulowany średni błąd względny odnotowany za okres 2008-2010. Jest on równy skumulowanym naturalnym wartościom błędów i pominięć netto za ten sam okres (mierzonym jako udział w średniej wartości przychodów i rozchodów rachunku bieżącego). W jednym państwie członkowskim (Szwecja) odnotowano wartość przekraczającą 10 % dla tego wskaźnika, a trzy państwa (Bułgaria, Dania i Finlandia) wykazały wartość powyżej 5 %. Tabela 5: Średni błąd względny, lata 2008-2010 Belgia || 0,5 % || Francja || 5,1 % || Austria || 3,4 % Bułgaria || 8,6 % || Włochy || 12, 0% || Polska || 5,2 % Republika Czeska || 2,2 % || Cypr || 2,1 % || Portugalia || 1,7 % Dania || 8,0 % || Łotwa || 2,3 % || Rumunia || 4,3 % Niemcy || 3,7 % || Litwa || 0,9 % || Słowenia || 1,5 % Estonia || 1,8 % || Luksemburg || 0,3 % || Słowacja || 4,1 % Irlandia || 10,0 % || Węgry || 1,9 % || Finlandia || 12,0 % Grecja || 2,0 % || Malta || 4,1 % || Szwecja || 13,7 % Hiszpania || 2,3 % || Niderlandy || 4,2 % || Zjednoczone Królestwo || 3,6 % Tabela 6: Średni skumulowany błąd względny, lata 2008-2010 Belgia || 0,0 % || Francja || 3,3 % || Austria || 0,7 % Bułgaria || -5,7 % || Włochy || 0,0 % || Polska || -4,6 % Republika Czeska || -0,3 % || Cypr || -0,5 % || Portugalia || -0,3 % Dania || -5,5 % || Łotwa || -1,9 % || Rumunia || -2,9 % Niemcy || 0,7 % || Litwa || 0,2 % || Słowenia || 0,2 % Estonia || 0,9 % || Luksemburg || -0,1 % || Słowacja || -3,3 % Irlandia || -2,3 % || Węgry || -2,1 % || Finlandia || -8,6 % Grecja || 0,0 % || Malta || 1,3 % || Szwecja || -16,3 % Hiszpania || -0,9 % || Niderlandy || 0,7 % || Zjednoczone Królestwo || 0,2 % 9.2. Spójność zewnętrzna Spójność zewnętrzna odnosi się do spójności między danymi dotyczącymi bilansu płatniczego i podobnymi danymi statystycznymi z innych systemów statystycznych. Eurostat regularnie monitoruje spójność zewnętrzną w odniesieniu do towarów, na podstawie danych dotyczących bilansu płatniczego oraz statystyki handlu zagranicznego (SHZ). Porównując te dwa zbiory danych, należy wziąć pod uwagę różnice metodologiczne między bilansem płatniczym a SHZ. Główne różnice polegają na tym, że w bilansie płatniczym wymaga się zmiany właściciela, aby zarejestrować transakcję, natomiast w SHZ odnotowuje się fizyczny transgraniczny przepływ towarów, a ponadto stosuje się odmienne metody wyceny[11]. Jednym z przykładów tej różnicy jest ujmowanie złota niemonetarnego, które zmienia właściciela bez fizycznego transportu do państwa nowego właściciela; takie złoto nie jest uwzględniane w SHZ, jest jednak włączane do bilansu płatniczego. Ogólną spójność między SHZ a danymi dotyczącymi bilansu płatniczego można szybko ocenić, analizując szereg czasowy różnic między wartościami dla przychodów/eksportu i rozchodów/importu dostępnych z dwóch systemów statystycznych i przedstawionych na wykresie 3 dla pozycji zagregowanej UE-27. Począwszy od I kw. 2006 r., spójność danych na temat towarów w bilansie płatniczym i w SHZ zdecydowanie się poprawiła i utrzymywała na stosunkowo niskim poziomie różnic. Wykres 3: Towary ─ różnica między SHZ a bilansem płatniczym, UE-27, kontrahent „spoza UE-27” 10. Wnioski Wejście w życie rozporządzenia (WE) nr 184/2005 przyczyniło się do lepszej harmonizacji statystyki bilansu płatniczego w całej UE i poprawy dostępności danych dla użytkowników. Z niniejszego dokumentu roboczego wynika, że dane dotyczące bilansu płatniczego wymagane przez Eurostat na podstawie rozporządzenia (WE) nr 184/2005 są przekazywane przez wszystkie państwa członkowskie na ogół terminowo. Ilość danych dotyczących bilansu płatniczego dostępnych obecnie dla użytkowników końcowych jest znacznie większa w porównaniu do ilości możliwej do uzyskania pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX w. Obecnie dostępnych jest więcej szczegółowych danych o transakcjach w podziałach geograficznych, poprawiła się częstotliwość i aktualność danych, a na potrzeby analiz ekonomicznych zrekonstruowano dłuższe szeregi czasowe. W większym stopniu wykorzystuje się szacowanie, ale jakość otrzymywanych w ten sposób wyników jest bardzo ściśle kontrolowana. Sprawozdania dotyczące jakości pozwalają na regularne monitorowanie stabilności i spójności danych. W wyniku kryzysu finansowego dane dotyczące zarówno bilansu płatniczego, jak i MPI są przedmiotem ściślejszej kontroli ze strony użytkowników. Eurostat i krajowe organy odpowiedzialne za zbieranie danych podejmują wszelkie starania, aby dane dotyczące bilansu płatniczego oraz MPI w pełni zaspokajały potrzeby szerokiego kręgu użytkowników. Kolejna ocena jakości statystyki bilansu płatniczego rozpocznie się w styczniu 2013 r. [1] Zob. „ESS Handbook for Quality Reports”, Eurostat Working Papers, 2009. Zob. także „ESS Standard for Quality Reports”, Eurostat Working Papers, 2009. [2] Zob. „ESS Handbook for Quality Reports”, Eurostat, 2009, s. 65. [3] Zob. http://dsbb.imf.org/images/pdfs/dqrs_bop.pdf [4] Zob. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/product_details/publication?p_product_code=KS-RA-10-026 [5] Rozporządzeniem nr 2560/2001 w sprawie płatności transgranicznych w euro zwolniono wszystkie transakcje poniżej progu 12 500 EUR ze sprawozdawczości statystycznej. Przy przeglądzie rozporządzenia nr 2560/2001 próg ten został podniesiony do 50 000 EUR (rozporządzenie (WE) nr 924/2009, art. 5 ust. 1). [6] http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/excessive_imbalance_procedure/imbalance_scoreboard [7] Zob. rozporządzenie Komisji (UE) nr 555/2012 z dnia 22 czerwca 2012 r., http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2012:166:0022:0066:PL:PDF [8] Spowodowałoby to wprowadzenia wyraźnego rozróżnienia między transakcjami w zależności od tego czy a) jest to usługa świadczona transgranicznie (tzw. „sposób 1”); konsument przekracza granicę (tzw. „sposób 2”); usługodawca przekracza granicę (tzw. „sposób 4”). Zob. Podręcznik dotyczący statystyki międzynarodowego handlu usługami z 2010 r., rozdział V. [9] Terminowość ocenia się jako „dobrą”, jeżeli dane zawsze były dostarczane w terminie lub przed terminem; terminowość „akceptowalna” oznacza, że opóźnienie nie przekraczało średnio pięciu dni, a w pozostałych przypadkach terminowość ocenia się jako „złą”. [10] W przypadku bezpośrednich inwestycji zagranicznych (przepływów i stanów) istnieją dwa odrębne wnioski o przekazanie danych, przy czym każdy ma inny termin: w pierwszym przypadku jest to 9 miesięcy od zakończenia okresu odniesienia, a w drugim przypadku – 21 miesięcy od zakończenia okresu odniesienia. [11] Import/rozchody są wyceniane według wartości FOB (franco statek) w bilansie płatniczym, ale według CIF (koszt, ubezpieczenie i fracht) w SHZ.