(6)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. a) i kryterium 2.1 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 KPO stanowi w dużym stopniu (rating A) kompleksową i odpowiednio wyważoną reakcję na sytuację gospodarczą i społeczną, tym samym przyczyniając się odpowiednio do realizacji wszystkich sześciu filarów, o których mowa w art. 3 tego rozporządzenia, z uwzględnieniem szczególnych wyzwań, przed którymi stoi dane państwo członkowskie, oraz alokacji finansowej na jego rzecz.

(4)KPO powinny służyć realizacji ogólnych celów Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności ustanowionego rozporządzeniem (UE) 2021/241 („Instrument”) oraz Instrumentu Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy ustanowionego rozporządzeniem Rady (UE) 2020/2094 w celu wspierania odbudowy po kryzysie wywołanym COVID-19. Powinny one promować spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną Unii poprzez przyczynianie się do realizacji sześciu filarów, o których mowa w art. 3 rozporządzenia (UE) 2021/241.

(2)9 lipca 2019 r. i 20 lipca 2020 r. Rada skierowała do Polski zalecenia w kontekście europejskiego semestru. W szczególności Rada zaleciła Polsce podjęcie wszelkich działań niezbędnych do skutecznego zaradzenia gospodarczym skutkom pandemii COVID-19, przy jednoczesnym zabezpieczeniu stabilności fiskalnej w średnim okresie; zwiększenie efektywności wydatków publicznych; oraz poprawę odporności, dostępności i skuteczności systemu ochrony zdrowia. Rada zaleciła również Polsce zapewnienie adekwatności przyszłych świadczeń emerytalnych oraz trwałości systemu emerytalnego; zwiększenie uczestnictwa w rynku pracy poprzez poprawę dostępu do opieki nad dziećmi i opieki długoterminowej; likwidację utrzymujących się przeszkód dla bardziej trwałych form zatrudnienia przy jednoczesnym udoskonaleniu elastycznych form organizacji pracy oraz rozwiązań w zakresie pracy w zmniejszonym wymiarze czasu; lepsze ukierunkowanie świadczeń społecznych; wspieranie wysokiej jakości edukacji i umiejętności, zwłaszcza poprzez edukację dorosłych; podnoszenie umiejętności cyfrowych i dalsze promowanie transformacji cyfrowej. Ponadto Rada zaleciła wzmocnienie zdolności gospodarki do innowacji, ukierunkowanie inwestycji na zieloną i cyfrową transformację, w szczególności na infrastrukturę cyfrową, czyste i wydajne wytwarzanie i wykorzystanie energii oraz zrównoważony transport, co przyczyni się do stopniowej dekarbonizacji gospodarki, z uwzględnieniem różnic regionalnych. Co więcej, Rada zaleciła zapewnienie przedsiębiorstwom dostępu do finansowania i płynności finansowej oraz wspieranie ożywienia gospodarczego poprzez przyspieszenie realizacji gotowych projektów inwestycji publicznych i promowanie inwestycji prywatnych. Rada zaleciła również poprawę otoczenia regulacyjnego, w szczególności poprzez zwiększenie roli konsultacji z partnerami społecznymi i konsultacji publicznych w procesie legislacyjnym, a także poprawę klimatu inwestycyjnego poprzez ochronę niezależności sądów. Po dokonaniu oceny stanu wdrożenia tych zaleceń krajowych na chwilę przedłożenia planu odbudowy i zwiększania odporności („KPO”) Komisja stwierdza, że zalecenia dotyczące skutecznego zaradzenia gospodarczym skutkom pandemii zostały w pełni wdrożone.

(8)Zielona transformacja i transformacja cyfrowa gospodarki są centralnym elementem reakcji politycznej w ramach KPO. Planowane zielone reformy i inwestycje mają na celu zwiększenie produkcji energii ze źródeł odnawialnych, która obejmuje energię lądową i morską oraz fotowoltaikę, inteligentne sieci oraz wodór odnawialny i niskoemisyjny, a także zwiększenie efektywności energetycznej, poprawę jakości powietrza i rozwój zrównoważonego transportu. Reformy i inwestycje cyfrowe koncentrują się na infrastrukturze szerokopasmowej, w szczególności na obszarach wiejskich, na rozwoju e-usług, zwłaszcza w systemie ochrony zdrowia, na zwiększeniu e-kompetencji w dziedzinie kształcenia i szkolenia oraz na wzmacnianiu krajowego cyberbezpieczeństwa.

(9)KPO obejmuje szereg istotnych działań mających na celu poprawę otoczenia działalności gospodarczej i klimatu inwestycyjnego w Polsce. Celem planowanych reform jest zmniejszenie obciążeń administracyjnych i regulacyjnych dla przedsiębiorstw, poprawa zarządzania finansami publicznymi, a także zwiększenie roli konsultacji publicznych w procesie stanowienia prawa, co ma poprawić jakość i stabilność regulacji. Plan ma również na celu podniesienie standardu niektórych aspektów ochrony sądowej, przyczyniając się tym samym do poprawy klimatu inwestycyjnego. Oczekuje się, że do osiągnięcia inteligentnego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego przyczynią się także różne działania w dziedzinie badań naukowych i innowacji oraz sprawniejsze rozpowszechnianie innowacyjnych rozwiązań dzięki kształceniu i szkoleniu.

(10)W KPO uwzględniono szereg wyzwań związanych ze zwiększeniem spójności terytorialnej i społecznej, głównie poprzez działania na rzecz modernizacji i zwiększenia dostępu do opieki szpitalnej, reagowanie na wyzwania na rynku pracy, poprawę kształcenia i szkolenia zawodowego oraz uczenia się przez całe życie, a także dzięki inwestycjom w transport. KPO obejmuje również różne działania, co do których oczekuje się, że zwiększą odporność systemu ochrony zdrowia i systemu ochrony socjalnej, na przykład dzięki reformom szpitali, wysiłkom na rzecz rozwiązania problemu segmentacji rynku pracy i zaradzenia wyzwaniom w zakresie opieki długoterminowej oraz inwestycjom w mieszkalnictwo socjalne. Ponadto znaczna część KPO jest poświęcona polityce na rzecz następnego pokolenia, obejmującej w szczególności cyfryzację systemów kształcenia i szkolenia oraz lepsze dopasowanie umiejętności do potrzeb rynku pracy.

Sprostanie wszystkim wyzwaniom, które zostały wskazane w zaleceniach dla poszczególnych krajów, lub znacznej części tych wyzwań

(11)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) i kryterium 2.2 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 KPO ma przyczynić się do skutecznego sprostania wszystkim wyzwaniom lub znacznej części wyzwań (rating A), które zostały wskazane w skierowanych do Polski zaleceniach krajowych, w tym w zakresie ich aspektów fiskalnych, lub wyzwaniom wskazanym w innych stosownych dokumentach formalnie przyjętych przez Komisję w ramach europejskiego semestru.

(12)Zalecenia dotyczące natychmiastowej reakcji na pandemię środkami polityki fiskalnej oraz zalecenie dotyczące osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego w 2020 r. można uznać za wykraczające poza zakres polskiego KPO ze względu na upłynięcie odpowiedniego okresu budżetowego, lecz Polska zasadniczo adekwatnie i wystarczająco zareagowała na potrzebę natychmiastowego wsparcia gospodarki za pomocą środków fiskalnych w latach 2020 i 2021, zgodnie z ogólną klauzulą wyjścia paktu stabilności i wzrostu.

(13)KPO zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które przyczyniają się do skutecznego sprostania wszystkim wyzwaniom gospodarczym i społecznym wskazanym w zaleceniach krajowych Rady skierowanych do Polski w ramach europejskiego semestru w latach 2019 i 2020 lub znacznej części tych wyzwań, w szczególności w odniesieniu do potrzeb inwestycyjnych w zakresie transformacji cyfrowej i zielonej transformacji, a także zwiększenia uczestnictwa w rynku pracy i dostosowania kształcenia i szkolenia do potrzeb rynku pracy.

(14)Oczekuje się, że znaczące reformy i inwestycje w sektorze energetycznym zapewnią wsparcie produkcji i wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych i paliw alternatywnych, poprawy efektywności energetycznej i dostosowania gospodarki do zmiany klimatu. Oczekuje się również, że działania zawarte w KPO przyczynią się do poprawy innowacyjności polskiej gospodarki, przesunięcia jej w górę w łańcuchu wartości oraz przyspieszenia zielonej i cyfrowej transformacji poprzez wspieranie zwiększonej automatyzacji, rozwój i rozpowszechnianie technologii środowiskowych oraz ściślejszą współpracę między środowiskiem naukowym a przemysłem.

(15)Działania stanowią również odpowiedź na skutki pandemii COVID-19 i zagrożenia z nią związane w dziedzinie opieki zdrowotnej, a także na istniejące wcześniej wyzwania, z którymi zmaga się polski system opieki zdrowotnej, w szczególności poprzez reformę szpitali publicznych zapewniającą poprawę dostępności, skuteczności i efektywności opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej, rozwój usług cyfrowych w ochronie zdrowia, a także wsparcie na rzecz sektora farmaceutycznego oraz specjalistycznych badań i analiz w dziedzinie nauk medycznych. Prawdopodobnie wzmocni to odporność systemu opieki zdrowotnej, zwłaszcza w świetle wniosków wyciągniętych z pandemii i znaczenia dostępu do dostaw leków.

(16)W KPO przedstawiono wyważoną odpowiedź na zalecenia dotyczące podnoszenia umiejętności cyfrowych i promowania transformacji cyfrowej przedsiębiorstw, administracji publicznej, szkół i placówek kształcenia zawodowego. KPO przewiduje propagowanie umiejętności cyfrowych wśród różnych grup ludności i ma na celu ustanowienie systemu zarządzania rozwojem umiejętności cyfrowych w Polsce. Jeśli chodzi o transformację cyfrową administracji publicznej, oczekuje się, że szereg projektów i zmian legislacyjnych będzie promować cyfryzację procesów administracyjnych, co z kolei ma pobudzić transformację cyfrową przedsiębiorstw. Znaczne inwestycje w lepszą integrację technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) w szkołach mają na celu poprawę nauczania i uczenia się, a także wsparcie odporności i włączenia cyfrowego w dziedzinie edukacji. W planie odniesiono się także do istotnych wyzwań dotyczących lepszego dopasowania umiejętności do potrzeb rynku pracy oraz zwiększenia uczestnictwa w edukacji dorosłych – za pomocą ukierunkowanych działań, w szczególności utworzenia branżowych centrów umiejętności, w ścisłej współpracy z sektorami gospodarki oraz z uwzględnieniem reform mających na celu włączenie ich do systemu kształcenia i szkolenia zawodowego. Ponieważ wysiłki te skupiają się na umiejętnościach cyfrowych i ekologicznych, oczekuje się, że przyczynią się one do lepszego dopasowania kształcenia i szkolenia do potrzeb nowoczesnej gospodarki.

(17)KPO obejmuje działania mające na celu sprostanie wyzwaniom związanym ze zrównoważonym charakterem transportu, za pośrednictwem konkretnych działań służących poprawie bezpieczeństwa ruchu drogowego, dekarbonizacji transportu drogowego, w tym poprzez promowanie elektromobilności i transportu napędzanego wodorem, zrównoważonej mobilności miejskiej, przesunięcie międzygałęziowe w kierunku transportu kolejowego i promowanie transportu intermodalnego. Reforma na rzecz poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego i związane z nią inwestycje mają na celu wsparcie egzekwowania przepisów bezpieczeństwa i ochrony osób wymagających szczególnego traktowania, a tym samym dążenie do osiągnięcia wyznaczonego Polsce celu na 2030 r., jakim jest zmniejszenie liczby ofiar śmiertelnych i osób poważnie rannych w wypadkach drogowych o 50 %. Oczekuje się, że dekarbonizacja transportu drogowego będzie promowana za pomocą zachęt na rzecz pojazdów bezemisyjnych i środków fiskalnych/finansowych zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci” oraz inwestycji w ekologiczny transport publiczny ze szczególnym naciskiem na zrównoważoną mobilność miejską. Reformy i inwestycje w transport kolejowy koncentrują się na odcinkach sieci TEN-T i bezemisyjnym taborze kolejowym wyposażonym w europejski system zarządzania ruchem kolejowym (ERTMS), a także na promowaniu jednego biletu elektronicznego.

(18)W KPO uwzględniono również działania mające sprostać wyzwaniom związanym z adekwatnością świadczeń emerytalnych i trwałością systemu emerytalnego, a także wyzwaniom związanym z uczestnictwem w rynku pracy i segmentacją rynku pracy. Stawienie czoła tym wyzwaniom wymaga poprawy jakości i dostępności opieki nad dziećmi, z uwzględnieniem przeglądu i późniejszej reformy mającej na celu poprawę polityki opieki długoterminowej oraz zachęt podatkowych do przedłużania kariery zawodowej i podnoszenia rzeczywistego wieku przejścia na emeryturę, a także reformy mającej na celu zwiększenie ochrony socjalnej na podstawie różnych umów o pracę.

(19)Ponadto oczekuje się, że KPO przyczyni się do sprostania wyzwaniom związanym z klimatem inwestycyjnym, zwłaszcza w odniesieniu do polskiego systemu sądownictwa, a także procesu decyzyjnego i procesu stanowienia prawa. Reformy mają na celu usprawnienie procesu legislacyjnego, głównie dzięki zwiększeniu wykorzystania konsultacji publicznych i ocen skutków w procesie stanowienia prawa, aby zapewnić bardziej ustrukturyzowane zaangażowanie zainteresowanych stron i ekspertów w proces stanowienia prawa. Ponadto celem KPO jest zwiększenie niezależności i bezstronności sądów. Ma on również na celu poprawę sytuacji sędziów, których dotyczą uchwały Izby Dyscyplinarnej polskiego Sądu Najwyższego w sprawach dyscyplinarnych i odnoszących się do immunitetu sędziowskiego, aby przywrócić ich do orzekania poprzez przeprowadzone niezwłocznie przez nową Izbę ponowne i pozytywne rozpoznanie ich spraw.

Przyczynienie się do potencjału wzrostu gospodarczego, tworzenia miejsc pracy oraz zwiększania odporności gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej

(20)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. c) i kryterium 2.3 załącznika V do rozporządzenia (UE) 2021/241 KPO ma mieć duży wpływ (rating A) na wzmocnienie potencjału wzrostu gospodarczego, tworzenie miejsc pracy oraz zwiększenie odporności gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej Polski, przyczyniając się do realizacji Europejskiego filaru praw socjalnych, w tym poprzez promowanie polityki na rzecz dzieci i młodzieży, a także na złagodzenie skutków gospodarczych i społecznych kryzysu związanego z COVID-19, a przez to na wzmocnienie spójności i konwergencji gospodarczej, społecznej i terytorialnej w Unii.

(21)Z symulacji przedstawionych przez służby Komisji wynika, że KPO wraz z pozostałymi środkami Instrumentu Unii Europejskiej na rzecz Odbudowy może przyczynić się do zwiększenia PKB Polski do 2026 r. o wartość wynoszącą od 1,1 % do 1,8 %, bez uwzględnienia ewentualnych pozytywnych skutków reform strukturalnych, które mogą być znaczące. Oczekuje się, że inwestycje publiczne będą stanowić bodziec dla zagregowanego popytu w perspektywie krótko- i średnioterminowej, poprawiając sytuację polskiej gospodarki w cyklu koniunkturalnym, a tym samym przyczyniając się do szybkiego ożywienia gospodarczego. Ukierunkowanie inwestycji na cyfryzację, zrównoważoną infrastrukturę i projekty w zakresie energii odnawialnej jest szczególnie korzystne pod tym względem, ponieważ wspiera zieloną i cyfrową transformację oraz długoterminową stabilność gospodarki.

(22)W perspektywie średnio- i długoterminowej można oczekiwać, że inwestycje publiczne wraz z planowanymi reformami pomogą sprostać obecnym wyzwaniom związanym ze wzrostem potencjalnym i zwiększą zdolność gospodarki do wprowadzania innowacji. Oczekuje się, że pomoże to polskim przedsiębiorstwom przesunąć się w górę w globalnych łańcuchach wartości. Realizacja KPO ma zgodnie z oczekiwaniami poprawić jakość produktu potencjalnego i trwale wpływać na wyniki gospodarcze Polski. Ten długoterminowy efekt wynika w większości z działań, które zwiększają konkurencyjność polskiej gospodarki, wspierają rozwój i rozpowszechnianie innowacji, ulepszają jakość regulacji oraz wspierają przedsiębiorstwa, w szczególności MŚP.

(23)KPO obejmuje działania mające na celu poprawę odporności rynku pracy dzięki poprawie jakości i adekwatności funkcjonowania instytucji rynku pracy, docieraniu do pracowników w starszym wieku lub osób z grup defaworyzowanych i aktywizacji tych osób poprzez programy podnoszenia i zmiany kwalifikacji, promowaniu elastycznych form zatrudnienia, przyczynianiu się do poprawy uczestnictwa kobiet w rynku pracy poprzez bardziej elastyczne formy zatrudnienia, takie jak praca zdalna, oraz dzięki zwiększeniu dostępu do wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem lepszej jakości. W KPO przewidziano również mechanizmy motywujące osoby osiągające ustawowy wiek emerytalny do pozostania aktywnymi na rynku pracy. Działania te są zgodne z zasadami Europejskiego filaru praw socjalnych w celu wspierania wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu. Oczekuje się, że starania na rzecz poprawy adekwatności kształcenia i szkolenia pod kątem potrzeb rynku pracy będą realizowane poprzez działania stymulujące rozwój kapitału ludzkiego i poprawiające dopasowywanie umiejętności i kwalifikacji wymaganych na rynku pracy, również w kontekście nowych technologii. Oczekuje się, że polityka transformacji cyfrowej w dziedzinie edukacji przygotuje dzieci i młodzież do życia w społeczeństwie informacyjnym. Dedykowane środki dotyczą wzmocnienia kształcenia i szkolenia zawodowego, uczenia się przez całe życie i wspierania szkół w przygotowaniach do cyfrowej i zielonej transformacji, a także koordynacji regionalnych polityk kształcenia i szkolenia w celu zapewnienia, by wszystkie części kraju dostosowały się do potrzeb nowoczesnego rynku pracy.

(24)KPO obejmuje różne działania mające przyczynić się do realizacji Europejskiego filaru praw socjalnych poprzez strategie polityczne na rzecz dzieci i młodzieży. Oczekuje się, że reformy i inwestycje poprawią dostęp do wysokiej jakości opieki nad dziećmi poniżej trzeciego roku życia oraz będą wspierać rozwój kształcenia i szkolenia zawodowego, szkolnictwa wyższego i uczenia się przez całe życie dzięki utworzeniu branżowych centrów umiejętności i lepszej koordynacji polityki w zakresie umiejętności. Ponadto w KPO skoncentrowano się na modernizacji szkół, m.in. poprzez tworzenie laboratoriów nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM), co ma zapewnić ciągłe dostosowywanie się do aktualnych wyzwań edukacyjnych, w szczególności transformacji cyfrowej.

(25)Oczekuje się, że działania wspierające zieloną i cyfrową transformację sprawią, że polska gospodarka stanie się bardziej innowacyjna i zrównoważona, oraz będą sprzyjać odporności społecznej dzięki zmniejszaniu przepaści między obszarami miejskimi i wiejskimi. W szczególności oczekuje się, że inwestycje w rozwój infrastruktury sieciowej wyeliminują problem braku dostępu do sieci szerokopasmowych na niektórych obszarach („białe plamy”) oraz pozwolą na rozwój technologii 5G na obszarach wiejskich. Oczekuje się, że inwestycje w zrównoważony transport miejski przyspieszą zieloną transformację miast dzięki wdrożeniu planów zrównoważonej mobilności miejskiej i rozwojowi bezemisyjnego transportu publicznego w miastach i na szczeblu regionalnym. Inwestycje w dostarczenie taboru nisko- i bezemisyjnego dla połączeń autobusowych na obszarach ze słabą dostępnością transportu mają przyczynić się do połączenia regionów oddalonych z ośrodkami działalności gospodarczej.