Uwzględniając te aspekty ogólnounijne i opierając się na wspólnej zgodzie co do konieczności kontynuowania i rozszerzenia działań zainicjowanych już przez Komisję, Rada przyjęła w lipcu 2017 r. „Plan działania na rzecz rozwiązania problemu kredytów zagrożonych w Europie”, w którym wzywa różne instytucje – w tym Komisję – do podjęcia odpowiednich środków w celu jeszcze skuteczniejszego zaradzenia problemom związanym z wysokim wolumenem kredytów zagrożonych w Europie. W pierwszym sprawozdaniu z postępów w zmniejszaniu wolumenu kredytów zagrożonych Komisja zobowiązała się do przedstawienia w marcu kolejnego sprawozdania dotyczącego postępów osiągniętych we wdrażaniu tych działań.

1.kredyty zagrożone generują niższy dochód dla banku niż kredyty niezagrożone, a zatem prowadzą do obniżenia jego rentowności, a także mogą powodować straty prowadzące do obniżenia kapitału banku. W skrajnych przypadkach sytuacja taka może stawiać pod znakiem zapytania prawidłowe funkcjonowanie banku, co może mieć skutki dla stabilności finansowej;

Rozwiązanie problemu wysokiego wolumenu kredytów zagrożonych i ich ewentualnego dalszego narastania ma kluczowe znaczenie dla ukończenia budowy unii bankowej. Kredyty zagrożone to kredyty, w przypadku których kredytobiorca ma trudności z dokonywaniem terminowych płatności w celu pokrycia spłaty odsetek lub kapitału. W przypadku płatności przeterminowanych o ponad 90 dni lub uznania, że jest mało prawdopodobne, by kredytobiorca spłacił kredyt, kredyt taki zostaje zaklasyfikowany jako kredyt zagrożony. Kryzys finansowy i późniejsze recesje doprowadziły do tego, że coraz więcej kredytobiorców nie było w stanie spłacić swojego kredytu, ponieważ więcej przedsiębiorstw i osób fizycznych zaczęło mieć stałe trudności związane z płatnościami, a nawet zostało zagrożonych upadłością. Dotyczyło to w szczególności państw członkowskich, które borykały się z długimi lub głębokimi recesjami. W związku z tym w portfelach wielu banków doszło do nagromadzenia kredytów zagrożonych.

Środki ograniczania ryzyka podjęte od czasu kryzysu finansowego doprowadziły do znacznej poprawy sytuacji w zakresie wypłacalności banków, ich dźwigni finansowej oraz poziomów płynności, jak wskazano w pierwszym sprawozdaniu Komisji z postępów w zmniejszaniu wolumenu kredytów zagrożonych w Europie opublikowanym dnia 18 stycznia 2018 r.. Oprócz postępów poczynionych w praktycznie wszystkich państwach członkowskich w zakresie tych kluczowych wskaźników ryzyka można zaobserwować większą konwergencję w kierunku poprawy średniej wartości tych wskaźników w poszczególnych państwach członkowskich. Rozwój ten wynika w szczególności z wyraźnej poprawy sytuacji krajowych systemów bankowych najbardziej dotkniętych kryzysem i związaną z nim recesją gospodarczą. Współczynniki kapitału Tier I banków w strefie euro wzrosły w całej próbie Europejskiego Banku Centralnego (EBC) z 14,6 % w trzecim kwartale 2016 r. do 15,3 % w trzecim kwartale 2017 r. Wzmocnienie pozycji kapitałowych banków w strefie euro przejawia się również wzmocnieniem ich wskaźników dźwigni. Zaobserwowano dalszy wzrost średniego wskaźnika dźwigni z 5 % w trzecim kwartale 2016 r. do 5,2 % w trzecim kwartale 2017 r. Banki w strefie euro poprawiły również swoją odporność na szoki płynnościowe, ponieważ ich wskaźnik pokrycia wypływów netto wzrósł ze 138 % w trzecim kwartale 2016 r. do 140 % w trzecim kwartale 2017 r. W wyniku zdecydowanego działania na rzecz ograniczania ryzyka przeciwdziałanie pozostałemu ryzyku w strefie euro jest obecnie skuteczniejsze i bardziej równomierne niż trzy lata temu.

·zapewnienia państwom członkowskim, które wyrażą taką chęć, wytycznych w zakresie restrukturyzacji ich banków poprzez powołanie spółek zarządzania aktywami lub inne środki służące rozwiązaniu problemu kredytów zagrożonych.

2.Postępy poczynione w związku z kredytami zagrożonymi

Od chwili wybuchu kryzysu finansowego w latach 2008–2009 Komisja poświęciła dużo uwagi kwestii rozwiązania problemu kredytów zagrożonych. W przypadku banków, których prawidłowe funkcjonowanie było zagrożone na skutek wysokiego wolumenu kredytów zagrożonych, Komisja wsparła państwa członkowskie w tworzeniu ogólnosystemowych środków ad hoc zgodnych z zasadami pomocy państwa i mających na celu ograniczenie wolumenu kredytów zagrożonych. Doprowadziło to do znacznego zmniejszenia łącznego wolumenu kredytów zagrożonych w sektorze bankowym. Komisja zachęciła banki do zarządzania swoimi kredytami zagrożonymi i do ich ograniczenia przy wykorzystaniu mechanizmów rynkowych, a tym samym – dzięki odpowiedniemu podziałowi obciążeń i kompleksowej restrukturyzacji – uchroniła podatników przed poniesieniem kosztów. Ponadto w ramach wymogów mających zastosowanie na mocy przepisów dotyczących pomocy państwa banki zostały zobowiązane do restrukturyzacji swojej działalności w celu zagwarantowania długoterminowego prawidłowego funkcjonowania. W sytuacjach, w których nie można było zapewnić prawidłowego funkcjonowania, banki zostały postawione w stan likwidacji lub przejęte przez rentowne banki. Działania te przyczyniły się do zwiększenia odporności i solidności systemu bankowego. Podobnie w przyszłości upadające banki – aby kwalifikować się do otrzymania pomocy państwa – będą poddawane restrukturyzacji albo likwidacji, co jednocześnie wzmocni system bankowy.

W sposób fundamentalny wzmocniono również rozwiązania instytucjonalne w obszarze nadzoru nad bankami w UE (a zwłaszcza w strefie euro) oraz w zakresie ich restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji – nastąpiło to w drodze ustanowienia unii bankowej, a konkretnie dwóch (z trzech planowanych) jej filarów, a mianowicie Jednolitego Mechanizmu Nadzorczego i Jednolitej Rady ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji . Ponadto w zaleceniach kierowanych w ramach europejskiego semestru do tych państw członkowskich, których problem ten dotyczy, podkreślono konieczność podjęcia zdecydowanych działań na rzecz rozwiązania problemu wysokich wskaźników kredytów zagrożonych. Co więcej, Służba ds. Wspierania Reform Strukturalnych Komisji zapewnia państwom członkowskim wsparcie techniczne w zakresie projektów związanych z kredytami zagrożonymi . EBC w ramach swojej funkcji nadzorczej, Jednolity Mechanizm Nadzorczy, właściwe organy krajowe oraz Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (EUNB) również odegrały istotną rolę w zwiększeniu nadzoru nad kredytami zagrożonymi w Europie i poprawie sprawozdawczości w zakresie tych kredytów, przy czym EBC pełnił jednocześnie centralną funkcję w zapewnieniu stabilności finansowej w UE. W wyniku tych połączonych wysiłków w ostatnich latach osiągnięto znaczące postępy w zmniejszaniu wolumenu i odsetka kredytów zagrożonych w bankach UE.

W szczególności ostatnie dane liczbowe dotyczące końca trzeciego kwartału 2017 r. potwierdzają tendencję spadkową odsetka kredytów zagrożonych w UE. Spadł on do 4,4 % – o około 1 punkt procentowy w ujęciu rocznym (zob. wykres 1) oraz o 0,2 % lub 40 mld EUR w ujęciu kwartalnym. Odsetek ten osiągnął tym samym najniższy poziom od czwartego kwartału 2014 r. Jest to wynik spadku wolumenu kredytów zagrożonych, jak również zwiększenia wolumenu wszystkich kredytów w UE. Wskaźnik poziomu rezerw utrzymał się na stałym poziomie i wynosił 50,7 %. Mimo tych pozytywnych zmian należy kontynuować i przyspieszyć zdecydowane działania.

W niemal wszystkich państwach członkowskich odnotowano w ostatnim czasie spadek poziomu kredytów zagrożonych, aczkolwiek sytuacja w poszczególnych państwach jest bardzo różna (zob. tabela 1). W państwach członkowskich, które wciąż borykają się z wysokim wolumenem kredytów zagrożonych, widać jednak obiecujące postępy, do czego przyczyniają się wdrożone w tym celu środki z zakresu polityki oraz ożywienie gospodarcze.

Tabela 1: Kredyty zagrożone oraz rezerwy według państw członkowskich

Źródło: EBC, Skonsolidowane dane bankowe. Obliczenia dokonane przez służby Komisji (DG FISMA).

Mimo tych znacznych postępów kredyty zagrożone nadal jednak stwarzają ryzyko dla wzrostu gospodarczego i stabilności finansowej. Łączny wolumen kredytów zagrożonych w całej UE wynosi nadal około 910 mld EUR i znacznie przekracza poziomy z lat przed wybuchem kryzysu finansowego. Przeszkody o charakterze strukturalnym w dalszym ciągu utrudniają szybszy spadek wolumenu kredytów zagrożonych. Tworzenie rezerw jest często zbyt powolne i niewystarczające, aby umożliwić skuteczne rozwiązanie problemu nagromadzenia kredytów zagrożonych, a także zapobiec wszelkim krytycznym akumulacjom tego rodzaju kredytów w przyszłości. Działalność na rynkach wtórnych kredytów zagrożonych nie jest jeszcze wystarczająca, by w większym stopniu przyczynić się do zmniejszenia poziomu tych kredytów mimo zwiększonego zainteresowania niektórych grup inwestorów i rosnącego wolumenu transakcji związanych z kredytami zagrożonymi. Ponadto procedury związane z restrukturyzacją zadłużenia, niewypłacalnością oraz odzyskiwaniem wierzytelności – wobec braku postępów w zakresie wniosków przedstawionych już przez Komisję – są wciąż przewlekłe, a w niektórych przypadkach uchybiające zasadzie pewności prawa.

3.Kompleksowy pakiet mający na celu rozwiązanie problemu pozostałych i przyszłych kredytów zagrożonych

Jak się okazuje, pomimo znacznych postępów konieczne jest zastosowanie szerzej zakrojonych środków legislacyjnych w celu rozwiązania nierozstrzygniętych kwestii związanych z wysokim odsetkiem kredytów zagrożonych. W tym kontekście konieczne jest kompleksowe podejście, które powinno się opierać na połączeniu uzupełniających się środków z zakresu polityki w czterech obszarach: (i) nadzoru bankowego i regulacji w sektorze bankowym; (ii) dalszych reform krajowych ram restrukturyzacji, niewypłacalności i odzyskiwania wierzytelności; (iii) rozwoju rynków wtórnych aktywów zagrożonych; oraz (iv) wspierania – w stosownych przypadkach – restrukturyzacji banków. Działania w tych czterech obszarach powinny być podejmowane na szczeblu krajowym, a w stosownych przypadkach także na szczeblu unijnym. Komisja zobowiązuje się zrealizować te elementy planu działania w obszarze kredytów zagrożonych, które wchodzą w zakres jej bezpośrednich kompetencji.

W dniu dzisiejszym Komisja przyjmuje kompleksowy pakiet dotyczący czterech opisanych powyżej obszarów, zwiększając tym samym stabilność finansową w UE (zob. wykres 2 dotyczący sposobu, w jaki opracowany przez Komisję pakiet środków wpisuje się w ogólny plan działania). Zaproponowane działanie umożliwi bankom i państwom członkowskim rozwiązanie problemu kredytów zagrożonych w sposób jeszcze bardziej zdecydowany niż dotychczas oraz uniknięcie nadmiernego nagromadzenia kredytów zagrożonych w przyszłości.

Banki będą zobowiązane do odłożenia wystarczających środków w momencie, gdy nowe kredyty staną się zagrożone, tworząc właściwe zachęty do rozwiązania problemu kredytów zagrożonych na wczesnym etapie oraz unikania nadmiernego nagromadzenia tych kredytów.

Jeżeli kredyty staną się jednak zagrożone, skuteczniejsze mechanizmy egzekwowania w przypadku kredytów zabezpieczonych umożliwią bankom rozwiązanie problemu kredytów zagrożonych, z zastrzeżeniem odpowiednich zabezpieczeń udzielanych dłużnikom oraz z wyjątkiem kredytów udzielanych konsumentom.

Jeżeli pomimo zastosowania powyższych środków wolumen kredytów zagrożonych stanie się zbyt wysoki – jak ma to obecnie miejsce w przypadku określonych banków w niektórych państwach członkowskich – banki będą mogły sprzedawać kredyty zagrożone innym operatorom na wydajnych, konkurencyjnych i przejrzystych rynkach wtórnych. Organy nadzoru będą pomagać bankom w tych staraniach, zapewniając wytyczne w oparciu o istniejące szczególne uprawnienia tych organów w zakresie banków – tzw. filaru 2 – zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wymogów kapitałowych.

W przypadkach, w których kredyty zagrożone stały się znaczącym i szeroko zakrojonym problemem, państwa członkowskie, które wyrażają taką chęć, mogą ustanowić krajowe spółki zarządzania aktywami lub wprowadzić inne środki na mocy obowiązujących obecnie zasad pomocy państwa oraz przepisów dotyczących restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków.





Rysunek 2: Elementy przyjętego przez Radę „Planu działania na rzecz rozwiązania problemu kredytów zagrożonych w Europie”