SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Stosowanie rozporządzenia (WE) nr 1082/2006 w sprawie europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej (EUWT)

WPROWADZENIE

Artykuł 175 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej[1], w szczególności jego akapit trzeci[2], stanowi podstawę przyjęcia rozporządzenia (WE) nr 1082/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej (EUWT)[3] (rozporządzenia w sprawie EUWT), które weszło w życie dnia 1 sierpnia 2006 r. i jest w pełni stosowane od dnia 1 sierpnia 2007 r. Stworzyło ono nową perspektywę w dziedzinie współpracy oraz umożliwiło utworzenie nowego europejskiego instrumentu zapewniającego strukturę prawną w celu osiągnięcia lepszej współpracy między władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi oraz innymi podmiotami prawa publicznego w różnych krajach, zwłaszcza w ramach celu polityki spójności, jakim jest europejska współpraca terytorialna (EWT).

Instrument EUWT ma na celu zwiększenie spójności Unii przez ułatwienie współpracy terytorialnej i ograniczenie praktycznych trudności w jej prowadzeniu za sprawą podmiotu prawnego, który może zapewnić większą pewność i stabilność prawa w odniesieniu do inicjatyw w obszarze współpracy.

Przedstawiając ten dokument, Komisja spełnia wymóg przedłożenia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania w sprawie stosowania rozporządzenia oraz, w razie potrzeby, propozycji zmian do dnia 1 sierpnia 2011 r. (art. 17). Uwaga: jeżeli nie wskazano inaczej, wszystkie cytowane artykuły są artykułami rozporządzenia w sprawie EUWT.

CEL INSTRUMENTU EUWT

Państwa członkowskie, zwłaszcza władze regionalne i lokalne, dążąc do wdrożenia programów współpracy terytorialnej, borykały się z poważnymi trudnościami wynikającymi z różnych przepisów i procedur krajowych oraz większej liczby granic lądowych i morskich we Wspólnocie wskutek jej rozszerzenia w 2004 r. i 2007 r.

Istniejące w Unii Europejskiej instrumenty w obszarze współpracy, takie jak europejskie ugrupowanie interesów gospodarczych (EUIG), są przede wszystkim ukierunkowane na współpracę podmiotów gospodarczych[4], a nie organów sektora publicznego. Ponadto struktury proponowane przez Radę Europy na potrzeby transgranicznej współpracy władz regionalnych i lokalnych nie zyskały poparcia w całej Unii Europejskiej.

W związku z tym na poziomie europejskim utworzono EUWT, instrument prawny, który przyczynia się do poprawy współpracy terytorialnej w wymiarze transgranicznym, zapewniając bezpośrednio stosowaną i trwałą europejską podstawę do działania. Wszystkie państwa członkowskie w pełni wdrażają rozporządzenie w sprawie EUWT. Utworzenie EUWT nie jest obowiązkowe, a rozporządzenie w sprawie EUWT nie uniemożliwia żadnej instytucji swobodnego wyboru innych form czy wzorów współpracy terytorialnej, niezależnie od posiadania osobowości prawnej.

EUWT stworzono w celu nadania współpracy terytorialnej bardziej strategicznego charakteru, gwarantując jednocześnie jej elastyczność i prostotę. EUWT powinno przyczynić się do ograniczenia trudności, z jakimi borykają się w związku z różnicami w krajowych przepisach i procedurach państwa członkowskie, w szczególności władze regionalne i lokalne, realizując działania w ramach tej współpracy i zarządzając nimi.

STOSOWANIE ROZPORZąDZENIA W SPRAWIE EUWT

W celu zgromadzenia niezbędnych danych dotyczących stosowania rozporządzenia w sprawie EUWT w praktyce, Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej w Komisji Europejskiej zorganizowała nieformalne spotkanie z ekspertami z poszczególnych państw członkowskich (z g rupą wysokiego szczebla mającą na celu pogłębienie refleksji nad przyszłym kształtem polityki spójności), spotkała się z przedstawicielami Parlamentu Europejskiego, a przede wszystkim ściśle współpracowała z Komitetem Regionów.

W 2010 r. Komisja Europejska i Komitet Regionów wraz z prezydencjami Rady Unii Europejskiej 2010–2011 (hiszpańską, belgijską i węgierską) oraz przy współudziale programu INTERACT przeprowadziła szeroko zakrojone konsultacje z państwami członkowskimi, władzami regionalnymi i lokalnymi oraz z innymi zainteresowanymi stronami, poświęcone funkcjonowaniu instrumentu EUWT i jego wartości dodanej.[5]

Rola europejskich instytucji i organów doradczych

Komisja Europejska

Komisja konsekwentnie podkreślała znaczenie efektywnego sprawowania rządów w celu zapewnienia spójności terytorialnej[6]. Ponadto Komisja czynnie uczestniczyła w konferencjach i dyskusjach organizowanych przez prezydencje Rady, Komitet Regionów, EUWT i inne zainteresowane strony.

Komisja zapewnia aktywne wsparcie, zarówno bezpośrednio, biorąc udział w konferencjach i wydarzeniach w ramach współpracy w sieciach, utrzymując dwustronne kontakty z niektórymi państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami, jak i za pośrednictwem INTERACT, programu wymiany doświadczeń w ramach europejskiej współpracy terytorialnej. Ponadto temat EUWT jest regularnie omawiany podczas dorocznych Dni Otwartych, organizowanych przez Komisję i Komitet Regionów.

Parlament Europejski

Parlament Europejski bardzo interesował się sprawą EUWT. W 2011 r. przyjęto sprawozdanie z własnej inicjatywy „dotyczące celu 3: Wyzwanie dla współpracy terytorialnej – przyszły harmonogram współpracy transgranicznej, transnarodowej i międzyregionalnej”[7]. O EUWT w sprawozdaniu napisano, co następuje: „ten instrument się sprawdza” oraz „odpowiada on potrzebom władz lokalnych i regionalnych dotyczącym uporządkowanej współpracy w sferze finansów, statusu prawnego i wielopoziomowego zarządzania (…).” Ponadto do propagowania i wykorzystywania EUWT do współpracy transgranicznej, transnarodowej i międzyregionalnej zachęca się również w sprawozdaniach dotyczących konkretnych sektorów, przykładowo sportu[8] i opieki zdrowotnej[9].

Komitet Regionów

Zgodnie z postanowieniami Traktatu, Komitet Regionów jest głównym partnerem Komisji, zwłaszcza w sprawach dotyczących współpracy transgranicznej. W 2008 r.[10] i 2011 r.[11] Komitet przyjął opinie na temat EUWT, w których potwierdził swoje zaangażowanie we wspieranie EUWT, wzywając też do przeprowadzenia zmian prawnych w celu ułatwienia tworzenia i funkcjonowania EUWT. Ponadto uważa on, że „...EUWT stwarza także interesujące perspektywy jako swoiste laboratorium systemu wielopoziomowego sprawowania rządów”.

Wdrażanie rozporządzenia w sprawie EUWT przez państwa członkowskie

Aby zapewnić skuteczne stosowanie rozporządzenia w sprawie EUWT, państwa członkowskie zobowiązane były przyjąć właściwe przepisy. Termin upłynął dnia 1 sierpnia 2007 r., a szczegóły dotyczące informacji przekazanych Komisji przez państwa członkowskie przedstawiono w dokumencie roboczym służb Komisji załączonym do niniejszego sprawozdania.[12]

Chociaż na dzień dzisiejszy wszystkie państwa członkowskie poinformowały Komisję o podjętych lub planowanych działaniach mających na celu dostosowanie krajowych przepisów na potrzeby wdrożenia rozporządzenia, to niektóre z nich uczyniły to ze znacznym opóźnieniem. Opóźnienia takie często skutkowały trudnościami z zatwierdzeniem propozycji dotyczących konkretnych EUWT.

Liczba i zakres EUWT

Artykuł 5 stanowi, że „członkowie informują zainteresowane państwa członkowskie oraz Komitet Regionów o konwencji oraz o rejestracji lub opublikowaniu statutu”. Umożliwia to Komitetowi Regionów prowadzenie nieformalnego rejestru EUWT:

Tworzenie EUWT (31 marca 2011 r.) [13]

Rok | Utworzone EUWT | Łącznie |

2008 | 4 | 4 |

2009 | 6 | 10 |

2010 | 6 | 16 |

W przygotowaniu | 21 |

Artykuł 7 stanowi, że „EUWT działa w ramach powierzonych mu zadań, które są ograniczone do ułatwiania i upowszechniania współpracy terytorialnej w celu wzmocnienia spójności gospodarczej i społecznej.” „Zadania EUWT są ograniczone przede wszystkim do realizacji programów lub projektów współpracy terytorialnej współfinansowanych przez Wspólnotę [w ramach polityki spójności]. EUWT może prowadzić inne określone działania związane ze współpracą terytorialną ich członków (…), niezależnie od tego, czy Wspólnota wnosi do nich wkład finansowy.”

W uzupełnieniu do przepisów rozporządzenia w sprawie EUWT, art. 18 rozporządzenia (WE) nr 1080/2006 (rozporządzenia w sprawie EFRR) [14] stanowi, że „p aństwa członkowskie uczestniczące w programie operacyjnym w ramach celu Europejska współpraca terytorialna mogą wykorzystywać europejskie ugrupowanie współpracy terytorialnej w celu uczynienia tego ugrupowania odpowiedzialnym za zarządzanie programem operacyjnym poprzez nałożenie na niego obowiązków instytucji zarządzającej i wspólnego sekretariatu technicznego.” Spośród 16 EUWT utworzonych na dzień 31 marca 2011 r., jedno zostało utworzone specjalnie na potrzeby wdrażania programu europejskiej współpracy terytorialnej i zarządzania nim, jedno utworzono przede wszystkim w celu wdrażania projektu finansowanego w ramach polityki spójności, natomiast pozostałe na potrzeby realizacji innych działań w ramach współpracy terytorialnej, które mogą obejmować projekty finansowane za pośrednictwem programu europejskiej współpracy terytorialnej.[15]

EUWT W PRAKTYCE

Powody tworzenia i rozwijania EUWT

EUWT zapewnia władzom lokalnym, regionalnym i krajowym oraz innym podmiotom prawa publicznego spójniejszy kontekst współpracy. Rozporządzenie w sprawie EUWT nadaje prowadzonej współpracy ramy formalne, zapewniając większą pewność prawa, bardziej urzędową podstawę oraz solidniejszą strukturę instytucjonalną. EUWT przyczynia się do poprawiania jakości dialogu między państwami członkowskimi i innymi organami publicznymi i stanowi odpowiednią strukturę dla współpracy terytorialnej w perspektywie długoterminowej.

Narzędzie w postaci rozporządzenia w sprawie EUWT umożliwia szeroko zakrojone partnerstwo, realną możliwość interwencji w wymiarze transgranicznym oraz szeroki zakres działań w ramach wszystkich trzech nurtów: transgranicznego, transnarodowego i międzyregionalnego. Upraszcza bardzo zróżnicowane wcześniej ramy prawne dla współpracy transgranicznej w całej UE, zapewniając jednocześnie odpowiednie ramy prawne dla współpracy transnarodowej i międzyregionalnej[16], mimo że w przypadku konkretnych spraw trzeba szukać rozwiązań ad hoc , formalnych lub nieformalnych.

Tworzenie EUWT podyktowane jest często chęcią stworzenia widocznej i trwałej struktury współpracy transgranicznej lub terytorialnej, opracowania wspólnej strategii na rzecz wzrostu, generowania ekonomii skali oraz zarządzania wspólnymi projektami, infrastrukturą lub zasobami środowiska. Ze sprawozdań państw członkowskich, władz regionalnych i lokalnych oraz EUWT wynika, że utworzenie EUWT często jest uwarunkowane wcześniejszą współpracą między danymi partnerami. Partnerzy podkreślali, że EUWT tworzono, aby lepiej stawić czoło wyzwaniu związanemu ze współpracą: wypracowanie porozumienia w kwestii roli i zadań EUWT to ważny element całego procesu. Niektóre z istniejących EUWT planują zwiększyć liczbę swoich członków, zatem utworzenie EUWT nie może być wydarzeniem jednorazowym, ale etapem stałego procesu.

Praktyczne trudności ze stosowaniem rozporządzenia w sprawie EUWT

Na podstawie dowodów zgromadzonych w trakcie konsultacji z zainteresowanymi stronami stwierdzono kilka problemów ze stosowaniem rozporządzenia w sprawie EUWT, związanych zarówno z tworzeniem, jak i funkcjonowaniem EUWT. EUWT pozytywnie postrzegają dany instrument, ale dotychczasowe jego zastosowanie jest znacznie poniżej możliwości, jakie stwarza.

Zgodnie z wyjaśnieniem przedstawionym wyżej, opóźnienie w przyjęciu krajowych przepisów oznaczało, że zanim je sformułowano, programy europejskiej współpracy terytorialnej były już przygotowane, jak również zapadły kluczowe decyzje o systemach wdrażania tych programów. Ponadto możliwe jest, że państwa członkowskie i instytucje zarządzające powstrzymywały się przed sformalizowaniem wdrażania programów współpracy za sprawą instrumentu EUWT z uwagi na fakt, że była to nowość.

Najważniejsze ze zgłaszanych negatywnych czynników utrudniających tworzenie EUWT to czasochłonne i złożone procedury. Niektóre EUWT skarżyły się, że występując o udzielenie praktycznych informacji lub wsparcia, przekonują się, że władze krajowe i służby Komisji są niedoinformowane w kwestii danego instrumentu. Wygląda na to, że decyzje o utworzeniu EUWT podejmowane przez państwo członkowskie w terminie trzech miesięcy od daty otrzymania wniosku to raczej wyjątek, a nie ogólna zasada, o której mowa w art. 4.

4.2.1 Tworzenie EUWT

Trudności prawne związane z tworzeniem EUWT, powodowane w większości wrażeniem, że zróżnicowane przepisy krajowe są niekompatybilne oraz brakiem koordynacji między państwami członkowskimi, to jedne z najważniejszych przeszkód zniechęcających zainteresowane strony do utworzenia EUWT. Zróżnicowanie struktur transgranicznych, władz lokalnych i regionalnych uwydatnia potrzebę posiadania takiego instrumentu, jak EUWT. Zróżnicowanie to skutkuje jednocześnie dużymi problemami w stosowaniu jednego modelu, który pogodzi wszystkie ograniczenia.

Problemem utrudniającym tworzenie EUWT jest różny status lokalnych i regionalnych organów w poszczególnych państwach członkowskich. Zadania pozostające w kompetencjach organów regionalnych lub lokalnych po jednej stronie granicy, po jej drugiej stronie mogą być uważane za domenę władz krajowych.

Drugi problem to fakt, że rozporządzenie w sprawie EUWT zezwala państwom członkowskim na podejmowanie różnych decyzji w procesie wdrażania go na poziomie krajowym, co skutkuje różnicami w kwestii ograniczonej lub nieograniczonej odpowiedzialności. W dwóch sąsiadujących ze sobą państwach członkowskich mogą obowiązywać inne systemy. Kiedy negocjowano rozporządzenie w sprawie EUWT, niektóre państwa członkowskie zwracały uwagę na fakt, że ich prawo krajowe nie zezwala lokalnym władzom na przynależność do podmiotu prawnego z nieograniczoną odpowiedzialnością, w związku z czym zachodziła konieczność ustanowienia przepisu zawartego w art. 12.

Trzecim problemem zarówno dla istniejących, jak i przyszłych EUWT, jest członkostwo państw trzecich oraz ich organów regionalnych i lokalnych. Artykuł 3 stanowi, że członkami EUWT mogą być państwa członkowskie, władze regionalne lub lokalne, lub podmioty prawa publicznego albo stowarzyszenia składające się z podmiotów należących do jednej lub kilku z tych kategorii, położone na terytorium przynajmniej dwóch państw członkowskich. W niektórych przypadkach jednak członkowie lub przyszli członkowie dopatrują się zalet w przyjmowaniu członków z państwa trzeciego lub nawet w utworzeniu EUWT zrzeszającego region lub władze lokalne z jednego państwa członkowskiego i z państwa trzeciego. Stwarza to problemy na poziomie politycznym, natomiast w drugim przypadku rodzi się pytanie, na jakiej podstawie prawnej można by utworzyć EUWT, w którego skład wchodziliby członkowie tylko z jednego państwa członkowskiego i z państwa trzeciego.

Okazuje się, że niektóre zgłoszone utrudnienia wynikają z braku szczegółowych informacji na temat rozporządzenia w sprawie EUWT. Przykładowo zapanowało zamieszanie w kwestii tego, co powinna zawierać konwencja ustanawiająca EUWT, a co statut takiego ugrupowania. Podobnie niektóre działania ograniczyło błędne przekonanie, że w EUWT nie mogą uczestniczyć podmioty prywatne. W rzeczywistości prywatne podmioty uwzględnione jako podmioty zamawiające do celów zamówienia publicznego mogą być członkami EUWT [art. 3 ust. 1 lit. d)]. Wnioskuje się jednak o rozszerzenie jeszcze tej możliwości. Ponadto niektóre zainteresowane strony zgłosiły opóźnienia w publikowaniu EUWT, sygnalizując ewentualną konieczność doprecyzowania i udoskonalenia procedury powiadamiania.

4.2.2 Funkcjonowanie EUWT

Funkcjonujące EUWT niemalże powszechnie twierdzą, że po pokonaniu przeszkód związanych z ich utworzeniem, korzyści są oczywiste. Utworzenie podmiotu prawnego posiadającego uprawnienia po obu stronach granicy może w ogromnym stopniu uprościć zapewnienie w racjonalny sposób publicznego transportu czy obiektów lub usług użyteczności publicznej albo wypracowanie zintegrowanej strategii rozwoju regionu w kontekście strategii „Europa 2020”.

Istnienie EUWT nie eliminuje jednak wszystkich problemów związanych z działalnością transgraniczną. Państwa członkowskie lub nawet władze w jednym państwie członkowskim mogą różnie interpretować dany przepis prawny, stosując różne praktyki.

Podstawowy problem uwydatniany przez zainteresowane strony dotyczy umów z pracownikami, mimo że art. 9 ust. 2 lit. d) stanowi, iż statut EUWT musi zawierać uzgodnienia dotyczące funkcjonowania EUWT, szczególnie w zakresie zarządzania personelem, procedur rekrutacji i charakteru umów z personelem. Komisja uważa zatem, że w statutach można wskazywać prawo mające zastosowanie do umów o zatrudnieniu, np. prawo właściwe dla miejsca siedziby EUWT lub miejsca, w którym znajdują się statutowe organy EUWT i w którym realizują one swoje zadania. W innym wypadku, stosownie do przepisu zawartego w art. 2 akapit drugi rozporządzenia w sprawie EUWT, jeżeli prawo UE lub prawo prywatne międzynarodowe wymaga wyboru prawa regulującego działalność EUWT, ugrupowanie takie trzeba traktować jak podmiot państwa członkowskiego, w którym EUWT ma zarejestrowaną siedzibę.

Ani rozporządzenie w sprawie EUWT, ani stosowne dyrektywy UE nie zapewniają rozwiązania sytuacji, w której taki podmiot prawa publicznego, jak EUWT nabywa jako instytucja zamawiająca roboty lub usługi w innym państwie członkowskim niż to, w którym ma zarejestrowaną siedzibę. Istniejące EUWT muszą jednak nabywać roboty czy usługi w kilku państwach członkowskich, ponieważ zakres działalności EUWT obejmuje różne kraje. Postuluje się rozwiązanie tej kwestii w rozporządzeniu w sprawie EUWT.

Większe rozpowszechnienie informacji umożliwiłoby EUWT wspieranie współpracy sieciowej, pozwalając też na wymianę doświadczeń. Służby Komisji nie zawsze uznawały EUWT za podmioty uprawnione przykładowo do udziału w zaproszeniach do składania wniosków ogłaszanych przez te służby. Podobnie krajowe organy administracji publicznej nie zawsze mają wiedzę na temat EUWT oraz zdolności i prawnego statusu tych ugrupowań.

Długa procedura tworzenia EUWT zniechęca do późniejszego dostosowywania konwencji czy statutów, nawet gdy wymagają tego zmienione okoliczności. Aktualne rozporządzenie w sprawie EUWT nie umożliwia jednak uproszczonego podejścia do zmiany konwencji czy statutów, zwłaszcza w kwestii przyjęcia do istniejącego EUWT nowych członków.

4.3 Przykłady istniejących EUWT

EUWT prowadzą działalność o bardzo szerokim zakresie, począwszy od wspólnego zarządzania zasobami naturalnymi, przez zapewnienie lepszego dostępu do trangranicznych systemów transportu, zarządzanie usługami świadczonymi w interesie ogólnym (takimi jak opieka zdrowotna czy edukacja), a skończywszy na innych zagadnieniach o wymiarze terytorialnym. Wiele EUWT planuje wdrożenie strategii wzrostu gospodarczego i zrównoważonego rozwoju zgodnych ze strategią „Europa 2020”, chcąc w ten sposób przyczynić się do pełnego rozwoju konkretnych terytoriów.

Działalność EUWT często wychodzi poza zakres samego wdrażania programów i projektów współpracy w ramach polityki spójności, które to programy i projekty wymienia się w rozporządzeniu w sprawie EUWT jako podstawowe zadania. Niektóre EUWT przedstawiają jednak aktualnie projekty do finansowania w ramach programu europejskiej współpracy terytorialnej lub innych programów UE.

Chociaż istniejące EUWT chwalą sobie możliwość podejmowania działań w charakterze instytucji zarządzającej i wspólnego sekretariatu technicznego dla europejskich programów współpracy, to z możliwości tej skorzystało dotychczas tylko EUWT Grande Région . Sytuacja taka może wynikać z ograniczeń czasowych w przyjmowaniu rozporządzenia w sprawie EUWT oraz z obowiązku przyjęcia przez państwa członkowskie krajowych przepisów mających na celu wdrożenie tego rozporządzenia.

EUWT Grande Région

To EUWT, podlegające prawu francuskiemu i mające siedzibę w Metz, zostało utworzone w kwietniu 2010 r. przez Wielkie Księstwo Luksemburga, Walonię ( Région Wallonne, Belgia), Lotaryngię ( Lorraine, Francja) i niemieckie kraje związkowe – Nadrenię-Palatynat (Rheinland-Pfalz) oraz Saarę (Saar). To jedyny przykład EUWT działającego w charakterze instytucji zarządzającej programem współpracy transgranicznej w ramach europejskiej współpracy terytorialnej, obejmującej większą część przynależnych regionów. Wspólny sekretariat techniczny działa na zasadzie stowarzyszenia i znajduje się w Luksemburgu. Dane EUWT jest finansowane ze środków pomocy technicznej programu europejskiej współpracy transgranicznej i pełni rolę instytucji zarządzającej programem europejskiej współpracy transgranicznej o takiej samej nazwie.

EUWT Hospital de la Cerdanya

To EUWT utworzono w kwietniu 2010 r. i ma ono charakter innowacyjnego rozwiązania umożliwiającego wywieranie bezpośredniego wpływu na ludność transgranicznej strefy we Francji i w Hiszpanii zamieszkałej przez około 30 000 osób znajdującemu się w tej strefie szpitalowi. Partnerzy zaangażowani w to ugrupowanie to rząd Katalonii, francuskie Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Zakład Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Regionalna Agencja ds. Szpitali w Langwedocji-Rousillon . Mając na uwadze rozmiar inwestycji i roczne wkłady finansowe, jest to największe z dotychczasowych przedsięwzięć wszystkich EUWT. Jest to pionierski projekt w niezwykle ważnym obszarze w UE, przyczyniający się do stopniowego zacieśniania współpracy oraz harmonizacji opieki zdrowotnej w państwach członkowskich.

EUWT Ister Granum

EUWT Ister Granum utworzono w czerwcu 2008 r. na pograniczu Węgier i Słowacji i było to drugie EUWT, jakie powstało w UE. Jego założeniem jest rozwój współpracy w regionie mostu Esztergom-Parkany. Na dzień dzisiejszy obejmuje 51 węgierskich i 38 słowackich władz lokalnych z danego Euroregionu. Za sprawą mocnego wsparcia politycznego i aktywności Euroregionu ugrupowanie to utworzono szybko, głównie w oparciu o zatwierdzony program rozwoju, który dane EUWT obecnie wdraża. Jednym z jego podstawowych zadań jest opracowywanie wniosków o finansowanie z programów europejskiej współpracy terytorialnej Węgry–Słowacja oraz Europa Południowo-Wschodnia.

Z uwagi na stopniowy wzrost liczby EUWT stało się jasne, że chociaż każde EUWT przystosowuje się do swojej konkretnej sytuacji, to występuje powszechna tendencja do uwydatniania strategicznych aspektów współpracy.

EUWT Eurometropole Lille-Kortrijk-Tournoi

Eurometropole Lille-Kortrijk-Tournoi to pierwsze EUWT, utworzone w styczniu 2008 r., i obejmujące 145 gmin oraz władze regionalne i krajowe. Region ten posiada długoletnie doświadczenie we współpracy transgranicznej, sięgające roku 1991. Obejmuje rozległy obszar miejski zamieszkały przez około dwa miliony osób. Jego podstawowym celem jest umacnianie spójności wewnętrznej transgranicznego obszaru miejskiego w drodze propagowania współpracy i realizowania projektów według wspólnej strategii rozwoju. Wartością dodaną jest lepsza koordynacja, u której podstaw leży zdecydowana gotowość do działania wszystkich zainteresowanych stron oraz długa historia współpracy.

PROPOZYCJE I UDOSKONALENIA

Komisja uważa, że instrument w postaci EUWT powinien być możliwie najprostszy i pozbawiony ograniczeń, umożliwiając ukształtowanie formy i sposobu funkcjonowania poszczególnych EUWT zależnie od zadań, które mają realizować w warunkach, w jakich prowadzą działalność.

Aby jednak takie elastyczne podejście nie skutkowało opóźnieniami we wdrażaniu, należy wprowadzić wiele znaczących udoskonaleń w procedurach zatwierdzania zgodnie z propozycjami przedstawionymi przez EUWT. Komisja planuje zatem wprowadzić określoną liczbę udoskonaleń tak w samym rozporządzeniu, jak i w szerszym kontekście.

Zmiany w rozporządzeniu w sprawie EUWT

Rozporządzenie w sprawie EUWT zapewnia wartościowy instrument, który cieszy się coraz większą akceptacją. Urzeczywistnienie tego instrumentu i pewne trudności w jego praktycznym wdrożeniu wskazują jednak na możliwość i potrzebę wprowadzenia udoskonaleń. W związku z tym Komisja planuje wiele zmian w rozporządzeniu w sprawie EUWT. Nie wymagałyby one wprowadzania zmian w działalności istniejących EUWT, ale z jednej strony dostosowywałyby język do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, natomiast z drugiej strony koncentrowałyby się na uproszczeniu i przyspieszeniu procesu tworzenia EUWT oraz jego wdrażania. Przykładowo rozszerzono by zakres aktu prawnego, aby zezwolić na tworzenie EUWT składających się z podmiotów prawa publicznego jednego państwa członkowskiego oraz państw trzecich. Obecny wymóg podejmowania decyzji w terminie trzech miesięcy co do zasady zastąpiono by systemem milczącej zgody na utworzenie EUWT w przypadku braku uzasadnionych zastrzeżeń ze strony władz krajowych w rozsądnym terminie. Cel EUWT można rozszerzyć na strategię i planowanie oraz zarządzanie regionalnymi i lokalnymi problemami, zgodnie z polityką UE. Na zakończenie tej sekcji warto wspomnieć, że za sprawą rozwiązania w kwestii ubezpieczenia, przyjętego na mocy prawa UE w odniesieniu do innego instrumentu prawnego[17], można rozwiązać problem tworzenia EUWT z ograniczoną odpowiedzialnością, co jest dopuszczalne w niektórych państwach członkowskich, ale niekoniecznie w państwach członkowskich z nimi sąsiadujących.

Możliwe objaśnienia

Doświadczenie pokazuje, że rozporządzenie w sprawie EUWT nie zawsze jest właściwie rozumiane. Komisja będzie starała się w bardziej zrozumiały sposób wyjaśnić, że konwencja ustanawiająca EUWT musi zawierać wyraźną informację, któremu prawu będzie podlegała działalność EUWT, objaśniając jednocześnie przepisy dotyczące wyjątków, oraz że członkami EUWT mogą być podmioty prywatne podlegające zasadom udzielania zamówień, natomiast statuty regulujące działalność EUWT muszą zawierać wyraźne zasady działalności ugrupowania, takie jak obowiązujące prawo krajowe w odniesieniu do pracowników.

Udoskonalenia związane z innymi przepisami i polityką UE

- Aby można było wykorzystać cały potencjał EUWT, instrument ten powinien wchodzić w zakres zintegrowanego podejścia do realizacji priorytetowych założeń polityki UE. W swoich wnioskach dotyczących przeglądu rozporządzeń odnoszących się do polityki spójności Komisja zamierza zapewnić wyeliminowanie przeszkód w sposobie korzystania z EUWT. Dzięki temu EUWT będą mogły bardziej się wyróżniać przy podejmowaniu interwencji wymagających współpracy regionów w różnych krajach. Ponadto EUWT mogą odgrywać ważną rolę w zwiększeniu skuteczności strategii makroregionalnych oraz projektów współpracy międzyregionalnej (realizowanych niezależnie od europejskiej współpracy terytorialnej) i sieci.

- Należy również stymulować wykorzystanie w dużym stopniu EUWT w realizacji innych obszarów polityki unijnej. Za sprawą bardziej uporządkowanych i dających się dostosować środków wdrażania EUWT może zapewnić polityce unijnej wartość dodaną w zakresie poprawy stanu środowiska naturalnego, współpracy w dziedzinie badań naukowych, edukacji, kultury i w innych obszarach.

- W ramach nadchodzącego przeglądu dyrektyw w sprawie zamówień publicznych Komisja rozważy sposoby rozwiązywania problemów dotyczących zamówień publicznych w wymiarze transgranicznym, z jakimi borykają się między innymi EUWT.

Udoskonalenia w zakresie gromadzenia i upowszechniania informacji

Skuteczność danego instrumentu można zwiększyć, wprowadzając kilka zmian. W związku z tym Komisja zamierza:

- gromadzić i rozprowadzać informacje o wdrażaniu rozporządzenia w sprawie EUWT w państwach członkowskich;

- prowadzić z Komitetem Regionów aktywną współpracę w zakresie platformy EUWT[18],

- zachęcać zainteresowane strony (krajowe, regionalne i lokalne organy administracji, istniejące i przyszłe EUWT) do wymiany wiedzy eksperckiej, współpracy sieciowej i regularnej wymiany poglądów, na przykład za pośrednictwem takiego programu, jak INTERACT.

WNIOSKI

Instrument EUWT zaproponowano w celu wyeliminowania przeszkód utrudniających współpracę terytorialną w Unii Europejskiej i poza nią, w szczególności w celu umożliwienia transgranicznej działalności i uniknięcia zatorów, jakie mogą się tworzyć za sprawą sprzecznych systemów prawnych i administracyjnych. Chociaż wykorzystanie tego nowego instrumentu do wskazanego celu było ograniczone z uwagi na moment jego wprowadzenia, to doświadczenie od 2007 r. pokazuje, iż instrument EUWT zaspokaja konkretne potrzeby. Wykorzystywano go między innymi do:

- zarządzania konkretnymi projektami, nawet niefinansowanymi z funduszy wspólnotowych;

- planowania strategii rozwoju stref transgranicznych i wielonarodowych;

- obsługi infrastruktury użyteczności publicznej;

- zapewnienia miejsca dla złożonej, wielopoziomowej komunikacji i współpracy;

- upowszechniania i zapewnienia trwałości współpracy wychodzącej poza zakres programów europejskiej współpracy transgranicznej.

Podsumowując, instrument ten zapewnił środki umożliwiające urzeczywistnienie woli współpracy, skutkując konkretnymi działaniami. Rosnąca stopniowo tendencja do tworzenia EUWT dowodzi, że lokalne i regionalne podmioty znajdują coraz więcej sposobów na realizację swoich dążeń przy pomocy tych ugrupowań.

Możliwości te można by wykorzystać jeszcze szerzej. Trudności związane z tworzeniem EUWT zniechęciły wiele potencjalnych grup, które mogłyby się przyczynić do realizacji wymienionych wyżej zadań. Ponadto jeden podmiot posiadający status prawny i prowadzący działalność transgraniczną nie eliminuje takich nieustających problemów, jak określenie zasad udzielania zamówień w wymiarze transgranicznym czy ustalenie statusu pracowników EUWT.

Komisja zamierza zatem zaproponować ograniczoną liczbę zmian w rozporządzeniu, mających na celu ułatwienie tworzenia i funkcjonowania EUWT oraz wyjaśnienie niektórych obowiązujących przepisów. Zachęca również do wprowadzania innych zmian, które zwiększyłyby skuteczność i efektywność działań EUWT ukierunkowanych na propagowanie współpracy we wdrażaniu europejskiej polityki.

Planowane przez Komisję podejście będzie miało na celu wyeliminowanie przeszkód w tworzeniu EUWT oraz zapewnienie ciągłości i ułatwienie działania EUWT już istniejących. Komisja uważa, że takie dostosowania umożliwią powszechniejsze wykorzystanie EUWT w celu zapewnienia lepszej współpracy i spójności polityki wśród podmiotów prawa publicznego bez dodatkowych obciążeń dla krajowych czy europejskich organów administracji.

[1] Zastępujący art. 159 Traktatu o Unii Europejskiej.

[2] „Jeśli działania szczególne okażą się niezbędne poza funduszami i bez uszczerbku dla środków przyjętych w ramach innych polityk Unii, działania takie mogą być przyjmowane przez Parlament Europejski i Radę, stanowiące zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą i po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Społecznym oraz Komitetem Regionów.”

[3] Dz.U. L 210 z 31.7.2006, s. 19.

[4] Członkami ugrupowania mogą być również „inne jednostki organizacyjne prawa publicznego lub prywatnego, które zostały utworzone zgodnie z prawem państwa członkowskiego” (art. 4 rozporządzenia (EWG) nr 2137/85), w tym, między innymi, władze lokalne oraz izby handlowe. Muszą one jednak prowadzić działalność, którą można uznać za działalność o charakterze gospodarczym..

[5] Wyniki opublikowano we Wnioskach Komitetu Regionów dotyczących wspólnych konsultacji – przegląd rozporządzenia (WE) nr 1082/2006 w sprawie europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej , Komitet Regionów, 2010: http://www.cor.europa.eu/COR_cms/ui/ViewDocument.aspx?contentid=366960dd-3c03-4efa-9230-665455fa6bb5

[6] Drugie sprawozdanie z postępów w obszarze spójności gospodarczej i społecznej COM(2003)31, wersja ostateczna z 30.1.2003, s.5.

[7] Projekt sprawozdania (2010/2155(INI)), Komisja Rozwoju Regionalnego, sprawozdawczyni: Marie Thérèse Sanchez-Schmid, czerwiec 2011 r.

[8] „Biała księga na temat sportu”, rezolucja PE z dnia 8 maja 2008 r., pkt 83, Dz.U. C 271E z 12.11.2009, s. 51.

[9] Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie stosowania praw pacjenta w transgranicznej opiece zdrowotnej (COM(2008)0414 – C6-0257/2008-2008/0142 (COD)), poprawka 102.

[10] Opinia Komitetu Regionów na temat Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej: nowy impuls dla współpracy terytorialnej w Europie (CdR 308/2007 wersja ostateczna), sprawozdawczyni: Mercedes Bresso.

[11] Opinia z inicjatywy własnej Komitetu Regionów: „Nowe perspektywy przeglądu rozporządzenia w sprawie EUWT” (CdR 100/2010 wersja ostateczna), sprawozdawca: Alberto Núnez Feijóo.

[12] Zob. sekcja 2 dokumentu roboczego służb Komisji.

[13] Źródło: Komitet Regionów. Zob. kompletny wykaz w sekcji 3 dokumentu roboczego służb Komisji.

[14] Dz.U. L 210 z 31.7.2006, s. 1.

[15] Źródło: sprawozdanie Komitetu Regionów.

[16] Inicjatywa wspólnotowa INTERREG III (2000-2006) – ocena ex post. Sprawozdanie końcowe (nr 2008.CE.16.0.AT.016), Panteia and Partners, maj 2010, s. 165.

[17] Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 723/2009 w sprawie wspólnotowych ram prawnych konsorcjum na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej (ERIC) (Dz.U. L 206 z 8.8.2009, s.1): „Jeżeli odpowiedzialność finansowa członków nie jest nieograniczona, ERIC zawiera odpowiednie ubezpieczenie obejmujące te formy ryzyka, które są charakterystyczne dla budowy i funkcjonowania infrastruktury.”

[18] http://portal.cor.europa.eu/egtc/en-US/Platform/Pages/welcome.aspx