Począwszy od 3. etapu (2013–2020), do sektorów, których instalacje stacjonarne zostają objęte zakresem EU ETS, zalicza się sektory energochłonne, w tym elektrownie i inne obiekty energetycznego spalania o nominalnej mocy cieplnej >20 MW (z wyjątkiem instalacji zajmujących się przetwarzaniem odpadów niebezpiecznych lub komunalnych), rafinerie ropy naftowej, piece baterii koksowniczych, produkcję żelaza i stali, klinkieru cementowego, szkła, wapna, cegieł, ceramiki, masy włóknistej, papieru i kartonu, aluminium, produktów petrochemicznych, amoniaku, kwasu azotowego, adypinowego, glioksalu i kwasu glioksalowego, wychwytywanie, transport rurociągami i geologiczne składowanie CO2. Do końca 2016 r. zakres EU ETS dla transportu lotniczego ogranicza się do lotów w obrębie Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG).

EU ETS funkcjonuje w 28 państwach członkowskich UE, Islandii, Liechtensteinie i Norwegii. System ten obejmuje emisje z ok. 11 000 elektrowni i instalacji produkcyjnych oraz emisje generowane przez ok. 520 przewoźników lotniczych operujących w europejskich portach lotniczych. System obejmuje swoim zasięgiem około 45 % emisji gazów cieplarnianych w UE.

Niniejsze sprawozdanie w sprawie funkcjonowania rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla, wymagane na podstawie art. 10 ust. 5 i art. 21 ust. 2 dyrektywy 2003/87/WE (dyrektywa w sprawie EU ETS), obejmuje 2015 r., ale przedstawia także pewne inicjatywy zaproponowane lub uzgodnione w 2016 r. O ile nie wskazano inaczej, dane wykorzystane do celów niniejszego sprawozdania są danymi publicznie dostępnymi będącymi w posiadaniu Komisji przed czerwcem 2016 r.

Pierwsze sprawozdanie w sprawie stanu europejskiego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla opublikowano w listopadzie 2012 r. (sprawozdanie w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla z 2012 r.). Jego celem było przeanalizowanie funkcjonowania rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla i rozważenie konieczności podjęcia działania regulacyjnego w świetle narastania nadwyżki uprawnień. W kontekście pierwszego sprawozdania unii energetycznej z listopada 2015 r. Komisja Europejska przyjęła drugie sprawozdanie w sprawie funkcjonowania rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla (sprawozdanie w sprawie rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla z 2015 r.) jako część sprawozdania z postępów w realizacji programu działań na rzecz klimatu. Sprawozdanie to objęło lata 2013–2014 i przedstawiono w nim również pewne inicjatywy przyjęte w 2015 r.

Silniejszy, lepiej funkcjonujący europejski rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla ma potencjał, aby wnieść znaczący wkład w przejście na gospodarkę niskoemisyjną i bezpieczną pod względem energetycznym w Europie. Jako największy na świecie rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla, EU ETS odgrywa także ważną rolę we wnoszeniu wkładu w globalne działania uzgodnione w grudniu ubiegłego roku w Paryżu jako część pierwszego światowego, powszechnego porozumienia w sprawie zmian klimatu.

W lipcu 2016 r. Komisja przedstawiła pakiet środków w celu przyspieszenia przejścia wszystkich sektorów gospodarki w Europie na gospodarkę niskoemisyjną. W jednym z wniosków ustawodawczych ustanowiono w odniesieniu do państw członkowskich wiążące roczne cele redukcji emisji gazów cieplarnianych na lata 2021–2030 w odniesieniu do sektorów nieobjętych EU ETS. Ogólnie nowe ramy opierają się na zasadach sprawiedliwości, solidarności, opłacalności i integralności środowiskowej.

począwszy od 2021 r., ogólna liczba uprawnień do emisji będzie zmniejszana co roku o 2,2 % w porównaniu z obowiązującym obecnie 1,74 %;

Od 2005 r. unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) stanowił kamień węgielny strategii UE na rzecz ograniczania emisji gazów cieplarnianych z przemysłu i sektora energetycznego w sposób racjonalny pod względem kosztów. System przyczynia się znacząco do osiągnięcia celu redukcji emisji UE na 2020 r. – UE jest na dobrej drodze do osiągnięcia swojego celu, a nawet przekroczenia go. Aby osiągnąć cel uzgodniony przez przywódców UE w październiku 2014 r. jako część ram polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030, polegający na zredukowaniu emisji o co najmniej 40 % do 2030 r., należy jednak zapewnić dalsze postępy. Ten krajowy cel zostanie zrealizowany zbiorczo przez UE w sposób racjonalny pod względem kosztów, prowadząc do redukcji w sektorach objętych i nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji. Sprawnie funkcjonujący i zreformowany EU ETS będzie stanowił główny mechanizm służący do realizacji tego celu, którym jest obniżenie emisji w sektorach objętych EU ETS o 43 % w porównaniu z 2005 r.

Według sprawozdań sporządzonych na podstawie art. 21 i złożonych w 2016 r. za rok sprawozdawczy 2015 łączna liczba dopuszczonych instalacji wynosi zaledwie niecałe 10 950 w porównaniu z ok. 11 200 rok wcześniej i ok. 11 400 dwa lata wcześniej.

W 2015 r. w ramach działań EU ETS przeważającą większość spalanych paliw stanowiły paliwa kopalne. Niemniej jednak 27 państw członkowskich zgłosiło także wykorzystanie biomasy w powiązaniu z niemal 2 000 instalacji (18 % wszystkich instalacji w 1966 r.). Tylko 4 państwa członkowskie nie zgłosiły żadnego wykorzystania biomasy (FR, LI, LT, MT). Wskazania emisji powiązanych z biomasą nie były kompletne we wszystkich sprawozdaniach państw członkowskich na podstawie art. 21 (DK, IE, LV, PT, RO), jednak w oparciu o faktycznie przedstawione dane emisje z wykorzystanej biomasy wynosiły ok. 125 mln ton CO2 (ok. 7 % w porównaniu z emisjami zgłoszonymi w EU ETS). Tylko dwa państwa członkowskie (DE i SE) zgłosiły niewielkie wykorzystanie biopaliwa, obejmujące łącznie czterech operatorów statków powietrznych.

W ramach kategorii określonych w oparciu o roczne emisje, dane z 2015 r. wskazują, że w 2014 r. 72 % instalacji należało nadal do kategorii A, 21 % – do kategorii B i tylko 7 % – do kategorii C. W 2015 r. ponad 5 700 instalacji (z wyjątkiem Włoch) zgłoszono jako „instalacje o niskim poziomie emisji” (57 % wszystkich z wyjątkiem Włoch). Duży odsetek instalacji o niskim poziomie emisji zaliczonych do kategorii A potwierdza znaczenie opartej na podziale i innych uproszczeniach architektury systemu monitorowania, raportowania i weryfikacji opracowanego z uwzględnieniem proporcjonalności.

Pomimo że podział instalacji na kategorie A, B i C oraz instalacje o niskim poziomie emisji w państwach członkowskich zasadniczo wykazuje tą samą ogólną tendencję, w sektorach branżowych lub w zakresie objętych działań występują większe różnice. We wszystkich państwach członkowskich występują instalacje objęte EU ETS, w których mają miejsce procesy spalania. Inne działania zgłoszone przez większość państw członkowskich obejmują rafinację ropy naftowej, produkcję stali, cementu, wapna, szkła, ceramiki oraz masy włóknistej i papieru. Tylko dwa państwa (Francja i Norwegia) zgłosiły, że wydały zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie wychwytywania i składowania CO2. W odniesieniu do działań w ramach EU ETS dodatkowo wymienionych dla emisji gazów cieplarnianych innych niż CO2, zgłaszane są zezwolenia wydane w odniesieniu do aluminium pierwotnego i perfluorowęglowodorów w 13 państwach (DE, EL, ES, FR, IS, IT, NL, NO, RO, SI, SK, SE, UK), natomiast w odniesieniu do produkcji kwasu azotowego i N2O - w 20 państwach (z wyjątkiem DK, EE, IE, IS, CY, LI, LV, LU, MT, PT, SI). Inne sektory związane z emisją N2O zostały zgłoszone jedynie w trzech państwach członkowskich i obejmują produkcję kwasu adypinowego (DE, FR, IT) oraz produkcję glioksalu i kwasu glioksalowego (DE, FR).

Jak zgłoszono w 2015 r., tylko niewielka liczba państw członkowskich skorzystała z możliwości wyłączenia z EU ETS małych podmiotów uczestniczących w systemie zgodnie z art. 27 dyrektywy w sprawie EU ETS. W dyrektywie zaproponowano taką możliwość w celu jeszcze większego ograniczenia kosztów administracyjnych w odniesieniu do małych podmiotów uczestniczących w systemie i wolno z niej korzystać w przypadku, gdy wdrożone zostały równoważne środki dotyczące redukcji emisji gazów cieplarnianych. Według sprawozdań przedstawionych w 2016 r. z tej możliwości korzysta osiem państw (DE, ES, FR, HR, IS, IT, SI, UK), w szczególności w odniesieniu do instalacji służących do spalania i do produkcji ceramiki. Całkowita ilość wyłączonych emisji za 2015 r. wyniosła około 4 mln ton CO2 (około 0,22 % całkowitych zweryfikowanych emisji) w porównaniu z 3,9 mln ton w 2014 r. i 4,7 mln ton CO2 w 2013 r.

Warto zauważyć, że ze sprawozdań państw członkowskich złożonych zgodnie z art. 21 w 2016 r. wynika, że tylko niewielka liczba państw członkowskich skorzystała z przepisu art. 13 rozporządzenia w sprawie monitorowania i sprawozdawczości zezwalającego na stosowanie uproszczonych planów monitorowania w przypadkach o niskim ryzyku. Jedynie BE (Flandria), FR, HR, LI, LT i HU zgłaszają stosowanie takich planów w przypadku instalacji i jedynie PL, IS i FI - w przypadku transportu lotniczego.

Jeżeli chodzi o uwzględnienie operatorów statków powietrznych, oszacowano, że liczba operatorów statków powietrznych zgłoszonych w ramach planów monitorowania objętych EU ETS obecnie wynosi mniej niż 530 za 2015 r., w porównaniu z ponad 610 zgłoszonymi za 2014 r.

2.2.Rejestr Unii

Rejestr Unii służy do monitorowania prawa własności uprawnień i transakcji dotyczących uprawnień podobnie jak w banku w drodze rejestrowania ilości posiadanych na kontach i transakcji między kontami. Ten jednolity rejestr jest obsługiwany i prowadzony przez Komisję, natomiast krajowi administratorzy rejestrów we wszystkich 31 państwach uczestniczących w EU ETS pełnią rolę punktów kontaktowych dla przedstawicieli ponad 20 000 kont (przedsiębiorstw lub osób fizycznych). Dla europejskich podmiotów uczestniczących w systemie, przedsiębiorców i 31 organów krajowych jednolity rejestr stanowi środek wspomagający prowadzenie działalności w ramach EU ETS: np. przydzielanie bezpłatnych uprawnień na operatorów stacjonarnych i operatorów statków powietrznych, rejestrowanie emisji podmiotów uczestniczących w systemie (instalacje stacjonarne i transport lotniczy), umożliwianie podmiotom uczestniczącym w systemie, zawodowym przedsiębiorcom i osobom fizycznym zawieranie transakcji w drodze przekazywania uprawnień między kontami, umożliwianie podmiotom uczestniczącym w systemie rekompensowanie ich emisji w drodze zrzeczenia się uprawnień. Ponadto rejestr jest wykorzystywany w celu wdrożenia decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego* i na potrzeby aukcji uprawnień do emisji. Równocześnie rejestr Unii umożliwia uczestniczącym państwom stosowanie się do zasad protokołu z Kioto: np. wycofanie lub anulowanie jednostek protokołu z Kioto. *Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 406/2009/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wysiłków podjętych przez państwa członkowskie, zmierzających do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w celu realizacji do roku 2020 zobowiązań Wspólnoty dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych (Dz.U. L 140 z 5.6.2009, s. 136).

W 2016 r. rejestr Unii włączy Maltę i Cypr do międzynarodowego dziennika transakcji ONZ, jak również wdroży w koordynacji z ONZ niezbędne funkcje w celu prowadzenia procesów określonych w decyzji 3/CMP.11 Konferencji Stron protokołu z Kioto.

Jako centralny administrator rejestru Unii Komisja, w porozumieniu z krajowymi administratorami rejestrów, dąży również do ciągłego usprawniania funkcji rejestru, zwiększania jego bezpieczeństwa i przystępności dla użytkownika.

Dalsze szczegółowe informacje na temat EU ETS zostały przedstawione w podręczniku ETS.

3.FUNKCJONOWANIE RYNKU UPRAWNIEŃ DO EMISJI DWUTLENKU WĘGLA W 2015 r.



W niniejszym rozdziale przedstawiono informacje na temat podaży i popytu w ramach EU ETS, które obejmują informacje dotyczące pułapu emisji, przydziału bezpłatnych uprawnień, programu NER300, sprzedaży na aukcji i odstępstwa od stosowania pełnego systemu aukcyjnego w odniesieniu do sektora energetycznego w niektórych państwach członkowskich oraz stosowanie międzynarodowych jednostek emisji.

Jeżeli chodzi o popyt, przedstawiono w nim informacje dotyczące zweryfikowanych emisji oraz zachowania równowagi między podażą a popytem.

3.1.Podaż: uprawnienia wprowadzane do obrotu

3.1.1.Pułap