Komisja wzywa ponadto państwa członkowskie do powstrzymania się przed zawieraniem dwustronnych umów, podejmowaniem ustaleń i dyskusji ze Zjednoczonym Królestwem. Mogłyby one podważyć proces ratyfikacji, w większości przypadków byłoby to niezgodne z prawem Unii, a także groziłoby stworzeniem nierównych warunków działania wśród państw członkowskich. Skomplikowałyby one przyszłe negocjacje Unii w sprawie nowego partnerstwa ze Zjednoczonym Królestwem. Podobnie jak w przypadku umowy o wystąpieniu zasadnicze znaczenie ma dalsze stosowanie wspólnego podejścia do przygotowań i prac nad planem działania awaryjnego.

Zważywszy na utrzymującą się niepewność co do procesu ratyfikacji przez Zjednoczone Królestwo, a także zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej (art. 50) z dnia 13 grudnia, Komisja w trybie pilnym przystępuje do wykonania swojego planu działania awaryjnego. Komisja przyjęła dzisiaj wszystkie wnioski ustawodawcze i akty delegowane, które zapowiedziała w tym planie działania. Pozostałe projekty aktów wykonawczych, które zapowiedziała, będą gotowe najpóźniej do dnia 15 lutego 2019 r., aby umożliwić głosowanie we właściwych komitetach w stosownym czasie.

Dnia 13 grudnia 2018 r. Rada Europejska (art. 50) zaapelowała także o to, by prace zmierzające do przygotowania się na konsekwencje wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE zintensyfikować na wszystkich szczeblach, uwzględniając wszelkie możliwe scenariusze. Dzisiaj, tj. dnia 19 grudnia 2018 r., w odpowiedzi na ten apel, Komisja przyjęła środki, które wyjaśnia w niniejszym komunikacie obok innych istotnych kroków związanych z wykonaniem swojego planu działania awaryjnego.

Dnia 13 listopada 2018 r. Komisja przedstawiła plan działania awaryjnego w drugim komunikacie w sprawie przygotowań do brexitu. Środki awaryjne zapowiedziane w planie działania są środkami jednostronnymi mającymi ograniczyć szkody i mogą jedynie ograniczyć najpoważniejsze konsekwencje wystąpienia bez umowy. Dnia 14 listopada 2018 r. negocjatorzy Komisji i Zjednoczonego Królestwa uzgodnili warunki umowy o wystąpieniu. Dnia 22 listopada 2018 r. Komisja zatwierdziła kompletną umowę o wystąpieniu. Dnia 25 listopada 2018 r. Rada Europejska (art. 50) zatwierdziła umowę o wystąpieniu i zwróciła się do Komisji, Parlament Europejskiego i Rady o podjęcie niezbędnych kroków mających zapewnić wejście w życie umowy o wystąpieniu dnia 30 marca 2019 r., tak aby zagwarantować uporządkowane wystąpienie.

Zjednoczone Królestwo podjęło decyzję o wystąpieniu z Unii Europejskiej, powołując się na procedurę przewidzianą w art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej. Wystąpienie nastąpi za nieco ponad sto dni, chyba że Zjednoczone Królestwo wycofa się ze swojej decyzji lub okres ten zostanie jednomyślnie przedłużony. Komisja wyraża ubolewanie z powodu tej decyzji, ale ją szanuje. Jak podkreślono w pierwszym komunikacie Komisji w sprawie przygotowań do brexitu z dnia 19 lipca 2018 r., bez względu na przewidywany scenariusz, decyzja Zjednoczonego Królestwa spowoduje znaczne zakłócenia. W związku z tym Komisja konsekwentnie wzywa obywateli i przedsiębiorstwa w Unii, a także państwa członkowskie UE do przygotowania się na każdy możliwy scenariusz, do oceny ryzyka związanego z wystąpieniem i zaplanowania działań mających złagodzić takie ryzyko.

Rada Europejska apeluje o to, by prace służące osiągnięciu gotowości na skutki wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE zintensyfikować na wszystkich szczeblach, uwzględniając wszelkie możliwe scenariusze

·powinny zostać przyjęte jednostronnie przez Unię Europejską w celu realizacji jej interesów; powinna istnieć możliwość ich uchylenia w dowolnej chwili;

·powinny być zgodne z podziałem kompetencji przewidzianym w traktatach;

·krajowe środki awaryjne powinny być zgodne z prawem Unii;

·nie powinny rozwiązywać problemu opóźnień, których można było uniknąć dzięki środkom w zakresie przygotowań i terminowym działaniom zainteresowanych stron.

Na podstawie art. 355 ust. 3 TFUE i w zakresie przewidzianym w akcie przystąpienia Zjednoczonego Królestwa do Wspólnot Europejskich w 1972 r., prawo Unii stosuje się do Gibraltaru jako terytorium europejskiego, za którego stosunki zewnętrzne odpowiedzialne jest państwo członkowskie. Art. 355 ust. 3 TFUE nie będzie miał zastosowania do Gibraltaru w momencie, gdy Zjednoczone Królestwo przestanie być państwem członkowskim. W konsekwencji środki awaryjne nie będą miały zastosowania do Gibraltaru.

4.Obywatele

W razie nieratyfikowania umowy o wystąpieniu obywatele Unii mieszkający w Zjednoczonym Królestwie nie będą objęci ochroną w postaci przepisów UE dotyczących swobodnego przepływu. Obywatele Zjednoczonego Królestwa w Unii Europejskiej zaczną podlegać, z dniem wystąpienia, ogólnym przepisom mającym zastosowanie do obywateli państw trzecich w UE. Rzutowałoby to na ich prawo do pobytu i pracy w obecnym miejscu zamieszkania, a także na ich prawo do zabezpieczenia społecznego, z którego korzystają.

Komisja niezmiennie podkreśla, że jej priorytetem jest ochrona obywateli Unii w Zjednoczonym Królestwie, a także obywateli Zjednoczonego Królestwa w Unii Europejskiej. Wzywa ona państwa członkowskie do wspaniałomyślnego podejścia do obywateli Zjednoczonego Królestwa, którzy mają status rezydenta na ich terytorium. W swoim komunikacie z dnia 13 listopada Komisja z zadowoleniem przyjęła zapewnienia premier Theresy May, że nawet w razie braku umowy prawa obywateli UE w Zjednoczonym Królestwie będą chronione. Komisja oczekuje, że zapewnienie to nabierze formalnej wagi, tak by obywatele mogli na nim polegać.

Prawo do pobytu

Jeżeli chodzi o prawo do wjazdu, pobytu i pracy na terenie państw członkowskich UE, obywatele Zjednoczonego Królestwa mieszkający na terenie Unii Europejskiej będą podlegać przepisom UE, a także przepisom krajowym dotyczącym obywateli państw trzecich. W przypadku krótkoterminowych pobytów (trwających nie dłużej niż 90 dni w okresie 180 dni) Komisja przyjęła wniosek w sprawie rozporządzenia, które zwalnia obywateli Zjednoczonego Królestwa z obowiązku wizowego, pod warunkiem że wszyscy obywatele Unii będą również zwolnieni z obowiązku wizowego w Zjednoczonym Królestwie. Obywatele państw trzecich, którzy pragną zamieszkać na terenie państwa członkowskiego UE na okres dłuższy niż 90 dni w dowolnym celu, muszą uzyskać dokument pobytowy lub wizę długoterminową, wydawane przez krajowy organ ds. migracji w danym państwie członkowskim. Zgodnie z przepisami Unii obywatelom państw trzecich, którzy legalnie przebywają w danym państwie członkowskim od pięciu lat, przysługuje, pod pewnymi warunkami, status rezydenta długoterminowego w takim państwie członkowskim. W swoim drugim komunikacie w sprawie przygotowań do brexitu Komisja doprecyzowała, że jej zdaniem w takich przypadkach należy uwzględniać okresy legalnego pobytu obywateli Zjednoczonego Królestwa w państwie członkowskim przed wystąpieniem.

W tym kontekście Komisja wzywa państwa członkowskie do:

üpodjęcia środków zgodnie z prawem Unii, aby wszyscy obywatele Zjednoczonego Królestwa legalnie przebywający na terenie państwa członkowskiego według stanu na dzień 29 marca 2019 r. mogli w dalszym ciągu być traktowani jak osoby legalnie i nieprzerwanie przebywające w takim państwie członkowskim;

übycia gotowym do wydania obywatelom Zjednoczonego Królestwa dokumentów pobytowych będących dowodem ich legalnego pobytu i prawa do pracy. Państwa członkowskie, w szczególności te przyjmujące najwięcej osób, proszone są o pragmatyczne podejście, zgodnie z prawem Unii, do wydawania tymczasowych dokumentów pobytowych do czasu wydania ostatecznego dokumentu pobytowego. Przy uwzględnianiu szczególnej sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich można zastosować kilka rozwiązań technicznych, na przykład krajowe środki ustawodawcze, wydawanie tymczasowych dokumentów lub uznawanie już istniejących dokumentów; oraz

üpodjęcia wszelkich środków ustawodawczych i administracyjnych, by móc wydawać tymczasowe dokumenty pobytowe przed datą wystąpienia oraz rozpatrywać wnioski o ostateczne dokumenty pobytowe w jednolitym formacie do końca 2019 r.

Dnia 20 grudnia 2018 r. Komisja omówi dalsze kwestie praktyczne z państwami członkowskimi (UE27) w celu obrania spójnego podejścia.

W przypadku obywateli Unii mieszkających w Zjednoczonym Królestwie, oprócz wysiłków podejmowanych przez przedstawicielstwa dyplomatyczne państw członkowskich w Zjednoczonym Królestwie, przedstawicielstwa Komisji w Zjednoczonym Królestwie będą w dalszym ciągu uważnie monitorować stanowisko Zjednoczonego Królestwa w sprawie dalszego pobytu obywateli Unii w Zjednoczonym Królestwie. Komisja przekaże informacje i wiedzę specjalistyczną obywatelom zainteresowanym tymi kwestiami.

Koordynacja zabezpieczenia społecznego

Prawo Unii przewiduje wspólne przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mające chronić prawa do zabezpieczenia społecznego przysługujące obywatelom Unii, którzy w chwili przenoszenia się do innego państwa członkowskiego korzystali ze swojego prawa podstawowego. Unijne przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego regulują prawa wynikające z przepisów krajowych i dotyczące świadczeń chorobowych, świadczeń z tytułu macierzyństwa i równoważnych świadczeń dla ojców, świadczeń z tytułu inwalidztwa, świadczeń dla bezrobotnych, świadczeń rodzinnych, świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Zasady leżące u podstaw przepisów dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zapewniają, aby obywatele podlegali wyłącznie przepisom ustawodawstwa jednego państwa członkowskiego (zasada jedności) i aby mieli te same prawa i obowiązki co obywatele państwa członkowskiego, którego ustawodawstwu podlegają (zasada równego traktowania). Zasady te gwarantują ponadto, że poprzednie okresy ubezpieczenia, pracy lub pobytu w innych państwach członkowskich będą brane pod uwagę w momencie ustalania przez organy, czy dana osoba kwalifikuje się do otrzymywania świadczenia (agregacja świadczeń) oraz że obywatele mogą, co do zasady, otrzymywać świadczenia pieniężne, które im przysługują, nawet jeżeli mieszkają w innym państwie członkowskim (zasada przenoszenia świadczeń).

W razie nieratyfikowania umowy o wystąpieniu przepisy Unii dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przestaną mieć zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa. Rodzi to obawy w przypadku obywateli Unii, którzy obecnie pracują lub mieszkają w Zjednoczonym Królestwie bądź pracowali tam lub mieszkali w przeszłości, co do ich prawa do zabezpieczenia społecznego. To samo dotyczy obywateli Zjednoczonego Królestwa, którzy obecnie pracują lub mieszkają w innym państwie członkowskim.

Komisja wzywa państwa członkowskie, aby podjęły wszelkie możliwe kroki i rozwiały te obawy, a także zapewniły pewność prawa i ochronę uprawnień do zabezpieczenia społecznego nabytych przez obywateli, którzy przed dniem 30 marca 2019 r. skorzystali ze swojego prawa do swobodnego przepływu.