KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 16.12.2015 COM(2015) 644 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Sprawozdanie dotyczące oceny dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/122/WE z dnia 14 stycznia 2009 r. w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do niektórych aspektów umów timeshare, umów o długoterminowe produkty wakacyjne, umów odsprzedaży oraz wymiany



1.Wprowadzenie Niniejsze sprawozdanie zawiera ocenę stosowania dyrektywy 2008/122/WE (dyrektywy w sprawie umów timeshare) w państwach członkowskich i ocenę jej skutków. Dyrektywą w sprawie umów timeshare z 2008 r. uchylono wcześniejszą dyrektywę 94/47/WE oraz uaktualniono jej przepisy w celu przystosowania ich do nowych produktów na rynku podróży. Zakresem dyrektywy objęto szerszy wachlarz usług związanych z wakacjami cechujących się zobowiązaniami długoterminowymi lub znacznym ryzykiem finansowym dla konsumentów, a mianowicie: - umowy timeshare zawarte na ponad rok, na podstawie których konsument za odpłatą nabywa prawo do korzystania z noclegowego miejsca zakwaterowania przez ponad jeden okres korzystania; - umowy o długoterminowe produkty wakacyjne, na podstawie których konsument za opłatą nabywa prawo do otrzymywania korzyści związanych z zakwaterowaniem oferowanym albo wraz z usługami związanymi z podróżą lub innymi usługami, albo bez takich usług (takich jak członkostwo w „klubach wakacyjnych oferujących zniżki”, które oferują zniżki na podróż i zakwaterowanie w różnych ośrodkach na określony czas); - umowy wymiany, na podstawie których konsument za opłatą przystępuje do systemu, który umożliwia mu skorzystanie z noclegowego miejsca zakwaterowania lub innych usług w zamian za tymczasowe udzielenie innym osobom dostępu do korzyści dotyczących praw wynikających z jego umowy timeshare; - umowy odsprzedaży, na podstawie których przedsiębiorca za opłatą udziela właścicielowi obiektu objętego umową timeshare pomocy w odsprzedaży praw wynikających z tej umowy lub w odsprzedaży długoterminowego produktu wakacyjnego. W odniesieniu do takich umów w dyrektywie w sprawie umów timeshare określono wiele praw konsumentów. Obejmują one ścisłe reguły dotyczące informacji udzielanych przed zawarciem umowy i przy zawarciu umowy, które przedsiębiorca musi dostarczyć konsumentowi, prawo konsumenta do odstąpienia od umowy w ciągu 14 dni kalendarzowych oraz zakaz płacenia zaliczek w terminie odstąpienia od umowy. Umowy timeshare lub umowy o długoterminowe produkty wakacyjne mogą mieć charakter transgraniczny, w przypadku gdy marketing lub zawarcie umowy odbywa się w innym państwie niż państwo pochodzenia konsumenta i w przypadku gdy dane obiekty lub kluby będące przedmiotem umowy znajdują się w innych państwach. Niniejsze sprawozdanie opracowano w oparciu o kilka następujących źródeł informacji: służby Komisji od sierpnia 2013 r. prowadzą szczegółowe kontrole transpozycji przepisów krajowych i ich zgodności z dyrektywą 2008/122/WE; w maju 2014 r. zorganizowano spotkanie przedstawicieli organów wszystkich państw członkowskich na szczeblu UE w celu zbadania funkcjonowania przedmiotowej dyrektywy we wszystkich państwach członkowskich UE. Służby Komisji otrzymały również skargi bezpośrednio od konsumentów i zwróciły się do organów krajowych, przedstawiając im uwagi przedłożone Komisji; badanie dotyczące praktycznego stosowania dyrektywy 2008/122/WE w sprawie umów timeshare: w przygotowywaniu niniejszego sprawozdania wykorzystano również zewnętrzne badanie przeprowadzone w 2014 r., które obejmowało ankietę internetową, a następnie rozmowy z poszczególnymi zainteresowanymi stronami i pięć regionalnych warsztatów. Innym ważnym źródłem informacji była baza danych zawierająca skargi, wykorzystywana przez Sieć Europejskich Centrów Konsumenckich.

2. Transpozycja przedmiotowej dyrektywy Państwa członkowskie miały obowiązek dokonać transpozycji przedmiotowej dyrektywy do prawa krajowego do dnia 23 lutego 2011 r. Czternaście państw członkowskich nie dotrzymało tego terminu, w związku z czym Komisja wszczęła postępowania w sprawie uchybienia ich zobowiązaniom w związku z niedopełnieniem obowiązku zgłoszenia środków transpozycji. Ostatnim państwem członkowskim, które dokonało pełnej transpozycji dyrektywy, była Hiszpania, gdzie transpozycja miała miejsce w marcu 2012 r.. W związku z tym pełnej transpozycji dyrektywy w całej UE dokonano ponad rok później niż planowano. Miało to oczywiście wpływ na dostępność danych potrzebnych do oceny praktycznego stosowania dyrektywy. O ile 15 państw członkowskich wdrożyło przedmiotową dyrektywę w ramach sektorowych aktów prawnych, o tyle pozostałe 13 państw członkowskich dokonało jej transpozycji do swoich kodeksów cywilnych, kodeksów konsumenckich lub innych ogólnych ram prawnych związanych z przepisami dotyczącymi ochrony konsumentów. W sierpniu 2013 r., po szczegółowej analizie środków transpozycji, Komisja podjęła dialog z 21 państwami członkowskimi w celu wyjaśnienia pewnych kwestii związanych z nieprawidłową transpozycją. W rezultacie tej ogólnej kontroli transpozycji kilka państw członkowskich dokonało zmian w swoich przepisach; do dnia dzisiejszego wciąż trwa dialog z dwoma państwami członkowskimi. 3.Wpływ głównych przepisów horyzontalnych przedmiotowej dyrektywy Od rozpoczęcia stosowania dyrektywy z 2008 r. spadła liczba skarg rejestrowanych przez Sieć Europejskich Centrów Konsumenckich ze średnio 2 150 skarg rocznie w latach 2008–2011 do średnio 1 820 skarg w latach 2012–2013. Stowarzyszenie Komitetów Właścicieli Obiektów Objętych Umowami Timeshare (ang. Association of Timeshare Owners Committees, TATOC) odnotowało znaczny spadek w liczbie skarg na właścicieli obiektów objętych umowami timeshare w Zjednoczonym Królestwie, których dotyczy ponad połowa wszystkich skarg w tym sektorze zgodnie z danymi Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich. Spadek liczby skarg zbiega się z wejściem w życie przedmiotowej dyrektywy. Dane te wskazują zatem na fakt, że w ujęciu ogólnym dyrektywa w sprawie umów timeshare ma dobry wpływ. 3.1. Prawo do odstąpienia od umowy W dyrektywie w sprawie umów timeshare z 2008 r. poprzedni minimalny termin odstąpienia od umowy wynoszący 10 dni zastąpiono w pełni zharmonizowanym terminem odstąpienia wynoszącym 14 dni w całej UE w przypadku wszystkich czterech odpowiednich umów objętych zakresem stosowania dyrektywy. Korzystanie z prawa do odstąpienia od umowy Zgodnie z wynikami ankiety internetowej zarówno przedsiębiorcy, jak i konsumenci postrzegają pełną harmonizację prawa do odstąpienia od umowy jako zmianę pozytywną. Odnotowano wysoki odsetek (38,5 %) konsumentów, którzy doświadczyli problemów i nadal informowali, że nie byli w stanie wykonywać swojego prawa do odstąpienia od umowy. Odsetek ten wskazuje na możliwe niedociągnięcia w egzekwowaniu tego przepisu. 3.2. Udzielanie informacji przed zawarciem umowy i wymogi językowe W dyrektywie wprowadzono jednolite zasady dotyczące języka i wymogów związanych z udzielaniem informacji przed zawarciem i przy zawarciu umowy. Identyczne zasady dotyczące marketingu mają zastosowanie w całej UE, co skutkuje obniżeniem kosztów związanych z profesjonalnym doradztwem prawnym i umożliwia konsumentom dokonywanie bardziej świadomych wyborów. Załączniki do przedmiotowej dyrektywy zawierają zestaw formularzy do udzielania w pełni zharmonizowanych informacji przed zawarciem umowy oraz standardowy formularz mający na celu ułatwienie konsumentowi ewentualnego odstąpienia od umowy w ciągu 14 dni. W dyrektywie wprowadzono wymóg, zgodnie z którym informacji należy udzielać na trwałym nośniku, który umożliwia ich nieodpłatne przechowywanie w niezmienionej postaci. W odniesieniu do wymogów językowych w przedmiotowej dyrektywie określono, że konsumenci mogą zdecydować o otrzymaniu informacji udzielanych przed zawarciem umowy i samej umowy w języku państwa członkowskiego, w którym zamieszkują lub którego są obywatelami. Stosowanie wymogów dotyczących informacji udzielanych przed zawarciem umowy Zgodnie z wynikami ankiety spośród konsumentów, którzy zawarli umowę po rozpoczęciu stosowania przedmiotowej dyrektywy i którzy doświadczyli problemów, 70 % miało poczucie, iż nie otrzymali dostatecznych informacji na temat warunków umowy. Odsetek ten w porównaniu z 76 % konsumentów, którzy doświadczyli problemów związanych z umowami zawartymi przed wejściem w życie dyrektywy z 2008 r. i którzy czuli się niedostatecznie poinformowani o warunkach umów, świadczy o tym, że sytuacja nie uległa znacznej poprawie. Niemniej jednak, zgodnie z wynikami wspomnianego badania, nowe przepisy dotyczące informacji udzielanych przed zawarciem umowy są ogólnie postrzegane przez konsumentów jako korzystne. Z drugiej strony przedsiębiorcy są zdania, że nowe wymogi doprowadziły do powstania dodatkowych formalności i zwiększyły koszty operacyjne. Uważają, że formularz zawarty w załącznikach do przedmiotowej dyrektywy można by uprościć. Stosowanie wymogów językowych Zgodnie z wynikami ankiety od rozpoczęcia stosowania przedmiotowej dyrektywy jedynie 7 % (w porównaniu z 9 % wcześniej) ankietowanych konsumentów otrzymało informacje przed zawarciem umowy w języku, którego nie rozumieli. W związku z tym z perspektywy konsumenta nie wydaje się, aby kwestia ta stanowiła powód do obaw. Niektóre przedsiębiorstwa timeshare uważają jednak, że wspomniane wymogi językowe są kosztowne i kłopotliwe.

3.3. Zakaz płacenia zaliczek Z poprzedniej dyrektywy 94/47/WE zachowano przepis dotyczący zakazu płacenia zaliczek w terminie odstąpienia od umowy. W dyrektywie w sprawie umów timeshare wyjaśniono warunki tego zakazu, dzięki któremu zapewniono, aby wszelkie formy wynagrodzenia – nie tylko na rzecz przedsiębiorcy, lecz również strony trzeciej – były zakazane. Ma on również zastosowanie w trakcie wydłużonego terminu odstąpienia od umowy, w przypadku gdy przedsiębiorca nie zdołał udzielić wszystkich wymaganych informacji w umowie. Zgodnie z wynikami badania konsumenci postrzegają ten przepis jako korzystny. Przedsiębiorcy uważają jednak, że zakaz ten jest szkodliwy dla ich działalności, podnosząc, iż wielu konsumentów nie podchodzi poważnie do swoich zobowiązań wynikających z umowy timeshare. Chociaż przepis ten obowiązuje od prawie 20 lat, na podstawie badań wykazano, że spośród konsumentów, którzy dokonali zakupu w oparciu o umowę timeshare lub nabyli powiązane produkty w 2012 r. lub później i doświadczyli problemów, do 80,8 % zwrócono się o uiszczenie opłat przed upływem terminu odstąpienia. Świadczy to o tym, że przedsiębiorstwa nie przestrzegają tego przepisu oraz że należy usprawnić jego egzekwowanie. 4.Produkty wakacyjnE objęte przedmiotową dyrektywą 4.1. Umowy timeshare Aby umowa timeshare została objęta zakresem stosowania dyrektywy w sprawie umów timeshare, obecnie wystarczy, że okres jej obowiązywania wynosi rok zamiast trzech lat, jak miało to miejsce wcześniej. Z dyrektywy w sprawie umów timeshare usunięto również sztywne odniesienia do „nieruchomości” zawarte w poprzedniej dyrektywie, w związku z czym obejmuje ona również umowy o zakwaterowaniu na statkach wycieczkowych, barkach i w przyczepach kempingowych. Dane porównawcze (wyniki ankiety wśród konsumentów, skargi zarejestrowane w Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich) Wyniki ankiety wskazują, że odsetek problemów, z którymi mierzą się właściciele obiektów objętych umowami timeshare w tradycyjnej wersji, znacznie spadł od rozpoczęcia stosowania dyrektywy w sprawie umów timeshare. Potwierdzono to danymi Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich, na podstawie których wykazano, że od rozpoczęcia stosowania dyrektywy w sprawie umów timeshare przeciw podmiotom świadczącym usługi w ramach tradycyjnych umów timeshare złożono jedynie 16 % skarg związanych z tą dyrektywą. To sugeruje, że przedmiotowa dyrektywa ma ogólnie pozytywny wpływ na konwencjonalny rynek timeshare, jeżeli chodzi o ochronę konsumentów. Kwestie nieobjęte zakresem dyrektywy 2008/122/WE w sprawie umów timeshare W czasie gdy poprzednia dyrektywa 94/47/WE była uaktualniana, brakowało dowodów na potwierdzenie problemów związanych z rynkiem wewnętrznym lub ochroną konsumentów w tej dziedzinie. W nowej dyrektywie w sprawie umów timeshare nie wprowadzono zatem szczególnych przepisów dotyczących prawa konsumenta do rozwiązania umowy lub jego uczestnictwa w procesie decyzyjnym dotyczącym obiektów objętych umowami timeshare i powiązanych opłat związanych z utrzymaniem obiektu. W związku z tym, że takie kwestie nie zostały uregulowane na szczeblu UE, państwa członkowskie mają swobodę wprowadzenia przepisów krajowych, aby zapewnić odpowiedni poziom ochrony konsumentów. 1. Opłaty związane z utrzymaniem Zgodnie z wynikami ankiety ustalono, że właściciele obiektów objętych umowami timeshare często mierzą się ze wzrostem opłat związanych z utrzymaniem lub obsługą bez obiektywnego powodu. Spośród ankietowanych, którzy doświadczyli problemów, 71,7 % respondentów spotkało się z tym problemem w przypadku umów zawartych przed rozpoczęciem stosowania przedmiotowej dyrektywy, tj. w czasie gdy przedsiębiorców nie obowiązywały zharmonizowane przepisy UE dotyczące wymogów udzielania informacji przed zawarciem umowy. Odsetek ten spadł do zaledwie 15,4 % od tego czasu. Dane te wskazują na dobry początkowy wpływ wymogów przejrzystości wprowadzonych przedmiotową dyrektywą. 2. Rozwiązanie umowy Na podstawie badania wykazano, że rozwiązanie umowy timeshare stanowi jedną z najbardziej problematycznych kwestii dla konsumentów. Procedury i warunki rozwiązania umów timeshare różnią się w państwach członkowskich. W szczególności zgłoszono problemy w związku z bezterminowym charakterem umów timeshare lub dołączonymi do niej bardzo długoterminowymi klauzulami, które mają szczególne znaczenie, w momencie gdy właściciel obiektu objętego timeshare umiera, a spadkobierca chce rozwiązać umowę. Takie klauzule można i należy podważyć na mocy dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Większość właścicieli obiektów objętych umowami timeshare jest jednak – jak się wydaje – nieświadoma tej możliwości prawnej. Można to zmienić dzięki bardziej aktywnemu podejściu ze strony krajowych organów egzekwowania prawa, wzmożonym działaniom mającym na celu zwiększenie świadomości na szczeblu krajowym i w stosownych przypadkach dzięki ukierunkowanym krokom prawnym podejmowanym przez stowarzyszenia właścicieli obiektów objętych umowami timeshare lub organizacje konsumenckie. Sytuacja jest bardziej złożona w niektórych państwach (takich jak Włochy, Hiszpania, Portugalia i Francja), w których prawo timeshare postrzegane jest jako prawo do nieruchomości (i dlatego właściciele obiektów objętych umowami timeshare podlegają obowiązkowi rejestracji w krajowych rejestrach gruntów). W związku z tym, że takie umowy postrzega się za nieodłącznie powiązane z daną nieruchomością, podlegają one automatycznemu dziedziczeniu bez prawie żadnej możliwości rozwiązania ich przez spadkobiercę, chyba że zdoła on sprzedać je komuś innemu. Ostatnie zmiany w prawodawstwie wprowadzone w niektórych z tych państw (w szczególności we Francji) mają na celu rozwiązanie tego problemu poprzez zapewnienie spadkobiercom możliwości wypowiedzenia umowy w określonych ramach czasowych. Kwestię braku możliwości rozwiązania obowiązujących umów timeshare rozwiązano w ciekawy sposób w państwach spoza UE, w których właściciele obiektów objętych timeshare mierzyli się z tymi trudnościami. W branży podjęto również kroki polegające na samoregulacji w celu rozwiązania tego problemu; np. Organizacja Rozwoju Ośrodków Wypoczynkowych (ang. Resort Development Organisation) zwróciła się do wszystkich swoich członków o wdrożenie programu uwolnienia się od zobowiązań dla właścicieli obiektów objętych umowami timeshare, którzy przed końcem 2012 r. chcieli rozwiązać swoje umowy timeshare. Zmiany te stanowią dowód na to, że przedstawiony problem można by rozwiązać bez konieczności podejmowania jakiejkolwiek szczególnej interwencji prawodawczej na terenie UE. Taka interwencja mogłaby skutkować powstaniem wielu wyzwań w świetle zasad ogólnych dotyczących zakazu retroaktywności nowych przepisów unijnych i zasady proporcjonalności. 4.2. Długoterminowe produkty wakacyjne

W czasie dokonywania przeglądu dyrektywy 94/47/WE oczywiste było, że brak uregulowania długoterminowych produktów wakacyjnych stwarzał istotne problemy dla konsumentów i przedsiębiorców, na co wskazywała duża liczba skarg złożonych w Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich, organizacjach konsumenckich, organach publicznych i Komisji Europejskiej. Zakresem dyrektywy 2008/122/WE w sprawie umów timeshare objęto również zatem umowy związane z takimi produktami. Długoterminowym produktem wakacyjnym może być np. członkostwo w klubie wakacyjnym, który umożliwia konsumentowi rezerwację zakwaterowania po promocyjnych cenach na całym świecie. W nowej dyrektywie przewidziano, że opłaty za takie umowy należy uiszczać w rocznych ratach równej wysokości. Ponadto wyjaśniono, że umowy te można rozwiązać bez jakichkolwiek kar od momentu, gdy konsument otrzyma wezwanie do zapłacenia drugiej raty. Dane porównawcze (wyniki ankiety, skargi zarejestrowane w Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich) W ankiecie konsumenckiej podkreślono, że nastąpił znaczny wzrost liczby problemów, których doświadczali konsumenci w związku z długoterminowymi produktami wakacyjnymi, z 11,9 % przed wejściem w życie dyrektywy do 57,2 % po jej wejściu w życie. Podobnie na podstawie danych Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich wykazano, że 57,6 % wszystkich skarg związanych z dyrektywą w sprawie umów timeshare złożono przeciw przedsiębiorstwom prowadzącym kluby wakacyjne. Świadczy to o tym, że przedsiębiorcy oferujący długoterminowe produkty wakacyjne muszą w większym stopniu przestrzegać przepisów oraz że wzmożone wysiłki mające na celu egzekwowanie prawa mogłyby zostać skoncentrowane na problemach związanych z tym rodzajem działalności. 4.3. Wymiana Przed wejściem w życie dyrektywy w sprawie umów timeshare umowy związane z wymianą praw w ramach timeshare były często przedmiotem skarg; dochodziło do przypadków, w których przedsiębiorcy wprowadzali konsumentów w błąd, stwarzając wrażenie, że w ramach takiej wymiany oferowali prawie nieograniczony wybór obiektów objętych umowami timeshare. Umowy te nie wchodziły w zakres stosowania poprzedniej dyrektywy 94/47/WE. Obecnie prawa konsumentów do szczegółowych informacji udzielanych przed zawarciem umowy, prawo do odstąpienia od umowy w ciągu 14 dni oraz zakaz nałożony na przedsiębiorców, zgodnie z którym nie mogą oni przyjmować zaliczek, mają zastosowanie do umów wymiany. Dane porównawcze (wyniki ankiety, skargi zarejestrowane w Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich) Z ankiety wynika, że odsetek problemów związanych z wakacyjnymi programami wymiany znacznie spadł od rozpoczęcia stosowania dyrektywy w sprawie umów timeshare – z 31 % do 5,7 %. Na podstawie danych Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich wykazano, że problemy związane z umowami wymiany mają obecnie bardzo marginalne znaczenie (stanowią jedynie 0,6 % wszystkich skarg związanych z umowami objętymi zakresem stosowania dyrektywy w sprawie umów timeshare). Podobny wynik osiągnięto w analizie danych TATOC w Zjednoczonym Królestwie. W związku z tym wydaje się, że przedmiotowa dyrektywa ma bardzo pozytywny wpływ, jeżeli chodzi o wakacyjne programy wymiany. 4.4. Odsprzedaż Umowy odsprzedaży specjalnie uwzględniono w zakresie stosowania dyrektywy w sprawie umów timeshare z 2008 r. Miało to na celu zapewnienie dodatkowej ochrony konsumentów w przypadku umów, na podstawie których przedsiębiorca udziela właścicielowi obiektu objętego timeshare pomocy w odsprzedaży jego praw wynikających z umowy timeshare lub długoterminowego produktu wakacyjnego. Dążący do odsprzedaży konsumenci często znajdują się w trudnej sytuacji z różnych przyczyn (np. stan zdrowia, wiek, trudna sytuacja finansowa). Wiele skarg dotyczyło tego problemu, a w szczególności przypadków, w których przedsiębiorca zajmujący się odsprzedażą przyjął depozyt, chociaż później nie doszło do odsprzedaży. Poza ogólnymi przepisami w dyrektywie w sprawie umów timeshare obecnie przewidziano zatem zakaz płacenia jakichkolwiek zaliczek do momentu faktycznej sprzedaży w oparciu o umowę timeshare lub sprzedaży długoterminowego produktu wakacyjnego. Dane porównawcze (wyniki ankiety, skargi zarejestrowane w Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich) Zgodnie z danymi Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich odsetek skarg związanych z problemami z odsprzedażą pozostał na stałym i stosunkowo niskim poziomie zarówno przed wejściem w życie przedmiotowej dyrektywy, jak i po jej wejściu w życie (około 10 %). Zgodnie z wynikami ankiety 93,5 % konsumentów, którzy próbowali sprzedać swoją umowę timeshare lub produkt wakacyjny, to się nie udało . W trakcie programu rozmów i warsztatów organy ochrony konsumentów oraz konsumenci zgłaszali różne przykłady oszustw . Przykłady te obejmowały przypadki przedsiębiorstw zajmujących się odsprzedażą, które wykorzystują znajdujących się w trudnej sytuacji właścicieli, przekonując ich do przyjęcia ustaleń zakładających dodatkowe opłaty zamiast obiecanej sprzedaży ich produktów. Krajowe organy egzekwowania prawa muszą zapewnić odpowiednie egzekwowanie przepisów dyrektywy w sprawie umów timeshare z 2008 r. w związku ze wszystkimi innymi odpowiednimi przepisami UE dotyczącymi ochrony konsumentów (w szczególności z przepisami dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych i dyrektywy w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich). Prawidłowe stosowanie tych instrumentów jest niezbędne w celu przeciwdziałania oszustwom przedsiębiorstw zajmujących się odsprzedażą. 5.Produkty usług wakacyjnych nieobjęte przedmiotową dyrektywą i nieuczciwe praktyki W badaniu stanowiącym podstawę niniejszego sprawozdania podkreślono szkody, jakie dla konsumenta mogą nieść ze sobą nowe produkty, takie jak krótkoterminowe kluby wakacyjne oferujące zniżki (z członkostwem trwającym mniej niż rok) i programy rabatów rekreacyjnych, które często – jak się wydaje – są projektowane w celu obejścia przepisów przedmiotowej dyrektywy. Pojawiły się inne praktyki handlowe, które prawdopodobnie są dezorientujące dla konsumentów i ograniczają ich możliwość wykonywania swoich praw (np. druga umowa, w której wymaga się złożenia depozytu, co stanowi obejście zakazu płacenia zaliczek; oferty reklamowane w sposób wprowadzający w błąd jako „nie timeshare”). Wydaje się zatem, że przeciw dyrektywie wymierzono działania zaprojektowane w celu obejścia jej wymogów. Obecnie należy się skupić na tym, w jakim sposób można skutecznie przeciwdziałać tym działaniom i je zatrzymać. W przeprowadzonej przez Komisję ocenie skutków towarzyszącej przeglądowi dyrektywy z 1994 r. jasno stwierdzono, że samą nową dyrektywą nie uda się powstrzymać działań przedsiębiorstw, których zamiarem jest uchylanie się od jej wymogów lub postępowanie w nieuczciwy sposób. Wyniki ankiety internetowej stanowią potwierdzenie tego, że branża timeshare podziela tę opinię. Lepsze egzekwowanie przepisów i współpraca między odpowiednimi organami, w tym organami egzekwowania prawa w sprawach karnych, są niezbędne w celu wyeliminowania takich nieuczciwych przedsiębiorstw i przedsiębiorców. 6.Interakcja z innymi odpowiednimi instrumentami PRAWNYMI UE Dyrektywa w sprawie umów timeshare ma charakter sektorowy i uzupełnia inne dyrektywy horyzontalne UE dotyczące ochrony konsumentów, takie jak w szczególności dyrektywa dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych – mająca znaczenie w przypadku przeciwdziałania wprowadzającym w błąd i agresywnym praktykom sprzedaży w tym sektorze – oraz dyrektywa w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, która ma znaczenie w przypadku oceny warunków umowy, które ze względu na swój charakter mogą stanowić nadużycie. Umowy objęte zakresem stosowania dyrektywy 2008/122/WE w sprawie umów timeshare nie podlegają jednak dyrektywie 2011/83/UE w sprawie praw konsumentów. Należy podkreślić, że spośród wszystkich skarg związanych z timeshare i z podobnymi produktami, które zostały zarejestrowane przez Sieć Europejskich Centrów Konsumenckich, jedynie 22,7 % zarejestrowano jako bezpośrednio wiążące się z zagadnieniami uregulowanymi albo w dyrektywie z 1994 r., albo w dyrektywie z 2008 r.: większość skarg zamiast tego dotyczy kwestii związanych z prawidłowym stosowaniem innych instrumentów ochrony konsumentów.

6.1. Dyrektywa dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych W okresie 2007–2013 29,2 % wszystkich skarg zarejestrowanych przez Sieć Europejskich Centrów Konsumenckich dotyczących timeshare i produktów podobnych wiązało się z nieuczciwymi praktykami handlowymi. W wynikach ankiety internetowej ujawniono jeszcze bardziej zaskakujące dane liczbowe: spośród respondentów, którzy doświadczyli problemów, aż odpowiednio 75 % lub 68,6 % miało poczucie, że wprowadzono ich w błąd ofertą długoterminowego produktu wakacyjnego lub ofertą timeshare. Odpowiednio 40 % lub 54,3 % miało poczucie, że wywierano na nich presję, aby zawarli transakcję, której przedmiotem był długoterminowy produkt wakacyjny lub timeshare. Dyrektywa dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych ma zastosowanie do wszystkich praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów, w tym do praktyk prowadzących do zawarcia umów podlegających dyrektywie w sprawie umów timeshare. Dzięki swoim opartym na zasadach przepisom stanowiącym zakaz podejmowania wprowadzających w błąd działań, zaniechań i agresywnych praktyk komercyjnych dyrektywa dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych umożliwia organom za to odpowiedzialnym ochronę konsumentów w okresie przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania i po jej zawarciu. Oszustwa związane z wywieraniem presji w związku ze sprzedażą i odsprzedażą są wciąż częstym zjawiskiem w tej gałęzi sektora wakacyjnego. Publiczne organy egzekwowania prawa muszą zatem rygorystycznie stosować dyrektywę dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych w tej branży. 6.2. Dyrektywa w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich Spośród skarg związanych z timeshare zarejestrowanych w latach 2012–2013 przez Sieć Europejskich Centrów Konsumenckich 45 % dotyczyło warunków umów. Dyrektywa w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ma ogólnie zastosowanie do umów zawieranych przez przedsiębiorstwa z konsumentami, a zatem w jej zakres stosowania wchodzą umowy timeshare i wakacyjne. Jej celem jest zapobieganie znacznym nierównościom w prawach i obowiązkach stron działającym na szkodę konsumenta poprzez wprowadzenie np. wymogu, zgodnie z którym warunki umowy nienegocjowane indywidualnie mają zostać sformułowane w prostym i zrozumiałym języku; wymogu interpretowania niejasności na korzyść konsumentów; oraz wymogu, zgodnie z którym nieuczciwe warunki standardowe umowy mają być uznawane za niewiążące konsumenta. Dyrektywa w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich uzupełnia zatem dyrektywę w sprawie umów timeshare pod kątem ochrony konsumentów, jeżeli już zawarto umowę. Organy egzekwowania prawa powinny ją dalej stosować w sytuacjach po zawarciu umowy (np. w przypadkach, w których opłaty związane z utrzymaniem zostają jednostronnie podniesione bez żadnego uzasadnienia lub w których do umów wprowadza się klauzule dotyczące bezterminowego charakteru umowy). W związku z tym, że indywidualni konsumenci mogą napotkać trudności w podejmowaniu działań prawnych, aby podważyć swoje umowy na mocy dyrektywy w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, stowarzyszenia konsumenckie powinny być bardziej aktywne w udzielaniu pomocy osobom indywidualnym w celu ochrony ich interesów i odgrywać bardziej aktywną rolę, również w trakcie postępowania sądowego. 6.3. Dyrektywa w sprawie praw konsumentów W dyrektywie 2011/83/UE w sprawie praw konsumentów mającej zastosowanie od dnia 13 czerwca 2014 r. wzmocniono prawa konsumentów, w szczególności w odniesieniu do w pełni zharmonizowanych wymogów dotyczących informacji udzielanych przed zawarciem umowy i prawa do odstąpienia od umowy w przypadku umów zawieranych na odległość i umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa. Należy zwrócić uwagę, że dyrektywa 2008/122/WE w sprawie umów timeshare była prekursorem w dziedzinie tych praw konsumentów. Zakres stosowania dyrektywy w sprawie praw konsumentów obejmuje jedynie umowy, które nie podlegają dyrektywie w sprawie umów timeshare. W związku z tym wszystkie nowe produkty wakacyjne zaprojektowane w celu obejścia dyrektywy w sprawie umów timeshare wchodzą zasadniczo w zakres stosowania dyrektywy w sprawie praw konsumentów. Zakres ten obejmuje np. umowy zawarte na krócej niż rok lub umowy, których przedmiotem nie jest zakwaterowanie. W tych przypadkach zgodnie z dyrektywą w sprawie praw konsumentów zastosowanie ma prawo do otrzymania informacji przed zawarciem umowy. Ponadto prawo do odstąpienia od umowy w ciągu 14 dni od zawarcia umowy ma zastosowanie do wszystkich umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa lub za pomocą środków komunikacji na odległość. Jeżeli konsument nie został dostatecznie poinformowany o przysługującym mu prawie do odstąpienia od umowy przed zawarciem umowy, termin odstąpienia zostaje wydłużony o rok, co skutkuje terminem odstąpienia od umowy wynoszącym rok i 14 dni. 7.Zwiększanie świadomości Zgodnie z wynikami ankiety internetowej respondenci ogólnie nie są wystarczająco świadomi możliwych nieodpowiednich praktyk w branży timeshare i branży klubów wakacyjnych. Wysiłki w celu zwiększenia świadomości podjęto w wielu państwach członkowskich jeszcze przed rozpoczęciem stosowania dyrektywy w sprawie umów timeshare. Jesienią 2013 r. w Danii, w jednej z głównych stacji telewizyjnych wyemitowano program na temat oszustw wakacyjnych. W rezultacie Europejskie Centrum Konsumenckie w Danii otrzymało wiele zgłoszeń od konsumentów szukających pomocy. W Zjednoczonym Królestwie ustanowiono specjalną grupę zadaniową „Action Fraud” w celu informowania konsumentów o związanych z wakacjami oszustwach oraz w celu zidentyfikowania oszustw i wszczęcia dochodzenia w ich sprawie. Urząd ochrony konkurencji i konsumentów (ang. Office of Fair Trading; obecnie Urząd ds. Konkurencji i Rynków) prowadzi kampanie na lotniskach, aby ostrzegać konsumentów przed ryzykiem związanym z zakupem produktów objętych umowami timeshare za granicą i ewentualnymi oszustwami związanymi z wakacjami. Pomimo tych działań konsumenci w Zjednoczonym Królestwie wciąż są jednymi z najczęstszych ofiar nieuczciwych przedsiębiorców. W 2014 r. wdrożono wspólny projekt zrzeszający kilka Europejskich Centrów Konsumenckich w celu opracowania pomysłów na skuteczne kampanie zapobiegawcze. Projekt ten obejmuje opracowanie porad dla konsumentów i dostarczenie materiałów dla kampanii zwiększającej świadomość w internecie. Europejskie Centra Konsumenckie opublikują porady na swoich stronach internetowych i będą je aktywnie promować. Więcej działań zwiększających świadomość w celu poprawy stopnia poinformowania konsumentów przyniosłoby oczywiste korzyści. Prace podjęte przez Europejskie Centra Konsumenckie są krokiem we właściwym kierunku. 8.Samoregulacja BRANŻY i kodeksy postępowania Kodeksy postępowania W wynikach badań wskazano, że zarówno stowarzyszenia przedsiębiorstw, jak i stowarzyszenia konsumenckie chcą przyczynić się do lepszego egzekwowania przepisów dyrektywy w sprawie umów timeshare. Zarówno Organizacja Rozwoju Ośrodków Wypoczynkowych, jak i TATOC wymagają od swoich członków będących przedsiębiorcami przestrzegania swoich kodeksów postępowania. Obie organizacje podjęły również inne działania związane z pozasądowym rozstrzyganiem sporów w celu poprawy wizerunku całej branży. Kodeksy te stanowią ramy samoregulacji, które można by wzmocnić poprzez współpracę z organami publicznymi w celu promowania świadomości wśród konsumentów na temat ich praw i zagrożeń stwarzanych przez nieuczciwych przedsiębiorców. 9.Pozasądowe ORAZ internetowe rozstrzyganie sporów (PLATFORMA ADR I ODR) W całej UE Europejskie Centra Konsumenckie mogą pomagać konsumentom w procesie składania skarg u przedsiębiorców poprzez ich mechanizm rozstrzygania sporów. W art. 14 dyrektywy w sprawie umów timeshare wprowadzono wymóg wobec państw członkowskich, aby zachęcały one przedsiębiorców do wprowadzania procedur pozasądowego rozstrzygania sporów. W odniesieniu do timeshare kwestia ta jest nadal w początkowej fazie rozwoju, oczekuje się jednak, że dyrektywa w sprawie alternatywnych metod rozstrzygania sporów konsumenckich (dyrektywa w sprawie ADR w sporach konsumenckich), którą państwa członkowskie mają obowiązek stosować od dnia 9 lipca 2015 r., przyniesie poprawę sytuacji. Dzięki tej dyrektywie konsumenci uzyskają dostęp do podmiotów i procedur pozasądowego rozstrzygania sporów w całej UE oraz gwarancję uświadomienia na temat alternatywnych metod rozstrzygania sporów poprzez wprowadzenie obowiązków informacyjnych po stronie przedsiębiorców. Oczekuje się również, że unijne rozporządzenie w sprawie internetowego systemu rozstrzygania sporów bardziej ułatwi stosowanie takich mechanizmów zarówno w sporach wewnątrzkrajowych, jak i transgranicznych dotyczących zobowiązań umownych wynikających z internetowych umów sprzedaży lub umów o świadczenie usług. Od dnia 9 stycznia 2016 r. platforma internetowego rozstrzygania sporów umożliwi konsumentom zgłaszanie tych sporów drogą elektroniczną i za jej pomocą konsumenci będą kierowani do zapewniających dobrą jakość usług podmiotów pozasądowego rozstrzygania sporów zgłoszonych Komisji na mocy dyrektywy w sprawie ADR w sporach konsumenckich. Niektóre przedsiębiorstwa i stowarzyszenia właścicieli obiektów objętych timeshare już teraz zapewniają dostęp do programów pozasądowego rozstrzygania sporów. Przykładowo w 2005 r. Organizacja Rozwoju Ośrodków Wypoczynkowych ustanowiła własny program rozwiązywania sporów w branży timeshare. Chociaż stanowi to pozytywną zmianę, mechanizmy te są wciąż raczej nieskuteczne w przypadku nieuczciwych podmiotów.

10.Egzekwowanie przepisów przedmiotowej dyrektywy Kwestie dotyczące egzekwowania przepisów w państwie pochodzenia konsumenta i przedsiębiorcy Około połowa wszystkich skarg z lat 2007–2013 dotyczących timeshare i powiązanych produktów zarejestrowanych w bazie danych Sieci Europejskich Centrów Konsumenckich została złożona przed konsumentów ze Zjednoczonego Królestwa. Przytłaczająca większość skarg konsumentów zarejestrowanych przez Sieć Europejskich Centrów Konsumenckich została złożona przeciw przedsiębiorcom z siedzibą w Hiszpanii. Dostępne sankcje Procedury egzekwowania przepisów i sankcje w znacznym stopniu różnią się w poszczególnych państwach członkowskich. Państwa członkowskie dysponują swobodą uznania co do sposobów spełnienia wymogów dyrektywy w sprawie umów timeshare pod kątem zapewnienia skutecznych środków egzekwowania jej przepisów oraz nałożenia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji w celu zapewnienia przestrzegania jej przepisów przez przedsiębiorców. Sankcje dostępne dla organów egzekwowania prawa w razie naruszeń przepisów przedmiotowej dyrektywy różnią się w znacznym stopniu w państwach członkowskich – od grzywien administracyjnych w wysokości 1 500 EUR do grzywien przekraczających 100 000 EUR lub grzywien opartych na obrocie rocznym przedsiębiorcy, np. w wysokości do 10 % obrotu . Dochodzenie policyjne i postępowanie karne Biorąc pod uwagę wysoką liczbę skarg konsumentów zarejestrowanych przez różne organizacje, sankcje przewidziane w przepisach krajowych dotyczących ochrony konsumentów nie wydają się wystarczająco skuteczne, aby zniechęcić nieuczciwych przedsiębiorców . Nie istnieje żadna unijna definicja „oszustwa” jako przestępstwa ; nie wydaje się jednak, aby było to problemem, ponieważ wszystkie państwa członkowskie w określonych okolicznościach klasyfikują oszustwo jako przestępstwo w ich prawie karnym; przestępstwo to zazwyczaj obejmuje praktyki, które mają za zadanie celowo wprowadzić konsumentów w błąd i wyłudzić od nich pieniądze bez zamiaru świadczenia usługi lub dostarczenia produktu o wcześniej obiecanych cechach. Nic nie wskazuje zatem na potrzebę wprowadzenia unijnej definicji oszustwa, istnieje jednak potrzeba bardziej ambitnego stosowania prawa karnego w tym obszarze. Państwa członkowskie powinny w związku z tym zachęcać do przyjęcia bardziej aktywnej postawy w odniesieniu do dochodzenia i postępowania karnego w przypadku nieuczciwych praktyk . W niektórych państwach członkowskich dochodzenie i postępowanie karne podjęte przeciw nieuczciwym przedsiębiorcom biorącym udział w oszustwach konsumenckich nie jest – jak się wydaje – priorytetem. Przy ocenie tego, jak poważne są skutki takiego zachowania, należy również uwzględnić cały zakres przestępstwa (w tym pranie pieniędzy) i możliwe zaangażowanie organizacji przestępczych. Stowarzyszenia konsumenckie i stowarzyszenia przedsiębiorców są bardzo aktywne, pomagając organom egzekwowania prawa w dochodzeniu i prowadzeniu postępowania karnego w przypadku nieuczciwych zachowań, których dopuściły się przedsiębiorstwa. W wyniku takiej pomocy można było z powodzeniem wszcząć postępowania w niektórych ważnych sprawach karnych przeciw nieuczciwym przedsiębiorcom . Transgraniczny wymiar takich nieuczciwych praktyk i skuteczność działań podejmowanych przez organy egzekwowania prawa (policję, prokuraturę, sądy) w dużej mierze zależą od pomyślnego funkcjonowania współpracy w zakresie prawa karnego między właściwymi organami państw członkowskich. Kompleksowe ramy prawne stanowią w tym celu istniejące instrumenty UE w zakresie współpracy w sprawach karnych. Dzięki dyrektywie 2014/41/UE w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych gromadzenie dowodów przez organy sądowe w innym państwie członkowskim UE w trakcie każdego dochodzenia będzie łatwiejsze . Do czynności dochodzeniowych objętych tą dyrektywą zaliczają się np. przesłuchiwanie świadków, pozyskiwanie informacji lub materiałów dowodowych znajdujących się już w posiadaniu organu wykonującego i (przy zastosowaniu dodatkowych zabezpieczeń) przechwytywanie przekazów telekomunikacyjnych i informacji na temat rachunków bankowych, a także ich monitorowanie. Jeżeli chodzi o etap postępowania karnego, europejski nakaz aresztowania (wprowadzony decyzją ramową Rady 2002/584/JHA ) stanowi bardzo skuteczne narzędzie pod kątem aresztowania i późniejszego wydania osoby objętej nakazem do celów przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania kary pozbawienia wolności albo środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności. Obciążenie zwrotne kary kredytowej lub debetowej jako środek prawny Możliwości obciążenia zwrotnego oferowane przez dostawców usług środków płatniczych uznano za jeden z najskuteczniejszych krótkoterminowych sposobów uzyskania odszkodowania w przypadku naruszenia przepisów dyrektywy 2008/122/WE w sprawie umów timeshare. Jest to proces umożliwiający konsumentom zwrócenie się do podmiotu, który wydał ich kartę kredytową lub debetową, o odwrócenie transakcji dokonanej za pomocą karty, jeżeli pojawił się problem z zakupionym towarem lub z zakupioną usługą, w szczególności jeżeli można dowieść czynu bezprawnego. W badaniach wykazano, że proces ten wykorzystywano z powodzeniem, aby zapewnić uzyskanie odszkodowania przez konsumentów, do których zwrócono się o wpłacenie zaliczki i następnie odmówiono im prawa do odstąpienia od umowy. Główną podstawę prawną wnioskowania o obciążenie zwrotne stanowią dyrektywa 2007/64/WE w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego i dyrektywa 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki. W odniesieniu do obciążenia zwrotnego w przypadku niezgodności towarów lub usług zastosowanie ma art. 15 dyrektywy 2008/48/WE, którego zakres obejmuje obciążenie zwrotne. Zakupy dokonywane przy użyciu karty debetowej mogą jednak podlegać prawu krajowemu lub zasadom działania przedsiębiorstw wydających karty. Krajowe organy ochrony konsumentów i Europejskie Centra Konsumenckie powinny w stosownych przypadkach systematycznie doradzać konsumentom, aby zwracali się do banków o obciążenie zwrotne i czynili to tak szybko, jak to możliwe, ponieważ może być ono ograniczone terminami. 11.Wnioski Na podstawie powyższych ustaleń Komisja wyciąga następujące wnioski dotyczące stosowania przedmiotowej dyrektywy: W odniesieniu do aspektów umów timeshare, umów o długoterminowe produkty wakacyjne, umów odsprzedaży oraz wymiany wchodzących w zakres stosowania dyrektywy w sprawie umów timeshare dyrektywa ta jest ogólnie – jak się wydaje – skutecznym narzędziem ochrony konsumentów w tym specyficznym sektorze wakacyjnym. W odniesieniu do aspektów niewchodzących w zakres jej stosowania (takich jak rozwiązanie umów) wciąż pojawiają się problemy. W analizie wykazano jednak, że w odniesieniu do wymienionych aspektów można podjąć z powodzeniem działania obejmujące ukierunkowane interwencje na szczeblu krajowym, skuteczne środki samoregulacji i lepsze egzekwowanie innych odpowiednich instrumentów prawa ochrony konsumentów UE. Szczególny nacisk należy jednak położyć na konstrukcje i praktyki prawne mające na celu obchodzenie przepisów przedmiotowej dyrektywy. Wszystkie trzy dyrektywy, tj. dyrektywa w sprawie praw konsumentów, dyrektywa w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i dyrektywa dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych mogą stanowić ułatwienie w zapobieganiu takiemu obchodzeniu przepisów. Zmienione wytyczne w sprawie dyrektywy dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych będą między innymi odnosić się do interakcji między tą dyrektywą a dyrektywą w sprawie umów timeshare . Na tym etapie nie wydaje się, aby istniała potrzeba zmiany zakresu stosowania ani przepisów przedmiotowej dyrektywy. W celu zwiększenia skuteczności przedmiotowej dyrektywy konieczne jest zachęcenie krajowych organów egzekwowania prawa do skoncentrowania się na określonych praktykach biznesowych i przedsiębiorcach. Powinno mieć to miejsce w szczególności w przypadku Hiszpanii, której dotyczy połowa wszystkich skarg zgłoszonych Europejskim Centrom Konsumenckim w całej UE, a także Islandii i Norwegii.