[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 3.8.2009

KOM(2009) 415 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI w sprawie wdrażania w latach 2005-2006 dyrektywy 2002/15/WE w sprawie organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego

(pierwsze sprawozdanie Komisji w sprawie wdrażania zasad dotyczących czasu pracy w odniesieniu do transportu drogowego) {SEC(2009)1099}

SPRAWOZDANIE KOMISJI w sprawie wdrażania w latach 2005-2006 dyrektywy 2002/15/WE w sprawie organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego

(pierwsze sprawozdanie Komisji w sprawie wdrażania zasad dotyczących czasu pracy w odniesieniu do transportu drogowego)

1. WPROWADZENIE

Niniejsze sprawozdanie jest poświęcone kwestii wdrażania w państwach członkowskich dyrektywy 2002/15/WE[1] w sprawie organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego.

W dyrektywie określono przepisy dotyczące czasu pracy, przerw i pracy w porze nocnej. Ma ona na celu poprawę bezpieczeństwa drogowego, zapobieganie zakłócaniu konkurencji i zagwarantowanie bezpieczeństwa i zdrowia pracowników wykonujących czynności związane z przewozem. W związku z tym dyrektywa uzupełnia przepisy rozporządzenia (WE) nr 561/2006 dotyczącego czasu prowadzenia pojazdu i okresów odpoczynku, które bezpośrednio wpływają na bezpieczeństwo drogowe i konkurencję, ponieważ określają maksymalny dopuszczalny czas prowadzenia pojazdu.

Pomimo przepisów art. 13 dyrektywy, który zobowiązuje państwa członkowskie do złożenia sprawozdań za lata 2005 i 2006 do dnia 30 września 2007 r., w wyznaczonym czasie Komisja otrzymała tylko dwa sprawozdania krajowe. W związku z tym Komisja wszczęła przeciwko większości państw członkowskich postępowanie w sprawie naruszenia. Jednym z powodów wystąpienia tej niezadowalającej sytuacji było znaczne opóźnienie wielu państw członkowskich w odniesieniu do zgłoszenia transpozycji dyrektywy do prawodawstwa krajowego. Mimo że wszystkie państwa członkowskie przetransponowały już dyrektywę, należy zauważyć, że bardzo niewiele państw członkowskich notyfikowało pełną transpozycję we właściwym terminie.

Wszystkie państwa członkowskie, które złożyły sprawozdania, zastosowały znormalizowany formularz sprawozdawczy ustanowiony w decyzji Komisji z dnia 22 września 2008 r.[2] ustalającej znormalizowany formularz sprawozdawczy. W większości przypadków sprawozdania były kompletne i jednolite, ale nie zawierały informacji o dokładnej liczbie kontroli sprawdzających zgodność z dyrektywą 2002/15/WE i dotyczących organizacji czasu pracy pracowników wykonujących czynności związane z przewozem w zakresie transportu drogowego oraz wykrytych wykroczeń. Te istotne informacje powinny być udostępnione, aby możliwa była ocena skuteczności krajowych środków wdrażających.

Bułgaria i Rumunia zostały państwami członkowskimi Unii Europejskiej dopiero dnia 1 stycznia 2007 r., czyli po upływie okresu sprawozdawczego, i nie musiały składać sprawozdań krajowych, w związku z czym nie są brane pod uwagę.

2. DYREKTYWA 2002/15/WE

2.1. Informacje ogólne

Dyrektywa 2002/15/WE dotycząca organizacji czasu pracy pracowników wykonujących czynności związane z przewozem w zakresie transportu drogowego uzupełnia rozporządzenie (WE) nr 561/2006 dotyczące czasu prowadzenia pojazdu i okresów odpoczynku, które reguluje większość czynności pracowniczych zawodowych kierowców, a mianowicie prowadzenie pojazdów towarowych i pasażerskich. Rozporządzenie to stosuje się do wszystkich zawodowych kierowców uczestniczących w przewozie towarów lub osób niezależnie od ich charakteru. Odkąd zamieszczanie tachografu cyfrowego, który dokładnie rejestruje czas prowadzenia pojazdu, okresy odpoczynku, okresy innej pracy i okresy gotowości, stało się obowiązkowe we wszystkich pojazdach zarejestrowanych po dniu 1 maja 2006 r., egzekwowanie przepisów socjalnych uległo znacznej poprawie. Dyrektywa stanowi lex specialis w stosunku do dyrektywy 2003/88/WE[3] dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (zwanej dalej: podstawową dyrektywą dotyczącą czasu pracy) i reguluje inne aspekty czasu pracy w zakresie transportu drogowego, poza czasem prowadzenia pojazdu i okresami odpoczynku. Podobnie jak podstawowa dyrektywa dotycząca czasu pracy dyrektywa 2002/15/WE ma zastosowanie tylko do pracowników, a nie do osób prowadzących działalność na własny rachunek. Jeden z przepisów przewiduje jednak, że pod pewnymi warunkami zakresem tej branżowej dyrektywy dotyczącej czasu pracy od dnia 23 marca 2009 r. zostaną także objęci kierowcy prowadzący działalność na własny rachunek.

W dyrektywie 2002/15/WE dotyczącej organizacji czasu pracy pracowników wykonujących czynności związane z przewozem w zakresie transportu drogowego definiuje się m.in. pojęcia „czasu pracy”, „okresów gotowości” i „pracy w porze nocnej”. Ponadto określono w niej maksymalny tygodniowy czas pracy i minimalne przerwy.

Średni tygodniowy czas pracy nie powinien przekraczać 48 godzin, ale maksymalny tygodniowy czas pracy może być przedłużony przez właściwe organy do 60 godzin, jeżeli w ciągu czterech miesięcy nie została przekroczona średnia 48 godzin na tydzień.

Państwa członkowskie dopilnowują, aby pracownicy wykonujący czynności związane z przewozem nie musieli pracować dłużej niż sześć kolejnych godzin bez przerwy. Przerwy wynoszą co najmniej 30 lub 45 minut, w zależności od całkowitej liczby godzin pracy w ciągu dnia i mogą być dzielone na okresy co najmniej piętnastominutowe.

Jeżeli wykonywana jest praca w porze nocnej, dobowy czas pracy nie powinien przekraczać dziesięciu godzin w każdym dwudziestoczterogodzinnym okresie, a wyrównanie za pracę w porze nocnej powinno być przewidziane w sposób niezagrażający bezpieczeństwu drogowemu.

Państwa członkowskie mogą odstąpić od tych przepisów pod warunkiem, że odbyto konsultacje z partnerami społecznymi. Odstępstwa te nie powinny prowadzić do przyjęcia okresu odniesienia dłuższego niż sześć miesięcy dla obliczania średniego maksymalnego tygodniowego czasu pracy wynoszącego 48 godzin.

Państwa członkowskie dopilnowują, aby pracownicy wykonujący czynności związane z przewozem otrzymali informacje dotyczące dyrektywy i upewniają się, że czas pracy pracowników wykonujących czynności związane z przewozem w zakresie transportu drogowego jest właściwie rejestrowany. W odniesieniu do przypadków nieprzestrzegania przepisów dyrektywy państwa członkowskie powinny wprowadzić system kar.

Ponadto, aby umożliwić Komisji wypełnienie obowiązku polegającego na sporządzaniu co dwa lata sprawozdania w sprawie wdrażania dyrektywy, państwa członkowskie muszą złożyć sprawozdania krajowe nie później niż dnia 30 września po dniu, w którym upływa dwuletni okres objęty tym sprawozdaniem. Dwuletni okres jest identyczny z okresem, o którym mowa w rozporządzeniu (WE) nr 561/2006.

2.2. Transpozycja w państwach członkowskich

Jednym z największych problemów odnoszących się do stosowania dyrektywy 2002/15/WE dotyczącej organizacji czasu pracy pracowników wykonujących czynności związane z przewozem w zakresie transportu drogowego było jej opóźnione przetransponowanie do prawodawstwa krajowego przez większość państw członkowskich. Należy pamiętać, że nieprzestrzeganie przez państwa członkowskie obowiązku przetransponowania dyrektywy do prawa krajowego we właściwym czasie doprowadziło do opóźnienia w harmonizacji przepisów socjalnych w UE. Stanowi to potencjalne zagrożenie dla osiągnięcia celów wspomnianej dyrektywy.

Do upływu terminu transpozycji (23 marca 2005 r.) bardzo niewiele państw członkowskich notyfikowało pełną transpozycję. Belgia, Republika Czeska, Dania, Irlandia, Grecja, Hiszpania, Francja, Włochy, Łotwa, Luksemburg, Niderlandy, Austria, Portugalia i Szwecja notyfikowały transpozycję dopiero po wszczęciu przez Komisję postępowania w sprawie naruszenia. Pozostałe państwa członkowskie powiadomiły o wprowadzeniu przepisów transponujących z opóźnieniem.

3. UWAGI I WNIOSKI

3.1. Przedkładanie danych

Zgodnie z art. 13 dyrektywy wszystkie kraje powinny przedłożyć sprawozdania do Komisji do dnia 30 września 2007 r., a jedynie Finlandia i Zjednoczone Królestwo przedstawiły swoje sprawozdania w tym terminie. Cypr, Szwecja i Hiszpania przekazały swoje sprawozdania z opóźnieniem po otrzymaniu upomnienia, podczas gdy przeciwko pozostałym państwom członkowskim Komisja musiała wszcząć postępowanie w sprawie naruszenia.

Oczywiste jest, że powodem niewypełnienia obowiązku przesłania sprawozdań krajowych do Komisji przez większość państw członkowskich jest fakt, iż niektóre z nich zawiadomiły o wdrożeniu dyrektywy dopiero pod koniec, a nawet po upływie bieżącego okresu sprawozdawczego. Jak już wcześniej wspomniano, prawie żadne państwo członkowskie nie zdołało przetransponować dyrektywy do prawodawstwa krajowego do dnia 23 marca 2005 r., zgodnie z jej art. 14.

3.2. Kontrole i wykroczenia

Jedynie Słowacja i Węgry wskazały dokładną liczbę kontroli i wykrytych wykroczeń w odniesieniu do dyrektywy i czasu pracy.

Ze sprawozdania dotyczącego Węgier wynika, że liczba wykroczeń oraz liczba uczestniczących w nich kierowców spadła w latach 2005-2006. Dopiero się okaże, czy jest to skutek długoterminowy i w jakim stopniu wpływ na to miało wdrożenie dyrektywy 2002/15 WE dotyczącej organizacji czasu pracy pracowników wykonujących czynności związane z przewozem w zakresie transportu drogowego.

Na Słowacji liczba wykrytych nieprawidłowości w latach 2005-2006 wzrosła o ponad 25 %.

Wyłącznie Grecja (roczne sprawozdanie inspekcji pracy), Litwa (sprawozdanie z kontroli przedsiębiorcy z zaleceniami dla przedsiębiorcy), Słowenia (utworzenie systemu ewidencji oraz rejestr środków podjętych w ramach procedur administracyjnych oraz procedur dotyczących wykroczeń administracyjnych) i Zjednoczone Królestwo (wywiady przeprowadzone z pracownikami wykonującymi czynności związane z przewozem, przedsiębiorcami i zainteresowanymi stronami na temat skutków dyrektywy) poinformowały o wprowadzeniu systemu umożliwiającego monitorowanie skuteczności egzekwowania przepisów.

W związku z przyszłymi sprawozdaniami ważne byłoby uzyskiwanie informacji dotyczących tych danych w celu umożliwienia oceny skuteczności środków prawnych i administracyjnych podjętych przez państwa członkowskie w celu wdrożenia dyrektywy.

3.3. Decyzje Trybunału Sprawiedliwości i sądów krajowych

Podczas okresu sprawozdawczego Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich nie wydał żadnego orzeczenia dotyczącego dyrektywy 2002/15/WE dotyczącej organizacji czasu pracy pracowników wykonujących czynności związane z przewozem w zakresie transportu drogowego.

W odniesieniu do spraw krajowych jedynie Szwecja (9 spraw przekazanych do prokuratora), Słowacja (kilka postępowań administracyjnych) i Słowenia (kilka postępowań administracyjnych, w wyniku których nałożono grzywny na przedsiębiorstwa nieprowadzące ewidencji czasu pracy) przekazały informacje o prowadzonych sprawach. Nie poinformowano o wynikach końcowych tych postępowań.

3.4. Uwagi

Jest to pierwsze sprawozdanie dotyczące dyrektywy 2002/15/WE w sprawie organizacji czasu pracy pracowników wykonujących czynności związane z przewozem w zakresie transportu drogowego. Wszystkie państwa członkowskie złożyły sprawozdania zgodnie z formatem określonym w decyzji Komisji z dnia 22 września 2008 r.[4] ustalającej znormalizowany formularz sprawozdawczy. Oznacza to, że państwa członkowskie przedstawiły następujące zagadnienia:

- w jaki sposób sporządzono sprawozdanie i z którymi zainteresowanymi stronami przeprowadzono konsultacje;

- wdrażanie dyrektywy 2002/15/WE;

- monitorowanie wdrażania;

- prognozy na przyszłość.

Jedynie w przypadku dwóch zagadnień przedstawione dane były niewystarczające:

- wykładnia prawna, na temat której informacje przekazały jedynie Szwecja, Hiszpania, Słowacja i Słowenia;

- ocena skuteczności, o której mowa jest wyłącznie w sprawozdaniach Grecji, Łotwy, Słowenii i Zjednoczonego Królestwa.

Ze względu na fakt, że okres transpozycji upłynął dnia 23 marca 2005 r., a większość państw członkowskich nie dokonała transpozycji dyrektywy na początku okresu sprawozdawczego, nie jest zaskakujące, że liczba postępowań dotyczących dyrektywy jest ograniczona zarówno przed sądami krajowymi jak i przed Trybunałem Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich.

Biorąc pod uwagę ocenę skuteczności dyrektywy, państwa członkowskie muszą podwyższyć jakość swoich sprawozdań, jako że jest to jeden z elementów wyraźnie wymaganych w formularzu sprawozdawczym. Państwa członkowskie powinny dostarczyć więcej informacji dotyczących praktycznego wdrażania dyrektywy. Powinny również opisać, w jaki sposób ich środki wykonawcze pomogą lepiej osiągnąć główne cele dyrektywy.

W większości przypadków państwa członkowskie nie podają szczegółowych informacji na temat sposobu przeprowadzenia kontroli. Ze względu na strukturę rejestrów tachografu kontrole drogowe są źródłem jedynie ograniczonych informacji dotyczących pracy w nocy i maksymalnego tygodniowego czasu pracy.

3.5. Wnioski

Jest to pierwsze sprawozdanie dotyczące wdrażania dyrektywy 2002/15/WE. Na podstawie sprawozdań otrzymanych od państw członkowskich trudno jest ocenić, czy dyrektywa wywarła wpływ na przestrzeganie przepisów socjalnych w transporcie drogowym. Jest to częściowo spowodowane niedostatecznym wypełnieniem przez państwa członkowskie obowiązku przetransponowania dyrektywy do prawa krajowego w określonym terminie i powiadomienia Komisji o tym prawodawstwie.

Do poprawy oceny skuteczności środków podjętych przez państwa członkowskie w celu wdrożenia dyrektywy konieczne są wysiłki państw członkowskich.

Wydaje się również, że korzystne dla państw członkowskich mogłoby być zacieśnienie współpracy w zakresie wymiany informacji na temat najlepszych praktyk związanych z egzekwowaniem przepisów.

We wszystkich sprawozdaniach należało zawrzeć informacje dotyczące opinii dwóch stron z odnośnego sektora na temat wdrażania dyrektywy 2002/15/WE, zgodnie z wymogami tej dyrektywy.

Większość państw członkowskich nie przedstawiła uwag na temat poziomu stosowania się kierowców i pracodawców do przepisów dyrektywy i prawodawstwa krajowego stanowiącego jej transpozycję. Z otrzymanych informacji Komisja wnioskuje jednak, że przepisy dyrektywy nie są powszechnie przestrzegane.

Kilka państw członkowskich przedstawiło uwagi dotyczące zakresu dyrektywy oraz objęcia nią kierowców prowadzących działalność na własny rachunek.

[1] Dyrektywa 2002/15/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 2002 r. w sprawie organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego, Dz.U. L 80 z 23.3.2002, s. 35.

[2] Decyzja Komisji z dnia 22 września 2008 r. ustalająca znormalizowany formularz sprawozdawczy, o którym mowa w art. 17 rozporządzenia (WE) nr 561/2006, (C(2008)5123 wersja ostateczna).

[3] Dyrektywa 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji czasu pracy , Dz.U. L 299 z 18.11.2003, s. 9.

[4] Decyzja Komisji z dnia 22 września 2008 r. ustalająca znormalizowany formularz sprawozdawczy, o którym mowa w art. 17 rozporządzenia (WE) nr 561/2006, C(2008)5123 wersja ostateczna.