UZASADNIENIE

W dniu 2 maja 2018 r. Komisja przedstawiła wniosek w sprawie kolejnych wieloletnich ram finansowych (COM(2018) 321 final). W oparciu o niego Komisja proponuje szereg horyzontalnych i sektorowych unijnych programów finansowania, które są odpowiedzią na nowe wyzwania, a jednocześnie zapewniają kontynuację dotychczasowych sprawdzonych działań.

Niniejszy wniosek w sprawie zmiany unijnego rozporządzenia upoważniającego dotyczącego pomocy państwa (rozporządzenie Rady (UE) 2015/1588) ma na celu poprawę wzajemnych zależności między tymi unijnymi programami finansowania a zasadami pomocy państwa. Pozwoli on Komisji na wprowadzenie ukierunkowanych zmian w obecnych zasadach pomocy państwa, które umożliwią jak najpłynniejsze połączenie krajowych środków finansowych – w tym tych pochodzących z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych objętych zarządzaniem na szczeblu krajowym – i środków UE zarządzanych centralnie przez Komisję, bez zakłócania konkurencji na jednolitym rynku.

Celem unijnych zasad pomocy państwa jest zapewnienie, aby wydatki publiczne nie zakłócały konkurencji między przedsiębiorstwami na jednolitym rynku UE, w oparciu o trzy podstawowe zasady:

–cel stanowiący przedmiot wspólnego zainteresowania: wydatki publiczne powinny służyć ogólnym celom politycznym, takim jak stymulowanie inwestycji, kształcenie i szkolenie, spójność regionalna, badania i rozwój, rozbudowa sieci cyfrowych, transportowych i energetycznych, a także zwalczanie zanieczyszczenia środowiska i zmiany klimatu.

–zasada dodatkowości: wydatki publiczne powinny zapełnić lukę, a nie wypierać lub jedynie zastępować inwestycje prywatne.

–efektywność kosztowa: wydatki publiczne nie powinny wykraczać poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celu polityki.

Fundusze UE zarządzane centralnie przez Komisję, które nie są przedmiotem żadnej decyzji ze strony państw członkowskich (takie jak COSME, „Horyzont Europa” czy program „Cyfrowa Europa”), nie stanowią pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

W przypadku jednak gdy państwa członkowskie zapewniają dodatkowe krajowe środki finansowe na rzecz projektu lub instrumentu finansowego wspieranego w ramach centralnie zarządzanego funduszu UE lub wnoszą wkład w postaci zasobów, nad którymi zachowują pewien zakres kontroli decyzyjnej, do centralnie zarządzanego funduszu, do tej części finansowania, która podlega decyzjom państwa członkowskiego, mają zastosowanie zasady pomocy państwa.

Podobnie państwa członkowskie mają większą kontrolę nad środkami finansowymi UE objętymi zarządzaniem dzielonym, tak jak ma to miejsce w przypadku europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (EFSI), w tym w przypadku Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) oraz Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W związku z tym tego rodzaju finansowanie stanowi zasoby państwowe w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE i podlega kontroli pomocy państwa.

W tym kontekście właściwe powiązanie między przepisami dotyczącymi funduszy UE i zasadami pomocy państwa jest niezbędne do zapewnienia możliwie najlepszego wpływu wieloletnich ram finansowych i do uniknięcia niepotrzebnych zawiłości. Jest to szczególnie ważne w sytuacjach, w których projekt jest finansowany zarówno z funduszy UE zarządzanych centralnie przez Komisję, jak i z funduszy znajdujących się pod kontrolą państw członkowskich. W celu uproszczenia postępowania w takich sytuacjach w odniesieniu do państw członkowskich, pośredników finansowych i podmiotów realizujących projekty finansowane przez UE, należy zapewnić spójność przepisów dotyczących funduszy UE i zasad pomocy państwa. Dlatego też we wnioskach Komisji dotyczących funduszy UE uwzględnia się pewne kluczowe zasady kontroli pomocy państwa, takie jak potrzeba, by interwencje państwa miały charakter dodatkowy w stosunku do finansowania prywatnego, a nie wypierały tego rodzaju środki, które powinny być dalej rozwijane i ukierunkowywane. Również dlatego Komisja proponuje jednocześnie dalsze uproszczenie odpowiednich zasad pomocy państwa.

Kluczową rolę w tym kontekście odgrywa rozporządzenie Komisji (UE) 2017/1084 z dnia 14 czerwca 2017 r. (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych). W rozporządzeniu tym uznano niektóre kategorie pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym, co umożliwia państwom członkowskim bezpośrednie wdrażanie środków pomocy bez uprzedniego zatwierdzenia przez Komisję Europejską.

Istnieją trzy obszary, w których zmiany ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych mogłyby poprawić wzajemne zależności między programami finansowania UE a zasadami pomocy państwa.

Finansowanie krajowe w połączeniu z instrumentami Funduszu InvestEU

Komisja przedstawiła dziś wniosek dotyczący nowego Funduszu InvestEU, będący jednolitym zbiorem przepisów dotyczących wszystkich instrumentów finansowych i gwarancji budżetowych w przyszłym budżecie UE. Wniosek ten zapewnia Komisji ważną rolę w wyborze wspieranych projektów i programów zgodnie ze wspólnym interesem UE oraz gwarantuje, że wsparcie publiczne będzie uzupełnieniem inwestycji prywatnych, że będzie przejrzyste, a jego skutki będą podlegały ocenie. Struktura Funduszu InvestEU uwzględnia już najważniejsze zasady pomocy państwa. Po przełożeniu tych zasad na dostatecznie jasne przepisy dotyczące funkcjonowania funduszu konieczne będą jedynie ograniczone dodatkowe wymogi dotyczące pomocy państwa służące ochronie konkurencji na jednolitym rynku w przypadku gdy środki finansowe państw członkowskich są łączone ze środkami UE w ramach Funduszu InvestEU. Na tej podstawie odpowiednie wymogi dotyczące pomocy państwa mogłyby zostać określone w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych, które będzie towarzyszyć rozporządzeniu w sprawie Funduszu InvestEU oraz wytycznym inwestycyjnym Funduszu InvestEU, które zawierają niezbędne zabezpieczenia. Taka zmiana ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych mogłaby dotyczyć zwolnienia środków finansowych państw członkowskich, które są przekazywane za pośrednictwem Funduszu InvestEU lub przez niego wspierane, z obowiązku uprzedniego zgłoszenia do Komisji na podstawie zasad pomocy państwa, co zapewni usprawnione i skuteczne wdrażanie Funduszu InvestEU.

Badania, rozwój i innowacje

Komisja przedstawiła dziś również wniosek dotyczący programu „Horyzont Europa”. W ramach tego wniosku niektóre projekty badawcze realizowane przez małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) mogą otrzymać „pieczęć doskonałości”. Projekty takie muszą zostać uznane przez Komisję za „doskonałe” i kwalifikować się do otrzymania pomocy zgodnie z rygorystycznymi wymogami na mocy unijnych przepisów dotyczących finansowania ze środków UE, a jedynym powodem, dla którego nie mogą być w rzeczywistości finansowane muszą być ograniczenia budżetowe unijnego funduszu. Takie projekty mogłyby uzyskać całość finansowania od państw członkowskich (w tym z funduszy strukturalnych) bez konieczności uprzedniego zatwierdzenia przez Komisję. Treść projektu Komisji dotyczącego programu „Horyzont Europa” w odniesieniu do projektów objętych „pieczęcią doskonałości” oraz stosunkowo niewielki rozmiar wsparcia finansowego wykluczają problemy w zakresie konkurencji.

Podobnie można zezwolić na to, by projekty w dziedzinie badań, rozwoju i innowacji ocenione i wybrane zgodnie z zasadami mającymi zastosowanie do programu „Horyzont Europa” i finansowane wspólnie w ramach tego programu i przez państwa członkowskie (w tym w ramach funduszy strukturalnych), w których uczestniczą co najmniej trzy państwa członkowskie, były realizowane bez dodatkowej oceny pomocy państwa w odniesieniu do części finansowania pochodzącej z państw członkowskich. Byłoby to możliwe dzięki temu, że przepisy dotyczące projektów kwalifikujących się do wsparcia w ramach programu „Horyzont Europa” – w formie przewidzianej we wniosku Komisji – eliminują wszelkie problemy w zakresie konkurencji, w szczególności dzięki wymogowi, by projekty służyły spełnianiu wspólnych celów leżących w interesie UE i odpowiadały na wyraźnie określone niedoskonałości rynku.

Europejska współpraca terytorialna