1.WPROWADZENIE

Handel ludźmi to poważne przestępstwo i rażące naruszenie praw podstawowych. Zwalczanie go stanowi priorytet dla Unii Europejskiej . W art. 20 dyrektywy 2011/36/UE przewidziano przedstawianie co dwa lata sprawozdania w sprawie postępów w dziedzinie zwalczania handlu ludźmi. Pomimo postępów poczynionych w ciągu ostatnich lat zagrożenie pozostaje wysokie. Niedawne poważne kryzysy, w szczególności pandemia COVID-19 i rosyjska agresja na Ukrainę, nasiliły narażenie osób na wykorzystywanie.

Zgodnie z oceną zagrożenia poważną i zorganizowaną przestępczością w Unii Europejskiej z 2021 r. (EU SOCTA 2021) handel ludźmi stanowi główną działalność w ramach poważnej i zorganizowanej przestępczości w UE i przewiduje się, że pozostanie zagrożeniem w dającej się przewidzieć przyszłości. Na szczeblu UE i w państwach członkowskich wprowadzono środki służące zapobieganiu przestępczości i ograniczeniu popytu, który sprzyja handlowi ludźmi, środki służące rozbiciu modelu działalności handlarzy ludźmi, ochronie i wsparciu ofiar, jak również zajęciu się problemem wymiaru międzynarodowego.

W niniejszym sprawozdaniu uwzględniono:

·informacje przedstawione przez wszystkie państwa członkowskie za pośrednictwem unijnej sieci krajowych sprawozdawców i równoważnych struktur;

·informacje przedstawione przez członków unijnej platformy społeczeństwa obywatelskiego przeciwko handlowi ludźmi;

·informacje przedstawione przez dziewięć agencji UE;

·sprawozdania i inne dokumenty agencji UE, instytucji Unii i organizacji międzynarodowych.

W szczególności w niniejszym sprawozdaniu (i) określono kluczowe modele i wyzwania w zakresie zwalczania handlu ludźmi, (ii) przedstawiono główne działania w zakresie zwalczania handlu ludźmi w latach 2019–2022 oraz (iii) zawarto analizę danych statystycznych za lata 2019–2020, którą ujęto w dokumencie roboczym służb Komisji. Dane zawarte w niniejszym sprawozdaniu i w dokumencie roboczym służb Komisji zostały zebrane przez Eurostat ze wszystkich państw członkowskich za pośrednictwem krajowych organów statystycznych.

2.WYZWANIA I TENDENCJE W ZAKRESIE ZWALCZANIA HANDLU LUDŹMI W UE

2.1.Ostatnie wyzwania związane z handlem ludźmi

Już w trzecim sprawozdaniu z postępów w zwalczaniu handlu ludźmi podkreślono wpływ pandemii COVID-19 na handel ludźmi. Według Europolu gospodarcze skutki pandemii przełożą się na wzrost wyzysku pracowników. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego podkreśliły, że środki związane z pandemią COVID-19, w tym ograniczenia związane z podróżą, dotknęły w nieproporcjonalny sposób określone kategorie osób, takie jak migranci nieposiadający dokumentów, pracownicy sezonowi, osoby pracujące i żyjące w niepewnych warunkach i osoby prostytuujące się. W związku z tym grupy te są bardziej narażone na to, że padną ofiarą handlarzy ludźmi.

Pandemia miała również znaczący wpływ na handel ludźmi do celów wykorzystywania seksualnego, zwłaszcza że zmniejszyły się kontakty fizyczne między handlarzami ludźmi, ofiarami i klientami, a więcej działań przeniesiono do internetu. Podobnie kilka państw członkowskich zgłosiło, że pandemia COVID-19 przyspieszyła przeniesienie prostytucji ulicznej do domów prywatnych, obiektów najmu krótkoterminowego i hoteli , a także do środowiska internetowego . Utrudniło to organom ścigania i innym odpowiednim zainteresowanym stronom wykrywanie potencjalnych ofiar handlu ludźmi do celów wykorzystywania seksualnego i docieranie do nich.

Ograniczenia związane z pandemią COVID-19 i kolejne lockdowny przyczyniły się do dalszej izolacji ofiar, czasem razem z ich oprawcami. Tak było w szczególności w przypadku ofiar, które nie mogły wrócić do kraju pochodzenia. Państwa członkowskie i organizacje społeczeństwa obywatelskiego odnotowały wyzwania związane z identyfikacją ofiar i kierowaniem ich do służb zapewniających pomoc, wsparcie i ochronę (np. w zakresie opieki zdrowotnej, doradztwa, usług administracyjnych, pomocy prawnej), jak również dostępu ofiar do wymiaru sprawiedliwości. Ponadto zainteresowane strony wskazały na większe trudności w transgranicznym egzekwowaniu przepisów i współpracy sądowej, dłuższe postępowania karne ze względu na zdalne rozprawy, jak również spadek liczby inspekcji pracy w czasie pandemii.

Pandemia COVID-19 znacznie przyspieszyła przeniesienie działalności przestępczej do środowiska cyfrowego, w szczególności w przypadku handlu ludźmi do celów wykorzystywania seksualnego, ale także do celu wykorzystywania w innej formie. Handlarze ludźmi wykorzystują technologię i internet (zarówno sieć widoczną, jak i ciemną) na każdym etapie tego przestępstwa, między innymi do werbowania ofiar (które często odbywa się na platformach społecznościowych), komunikacji między sobą, ofiarami i klientami, reklamowania usług, organizowania transportu ofiar, jak również dokonywania płatności. Na werbowanie i nagabywanie dla celów seksualnych przez internet w szczególności bardziej narażone stały się dzieci. Wykorzystanie technologii do popełniania przestępstw handlu ludźmi stało się poważnym wyzwaniem dla organów ścigania i organów sądowych, ponieważ umożliwia przestępcom dotarcie do większej liczby potencjalnych ofiar i klientów, łatwiejszy przewóz ofiar z jednej lokalizacji do innej i zdalne prowadzenie działalności. Handlarze ludźmi korzystają również z większej anonimowości, w szczególności dzięki rozwiązaniom w zakresie szyfrowanej komunikacji.

W okresie sprawozdawczym doszło także do rosyjskiej agresji na Ukrainę, która rozpoczęła się 24 lutego 2022 r. i doprowadziła do masowego napływu do UE osób uciekających przed wojną, z czego 90 % stanowiły kobiety i dzieci. Ryzyko handlu ludźmi od początku uznawano za bardzo wysokie. Organizacje przestępcze działały na granicy między Ukrainą a UE już przed wojną. W latach 2019–2020 Ukraina znajdowała się w pierwszej dziesiątce państw nienależących do UE, z których pochodziły zidentyfikowane w UE ofiary handlu, głównie do celów wykorzystywania seksualnego i wyzysku pracowników. Wojna pociągnęła za sobą jeszcze większe możliwości wykorzystania przez handlarzy trudnej sytuacji osób uciekających przed agresją, głównie kobiet i dzieci, dla osiągnięcia korzyści majątkowej. Istnieje szczególne ryzyko wzrostu popytu na korzystanie z nielegalnych usług, do których świadczenia zmusza się ofiary handlu ludźmi, zarówno poza internetem (na przykład w przypadku podstępnych ofert dotyczących zakwaterowania u osób prywatnych oraz transportu i pomocy ze strony osób prywatnych), jak i w internecie, w tym w mediach społecznościowych (na przykład reklamowania usług seksualnych Ukrainek).

2.2.Tendencje w obszarze handlu ludźmi

2.2.1. Ofiary (płeć, wiek, obywatelstwo)