[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 1.10.2008

KOM(2008) 604 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW

Integracja regionalna na rzecz rozwoju w krajach AKP {SEC(2008) 2538}{SEC(2008) 2539}

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW

Integracja regionalna na rzecz rozwoju w krajach AKP

1. ZMIENIAJąCA SIę SYTUACJA[1]

Globalizacja nabrała tempa i wprowadziła nowy poziom współzależności gospodarczej, w której kraje Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) nie uczestniczą w pełni. Integracja regionalna jest coraz szerzej uznawana za narzędzie czerpania korzyści i przeciwdziałania negatywnemu wpływowi globalizacji.

Europa od dawna popiera integrację regionalną w krajach rozwijających się, jednak Komisja po raz ostatni nakreśliła swoją wizję w roku 1995[2]. Obecnie integracja regionalna nie tylko odgrywa ważną rolę w polityce rozwoju Unii Europejskiej (UE)[3], ale również wiele innych aktualnych inicjatyw politycznych ma bezpośredni wpływ na integrację regionalną w krajach AKP lub szczególnie koncentruje się na integracji. Istotne wydarzenia, jakie miały miejsce szczególnie w ciągu ostatnich dwóch lat, obejmowały programowanie regionalne w ramach 10. Europejskiego Funduszu Rozwoju („EFR”) oraz intensywną fazę negocjacji umów o partnerstwie gospodarczym z regionami AKP.

Istnieje jednak możliwość podjęcia innych, bardziej skutecznych działań. Należy sporządzić bilans, przeprowadzić ocenę spójności działań UE i wyznaczyć kierunki dalszych działań. Niniejszy komunikat przedstawia zaktualizowaną, kompleksową i spójną wizję UE w zakresie integracji regionalnej jako kluczowego mechanizmu zrównoważonego rozwoju krajów AKP, określa rolę regionalnej współpracy politycznej i współpracy w zakresie realizacji polityki, a także wzywa państwa członkowskie do obrony wspólnej wizji i zasad.

2. OSIąGNIęCIA I WYZWANIA INTEGRACJI REGIONALNEJ W KRAJACH AKP

Od połowy lat dziewięćdziesiątych integracja regionalna w regionie AKP była nieustannie pogłębiana i poszerzana. Najważniejsze osiągnięcia obejmują starania w zakresie utworzenia stref wolnego handlu oraz unii celnych i walutowych. Jednakże „koszt braku integracji” jest wciąż niezwykle wysoki. Konkretne wyzwania różnią się w zależności od regionów, jednak zasadniczo można wyróżnić pięć wspólnych dla wszystkich regionów:

- Brak poczucia odpowiedzialności i zdolności instytucjonalnej na poziomie regionalnym i krajowym . Obejmuje to brak odpowiednich mandatów, brak politycznych i prawnych narzędzi do skutecznej realizacji polityki oraz wystarczającego poczucia odpowiedzialności zainteresowanych podmiotów, w szczególności społeczeństwa obywatelskiego i administracji krajowej.

- Konieczność przezwyciężenia fragmentacji rynków regionalnych oraz lepszej realizacji umów o integracji gospodarczej. Powinno temu towarzyszyć usprawnienie pokrywających się i niespójnych procesów integracji, przy uwzględnieniu specyfiki każdego regionu (w szczególności regionów wyspiarskich).

- Niewystarczająca dywersyfikacja gospodarcza, która powoduje wysoki stopień zależności od niewielkiej liczby towarów eksportowych oraz brak komplementarności gospodarek krajowych.

- Nieskuteczne powiązania infrastruktury, które powodują nadmiernie wysokie koszty transportu regionalnego i usług komunalnych.

- Potrzeba bardziej skutecznej polityki regionalnej w zakresie wspólnych wyzwań w celu zapewnienia trwałości osiągnięć poprzez ograniczenie negatywnych efektów zewnętrznych ściślejszej integracji regionalnej, maksymalizację pozytywnych synergii pomiędzy integracją gospodarczą i zrównoważonym wzrostem oraz bardziej równomierną dystrybucję korzyści i kosztów integracji regionalnej.

3. INTEGRACJA GOSPODARCZA NA RZECZ ROZWOJU Z PERSPEKTYWY UE

Proponuje się poniższą szeroką definicję integracji regionalnej, odzwierciedlającą umowę o partnerstwie z Kotonu: integracja regionalna jest procesem przezwyciężania, za wspólnym porozumieniem, barier politycznych, fizycznych, gospodarczych i społecznych oddzielających kraje od ich sąsiadów oraz współpracy w zakresie zarządzania wspólnymi zasobami i wspólnymi interesami o charakterze regionalnym.

Doświadczenia europejskie stanowią punkt odniesienia dla wielu regionów AKP. Cele polityczne i cele szczególne integracji gospodarczej są w gruncie rzeczy podobne. Jednak metody stosowane w regionach AKP opierają się częściej na zgodnej współpracy i koordynacji niż na wymiarze ponadnarodowym i podziale suwerenności.

Można wyróżnić trzy główne cele integracji regionalnej:

- Stabilność polityczna jest warunkiem niezbędnym do rozwoju gospodarczego. Organizacje regionalne odgrywają coraz większą rolę w łagodzeniu konfliktów wewnętrznych i konfliktów pomiędzy krajami oraz w promowaniu praw człowieka. Integracja regionalna pomaga również w budowaniu zaufania, podwyższaniu poziomu zrozumienia pomiędzy różnymi grupami i pogłębianiu współzależności.

- Rozwój gospodarczy: Na większych i bardziej zharmonizowanych rynkach swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i osób umożliwia osiąganie korzyści skali i stymuluje inwestycje, tym samym pobudzając wzrost gospodarczy i zwiększając obrót handlowy na osi południe-południe. Odpowiednie połączenie stopniowo rosnącej konkurencji regionalnej i ponadregionalnej oraz umiarkowanej ochrony umożliwia płynną integrację ze światowym systemem wymiany handlowej i czyni integrację regionalną narzędziem wzrostu i szybszego ograniczania ubóstwa.

- Regionalne dobra publiczne : Wyzwaniom o wymiarze ponadnarodowym, takim jak bezpieczeństwo żywności, zasoby naturalne, bioróżnorodność, zmiany klimatyczne oraz kontrola chorób i szkodników, sprostać można wyłącznie pod warunkiem współpracy pomiędzy sąsiadującymi krajami.

Ta definicja i wielowymiarowa wizja integracji regionalnej powinna przyświecać wszystkim działaniom UE[4] wspierającym procesy integracyjne w krajach AKP.

4. PROPONOWANE PODEJśCIE DO WSPARCIA UE W ZAKRESIE INTEGRACJI REGIONALNEJ NA RZECZ ROZWOJU AKP

W odpowiedzi na pięć wyzwań określonych w punkcie 2 Unia Europejska powinna zobowiązać się do wspierania następujących pięciu celów priorytetowych[5]. Należy tego dokonywać w oparciu o indywidualne plany rozwoju strategicznego każdego z regionów oraz dialog wynikający ze wspólnej oceny wyzwań, a także w miarę potrzeby koncentrować się na specyficznych potrzebach regionalnych.

4.1. Wzmocnienie pozycji instytucji regionalnych

Unia Europejska powinna wspierać:

- regionalne zarządzanie i współpracę na rzecz pokoju i stabilności pomiędzy państwami oraz wewnątrz państw, w tym promowanie praw człowieka .

- poprawę zdolności instytucjonalnych na szczeblu regionalnym i krajowym oraz dalsze starania zmierzające do zwiększenia krajowych zdolności do realizacji polityki regionalnej.

- uproszczenie struktury instytucjonalnej i strategii integracji.

- zwiększenie poczucia odpowiedzialności za procesy integracji regionalnej oraz większe zróżnicowanie zainteresowanych podmiotów na szczeblu regionalnym i krajowym.

4.2. Tworzenie regionalnych rynków zintegrowanych

Unia powinna w dalszym ciągu wspierać regiony w tej dziedzinie, między innymi w następujących kwestiach:

- skuteczna realizacja regionalnych zobowiązań w zakresie obrotu towarami , w tym modernizacja systemów celnych i poboru dochodów publicznych.

- integracja sektora usługowego i inwestycyjnego w celu wspierania konkurencji na rynkach regionalnych, obniżenia nadmiernych kosztów usług oraz ustanowienia bardziej przejrzystych i stabilnych regionalnych zasad inwestycyjnych .

- bariery techniczne w handlu oraz normy sanitarne i fitosanitarne : standaryzacja i harmonizacja z normami międzynarodowymi likwiduje konieczność prowadzenia uciążliwych kontroli, poprawia bezpieczeństwo żywności na szczeblu regionalnym i ułatwia dostęp do rynków międzynarodowych dla produktów regionalnych.

- integracja walutowa : kilka ambitnych programów dotyczących regionalnych unii walutowych w AKP musi uwzględniać fakt, że integracja walutowa i gospodarcza powinny być ze sobą ściśle powiązane. Unia gotowa jest dzielić się z partnerami AKP swoimi doświadczeniami w zakresie integracji i koordynacji polityki. Kwestii koordynacji makroekonomicznej poświęcone zostanie więcej uwagi w kontekście dialogu na temat ogólnego budżetu WE na szczeblu krajowym .

4.3. Promowanie rozwoju przedsiębiorczości

Unia Europejska powinna kłaść większy nacisk na regionalny wymiar swojego wsparcia w zakresie rozwoju przedsiębiorczości i tworzenia potencjału produkcyjnego w dziedzinach, w których działania na szczeblu regionalnym mogą stanowić wartość dodaną:

- poprawa otoczenia prawnego (np. prawa handlowego i prawa spółek, norm przemysłowych, zasad ochrony własności przemysłowej, prawa konkurencji, polityki podatkowej, w tym dotyczącej oszustw podatkowych);

- wzmocnienie potencjału produkcyjnego (rozwój strategii przemysłowych i eksportowych, regionalnych instytucji szkoleniowych i badawczych);

- rozwój regionalnych rynków finansowych w celu mobilizacji regionalnego i zewnętrznego kapitału na cele rozwoju przedsiębiorczości, w szczególności w obszarze MŚP;

- promowanie współpracy między przedsiębiorstwami na rzecz rozwoju sieci produkcyjnych oraz łańcuchów dostaw, a także sieci stowarzyszeń przedsiębiorstw.

4.4. Łączenie regionalnych sieci infrastruktury

Unia powinna wspierać powiększanie dostępnej infrastruktury z naciskiem na uzupełnianie „brakujących ogniw” pomiędzy sieciami dróg krajowych, sieciami energetycznymi i telekomunikacyjnymi. Pomoc WE w zakresie infrastruktury, która obejmuje wsparcie dla Partnerstwa UE-Afryka na rzecz rozwoju infrastruktury, pomiędzy 9. EFR (2000-2007) a 10. EFR (2008-2013) ulegnie zwiększeniu o 50 %. Państwa członkowskie UE powinny przyłączyć się do tych starań.

4.5. Opracowywanie polityki regionalnej w zakresie zrównoważonego rozwoju

Unia powinna wspierać starania regionów w stawianiu czoła regionalnym wyzwaniom w tych przypadkach, gdy regionalna wartość dodana ma największe znaczenie dla zapewnienia społeczeństwom trwałych środków do życia. W zależności od regionu, może to obejmować:

- Bezpieczeństwo żywności i produkcji rolnej: harmonizacja polityki i obowiązujących norm, regionalnych systemów informacyjnych umożliwiających lepsze funkcjonowanie regionalnych rynków produktów żywnościowych i rolnych, zarządzanie regionalnymi zapasami żywności, oraz polityka zapobiegania pogarszaniu się jakości ziemi i pustynnieniu mogą pomóc w poprawie bezpieczeństwa żywności.

- Wspólne zarządzanie zasobami naturalnymi: ponadgraniczne problemy środowiskowe można rozwiązywać wyłącznie przy zastosowaniu kompleksowej i skutecznej polityki regionalnej. W szczególności WE będzie wspierać walkę ze zmianami klimatycznymi i utratą bioróżnorodności, a także zrównoważone zarządzanie rybołówstwem, lasami, zasobami energetycznymi oraz zbiornikami wodnymi.

- Spójność społeczna na poziomie regionalnym: polityka redystrybucji na szczeblu krajowym i regionalnym ma istotne znaczenie z punktu widzenia równomiernej dystrybucji kosztów i korzyści integracji regionalnej pomiędzy krajami i wewnątrz ich granic.

Powyższe działania wspierać będzie również zwiększanie zdolności w zakresie nauki i technologii w celu zwiększenia udziału nauki w rozwiązywaniu wspólnych problemów oraz wspierania wzrostu i ograniczania ubóstwa.

5. WYKORZYSTANIE POTENCJAłU NARZęDZI UE DO WSPIERANIA INTEGRACJI REGIONALNEJ W KRAJACH AKP

Wsparcie UE dla integracji regionalnej w krajach AKP opiera się na podstawowych zasadach umowy o partnerstwie z Kotonu: poczuciu odpowiedzialności, dialogu i zrównoważonym rozwoju. W związku z powyższym UE szanuje wybory dokonywane przez jej partnerów w zakresie celów, organizacji, tempa i głównych elementów procesu integracji. Unia powinna popierać wybory dokonywane przez regiony, czyli również starania i obowiązki partnerów AKP.

Ponadto najważniejszą przewodnią koncepcją powinna być zasada pomocniczości. W interesie krajów AKP leży również rozwiązywanie wszelkich kwestii na poziomie zapewniającym maksymalizację skuteczności i wydajności działań.

5.1. Polityczne partnerstwa UE-AKP na rzecz rozwoju regionalnego

W ostatnim czasie UE zintensyfikowała światowy dialog polityczny pomiędzy instytucjami europejskimi oraz regionami AKP, co doprowadziło do przyjęcia regionalnych strategii dla regionu Karaibów (w marcu 2006 r.) i Pacyfiku (w maju 2006 r.), a także wspólnej strategii UE-Afryka (w grudniu 2007 r.).

Dialog ten koncentruje się przede wszystkim na pokoju, bezpieczeństwie i zapobieganiu konfliktom, a także na dzieleniu się doświadczeniami w zakresie integracji i wspólnej polityki. Ponieważ UE sama w sobie jest regionem zintegrowanym, dialog ten powinien rozwinąć się w kierunku w pełni jednolitego podejścia UE.

Dlatego też ogromne znaczenie ma poprawa spójności i skuteczności wszystkich instrumentów dostępnych UE w celu wzmocnienia ich wpływu na realizację pięciu wspomnianych powyżej celów priorytetowych.

5.2. Dialog polityczny na poziomie regionalnym: działania w duchu umowy z Kotonu

W celu wzmocnienia dialogu na poziomie regionalnym UE powinna:

- Zintensyfikować dialog na temat integracji regionalnej : Mając świadomość, jak ogromne znaczenie dla pomyślnej integracji regionalnej ma poziom krajowy, Komisja rozpocznie regularne konsultacje na tematy regionalne z władzami krajowymi, a także, w kontekście regularnego monitoringu realizacji zobowiązań w zakresie zarządzania, jakie przyjęły na siebie kraje AKP, szczególną uwagę poświęci realizacji zobowiązań w zakresie integracji regionalnej przez rządy poszczególnych krajów.

Unia powinna popierać międzyregionalną wymianę doświadczeń i ewentualną wzajemną ocenę programów integracji regionalnej. W Afryce wymiana ta powinna obejmować Unię Afrykańską.

Unia powinna również dzielić się z regionami AKP swoimi doświadczeniami w tych obszarach, w których w opinii regionów AKP mają one największe znaczenie. Dotyczy to kilku aspektów polityki UE: spójności społecznej i gospodarczej, zdrowia, bezpieczeństwa żywności, rolnictwa, transportu, ochrony środowiska i energii.

- Poszerzenie dialogu na temat integracji regionalnej : UE powinna zachęcać do tworzenia lokalnych forów przedsiębiorczości i systematycznie wspierać tworzenie lub wzmacnianie regionalnych forów społeczeństwa obywatelskiego i komitetów parlamentarnych stworzonych w celu monitorowania integracji regionalnej.

Unia powinna również popierać działania instytucji akademickich poświęcone analizie integracji regionalnej oraz ogół inicjatyw dotyczących monitorowania integracji regionalnej w krajach AKP – w tym inicjatyw związanych z umowami o partnerstwie gospodarczym.

5.3. Polityka rozwoju: Konsensus Europejski w sprawie rozwoju w praktyce

W latach 2008-2013 wsparcie dla integracji regionalnej zostanie zwiększone przy pomocy 10. Europejskiego Funduszu Rozwoju. Państwa członkowskie UE również powinny znacząco zintensyfikować swoje działania.

5.3.1. Łączenie sił UE: W kierunku wspólnego programowania

Zgodnie z zasadami skuteczności pomocy Unia musi wypracować wspólne podejście do integracji regionalnej na rzecz rozwoju w krajach AKP:

- UE angażuje się we wspólne programowanie i strategie na poziomie krajowym. Dlatego też programowanie regionalne WE powinno stanowić pierwszy krok w kierunku wspólnego programowania regionalnego UE .

- Opracowuje się „Regionalne pakiety strategii UE na rzecz wymiany handlowej ", które będą wdrażać strategię UE na rzecz wymiany handlowej, obejmującą pomoc w wykorzystaniu Europejskich Funduszy Rozwoju. Komisję cieszy silne zaangażowanie Rady i państw członkowskich, wzywa ona jednak do znaczącej intensyfikacji działań mających na celu możliwie szybkie opracowanie powyższych pakietów.

- Organizacje regionalne regionów AKP również często uzależnione są od środków od darczyńców. Ponieważ celem powinna być stabilność finansowa, kluczowe znaczenie ma mobilizacja środków krajowych i regionalnych , przede wszystkim w celu wspierania słabiej rozwiniętych krajów w opracowywaniu projektów regionalnych.

- Pod przewodnictwem regionu UE powinna wzmacniać koordynację z innymi partnerami rozwoju (takimi jak międzynarodowe instytucje finansowe i regionalne banki rozwoju), pod warunkiem, że wsparcie pozostaje w zgodzie z zasadami paryskimi.

5.3.2. Silniejsze wsparcie WE

Wsparcie Europejskiego Funduszu Rozwoju dla projektów o charakterze regionalnym wyniosło 3,2 mld EUR w latach 1996-2007 (8. i 9. EFR). Głównym obszarem pomocy był zrównoważony rozwój, na który przeznaczono 1,2 mld EUR, następnie rozwój infrastruktury (777 mln EUR) oraz rozwój przedsiębiorczości (524 mln EUR).

W nadchodzących latach programy regionalne w ramach 10. EFR będą stanowiły podstawowy instrument wsparcia WE dla integracji regionalnej w krajach AKP. Całkowity budżet 10. EFR znacząco wzrósł w porównaniu z 9. EFR, a kwota budżetu przeznaczonego na cele regionalne została prawie podwojona i sięga 1,78 mld EUR, co stanowi odzwierciedlenie konsensusu UE-AKP w sprawie znaczenia integracji regionalnej dla rozwoju.

Regionalne dokumenty strategiczne oraz indykatywne programy regionalne[6], zawierające analizę stanu prowadzonych działań w zakresie integracji regionalnej oraz strategii reagowania, będą służyć realizacji pięciu głównych celów priorytetowych opisanych w punkcie 4. Dokumenty te:

- we wszystkich regionach zapewnią wsparcie regionalnych mechanizmów umacniania pokoju i stabilności , pomogą w zapobieganiu konfliktom i ich rozwiązywaniu oraz w walce z zagrożeniami dla bezpieczeństwa (takimi jak przestępczość zorganizowana), realizując w ten sposób szeroko pojęte regionalne działania w zakresie bezpieczeństwa ludności. W Afryce Zachodniej, Południowej i Wschodniej wsparcie z EFR pomoże wzmocnić regionalny filar panafrykańskiej struktury na rzecz pokoju i bezpieczeństwa .

- poświęcają szczególną uwagę regionalnej integracji gospodarczej , na obszar ten przeznaczonych zostanie prawdopodobnie niemal 75 % szacunkowych środków (tj. 1,3 mld EUR).

- w ramach programu regionalnej integracji gospodarczej koncentrują się na konkretnych regionalnych celach priorytetowych , z naciskiem na osiągnięcie większej integracji rynków; rozwój potencjału produkcyjnego; a także poprawę sieci infrastruktury oraz ściślejszą współpracę regionalną na rzecz promowania zrównoważonej polityki energetycznej. Szczególna uwaga zostanie poświęcona środkom wsparcia w ramach umów o partnerstwie gospodarczym: niemal połowa karaibskich indykatywnych programów regionalnych zostanie przeznaczona na zobowiązania wynikające z umów o partnerstwie gospodarczym.

- odzwierciedlają różnorodność regionów AKP pod względem priorytetów w zakresie zrównoważonego rozwoju. Dotyczy to w szczególności drugiego głównego sektora w regionie Pacyfiku (rybołówstwo) i Afryce Środkowej (leśnictwo). W Afryce Zachodniej przewiduje się wsparcie w zakresie bezpieczeństwa żywności i rolnictwa, natomiast w Afryce Wschodniej w zakresie zarządzania zasobami gruntowymi, wodnymi i morskimi.

- wspierają dobre zarządzanie na poziomie regionalnym , z naciskiem na tworzenie potencjału podmiotów niepublicznych.

W programach krajowych 10. EFR kwestiom regionalnym przypisuje się większe znaczenie. 30 % (3,7 mld EUR) krajowych puli środków dotyczy rozwoju gospodarczego, przy czym większość przeznaczona jest na infrastrukturę gospodarczą (ok. 3 mld EUR, z większym naciskiem na kontakty regionalne), znaczące wsparcie na handel i integrację regionalną oraz sektory wytwórcze, w tym rolnictwo (ok. 600 mln EUR).

Pula środków EFR przeznaczona dla wszystkich krajów AKP przyczyni się do dalszego wzmacniania integracji regionalnej w przypadkach, w których podejście ponadregionalne może stanowić wartość dodaną, tj.:

- rozwój przedsiębiorczości: WE będzie współpracować z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym na rzecz wzmocnienia synergii pomiędzy Instrumentem Inwestycyjnym (na który EFR przeznacza do 3,5 mld EUR) oraz indykatywnymi programami regionalnymi w ramach 10. EFR.

Misję oraz strukturę zarządzającą Centrum Rozwoju Przedsiębiorstw (średnie wsparcie EDF w kwocie 18 mln EUR rocznie) należy dostosować tak, aby w zdecydowany sposób wzmocnić jego skuteczność i koncentrację na wspieraniu przedsiębiorstw w próbach czerpania korzyści z integracji regionalnej.

- sieci infrastruktury : W dalszym ciągu kontynuowane będzie wsparcie dla funduszu powierniczego UE na rzecz infrastruktury w Afryce jako innowacyjnego narzędzia wdrażania Partnerstwa UE-Afryka na rzecz rozwoju infrastruktury. Podobne mechanizmy rozważane są w odniesieniu do Pacyfiku i Karaibów.

- pokój i bezpieczeństwo w Afryce : W ramach wspólnej strategii UE-Afryka Unia będzie w dalszym ciągu wspierać rolę podmiotów regionalnych w ramach programu na rzecz pokoju i bezpieczeństwa w Afryce, a w szczególności poprzez instrument na rzecz pokoju w Afryce.

Istotną rolę odgrywają również programy finansowane z budżetu WE :

- Instrument finansowania współpracy na rzecz rozwoju (programy tematyczne w zakresie bezpieczeństwa żywności, ochrony środowiska i zrównoważonej gospodarki zasobami naturalnymi, w tym energią, a także inwestowania w ludzi) zapewnia wsparcie dla regionalnych działań w obszarach polityki, w których do rozwoju współpracy regionalnej niezbędna jest pomoc pozwalająca zapoczątkować przemiany lub dodatkowa pomoc .

- Zaproponowany przez Komisję specjalny „instrument umożliwiający szybkie reagowanie na gwałtowny wzrost cen żywności w krajach rozwijających się” również przyczyni się do wspierania regionalnej polityki rolnej i bezpieczeństwa żywności.

- Instrument na rzecz stabilności przyczynia się do stabilizacji regionalnej i tworzenia potencjału pokojowego, między innymi poprzez ukierunkowane działania związane z reagowaniem w sytuacjach kryzysowych oraz środki rozwiązywania długotrwałych ponadregionalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa.

5.3.3. Bardziej skuteczny sposób wdrażania pomocy

W celu lepszego wykorzystania zwiększonego wsparcia, działania UE na poziomie programów i projektów powinny nabrać bardziej strategicznego charakteru poprzez:

- Stopniowe przechodzenie od podejścia projektowego do programowego .

- Aktywne promowanie wspólnych sposobów zapewniania środków , jak współfinansowanie, delegowanie współpracy lub łączenie zasobów finansowych. Jako przykład w tym zakresie mogą służyć doświadczenia funduszu powierniczego UE na rzecz infrastruktury w Afryce.

- W kontekście umów o partnerstwie gospodarczym i strategii UE na rzecz wymiany handlowej również fundusze regionalne wspierane przez WE i państwa członkowskie UE mogłyby stanowić instrumenty zapewniania wsparcia dla integracji regionalnej ze strony UE i innych podmiotów udzielających wsparcia.

- Ustalanie hierarchii priorytetów dla projektów o wymiarze regionalnym , co zagwarantuje, że projekty i działania i) będą bezpośrednio wspierać priorytety regionalne, ii) będą miały rzeczywisty wymiar regionalny oraz iii) ich celem będą najwyższe możliwe korzyści z rozwoju regionalnego.

- Wzmocnienie „regionalnego wymiaru” na poziomie krajowym poprzez systematyczne uwzględnianie wymiaru regionalnego w projektach wspieranych na poziomie krajowym.

Szczególną uwagę należy zwrócić na rozliczalność i potencjał niezbędne do skutecznej realizacji projektów, przy założeniu stosownego upoważnienia organizacji regionalnych przez ich państwa członkowskie do zapewnienia należytego zarządzania finansami własnymi i środkami darczyńców, a także na likwidację słabości organizacji regionalnych w absorpcji środków oraz zdolności darczyńców do monitorowania dostarczania środków.

Integracja regionalna w regionach AKP powinna również uzyskać wsparcie w synergii z bezpośrednim otoczeniem regionów. Oznacza to ułatwianie współpracy pomiędzy regionami Afryki, na przykład poprzez współfinansowanie istotnych projektów w ramach dwóch lub więcej indykatywnych programów regionalnych. Obejmuje to również popieranie współpracy pomiędzy regionami AKP, najbardziej oddalonymi regionami UE oraz krajami i terytoriami zamorskimi UE, w których istnieje znaczny potencjał podwyższonych synergii regionalnych[7].

5.4. Polityka handlowa: zmiana paradygmatu w zmieniającej się sytuacji na świecie

5.4.1. Umowy o partnerstwie gospodarczym

Z piętnastoma krajami CARIFORUM zawarto kompleksową regionalną umowę o partnerstwie gospodarczym, natomiast w pozostałych regionach AKP Unia i jej partnerzy dążą do zawarcia z wszystkimi krajami regionu kompleksowych umów o partnerstwie gospodarczym, które zawierałyby m.in. postanowienia w sprawie usług i inwestycji oraz zestaw możliwie uniwersalnych regionalnych zasad handlowych.

Kompleksowe regionalne umowy o partnerstwie gospodarczym są kluczowym instrumentem partnerstwa UE-AKP na rzecz wspierania integracji regionalnej. Wspomagają one realizację programów integracji, konsolidację rynków regionalnych oraz wspieranie polityki należytego zarządzania gospodarką poprzez uczynienie z niej elementu partnerstwa z UE. Regionalne umowy o partnerstwie gospodarczym będą w szczególności:

- sprzyjać skutecznej realizacji regionalnych zobowiązań w zakresie obrotu towarami poprzez wspieranie istniejących lub planowanych projektów integracji handlowej, w tym niezbędnych reform celnych.

- poszerzać regionalną wymianę usług i promować inwestycje w regionie oraz w ramach współpracy z UE (o ile regiony uwzględniają takie kwestie w umowach o partnerstwie gospodarczym) dzięki bardziej przejrzystym, stabilnym zasadom regionalnym, które sprzyjają rozwojowi .

- tworzyć zestaw regionalnych zasad handlowych poprzez poruszanie istotnych kwestii regulacyjnych, takich jak ułatwienia w handlu, bariery techniczne w handlu oraz normy sanitarne i fitosanitarne. Jeżeli region jest na to gotowy, zobowiązania i współpraca w zakresie konkurencji, własności intelektualnej, kwestii społecznych i związanych z ochroną środowiska, a także zasad zamówień publicznych wpłyną na poprawę warunków rozwoju i prowadzenia działalności gospodarczej na poziomie krajowym i regionalnym .

Umowy o partnerstwie gospodarczym wiążą się z reformami na poziomie regionalnym i krajowym, zawierają również szczegółowe postanowienia na temat współpracy w zakresie rozwoju, zobowiązujące UE do wspierania reform wynikających z umów o partnerstwie gospodarczym w celu maksymalizacji korzyści i minimalizacji kosztów nowego systemu handlu pomiędzy regionami AKP a UE.

Obawy i nierozwiązane kwestie problematyczne zgłaszane przez partnerów AKP zostaną potraktowane w elastyczny sposób, spójny z zasadami handlu międzynarodowego, a jednocześnie zapewniający postępy działań zmierzających do zawarcia kompleksowych regionalnych umów o partnerstwie gospodarczym. Uwzględnione zostaną różne potrzeby i poziomy rozwoju krajów AKP oraz stan zaawansowania toczących się regionalnych procesów integracyjnych, ponieważ umowy o partnerstwie gospodarczym muszą się opierać na toczących się regionalnych procesach integracyjnych i wspierać je. Zróżnicowanie strukturalne umów o partnerstwie gospodarczym może wynikać przede wszystkim z różnic pomiędzy regionalnymi procesami integracyjnymi.

5.4.2. Pozostałe wyzwania w polityce handlowej w krajach AKP

Przed krajami AKP stoją również inne wyzwania w polityce handlowej, które należy uwzględnić w partnerstwie UE-AKP:

- Wzajemne oddziaływanie pomiędzy regionalizmem a wielostronnością : UE powinna podkreślić, że aby uzyskać maksymalny wpływ na rozwój, regionalną otwartość należy bardzo uważnie zaplanować. Ponadto zaangażowanie się kraju w integrację regionalną niesie ze sobą nowe wyzwania, takie jak obecny kryzys cen żywności, który wymaga rozwiązań na szczeblu regionalnym, a nie decyzji krajowych, które mogłyby zagrozić zobowiązaniom regionalnym.

- Racjonalizacja procesów integracji handlu w Afryce: Z myślą o długofalowym celu, jakim jest integracja kontynentalna, Unia Afrykańska rozpoczęła proces racjonalizacji różnych strategii integracji handlowej. Unia powinna wspierać działania racjonalizacyjne, których ostatecznym celem jest uczynienie z Afryki jednego podmiotu gospodarczego, jednocześnie starając się zminimalizować bariery handlowe pomiędzy regionami Afryki. W kontekście wspólnej strategii UE-Afryka UE będzie w tym względzie współpracować z Unią Afrykańską oraz jej Komisją.

6. WNIOSEK

Integracja regionalna powinna stać się fundamentalnym elementem polityki rozwoju UE oraz stosunków UE-AKP. Jest to kluczowe narzędzie osiągnięcia większej stabilności politycznej. Jest to narzędzie umożliwiające szybszy wzrost dzięki skoordynowanym reformom strukturalnym i stopniowemu otwieraniu rynków. Dlatego też integracja regionalna stanowi istotny czynnik umożliwiający osiągnięcie milenijnego celu rozwoju w zakresie ograniczenia ubóstwa w regionach AKP.

[1] Dodatkowe ogólne informacje można znaleźć w dokumencie roboczym służb Komisji (SEC(2008) 2539 z dnia 1.10.2008 r.)

[2] Komunikat Komisji w sprawie wsparcia przez Wspólnotę Europejską starań w zakresie regionalnej integracji gospodarczej pomiędzy krajami rozwijającymi się, COM (1995) 219 wersja ostateczna, 16 czerwca 1995 r.

[3] „Konsensus Europejski w sprawie rozwoju”, http://ec.europa.eu/development/policies/consensus_en.cfm

[4] W tym również Partnerstwu UE-Afryka na rzecz handlu i integracji regionalnej.

[5] W kwestii narzędzi zob. punkt 5.

[6] Dokument roboczy służb Komisji zatytułowany „Regionalne dokumenty strategiczne oraz indykatywne programy 10. Europejskiego Funduszu Rozwoju" (SEC(2008) 2538 z dnia 1.10.2008 r.). Regionalne dokumenty strategiczne znajdują się na ostatnim etapie opracowań. Informacje podane w niniejszym dokumencie pozostają bez uszczerbku dla formalnego przyjęcia programów przez Komisję.

[7] Zielona Księga Komisji w sprawie przyszłości stosunków UE-KTZ, COM (2008) 383 wersja ostateczna z dnia 25.6.2008 r. oraz komunikat Komisji na temat strategii w sprawie regionów najbardziej oddalonych: osiągnięcia i plany na przyszłość, COM(2007) 507 wersja ostateczna z dnia 12.9.2007 r.