ROZPORZĄDZENIA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie statystyk europejskich dotyczących ludności i mieszkań, zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 862/2007 oraz uchylającego rozporządzenia (WE) nr 763/2008 i (UE) nr 1260/2013

Wprowadzenie i kontekst

Eurostat, czyli Urząd Statystyczny Unii Europejskiej, zapewnia tworzenie wysokiej jakości, porównywalnych statystyk europejskich zgodnie z zasadami statystycznymi określonymi w rozporządzeniu (WE) nr 223/2009 w sprawie statystyki europejskiej. Do głównych zastosowań statystyki europejskiej należy planowanie, wdrażanie i monitorowanie polityki UE, zaś jej głównymi użytkownikami są instytucje UE. Europejski System Statystyczny to sieć partnerstwa między Eurostatem i krajowymi urzędami statystycznymi. Eurostat odgrywa wiodącą rolę w harmonizacji statystyki we współpracy z krajowymi organami statystycznymi, które gromadzą dane i zestawiają statystyki do celów krajowych i unijnych.

Na mocy art. 9 Traktatu o Unii Europejskiej każdy obywatel państwa członkowskiego nie tylko posiada obywatelstwo krajowe, lecz także jest obywatelem Unii Europejskiej. Do celów planowania i wdrażania polityki i działań na korzyść ludności i obywateli UE w obszarach, w których UE ma kompetencje, zgodnie z art. 2 i 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, instytucje UE potrzebują kompletnych, aktualnych, wiarygodnych, szczegółowych, zharmonizowanych i porównywalnych europejskich statystyk dotyczących ludności. Statystyki te są też podstawą wszystkich statystyk społecznych i są niezbędne do wszelkich bardziej szczegółowych rocznych szacunków liczby ludności, badań reprezentacyjnych, analiz regionalnych oraz prognoz ludności.

W kontekście niniejszej inicjatywy europejskie statystyki dotyczące ludności (ESOP) obejmują: (i) europejskie statystyki publiczne dotyczące ludności, zdarzeń demograficznych i migracji; (ii) statystyki pochodzące ze spisów powszechnych ludności i mieszkań; (iii) różne wskaźniki oparte na tych statystykach. Statystyki te są obecnie uregulowane trzema opracowanymi niezależnie podstawami prawnymi:

-Rozporządzenie (WE) nr 862/2007 w sprawie statystyk Wspólnoty z zakresu migracji i ochrony międzynarodowej;

-Rozporządzenie (WE) nr 763/2008 w sprawie spisów powszechnych ludności i mieszkań oraz

-Rozporządzenie (UE) nr 1260/2013 w sprawie statystyk europejskich w dziedzinie demografii.

W niniejszej ocenie skutków opisano i zbadano siedem różnych wariantów strategicznych na potrzeby wniosku Komisji dotyczącego nowych, jednolitych i zmodernizowanych ram prawnych mających zaspokoić zmieniające się potrzeby użytkowników w zakresie statystyk ludnościowych. Ponieważ oznacza to również potencjalne możliwości uproszczeń administracyjnych i integracji procesów w porównaniu z obecną sytuacją wynikającą z obowiązywania trzech nieuzgodnionych między sobą podstaw prawnych, niniejszą inicjatywę włączono do programu prac Komisji na 2022 r. jako inicjatywę REFIT. Ocenę skutków przeprowadzono równolegle z oceną obecnie obowiązujących ram prawnych, o których wspomniano powyżej. Te same konsultacje z zainteresowanymi stronami posłużyły do celów obu tych ocen.

Określenie problemu

W ocenie stwierdzono, że wyżej wspomniane trzy rozporządzenia doprowadziły do znaczących usprawnień europejskiej statystyki ludnościowej. W statystykach tworzonych na podstawie obecnych ram istnieją jednak luki i słabości.

Pierwszą wadą obowiązujących ram prawnych jest fakt, że opracowywane na ich podstawie statystyki nie są wystarczająco kompletne, spójne ani porównywalne, co może skutkować nieoptymalnym procesem decyzyjnym. Wiąże się to z kluczowymi definicjami statystycznymi (w szczególności bazą ludności do celów statystyki), które są niejednoznaczne, co powoduje gorszą spójność i porównywalność.

Po drugie, dostępność danych dotyczących ludności jest niewystarczająca ze względu na częstotliwość i terminy, ponieważ przekazywanie danych dotyczących różnych ważnych tematów i podziałów pozostaje dobrowolne. W dłuższej perspektywie jest to nieefektywne na poziomie UE, ponieważ nie generuje wartości dodanej UE pod względem kompletności, porównywalności i aktualności, pomimo kosztów, jakie większość państw członkowskich ponosi w celu tworzenia tych statystyk.

Po trzecie, statystyki ludnościowe nie uwzględniają cech i szczegółów tematów lub grup, które są istotne z politycznego i społecznego punktu widzenia. Obowiązujące ramy prawne odzwierciedlają priorytety polityczne, które były aktualne w czasie przyjęcia tych rozporządzeń, ale nie zapewniają wystarczającej elastyczności, aby dostosowywać statystyki do nowych priorytetów, takich jak Zielony Ład, rosnąca dynamika ruchów migracyjnych, w tym mobilności w UE i mobilności regionalnej, oraz polityka w obszarze równości i niedyskryminacji.

Statystyki ludnościowe ulegają także istotnym zmianom i wiele państw członkowskich w coraz większym stopniu korzysta z danych administracyjnych i innych nowych źródeł danych. Potencjalnie umożliwia to tworzenie statystyk z większą częstotliwością, bardziej aktualnych i po niższych kosztach. Korzystanie z tych zmian nie jest jednak możliwe w oparciu o obowiązujące ramy prawne.

W ocenie stwierdzono, że bez inicjatywy ustawodawczej problemy te będą się w przyszłości utrzymywać lub sytuacja może się pogorszyć.

Cele

Celem ogólnym niniejszego działania UE jest lepsze reagowanie na potrzeby użytkowników oraz modernizacja i zwiększenie przydatności, harmonizacji i spójności europejskiej statystyki ludnościowej. Cel ten można rozdzielić na cztery cele szczegółowe zgodnie z opisanymi powyżej problemami, a mianowicie:

-zapewnienie kompletnych, spójnych i porównywalnych europejskich statystyk ludnościowych;

-zapewnienie aktualnych i częstych statystyk w celu zaspokojenia potrzeb użytkowników;