I Wprowadzenie

W dniu 10 marca 2020 r. szefowie państw lub rządów Unii Europejskiej podkreślili potrzebę wspólnego europejskiego podejścia do pandemii COVID-19 i konieczność ścisłej koordynacji działań z Komisją Europejską.

W dniu 16 marca 2020 r. Komisja przyjęła komunikat do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady zatytułowany „Tymczasowe ograniczenie innych niż niezbędne podróży do UE”. W komunikacie tym Komisja zaleciła Radzie Europejskiej podjęcie działań w celu szybkiego przyjęcia przez szefów państw lub rządów państw członkowskich należących do strefy Schengen oraz przez ich odpowiedników w państwach stowarzyszonych w ramach Schengen tymczasowego ograniczenia innych niż niezbędne podróży z państw trzecich na obszar UE+.

W dniu 17 marca 2020 r. wymienione powyżej państwa uzgodniły, na podstawie zalecenia Komisji, podjęcie skoordynowanych działań na granicach zewnętrznych. Od tego czasu wszystkie państwa członkowskie UE (z wyjątkiem Irlandii) i państwa stowarzyszone w ramach Schengen podjęły krajowe decyzje o wprowadzeniu ograniczeń podróży.

Aby pomóc państwom członkowskim, Komisja przyjęła w dniu 30 marca 2020 r. wskazówki dotyczące wprowadzenia w życie tymczasowych ograniczeń podróży, uproszczenia repatriacji z całego świata oraz postępowania w przypadku osób, których wizy straciły ważność wskutek ograniczeń podróży. Wskazówki te zostały opracowane przy udziale Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex), Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz Europolu.

W dniu 8 kwietnia 2020 r., w następstwie komunikatu z dnia 16 marca, Komisja przyjęła również komunikat uzupełniający w sprawie oceny stosowania tymczasowego ograniczenia dotyczącego innych niż niezbędne podróży do UE. W komunikacie tym Komisja zwróciła się do państw członkowskich należących do strefy Schengen i państw stowarzyszonych w ramach Schengen o przedłużenie w sposób skoordynowany stosowania ograniczenia dotyczącego innych niż istotne podróży z państw trzecich na obszar UE+ o kolejne 30 dni, tj. do dnia 15 maja 2020 r.

Tymczasowe ograniczenie podróży ma zastosowanie do wszystkich podróży innych niż niezbędne, które odbywają się z państw trzecich na obszar UE+. Niemniej jednak, aby zagwarantować prawa obywateli UE, a także obywateli państw stowarzyszonych w ramach Schengen oraz członków ich rodzin i obywateli państw trzecich przebywających legalnie w UE, osoby te są zwolnione z obowiązku stosowania ograniczenia podróży o charakterze innym niż niezbędny na potrzeby powrotu do ich miejsca zamieszkania. Jednocześnie, aby obniżyć do niezbędnego minimum wpływ tego ograniczenia na funkcjonowanie społeczeństw, zalecono państwom członkowskim, aby nie stosowały go do określonych kategorii osób podróżujących w niezbędnym celu lub w związku z określoną koniecznością.

Ponieważ zalecany okres utrzymania ograniczenia podróży na granicach zewnętrznych zakończy się w dniu 15 maja 2020 r., w niniejszym komunikacie oceniono, czy dalsze przedłużenie terminu jest konieczne i uzasadnione.

II Rozwój sytuacji od momentu przyjęcia komunikatu w sprawie oceny stosowania ograniczenia dotyczącego podróży (dnia 8 kwietnia 2020 r.)

Celem ograniczenia podróży na granicach zewnętrznych jest ograniczenie ryzyka rozprzestrzeniania się choroby za pośrednictwem podróży do UE. W kwietniu odnotowano drastyczne ograniczenie podróży na całym świecie, zarówno do UE, jak i z UE oraz wewnątrz UE. Na dzień 3 maja 2020 r. organizacja Eurocontrol odnotowała ogólny spadek liczby lotów o 91 %, co przekłada się na 27 754 mniej wykonanych lotów w porównaniu z 2019 r. Obecnie wykonywane loty ograniczają się głównie do lotniczego transportu towarów. Podobne tendencje obserwuje się również w odniesieniu do innych rodzajów transportu, takich jak transport promowy, autokarowy i kolejowy.

Niektóre państwa członkowskie UE i państwa stowarzyszone w ramach Schengen podejmują na swoich terytoriach pierwsze ostrożne kroki w kierunku złagodzenia środków polegających na ograniczeniu kontaktów personalnych; nadal jednak aktualny jest cel ogólny, czyli ograniczenie rozprzestrzeniania się koronawirusa w drodze ograniczenia interakcji społecznych. Jednak sytuacja w Europie oraz na całym świecie jest nadal bardzo niestabilna. Nie można wykluczyć, że w przypadku ponownego wzrostu liczby zakażeń konieczne będzie ponowne wprowadzenie środków.

W dniu 15 kwietnia 2020 r. przewodnicząca Komisji Europejskiej i przewodniczący Rady Europejskiej przedstawili wspólny europejski plan działania prowadzący do zniesienia środków powstrzymujących rozprzestrzenianie się COVID-19. W planie działania zaproponowano etapowe otwieranie naszych wewnętrznych i zewnętrznych granic, zakończone powrotem do nieograniczonej swobody przemieszczania się i normalnego funkcjonowania strefy Schengen. Znoszenie kontroli na granicach wewnętrznych będzie musiało rozpocząć się stopniowo i w sposób skoordynowany, zanim nastąpi drugi etap, a wraz z nim łagodzenie tymczasowych ograniczeń na granicach zewnętrznych i ponowne podjęcie innych niż niezbędne podróży do UE przez obywateli państw trzecich.

Warto również przypomnieć, że zmierzając do rozwiązania poważnych problemów spowodowanych przywróceniem kontroli na granicach wewnętrznych i ograniczeń dotyczących podróży, a także do zminimalizowania ich wpływu na funkcjonowanie rynku wewnętrznego, Komisja uruchomiła wszystkie niezbędne zasoby i zagwarantowała koordynację na szczeblu UE. Co więcej, Komisja przedstawiła praktyczne wytyczne mające na celu zapewnienie nieprzerwanego przepływu kluczowych towarów w całej UE za pośrednictwem uprzywilejowanych korytarzy, ułatwienie operacji lotniczego transportu towarów oraz zagwarantowanie swobodnego przepływu pracowników. Wytyczne te w istotny sposób przyczyniają się do złagodzenia wpływu ograniczeń na funkcjonowanie jednolitego rynku i swobodne przemieszczanie się; należy je stosować do momentu zniesienia kontroli na granicach wewnętrznych.

III Przedłużenie tymczasowego ograniczenia dotyczącego podróży na obszar UE+

Jak wspomniano powyżej, niektóre państwa członkowskie podjęły wstępne kroki w kierunku łagodzenia środków ograniczających wprowadzonych w walce z pandemią. Konieczne jest jednak, aby wszelkie działania były podejmowane stopniowo, a poszczególne środki były znoszone w poszczególnych krok po kroku. Należy zachować dostateczne odstępy między poszczególnymi etapami, ponieważ rezultaty można będzie ocenić jedynie po upływie pewnego czasu. Sytuacja epidemiologiczna w UE zaczyna wykazywać pewną stabilizację i daje powody do ostrożnego optymizmu, nadal jednak istnieje ryzyko wzrostu liczby przypadków przenoszenia zakażenia w społeczności, zwłaszcza jeśli środki zostaną zniesione zbyt wcześnie i w sposób nieskoordynowany. Ponadto w dalszym ciągu niestabilna jest sytuacja w wielu państwach trzecich, w tym w krajach, z których odbywają się liczne podróże do UE i do których podróżują liczni mieszkańcy UE. Wiele krajów i regionów znajduje się – w porównaniu z Europą – na wcześniejszych etapach walki z wirusem.

Aby uzupełnić wysiłki podejmowane przez państwa członkowskie UE i państwa strefy Schengen w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się COVID-19 poprzez ograniczenie interakcji społecznych, nadal konieczne jest równoległe i skoordynowane podejmowanie działań na zewnętrznych granicach obszaru UE+. Mając na celu zapewnienie skuteczności tych działań, wdrażać powinny je wszystkie państwa członkowskie UE i państwa strefy Schengen na wszystkich granicach zewnętrznych, w tych samych terminach i w jednolity sposób.

Komisja zachęca zatem państwa członkowskie strefy Schengen oraz państwa stowarzyszone w ramach Schengen do przedłużenia stosowania ograniczeń dotyczących innych niż niezbędne podróży z państw trzecich na obszar UE+ o kolejne 30 dni, do 15 czerwca 2020 r.. Jakiekolwiek dalsze przedłużenie tego okresu powinno zostać poddane ocenie w najbliższych tygodniach, w oparciu o rozwój sytuacji epidemiologicznej zarówno w UE jak i poza jej granicami.