REAGOWANIE NA FINANSOWANĄ PRZEZ PAŃSTWO INSTRUMENTALIZACJĘ MIGRANTÓW NA GRANICACH ZEWNĘTRZNYCH UE

1.WPROWADZENIE

Pojawiła się szczególnie okrutna forma zagrożenia hybrydowego w postaci finansowanej przez państwo instrumentalizacji ludzi dla celów politycznych. Takie praktyki są sprzeczne z unijnymi i uniwersalnymi wartościami. Zwalczanie zagrożeń hybrydowych to jedno z najbardziej skomplikowanych wyzwań stojących przed Unią Europejską i państwami członkowskimi. Sposoby wykorzystywane przez podmioty państwowe lub niepaństwowe do ataku lub wywierania presji na inny kraj zmieniły się. Mogą one przybierać różne formy – od cyberataków do manipulowania informacjami zagranicznymi i zakłócania wymiany takich informacji. Wszystkie te formy zagrożeń mają na celu destabilizację lub osłabienie społeczeństwa i kluczowych instytucji oraz skutkują narażeniem obywateli na ryzyko.

Działania podjęte niedawno przez reżim prezydenta Łukaszenki i jego zwolenników należy rozpatrywać w tym kontekście – jako zdecydowaną próbę stworzenia ciągłego i przewlekłego kryzysu w ramach szerzej pojętego zamiaru destabilizacji Unii Europejskiej, co ma wystawić na próbę jej jedność i determinację. Działania te stanowią rzeczywiste i bieżące zagrożenie dla bezpieczeństwa UE. Poza tym takie działania i stojąca za nimi strategia mają globalne konsekwencje i są przedmiotem obaw nie tylko dla UE, ale także dla społeczności międzynarodowej.

Wyzwanie to dotyczy całej UE, w szczególności Litwy, Polski i Łotwy, które od tego lata wystawiane są na podstępne, nowe zagrożenie, jakim jest instrumentalizacja zdesperowanych ludzi. Skutkiem tego jest bezprecedensowy wzrost nielegalnego przekraczania granicy ze strony Białorusi. O ile w ostatnich latach liczba prób nielegalnego przekraczania granic zewnętrznych ze strony Białorusi do UE była znikoma, dzisiaj jest to codzienna rzeczywistość. Inicjatorem i organizatorem tych działań jest reżim prezydenta Łukaszenki, który we współpracy z przemytnikami migrantów i siatkami przestępczymi zwabia ludzi do granicy.

Dla migrantów znajdujących się na granicy sytuacja jest dramatyczna. Kluczowe jest, aby wszyscy potrzebujący otrzymali pomoc humanitarną ratującą życie.

UE zdecydowanie potępia taką instrumentalizację bezbronnych migrantów i uchodźców. Powagę sytuacji wyraźnie stwierdzono na najwyższym poziomie. Rada Europejska odniosła się do tego zagrożenia podczas posiedzeń, które odbyły się w czerwcu i październiku 2021 r. W swoim orędziu o stanie Unii przewodnicząca von der Leyen nazwała działania Białorusi atakiem hybrydowym mającym na celu destabilizację Europy. Unia stanowczo uważa, że reżimowi prezydenta Łukaszenki brak legitymacji demokratycznej.

Najbardziej dotknięte państwa członkowskie, które zarządzają granicą zewnętrzną w imieniu UE, otrzymały zdecydowane wsparcie. Wsparcie to ma formę pomocy operacyjnej i finansowej mającej na celu wzmocnienie zarządzania granicami oraz zaspokojenie potrzeb humanitarnych. Działania te zostały poparte znaczącymi staraniami dyplomatycznymi w postaci wezwań skierowanych do państw trzecich i linii lotniczych o to, by nie stały się mimowolnymi wspólnikami w strategii Białorusi, jak i w postaci bezpośredniej presji na samą Białoruś. Starania unijne mające na celu stworzenie koalicji przeciwstawiającej się instrumentalizacji przyniosły szybkie rezultaty. Trasy tranzytowe używane przez przemytników do sprowadzania migrantów do granicy białoruskiej są kolejno zamykane.

Niniejszy komunikat zawiera przegląd dotychczasowych działań podjętych w odpowiedzi na sytuację oraz środków wdrażanych w celu zwiększenia tych starań. Z wyprzedzeniem odnosi się on również do tego, jak można dostosować istniejące ramy, aby zapewnić stały zestaw narzędzi w przypadku przyszłych prób destabilizacji UE poprzez finansowaną przez państwo instrumentalizację migrantów o nieuregulowanym statusie. UE nie zaakceptuje żadnych ataków hybrydowych wykorzystujących ludzi poprzez żerowanie na ich cierpieniu oraz wywoływanie przemocy prowadzącej do utraty życia do celów politycznych. Cała społeczność międzynarodowa musi się zjednoczyć i przeciwstawić tej manipulacji ludźmi.

Siła zbiorowa i solidarność UE działającej jako całość w tej sprawie dodatkowo podkreśla wartość dodaną Unii przy zarządzaniu granicami i migracjami.

2.OBECNA SYTUACJA

Sytuacja na granicy zewnętrznej UE

Na dzień 16 listopada całkowita liczba przyjazdów do UE z Białorusi w 2021 r. wynosiła 7 698, z czego 4 222 to przyjazdy na Litwę, 3 062 – do Polski, a 414 – na Łotwę. W 2021 r. udaremniono ponad 40 000 wielokrotnych prób przekroczenia tych granic. Główne narodowości osób z państw trzecich zaangażowanych w te próby to Irakijczycy i Afgańczycy. Niezależnie od finansowanej przez państwo instrumentalizacji migrantów wielu Białorusinów usiłuje uciec od represji reżimu białoruskiego.

Sytuacja na polskiej granicy z Białorusią została umyślnie eskalowana przez reżim białoruski dnia 8 listopada. Po stronie białoruskiej zebrano kilka tysięcy ludzi, aby wywrzeć presję na polską granicę. Działanie to zostało zainicjowane przez władze białoruskie. W kolejnych dniach władze białoruskie zaopatrzyły również mniejsze grupy migrantów w narzędzia i gaz łzawiący, aby mogły przekroczyć granicę siłą. Białoruscy żołnierze częściowo zniszczyli tymczasową barierę graniczną.

W odpowiedzi na to wspomniane trzy państwa członkowskie podjęły szereg działań. Wszystkie trzy ogłosiły stan wyjątkowy, wzmacniając swoją pozycję na granicy zewnętrznej przy wsparciu ze strony UE, włącznie z wezwaniem swoich sił zbrojnych. Przyjęły one również specjalne przepisy, aby opanować tę sytuację. Komisja pozostaje w kontakcie z tymi państwami członkowskimi, udzielając porad technicznych w kwestii ich przepisów, aby zapewnić spójność w zakresie praw podstawowych i prawa Unii.

Sytuacja ta ma również wyraźny wpływ na wnioski o udzielenie azylu, których liczba znacząco wzrosła. Do dnia 14 listopada złożono 2 649 wniosków o udzielenie azylu na Litwie, 294 wnioski na Łotwie i 6 498 wniosków w Polsce.

Ponadto istnieją poważne dowody na to, że znacznie wzrosła liczba przypadków niedozwolonego wtórnego przemieszczania się związanego z nielegalnym wjazdem z Białorusi. Niemcy szacują, że szlak ponad 10 000 przypadków wykrytych na granicy niemiecko-polskiej w ostatnich miesiącach miał swój początek właśnie tam. Niemiecka policja federalna i polska policja współpracują przy patrolowaniu strefy granicznej i przeprowadzaniu kontroli w celu wykrycia potencjalnych migrantów o nieuregulowanym statusie. Wspólne działania zwalczające przemyt podejmuje również Wspólna Komórka Dochodzeniowa w Wilnie, w ramach której Litwa, Polska, Niemcy i Finlandia wymieniają informacje na temat działań przemytniczych i koordynują wspólną reakcję operacyjną. Dotychczas rozwiązano szesnaście spraw związanych z przemytem. Komórka Dochodzeniowa stanie się operacyjną grupą zadaniową na początku grudnia, a inne państwa członkowskie będą się mogły do niej włączyć.

Sytuacja humanitarna na Białorusi i natychmiastowa reakcja UE