SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Roczne sprawozdanie z negocjacji podjętych przez Komisję w dziedzinie kredytów eksportowych zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1233/2011 /* COM/2014/0299 final */





1. Wprowadzenie W załączniku I rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1233/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie zastosowania niektórych wytycznych w dziedzinie oficjalnie wspieranych kredytów eksportowych oraz uchylającego decyzje Rady 2001/76/WE i 2001/77/WE[1] przewiduje się, że Komisja Europejska w „ramach swoich kompetencji przedstawia Parlamentowi Europejskiemu roczne sprawozdanie z podjętych negocjacji w sprawie ustanowienia światowych norm w dziedzinie oficjalnie wspieranych kredytów eksportowych, w których Komisja dysponuje mandatem negocjacyjnym na różnych płaszczyznach współpracy międzynarodowej”. Niniejsze sprawozdanie dotyczy okresu od marca 2013 r. do marca 2014 r. 2. Główne wydarzenia w zakresie kredytów eksportowych w 2013 r.: Tradycyjnie większość działalności negocjacyjnej Komisji w tym obszarze polityki ma miejsce w ramach Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), która do tej pory pozostaje jedynym organem międzynarodowym, który opracował szczegółowe przepisy techniczne dotyczące kredytów eksportowych. Komisja Europejska, w ramach swych kompetencji do prowadzenia negocjacji handlowych, reprezentuje UE we wszystkich negocjacjach dotyczących Porozumienia OECD w sprawie oficjalnie wspieranych kredytów eksportowych[2] oraz jego uzgodnień sektorowych (które obejmują specjalne zasady finansowania poszczególnych sektorów przemysłu), a mianowicie: · Uzgodnienie sektorowe w sprawie kredytów eksportowych na statki, · Uzgodnienie sektorowe w sprawie kredytów eksportowych dotyczących elektrowni jądrowych, · Uzgodnienie sektorowe w sprawie kredytów eksportowych dotyczących cywilnych statków powietrznych, · Uzgodnienie sektorowe w sprawie kredytów eksportowych w zakresie energii odnawialnej, łagodzenia zmiany klimatu i inżynierii wodnej. Prace negocjacyjne w OECD są w toku, co doprowadziło podczas okresu sprawozdawczego między innymi do przyjęcia nowego uzgodnienia sektorowego w sprawie kredytów eksportowych dotyczących infrastruktury kolejowej i do rozmów na temat poszerzenia zakresu uzgodnienia sektorowego w zakresie energii odnawialnej, łagodzenia zmiany klimatu i inżynierii wodnej (w celu uzyskania szczegółowych informacji zob. sekcja 4). Porozumienie OECD było zasadniczo skuteczne w zapewnianiu równych szans między programami kredytów eksportowych jego uczestników. Jednak najwięksi wschodzący dostawcy kredytów eksportowych jak Chiny, Indie czy Brazylia[3] nie są stronami Porozumienia. Ustanowienie międzynarodowej grupy roboczej ds. kredytów eksportowych („IWG”) – w następstwie wspólnej inicjatywy podjętej przez prezydenta Baracka Obamę, a następnie w lutym 2012 r. przez wicepremiera Xi Jinpinga – dało uczestnikom OECD i uczestnikom spoza OECD strategiczną możliwość prowadzenia wspólnych prac nad nowym zestawem zasad dotyczących kredytów eksportowych w zupełnie nowym otoczeniu. W związku z tym Unia Europejska od samego początku w pełni wspierała proces IWG. W 2013 r. IWG pozostała zasadniczym priorytetem, a działania z nią związane stanowiły jeszcze większą część prac UE nad kredytami eksportowymi niż 2012 r. (w celu uzyskania szczegółowych informacji zob. sekcja 3 poniżej). 3. Międzynarodowa grupa robocza ds. kredytów eksportowych: Należy przypomnieć, że na początku do uczestnictwa w nowej międzynarodowej grupie roboczej ds. kredytów eksportowych („IWG”) zaproszono w sumie 18 „głównych dostawców kredytów eksportowych”: wszystkich 9 uczestników Porozumienia OECD w sprawie oficjalnie wspieranych kredytów eksportowych (UE, USA, Kanadę Japonię, Koreę, Norwegię, Szwajcarię, Australię i Nową Zelandię), a także Chiny, Brazylię, Federację Rosyjską, Republikę Południowej Afryki, Indie, Indonezję, Malezję, Turcję i Izrael. Uzgodniono, że grupa sterująca – złożona z USA, UE, Chin i Brazylii – będzie się spotykała przed sesjami plenarnymi międzynarodowej grupy roboczej. IWG nie ma stałego przewodniczącego, sekretariatu ani miejsca posiedzeń. Posiedzenia organizowane są w systemie rotacyjnym przez członków grupy sterującej. Jak wspomniano w poprzednim sprawozdaniu Komisji, wstępne dyskusje podczas pierwszego oficjalnego posiedzenia IWG (które odbyło się w Waszyngtonie w listopadzie 2012 r.) nie były łatwe. Większość uczestników IWG wolała natychmiastowe skoncentrowanie się na ogólnych, horyzontalnych zasadach mających zastosowanie do wszystkich kredytów eksportowych, Chiny jednak nalegały na „podejście sektorowe”, tj. w pierwszej kolejności analizę ze strony IWG praktyk dotyczących kredytów eksportowych w poszczególnych sektorach przemysłu, a skupienie się na przepisach horyzontalnych dopiero na drugim etapie. O ile zasada podejścia sektorowego jako takiego została ostatecznie zatwierdzona przez IWG jako metoda pracy, o tyle wybór sektora(-ów), który(-e) należy poddać analizie okazał się kontrowersyjny: Chiny nalegały na sektor statków, choć wiadomo było, że USA i kilku innych członków IWG nie prowadzi w tym sektorze żadnej działalności związanej z kredytami eksportowymi. Wnioski składane w celu wyłonienia co najmniej drugiego sektora (tak, aby wszyscy członkowie IWG mogli aktywnie uczestniczyć) nie od razu przyniosły oczekiwany skutek. Aby wyjść z zaistniałego impasu, delegacja UE zaproponowała zorganizowanie nieoficjalnego posiedzenia, podczas którego delegacje mogłyby kontynuować rozmowy na poziomie ekspertów. Wydarzenie to, zorganizowane w Berlinie w marcu 2013 r., miało bardzo pozytywny wpływ na środowisko pracy IWG (konstruktywnie omówiono doświadczenia techniczne różnych uczestników w różnych sektorach przemysłu). Na drugim oficjalnym posiedzeniu IWG, którego gospodarzem były Chiny i które odbyło się w Pekinie w maju 2013 r., możliwe było wyłonienie drugiego sektora – sprzętu medycznego. Chociaż sektor sprzętu medycznego zwykle nie jest uznawany za sektor, w którym masowo udzielane są kredyty eksportowe, to brak wyspecjalizowanych praktyk w zakresie kredytów eksportowych w tym sektorze czyni z niego odpowiedni sektor zastępczy do dyskusji na temat ogólnych zasad horyzontalnych. Delegacja chińska wielokrotnie podkreślała, że podejście sektorowe nie może prowadzić do formalnego zawarcia uzgodnień sektorowych (na przykład na podobieństwo uzgodnień istniejących na mocy Porozumienia OECD), ale że IWG przeszłaby do rozmów horyzontalnych jak tylko dyskusje na temat sektora statków i sprzętu medycznego będą wystarczająco zaawansowane. Trzecie oficjalne posiedzenie zostało zorganizowane przez UE we wrześniu 2013 r. w Brukseli. UE przedstawiła szczegółowy techniczny dokument konsultacyjny dotyczący takich podstawowych kwestii jak potencjalne ogólne cele działania IWG, a także rolę dyskusji na temat sektora statków i sprzętu medycznego jako elementów przyszłego porozumienia horyzontalnego w sprawie kredytów eksportowych. Ponadto ten dokument konsultacyjny zawierał szczegółowe uwagi i pytania skierowane do uczestników IWG odnośnie do sposobu określenia zakresu dyskusji (tzn. sposobu wyodrębnienia dwóch przedmiotowych sektorów gospodarki, sposobu określenia mechanizmów oficjalnego wsparcia, do których nowe wytyczne powinny mieć zastosowanie) oraz sposobu uwzględnienia konkretnych aspektów niezwiązanych z ceną (takich jak płatności, maksymalna i minimalna długość okresu kredytowania, profile spłaty i pakiety bezpieczeństwa), jak i elementów transakcji kredytu eksportowego powiązanych z ceną (podstawowe stopy oprocentowania, składka z tytułu ryzyka kredytowego i opłaty). Wkład ten został dobrze odebrany przez pozostałych uczestników IWG, a w trakcie posiedzenia plenarnego grupa odbyła bardzo owocne dyskusje. Przedstawiono także wiele wysokiej jakości prezentacji, przede wszystkim ze strony innych uczestników OECD, ale uczestnicy spoza OECD, np. Chiny, również wzięli aktywny udział w dyskusjach. Ogólnie rzecz biorąc posiedzenie w Brukseli – jako początek prawdziwych technicznych dyskusji w ramach grupy – oznaczał zdecydowany krok naprzód. Czwarte oficjalne posiedzenie zostało zorganizowane przez Brazylię w styczniu 2014 r. w Brasilii. Kontynuowano dyskusje na temat dwóch sektorów (nadal na podstawie odpowiedzi pisemnych na pytania zawarte w dokumencie konsultacyjnym UE przedstawionym na trzecim posiedzeniu IWG). Stwierdzono, że IWG mogłaby przejść z etapu wymiany informacji na temat obecnych praktyk dotyczących kredytów eksportowych do bardziej szczegółowych dyskusji w oparciu o teksty (tj. delegacje, w celu umożliwienia bardziej konkretnych dyskusji, przedstawiłyby dokumenty z projektami szczególnych warunków finansowania w odniesieniu do dwóch wspomnianych sektorów). Podejście to będzie stosowane na piątym oficjalnym posiedzeniu IWG, które USA mają zamiar zorganizować w Waszyngtonie w dniach 20-22 maja 2014 r.). Gdybyśmy mieli sporządzić na tym etapie wstępny bilans działań IWG, dałby on niejednoznaczny obraz sytuacji: Z jednej strony należy podkreślić, że już udane ustanowienie i ciągłość funkcjonowania takiego forum, na którym dostawcy kredytów eksportowych z OECD i spoza OECD spotykają się regularnie w celu omówienia kwestii regulacyjnych, jest sam w sobie niemałym osiągnięciem. Należy pamiętać, że wszystkie wcześniejsze starania służące przede wszystkim zaangażowaniu Chin w podobne rozmowy na szczeblu dwustronnym lub wielostronnym nie zakończyły się sukcesem. Wśród najważniejszych dostawców kredytów eksportowych spoza OECD jedynie Indie nie przystąpiły do tej pory formalnie do procesu, lecz uczestniczyły w charakterze obserwatora w czwartym posiedzeniu. Mimo że UE nie jest bezpośrednim inicjatorem tego procesu, stała się ona jego kluczowym uczestnikiem dzięki zorganizowaniu dwóch udanych posiedzeń, wniesieniu istotnego wkładu w dyskusję oraz przedstawieniu dokumentu, który wciąż wydaje się nadawać kształt dyskusjom IWG. Na tym etapie prawdziwym problemem jest jednak fakt, że działalność IWG jest obecnie w bardzo dużej mierze stymulowana przez uczestników OECD. Z wyjątkiem Republiki Południowej Afryki i Turcji, wielu uczestników spoza OECD dość ostrożnie podchodzi do kwestii aktywnego wkładu w działania (np. tworzenia prezentacji). Dokumenty pisemne były do tej pory prawie w całości przedstawiane przez uczestników OECD. Posiedzenia, które odbędą się w 2014 r., będą miały z pewnością kluczowe znaczenie dla oceny, czy wszyscy członkowie IWG są poważnie zaangażowani w przedmiotowy proces i czy istnieje prawdopodobieństwo, że proces ten rozwinie się poza poziom rozmów wstępnych. Jeśli wystąpi prawdopodobieństwo, że proces IWG wejdzie w fazę formalnych negocjacji, Komisja zgodnie z Traktatami będzie występować o niezbędne upoważnienia. 4. Wydarzenia w ramach OECD w okresie sprawozdawczym: W listopadzie 2013 r. uczestnicy Porozumienia OECD sfinalizowali dwuletnie negocjacje na temat uzgodnienia sektorowego w sprawie kredytów eksportowych dotyczących infrastruktury kolejowej („RSU”). W RSU, które było wysoce ambitnym celem UE, ustanawia się pewne szczególne warunki finansowania wywozu elementów infrastruktury kolejowej niezbędnych w eksploatacji pociągów, w tym w zakresie systemów sterowania ruchem kolejowym, elektryfikacji, torów, taboru oraz związanych z nimi prac budowlanych. W RSU przewidziano przedłużone okresy spłaty dla tego rodzaju transakcji kredytów eksportowych[4], dokonując rozróżnienia wywozu do państw OECD o wysokim dochodzie (dla których maksymalny okres spłaty wynosi 12 lat) oraz wywozu do wszystkich innych państw (dla których maksymalny okres spłaty wynosi 14 lat), jak również pewne możliwości uelastycznienia profilu spłaty. Aby to osiągnąć, należało jednak dokonać pewnych ustępstw w celu rozwiania obaw, że zmniejszone zostaną możliwości finansowania na rynku prywatnym, dostępne dla państw OECD o wysokim dochodzie. O udzieleniu tym państwom kredytu eksportowego na RSU należy uprzednio powiadomić pozostałych uczestników OECD (przedstawiając również kompleksowe wyjaśnienie). Jeżeli to w szczególności kredyty eksportowe stanowią większość finansowania wywozu do państwa OECD o wysokim dochodzie, należy złożyć wniosek o stosowne odstępstwo. W skali światowej Europa jest zarówno największym rynkiem produktów kolejowych, jak i kontynentem o najwyższym zagęszczeniu przemysłu wyposażenia kolejowego. UE jest również siłą napędową dołączenia dwóch elementów do uzgodnienia sektorowego w sprawie kredytów eksportowych dotyczących odnawialnych źródeł energii i łagodzenia zmiany klimatu z 2012 r. Obecnie negocjowane rozszerzenia sektorowe dotyczą projektów w zakresie adaptacji do zmiany klimatu i inteligentnych sieci elektroenergetycznych. W UE w tych obszarach działalność prowadzi kilka kluczowych podmiotów branżowych. Dokumentacja dotycząca adaptacji do zmiany klimatu została już dokładniej omówiona i jest nieco bardziej zaawansowana od dokumentacji dotyczącej inteligentnych sieci elektroenergetycznych (w przypadku której OECD znajduje się obecnie na etapie technicznych dyskusji o podstawowych definicjach). Nie wszyscy uczestnicy wydają się być aktywnie zainteresowani powyższą dokumentacją. Podczas ostatnich posiedzeń w sprawie kredytów eksportowych OECD, UE i Kanada przedłożyły wspólny wniosek w sprawie adaptacji do zmiany klimatu. Delegacja USA ogłosiła, że temat wniosku skomentuje w odpowiednim czasie. Uczestnicy OECD pozostają zasadniczo otwarci na dalsze prace dotyczące inteligentnych sieci, ale konieczne będzie zaproponowanie ogólnie akceptowanej definicji tego terminu, a także solidnego uzasadnienia konieczności wykorzystania kredytowego finansowania wywozu w tej dziedzinie. Na następnych posiedzeniach w sprawie kredytów eksportowych w 2014 r. OECD omówi ponownie różne dokumenty dotyczące zmiany klimatu. Obszarem o strategicznym znaczeniu jest przegląd przepisów Porozumienia OECD w sprawie stóp procentowych: Porozumienie zawiera przepisy o minimalnych stałych stopach procentowych przyjęte w latach 80. Uczestnicy pracują obecnie nad modernizacją tych przepisów, jak również nad włączeniem zasad określających minimalne zmienne stopy procentowe. Ten ogólny przegląd został wywołany zmianami na rynkach bankowych w następstwie kryzysu finansowego, które podważyły nieprowadzący do zakłóceń charakter obowiązujących przepisów. UE jest prawdopodobnie uczestnikiem, którego system kredytów eksportowych jest najbardziej uzależniony od banków komercyjnych i w związku z tym powinna ona odgrywać kluczową rolę w negocjacjach. O ile kilku innych uczestników nie wypracowało jeszcze oficjalnego stanowiska, o tyle Komisji udało się uzyskać zgodę państw członkowskich na cztery główne zasady przeglądu stóp procentowych: Dalsza harmonizacja praktyk dotyczących kredytów eksportowych w zakresie procedur wyboru i utrzymania stałych stóp procentowych. Przewidywalność włączona obecnie do systemu stałych stóp procentowych Porozumienia powinna zostać utrzymana, lecz ceny z nią związane należy ustalić w bardziej adekwatny sposób. Podstawowa budowa systemu stałych stóp procentowych powinna zostać utrzymana w celu zachowania zgodności z „bezpieczną przystanią” Porozumienia w sprawie subsydiów i środków wyrównawczych, ale marża naliczana do stopy bazowej (obecnie stała liczba punktów bazowych) powinna bardziej odzwierciedlać poziom stóp procentowych stosowanych przez banki komercyjne. Stopy zmienne powinny być zawarte w Porozumieniu OECD. Na podstawie tych zasad Komisja pracuje obecnie nad obszerniejszym wnioskiem, który UE mogłaby przedłożyć OECD w późniejszym terminie w 2014 r. Statki powietrzne to tradycyjnie najważniejszy sektor kredytów eksportowych na warunkach komercyjnych. W ostatnim czasie nie miały jednak miejsca żadne istotniejsze wydarzenia. Wdrożenie uzgodnień sektorowych OECD z 2011 r. w sprawie kredytów eksportowych dotyczących cywilnych statków powietrznych („uzgodnienie sektorowe z 2011 r.”) jest w toku (nominalnie przegląd planowany jest na 2015 r.). Komisja będzie należycie informować Parlament Europejski o rozwoju sytuacji. [1]. Dz.U. L 326 z 8.12.2011, s. 45. [2] „Porozumienie” stanowi „dżentelmeńską umowę” między UE, Stanami Zjednoczonymi, Kanadą, Japonią, Koreą, Norwegią, Szwajcarią, Nową Zelandią i Australią, która istnieje od 1978 r. i ma na celu przede wszystkim zapewnienie równych warunków konkurencji między programami kredytów eksportowych jej uczestników. Porozumienie i jego późniejsze zmiany były regularnie przekształcane w prawo UE. [3] Szczególnym przypadkiem jest Brazylia, która jest uczestnikiem jedynie uzgodnienia sektorowego dotyczącego cywilnych statków powietrznych, ale nie wykazuje zainteresowania przystąpieniem do Porozumienia ogólnego jako takiego. [4] Ogólna zasada Porozumienia dotycząca maksymalnych okresów spłaty przewiduje 5 lat (w niektórych okolicznościach 8,5 roku) dla wywozu do państw OECD o wysokim dochodzie oraz 10 lat dla wywozu do wszystkich innych państw. Porozumienie przewiduje jednak dłuższe maksymalne okresy spłaty dla kilku sektorów przemysłu oraz konkretnych transakcji (według najdalej idącej zasady okres ten wynosi 18 lat na mocy uzgodnienia dotyczącego sektora jądrowego oraz w odniesieniu do niektórych transakcji na mocy uzgodnienia sektorowego w zakresie energii odnawialnej, łagodzenia zmiany klimatu i inżynierii wodnej).