PL    PL  
 KOMISJA  
EUROPEJSKA 
Bruksela, dnia 20.5.2015 r. 
COM(2015) 219 final 
  
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY  I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO 
Stan przyrody w Unii Europejskiej 
Sprawozdanie na temat stanu typów siedlisk i gatunków obj ętych dyrektyw ą ptasią i 
siedliskow ą oraz tendencji w tym zakresie w latach 2007-2012 
wymagane na podstawie art. 17 dyrektywy siedliskowej oraz art. 12 dyrektywy ptasiej  
 
2 1. W PROWADZENIE  
1.1.  KONTEKST  
Europejczycy żyją w jednym z najg ęściej zaludnionych regionów świata, maj ącym długą 
historię użytkowania gruntów. Wywar ło to głęboki wpływ na przyrod ę, doprowadzaj ąc do 
powstania ró żnorodnych krajobrazów kulturowych, któr e zamieszkuje bogata fauna i flora. 
Zmiany, w szczególno ści te, które zachodzi ły w XX. wieku, doprowadzi ły jednak równie ż do 
masowego zniszczenia przyrody. W okresie od 1900 r. do po łowy lat 80-tych Europa straci ła 
już dwie trzecie terenów podmok łych1 i prawie trzy czwarte wydm piaskowych i 
wrzosowisk. Do tego stanu przyczyni ły się jednocze śnie: zmiany u żytkowania gruntów, 
rozwój infrastruktury, zanieczyszczenie środowiska i ekspansja miast. 
Ta utrata kapita łu naturalnego budzi powa żne obawy. Środowisko naturalne jest nam 
potrzebne do pozyskiwania żywności, energii, surowców, wody i powietrza, które 
umożliwiają naszą egzystencj ę. Ponadto środowisko naturalne jest g łówną siłą napędową dla 
naszej gospodarki, wnosz ącą w nią wkład w sposób, który dopier o teraz zaczynamy w pe łni 
zrozumieć. Świadczy nam równie ż usługi, które maj ą zasadnicze znaczenie dla utrzymania i 
tworzenia miejsc pracy i wzrost u gospodarczego. Przyroda jest tak że źródłem inspiracji i 
wiedzy, umo żliwia nam odpoczynek i stanowi integraln ą część naszego dziedzictwa 
kulturowego. 
Dyrektywa ptasia2 i dyrektywa siedliskowa3 to dwa g łówne instrumenty prawne, których 
celem jest zapewnienie ochrony i zrównowa żonego wykorzystania zasobów naturalnych w 
UE, zwłaszcza poprzez utworzenie sieci Natura 2000 obejmuj ącej obszary cenne pod 
względem różnorodności biologicznej. Dyrektywy te stanowi ą kluczowe elementy 
wspólnotowej strategii ochrony ró żnorodności biologicznej, która ma na celu osi ągnięcie 
przewodniego celu UE, jakim jest  „powstrzymanie utraty ró żnorodności biologicznej i 
degradacji funkcji ekosystemu w UE do 2020 r. oraz przywrócenie ich w mo żliwie 
największym stopniu” . Odgrywaj ą one równie ż kluczow ą rolę dla wype łnienia 
międzynarodowych zobowi ązań podjętych przez UE w pa ździerniku 2010 r. w Nagoi w 
ramach Konwencji o ró żnorodności biologicznej. 
1.2.  CZEMU SŁUŻY NINIEJSZE SPRAWOZDANIE ? 
Solidna wiedza na temat stanu siedlisk i gatunków chronionych na mocy dyrektyw oraz 
tendencji w tym zakresie stanowi podstaw ę skutecznego wdra żania tych aktów. Niniejsze 
sprawozdanie jest wype łnieniem wymogu prawnego, zgodnie z którym Komisja okresowo 
ocenia post ępy we wdra żaniu dyrektyw na podstawie wyników monitorowania i sprawozda ń 
składanych przez pa ństwa członkowskie. 
W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono najwa żniejsze wyniki dotycz ące okresu 
sprawozdawczego 2007-2012. Świadczy ono o wyj ątkowo ścisłej współpracy mi ędzy 
państwami cz łonkowskimi i instytucjami europejskimi. Podstaw ę niniejszego sprawozdania 
                                                            
1 Komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego „Rozs ądne użytkowanie i ochrona terenów podmok łychˮ- 
COM(1995) 189 final z 29.5.1995.  
2 Dyrektywa 2009/147/WE Parlamentu Europe jskiego i Rady z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa. 
3 Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie oc hrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory. 
 
3 stanowi jedyna w swoim rodzaju baza danych4 na temat przyrody w UE, obejmuj ąca ponad 
17 000 zestawów danych i ocen dotycz ących pojedynczych gatunków i siedlisk. Zawiera ona 
informacje na temat stanu oko ło 450 gatunków dzikiego ptactwa, 231 typów siedlisk i ponad 
1 200 innych gatunków b ędących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty. Jest to 
wprawdzie tylko jeden element pokazuj ący zakres ró żnorodności biologicznej w UE, jednak 
jest to bardzo wa żna próbka odzwierciedlaj ąca zagrożenia i presje, na jakie nara żona jest 
różnorodność biologiczna w pa ństwach cz łonkowskich. 
Dzięki usprawnionej sprawozdawczo ści po raz pierwszy mo żliwe jest przedstawienie i 
dokonanie oceny wyników w ramach obydwu dyrektyw łącznie, jak równie ż bliższe 
przyjrzenie si ę wkładowi sieci Natura 2000 w stan przy rody i tendencje w tym zakresie. 
Niniejsze sprawozdanie jest krótkim streszczeniem wyczerpuj ących i szczegó łowych 
informacji. Opiera si ę ono na szeroko zakrojonych analizach przeprowadzonych przez 
Europejsk ą Agencję Środowiska (EEA)5 i zawiera równie ż dalsze szczegó ły metodologiczne.  
Wyniki tej oceny dostarcz ą istotnych informacji i wiedzy na potrzeby dalszych dzia łań 
koniecznych do osi ągnięcia celów dyrektywy ptasiej i sied liskowej oraz do optymalizacji ich 
wkładu w realizacj ę celów europejskiej strategii ochrony ró żnorodności biologicznej na okres 
do 2020 r. 
Patrząc na to, jak zmieni ł się status niektórych siedlisk i gatunków, nale ży zauważyć, że 
większość z nich by ła już w stanie krytycznym w chwili ich umieszczenia w wykazach 
zawartych w dyrektywach, co oznacza, że zapewnienie ich odnowy wymaga łoby sporo czasu 
i wysiłku. Innym ograniczaj ącym czynnikiem jest fakt, że w dyrektywie siedliskowej 
przewidziano tylko dwa okresy sprawozdawcze. 
 
2. J AK DOKONUJE SI Ę OCEN STANU OCHRONY ? 
2.1. Ocena stanu ochrony siedlisk przyrodniczych  i stanu ochrony gatunków (dyrektywa 
siedliskowa) 
Środki podejmowane zgodnie z dyrektyw ą siedliskow ą mają na celu „zachowanie lub 
odtworzenie, we w łaściwym stanie ochrony, siedlisk przy rodniczych oraz ga tunków dzikiej 
fauny i flory b ędących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty ˮ. Termin „stan ochrony” 
zdefiniowano w dyrektywie na podstawie szeregu parametrów, takich jak: zasi ęg, populacja, 
obszar siedlisk, siedlisko odpowiednie dla gat unków, struktura i funkcja siedlisk oraz 
perspektywy na przysz łość. Parametry te stanowi ą podstaw ę dla gromadzenia danych. 
Zgodnie z uzgodnion ą matrycą oceny w odniesieniu do ka żdego siedliska i gatunku ka żdy z 
tych parametrów jest oceniany jako w łaściwy6, niewystarczaj ący7 lub zły8 (bądź nieznany), co 
prowadzi do ogólnej oceny st anu ochrony w podziale na 4 ka tegorie. W odniesieniu do 
                                                            
4 Bazę danych mo żna pobrać ze strony centrum danych na temat ró żnorodności biologicznej EEA (Europejskiej Agencji Środowiska): 
(http://www.eea.europa.eu/th emes/biodiversity/dc) 
5 Sprawozdanie EEA nr 2/2015 – State of nature in the EU: Results from reporting under the nature directives 2007-2012  (Stan przyrody w 
UE: wyniki sprawozda ń składanych na podstawie dyrektyw dotycz ących ochrony przyrody w okresie 2007-2012).  
6 Dany typ siedliska przyrodnicze go lub gatunek charakteryzuje si ę pomyślnym rozwojem (zarówno pod wzgl ędem jakościowym, jak i 
ilościowym) i istniej ą duże szanse na utrzymanie si ę takiego stanu w przysz łości. 
7 Przywrócenie danego typu siedliska lub gatunku do w łaściwego stanu ochrony wymaga zmiany w zarz ądzaniu, lecz w najbli ższej 
przyszłości nie zagra ża im wygini ęcie. 
8 Stan danego typu siedliska l ub gatunku pozostawia wiele do życzenia, a nawet istnieje powa żne zagrożenie wygini ęciem (przynajmniej na 
poziomie regionalnym).  
 
4 siedlisk i gatunków o niew łaściwym stanie ochrony wyodr ębniono 4 rodzaje tendencji w 
zakresie stanu (tabela 1).  
 
Kategoria stanu ochrony Kolor  Tendencja w zakresie stanu 
ochrony  (lata 2007-2012)   Kolor 
stan właściwy   stan poprawiaj ący się  
stan niew łaściwy - 
niewystarczaj ący   stan stabilny  
stan niew łaściwy - zły   stan pogarszaj ący się  
stan nieznany   stan nieznany  
Tabela 1 – Kody kolorystyczne dla okre ślenia kategorii stanu ochrony siedlisk i gatunków oraz 
tendencji w tym zakresie  
 
Aby umo żliwić miarodajne porównanie sytuacji w pa ństwach cz łonkowskich, Europ ę 
podzielono na dziewi ęć biogeograficznych regionów l ądowych i pi ęć regionów morskich o 
podobnych warunkach ekologicznych (mapa 1). Pa ństwa członkowskie, na których 
terytorium znajduj ą się co najmniej dwa regiony biogeograficzne, przedstawi ły osobne oceny 
dla każdego z regionów biogeograf icznych w odniesieniu do ka żdego gatunku i typu 
siedliska wyst ępującego na ich terytorium. 
 
 
Mapa 1 – regiony biogeograficzne i morskie w UE-27 w okresie sprawozdawczym 2007-20129 
 
                                                            
9 Sprawozdanie odnosi si ę do UE-27, poniewa ż dotyczy ono okresu przed przyst ąpieniem Chorwacji.  
 
5 W uzupełnieniu do ocen dokonanych przez pa ństwa członkowskie dane zosta ły zagregowane 
i poddane ocenie na poziomie regionów bi ogeograficznych UE przez EEA oraz jej 
Europejskie Centrum Tematyczne ds. Ró żnorodności Biologicznej (ETC-BD). 
 
2.2. Ocena stanu populacji gatunków ptactwa i te ndencji w tym zakresie (dyrektywa ptasia) 
W odniesieniu do dyrektywy ptasiej, która ma na celu ochron ę wszystkich gatunków ptaków 
występujących naturalnie w stanie dzikim w UE, pa ństwa członkowskie po raz pierwszy 
przedstawi ły dane na temat wielko ści populacji na swoim terytorium oraz tendencji w tym 
zakresie. Stan populacji oceniono jedynie na  poziomie UE. Kategorie stanu populacji 
stosowane w odniesieniu do ptaków opieraj ą się na kryteriach naukowych opracowanych w 
celu określenia zagro żenia wygini ęciem, które Mi ędzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej 
Zasobów (IUCN) wykorzysta ła do sporz ądzenia czerwonych list gatunków. W odniesieniu 
do gatunków innych ni ż niezagro żone dla okresu 2001-201210wyodrębniono 4 rodzaje 
tendencji dotycz ących ich populacji (tabela 2). 
                                                            
10 Państwa członkowskie uzgodni ły 12-letni okres odniesienia, gdy ż okres 6 lat by łby zbyt krótki, aby wykry ć znaczące tendencje w zakresie 
stanu populacji. 
 
6  
Kategoria stanu populacji gatunków 
w UE Kolor  Tendencja w zakresie stanu 
populacji11 Kolor 
populacja niezagro żona   populacja rosn ąca  
populacja bliska zagro żenia, 
zmniejszaj ąca się lub uszczuplona   populacja stabilna  
 populacja ulegaj ąca wahaniom  populacja zagro żona (tj. wra żliwa, 
zagrożona, krytycznie zagro żona, 
wyginięcie na poziomie regionalnym)   populacja zmniejszaj ąca się  
stan populacji nieznany lub 
nieoceniony   stan populacji nieznany  
Tabela 2 – Kody kolorystyczne dla okre ślenia kategorii stanu populacji gatunków ptaków oraz 
tendencji w tym zakresie w UE 
 
2.3.  WYKORZYSTYWANIE TENDENCJI  
Analiza na poziomie UE opiera si ę na zbiorach danych przekazanych przez pa ństwa 
członkowskie. Oznacza to, że liczne pozytywne zmiany osi ągnięte na poziomie lokalnym, 
regionalnym lub krajowym mog ą być niewidoczne na wi ększą skalę. Równie ż przejście z 
jednej kategorii stanu ochrony/populacji do nast ępnej wymaga znacz ących zmian w zakresie 
jednego parametru/kryterium lub ich wi ększej liczby, co jest trudne do osi ągnięcia w krótkim 
okresie sze ściu lat. W rezultacie zmiany na przes trzeni czasu (poprawa  lub pogorszenie 
sytuacji), które nie s ą wystarczaj ąco intensywne, by doprowadzi ć do przej ścia z jednej 
kategorii stanu do drugiej, mog ą zostać niedostrze żone, jeżeli przedstawiane s ą wyłącznie 
informacje na temat obecnego stanu. Z tego wzgl ędu oprócz informacji na temat stanu 
ochrony niniejsze sprawozdanie zawiera równie ż informacje na temat tendencji w zakresie 
stanu ochrony w latach 2007-2012 w ramach dyr ektywy siedliskowej oraz tendencje w 
zakresie stanu populacji ptaków w latach 2001-2012. W sekcji 6 dotycz ącej sieci Natura 2000 
przedstawiono równie ż długofalowe tendencje w zakresie stanu populacji ptaków (1980-
2012).  
3. S TAN OCHRONY I TENDENCJE W TYM ZAKRESIE  
3.1.  JAKOŚĆ I KOMPLETNO ŚĆ DANYCH  
Od ostatniego okresu sprawozdawczego odnotowano znaczn ą popraw ę w zakresie 
dostępności, jakości i ujednolicenia informacji przekazywanych na mocy dyrektywy 
siedliskowej. Na poziomie UE liczba ocen wykazuj ących stan nieznany  zmniejszy ła się o 
połowę (z 18 % do 7 % w przypadku siedlisk  oraz z 31 % do 17 % w przypadku gatunków 
innych ni ż ptaki). W ci ągu ostatnich dziesi ęciu lat równie ż znacznie poprawi ła się znajomość 
populacji ptaków i tendencji w tym zakresie, co pozwoli ło na podj ęcie znacznie lepszych i 
bardziej ukierunkowanych dzia łań na rzecz ich ochrony. 
                                                            
11 Tendencje krótkookresowe:  2001-2012, tendencje d ługookresowe: 1980-2012. 
 
7 Poziom zgodno ści i jakość danych w sprawozdaniach krajowych ró żnią się jednak i mog łyby 
zostać ulepszone poprzez ukier unkowane programy mon itorowania. Najmniejsz ą wiedzę 
posiadamy w dalszym ci ągu na temat siedlisk i gatunków morskich, za ś ich monitorowanie 
wymaga podj ęcia znacznych dodatkowych stara ń. Zapewnienie wi ększej spójno ści w tej 
dziedzinie z dyrektyw ą ramową w sprawie strategii mo rskiej powinno doprowadzi ć do 
poprawy sytuacji. 
 
8 3.2.  WSZYSTKIE GATUNKI PTAKÓW  
Stan populacji ponad po łowy wszystkich gatunków dzikiego ptactwa poddanych ocenie 
określany jest jako niezagro żony. Oko ło 15 % stanowi ą populacje bliskie zagro żenia, 
zmniejszaj ące się lub uszczuplone, za ś kolejne 17 % gatunków jest zagro żonych (wykres 1). 
Krótkookresowe tendencje w zakresie stan u populacji gatunków ptactwa wskazuj ą, że wśród 
populacji innych ni ż niezagro żone tylko 4 % jest rosn ących, 6 % stabilnych, za ś 20 % 
zmniejszaj ących się (wykres 2). 
 
52%
15%17%16%
Niezagrożone
Bliskie zagr., zmniejszaj ące
się lub uszczuplone
Zagrożone
Stan populacji nieznany
 52%
4%6%20%2%16%
Niezagrożone
Inne niż niezagrożone - rosn ące
Inne niż niezagrożone - stabilne
Inne niż niezagrożone -
zmniejszaj ące się
Inne niż niezagrożone - stan
niepewny/nieznany
Stan nieznany
Wykres 1 – Stan populacji ptaków  Wykres 2 – Stan populacji ptaków wraz z 
krótkookresowymi tendencjami w zakresie stanu 
populacji ptaków innych ni ż niezagro żone 
 
Wydaje si ę, że stosowanie środków ochrony maj ących na celu dostosowanie praktyk w 
zakresie zagospodarowania gruntów, zw łaszcza na obszarach Natura 2000, przynosi 
pozytywne skutki dla niektóry ch gatunków ptaków. Na przyk ład programy dzia łań 
rolnośrodowiskowych i zarz ądzania gruntami skutecznie wdro żone w Hiszpanii, Portugalii, 
Austrii, Niemczech i na W ęgrzech przyczyni ły się do odbudowy zmniejszaj ącej się w innych 
miejscach w Europie populacji dropia zwyczajnego Otis tarda , gatunku zale żnego od 
otwartego krajobrazu ( łąki, stepy i niezak łócone obszary uprawne).  Pomimo wyra źnego 
zmniejszania si ę w niektórych krajach UE populacji dzi ęcioła białogrzbietego Dendrocopos 
leucotos , który jest w znacznym stopniu uzale żniony od starych i martwych drzew 
 
9 liściastych, w Finlandii, gdzie gatunek ten odniós ł korzyści wynikaj ące ze zmiany praktyk 
gospodarki le śnej na obszarach nale żących do sieci Natura 2000, nast ąpił wzrost jego 
populacji. Wiele populacji ga tunków ptaków drapie żnych, w tym wyst ępujące w basenie 
karpackim populacje or ła cesarskiego Aquila heliaca , powiększyły się w wyniku podj ęcia 
działań takich jak ochrona miejsc gniazdowania i zarz ądzanie siedliskami. 
 
3.3. GATUNKI B ĘDĄCE PRZEDMIOTEM ZAINTERESOWANIA WSPÓLNOTY (DYREKTYWA SIEDLISKOWA ) 
Z ocen gatunków na poziomie UE wynika, że stan oko ło 23 % gatunków jest w łaściwy, a 
60 % niew łaściwy, z czego 18 % znajduje si ę w stanie niew łaściwym - z łym. Jeśli chodzi o 
tendencje w zakresie stanu oc hrony, 60 % gatunków znajduje si ę w stanie niew łaściwym, 
przy czym w przypadku 4 % stan poprawia si ę, w przypadku 20 % jest on stabilny, w 
przypadku 22 % pogarsza si ę, zaś w przypadku 14 % tendencje s ą nieznane (wykresy 3 i 4). 
 
23%
42%18%17%
Właściwy
Niewłaściwy -
niewystarczaj ący
Niewłaściwy - zły
Nieznany
 23%
4%
20%
22%14%17%
Właściwy
Niewłaściwy -poprawiaj ący się
Niewłaściwy - stabilny
Niewłaściwy - pogarszaj ący się
Niewłaściwy - tend. nieznane
Nieznany
Wykres 3 – Stan ochrony gatunków Wyk res 4 – Stan ochrony gatunków wraz z 
tendencjami w zakresie gatunków o 
niewłaściwym stanie ochrony  
 
Największy odsetek ocen „stan w łaściwyˮ w odniesieniu do l ądowych regionów 
biogeograficznych odnotowano dla regionu czarno morskiego (32 %) i alpejskiego (31 %), 
podczas gdy w przypadku regionu borealnego i atlantyckiego odnotowano najwi ększy 
odsetek ocen „stan niew łaściwy - złyˮ (odpowiednio 29 % i 32 %). Mimo że w regionach 
morskich przeprowadzono mniejsz ą liczbę ocen gatunków, odsetek ocen „stan nieznany ˮ jest 
 
10 w ich przypadku o wiele wy ższy (nawet 88 % dla regi onu makaronezyjskiego). W 
najgorszym stanie znajduje si ę region Morza Ba łtyckiego: 60 % ocen „stan niew łaściwy - 
złyˮ, a następnie region czarnomorski: 33 % takich ocen. 
Największą liczbę ocen „stan w łaściwyˮ odnotowano w przypadku ro ślin naczyniowych i 
płazów: odpowiednio 29 % i 28 % (wykres 5). Wiele przypadków z łego stanu lub 
pogarszaj ących się tendencji wyst ępuje wśród gatunków zwi ązanych ze środowiskiem 
wodnym: rzekami, jeziorami i terenami podmok łymi. Jest to zgodne z ustaleniem, że stan 
ochrony siedlisk s łodkowodnych jest przewa żająco niewłaściwy - niewystarczaj ący. 
Siedliska te s ą zagrożone przez powodowane przez cz łowieka zmiany warunków 
hydrologicznych, utrat ę łączności, kanalizacj ę, usuwanie osadów, eutrofizacj ę i 
zanieczyszczenia. 
Populacje licznych gatunków zwi ązanych z siedliskami s łodkowodnymi, takich jak migruj ące 
gatunki ryb, zmniejszaj ą się w niepokoj ącym stopniu. Jednak że podejmowane na du żą skalę 
udane projekty partnerskie dotycz ące migruj ących gatunków ryb, takich jak bole ń Aspius 
aspius  w Szwecji oraz aloza Alosa alosa  w Niemczech, pozwoli ły umocni ć ich populacje 
dzięki przywróceniu cieków wodnych i usuni ęciu barier migracyjnych poprzez budow ę 
przepławek. Usuni ęcie przeszkód na szlaku migracyjnym ryb w górnym biegu Dunaju w 
Austrii stworzy ło lepsze mo żliwości migracji dla g łowacicy Hucho hucho  i innych 
zagrożonych gatunków ryb.  
 
0% 25% 50% 75% 100%Pozostałe rośliny (99)Rośl. naczyniowe (842)Mięczaki (99)Stawonogi (415)Ryby (304)Płazy (182)Gady (215)Ssaki (495)Inne bezkr ęgowce (14)
Właściwy Niewłaściwy - poprawiaj ący się Niewłaściwy - tend. nieznane
Nieznany Niewłaściwy - stabilny Niewłaściwy - pogarszaj ący się
 
Wykres 5 – Stan ochrony gatunków w podziale na poszczególne grupy taksonomiczne i 
tendencje w tym zakresie  
 
 
3.4.  TYPY SIEDLISK  
Stan ochrony siedlisk przyrodnicz ych i tendencje w tym zakresie s ą gorsze ni ż w przypadku 
gatunków. Ma to prawdopodobnie zwi ązek z bardziej ugruntowan ą tradycją podejmowania 
działań na rzecz ochrony gatunków oraz mniej skomplikowanym sposobem i krótszym 
okresem odbudowy gatunków. W ca łej UE stan 16 % sied lisk oceniono jako w łaściwy, zaś 
stan ponad trzech czwartych siedlisk jest niew łaściwy, z czego 30 % znajduje si ę w stanie 
niewłaściwym - z łym. Jeśli chodzi o tendencje w zakresie st anu ochrony siedlisk, stan 77 % 
siedlisk okre ślono jako niew łaściwy, przy czym w przypadku 4 % siedlisk stan poprawia si ę, 
 
11 w przypadku 33 % jest on st abilny, w przypadku 30 % odnot owano dalsze pogorszenie, za ś 
w przypadku 10 % tendencje s ą nieznane (wykresy 6 i 7). 
 
16%
47%30%7%
Właściwy
Niewłaściwy -
niewystarczaj ący
Niewłaściwy - zły
Nieznany
 16%
4%
33%30%10%7%
Właściwy
Niewłaściwy -poprawiaj ący się
Niewłaściwy - stabilny
Niewłaściwy - pogarszaj ący się
Niewłaściwy - tend. nieznane
Nieznany
 
Wykres 6 – Stan ochrony siedlisk  Wykres 7 – Stan ochrony siedlisk wraz z 
tendencjami w zakresie siedlisk o 
niewłaściwym stanie ochrony  
 
Regiony biogeograficzne atlantycki i borealny charakteryzuje najwy ższy odsetek siedlisk, 
których stan oceniono jako niew łaściwy - zły (dla obydwu regionów wynosi on 51 %), a 
jednocześnie najwy ższy odsetek siedlisk, których stan poprawia si ę (odpowiednio 11 % i 10 
%). Na przyk ład stan lagun przybrze żnych w regionie atlantyckim na terytorium Danii jest 
wprawdzie w dalszym ci ągu niewłaściwy - zły, jednak ukierunkowane dzia łania w ramach 
projektów LIFE i programów rolno środowiskowych przyczyni ły się do częściowego 
odtworzenia stanu niektó rych lagun i otaczaj ących je łąk przybrze żnych. Na Łotwie, 
zajmującej część regionu borealnego, rozprzestrzeni ły się suche, piaszczyste wrzosowiska i 
panuje ogólnie pozytywna tendencja  w zakresie ich rozwoju. Znajduj ą się one w wi ększości 
na obszarach chronionych w ramach sieci Natura 2000 i skorzysta ły z projektów LIFE i 
innowacyjnego partnerstwa z kierownictwe m terenów, na których prowadzone s ą ćwiczenia 
wojskowe. Pomy ślna odbudowa śródziemnomorskich s łonych łąk w Słowenii, dzi ęki 
zapewnieniu tradycyjnej dzia łalności w panwiach solnych i podj ęcie innych środków w 
zakresie zarz ądzania, doprowadzi ła do poprawy stanu ochrony tego typu siedlisk. 
 
3.5.  POSTĘPY W REALIZACJI CELU NR 1 STRATEGII OCHRONY RÓ ŻNORODNO ŚCI BIOLOGICZNEJ  
Nadrzędnym celem wspólnotowej strategii ochrony ró żnorodności biologicznej jest 
zatrzymanie utraty ró żnorodności biologicznej i de gradacji funkcji ekos ystemu w UE do 
 
12 2020 r. oraz przywrócenie ich w mo żliwie najwi ększym stopniu. W ramach celu nr 1 strategii 
określono wymierne cele dotycz ące poprawy stanu ochrony siedli sk i gatunków chronionych 
na mocy dyrektyw o ochr onie przyrody. Wykorzystuj ąc jako punkty odniesienia 
sprawozdanie sporz ądzone w 2009 r. na mocy dyrek tywy siedliskowej oraz ocen ę stanu 
populacji ptaków w UE z 2004 r.12, określono następujące cele: 
• zwiększenie o 100 % liczby ocen siedlisk (34  %) oraz o 50% liczby ocen gatunków 
(25,5  %) dokonywanych na mocy dyrekt ywy siedliskowej i wykazuj ących właściwy 
lub poprawiaj ący się stan ochrony; oraz  
• zwiększenie o 50 % liczby ocen gatunków (78  %) dokonywanych na mocy dyrektywy 
ptasiej i wykazuj ących niezagro żony lub poprawiaj ący się stan ochrony.  
Cele te zosta ły określone w oparciu o optymalny, ale wykonalny scenariusz zak ładający 
pełne wdrożenie przez pa ństwa członkowskie środków na mocy dyrektyw w celu poprawy 
stanu ochrony. 
Wykres 8 przedstawia post ępy w realizacji za łożonych celów. Przy porównywaniu ocen 
dotyczących różnych okresów wa żne jest jednak zapewnienie w miar ę możliwości, by 
obserwowane zmiany by ły rzeczywiste, a nie by ły tylko wynikiem lepszej dost ępności 
danych lub innej metodologii13. Najważniejsze stwierdzenia s ą następujące: 
• Do chwili obecnej nie nast ąpiła żadna istotna zmiana w zakresie stanu typów siedlisk. 
Oceny wykazuj ące wcześniej właściwy stan ochrony nie zmieni ły się. Żadne dodatkowe 
siedliska nie osi ągnęły właściwego stanu ochrony (16 %), 4 % ocen wykazuje obecnie 
niewłaściwy, lecz poprawiaj ący się stan ochrony, 30 % – stan w dalszym ci ągu 
pogarszaj ący się, zaś 42 % nie uleg ło zmianie od 2006 r.14. 
• Zmiany, które zasz ły między okresami sprawozdawczymi, s ą trudniejsze do oceny w 
przypadku gatunków. Znacz ący wpływ na oceny – oprócz rzeczywistych zmian stanu – 
miała poprawa w zakresie danych i metodyki. Je żeli uwzgl ędni się ten czynnik, mo żna 
przyjąć, że w 2007 r. w łaściwy stan ochrony mo żna by najprawdopodobniej przypisa ć 
22 % gatunków, nie za ś 17 %. Bior ąc powyższe pod uwag ę, można stwierdzi ć, że 
rzeczywisty wzrost liczby ocen „stan w łaściwyˮ w przypadku gatunków jest bardzo 
nieznaczny (1-2 % wi ęcej niż w 2007 r.). Na wykresie 8 pokazano zatem równie ż 
obliczoną na nowo warto ść docelow ą pokazującą, jaki byłby rzeczywisty cel, je śli stan 
ochrony tych gatunków zosta łby oceniony jako w łaściwy w 2007 r. Spo śród wszystkich 
ocen dotycz ących gatunków 5 % wykaza ło obecnie niew łaściwy, lecz poprawiaj ący się 
stan ochrony, 22 % – stan w dalszym ci ągu pogarszaj ący się, zaś 33 % nie uleg ło zmianie 
od 2006 r. 
• Odsetek ocen gatunków ptaków wykazuj ących niezagro żony stan populacji wynosi w 
dalszym ci ągu 52 % (tak jak w 2004 r.). Wszystkie oceny dotycz ące gatunków ptaków 
pokazują, że 8,5 % stanowi ą populacje inne ni ż niezagro żone, lecz rosn ące, 2 % – 
                                                            
12 BirdLife International (2004) Birds in the European Union: a status assessment  (Ptaki w Unii Europejskiej: ocena stanu). Wageningen, 
Niderlandy: BirdLife International.  
13 Więcej szczegó łów można znaleźć w sprawozdaniu EEA nr 2/2015 – Stan przyrody w UE: wyniki sprawozda ń składanych na podstawie 
dyrektyw dotycz ących ochrony przyrody w okresie 2007-2012).  
14 W tym oceny wykazuj ące stan „nieznany”.  
 
13 populacje inne ni ż niezagro żone i jednocze śnie stabilne, za ś 20 % wykazuje dalsze 
zmniejszanie si ę. 
Ogólna tendencja dotycz ąca siedlisk wydaje si ę zasadniczo podobna do tendencji dotycz ącej 
gatunków. Te, których st an ochrony jest ju ż właściwy/populacje niezagro żone, pozostaj ą w 
stanie stabilnym lub nadal si ę poprawiaj ą. Niewielka cz ęść ocen wykazuj ących stan 
niewłaściwy/populacje inne ni ż niezagro żone poprawia si ę, jednak wi ększa część ocen 
wykazujących wcze śniej niew łaściwy stan ochrony w dalszym ci ągu ulega pogorszeniu. 
Osiągnięcie celu nr 1 do 2020 r. nie b ędzie możliwe, chyba że nastąpi znaczna poprawa 
tendencji.  
0%10%20%30%40%50%60%70%80%
Siedliska (stan ochrony) Gatunki (stan ochrony) Wszystkie ptaki (stan populacji)Właściwy Niezagrożone
Niewłaściwy - poprawiaj ący się Inne niż niezagrożone - rosn ące
Niewłaściwy - bez zmian Inne niż niezagrożone - stabilne
Niewłaściwy - pogarszaj ący się Zmniejszaj ące się
Cel Cel
Cel wsteczny
 
Wykres 8 – Post ęp w realizacji celu nr 1 strategii ochrony ró żnorodności biologicznej  (nie 
uwzględniono sytuacji „stan nieznany”) 
 
4.  P RESJE I ZAGRO ŻENIA  
Aby lepiej zrozumie ć czynniki wp ływające na stan ochrony i tendencje w tym zakresie, 
państwa członkowskie przedstawi ły uporządkowane informacje na temat presji i zagro żeń15, 
tj. przyczyn maj ących wpływ na gatunki i siedliska . W przypadku systemów l ądowych 
(wykres 9) najwi ększymi problemami zidentyfikowanymi dla wszystkich trzech grup (ptaki, 
                                                            
15  Państwa członkowskie mia ły obowiązek uszeregowania ka żdego z podanych zagro żeń/presji pod wzgl ędem znaczenia jako 
„duże/duża”, „średnie/średnia” i „niewielkie/niewielka”. 
 
14 inne gatunki i siedliska) s ą „rolnictwo” i powodowane przez cz łowieka „zmiany warunków 
naturalnych”. Je śli chodzi o „rolnictwo”, najcz ęściej wymieniane presje i zagro żenia to: 
zmiany praktyk uprawy, wypas zwierz ąt gospodarskich (w tym zaniechanie systemów 
pasterskich/wypasu), nawo żenie i stosowanie pestycydó w. W odniesieniu do „zmian 
warunków naturalnych” najcz ęściej zgłaszanymi czynnikami s ą: wprowadzane przez 
człowieka zmiany warunków hydrauli cznych i warunków jednolitych cz ęści wód, zmiany 
warunków hydrograficznych, ograniczenie łączności między siedliskami i pobór wody z 
zasobów wód gruntowych. Ocena ta jest spójna  z wynikami oceny dokonanej na podstawie 
ramowej dyrektywy wodnej, i stwierdzaj ącej, że głównymi presjami maj ącymi wpływ na 
części wód są rolnictwo i warunki hydromorfologiczne16. 
0% 5% 10% 15% 20% 25% 30%XO -Zagro żenia i presje poza pa ństwami cz łonkowskimiXE - Zagro żenia i presje poza UEM - Zmiana klimatuL - Zjawiska geologiczne, katastrofy naturalneK - Procesy naturalne (z wy łączeniem katastrof naturalnych)J - Zmiana warunków naturalnychI - Gatunki inwazyjne i introdukowaneH - ZanieczyszczenieG - Zakłócenia wynikaj ące z działalności człowiekaF - Wykorzystywanie zasobów biologicznychE - Urbanizacja itp.D -Infrastruktura transportowa i us ługowaC - Przemys ł wydobywczy i produkcja energiiB - LeśnictwoA - Rolnictwo
Ptaki Siedliska Inne gatunki
 
Wykres 9 – Cz ęstotliwość (w %) presji i zagro żeń (łącznie) okre ślonych jako „du żeˮ – systemy 
lądowe 
 
W odniesieniu do systemów morskich najcz ęściej zgłaszane presje i zagro żenia to: 
„gospodarowanie żywymi zasobami” (g łównie rybo łówstwo i pozyskiwanie zasobów 
wodnych, ale równie ż – w mniejszym stopniu – akwakultura) oraz „zanieczyszczenie” 
(wykres 10). 
                                                            
16  Zob. Plan ochrony zasobów wodnych Europy (COM(2012) 673) oraz komunikat Komisji „Ramowa dyrektywa wodna i dyrektywa 
powodziowa: dzia łania na rzecz osi ągnięcia dobrego stanu wód w Unii Europejskiej i ograniczenia zagro żeń powodziowych” 
(COM(2015) 120). 
 
15 Jako znacz ące ingerencje wymienia si ę również „zmiany warunków naturalnych” 
(pogłębianie, zmiana systemu hydrologicznego i zarz ądzanie wybrze żem) i „zak łócenia 
powodowane dzia łalnością człowieka”, a tak że wpływ zmiany klimatu na ptaki morskie. 
 
0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35%XO - Zagro żenia i presje poza pa ństwami cz łonkowskimiXE - Zagro żenia i presje poza UEM - Zmiana klimatuL - Zjawiska geologiczne, katastrofy naturalneK - Procesy naturalne (z wy łączeniem katastrof naturalnych)J - Zmiana warunków naturalnychI - Gatunki inwazyjne i introdukowaneH - ZanieczyszczenieG - Zakłócenia wynikaj ące z działalności człowiekaF - Wykorzystywanie zasobów biologicznychE - Urbanizacja itp.D -Infrastruktura transportowa i us ługowaC - Przemys ł wydobywczy i produkcja energiiB - LeśnictwoA - Rolnictwo
Ptaki Siedliska Inne gatunki
 
Wykres 10 – Cz ęstotliwość (w %) presji i zagro żeń (łącznie) okre ślonych jako „du żeˮ – systemy 
morskie  
 
5. P ODEJŚCIE EKOSYSTEMOWE  
Analizy stanu ochrony siedlisk i gatunków  oraz tendencji w tym zakresie dokonano pod 
kątem ich przynale żności do ekosystemów wymienionych w typologii opracowanej w 
ramach inicjatywy odwzorowania i oceny us ług ekosystemowych oraz ich korzy ści w 
Europie (MAES)17. Wykres 11 przedstawia stan ochrony si edlisk i gatunków oraz tendencje 
w tym zakresie wed ług rodzaju ekosystemu. 
 
5.1. E KOSYSTEMY L ĄDOWE  
Ekosystemy l ądowe wykazuj ą znaczne ró żnice pod wzgl ędem stanu ochrony siedlisk i 
gatunków oraz tendencji w tym zakresie. Najwy ższy odsetek siedlisk o niew łaściwym - z łym 
i pogarszaj ącym się stanie ochrony maj ą użytki zielone i tereny podmok łe. Potwierdzaj ą to 
                                                            
17 http://biodiversity.europa.eu/maes   
 
16 również ustalenia dotycz ące presji i zagro żeń, które wykaza ły, że systemy te s ą szczególnie 
narażone na skutki dzia łalności rolniczej i zm ian hydrologicznych. 
 
 
0% 20% 40% 60% 80% 100%TendencjaObszary o ubogiej ro ślinności (105)       CSTendencjaWrzosowiska i zaro śla (106)       CSTendencjaRzeki i jeziora (94)       CSTendencjaLasy i tereny zalesione (229)       CSTendencjaEkosystemy przybrze żne (28)       CSTendencjaEkosystemy szelfowe i na otwartym morzu (14)       CSTendencjaTereny podmok łe (61)       CSTendencjaUżytki zielone (158)       CSTendencjaUjścia rzek i wody przej ściowe (51)       CS
Właściwy Niewłaściwy - poprawiaj ący się Niewłaściwy - tendencje nieznane
Nieznany Niewłaściwy - stabilny Niewłaściwy - pogarszaj ący się
Niewłaściwy - niewystarczaj ący Niewłaściwy - zły 
 
 
Wykres 11 – Stan ochrony (CS) siedlisk w podziale na rodzaje ekosystemów i tendencje w tym 
zakresie (MAES) 
(Liczbę ocen podano w nawiasach)  
 
Sytuacja dotycz ąca tych dwóch ekosystemów jest wprawdzie niekorzystna w przypadku 
wszystkich regionów biogeograficz nych, jednak studia przypadków dowodz ą, że poprawa 
jest możliwa, jeśli podjęte zostaną odpowiednie ukierunkowane dzia łania. 
• Użytki zielone 
Naturalne i pó łnaturalne u żytki zielone nale żą do najbogatszych pod wzgl ędem gatunków 
ekosystemów w UE. Powierzchnia tych obszarów, charakteryzuj ących się wcześniej 
systemami ekstensywnego gospodarowania, zmniejszy ła się znacznie w ostatnich 
dziesięcioleciach. Oko ło 49 % ocen w skali UE dokonanych w odniesieniu do 45 siedlisk 
typu użytki zielone b ędących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty wykaza ło 
niewłaściwy - z ły stan ochrony. Ponadto populacje prawie 50 % gatunków ptaków 
 
17 związanych z u żytkami zielonymi zmniejszaj ą się, zaś stan ochrony innych gatunków jest 
przeważająco niewłaściwy. 
Obecne presje, jakim podlegaj ą użytki zielone, obejmuj ą intensyfikacj ę ich wykorzystywania, 
szkodliwe praktyki uprawy, przej ście do innych rodzajów u żytkowania gruntów i zaniechanie 
uprawy. Na Litwie dwie tr zecie ocen siedlisk typu u żytki zielone wykazuje pogarszaj ące się 
tendencje, a wszystkie oceny w Zjednoczonym Królestwie wykaza ły niewłaściwy - zły stan 
ochrony. Podobnie populacje powszechnie wyst ępujących gatunków ptaków zwi ązanych z 
użytkami zielonymi, takich jak derkacz Crex crex  i czajka Vanellus vanellus , znacznie si ę 
zmniejszaj ą w UE. 
Niemniej jednak, tam gdzie podj ęto stosowne dzia łania na szczeblu unijnym i krajowym, 
udało się odwrócić negatywne tendencje. Na przyk ład w Estonii du że obszary pó łnaturalnych 
użytków zielonych zosta ły odtworzone przy wsparciu UE w ramach Europejskiego Funduszu 
Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europejskiego Funduszu Rozwoju 
Regionalnego oraz instrumentu LIFE. Umo żliwiło to dostosowanie metod koszenia łąk i 
ponowne wprowadzenie ekstensywnych środków gospodarowania opuszczonymi łąkami. 
Metody te, stosowane pocz ątkowo pilota żowo na terenach obj ętych sieci ą Natura 2000, by ły 
następnie powszechniej stosowan e w odniesieniu do zrównowa żonego gospodarowania 
łąkami. 
• Tereny podmok łe 
Tereny podmok łe, w tym torfowiska, bagna i torfowiska topogeniczne, nale żą do najbardziej 
zagrożonych ekosystemów w Europie. Przez kilkadziesi ąt ostatnich lat ponios ły one znacz ące 
straty. Tereny te obejmuj ą wprawdzie tylko ok. 2 % teryto rium UE i 4,3 % obszaru sieci 
Natura 2000, jednak s ą bardzo istotne dla wielu ró żnorodnych gatunków. Wi ększość siedlisk 
podmokłych podlega ochronie w UE.  
Z ocen wynika, że stan ochrony 51 % siedlisk zwi ązanych z terenami podmok łymi jest 
niewłaściwy - zły. Zdecydowanie najwi ększą presją są wprowadzane przez cz łowieka zmiany 
warunków hydrologicznych (takie jak osuszanie). Na przyk ład w Irlandii stan ochrony 
wszystkich siedlisk typu torfowiska, bagna i torfowiska topogeniczne jest niew łaściwy, przy 
czym stan torfowisk ci ągle się pogarsza ze wzgl ędu na wydobycie torfu i osuszanie. 
Pogorszenie si ę na dużą skalę stanu terenów podmok łych w ca łej UE powoduje w 
konsekwencji zmniejszenie populacj i niektórych gatunków w du żym stopniu uzale żnionych 
od tych obszarów, takich jak kulik wielki Numenius arquata  lub kumak nizinny Bombina 
bombina . Jednakże te tendencje mog ą zostać odwrócone. Na przyk ład w Belgii prawie 
wszystkie oceny typów sied lisk na terenach podmok łych wykazuj ą stabilny lub poprawiaj ący 
się stan ochrony dzi ęki realizacji licznych projektów na wielk ą skalę i podejmowaniu 
nieustających wysi łków na obszarach nale żących do sieci Natura 2000. 
W przypadku gatunków uzale żnionych od terenów podmok łych, takich jak b ąk Botaurus 
stellaris , znacząca odbudowa populacji nast ąpiła w wyniku zastosowania środków ochrony w 
odniesieniu do ich siedlisk. Sta ło się tak równie ż w Zjednoczonym Króles twie przy wsparciu 
z programu LIFE. 
 
5.2. E KOSYSTEMY MORSKIE  
 
18 Stan ochrony i tendencje w tym zakresie s ą również bardzo zró żnicowane w przypadku 
ekosystemów morskich (wykres 11). Jednak ze wzgl ędu na stosunkowo niewielk ą liczbę 
gatunków i siedlisk morskich obj ętych dyrektyw ą siedliskow ą oraz du żą liczbę ocen 
wykazujących „nieznany ˮ stan ochrony, wyniki s ą mniej jednoznaczne. 
61 % gatunków ptaków zwi ązanych z ekosystemami morskimi jest niezagro żonych. Oko ło 
jednej czwartej jest zagro żona, co świadczy o wp ływie zagro żeń, takich jak drapie żnictwo i 
zakłócenia w koloniach, przy łowy i zanieczyszczenie mórz. 
Ze względu na złożoność prac w środowisku morskim i stosunkowy brak danych poczyniono 
mniejsze post ępy w zakresie ochrony środowiska morskiego i wyznaczania obszarów 
należących do sieci Natura 2000 (zw łaszcza na morzu). Środki maj ące na celu lepsze i 
rozważniejsze zarz ądzanie terenami oraz zakaz prowadzenia szkodliwych dzia łań mogą 
jednak doprowadzi ć do szybkiej poprawy sytuacji. Na przyk ład w Irlandii obserwowana 
obecnie pozytywna tendencja w zakresie stanu ochrony krasnorostów Lithothamnium 
coralloides  wiąże się z systemem ochrony na mocy dyrektywy siedliskowej. Niektóre 
zagrożone gatunki ptaków morskich równie ż odniosły korzyści ze środków ochrony w 
ramach sieci Natura 2000: populacja rybitwy ró żowej Sterna dougalli  znacznie si ę 
powiększyła w UE dzi ęki ochronie terenów rozrodu i zarz ądzaniu nimi, a tak że dzięki 
kontroli drapie żników. 
 
6.  ROLA SIECI NATURA 2000 
Sieć Natura 2000, do której nale żą obszary specjalnej ochrony (OSO) wyznaczone na mocy 
dyrektywy ptasiej oraz specjalne obszary ochrony18 (SOO) wyznaczone na mocy dyrektywy 
siedliskowej, obejmuje obszary cenne pod wzgl ędem różnorodności biologicznej. Sie ć 
pokrywa obecnie 18 % l ądowego terytorium UE i 4 % europejskich mórz. Jest ona g łównym 
instrumentem dyrektyw dotycz ących ochrony przyrody w kontek ście tworzenia 
korzystnego/w łaściwego stanu ochrony gatunków i siedlisk. W bie żącym okresie 
sprawozdawczym liczba terenów wyznaczonych w ramach sieci wzros ła o 9,3 % (w 
przypadku SOO) i o 12,1 % (w przypadku OSO), za ś powierzchnia obszarów obj ętych sieci ą 
zwiększyła się o 41,2 % (w przypadku SOO) i o 28,9 % (w przypadku OSO). Wzrost ten 
dotyczy przewa żnie Bułgarii i Rumunii, które przyst ąpiły do UE w 2007 r., a tak że 
morskiego komponentu sieci. 
Niektóre pa ństwa członkowskie poczyni ły wprawdzie istotne post ępy w wyznaczaniu SOO i 
prowadzeniu dalszych prac nad planami zarz ądzania, jednak sieci nie wykorzystuje si ę 
jeszcze w jej pe łnym potencjale. W ynika to z faktu, że konieczne środki ochrony dla tych 
terenów nie zosta ły jeszcze w ca łości wprowadzone (np. tylko 50 % terenów zg łoszono jako 
posiadające kompleksowe plany zarz ądzania). Wydaje si ę również, że niektóre pa ństwa 
członkowskie nie dokona ły wystarczaj ących inwestycji do osi ągnięcia tego celu19, oraz że nie 
                                                            
18  Wyznaczane na mocy dyrektywy  siedliskowej tereny s ą proponowane przez pa ństwa członkowskie i pierwotnie nazywane „terenami 
mającymi znaczenie dla Wspólnoty”, zanim zostan ą oficjalnie wyznaczone jako specjalne obs zary ochrony (SOO). Dane przedstawione 
w niniejszym sprawozdaniu odnosz ą się do obydwu rodzajów obszarów. 
19  Financing Natura 2000 — Investing in Natura 20 00: Delivering benefits for nature and people  (Finansowanie obszarów Natura 2000 – 
Inwestowanie w sie ć Natura 2000: generowanie korzy ści dla przyrody i ludzi), SEC(2011) 1573 final z 2.12.2011.  
 
19 wykorzystuje si ę w pełni możliwości oferowanych na przyk ład w ramach wspólnej polityki 
rolnej, wspólnej polityki rybo łówstwa i polityki regionalnej UE. 
 
6.1.  WKŁAD SIECI W ZAPEWNIANIE W ŁAŚCIWEGO STANU OCHRONY (DYREKTYWA SIEDLISKOWA ) 
Natura 2000 obejmuje w ró żnym stopniu typy siedlisk wymienione w za łączniku I i gatunki 
wymienione w za łączniku II do dyrektywy, w odni esieniu do których zosta ły wyznaczone 
SOO. W celu zestawienia zasi ęgu sieci Natura 2000 ze stanem ochrony i tendencjami w tym 
zakresie, oceny podzielono na trzy grupy w oparc iu o zakres, w jakim dane typy siedlisk i 
dane gatunki s ą reprezentowane w sieci Natura 2000, tzn. powy żej 75 % (zakres wysoki), 35-
75 % (zakres średni) oraz poni żej 35 % (zakres niski) (zob. wykres 12). 
 
0% 20% 40% 60% 80% 100%0-35% (485)35-75% (606)75-100% (799)
Niewłaściwy - poprawiaj ący się Niewłaściwy - stabilny
Niewłaściwy - nieznany Niewłaściwy - pogarszaj ący się
 
 
Wykres12 — Tendencje w zakresie stanu ochrony siedlisk wymienionych w za łączniku I, 
których stan w ocenie pa ństwa członkowskiego jest niew łaściwy (siedliska, których ponad 75 %, 
35-75 % i mniej ni ż 35 % obszaru nale ży do sieci Natura 2000) 
 
Ogólny stan ochrony siedlisk i gat unków nie wynika z ich przynale żności do sieci Natura 
2000. Jednak że zarówno w przypadku siedlisk, jak i gatunków o niew łaściwym stanie 
ochrony, tendencje w zakresie stanu ochrony20 są ściśle związane z przynale żnością do sieci 
Natura 2000. Odsetek ocen wykazuj ących pogarszaj ący się stan ochrony jest wi ększy w 
przypadku, gdy siedliska lub gatunki nale żą do sieci Natura 2000 w zakresie 0-35 %, ni ż gdy 
zakres ten wynosi 75-100 %. Natomiast siedliska i gatunki nale żące w stosunkowo wi ększym 
zakresie do sieci Natura 2000 cz ęściej wykazuj ą stabilny stan ochrony. Potwierdza to, że sieć 
Natura 2000 odgrywa kluczow ą rolę w stabilizacji stanu ochrony. 
Ciekawy przyk ład można znaleźć w Polsce, gdzie 80-90 % zagro żonych siedlisk typu zaro śla 
na podłożach wapiennych (6210) jest obj ętych sieci ą. Siedliska tego rodzaju by ły często 
opuszczane lub źle zarządzanie w przesz łości. W ostatnim czasie odnotowano popraw ę stanu 
ochrony dzi ęki wdrożeniu na terenach nale żących do sieci Natura 2000 środków ochrony 
obejmujących usuni ęcie krzewów, koszenie, a w niektórych przypadkach wypas 
                                                            
20 a w przypadku gatunków równie ż krótkoterminowe tendencje w zakresie populacji. 
 
20 ekstensywny. Dzia łania te, finansowane w przewa żającej części przez Europejski Fundusz 
Rozwoju Regionalnego, pozwoli ły na stopniowe zwi ększenie powierzchni tych siedlisk, jak 
również na ograniczenie ich fragme ntacji. To z kolei przyczyni ło się do odbudowy populacji 
endemicznego sus ła perełkowanego Spermophilus suslicus , występującej prawie w ca łości na 
terenach nale żących do sieci Natura 2000. Jest to wyra źny przykład, jak dzia łania człowieka 
– nawet takie s łużące celom gospodarczym – mog ą być korzystne dla ochrony siedlisk i 
gatunków, je śli są prowadzone w zrównowa żony sposób.  
 
6.2.  TENDENCJE W ZAKRESIE GATUNKÓW ZALE ŻNYCH OD SIECI OSO  (DYREKTYWA PTASIA ) 
Większy odsetek gatunków ptaków wymienionych w za łączniku I, w odniesieniu do których 
podstawowym środkiem ochrony by ło wyznaczenie OSO, wykazuje tendencje wzrostu 
populacji l ęgowych (wykres 13) w porównaniu z gatunkami, które nie zosta ły uwzględnione 
w tym załączniku. Sugeruje to, że ukierunkowane dzia łania na rzecz ochrony tych gatunków, 
w szczególno ści zarządzanie OSO, maj ą pozytywny wp ływ na ich populacje. Gatunki i 
podgatunki wymienione w za łączniku I, dla których opracowano plany dzia łania dotycz ące 
pojedynczych gatunków i które maj ą pierwsze ństwo w zakresie finansowania w ramach 
programu LIFE, charakteryzuje jeszcze wi ększy odsetek tenden cji wzrostu populacji. 
Około 35 % gatunków wymienionych w za łączniku I, których populacje zmniejsza ły się w 
perspektywie d ługoterminowej, wykazuj ą w perspektywie krótkote rminowej tendencje do 
wzrostu lub osi ągnięcia stabilnego stanu. Jest to wyra źna oznaka stabilizac ji stanu populacji, 
a w niektórych przypadkach poprawy tego stanu. Jednak że 45 % gatunków, których 
populacje zmniejszaj ą się w perspektywie d ługoterminowej, wykazuje równie ż spadek w 
perspektywie krótkoterminowej, co sugeruje, że odwrócenie tych tendencji spadkowych 
wymaga w dalszym ci ągu sporo uwagi i wysi łków. 
 
21 0%5%10%15%20%25%30%35%40%45%
Uwzględnione w za ł. I Nieuwzgl ędnione w za ł. I% taksonówRosnące
Stan niepewny/nieznany
Stabilne
Ulegające wahaniom
Zmniejszaj ące się
 
 
Wykres 13 – D ługoterminowe (od 1980 r.) tendencje w zakresie populacji l ęgowych (w %) w 
zależności od uwzgl ędnienia w za łączniku 
 
W przypadku żurawia zwyczajnego Grus grus , typowego gatunku z za łącznika I, którego 
obszary l ęgowe, gniazdowania i zimowania s ą pod szczególn ą ochroną w ramach sieci 
Natura 2000, i który by ł przedmiotem wielu celowych dzia łań na rzecz ochrony, odnotowano 
znaczny wzrost liczby osobników i zasi ęgu występowania od czasu wej ścia w życie 
dyrektywy ptasiej na pocz ątku lat 80. 
 
7. W NIOSKI  
Niniejsze sprawozdanie jest drug ą oceną stanu ochrony na podstawie dyrektywy 
siedliskowej, umo żliwiającą dokonanie po raz pierwszy porównawczej oceny na poziomie 
UE. Dodatkowa warto ść dodana oceny polega na tym, że dzięki niej od czasu ostatniego 
okresu sprawozdawczego nast ąpił znaczny rozwój w zakresie wiedzy na temat stanu 
chronionych gatunków i siedlisk oraz te ndencji w tym zakresie. Ponadto podobne 
sprawozdanie sporz ądzono na podstawie dyrektywy ptasiej, umo żliwiając dokonanie po raz 
pierwszy kompleksowej oceny stanu wszystkich gatunków obj ętych unijnym 
prawodawstwem w dziedzinie ochrony przyrody oraz tendencji w tym zakresie. 
Niektóre gatunki i siedliska obj ęte tym prawodawstwem wykazuj ą oznaki odnowy, co 
ilustrują przykłady udanych dzia łań w różnych częściach Europy. Istniej ą wyraźne dowody 
na to, że sieć Natura 2000 odgrywa znacz ącą rolę w stabilizacji siedlisk i gatunków o 
 
22 niewłaściwym stanie ochrony, zw łaszcza je śli konieczne środki ochrony zosta ły 
wprowadzone na odpowiedni ą skalę. 
Ogólny stan gatunków i si edlisk w UE nie zmieni ł się jednak znacz ąco w okresie 2007-2012. 
Stan ochrony licznych sied lisk i gatunków jest niew łaściwy, a stan znacznej ich cz ęści 
pogarsza si ę w jeszcze wi ększym stopniu. Do osi ągnięcia określonego na 2020 r. celu nr 1 w 
zakresie ró żnorodności biologicznej konieczne jest zatem podj ęcie znacznie wi ększych 
wysiłków w zakresie ochrony przyrody. Szczególnie niepokoj ący jest stan niektórych grup 
gatunków, takich jak ryby s łodkowodne, i niektórych siedlisk, takich jak u żytki zielone i 
tereny podmok łe. Aby odwróci ć te tendencje, nale ży zająć się istotnymi presjami i 
zagrożeniami wynikaj ącymi ze zmian w praktykach rolniczych oraz ci ągłych zmian 
warunków hydrologicznych, a tak że z nadmiernej eksploatacji i zanieczyszczenia środowiska 
morskiego. 
Skuteczne zarz ądzanie obszarami sieci Natura 2000 i przywracanie stanu ochrony na tych 
obszarach maj ą kluczowe znaczenie dla osi ągnięcia celów dyrektyw. Pomimo post ępu w 
zakresie tworzenia sieci, poczyniono niewystarczaj ące postępy we wprowadzaniu środków 
ochrony, które w pe łni zaspakajaj ą potrzeby siedlisk i gatunków obj ętych ochron ą. Zgodnie z 
raportami do ko ńca 2012 r. tylko 50 % terenów nale żących do sieci Natura 2000 posiada ło 
kompleksowe plany zarz ądzania. Unijne instrumenty finansowania, które stwarzaj ą 
możliwości wspierania zarz ądzania i przywracania stanu ochrony na obszarach Natura 2000, 
nie były wykorzystywane w wystarczaj ącym zakresie21. 
Jak wykazano, stan ochrony gatunków i siedlisk mo żna poprawi ć dzięki ukierunkowanym 
działaniom, podejmowanym na przyk ład w ramach programu „LIFE Nature” oraz dzi ęki 
specjalnym dzia łaniom rolno środowiskowym wspó łfinansowanym przez Europejski Fundusz 
Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Komisja wspó łpracuje z pa ństwami 
członkowskimi oraz zainteresowanymi stronami na poziomie regionów biogeograficznych w 
celu wspierania wymiany do świadczeń i dobrych praktyk w zakresie zarz ądzania i 
przywracania stanu ochrony. Dzi ęki takim pozytywnym zmianom mo żliwe będzie w dalszym 
ciągu czerpanie znacznych korzy ści ekonomicznych z szerokich us ług ekosystemowych 
zapewnianych przez sie ć Natura 2000. Korzy ści, których warto ść szacuje si ę na 200-300 mld 
EUR w przypadku samych obszarów l ądowych, obejmuj ą pochłanianie dwutlenku w ęgla, 
łagodzenie zagro żeń naturalnych, oczyszczanie wody, ochron ę zdrowia i turystyk ę22. 
Powinny one ci ągle zachęcać do dalszego inwestowania w sie ć.  
W ramach programu sprawno ści i wydajno ści regulacyjnej (REFIT) Komisja zapocz ątkowała 
niedawno kontrol ę wydajno ści regulacyjnej dyrektyw dotycz ących ochrony przyrody. Ma 
ona oceni ć, czy dyrektywy te s ą adekwatne do zak ładanych celów. W ramach kontroli 
wydajności regulacyjnej uwzgl ędniony zostanie szeroki zakres zagadnie ń związanych z 
skuteczno ścią, wydajno ścią, spójnością, przydatno ścią i europejsk ą wartością dodaną 
prawodawstwa. Niniejsze sprawozdanie na  temat stanu przyrody wniesie istotny wk ład w 
proces kontroli wydajno ści regulacyjnej, w szczególno ści w odniesieniu do skuteczno ści 
                                                            
21 Financing Natura 2000 — Investing in Natura 20 00: Delivering benefits for nature and people  (Finansowanie obszarów Natura 2000 – 
Inwestowanie w sie ć Natura 2000: generowanie korzy ści dla przyrody i ludzi), SEC(2011) 1573 final z 12.12.2011. 
22 Estimating the Overall Economic Value of the Be nefits provided by the Natura 2000 Network  (Szacowanie ca łkowitej warto ści 
ekonomicznej korzy ści zapewnianych przez sie ć Natura 2000), IEEP, grudzie ń 2011 r.  
 
23 przepisów. Wyniki zostan ą także uwzględnione w przegl ądzie śródokresowym strategii 
ochrony ró żnorodności biologicznej.