·pracować nad narzędziem samooceny zdolności cyfrowych, tak aby szkoły w UE mogły, na zasadzie dobrowolności, dokonać samooceny w odniesieniu do wspólnych kryteriów i aby mogły powszechniej i skuteczniej korzystać z technologii dostosowanych do nauczania w erze cyfrowej . Przy pomocy tego narzędzia szkoły mogą zdecydować, czy składać sprawozdanie z poczynionych przez nie postępów w zakresie dostępności i wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych, kompetencji i postaw z nimi związanych, budując w ten sposób bazę danych we wszystkich uczestniczących państwach członkowskich;

Rozwiązanie tych problemów wymaga przeprowadzenia reform. Jest to zadanie dla państw członkowskich, ponieważ organizacja systemu kształcenia leży w ich gestii i rozwiązania będą się różnić w zależności od uwarunkowań krajowych, regionalnych i lokalnych. Zgodnie z zasadą pomocniczości UE może odegrać istotną rolę we wspieraniu państw członkowskich w ich staraniach na rzecz reform. Współpraca na szczeblu UE pomaga również państwom członkowskim w analizie danych, dzieleniu się dowodami, identyfikowaniu dobrych praktyk, a także daje im okazję do wymiany doświadczeń i wzajemnego uczenia się. Tego rodzaju dobrowolna współpraca stanowi wartość dodaną dla państw członkowskich w zakresie podejmowania świadomych decyzji.

·Edukacja szkolna nie zawsze w pełni odgrywa swoją rolę w promowaniu równości i sprawiedliwości społecznej. Z danych uzyskanych z badania PISA wynika, że różnice między wynikami kobiet i mężczyzn w matematyce i naukach ścisłych zmniejszają się, choć stereotypy związane z płcią wciąż prowadzą do różnic w wybieraniu ścieżki kariery związanej z naukami ścisłymi i ICT oraz wymagają większej uwagi. Dane z tych badań wskazują, że wyniki w nauce zależą w dużej mierze od statusu społeczno-ekonomicznego uczniów. Średnio ponad jedna trzecia młodych ludzi ze środowisk defaworyzowanych w UE osiąga tylko niski poziom wykształcenia. To cztery razy więcej niż ich rówieśnicy z lepiej sytuowanych środowisk. Istnieją również inne określone problemy, właściwe dla uczniów ze środowisk migracyjnych i Romów, które pogarszają ich sytuację. Różnice te zwiększają nierówności społeczne, zamiast je ograniczać. Dostęp do wysokiej jakości kształcenia i szkolenia ma kluczowe znaczenie dla zbudowania bardziej odpornego i równego społeczeństwa. Na przykładzie Estonii i Finlandii widać, że systemy edukacji szkolnej mogą przyczynić się do dobrych wyników w nauce, zapewniając zarazem równość edukacyjną.

·Na poziomie edukacji szkolnej istnieją niedociągnięcia wpływające na rozwój kompetencji osób uczących się. Najnowsze wyniki badania OECD PISA pokazują, że jeden na pięciu uczniów ma poważne trudności w osiągnięciu wystarczającego poziomu umiejętności w zakresie czytania, matematyki i nauk ścisłych. W konsekwencji istnieje większe prawdopodobieństwo, iż ci młodzi ludzie będą napotykać, przez całe życie, przeszkody na drodze do włączenia społecznego oraz że będą mieli mniejsze szanse na zatrudnienie. Jednocześnie odsetek uczniów osiągających bardzo dobre wyniki w Europie jest stosunkowo niski: nawet państwa członkowskie UE osiągające najlepsze wyniki przegrywają z zaawansowanymi krajami azjatyckimi . Wielu młodych ludzi nie dysponuje odpowiednimi umiejętnościami cyfrowymi. Inną kluczową kwestią jest brak formalnych kwalifikacji; choć wiele państw członkowskich poczyniło znaczne postępy w zakresie osiągania zasadniczego celu strategii „Europa 2020” pod względem ograniczenia odsetka osób przedwcześnie kończących naukę, tak aby nie przekraczał on 10 %, nadal zbyt wielu młodych ludzi wcześnie kończy naukę.

Edukacja wysokiej jakości dla wszystkich przyczyni się do osiągnięcia unijnych celów gospodarczych i społecznych. Dobry system edukacyjny jest podstawą integracyjnych i odpornych na zmiany społeczeństw. Stanowi on punkt wyjścia dla udanej kariery zawodowej i zapewnia najlepszą ochronę przed bezrobociem i ubóstwem. Sprzyja rozwojowi osobistemu i stanowi fundament aktywnej postawy obywatelskiej. Edukacja wysokiej jakości pobudza badania, rozwój technologiczny i innowacje oraz zwiększa konkurencyjność gospodarki. Aby możliwe było czerpanie z niej korzyści, musi być ona ogólnodostępna.

Inwestowanie w ludzi, zwłaszcza młodych, jest najważniejszym priorytetem dla Europy. W grudniu 2016 r. Komisja Europejska przedstawiła inicjatywę pt. „Inwestowanie w młodzież Europy”, podkreślając znaczenie dania młodym ludziom nowych możliwości. Kluczowym przesłaniem jest to, że jakość edukacji ma decydujące znaczenie dla poszerzania perspektyw młodych ludzi i zwiększania ich szans życiowych. Inicjatywa opiera się na Nowym europejskim programie na rzecz umiejętności . Edukacja odgrywa również kluczową rolę w tworzeniu europejskiego filaru praw socjalnych . Niniejszy komunikat jest częścią pakietu inicjatyw dotyczących kształcenia, szkolnictwa wyższego i monitorowania losów absolwentów. Powstał w odpowiedzi na konkluzje Rady Europejskiej z grudnia 2016 r. . Wpisuje się on w cel ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju nr 4 dotyczący edukacji .

Wdrażanie tych wytycznych powinno znacznie przyczynić się do poprawy osiągnięć edukacyjnych dzieci, dając wszystkim dzieciom, w tym dzieciom ze środowisk defaworyzowanych, przewagę w w dążeniu do sukcesów w szkole.

Wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem wysokiej jakości jest podstawą skutecznego i sprawiedliwego systemu edukacji. Przygotowuje ona dzieci do pójścia do szkoły, wpływa na poprawę przyszłych wyników w nauce na wszystkich poziomach i ma szczególnie pozytywny wpływ na dzieci ze środowisk defaworyzowanych i środowisk migranckich. Badania PISA wykazują, że piętnastolatek, który nie uczęszczał do przedszkola, jest trzykrotnie bardziej narażony na osiąganie słabych wyników w nauce niż ten, który uczęszczał do przedszkola przynajmniej rok. Inwestowanie we wczesną edukację i opiekę nad dzieckiem zmniejsza potrzebę zwiększenia wydatków na późniejszych etapach kształcenia, kiedy koszty wyrównania poziomu między osobami osiągającymi dobre wyniki w nauce a tymi osiągającymi słabe wyniki są wyższe.

Współpraca wpływa na wzbogacenie procesu i efektów uczenia się oraz pomaga szkołom skuteczniej wspierać młodych ludzi w rozwijaniu potrzebnych im kompetencji. Obejmuje to współpracę z lokalnymi urzędami, organizacjami społeczności lokalnych, przedsiębiorstwami i uniwersytetami, a także współpracę wewnątrz szkół. Młodzi ludzie zagrożeni ryzykiem wczesnego zakończenia nauki czerpią korzyści z bliskiej współpracy ze służbami socjalnymi lub osobami pracującymi z młodzieżą. Nawiązanie już na wczesnym etapie kontaktu z doradcami zawodowymi, przedsiębiorcami i naukowcami pomaga młodym ludziom przygotować się do przyszłego zatrudnienia i dalszych studiów.W dziedzinach takich jak nauki ścisłe lub sport uczniowie czerpią korzyści ze współpracy ich szkół z innymi placówkami edukacyjnymi, przedsiębiorstwami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Nie wszystkie szkoły posiadają jednak wystarczające wsparcie zewnętrzne. Nie we wszystkich również prowadzi się niezbędną współpracę wśród nauczycieli, pracowników niebędących nauczycielami, uczniów i rodziców.

Szkoły muszą wspierać wszystkich uczniów i reagować na ich szczególne potrzeby. Uczniowie szkół, w których zwraca się uwagę na zróżnicowane potrzeby poszczególnych uczniów, osiągają lepsze wyniki. Aspekt płci odgrywa tu również pewną rolę. Wspieranie przez szkoły różnorodności kulturowej i językowej uczniów oraz wspieranie integracji ma pozytywny wpływ na umiejętność uczenia się wszystkich dzieci. Nie jest to jednak powszechna praktyka. Niektóre państwa członkowskie zmagają się z trudnościami w zapewnieniu uczniom niepełnosprawnym dostępu do wysokiej jakości edukacji sprzyjającej włączeniu. W niektórych miastach i regionach język wykładowy znaczącego odsetka uczniów nie jest ich językiem ojczystym. Zwłaszcza nowo przybyłe dzieci migrantów potrzebują ukierunkowanych programów językowych, aby lepiej zintegrować się w szkole. W wielu krajach Romowie i inne mniejszości etniczne cierpią z powodu braku dostępu do edukacji wysokiej jakości.

Wszyscy młodzi ludzie muszą mieć możliwość zdobycia pełnego zakresu kluczowych kompetencji. Obejmują one: umiejętność czytania i pisania, języki obce, matematykę, nauki ścisłe, umiejętności cyfrowe oraz programowania, kompetencje społeczne i obywatelskie, ale również kompetencje w zakresie przedsiębiorczości i umiejętności przekrojowe, takie jak kreatywność i krytyczne myślenie. Pomimo znaczenia tych kompetencji nie wszystkim młodym ludziom udaje się w pełni je zdobyć. Europejskie ramy kompetencji kluczowych z 2006 r. sprzyjają nabywaniu takich kompetencji. Zapowiedziany w „Nowym europejskim programie na rzecz umiejętności” przegląd tych ram przyczyni się do zdobywania kompetencji w dziedzinie kształcenia i szkolenia. W przypadku szkół konieczna jest również zmiana sposobu uczenia się.

·podejmować działania następcze w związku z uwagami Komitetu Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Praw Osób Niepełnosprawnych poprzez wspieranie współpracy między Europejską Agencją na rzecz Rozwoju Edukacji Specjalnej i Włączającej a państwami członkowskimi, na ich wniosek, we wdrażaniu przepisów w dziedzinie edukacji Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych;

Zwiększenie autonomii szkół doprowadziło do większej odpowiedzialności dyrektorów szkół w wielu krajach. Pozwala im to na reorganizację czasu zajęć lekcyjnych i podejść, stymulowanie rozwoju szkoły i dzielenie odpowiedzialności wśród szerszej grupy pracowników. Zmiany te wymagają jednak odpowiednich zasobów i wsparcia. Zatrudnienie, przygotowanie i rozwój zawodowy dyrektorów szkół jest kluczowym czynnikiem poprawy wyników szkół.

Nauczyciele potrzebują specjalnego wsparcia w początkowym stadium kariery. W przypadku wielu nauczycieli rozpoczynających pracę w zawodzie rzeczywiste środowisko szkolne stanowi dla nich zbyt duże wyzwanie i niektórzy porzucają zawód. Obecnie jedynie 6 spośród 10 rozpoczynających pracę nauczycieli otrzymuje rzeczywiste przygotowanie praktyczne do zawodu , a tymczasem programy wprowadzające, łączące wsparcie zawodowe, socjalne i osobiste, w tym mentoring, pomagają początkującym nauczycielom w rozwoju umiejętności i odporności. Przyczynia się to do poprawy jakości nauczania oraz zmniejsza kosztowną rezygnację z zawodu.

Jakość kształcenia nauczycieli wymaga większej uwagi. Kształcenie nauczycieli jest najskuteczniejsze, gdy jest połączeniem metodyki z wiedzą merytoryczną i praktyką zawodową. Przyszli nauczyciele muszą być przygotowani do wspólnej pracy i ustawicznego rozwoju zawodowego, aby radzić sobie z różnorodnością w salach lekcyjnych i wykorzystywać swobodnie technologie cyfrowe. W szeregu państw członkowskich uczestnictwo w ustawicznym rozwoju zawodowym jest na niskim poziomie lub jest nieodpowiednio ukierunkowane. Ustawiczny rozwój zawodowy musi mieć odpowiedni charakter, być dostępny i charakteryzować się przystępną ceną. Zaangażowanie szkół i nauczycieli w określenie tematów i obszarów może przyczynić się do poprawy jego jakości.

Skuteczniejsza selekcja i rekrutacja może pomóc w wyborze osób najbardziej odpowiednich do nauczania i rozszerzyć zakres doświadczeń w zawodzie. Niektóre kraje dokonują oceny kandydatów, biorąc pod uwagę nie tylko ich osiągnięcia akademickie, lecz również na podstawie szerszego zakresu umiejętności i postaw. W stosownych dla państw członkowskich przypadkach może to iść w parze z wysiłkami mającymi na celu rozwiązanie problemu nierówności płci w zawodzie nauczyciela i przyciągnięcie nowych nauczycieli z innych zawodów i grup niedostatecznie reprezentowanych.

·zaoferuje wytyczne polityczne dotyczące kariery i rozwoju zawodowego nauczycieli i kadry kierowniczej szkół, wzmacniając wzajemne uczenie się w strategicznych ramach europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia (ET 2020) poprzez serię seminariów specjalistycznych i połączenie go z sektorowym dialogiem społecznym w zakresie edukacji na szczeblu UE;

W celu uzupełnienia działań podejmowanych przez państwa członkowskie, Komisja: ·opierając się na istniejącej współpracy, w tym na strategiach w zakresie umiejętności i zasobach szkół, stworzy ukierunkowany na zapotrzebowanie mechanizm wsparcia technicznego we współpracy z OECD, aby pomóc państwom członkowskim, które same zwracają się o pomoc, w opracowaniu i wdrożeniu najważniejszych reform edukacji szkolnej. Służby Komisji, w tym Służba ds. Wspierania Reform Strukturalnych, oraz instrumenty finansowe UE (takie jak europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne oraz program Erasmus+) mogłyby stanowić tu wsparcie; ·zaproponuje wspólne sprawozdanie na temat skuteczności i wydajności wydatków w edukacji szkolnej, we współpracy z odpowiednimi komitetami Rady i służbami Komisji. Działania te będą się opierać na pracach prowadzonych wspólnie z OECD i mogą doprowadzić do opracowania wytycznych politycznych w sprawie inwestycji w edukację szkolną we współpracy z zainteresowanymi państwami członkowskimi UE i innymi stronami; ·wraz z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami opracuje ukierunkowane wytyczne w zakresie zapewniania jakości poprzez wzajemne doradztwo i partnerskie uczenie się.

4.1. Zasoby szkoły: właściwe i skuteczne inwestowanie

Chociaż Europa dysponuje bogatą różnorodnością systemów edukacyjnych, kultur i okoliczności, istnieją podobne wyzwania związane z zarządzaniem i finansowaniem. Wśród wyzwań tych znajduje się jasne określenie odpowiedzialności za finansowanie i dostosowanie sieci szkół do zmian demograficznych. Państwa członkowskie UE przeznaczają znaczną część zasobów – średnio ponad 3 % PKB – na edukację szkolną. Prawidłowe wykorzystanie tych środków ma kluczowe znaczenie dla skuteczności ogółu wydatków publicznych w danym kraju.

Optymalne wykorzystanie ograniczonych zasobów w celu poprawy wyników wszystkich uczniów ma kluczowe znaczenie. Badania PISA wskazują, że skuteczne rezultaty procesu kształcenia nie mogą zostać osiągnięte poniżej minimalnego poziomu finansowania. Niektóre państwa członkowskie nie inwestują w wystarczającym stopniu, aby osiągnąć dobre rezultaty długoterminowe. Na porównywalnym poziomie wydatków niektóre państwa członkowskie osiągają jednak lepsze wyniki niż inne. Zacieśnianie współpracy między sektorem edukacji a obszarami polityki gospodarczej może poprawić bazę dowodową i pomóc wypracować konsensus co do sprawdzonych rozwiązań w zakresie inwestycji w szkolnictwo. Wyzwania obejmują inwestycje w infrastrukturę, w tym w infrastrukturę cyfrową i sieci połączeń, a także w kapitał ludzki. Dostosowana indywidualnie polityka wsparcia reform edukacji państw członkowskich może przyczynić się do poprawy zarządzania systemami szkolnictwa i zwiększenia skuteczności i równości dostępu do nich.

4.2. Połączenie autonomii i zapewnienia jakości

Zależność między autonomią szkół a rozliczalnością wymaga rzetelnych, ale elastycznych systemów zapewniania jakości. Główną ostatnio występującą tendencją jest decentralizacja i coraz większa autonomia szkół. Przyznawanie szkołom większej autonomii w zakresie codziennych praktyk i organizacji lub wykorzystywania zasobów finansowych daje im większe możliwości dostosowania się do ich konkretnych potrzeb i uwarunkowań lokalnych. Korzyści, które odnoszą szkoły zależą jednak od ich zdolności do skutecznego planowania i zarządzania swoim rozwojem, jak również od tego, w jaki sposób są one odpowiedzialne przed rodzicami, społecznościami lokalnymi i władzami edukacyjnymi . Wyniki badania PISA wskazują, że autonomia szkół prowadzi do pełniejszego zdobywania podstawowych umiejętności, jeśli połączona jest z rozliczalnością. Mechanizmy zapewniania jakości nie wyglądają tak samo w całej Europie, lecz stoją przed pewnymi wspólnymi wyzwaniami. Wśród nich są m.in. sposoby: wyznaczania celów i pomiaru postępów w odniesieniu do systemów edukacji i kształcenia uczniów; opracowywania systemów zapewniania jakości w odniesieniu do coraz bardziej zdecentralizowanych i wielopoziomowych systemów edukacji; wspierania dialogu i kultury zaufania między podmiotami zajmującymi się edukacją oraz dawania pierwszeństwa zasobom ludzkim i finansowym.

Opracowanie odpowiednich narzędzi i procedur dotyczących danych ilościowych i jakościowych przyczyniłoby się do wzmocnienia systemu zapewniania jakości. Mechanizmy zapewniania jakości powinny uwzględniać środowisko szkolne i dobrostan osób uczących się, a także rozwój kompetencji osób uczących się. Zarówno dane ilościowe, jak i jakościowe są niezbędne do osiągnięcia wyważonego obrazu. Szkoły i podmioty lokalne powinny inwestować w budowanie potencjału w celu określenia najbardziej odpowiednich narzędzi i wskaźników niezbędnych do monitorowania postępów uczących się osób i rozwoju szkoły oraz do osiągnięcia wspólnego zrozumienia co do sposobu interpretacji danych. Proces ten powinien być uzupełniony zewnętrznymi mechanizmami monitorowania, takimi jak oceny szkół na szczeblu krajowym lub regionalnym czy też oceny umiejętności uczniów na szeroką skalę. Przejście od podejścia opartego na kontroli poszczególnych elementów, koncentrującego się na formalnej zgodności z zasadami i procedurami, do przyjaznego podejścia ukierunkowanego na rozwój szkół skutkujące podnoszeniem standardów i poprawą efektów uczenia się.

5.Wnioski – dalsze działania

Poprawa poziomu edukacji jest kluczowym elementem inicjatywy Komisji „Inwestowanie w młodzież Europy”. W szczególności jakość szkół odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu perspektyw młodych ludzi. Szkoły są podstawą sukcesu zawodowego. Oferują jedyną w swoim rodzaju szansę na mobilność społeczną. Jednak nie zawsze tak się dzieje. Nowe dane z badania PISA są sygnałem alarmowym dla Europy: odsetek osób osiągających słabe wyniki w dziedzinie nauk ścisłych gwałtownie wzrósł z 16,6 % w 2012 r. do 20,6 % w 2015 r. 11 % uczniów wcześnie kończy naukę, nie uzyskawszy formalnych kwalifikacji. Jeżeli nie znajdzie się sposobów zaradzenia tym brakom w edukacji szkolnej, życiowe szanse milionów młodych ludzi zmaleją.

Zapewnienie ogólnodostępnej edukacji wysokiej jakości jest sprawą kluczową dla przyszłości Europy. W dokumencie Komisji dotyczącym społecznego wymiaru Europy z kwietnia 2017 r. podkreśla się, że edukacja jest jednym z czynników, które mają coraz większy wpływ na przyszłość naszych społeczeństw i gospodarek; w deklaracji rzymskiej z 27 marca 2017 r. 27 państw członkowskich zobowiązuje się dążyć do „Europy socjalnej: ...Uni[i], w której młodzi ludzi mają dostęp do kształcenia i szkolenia najwyższej jakości i mogą uczyć się i znaleźć zatrudnienie na całym kontynencie”.

Dążenie do wspólnego zaangażowania. Poprawa edukacji szkolnej powinna stać się najwyższym priorytetem dla państw członkowskich i Unii Europejskiej, co będzie wymagać ścisłej współpracy. Reformowanie systemów edukacji szkolnej jest zadaniem państw członkowskich. Komisja jest gotowa wspierać je przez wykorzystanie unijnych narzędzi i procesów. Europejski semestr jest sprawdzoną siłą napędową reform. Inne działania, takie jak dobrowolna współpraca w ramach ET 2020, powinny być kontynuowane, w taki sposób, aby zaoferować najlepszą możliwą wartość dodaną państwom członkowskim. W szczególności Monitor Kształcenia i Szkolenia powinien być w pełni wykorzystywany, aby pomóc państwom członkowskim w podejmowaniu świadomych i popartych dowodami decyzji politycznych. Kluczową kwestią dla przyszłości współpracy jest wyznaczenie bardziej ambitnego poziomu odniesienia w zwalczaniu wczesnego kończenia nauki. Inną kluczową kwestią jest sposób optymalnego korzystania z programu Erasmus+, aby zapewnić większej liczbie młodych Europejczyków możliwość nauki za granicą i zwiększyć istniejące zdolności wspierania rozwoju i innowacji w szkołach i kształceniu nauczycieli.

Powodzenie będzie zależało od ścisłej współpracy. Na planowanym na początek 2018 r. szczycie edukacyjnym podniesione zostaną kwestie dostępu do edukacji oraz kwestie dotyczące lepszego wsparcia w edukacji grup defaworyzowanych. Będzie to pierwsza okazja do omówienia przyszłości europejskiej współpracy w dziedzinie edukacji, a zwłaszcza edukacji szkolnej.