KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2022 COM(2022) 695 final 2022/0402(CNS) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania orzeczeń i przyjmowania dokumentów urzędowych dotyczących pochodzenia dziecka oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka

{SEC(2022) 432 final} - {SWD(2022) 390 final} - {SWD(2022) 391 final} - {SWD(2022) 392 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny i cele wniosku Unia zamierza stworzyć, utrzymywać i rozwijać przestrzeń wolności i sprawiedliwości, w której zapewnione będą swobodny przepływ osób, dostęp do wymiaru sprawiedliwości i pełne poszanowanie praw podstawowych. Aby wesprzeć realizację tego celu, przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen powiedziała w 2020 r. w orędziu o stanie Unii, że „[j]eżeli jest się rodzicem w jednym kraju, jest się rodzicem w każdym kraju”. Tym stwierdzeniem przewodnicząca Komisji nawiązała do potrzeby zapewnienia, aby pochodzenie dziecka ustalone w jednym państwie członkowskim było uznawane do wszystkich celów we wszystkich pozostałych państwach członkowskich. Inicjatywę tę uznano za kluczowe działanie strategii UE na rzecz praw dziecka oraz unijnej strategii na rzecz równości osób LGBTIQ. Celem niniejszego wniosku jest wzmocnienie ochrony praw podstawowych i innych praw dzieci w sytuacjach transgranicznych, w tym ich prawa do tożsamości, niedyskryminacji, życia prywatnego i rodzinnego oraz do dziedziczenia i do alimentów w innym państwie członkowskim, przy uwzględnieniu najlepszego interesu dziecka jako kwestii nadrzędnej. Mając na uwadze ten cel, w konkluzjach Rady w sprawie strategii UE na rzecz praw dziecka podkreślono, że prawa dziecka są uniwersalne, każdemu dziecku przysługują te same prawa bez jakiejkolwiek dyskryminacji, a we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez władze publiczne, jak i instytucje prywatne, należy przede wszystkim uwzględnić najlepszy interes dziecka. Dodatkowe cele wniosku dotyczą zagwarantowania pewności prawa i przewidywalności przepisów dotyczących jurysdykcji krajowej i prawa właściwego w zakresie ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych oraz uznawania pochodzenia dziecka, a także zmniejszenia kosztów i obciążeń prawnych po stronie rodzin i systemów sądowych państw członkowskich w związku z postępowaniami sądowymi o uznanie pochodzenia dziecka w innym państwie członkowskim. Konieczność zapewnienia wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi wynika z faktu, że obywatele coraz częściej znajdują się w sytuacjach transgranicznych, np. gdy członkowie ich rodziny przebywają w innym państwie członkowskim, gdy podróżują w obrębie Unii, przeprowadzają się do innego państwa członkowskiego w celu znalezienia pracy lub założenia rodziny albo kupują nieruchomość w innym państwie członkowskim. Tymczasem według szacunków około 2 mln dzieci może znajdować się obecnie w sytuacji, w której ich pochodzenie – ustalone w jednym państwie członkowskim – nie jest uznawane do wszystkich celów w innym państwie członkowskim. Obowiązujące już prawo Unii zobowiązuje państwa członkowskie do uznawania pochodzenia dziecka za ustalone w innym państwie członkowskim do celów wykonywania praw przysługujących dziecku na mocy prawa Unii, w szczególności prawa Unii dotyczącego swobodnego przemieszczania się, w tym dyrektywy 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, co pociąga za sobą prawo do równego traktowania i zakaz wprowadzania ograniczeń w sprawach takich jak uznawanie nazwisk. Obowiązujące prawo Unii nie nakłada jednak na państwa członkowskie obowiązku uznawania pochodzenia dziecka ustalonego w innym państwie członkowskim do innych celów. Nieuznawanie pochodzenia dziecka może mieć dla dzieci znaczące negatywne konsekwencje. Utrudnia korzystanie z ich praw podstawowych w sytuacjach transgranicznych i może skutkować pozbawieniem ich praw, które na podstawie prawa krajowego przysługują dziecku z tytułu pochodzenia. Dzieci mogą utracić przez to prawo do dziedziczenia lub do alimentów w innym państwie członkowskim, lub prawo do tego, aby jedno z rodziców działało w charakterze ich przedstawiciela ustawowego w innym państwie członkowskim w sprawach takich jak leczenie czy nauka szkolna. Trudności te mogą wymuszać na rodzinach wnoszenie do sądu powództw o uznanie pochodzenia dziecka w innym państwie członkowskim, chociaż takie postępowania sądowe są czasochłonne i kosztowne oraz stanowią obciążenie zarówno dla rodzin, jak i dla systemów sądowych państw członkowskich, a ich wynik jest niepewny. W ostatecznym rozrachunku, chociaż państwa członkowskie są zobowiązane do uznawania pochodzenia dziecka za ustalone w innym państwie członkowskim do celów związanych z prawami wynikającymi z prawa Unii, rodziny mogą zniechęcić się do korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się z obawy, że pochodzenie dziecka nie zostanie uznane do wszystkich celów w innym państwie członkowskim. Obecne trudności z uznawaniem pochodzenia dziecka wynikają z tego, że w państwach członkowskich obowiązują nie tylko różne przepisy prawa materialnego dotyczące ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach krajowych, które należą i będą należeć do kompetencji tych państw, lecz także różne przepisy dotyczące jurysdykcji krajowej i różne normy kolizyjne w zakresie ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych oraz uznawania pochodzenia dziecka ustalonego w innym państwie członkowskim, w odniesieniu do których Unia ma kompetencje do działania. Obecnie jednak akty prawne Unii, które dotyczą prawa rodzinnego i mają skutki transgraniczne, m. in. w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej, obowiązku alimentacyjnego, dziedziczenia i przedkładania dokumentów urzędowych w innym państwie członkowskim, nie obejmują swoim zakresem przepisów dotyczących jurysdykcji krajowej lub norm kolizyjnych w zakresie ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych ani wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi. Skargi i petycje kierowane przez obywateli do Parlamentu Europejskiego oraz wszczynane przez nich postępowania sądowe uwydatniają problemy, napotykane przez rodziny w związku z uznawaniem pochodzenia swoich dzieci w sytuacjach transgranicznych w Unii, w tym w przypadku przeprowadzki do innego państwa członkowskiego lub powrotu do państwa członkowskiego pochodzenia i wnioskowania o uznanie pochodzenia dziecka do wszystkich celów. Aby rozwiązać problemy związane z uznawaniem pochodzenia dziecka do wszystkich celów i wypełnić istniejącą lukę w prawie Unii, Komisja proponuje przyjęcie unijnych przepisów regulujących kwestię jurysdykcji krajowej w sprawach dotyczących pochodzenia dziecka (przepisy określające, które sądy państw członkowskich są właściwe do rozpatrywania spraw dotyczących pochodzenia dziecka, w tym do jego ustalania, w sytuacjach transgranicznych) oraz kwestię prawa właściwego (przepisy wyznaczające prawo krajowe, które należy stosować w sprawach dotyczących pochodzenia dziecka, w tym do jego ustalania, w sytuacjach transgranicznych); rozwiązanie takie ułatwiłoby uznawanie w jednym państwie członkowskim pochodzenia dziecka ustalonego w innym państwie członkowskim. Komisja proponuje również ustanowienie europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka, o które dzieci (lub ich przedstawiciele ustawowi albo pełnomocnicy) mogłyby się ubiegać i z którego mogłyby korzystać w celu potwierdzenia swojego pochodzenia w innym państwie członkowskim. Ponieważ w prawie międzynarodowym, prawie Unii i prawie państw członkowskich wszystkie dzieci mają takie same prawa bez jakiejkolwiek dyskryminacji, wniosek obejmuje uznawanie pochodzenia dziecka niezależnie od tego, jak zostało ono poczęte lub urodzone i z jakiej rodziny pochodzi. Wniosek obejmuje zatem uznawanie pochodzenia dziecka mającego rodziców jednej płci, a także uznawanie pochodzenia dziecka, które ustalono w następstwie przysposobienia krajowego w państwie członkowskim. Wniosek pozostaje jednak bez wpływu na kompetencje państw członkowskich do przyjmowania przepisów prawa rodzinnego materialnego, takich jak przepisy dotyczące definicji rodziny czy ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach krajowych. Wniosek nie ma również wpływu na przepisy państw członkowskich dotyczące uznawania małżeństw lub zarejestrowanych związków partnerskich zawartych za granicą. Wniosek ma zastosowanie niezależnie od obywatelstwa dzieci i rodziców. Zgodnie z obowiązującymi aktami prawnymi Unii dotyczącymi spraw cywilnych (w tym prawa rodzinnego) i handlowych we wniosku wymaga się jednak wyłącznie uznawania lub przyjmowania dokumentów stwierdzających ustalenie pochodzenia dziecka lub je potwierdzających, wydanych w państwie członkowskim, natomiast uznawanie lub przyjmowanie dokumentów stwierdzających ustalenie pochodzenia dziecka lub je potwierdzających, wydanych w państwie trzecim będzie nadal regulowane prawem krajowym. •Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki Państwa członkowskie są już zobowiązane na mocy obowiązującego obecnie prawa Unii do uznawania pochodzenia dziecka za ustalone w innym państwie członkowskim do celów wykonywania praw przysługujących dziecku na mocy prawa Unii, w szczególności dotyczącego swobodnego przemieszczania się. Wniosek nie ma wpływu na ten obowiązek nałożony na państwa członkowskie. Z uwagi jednak na brak przepisów Unii dotyczących jurysdykcji krajowej i prawa właściwego w zakresie ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych oraz uznawania pochodzenia dziecka w innym państwie członkowskim do celów wykonywania praw, które na podstawie prawa krajowego przysługują dziecku z tytułu pochodzenia, kwestie te są obecnie regulowane prawem każdego z państw członkowskich. Obowiązujące akty prawne Unii regulują uznawanie orzeczeń sądów i dokumentów urzędowych w kilku – mających bezpośrednie znaczenie dla dzieci w sytuacjach transgranicznych – obszarach, takich jak odpowiedzialność rodzicielska, obowiązek alimentacyjny i dziedziczenie. Z zakresu stosowania tych aktów wyłączone są jednak sprawy dotyczące pochodzenia dziecka. Rozporządzenie w sprawie dokumentów urzędowych dotyczy autentyczności dokumentów urzędowych w niektórych sprawach, takich jak urodzenie, pochodzenie dziecka i przysposobienie, ale nie obejmuje uznawania treści takich dokumentów. Przyjęcie wspólnych przepisów dotyczących jurysdykcji krajowej i prawa właściwego w zakresie ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych oraz uznawania pochodzenia dziecka w innym państwie członkowskim uzupełniłoby obowiązujące przepisy Unii w zakresie prawa rodzinnego i dziedziczenia oraz ułatwiłoby ich stosowanie, ponieważ pochodzenie dziecka stanowi kwestię wstępną, którą należy rozstrzygnąć zanim w odniesieniu do dziecka zastosuje się obowiązujące przepisy Unii w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej, obowiązku alimentacyjnego i dziedziczenia.

Ponieważ wniosek ma na celu ochronę praw dzieci w sytuacjach transgranicznych, jest on zgodny z Konwencją ONZ o prawach dziecka, która stanowi, że Państwa-Strony muszą zapewnić dziecku ochronę przed wszelkimi formami dyskryminacji lub karania ze względu na status lub działalność rodziców dziecka (art. 2); że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez sądy lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną jest zabezpieczenie najlepszego interesu dziecka (art. 3); oraz że dzieci mają prawo do własnej tożsamości i do pozostawania pod opieką rodziców (art. 7 i 8). Wniosek jest zgodny również z europejską konwencją praw człowieka, która przewiduje prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, oraz z odnośnym orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, także w zakresie uznawania dzieci urodzonych w wyniku macierzyństwa zastępczego. Ponadto jest on również zgodny z celem polegającym na ochronie i wspieraniu praw dziecka, określonym w Traktacie o Unii Europejskiej (art. 3 ust. 3 i art. 3 ust. 5 TUE) oraz Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej („Karta”). Karta gwarantuje, w ramach stosowania i wdrażania prawa Unii, ochronę praw podstawowych dzieci i ich rodzin. Prawa te obejmują prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (art. 7), prawo do niedyskryminacji (art. 21) oraz prawo dzieci do utrzymywania stałego, osobistego związku i bezpośredniego kontaktu z obojgiem rodziców, jeżeli jest to zgodne z ich najlepszym interesem (art. 24). W oparciu o Konwencję ONZ o prawach dziecka, art. 24 ust. 2 Karty także stanowi, że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, zarówno podejmowanych przez władze publiczne, jak i instytucje prywatne, należy przede wszystkim uwzględnić najlepszy interes dziecka. •Spójność z innymi politykami Unii Wniosek jest związany z kilkoma inicjatywami politycznymi. Należą do nich: program sztokholmski Rady z 2010 r. – Otwarta i bezpieczna Europa dla dobra i ochrony obywateli, plan działań Komisji służący realizacji programu sztokholmskiego oraz zielona księga Komisji z 2010 r. zatytułowana „Ograniczenie formalności administracyjnych w stosunku do obywateli – swobodny przepływ dokumentów urzędowych i uznawanie skutków powodowanych przez akty stanu cywilnego”. Ponadto w 2017 roku Parlament Europejski zwrócił się do Komisji o przedstawienie wniosku ustawodawczego w sprawie transgranicznego uznawania orzeczeń o adopcji. W 2020 r. Komisja zapowiedziała środki zmierzające do zapewnienia, aby pochodzenie dziecka ustalone w jednym państwie członkowskim było uznawane we wszystkich pozostałych państwach członkowskich. Inicjatywa ta została włączona do strategii UE na rzecz praw dziecka z 2021 r. jako kluczowe działanie wspierające równość i prawa dzieci, a także do unijnej strategii na rzecz równości osób LGBTIQ z 2020 r. Parlament Europejski w rezolucji w sprawie ochrony praw dziecka w postępowaniu w sprawach cywilnych, administracyjnych i rodzinnych z 2022 r. z zadowoleniem przyjął inicjatywę Komisji. W konkluzjach Rady w sprawie strategii UE na rzecz praw dziecka podkreślono, że prawa dziecka są uniwersalne, każdemu dziecku przysługują te same prawa bez jakiejkolwiek dyskryminacji, a we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez organy publiczne, jak i instytucje prywatne, należy przede wszystkim uwzględnić najlepszy interes dziecka. Wiąże się to z koniecznością ustanowienia ram prawnych zawierających jednolite przepisy dotyczące jurysdykcji krajowej i prawa właściwego w zakresie wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi, co pozwoli dzieciom korzystać z przysługujących im praw w Unii bez jakiejkolwiek dyskryminacji. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Zgodnie z Traktatami unijnymi prawo materialne dotyczące spraw rodzinnych, w tym statusu prawnego osób, należy do kompetencji państw członkowskich, co oznacza, że przepisy prawa materialnego dotyczące ustalania pochodzenia dziecka są zawarte w prawie krajowym. Unia może jednak przyjąć środki dotyczące prawa rodzinnego mające skutki transgraniczne zgodnie z art. 81 ust. 3 TFUE, takie jak środki ułatwiające uznawanie w pozostałych państwach członkowskich pochodzenia dziecka ustalonego w jednym państwie członkowskim. Środki te mogą obejmować przyjęcie wspólnych przepisów dotyczących jurysdykcji krajowej, prawa właściwego i postępowania o uznanie pochodzenia dziecka w innym państwie członkowskim. Środki te nie prowadzą do harmonizacji prawa materialnego państw członkowskich w zakresie definicji rodziny lub ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach krajowych. Podobnie jak inne akty prawne Unii dotyczące prawa rodzinnego, niniejszy wniosek ma na celu ułatwienie uznawania orzeczeń sądów i dokumentów urzędowych dotyczących pochodzenia dziecka poprzez przyjęcie wspólnych przepisów dotyczących jurysdykcji krajowej i prawa właściwego. Wniosek ma na celu wprowadzenie wymogu uznawania pochodzenia dziecka ustalonego w innym państwie członkowskim, w szczególności do celów praw, które na podstawie prawa krajowego przysługują dziecku z tytułu pochodzenia. Właściwą podstawę prawną stanowi zatem art. 81 ust. 3 TFUE. Zgodnie z protokołem 22 do TFUE środki prawne przyjęte w obszarze sprawiedliwości nie wiążą Danii ani nie mają w niej zastosowania. Zgodnie z protokołem 21 do TFUE Irlandia również nie jest związana takimi środkami. Po przedstawieniu wniosku w tym obszarze Irlandia może jednak notyfikować swoje życzenie uczestniczenia w przyjęciu i stosowaniu zaproponowanego środka, a po jego przyjęciu może notyfikować swój zamiar przyjęcia tego środka. •Pomocniczość Podczas gdy ustanawianie przepisów dotyczących definicji rodziny i ustalania pochodzenia dziecka pozostaje w gestii państw członkowskich, kompetencje do przyjmowania środków dotyczących prawa rodzinnego i praw dziecka mających skutki transgraniczne są dzielone między Unią a państwami członkowskimi. Problemy z uznaniem w jednym państwie członkowskim pochodzenia dziecka ustalonego w innym państwie członkowskim do celów praw wynikających z prawa krajowego lub unijnego mają wymiar unijny, ponieważ do uznania pochodzenia dziecka niezbędny jest udział dwóch państw członkowskich. Skutki braku uznania pochodzenia dziecka również mają wymiar unijny, ponieważ mogą polegać na zniechęceniu rodzin do korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się z obawy, że pochodzenie dziecka nie zostanie uznane do wszystkich celów w innym państwie członkowskim. Problemy z uznawaniem pochodzenia dziecka wynikają w szczególności z różnych przepisów prawa materialnego obowiązujących w państwach członkowskich, dotyczących ustalania pochodzenia dziecka, oraz z różnych przepisów obowiązujących w państwach członkowskich, dotyczących jurysdykcji krajowej i prawa właściwego w zakresie ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych. Działając niezależnie od siebie, państwa członkowskie nie mogłyby w zadowalający sposób rozwiązać problemów związanych z uznawaniem pochodzenia dziecka, ponieważ, aby takie uznawanie było możliwe między państwami członkowskimi, przepisy i procedury państw członkowskich musiałyby być takie same lub przynajmniej porównywalne. Aby zapewnić, że państwo członkowskie, którego sądy lub inne właściwe organy ustalają pochodzenie dziecka w sytuacjach transgranicznych, będzie uważane za posiadające jurysdykcję w tym zakresie oraz że sądy i inne właściwe organy wszystkich państw członkowskich będą stosować to samo prawo do ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych, konieczne jest podjęcie działań na szczeblu Unii. Pozwoli to uniknąć na obszarze Unii sprzecznych ze sobą ustaleń w zakresie pochodzenia jednej i tej samej osoby, a każde państwo członkowskie będzie uznawać pochodzenie dziecka ustalone w innym państwie członkowskim. Cele niniejszego wniosku, ze względu na jego zakres stosowania i skutki, zostaną zatem najskuteczniej osiągnięte na szczeblu Unii, zgodnie z zasadą pomocniczości. •Proporcjonalność Celem niniejszego wniosku jest ułatwienie wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi poprzez zapewnienie uznawania (i) orzeczeń sądów i (ii) dokumentów urzędowych ustalających pochodzenie dziecka, mających wiążący skutek prawny, oraz poprzez przyjmowanie dokumentów urzędowych niemających wiążącego skutku prawnego w państwie członkowskim pochodzenia, ale wywołujących w tym państwie członkowskim skutki dowodowe. Aby to osiągnąć, we wniosku harmonizuje się przepisy państw członkowskich dotyczące jurysdykcji krajowej w sprawach o ustalenie pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych oraz normy kolizyjne państw członkowskich określające prawo właściwe dla ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych. Niniejszy wniosek nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia określonych w nim celów: pozostaje bez uszczerbku dla przepisów krajowego prawa materialnego dotyczących definicji rodziny; nie ma wpływu na przepisy prawa krajowego dotyczące uznawania małżeństw lub zarejestrowanych związków partnerskich zawartych za granicą; przepisy dotyczące jurysdykcji i prawa właściwego mają zastosowanie wyłącznie do ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych; zobowiązuje się w nim państwa członkowskie do uznawania pochodzenia dziecka wyłącznie wówczas, gdy zostało ono ustalone w państwie członkowskim, a nie w państwie trzecim; nie ma wpływu na właściwość organów państw członkowskich w zakresie rozpatrywania spraw dotyczących pochodzenia dziecka; europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka nie jest dla dzieci (lub ich przedstawicieli ustawowych albo pełnomocników) obowiązkowe i nie zastępuje równoważnych dokumentów krajowych potwierdzających pochodzenie dziecka. Wniosek spełnia zatem wymogi zasady proporcjonalności. •Wybór instrumentu Przyjęcie jednolitych przepisów dotyczących jurysdykcji krajowej i prawa właściwego w zakresie ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych może nastąpić wyłącznie w drodze rozporządzenia, ponieważ jedynie rozporządzenie zapewnia całkowitą spójność wykładni i stosowania przepisów. Zgodnie z poprzednimi instrumentami unijnymi w zakresie prawa prywatnego międzynarodowego preferowanym instrumentem prawnym jest zatem rozporządzenie.

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW •Konsultacje z zainteresowanymi stronami W ramach opracowywania wniosku Komisja przeprowadziła w latach 2021 i 2022 szeroko zakrojone konsultacje obejmujące wszystkie państwa członkowskie (z wyjątkiem Danii). W konsultacjach udział wzięło szerokie grono zainteresowanych stron reprezentujących obywateli, organy publiczne, nauczycieli akademickich, przedstawicieli zawodów prawniczych, organizacje pozarządowe oraz inne istotne grupy interesów. Konsultacje obejmowały (i) zgłaszanie informacji zwrotnych dotyczących wstępnej oceny skutków; (ii) otwarte konsultacje publiczne; (iii) spotkanie z zainteresowanymi stronami i przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego oraz (iv) spotkanie z ekspertami organów państw członkowskich. Oprócz działań konsultacyjnych Komisji, konsultacje prowadził także wykonawca zewnętrzny. Obejmowały one (i) ankiety internetowe skierowane do urzędników stanu cywilnego z państw członkowskich; (ii) pisemne kwestionariusze skierowane do przedstawicieli ministerstw i sądownictwa państw członkowskich oraz (iii) wywiady z przedstawicielami sądownictwa i organizacji pozarządowych w państwach członkowskich. Ogólnie rzecz biorąc, zainteresowane strony reprezentujące prawa dziecka, tęczowe rodziny, przedstawiciele zawodów prawniczych i urzędnicy stanu cywilnego opowiedzieli się za tym, aby Unia rozwiązała obecne problemy z uznawaniem pochodzenia dziecka poprzez przyjęcie wiążących przepisów. Z kolei organizacje reprezentujące tradycyjne rodziny i opowiadające się przeciwko macierzyństwu zastępczemu były z reguły krytyczne wobec wniosku ustawodawczego. Opinie społeczeństwa były zróżnicowane. Otrzymane informacje zwrotne zostały wykorzystane przy opracowywaniu wniosku i towarzyszącej mu oceny skutków. Szczegółowe podsumowanie wyników konsultacji przeprowadzonych przez Komisję znajduje się w ocenie skutków. •Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej Oprócz wyżej wspomnianych konsultacji z zainteresowanymi stronami, Komisja zebrała i wykorzystała również wiedzę ekspercką z innych źródeł. Przy opracowywaniu wniosku Komisja korzystała z wiedzy specjalistycznej grupy ekspertów ds. wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi, którą powołała w 2021 r. Komisja uczestniczyła również w spotkaniach ekspertów w ramach projektu dotyczącego pochodzenia dziecka/macierzyństwa zastępczego prowadzonego przez Haską Konferencję Prawa Prywatnego Międzynarodowego oraz korzystała z literatury naukowej, sprawozdań i badań. W celu opracowania oceny skutków Komisja korzystała z badania przeprowadzonego przez wykonawcę zewnętrznego. Wykonawca zewnętrzny opracował również sprawozdania krajowe dotyczące m.in. prawa materialnego państw członkowskich oraz prawa prywatnego międzynarodowego w zakresie pochodzenia dziecka. W badaniu przeprowadzonym przez tego wykonawcę wykorzystano różne narzędzia do analizy istniejących problemów z uznawaniem pochodzenia dziecka, skutków niniejszego wniosku oraz rozważanych wariantów strategicznych. Narzędzia te obejmowały wykorzystanie danych empirycznych zebranych w różny sposób (wywiady, kwestionariusze, sprawozdania krajowe), a także statystyki i badanie źródeł wtórnych. W przypadkach, gdy nie były dostępne dane ilościowe, zastosowano szacunki jakościowe. W badaniu przeprowadzonym przez wykonawcę zewnętrznego stwierdzono, że najwłaściwszym wariantem osiągnięcia przez Unię swoich celów politycznych byłoby przyjęcie instrumentu prawnego dotyczącego wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi, w tym ustanowienie europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka. •Ocena skutków Na podstawie wytycznych Komisji w sprawie lepszego stanowienia prawa oraz wniosków ze wstępnej oceny skutków Komisja przygotowała ocenę skutków niniejszego wniosku. W ocenie skutków rozważono następujące warianty strategiczne: (i) scenariusz bazowy; (ii) zalecenie Komisji skierowane do państw członkowskich; (iii) środek ustawodawczy w postaci rozporządzenia w sprawie wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi oraz (iv) środek ustawodawczy w postaci rozporządzenia w sprawie wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi, w tym ustanowienia opcjonalnego europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka. Wszystkim wymienionym wariantom strategicznym, w tym scenariuszowi bazowemu, towarzyszyłyby środki o charakterze nielegislacyjnym mające na celu podnoszenie świadomości, promowanie dobrych praktyk i poprawę współpracy między organami państw członkowskich rozpatrującymi sprawy dotyczące pochodzenia dziecka. W ocenie skutków przeanalizowano każdy z tych wariantów pod kątem oczekiwanych skutków oraz skuteczności, efektywności i spójności z ramami prawa i polityki Unii. Na podstawie tej oceny wybrano wariant strategiczny polegający na przedstawieniu wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi, w tym ustanowienia opcjonalnego europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka. W ocenie skutków stwierdzono, że zastosowanie wybranego wariantu znacznie ułatwi uznawanie pochodzenia dziecka w odniesieniu do wszystkich szacowanych 2 mln dzieci w rodzinach transgranicznych, a nie tylko do tych, które obecnie mają największe problemy z uzyskaniem decyzji o uznaniu swojego pochodzenia. W szczególności europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka, specjalnie opracowane do celów wykorzystania w innym państwie członkowskim, zmniejszy obciążenie administracyjne związane z postępowaniami o uznanie pochodzenia dziecka dla wszystkich rodzin i obniży ponoszone przez nie koszty tłumaczeń. Wybrany wariant strategiczny będzie również najskuteczniejszy, jeżeli chodzi o rozwiązanie problemów związanych z uznawaniem pochodzenia dziecka, ponieważ oczekuje się, że pozytywne skutki prawne, społeczne i psychologiczne będą w jego przypadku najbardziej znaczące. Wybrany wariant będzie miał wyraźnie pozytywny wpływ na ochronę praw podstawowych dzieci, takich jak prawo do tożsamości, niedyskryminacji oraz życia prywatnego i rodzinnego. Zapewni on także najskuteczniejszą ochronę praw, które na podstawie prawa krajowego przysługują dziecku z tytułu pochodzenia, takich jak prawo do alimentów i dziedziczenia w innym państwie członkowskim. Wariant ten wywrze ponadto pozytywne skutki społeczne i psychologiczne wynikające z traktowania dzieci w sytuacjach transgranicznych jak dzieci miejscowych. Dzięki przyjęciu jednolitych przepisów unijnych dotyczących jurysdykcji krajowej i prawa właściwego oraz uznawania pochodzenia dziecka bez konieczności przeprowadzania specjalnego postępowania wybrany wariant doprowadzi do zlikwidowania związanych z procedurami administracyjnymi i postępowaniami sądowym kosztów i obciążeń, które dzieci i ich rodziny muszą obecnie ponosić, aby pochodzenie dziecka zostało uznane w innym państwie członkowskim. Szacuje się, że dzięki wybranemu wariantowi średnie koszty postępowania o uznanie pochodzenia dziecka zmniejszą się o 71 %, a w przypadku rodzin, które obecnie mają najpoważniejsze problemy z uzyskaniem decyzji w sprawie uznania pochodzenia dziecka – o 90 %. Wybrany wariant przyniesie ponadto znaczne oszczędności kosztów i czasu oraz zredukuje obciążenie po stronie organów publicznych państw członkowskich. Szacuje się, że dzięki wybranemu wariantowi koszty postępowań o uznanie pochodzenia dziecka ponoszone przez organy publiczne zmniejszą się o 54 %. •Prawa podstawowe Jak wyjaśniono powyżej, obecne problemy z uznawaniem pochodzenia dziecka prowadzą do sytuacji naruszających prawa podstawowe i inne prawa dzieci w sytuacjach transgranicznych. Pozbawienie dzieci statusu prawnego oraz pochodzenia ustalonego w innym państwie członkowskim jest sprzeczne z podstawowymi prawami dzieci do tożsamości, niedyskryminacji oraz poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, a także z ich najlepszym interesem. Poprzez ułatwienie wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi niniejszy wniosek ma na celu ochronę praw podstawowych dzieci w sytuacjach transgranicznych oraz zapewnienie ciągłości statusu pochodzenia dziecka w Unii. 4.WPŁYW NA BUDŻET

Państwa członkowskie mogą zostać obciążone jednorazowymi kosztami związanymi z dostosowaniem się do nowych przepisów rozporządzenia, w szczególności kosztami wynikającymi z konieczności przeszkolenia sędziów, urzędników stanu cywilnego i innych właściwych organów z zakresu nowych przepisów. Można spodziewać się niewielkich kosztów cyklicznych związanych z ustawicznym szkoleniem pracowników tych organów. Oczekuje się, że żadne z tych kosztów nie będą znaczące i niezależnie od wszystkiego przeważą nad nimi poprawa efektywności oraz oszczędność kosztów uzyskane dzięki niniejszemu rozporządzeniu. Przepisy zawarte we wniosku dotyczące komunikacji cyfrowej za pośrednictwem europejskiego elektronicznego punktu dostępu w kontekście zdecentralizowanego systemu informatycznego ustanowionego rozporządzeniem (UE) nr XX/YYYY [rozporządzenie w sprawie cyfryzacji] mogą wywrzeć wpływ na budżet Unii; wpływ ten można pokryć dzięki przesunięciu środków w ramach programu „Sprawiedliwość”. Wpływ ten byłby niewielki, ponieważ zdecentralizowany system informatyczny nie musiałby być tworzony specjalnie na potrzeby stosowania wniosku, lecz zostałby ustanowiony na potrzeby wielu aktów prawnych Unii dotyczących współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych na mocy [rozporządzenia w sprawie cyfryzacji]. Państwa członkowskie poniosłyby również pewne koszty związane z instalacją i utrzymaniem punktów dostępu zdecentralizowanego systemu informatycznego znajdujących się na ich terytorium oraz z dostosowaniem krajowych systemów informatycznych, aby zapewnić ich interoperacyjność z punktami dostępu. Jak jednak zauważono, większość tych inwestycji finansowych zostałaby już dokonana w kontekście cyfryzacji do celów innych aktów prawnych Unii dotyczących współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych. Ponadto państwa członkowskie będą mogły ubiegać się o dotacje na finansowanie tych kosztów z odpowiednich programów finansowych Unii, w szczególności z funduszy polityki spójności i programu „Sprawiedliwość”. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania Rozporządzenie jest stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich i dlatego nie wymaga wdrożenia do prawa krajowego. We wniosku przewidziano odpowiednie obowiązki w zakresie monitorowania i oceny oraz odpowiednie obowiązki sprawozdawcze. Po pierwsze, praktyczne stosowanie rozporządzenia powinno być monitorowane przy wykorzystaniu regularnych spotkań Europejskiej Sieci Sądowej w sprawach cywilnych i handlowych, a w spotkaniach tych powinni uczestniczyć eksperci z państw członkowskich. Ponadto Komisja powinna przeprowadzić pełną ocenę stosowania rozporządzenia pięć lat po jego rozpoczęciu. Ocena byłaby dokonywana m.in. na podstawie informacji otrzymanych od organów państw członkowskich, ekspertów zewnętrznych i odpowiednich zainteresowanych stron. •Objaśnienia przepisów wniosku Wniosek składa się z dziewięciu rozdziałów: (i) przedmiot, zakres stosowania i definicje; (ii) jurysdykcja w sprawach dotyczących pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych; (iii) prawo właściwe mające zastosowanie do ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych; (iv) uznawanie orzeczeń sądów i dokumentów urzędowych mających wiążący skutek prawny, wydanych w innym państwie członkowskim; (v) przyjmowanie dokumentów urzędowych bez wiążącego skutku prawnego wydanych w innym państwie członkowskim; (vi) europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka; (vii) komunikacja cyfrowa; (viii) akty delegowane oraz (ix) przepisy ogólne i końcowe. Rozdział I – Przedmiot, zakres stosowania i definicje W art. 1 określono przedmiot wniosku. Za pomocą tego wniosku zamierza się osiągnąć cel, jakim jest ułatwienie uznawania w państwie członkowskim pochodzenia dziecka ustalonego w innym państwie członkowskim, poprzez przyjęcie jednolitych przepisów dotyczących (i) jurysdykcji krajowej w sprawach o ustalenie pochodzenia dziecka w państwie członkowskim w sytuacjach transgranicznych; (ii) prawa właściwego dla ustalania pochodzenia dziecka w państwie członkowskim w sytuacjach transgranicznych; (iii) uznawania orzeczeń sądów, a także dokumentów urzędowych ustalających pochodzenie dziecka, mających wiążący skutek prawny; (iv) przyjmowania dokumentów urzędowych bez wiążącego skutku prawnego w państwie członkowskim pochodzenia, ale wywołujących w tym państwie członkowskim skutki dowodowe oraz (v) ustanowienia opcjonalnego europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka, umożliwiającego dziecku lub jego przedstawicielowi ustawowemu albo pełnomocnikowi przedstawienie w innym państwie członkowskim dowodu pochodzenia dziecka. Pochodzenie dziecka zwykle ustala się ex lege lub aktem właściwego organu, takim jak orzeczenie sądu, decyzja organu administracji lub akt notarialny, a następnie informację o pochodzeniu dziecka zazwyczaj wpisuje się do rejestru stanu cywilnego lub rejestru ludności państwa członkowskiego. Najczęściej jednak obywatele występują o uznanie pochodzenia dziecka w innym państwie członkowskim na podstawie dokumentu urzędowego, który nie ustala pochodzenia dziecka z wiążącym skutkiem prawnym, ale wywołuje skutki dowodowe dotyczące pochodzenia dziecka ustalonego w tym państwie członkowskim wcześniej, w inny sposób (ex lege lub aktem właściwego organu). Takimi dokumentami urzędowymi mogą być np. odpis skrócony aktu stanu cywilnego, akt urodzenia lub poświadczenie pochodzenia dziecka. Jednolite przepisy zawarte we wniosku w sprawie prawa właściwego dla ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych mają ułatwić przyjmowanie dokumentów urzędowych bez wiążącego skutku prawnego w państwie członkowskim pochodzenia, ale wywołujących w tym państwie skutki dowodowe dotyczące pochodzenia dziecka ustalonego wcześniej w tym państwie członkowskim (na przykład akt urodzenia) albo faktów innych niż ustalenie pochodzenia dziecka (na przykład uznanie ojcostwa lub wyrażenie zgody na ustalenie pochodzenia dziecka). W art. 2 dotyczącym związku wniosku z innymi przepisami prawa Unii wyjaśniono, że niniejszy wniosek nie powinien wpływać na prawa dziecka wynikające z prawa Unii, w szczególności na prawa dziecka wynikające z prawa Unii dotyczącego swobodnego przemieszczania się, w tym z dyrektywy 2004/38/WE. Intencją wniosku nie jest ustanowienie jakichkolwiek dodatkowych warunków lub wymogów w zakresie uznawania pochodzenia dziecka do celów korzystania z praw wynikających z prawa Unii ani wywieranie wpływu na wdrażanie takich przepisów. Prawo Unii dotyczące swobodnego przemieszczania się jest zatem nadal stosowane w sposób niezmieniony. W szczególności uznania pochodzenia dziecka do celów korzystania z praw wynikających z prawa Unii można odmówić jedynie z przyczyn dopuszczalnych na mocy prawa Unii dotyczącego swobodnego przemieszczania się, zgodnie z wykładnią Trybunału Sprawiedliwości. Ponadto, zgodnie z dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości wykładnią prawa Unii obowiązującego na podstawie art. 21 TFUE i związanego z nim prawa wtórnego, poszanowanie tożsamości narodowej państwa członkowskiego na podstawie art. 4 ust. 2 TUE oraz porządku publicznego państwa członkowskiego nie może służyć jako uzasadnienie odmowy uznania pochodzenia dziecka od rodziców jednej płci do celów korzystania z praw, które wynikają dla dziecka z prawa Unii. Ponadto, do celów korzystania z praw wynikających z prawa Unii, dowód pochodzenia dziecka można przedłożyć w dowolnej postaci. Państwo członkowskie nie ma zatem prawa wymagać od danej osoby przedłożenia przewidzianego we wniosku zaświadczenia dołączonego do orzeczenia sądu lub dokumentu urzędowego dotyczącego pochodzenia dziecka lub europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka ustanowionego we wniosku, jeżeli osoba ta ubiega się o uznanie pochodzenia dziecka do celów jego praw wynikających z prawa Unii do swobodnego przemieszczania się. Nie powinno to jednak pozbawiać danej osoby możliwości wyboru, aby w takiej sytuacji przedłożyć także odpowiednie zaświadczenie lub europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka. W art. 2 wyjaśniono również, że wniosek nie wpłynie na stosowanie rozporządzenia w sprawie dokumentów urzędowych, które już upraszcza obieg dokumentów urzędowych (takich jak orzeczenia sądów, akty notarialne i poświadczenia administracyjne) – w odniesieniu do ich autentyczności – w niektórych dziedzinach, w tym w zakresie urodzenia, pochodzenia dziecka i przysposobienia. W art. 3 określono zakres stosowania wniosku. Przepisy dotyczące jurysdykcji i prawa właściwego mają zastosowanie do ustalania pochodzenia dziecka w państwie członkowskim w sytuacjach transgranicznych. Przepisy dotyczące uznawania pochodzenia dziecka mają zastosowanie, gdy pochodzenie dziecka, które ma zostać uznane, zostało ustalone w państwie członkowskim, zatem wniosek nie obejmuje uznawania lub, odpowiednio, przyjmowania orzeczeń sądów i dokumentów urzędowych ustalających lub potwierdzających pochodzenie dziecka, jeżeli zostały one sporządzone lub zarejestrowane w państwie trzecim. W tych przypadkach ich uznanie lub przyjęcie podlega prawu krajowemu poszczególnych państw członkowskich. Wniosek ma jednak zastosowanie do uznawania pochodzenia wszystkich dzieci, niezależnie od tego, jakie obywatelstwo mają te dzieci i ich rodzice, pod warunkiem że pochodzenie dziecka od tych rodziców zostało ustalone w państwie członkowskim, a nie w państwie trzecim. Z zakresu stosowania wniosku wyłączono sprawy, które mogą mieć związek z pochodzeniem dziecka, ale podlegają innym instrumentom unijnym lub międzynarodowym albo prawu krajowemu, takie jak sprawy dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej, obowiązku alimentacyjnego, dziedziczenia, przysposobienia zagranicznego, istnienia, ważności lub uznania małżeństwa lub zarejestrowanego związku partnerskiego rodziców dziecka oraz skutków wpisania lub niewpisania pochodzenia dziecka do odpowiedniego rejestru państwa członkowskiego. Dzięki rozstrzygnięciu kwestii pochodzenia dziecka jako kwestii wstępnej wniosek ułatwi jednak stosowanie w odniesieniu do takiego dziecka aktów prawnych Unii obowiązujących w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej, obowiązku alimentacyjnego i dziedziczenia. Wniosek nie dotyczy również praw i obowiązków, które na podstawie prawa krajowego przysługują dziecku z tytułu wynikających z pochodzenia dziecka na podstawie prawa krajowego, takich jak obywatelstwo i nazwisko dziecka. W art. 4 zdefiniowano na potrzeby wniosku pojęcia „pochodzenie dziecka”, „dziecko”, „ustalenie pochodzenia dziecka”, „sąd” i „orzeczenie sądu”, „dokument urzędowy”, „państwo członkowskie pochodzenia”, „zdecentralizowany system informatyczny” i „europejski elektroniczny punkt dostępu”. –Dziecko jest zdefiniowane szeroko i oznacza osobę w każdym wieku, której pochodzenie ma zostać ustalone, uznane lub potwierdzone. Ponieważ kwestia pochodzenia dziecka jest istotna przez całe życie danej osoby, wniosek dotyczy dzieci w każdym wieku – zarówno małoletnich, jak i pełnoletnich. Najlepszy interes dziecka i prawo do bycia wysłuchanym należy jednak rozumieć jako odnoszące się do dziecka w rozumieniu Konwencji ONZ o prawach dziecka, czyli osoby w wieku poniżej 18 lat, chyba że zgodnie z prawem mającym zastosowanie do danego dziecka wcześniej osiągnie ono pełnoletność. –Pochodzenie dziecka, zwane również filiacją, oznacza ustalone prawnie pochodzenie dziecka, obejmujące status prawny bycia dzieckiem konkretnego rodzica lub konkretnych rodziców. Do celów wniosku pochodzenie dziecka może wynikać z więzi biologicznej, genetycznej, z przysposobienia lub z więzi prawnej. Jak zaznaczono powyżej, wniosek obejmuje ustalone w państwie członkowskim pochodzenie zarówno dzieci małoletnich, jak i pełnoletnich, w tym dziecka zmarłego i dziecka jeszcze nienarodzonego, niezależnie od tego, czy rodzicem jest osoba samotnie wychowująca dzieci, czy też rodzicami są osoby pozostające w związku faktycznym, w związku małżeńskim lub w zarejestrowanym związku partnerskim. Wniosek obejmuje uznawanie pochodzenia dziecka niezależnie od tego, jak zostało ono poczęte lub urodzone – a więc także dziecka poczętego przy wykorzystaniu techniki wspomaganego rozrodu – i niezależnie od tego, z jakiej rodziny pochodzi – a więc także dziecka mającego dwoje rodziców jednej płci, dziecka mającego jednego rodzica, który samotnie je wychowuje oraz dziecka przysposobionego przez jednego rodzica lub dwoje rodziców w ramach przysposobienia krajowego w państwie członkowskim. –Ustalenie pochodzenia dziecka oznacza prawne określenie stosunku między dzieckiem a każdym z rodziców, w tym ustalenie pochodzenia dziecka w wyniku powództwa o zaprzeczenie ustalonego wcześniej pochodzenia dziecka. W stosownych przypadkach termin ten może również obejmować sytuację, w której ustalone pochodzenie dziecka wygasło lub ustało. Wniosek nie ma zastosowania do ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach krajowych bez elementów transgranicznych, takich jak przysposobienie krajowe w państwie członkowskim, chociaż ma zastosowanie do uznawania pochodzenia dziecka ustalonego w państwie członkowskim w takich sytuacjach krajowych.

–Dokumenty urzędowe zdefiniowano szeroko, podobnie jak w innych rozporządzeniach unijnych z dziedziny wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych. Dokumenty urzędowe, których dotyczy wniosek obejmują zatem (i) dokumenty ustalające pochodzenie dziecka z wiążącym skutkiem prawnym, takie jak akty notarialne (na przykład dotyczące przysposobienia lub dziecka jeszcze nienarodzonego) lub decyzje administracyjne (na przykład w następstwie uznania ojcostwa), a także (ii) dokumenty, które nie ustalają pochodzenia dziecka z wiążącym skutkiem prawnym, ale stanowią dowód pochodzenia dziecka ustalonego w inny sposób (na przykład odpis skrócony z rejestru ludności lub odpis skrócony aktu stanu cywilnego, akt urodzenia lub poświadczenie pochodzenia dziecka) lub dowód innych faktów (na przykład akt notarialny lub dokument administracyjny stwierdzający uznanie ojcostwa lub wyrażenie zgody na zastosowanie techniki wspomaganego rozrodu). W art. 5 wyjaśniono, że wniosek nie ma wpływu na to, które organy (np. sądy, organy administracji, notariusze, urzędnicy stanu cywilnego lub inne organy) są w poszczególnych państwach członkowskich właściwe w sprawach dotyczących pochodzenia dziecka. Rozdział II – Jurysdykcja Aby ułatwić uznawanie lub, odpowiednio, przyjmowanie orzeczeń sądów i dokumentów urzędowych dotyczących pochodzenia dziecka, we wniosku wprowadzono jednolite przepisy dotyczące jurysdykcji w zakresie ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach z elementem transgranicznym. Przepisy dotyczące jurysdykcji pozwalają również zapobiegać prowadzeniu w różnych państwach członkowskich równoległych postępowań, w których mogą zostać wydane sprzeczne orzeczenia. Ponieważ w większości państw członkowskich prawa dotyczące pochodzenia dziecka nie mogą być przedmiotem ugody lub zrzeczenia się, wniosek nie przewiduje autonomii stron w zakresie jurysdykcji (takiej jak możliwość wyboru sądu lub przekazania jurysdykcji). We wniosku przewidziano alternatywne podstawy ustalania jurysdykcji, aby ułatwić dostęp do wymiaru sprawiedliwości w państwie członkowskim. Aby zapewnić dzieciom dostęp do sądu, który znajduje się w pobliżu miejsca ich zwykłego pobytu, o jurysdykcji decyduje kryterium bliskości. Jurysdykcja może zatem przysługiwać państwu członkowskiemu miejsca zwykłego pobytu dziecka, obywatelstwa dziecka, miejsca zwykłego pobytu strony przeciwnej (na przykład osoby, w stosunku do której dziecko występuje o ustalenie swojego pochodzenia), miejsca zwykłego pobytu któregokolwiek z rodziców, obywatelstwa któregokolwiek z rodziców albo miejsca urodzenia dziecka. Zgodnie z istniejącym w tym zakresie orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości miejsce zwykłego pobytu ustala się na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych danego przypadku. Jeżeli nie można ustalić jurysdykcji na podstawie jednej z ogólnych alternatywnych podstaw jej ustalania, jurysdykcja powinna przysługiwać sądom państwa członkowskiego, w którym dziecko się znajduje. Ta podstawa jurysdykcji może mieć zastosowanie w szczególności do dzieci, które są uchodźcami, lub dzieci, które zostały przesiedlone za granicę. Jeżeli żaden sąd państwa członkowskiego nie ma jurysdykcji zgodnie z wnioskiem, jurysdykcję określa się w każdym państwie członkowskim według prawa tego państwa członkowskiego. Ponadto, w celu przeciwdziałania sytuacjom pozbawienia prawa do sądu, we wniosku przewidziano przepis dotyczący forum necessitatis, co pozwoli sądowi państwa członkowskiego, z którym sprawa ma wystarczający związek, rozpoznawać sprawę dotyczącą pochodzenia dziecka, która ma ścisły związek z państwem trzecim. Może to nastąpić w drodze wyjątku, przykładowo w sytuacji, gdy postępowanie nie może toczyć się w danym państwie trzecim, na przykład z powodu wojny domowej, lub gdy nie można racjonalnie oczekiwać od dziecka lub innej zainteresowanej strony wytoczenia powództwa w tym państwie trzecim. We wniosku przypomniano również o prawie dzieci w wieku poniżej 18 lat, zdolnych do formułowania własnych poglądów, do otrzymania możliwości wyrażenia tych poglądów w postępowaniu, które dotyczy pochodzenia dziecka i którego są podmiotem. Rozdział III – Prawo właściwe Wniosek powinien zagwarantować pewność i przewidywalność prawa poprzez zaproponowanie wspólnych przepisów dotyczących prawa właściwego dla ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych. Celem wprowadzenia takich wspólnych przepisów jest zapobieganie wydawaniu sprzecznych decyzji dotyczących pochodzenia dziecka w zależności od tego, które sądy lub inne właściwe organy państwa członkowskiego dokonują ustalenia pochodzenia dziecka. Kolejnym celem jest również ułatwienie w szczególności przyjmowania dokumentów urzędowych, które nie ustalają pochodzenia dziecka z wiążącym skutkiem prawnym w państwie członkowskim pochodzenia, ale wywołują w tym państwie członkowskim skutki dowodowe. Prawo wskazane we wniosku jako prawo właściwe ma charakter uniwersalny, to znaczy, że ma ono zastosowanie niezależnie od tego, czy jest to prawo państwa członkowskiego, czy państwa trzeciego. Co do zasady, prawem właściwym dla ustalania pochodzenia dziecka powinno być prawo państwa miejsca zwykłego pobytu osoby rodzącej dziecko w chwili jego urodzenia. Aby zapewnić jednak możliwość określenia prawa właściwego w każdych okolicznościach, w przypadku gdy nie można ustalić miejsca zwykłego pobytu osoby rodzącej w chwili urodzenia dziecka (na przykład w przypadku matki, która jest uchodźczynią, lub matki, która została przesiedlona za granicę), należy stosować prawo państwa urodzenia dziecka. Aby rozwiązać najczęstsze obecnie problemy z uznawaniem pochodzenia dziecka, w drodze wyjątku od wyżej wymienionej zasady, gdy skutkuje ona ustaleniem pochodzenia dziecka wyłącznie od jednego z rodziców (zazwyczaj od rodzica genetycznego w parze osób jednej płci), w celu ustalenia pochodzenia dziecka od drugiego z rodziców (zazwyczaj od rodzica niegenetycznego w parze osób jednej płci) organy państwa członkowskiego, którym na podstawie wniosku przysługuje właściwość w sprawach dotyczących pochodzenia dziecka, mogą zastosować jedną z dwóch pomocniczych zasad alternatywnych – prawo państwa obywatelstwa któregokolwiek z rodziców albo prawo państwa urodzenia dziecka. Z możliwości tej mogą korzystać nie tylko organy właściwe, które jako pierwsze rozpatrują kwestię ustalenia pochodzenia dziecka, lecz także organy właściwe w sytuacji, gdy organy innego państwa członkowskiego ustaliły już pochodzenie dziecka wyłącznie od jednego z rodziców. W przypadku gdy sąd lub inny właściwy organ państwa członkowskiego, któremu na podstawie wniosku przysługuje jurysdykcja, wydał, sporządził lub zarejestrował orzeczenie sądu lub dokument urzędowy ustalający z wiążącym skutkiem prawnym pochodzenie dziecka od każdego z rodziców zgodnie z jednym z praw właściwych wskazanych we wniosku, każdy z takich dokumentów ustalających pochodzenie dziecka od każdego z rodziców powinien być uznawany we wszystkich pozostałych państwach członkowskich zgodnie z określonymi we wniosku przepisami dotyczącymi uznawania. Ponadto dziecko (lub jego przedstawiciel ustawowy albo pełnomocnik) może wystąpić o wydanie europejskiego poświadczenia swojego pochodzenia i korzystać z niego w celu dowiedzenia w innym państwie członkowskim swojego pochodzenia od obojga rodziców. Względy interesu publicznego powinny umożliwić sądom i innym właściwym organom zajmującym się ustalaniem pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych nieuwzględnienie – w wyjątkowych okolicznościach – niektórych przepisów prawa obcego, gdy w danym przypadku stosowanie tych przepisów byłoby oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym danego państwa członkowskiego. Takie organy nie powinny jednak mieć możliwości zastosowania tego wyjątku, jeżeli pominięcie prawa innego państwa członkowskiego byłoby sprzeczne z Kartą, w szczególności z jej art. 21 zakazującym dyskryminacji. Wyjątek ten nie powinien zatem obejmować sytuacji, w której jedynym powodem odmowy zastosowania przepisu innego państwa, który przewiduje możliwość ustalenia pochodzenia dziecka od dwojga rodziców w parze osób jednej płci, jest fakt, że rodzice są tej samej płci. Rozdział IV – Uznawanie W tym rozdziale określono przepisy dotyczące uznawania orzeczeń sądów i dokumentów urzędowych ustalających pochodzenie dziecka z wiążącym skutkiem prawnym, wydanych w innym państwie członkowskim. Uznawanie w jednym z państw członkowskich orzeczeń sądów wydanych w innym państwie członkowskim oraz dokumentów urzędowych ustalających pochodzenie dziecka z wiążącym skutkiem prawnym w państwie członkowskim pochodzenia powinno opierać się na zasadzie wzajemnego zaufania do systemu wymiaru sprawiedliwości drugiej strony. Zaufanie to powinno zostać dodatkowo wzmocnione dzięki przyjęciu jednolitych przepisów dotyczących jurysdykcji krajowej i prawa właściwego dla ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych. Orzeczenia sądu i dokumenty urzędowe ustalające pochodzenie dziecka z wiążącym skutkiem prawnym, wydane w jednym państwie członkowskim, powinny być uznawane w innym państwie członkowskim bez potrzeby przeprowadzania specjalnego postępowania, w tym związanego z aktualizacją aktów stanu cywilnego dziecka. Nie narusza to możliwości wszczęcia przez zainteresowaną stronę postępowania sądowego w celu uzyskania decyzji stwierdzającej brak podstaw do odmowy uznania pochodzenia dziecka lub postępowania w sprawie nieuznania pochodzenia dziecka. Strona, która zamierza powołać się na orzeczenie sądu lub dokument urzędowy ustalający pochodzenie dziecka z wiążącym skutkiem prawnym w innym państwie członkowskim, powinna przedstawić odpis orzeczenia sądu lub dokumentu urzędowego oraz odpowiednie zaświadczenie. Zaświadczenia te mają ułatwiać zapoznawanie się z treścią dokumentów, którym towarzyszą, a tym samym ich uznawanie. W przypadku dokumentów urzędowych ustalających pochodzenie dziecka z wiążącym skutkiem prawnym zaświadczenie służy również do udowodnienia, że państwo członkowskie, którego organ wydał dokument urzędowy, było na podstawie wniosku właściwe do ustalenia pochodzenia dziecka. Organy państwa członkowskiego, w którym powołano się na pochodzenie dziecka, nie mają prawa wymagać przedłożenia zaświadczenia dołączonego do orzeczenia sądu lub do dokumentu urzędowego stwierdzającego ustalenie pochodzenia dziecka z wiążącym skutkiem prawnym ani europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka, jeżeli na pochodzenie dziecka powołano się do celów wykonywania praw wynikających z prawa Unii, w tym prawa do swobodnego przemieszczania się. Nie powinno to jednak pozbawiać danej osoby możliwości wyboru, aby w takiej sytuacji przedłożyć także odpowiednie zaświadczenie lub europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka. Zaproponowany we wniosku wykaz przesłanek odmowy uznania pochodzenia dziecka jest wyczerpujący, zgodnie z podstawowym celem wniosku, jakim jest ułatwienie uznawania pochodzenia dziecka. Przy dokonywaniu oceny ewentualnej odmowy uznania pochodzenia dziecka ze względu na porządek publiczny, organy państwa członkowskiego muszą wziąć pod uwagę interesy dziecka, w szczególności ochronę jego praw, w tym zachowanie rzeczywistych więzi rodzinnych między dzieckiem a jego rodzicami. Przesłanka odmowy uznania oparta na względach porządku publicznego ma być stosowana jedynie wyjątkowo i w świetle okoliczności każdej konkretnej sprawy, czyli nie w sposób abstrakcyjny w celu oddalenia wniosku o uznanie pochodzenia dziecka np. w sytuacji, gdy ma ono rodziców jednej płci. W takim przypadku uznanie pochodzenia dziecka musiałoby być w sposób oczywisty niezgodne z porządkiem publicznym państwa członkowskiego, w którym o nie wystąpiono, na przykład dlatego, że prawa podstawowe danej osoby zostały naruszone przy poczęciu, urodzeniu lub przysposobieniu dziecka lub przy ustalaniu jego pochodzenia. Ani sądy, ani inne właściwe organy nie powinny mieć możliwości odmowy uznania orzeczenia sądu lub dokumentu urzędowego wydanego w innym państwie członkowskim w sytuacji, w której byłoby to sprzeczne z Kartą, w szczególności z jej art. 21 zakazującym dyskryminacji, w tym dyskryminacji dzieci. Organy państw członkowskich nie mogłyby zatem odmówić ze względów porządku publicznego uznania orzeczenia sądu lub dokumentu urzędowego ustalającego pochodzenie dziecka w drodze przysposobienia przez samotnego mężczyznę lub ustalającego pochodzenie dziecka od dwojga rodziców w parze osób jednej płci tylko na tej podstawie, że rodzice są tej samej płci. Wniosek nie ma wpływu na ograniczenia ustanowione w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości w zakresie wykorzystania względów porządku publicznego jako uzasadnienia odmowy uznania pochodzenia dziecka, w przypadku gdy na mocy prawa Unii dotyczącego swobodnego przemieszczania się państwa członkowskie są zobowiązane do uznania dokumentu ustalającego pochodzenie dziecka, wydanego przez organy innego państwa członkowskiego, do celów wykonywania praw wynikających z prawa Unii. W szczególności nie można odmówić uznania pochodzenia dziecka do celów korzystania przez to dziecko z praw przysługujących mu na mocy prawa Unii, powołując się na względy porządku publicznego, na tej podstawie, że rodzice dziecka są jednej płci. Rozdział V – Dokumenty urzędowe bez wiążącego skutku prawnego

We wniosku określono również przepisy dotyczące ułatwienia przyjmowania dokumentów urzędowych, które nie ustalają pochodzenia dziecka z wiążącym skutkiem prawnym w państwie członkowskim pochodzenia, ale wywołują w tym państwie członkowskim skutki dowodowe. Takie skutki dowodowe mogą dotyczyć uprzedniego ustalenia pochodzenia dziecka w inny sposób lub innych faktów. W zależności od prawa krajowego, takim dokumentem urzędowym może być np. akt urodzenia, poświadczenie pochodzenia dziecka, odpis skrócony aktu urodzenia lub dokument notarialny lub administracyjny stwierdzający uznanie ojcostwa lub zawierający zgodę matki lub dziecka na ustalenie jego pochodzenia. Takie dokumenty urzędowe powinny wywoływać w innym państwie członkowskim takie same skutki dowodowe jak w państwie członkowskim pochodzenia lub skutki dowodowe najbardziej do nich zbliżone. Osoba, która chce wykorzystać taki dokument urzędowy w innym państwie członkowskim, może zwrócić się do organu, który oficjalnie sporządził lub zarejestrował ten dokument urzędowy w państwie członkowskim pochodzenia o wydanie zaświadczenia określającego skutki dowodowe dokumentu. Odmowa przyjęcia dokumentów urzędowych bez wiążącego skutku prawnego, które wywołują jednak skutki dowodowe, może nastąpić wyłącznie ze względów porządku publicznego z zachowaniem tych samych ograniczeń, które mają zastosowanie do tej przesłanki odmowy w przypadku orzeczeń sądów i dokumentów urzędowych mających wiążący skutek prawny, w tym w odniesieniu do zgodności z Kartą. Rozdział VI – Europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka We wniosku przewidziano ustanowienie opcjonalnego europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka („poświadczenie”). To jednolite poświadczenie opracowano w taki sposób, aby ułatwiało ono uznawanie pochodzenia dziecka w Unii, jako że ma ono być wydawane „do użytku w innym państwie członkowskim”. Poświadczenie będzie wydawane w państwie członkowskim, w którym ustalono pochodzenie dziecka zgodnie z prawem właściwym i którego sądy miały jurysdykcję na podstawie wniosku. Z wydanego poświadczenia można będzie korzystać również w państwie członkowskim, w którym je wydano. Poświadczenie ma charakter opcjonalny, ponieważ organy państw członkowskich będą zobowiązane do jego wydania wyłącznie na wniosek dziecka lub jego przedstawiciela ustawowego albo pełnomocnika. Osoby uprawnione do złożenia wniosku o wydanie poświadczenia nie powinny być do tego zobowiązane i – w przypadku wystąpienia o uznanie pochodzenia dziecka w innym państwie członkowskim – powinny mieć możliwość swobodnego przedłożenia innych dokumentów, takich jak orzeczenie sądu lub dokument urzędowy z odpowiednim zaświadczeniem towarzyszącym. Żaden organ ani żadna osoba, którym przedłożono odpis poświadczenia wydanego w innym państwie członkowskim, nie powinny być jednak uprawnione do żądania przedłożenia orzeczenia sądu lub dokumentu urzędowego zamiast takiego poświadczenia. Krajowe akty urodzenia lub poświadczenia pochodzenia dziecka są zazwyczaj dokumentami urzędowymi, które wywołują skutki dowodowe w zakresie pochodzenia dziecka. W każdym państwie członkowskim poświadczenia krajowe są wydawane w ramach innej procedury, w innym formacie i w innym języku oraz mają różną treść i różne skutki w zależności od tego, w którym państwie członkowskim je wydano. We wniosku zaproponowano, aby dokumenty te wprowadzano do obrotu prawnego wraz z opcjonalnym zaświadczeniem opisującym ich skutki dowodowe, ponieważ skutki te muszą być akceptowane w państwie członkowskim, w którym przedkłada się poświadczenie, chyba że są one sprzeczne z porządkiem publicznym tego państwa. Natomiast zaświadczenie wydaje się zawsze w drodze tej samej procedury określonej we wniosku, na jednolitym standardowym formularzu (zamieszczonym w załączniku V do wniosku), a jego treść i skutki – także określone we wniosku – są takie same w całej Unii. Domniemywa się, że poświadczenie prawidłowo przedstawia elementy ustalone na podstawie obowiązującego prawa wskazanego we wniosku i nie musi być zastępowane dokumentem krajowym w celu wprowadzenia tych elementów do odpowiedniego rejestru w państwie członkowskim. Ponieważ formularz poświadczenia ma być dostępny we wszystkich językach Unii, znacznie zmniejszy to konieczność wykonywania tłumaczeń. Ze względu na stabilność statusu pochodzenia dziecka w większości przypadków, ważność poświadczenia i jego odpisów nie powinna być ograniczona w czasie i powinna pozostawać bez uszczerbku dla możliwości, by w razie potrzeby wprowadzić do poświadczenia sprostowania lub zmiany, lub – by takie poświadczenie zawiesić lub uchylić. Rozdział VII – Akty delegowane Jeżeli zaistnieje konieczność zmiany standardowych formularzy zaświadczeń towarzyszących orzeczeniu sądu lub dokumentowi urzędowemu lub formularza europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka, załączonych do niniejszego wniosku, Komisja będzie uprawniona do przyjęcia aktów delegowanych w następstwie przeprowadzenia wymaganych konsultacji z ekspertami z państw członkowskich. Rozdział VIII – Cyfryzacja W rozdziale tym zawarto przepisy dotyczące łączności elektronicznej między osobami fizycznymi (lub ich przedstawicielami ustawowymi albo pełnomocnikami) a sądami lub innymi właściwymi organami państw członkowskich za pośrednictwem zdecentralizowanego systemu informatycznego i europejskiego elektronicznego punktu dostępu utworzonego w europejskim portalu „e-Sprawiedliwość”. Sądy lub inne właściwe organy państw członkowskich będą mogły komunikować się z osobą fizyczną za pośrednictwem europejskiego elektronicznego punktu dostępu jedynie pod warunkiem, że dana osoba fizyczna udzieliła uprzedniej wyraźnej zgody na korzystanie z tego środka komunikacji. Rozdział IX – Przepisy ogólne i końcowe W rozdziale tym zawarto w szczególności przepisy dotyczące związku wniosku z obowiązującymi konwencjami międzynarodowymi, przepisy dotyczące ochrony danych oraz przepisy przejściowe dotyczące wykorzystania orzeczeń sądów i dokumentów urzędowych wydanych przed datą rozpoczęcia stosowania rozporządzenia. 2022/0402 (CNS) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania orzeczeń i przyjmowania dokumentów urzędowych dotyczących pochodzenia dziecka oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 81 ust. 3, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego, stanowiąc zgodnie ze specjalną procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Unia wyznaczyła sobie cel, jakim jest utworzenie, utrzymywanie i rozwijanie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości przy pełnym poszanowaniu praw podstawowych, w ramach której zapewnia się swobodny przepływ osób oraz dostęp do wymiaru sprawiedliwości. W ramach stopniowego tworzenia takiej przestrzeni Unia ma przyjąć środki służące zapewnieniu wzajemnego uznawania przez państwa członkowskie orzeczeń i decyzji wydanych w pozasądowych sprawach cywilnych oraz zapewnienie zgodności norm kolizyjnych i przepisów dotyczących jurysdykcji w sprawach cywilnych stosowanych w państwach członkowskich. (2)Niniejsze rozporządzenie dotyczy uznawania pochodzenia dziecka, gdy pochodzenie to zostało ustalone w innym państwie członkowskim. Celem rozporządzenia jest ochrona praw podstawowych i innych praw dzieci w sprawach dotyczących ich pochodzenia w sytuacjach transgranicznych, w tym ich prawa do tożsamości, niedyskryminacji oraz życia prywatnego i rodzinnego, przy uwzględnieniu najlepszego interesu dziecka jako kwestii nadrzędnej. Niniejsze rozporządzenie służy również zagwarantowaniu pewności i przewidywalności prawa oraz zmniejszeniu kosztów postępowań i obciążenia po stronie rodzin, sądów krajowych i innych właściwych organów w związku z postępowaniami o uznanie pochodzenia dziecka w innym państwie członkowskim. Aby osiągnąć te cele, niniejszym rozporządzeniem należy nałożyć na państwa członkowskie wymóg uznania pochodzenia dziecka do wszystkich celów, gdy pochodzenie to zostało ustalone w innym państwie członkowskim. (3)W art. 21, 45, 49 i 56 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) przyznaje się obywatelom Unii prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich. Obejmuje ono prawo obywateli Unii do tego, aby nie napotykać żadnych przeszkód, oraz prawo do bycia traktowanym na równi z obywatelami krajowymi w zakresie korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się, w tym w odniesieniu do pewnych korzyści społecznych, zdefiniowanych jako wszelkie korzyści, które mogą ułatwiać mobilność. Prawo to dotyczy również określonych w dyrektywie 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady członków rodzin obywateli Unii w sprawach związanych ze stypendiami, przyjmowaniem do szkół, ulgami w kosztach transportu publicznego dla rodzin wielodzietnych, ulgowymi opłatami dla uczniów i studentów za przejazdy środkami transportu publicznego oraz ulgowymi opłatami za wstęp do muzeów. Ochrona zapewniona postanowieniami Traktatu dotyczącymi swobodnego przemieszczania się obejmuje również prawo do uznania w innych państwach członkowskich nazwiska nadanego zgodnie z prawem w jednym z państw członkowskich. (4)Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej („Trybunał Sprawiedliwości”) orzekł, że państwo członkowskie jest zobowiązane do uznania pochodzenia dziecka, aby umożliwić takiemu dziecku niezakłócone korzystanie z każdym z rodziców z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zagwarantowanego w art. 21 ust. 1 TFUE, oraz korzystanie ze wszystkich praw przysługujących dziecku na mocy prawa Unii. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości nie nakłada jednak na państwa członkowskie obowiązku uznania, do celów innych niż korzystanie przez dziecko z praw przysługujących mu na mocy prawa Unii, pochodzenia dziecka od osób wymienionych jako jego rodzice w akcie urodzenia sporządzonym przez organy innego państwa członkowskiego. (5)Na podstawie Traktatów kompetencje do przyjmowania przepisów prawa materialnego dotyczących prawa rodzinnego, takich jak przepisy dotyczące definicji rodziny czy przepisy dotyczące ustalania pochodzenia dziecka, należą do państw członkowskich. Zgodnie z art. 81 ust. 3 TFUE Unia może jednak przyjmować środki dotyczące prawa rodzinnego mające skutki transgraniczne, w szczególności przepisy dotyczące jurysdykcji krajowej, prawa właściwego oraz uznawania pochodzenia dziecka. (6)Zgodnie z kompetencją Unii do przyjmowania środków dotyczących prawa rodzinnego mających skutki transgraniczne Rada Europejska w programie sztokholmskim z 2010 r. – Otwarta i bezpieczna Europa dla dobra i ochrony obywateli – zwróciła się do Komisji o przeanalizowanie problemów pojawiających się w odniesieniu do aktów stanu cywilnego i dostępu do rejestrów takich dokumentów oraz, w świetle dokonanych ustaleń, o przedłożenie odpowiednich wniosków i rozważenie, czy wzajemne uznawanie skutków aktów stanu cywilnego byłoby właściwe, przynajmniej w niektórych dziedzinach. W planie działań Komisji służącym realizacji programu sztokholmskiego przewidziano złożenie wniosku ustawodawczego dotyczącego rezygnacji z formalności związanych z legalizacją dokumentów między państwami członkowskimi oraz złożenie wniosku ustawodawczego dotyczącego wzajemnego uznawania następstw niektórych aktów stanu cywilnego, w tym w odniesieniu do urodzenia, pochodzenia dziecka i przysposobienia. (7)W 2010 r. Komisja opublikowała zieloną księgę zatytułowaną „Ograniczenie formalności administracyjnych w stosunku do obywateli – swobodny przepływ dokumentów urzędowych i uznawanie skutków powodowanych przez akty stanu cywilnego”, która stanowiła punkt wyjścia do szerokich konsultacji w sprawach związanych ze swobodnym przepływem dokumentów urzędowych i uznawaniem skutków powodowanych przez akty stanu cywilnego. Komisja rozważała m.in. możliwość wprowadzenia europejskiego poświadczenia stanu cywilnego, które ułatwiłoby transgraniczne uznawanie stanu cywilnego w Unii. Celem konsultacji było zebranie opinii od zainteresowanych stron i ogółu społeczeństwa, aby opracować politykę Unii w tych dziedzinach oraz odpowiednie wnioski ustawodawcze. W 2016 r. prawodawca Unii przyjął rozporządzenie (UE) 2016/1191 w sprawie promowania swobodnego przepływu obywateli poprzez uproszczenie wymogów dotyczących przedkładania określonych dokumentów urzędowych w Unii Europejskiej, w tym dokumentów dotyczących urodzenia, pochodzenia dziecka i przysposobienia. (8)Chociaż Unia ma kompetencje do przyjmowania środków dotyczących prawa rodzinnego mających skutki transgraniczne, takich jak przepisy dotyczące jurysdykcji krajowej, prawa właściwego i wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi, dotychczas nie przyjęła w tych dziedzinach przepisów dotyczących pochodzenia dziecka. Przepisy państw członkowskich mające obecnie zastosowanie w tych dziedzinach różnią się między sobą. (9)Na szczeblu unijnym niektóre prawa dzieci w sytuacjach transgranicznych są przedmiotem szeregu aktów prawnych Unii, w szczególności rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009, rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 oraz rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111. Rozporządzenia te nie zawierają jednak przepisów dotyczących ustalania lub uznawania pochodzenia dziecka. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1191 obejmuje co prawda swoim zakresem dokumenty urzędowe dotyczące urodzenia, pochodzenia dziecka i przysposobienia, ale rozporządzenie to dotyczy autentyczności i języka takich dokumentów, a nie uznawania ich treści lub skutków w innym państwie członkowskim. (10)W wyniku braku przepisów unijnych dotyczących jurysdykcji krajowej i prawa właściwego w zakresie ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach transgranicznych oraz wzajemnego uznawania pochodzenia dziecka między państwami członkowskimi, rodziny mogą napotkać trudności w uznawaniu pochodzenia swoich dzieci do wszystkich celów w obrębie Unii, w tym w przypadku przeprowadzki do innego państwa członkowskiego lub powrotu do państwa członkowskiego pochodzenia. (11)Pochodzenie dziecka zapewnia mu szereg praw, w tym prawo do tożsamości, nazwiska, obywatelstwa (w przypadkach uregulowanych zasadą ius sanguinis), prawo do pieczy i prawo do kontaktów z rodzicami, prawo do alimentów, prawo do dziedziczenia oraz prawo do reprezentacji prawnej przez rodziców. Nieuznanie w jednym państwie członkowskim pochodzenia dziecka ustalonego w innym państwie członkowskim może mieć poważne negatywne skutki dla praw podstawowych dzieci oraz dla praw przysługujących dzieciom na mocy prawa krajowego. Może to skłaniać rodziny do wszczynania postępowań o uznanie pochodzenia swoich dzieci w innym państwie członkowskim, chociaż wynik takich postępowań jest niepewny i wiąże się ze znacznym nakładem czasu i kosztów zarówno dla rodzin, jak i dla systemów sądowych państw członkowskich. W ostatecznym rozrachunku rodziny mogą zniechęcić się do korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się z obawy, że pochodzenie dziecka nie zostanie uznane w innym państwie członkowskim do celów korzystania z praw wynikających z prawa krajowego. (12)W 2020 r. Komisja zapowiedziała środki zmierzające do zapewnienia, aby pochodzenie dziecka ustalone w jednym państwie członkowskim było uznawane we wszystkich pozostałych państwach członkowskich. Inicjatywę tę włączono do unijnej strategii na rzecz równości osób LGBTIQ z 2020 r. i do strategii UE na rzecz praw dziecka z 2021 r. jako kluczowe działanie wspierające równość i prawa dzieci. Parlament Europejski z zadowoleniem przyjął inicjatywę Komisji w swojej rezolucji w sprawie praw osób LGBTIQ w UE z 2021 r. i w swojej rezolucji w sprawie ochrony praw dziecka w postępowaniu w sprawach cywilnych, administracyjnych i rodzinnych z 2022 r. (13)Niniejsze rozporządzenie nie powinno wpływać na prawa dziecka wynikające z prawa Unii, w szczególności na prawa dziecka wynikające z prawa Unii dotyczącego swobodnego przemieszczania się, w tym z dyrektywy 2004/38/WE. Na przykład państwa członkowskie już teraz muszą uznawać pochodzenie dzieci, aby umożliwić im niezakłócone korzystanie wraz z każdym z rodziców z prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, a także korzystanie ze wszystkich praw przysługujących dziecku na mocy prawa Unii. Niniejsze rozporządzenie nie przewiduje żadnych dodatkowych warunków ani wymogów dotyczących korzystania z takich praw. (14)Zgodnie z wykładnią Trybunału Sprawiedliwości, na podstawie art. 21 TFUE i związanych z nim przepisów prawa wtórnego, poszanowanie tożsamości narodowej państwa członkowskiego na podstawie art. 4 ust. 2 TUE oraz porządku publicznego państwa członkowskiego nie może służyć jako uzasadnienie odmowy uznania pochodzenia dziecka od rodziców jednej płci do celów korzystania z praw przysługujących dziecku na mocy prawa Unii. Ponadto do celów korzystania z tych praw dowód pochodzenia dziecka można przedłożyć w dowolnej postaci. Państwo członkowskie nie ma zatem prawa wymagać, aby dana osoba przedłożyła przewidziane w niniejszym rozporządzeniu zaświadczenia dołączone do orzeczenia sądu, dokument urzędowy dotyczący pochodzenia dziecka lub europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka ustanowione niniejszym rozporządzeniem, jeżeli osoba ta powołuje się – w kontekście wykonywania prawa do swobodnego przemieszczania się – na prawa przysługujące dziecku na mocy prawa Unii. Nie powinno to jednak pozbawiać danej osoby możliwości wyboru, aby w takiej sytuacji przedłożyć także odpowiednie zaświadczenie lub europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka przewidziane w niniejszym rozporządzeniu. W celu zapewnienia, aby obywatele Unii i członkowie ich rodzin byli świadomi tego, że niniejsze rozporządzenie nie narusza praw dziecka wynikających z prawa Unii, formularze zaświadczeń i europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka załączone do niniejszego rozporządzenia powinny zawierać informację o tym, że dane zaświadczenie lub europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka nie narusza praw dziecka wynikających z prawa Unii, w szczególności praw przysługujących dziecku na mocy prawa Unii dotyczącego swobodnego przemieszczania się, oraz – że do celów korzystania z tych praw dowód pochodzenia dziecka można przedłożyć w dowolnej postaci.

(15)Niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć wpływu na rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1191 w odniesieniu do dokumentów urzędowych dotyczących urodzenia, pochodzenia dziecka i przysposobienia, w szczególności w odniesieniu do przedkładania przez obywateli poświadczonych odpisów tych dokumentów oraz korzystania przez organy państw członkowskich z systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym („IMI”), jeżeli mają one uzasadnione wątpliwości co do autentyczności przedłożonego im dokumentu urzędowego dotyczącego urodzenia, pochodzenia dziecka lub przysposobienia, bądź jego uwierzytelnionego odpisu. (16)Art. 2 Konwencji ONZ o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. („Konwencja ONZ o prawach dziecka”) zobowiązuje Państwa-Strony do respektowania i gwarantowania praw dzieci bez jakiejkolwiek dyskryminacji oraz do podjęcia wszelkich właściwych środków w celu zapewnienia dziecku ochrony przed wszelkimi formami dyskryminacji lub karania ze względu na okoliczności dotyczące rodziców dziecka. Na podstawie art. 3 Konwencji ONZ o prawach dziecka sprawą nadrzędną we wszystkich działaniach podejmowanych m.in. przez sądy lub organy administracji jest zabezpieczenie najlepszego interesu dziecka. (17)Wszelkie odniesienia do „najlepszego interesu dziecka” w niniejszym rozporządzeniu powinny mieć zastosowanie do dzieci w rozumieniu art. 1 Konwencji ONZ o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. („Konwencja ONZ o prawach dziecka”), czyli do dzieci w wieku poniżej 18 lat, chyba że zgodnie z prawem mającym zastosowanie do danego dziecka osiągnie ono pełnoletność wcześniej. Wszelkie odniesienia do „najlepszego interesu dziecka” w niniejszym rozporządzeniu należy również interpretować w świetle art. 24 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej („Karta”) oraz art. 3 i 12 Konwencji ONZ o prawach dziecka, wdrożonych do prawa krajowego. Wszelkie odniesienia do „interesu dziecka” w niniejszym rozporządzeniu należy rozumieć jako odnoszące się do najlepszego interesu dziecka oraz do interesu dzieci niezależnie od ich wieku. (18)W art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. („Europejska Konwencja Praw Człowieka”) ustanowiono prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, natomiast art. 1 protokołu nr 12 do tej konwencji stanowi, że korzystanie z każdego prawa ustanowionego prawem powinno być zapewnione bez dyskryminacji z jakiegokolwiek powodu, w tym z powodu urodzenia. Europejski Trybunał Praw Człowieka („ETPC”) interpretuje art. 8 Konwencji jako wymagający, aby w przypadku dziecka urodzonego w wyniku macierzyństwa zastępczego wszystkie państwa podlegające jurysdykcji ETPC uznawały pochodzenie dziecka od biologicznego rodzica docelowego, ustalone za granicą zgodnie z prawem, oraz aby przewidziały mechanizm prawnego uznania pochodzenia dziecka od rodzica docelowego niebędącego rodzicem biologicznym (na przykład w drodze przysposobienia). (19)Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że ze względu na podstawową specyfikę prawa Unii powstała ustrukturyzowana sieć zasad, przepisów i wzajemnie zależnych stosunków prawnych wiążących zarówno Unię i jej państwa członkowskie, jak i państwa członkowskie między sobą. Taka konstrukcja prawna opiera się na zasadniczym założeniu, zgodnie z którym każde państwo członkowskie dzieli ze wszystkimi pozostałymi państwami członkowskimi – i uznaje, że państwa te dzielą z nim – szereg wspólnych wartości, na których opiera się Unia, co sprecyzowano w art. 2 TUE. Założenie to oznacza i uzasadnia istnienie wzajemnego zaufania państw członkowskich do tego, że wartości te będą uznawane. (20)Zgodnie z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej („TUE”) równość i niedyskryminacja należą do wartości, na których opiera się Unia i które są wspólne państwom członkowskim. Art. 21 Karty zakazuje dyskryminacji m.in. ze względu na urodzenie. Art. 3 TUE i art. 24 Karty zapewniają ochronę praw dziecka, a art. 7 Karty zapewnia każdemu prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. (21)Zgodnie z postanowieniami konwencji międzynarodowych i prawem Unii niniejsze rozporządzenie powinno zapewnić dzieciom możliwość korzystania ze swoich praw i zachowania swojego statusu prawnego bez dyskryminacji w sytuacjach transgranicznych. W tym celu oraz w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, między innymi dotyczącego wzajemnego zaufania państw członkowskich, oraz orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, niniejsze rozporządzenie powinno obejmować uznawanie w jednym państwie członkowskim pochodzenia dziecka ustalonego w innym państwie członkowskim, niezależnie od tego, w jaki sposób dziecko zostało poczęte lub urodzone i niezależnie od tego, z jakiej rodziny pochodzi, włączając w to przysposobienie krajowe. W związku z tym, z zastrzeżeniem stosowania przepisów dotyczących prawa właściwego zawartych w niniejszym rozporządzeniu, powinno ono obejmować uznawanie w jednym państwie członkowskim ustalonego w innym państwie członkowskim pochodzenia dziecka mającego rodziców jednej płci. Niniejsze rozporządzenie powinno również obejmować uznawanie w jednym państwie członkowskim pochodzenia dziecka przysposobionego w ramach przysposobienia krajowego w innym państwie członkowskim na podstawie przepisów regulujących przysposobienie krajowe w tym państwie członkowskim. (22)Aby osiągnąć te cele, konieczne i właściwe jest, aby w niniejszym rozporządzeniu zebrać wspólne przepisy dotyczące jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania lub, odpowiednio, przyjmowania orzeczeń sądów i dokumentów urzędowych dotyczących pochodzenia dziecka, jak również przepisy dotyczące ustanowienia europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka w postaci wiążącego i stosowanego bezpośrednio aktu prawa Unii. (23)Niniejsze rozporządzenie obejmuje „sprawy cywilne”, w tym postępowania cywilne i wydane w nich orzeczenia dotyczące pochodzenia dziecka oraz dokumenty urzędowe dotyczące pochodzenia dziecka. Termin „sprawy cywilne” należy interpretować w sposób autonomiczny, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości. Należy go traktować jako niezależne pojęcie, którego wykładni dokonuje się na podstawie, po pierwsze, celów i systematyki niniejszego rozporządzenia, a po drugie, ogólnych zasad wynikających z całokształtu krajowych systemów prawnych. Termin „sprawy cywilne” należy zatem rozumieć jako mogący obejmować również środki, które w systemie prawnym państwa członkowskiego mogą należeć do instrumentów prawa publicznego. (24)Do celów niniejszego rozporządzenia pochodzenie dziecka, określane również mianem filiacji, może wynikać z więzi biologicznej, genetycznej, z przysposobienia lub z więzi prawnej. Również do celów niniejszego rozporządzenia pochodzenie dziecka powinno oznaczać ustalone prawnie pochodzenie dziecka i obejmować status prawny bycia dzieckiem konkretnego rodzica lub konkretnych rodziców. Rozporządzenie powinno obejmować ustalone w państwie członkowskim pochodzenie zarówno dzieci małoletnich, jak i pełnoletnich, w tym dziecka zmarłego i dziecka jeszcze nienarodzonego, niezależnie od tego, czy rodzicem jest osoba samotnie wychowująca dzieci, czy też rodzicami są osoby pozostające w związku faktycznym, w związku małżeńskim lub w związku, który zgodnie z prawem mającym zastosowanie do takiego związku ma porównywalne skutki, takim jak zarejestrowany związek partnerski. Niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie niezależnie od obywatelstwa dziecka, którego pochodzenie ma zostać ustalone, oraz niezależnie od obywatelstwa jego rodziców. Termin „rodzic” w niniejszym rozporządzeniu należy rozumieć odpowiednio jako odnoszący się do rodzica prawnego, docelowego rodzica dziecka urodzonego w wyniku macierzyństwa zastępczego, osoby, która występuje o ustalenie pochodzenia dziecka, lub osoby, w stosunku do której dziecko występuje o ustalenie swojego pochodzenia. (25)Niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania do ustalania pochodzenia dziecka w państwie członkowskim w sytuacji krajowej bez elementów transgranicznych. Niniejsze rozporządzenie nie powinno zatem zawierać przepisów dotyczących jurysdykcji lub prawa właściwego dla ustalania pochodzenia dziecka w sprawach krajowych, takich jak pochodzenie dziecka w wyniku przysposobienia krajowego w państwie członkowskim. Jednakże w celu ochrony praw dziecka i uniknięcia dyskryminacji w sytuacjach transgranicznych, jak określono w Karcie, zgodnie z potwierdzoną przez Trybunał Sprawiedliwości zasadą wzajemnego zaufania państw członkowskich, przepisy niniejszego rozporządzenia dotyczące uznawania lub, odpowiednio, przyjmowania orzeczeń sądów i dokumentów urzędowych dotyczących pochodzenia dziecka powinny mieć zastosowanie również do uznawania pochodzenia dziecka ustalonego w państwie członkowskim w sytuacjach krajowych, takich jak pochodzenie dziecka ustalone w państwie członkowskim w następstwie przysposobienia krajowego w tym państwie członkowskim. Przepisy niniejszego rozporządzenia dotyczące odpowiedniego zaświadczenia i europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka powinny zatem mieć zastosowanie również do pochodzenia dziecka ustalonego w państwie członkowskim w sytuacjach krajowych, na przykład w następstwie przysposobienia krajowego w państwie członkowskim. (26)Do celów niniejszego rozporządzenia przysposobienie krajowe w państwie członkowskim ma miejsce wówczas, gdy dziecko i rodzic adopcyjny lub rodzice adopcyjni mają miejsce zwykłego pobytu w tym samym państwie członkowskim i gdy w wyniku przysposobienia powstaje między nimi trwały stosunek filiacji. Aby uwzględnić rożne tradycje prawne państw członkowskich, niniejsze rozporządzenie powinno obejmować przysposobienie krajowe w państwie członkowskim, w którym przysposobienie skutkuje ustaniem stosunku prawnego między dzieckiem a rodzicami biologicznymi (przysposobienie całkowite), jak również przysposobienie krajowe w państwie członkowskim, w którym przysposobienie nie skutkuje ustaniem stosunku prawnego między dzieckiem a rodzicami biologicznymi (przysposobienie niepełne). (27)Przysposobienie zagraniczne, charakteryzujące się tym, że dziecko i rodzic adopcyjny lub rodzice adopcyjni mają miejsce zwykłego pobytu w różnych państwach, jest regulowane konwencją haską z 1993 r. o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego, której stronami są wszystkie państwa członkowskie. Niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania do przysposobienia zagranicznego, niezależnie od tego, czy dotyczy ono dwóch państw członkowskich, czy państwa członkowskiego i państwa trzeciego, oraz niezależnie od tego, czy dane przysposobienie zagraniczne jest objęte konwencją haską. (28)Chociaż ustalenie i uznanie pochodzenia dziecka zgodnie z niniejszym rozporządzeniem jest istotne dla innych dziedzin prawa cywilnego, zakres stosowania niniejszego rozporządzenia powinien być ograniczony do jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania orzeczeń i przyjmowania dokumentów urzędowych dotyczących pochodzenia dziecka. Dla pełnej jasności, inne dziedziny prawa cywilnego, które mogłyby być postrzegane jako powiązane z kwestią pochodzenia dziecka, powinny zostać wyraźnie wyłączone z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia. (29)W szczególności przepisy dotyczące jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania orzeczeń i przyjmowania dokumentów urzędowych określone w niniejszym rozporządzeniu nie powinny mieć zastosowania do uprawnienia do alimentów, regulowanego rozporządzeniem Rady (WE) nr 4/2009; praw spadkowych, regulowanych rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012; ani spraw dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, regulowanych rozporządzeniem Rady (UE) 2019/1111. Ponieważ jednak kwestia pochodzenia dziecka musi być rozstrzygnięta jako kwestia wstępna zanim przystąpi się do rozstrzygania dotyczących dziecka spraw z zakresu odpowiedzialności rodzicielskiej, obowiązku alimentacyjnego lub dziedziczenia, niniejsze rozporządzenie powinno ułatwiać stosowanie wyżej wymienionych aktów prawnych Unii z zakresu prawa rodzinnego i dziedziczenia. (30)Niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania do kwestii wstępnych, takich jak istnienie, ważność lub uznanie małżeństwa lub związku, który zgodnie z mającym do niego zastosowanie prawem ma porównywalne skutki; wymienione kwestie wstępne powinny nadal podlegać prawu krajowemu państw członkowskich, w tym ich przepisom prawa prywatnego międzynarodowego oraz, w stosownych przypadkach, orzecznictwu Trybunału Sprawiedliwości dotyczącemu swobodnego przemieszczania się. (31)Z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia należy wyłączyć wymogi dotyczące wpisania informacji o pochodzeniu dziecka do rejestru. Prawo państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest rejestr, powinno określać warunki prawne i sposób dokonywania wpisu oraz organy, które są odpowiedzialne za sprawdzenie, czy spełniono wszystkie wymogi oraz czy przedstawiona lub sporządzona dokumentacja jest wystarczająca lub zawiera niezbędne informacje. Aby uniknąć powielania dokumentów, krajowe organy rejestracyjne powinny przyjmować dokumenty, które zostały sporządzone przez właściwe organy w innym państwie członkowskim i których swobodny przepływ przewiduje się w niniejszym rozporządzeniu. W szczególności europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka, wydane na podstawie niniejszego rozporządzenia, powinno stanowić ważny dokument do celów wpisania informacji o pochodzeniu dziecka do rejestru państwa członkowskiego. Ponieważ procedura wydawania europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka oraz jego treść i skutki powinny być jednolite we wszystkich państwach członkowskich, jak określono w niniejszym rozporządzeniu, a europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka powinno być wydawane zgodnie z przepisami dotyczącymi jurysdykcji i prawa właściwego ustanowionymi w niniejszym rozporządzeniu, organy uczestniczące w rejestracji nie powinny wymagać, aby europejskie poświadczenie pochodzenia dziecka zostało najpierw zamienione na krajowy dokument dotyczący pochodzenia dziecka. Nie powinno to jednak wykluczać możliwości, aby organy uczestniczące w rejestracji potwierdziły okoliczności niezbędne do ustalenia autentyczności europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka lub zwróciły się do osoby ubiegającej się o jego rejestrację o dostarczenie dodatkowych informacji, wymaganych na mocy prawa państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest dany rejestr, pod warunkiem że informacje te nie są już zawarte w europejskim poświadczeniu pochodzenia dziecka. Właściwy organ może wskazać osobie ubiegającej się o rejestrację, w jaki sposób można uzupełnić brakujące informacje. Z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia należy wyłączyć także skutki wpisania pochodzenia dziecka do rejestru (takie jak, w zależności od prawa krajowego, fakt, że wpis stanowi ustalenie pochodzenia dziecka lub jedynie dowód wcześniej ustalonego pochodzenia dziecka), które to powinno określać prawo państwa członkowskiego, w którym prowadzony jest dany rejestr. (32)Niniejsze rozporządzenie nie powinno obejmować uznawania orzeczeń sądów wydanych w państwie trzecim w sprawach dotyczących pochodzenia dziecka, ani uznawania lub, odpowiednio, przyjmowania dokumentów urzędowych dotyczących pochodzenia dziecka sporządzonych lub zarejestrowanych w państwie trzecim. Uznawanie lub przyjmowanie takich dokumentów powinno nadal podlegać prawu krajowemu poszczególnych państw członkowskich. (33)Ustalenie pochodzenia dziecka powinno oznaczać prawne określenie stosunku prawnego między dzieckiem a każdym z rodziców i należy przez nie rozumieć także ustalenie pochodzenia dziecka w wyniku powództwa o zaprzeczenie ustalonego wcześniej pochodzenia dziecka. W stosownych przypadkach niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie również do sytuacji, w której ustalone pochodzenie dziecka wygasło lub ustało. (34)Niezależnie od różnic w prawie krajowym różnych państw, pochodzenie dziecka zazwyczaj ustala się ex lege lub w drodze aktu właściwego organu. Przykładem ustalenia pochodzenia dziecka, które ma miejsce ex lege, jest stwierdzenie pochodzenia dziecka od osoby, która je urodziła, oraz domniemanie prawne pochodzenia dziecka od małżonka lub zarejestrowanego partnera osoby, która urodziła dziecko. Przykładem ustalenia pochodzenia dziecka w drodze aktu właściwego organu jest ustalenie pochodzenia dziecka orzeczeniem sądu (np. w postępowaniu o przysposobienie, w postępowaniu o zaprzeczenie pochodzenia dziecka lub w postępowaniu o ustalenie pochodzenia dziecka, np. poprzez udowodnienie istnienia faktycznego i trwałego stosunku filiacji), aktem notarialnym (np. w drodze przysposobienia lub w przypadku dziecka jeszcze nienarodzonego), decyzją administracyjną (np. po uznaniu ojcostwa) lub wpisem do rejestru. Pochodzenie dziecka zazwyczaj wpisuje się do rejestru stanu cywilnego, ewidencji obywateli lub rejestru ludności. Dowodem na pochodzenie dziecka może być dokument ustalający pochodzenie dziecka (taki jak orzeczenie sądu, akt notarialny lub decyzja administracyjna ustalająca pochodzenie dziecka). Najczęściej jednak dowodem na pochodzenie dziecka jest sam wpis do rejestru, odpis z właściwego rejestru lub dokument zawierający informacje wpisane do właściwego rejestru (taki jak akt urodzenia lub poświadczenie pochodzenia dziecka).

(35)Sprawne i prawidłowe funkcjonowanie unijnej przestrzeni sprawiedliwości z poszanowaniem różnych systemów i tradycji prawnych państw członkowskich ma dla Unii zasadnicze znaczenie. W tym względzie państwa członkowskie powinny dalej budować wzajemne zaufanie do swoich systemów wymiaru sprawiedliwości. (36)Aby ułatwić uznawanie orzeczeń sądów i dokumentów urzędowych w sprawach dotyczących pochodzenia dziecka, w niniejszym rozporządzeniu należy ustanowić jednolite przepisy dotyczące jurysdykcji w zakresie ustalania pochodzenia dziecka w sytuacjach z elementem transgranicznym. W niniejszym rozporządzeniu należy również wyjaśnić kwestię prawa dzieci w wieku poniżej 18 lat do otrzymania możliwości wyrażenia swoich poglądów w postępowaniu, którego są podmiotem. (37)Niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć wpływu na kwestię tego, które organy w poszczególnych państwach członkowskich są właściwe w sprawach dotyczących pochodzenia dziecka (np. sądy, organy administracji, notariusze, urzędnicy stanu cywilnego lub inne organy). (38)Niniejsze rozporządzenie powinno respektować różne systemy regulujące kwestie pochodzenia dziecka stosowane w państwach członkowskich. W odniesieniu do „dokumentów urzędowych” państwa członkowskie często uprawniają organy – takie jak notariusze, organy administracji lub urzędnicy stanu cywilnego – do sporządzania dokumentów urzędowych ustalających pochodzenie dziecka mających wiążący skutek prawny w państwie członkowskim, w którym zostały sporządzone lub zarejestrowane („dokumenty urzędowe o wiążącym skutku prawnym”), lub do sporządzania dokumentów urzędowych niemających wiążącego skutku prawnego w państwie członkowskim, w którym zostały sporządzone lub zarejestrowane, ale wywołujących w tym państwie członkowskim skutki dowodowe („dokumenty urzędowe bez wiążącego skutku prawnego”). Termin „uprawnienie” w niniejszym rozporządzeniu należy interpretować w sposób autonomiczny zgodnie z definicją „dokumentu urzędowego” stosowaną horyzontalnie w unijnych aktach prawnych oraz w świetle celów niniejszego rozporządzenia. (39)W celu ochrony interesu dziecka jurysdykcję należy ustalać na podstawie kryterium bliskości. W związku z tym, w miarę możliwości, jurysdykcja powinna należeć do państwa członkowskiego miejsca zwykłego pobytu dziecka. Aby ułatwić dziecku dostęp do wymiaru sprawiedliwości w państwie członkowskim, właściwość przemienna powinna jednak również przysługiwać państwu członkowskiemu obywatelstwa dziecka, państwu członkowskiemu miejsca zwykłego pobytu strony przeciwnej (na przykład osoby, w stosunku do której dziecko występuje o ustalenie swojego pochodzenia), państwu członkowskiemu miejsca zwykłego pobytu któregokolwiek z rodziców, państwu członkowskiemu obywatelstwa któregokolwiek z rodziców lub państwu członkowskiemu miejsca urodzenia dziecka. (40)Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości miejsce zwykłego pobytu dziecka należy ustalać na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych danego przypadku. Poza fizyczną obecnością dziecka na terytorium państwa członkowskiego należy uwzględnić inne czynniki, na podstawie których można wykazać, że obecność ta nie ma w żadnym razie charakteru tymczasowego lub okazjonalnego i wskazuje na pewną integrację dziecka ze środowiskiem społecznym i rodzinnym w miejscu, które w praktyce stanowi centrum interesów osobistych dziecka. Do czynników tych należą: czas trwania, regularność, okoliczności i przyczyny pobytu dziecka na terytorium danego państwa członkowskiego oraz obywatelstwo dziecka, przy czym poszczególne czynniki są zróżnicowane w zależności od wieku danego dziecka. Należą do nich także miejsce i warunki uczęszczania do szkoły oraz więzi rodzinne i społeczne dziecka w państwie członkowskim. Można również uwzględnić zamiar rodziców osiedlenia się z dzieckiem w danym państwie członkowskim, jeżeli zamiar ten przejawia się w konkretnych działaniach, takich jak zakup lub wynajem miejsca zamieszkania w danym państwie członkowskim. Z kolei obywatelstwo osoby, która urodziła dziecko, lub jej poprzednie miejsce zamieszkania w państwie członkowskim sądu, do którego wniesiono sprawę, nie ma znaczenia, a fakt, że dziecko urodziło się w tym państwie członkowskim i posiada jego obywatelstwo, jest niewystarczający. (41)W przypadku gdy w niniejszym rozporządzeniu jest mowa o obywatelstwie jako łączniku do celów jurysdykcji lub prawa właściwego, kwestia tego, w jaki sposób traktować dziecko lub rodzica posiadających więcej niż jedno obywatelstwo, stanowi kwestię wstępną, pozostającą poza zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia, i należy ją określić zgodnie z prawem krajowym, w tym – w stosownych przypadkach – konwencjami międzynarodowymi, przy pełnym poszanowaniu ogólnych zasad Unii. Do celów niniejszego rozporządzenia dziecko lub rodzic posiadający więcej niż jedno obywatelstwo mogą wybrać sąd lub prawo każdego z państw członkowskich, których obywatelstwo posiadają w chwili wniesienia sprawy do sądu lub w chwili ustalenia pochodzenia dziecka. (42)Jeżeli jurysdykcji nie można ustalić na podstawie ogólnych alternatywnych podstaw jej ustalania, powinna ona przysługiwać sądom państwa członkowskiego, w którym dziecko się znajduje. Zasada ta, opierająca się na obecności dziecka, powinna w szczególności umożliwiać sądom państwa członkowskiego wykonywanie jurysdykcji w odniesieniu do dzieci będących obywatelami państw trzecich, w tym w odniesieniu do osób ubiegających się o ochronę międzynarodową lub korzystających z takiej ochrony, takich jak dzieci, które są uchodźcami, i dzieci, które zostały przesiedlone za granicę z powodu niepokojów w państwie ich zwykłego pobytu. (43)Jeżeli żaden sąd państwa członkowskiego nie ma jurysdykcji zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, jurysdykcję określa się w każdym państwie członkowskim według prawa tego państwa członkowskiego, z uwzględnieniem instrumentów międzynarodowych obowiązujących w tym państwie członkowskim. (44)W celu przeciwdziałania sytuacjom pozbawienia prawa do sądu, należy przewidzieć w niniejszym rozporządzeniu przepis dotyczący forum necessitatis, co pozwoli sądowi państwa członkowskiego rozpoznawać, w wyjątkowych przypadkach, sprawę dotyczącą pochodzenia dziecka, która ma ścisły związek z państwem trzecim. Za taki wyjątkowy przypadek można uznać sytuację, gdy postępowanie nie może toczyć się w danym państwie trzecim, na przykład z powodu wojny domowej, lub gdy nie można racjonalnie oczekiwać od dziecka lub innej zainteresowanej strony wszczęcia lub prowadzenia postępowania w tym państwie. Jurysdykcja oparta na forum necessitatis powinna być jednak sprawowana wyłącznie wtedy, gdy sprawa ma wystarczający związek z państwem członkowskim sądu, do którego ją wniesiono. (45)W trosce o ekonomię i skuteczność procesową, jeżeli wynik postępowania przed sądem państwa członkowskiego niemającego na podstawie niniejszego rozporządzenia jurysdykcji uzależniony jest od rozstrzygnięcia kwestii wpadkowej wchodzącej w zakres niniejszego rozporządzenia, niniejsze rozporządzenie nie powinno uniemożliwiać sądom tego państwa członkowskiego rozstrzygnięcia tej kwestii. Jeżeli zatem przedmiotem postępowania jest na przykład spór dotyczący dziedziczenia, w którym konieczne jest ustalenie pochodzenia dziecka od osoby zmarłej do celów tego postępowania, państwo członkowskie mające jurysdykcję do rozpoznania tego sporu dotyczącego dziedziczenia powinno mieć prawo rozstrzygnąć tę kwestię na potrzeby toczącego się postępowania, bez względu na to, czy na podstawie niniejszego rozporządzenia ma jurysdykcję do rozpoznawania spraw dotyczących pochodzenia dziecka. Wszelkie takie rozstrzygnięcia powinny być dokonywane zgodnie z prawem właściwym wskazanym przez niniejsze rozporządzenie i wywoływać skutki wyłącznie w danym postępowaniu. (46)Aby zapewnić harmonijne funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości należy unikać wydawania niedających się ze sobą pogodzić orzeczeń sądu w różnych państwach członkowskich. W tym celu w niniejszym rozporządzeniu należy przewidzieć ogólne zasady proceduralne podobne do zasad przewidzianych w innych aktach prawnych Unii w obszarze współpracy sądowej w sprawach cywilnych. (47)Jedną z takich zasad proceduralnych jest zasada zawisłości sprawy, która powinna mieć zastosowanie, gdy ta sama sprawa dotycząca pochodzenia dziecka zostanie wniesiona do różnych sądów w różnych państwach członkowskich. Na podstawie tej zasady należy ustalić, który sąd powinien prowadzić postępowanie w da