UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Proponowana zmiana 4. dyrektywy jest także spójna ze zmianami sytuacji na całym świecie. Na szczeblu międzynarodowym do działań na rzecz zapobiegania uzyskiwaniu dostępu przez grupy terrorystyczne do międzynarodowych instytucji finansowych wzywały rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2199(2015) i 2253(2015). Dodatkowo w stanowisku z dnia 18 kwietnia 2016 r. kraje G20 zaapelowały do Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF) oraz Globalnego Forum Przejrzystości i Wymiany Informacji w Celach Podatkowych o przedstawienie wstępnych propozycji w celu usprawnienia wdrożenia międzynarodowych standardów w sprawie przejrzystości, w tym dotyczących dostępności informacji o beneficjentach rzeczywistych oraz ich międzynarodowej wymiany.

Jednocześnie, obok kwestii finansowania terroryzmu, ujawniono znaczące luki w zakresie przejrzystości transakcji finansowych na całym świecie, które świadczą o tym, że raje podatkowe są często wykorzystywane jako miejsce siedziby podmiotów pośrednich, które służą stworzeniu dystansu pomiędzy rzeczywistym właścicielem a posiadanymi przez niego aktywami, często po to, by uniknąć lub uchylić się od płacenia podatków. Celem niniejszego wniosku jest zapobieżenie ukrywaniu środków na szeroką skalę, które może utrudnić skuteczną walkę z przestępczością finansową, a także zapewnienie większej przejrzystości korporacyjnej, tak by prawdziwi beneficjenci rzeczywiści spółek lub innych porozumień prawnych nie mogli schować się za podmioty o nieujawnionej tożsamości.

Stabilny system finansowy, w którym istnieje odpowiednia kontrola oraz działają narzędzia analityczne, dzięki odkrywaniu niestandardowych schematów transakcji może przyczynić się do lepszego poznania powiązań, sieci i zagrożeń terrorystycznych i przestępczych, a także przyczyniać się do podejmowania odpowiednich działań zapobiegawczych przez wszystkie zainteresowane właściwe organy. Wciąż istnieją jednak luki w nadzorze wielu środków finansowych wykorzystywanych przez terrorystów, od gotówki poprzez handel dobrami kultury aż do wirtualnych walut i anonimowych kart przedpłaconych. Niniejszy wniosek ma na celu wyeliminowanie tych luk, zapobiegając jednocześnie niepotrzebnym przeszkodom utrudniającym funkcjonowanie rynku płatności i rynku finansowego dla zwykłych, przestrzegających prawa obywateli i przedsiębiorstw, dbając w ten sposób o równowagę między koniecznością zaostrzenia środków bezpieczeństwa a potrzebą ochrony praw podstawowych, w tym danych osobowych i swobód gospodarczych.

Mimo to zagrożenie terrorystyczne w ostatnich latach narasta i zmienia się. Jednocześnie postępy w technologii i komunikacji sprawiły, że w systemie finansowym stanowiącym sieć globalnych powiązań łatwo jest ukrywać i przenosić środki finansowe w dowolne miejsce na świecie, tworząc szybko i w nieskomplikowany sposób kolejne firmy przykrywki w różnych państwach i jurysdykcjach, co sprawia, że coraz trudniej jest wyśledzić takie środki. Podmioty zajmujące się praniem pieniędzy, oszuści podatkowi, terroryści, oszuści i inni przestępcy są dzięki temu w stanie zatrzeć po sobie ślady.

Przyjęcie w maju 2015 r. zaktualizowanych zasad przeciwdziałania praniu pieniędzy stanowiło istotny krok na drodze do zwiększenia skuteczności wysiłków UE w walce z praniem pieniędzy pochodzących z działalności przestępczej oraz do zwalczania finansowania działań terrorystycznych.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

20 maja 2015 r. zostały przyjęte zmienione ramy na rzecz przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT). Na zmienione zasady składają się 4. dyrektywa oraz rozporządzenie (UE) 2015/847 w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych.

Dniem transpozycji 4. dyrektywy oraz dniem wejścia w życie rozporządzenia (UE) nr 2015/847 jest 26 czerwca 2017 r. Komisja zachęciła jednak państwa członkowskie do przyjęcia wcześniejszej daty transpozycji 4. dyrektywy, a niniejszy wniosek zmienia ją na 1 stycznia 2017 r. Proponowane zmiany dotyczą wybranych problemów, które mogą już dziś być przedmiotem apelu do państw członkowskich o podjęcie działań w ramach trwającego procesu transpozycji przepisów 4. dyrektywy. Wszystkie działania mają na celu zwiększenie skuteczności obecnego systemu AML/CFT i zostały przygotowane po to, by w spójny sposób go uzupełniać. Dlatego też we wniosku wskazano zasady, które czerpią z doświadczeń państw członkowskich w zakresie transpozycji i wdrożenia 4. dyrektywy (ustanowienie centralnych rejestrów), uwzględnia wnioski państw, które skutecznie stosują te zasady (wyznaczenie nowych podmiotów zobowiązanych, nadanie uprawnień jednostkom analityki finansowej (FIU), harmonizacja podejścia dotyczącego państw trzecich wysokiego ryzyka) oraz odzwierciedla najnowsze tendencje w walce z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu (poprawa dostępu do informacji o beneficjentach rzeczywistych). Wniosek ustanawia ramy, które powinny sprawić, że krajowe porządki prawne państw członkowskich staną się aktualne oraz będą lepiej odpowiadały bieżącym wyzwaniom. W świetle podjętych już zobowiązań państwa członkowskie powinny mieć możliwość przyspieszenia transpozycji tych przepisów.

Niniejszy wniosek wykorzystuje ustalenia i ocenę Komisji za pośrednictwem istniejących mechanizmów oceny ram prawnych i instytucjonalnych oraz praktyki w obszarze zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Opiera się on na danych udostępnionych Komisji w kontekście transpozycji 4. dyrektywy. Proponowane zmiany uwzględniają także istniejące badania i sprawozdania z nich (w szczególności z badań prowadzonych w latach 2009 i 2012) w zakresie zasad ich stosowania obowiązujących w państwach członkowskich, wszystkie nowo ustanowione wymagania międzynarodowe (w szczególności zmienione zalecenia FATF), a także wszystkie informacje zebrane do tej pory w ramach otwartych postępowań o naruszenie na podstawie art. 258 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Dodatkowo w celu uzyskania kompleksowego i dokładnego obrazu sytuacji Komisja uwzględniła dane udostępniane w ramach międzynarodowej współpracy w zakresie nadzoru finansowego.

Jeżeli chodzi o egzekwowanie, niniejszy wniosek wykorzystuje zebrane doświadczenia we wdrażaniu istniejących przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i kładzie większy nacisk na wdrażanie obecnych przepisów. Wniosek jest wyrazem zobowiązania Komisji na rzecz ścisłego monitorowania prawidłowej transpozycji dyrektywy i skuteczności systemów krajowych państw członkowskich. W tym względzie Komisja będzie wykorzystywać jako podstawę do oceny skuteczności wyniki wcześniejszych prac FATF (w ramach procesu wzajemnych ocen) lub wykorzysta krajowe analizy ryzyka dokonane przez państwa członkowskie.

Jeżeli chodzi o prawo spółek oraz dyrektywę 2009/101/WE, niniejsza dyrektywa została już przetransponowana na państwa członkowskie. Proponowane zmiany dyrektywy 2009/101/WE tworzą nowy zbiór przepisów mających zastosowanie do jasno zdefiniowanej kategorii spółek i trustów, który odzwierciedla i uzupełnia zasady określone w zmienionej 4. dyrektywie, w celu zapewnienia większej przejrzystości korporacyjnej. Ponieważ te nowe przepisy mają odmienny zakres stosowania, muszą zostać włączone do dyrektywy 2009/101/WE i zawierać niezbędne odniesienia do 4. dyrektywy.