P6_TA(2005)0045

Europejski plan działania 2004-2010 na rzecz środowiska i zdrowia

Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie europejskiego planu działania 2004-2010 na rzecz środowiska i zdrowia (2004/2132(INI))

Parlament Europejski,

- uwzględniając komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego dotyczący europejskiego planu działania 2004-2010 na rzecz środowiska i zdrowia (COM(2004)0416),

- uwzględniając swoją rezolucję z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie europejskiej strategii w dziedzinie środowiska i zdrowia [1],

- uwzględniając plan działania Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) przyjęty na Czwartej Paneuropejskiej Konferencji Ministrów Środowiska i Zdrowia w Budapeszcie w dniach 23- 25 czerwca 2004 r.,

- uwzględniając art. 45 Regulaminu,

- uwzględniając sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (A6-0008/2005),

A. mając na uwadze, że zagrożenia dla zdrowia, jakie niosą ze sobą źródła zanieczyszczeń środowiska, są jedną z głównych przyczyn zaniepokojenia obywateli Europy, oraz że Unia Europejska nie powinna zwlekać z wprowadzeniem rzeczywistej polityki ochrony zdrowia środowiskowego,

B. mając na uwadze, że środowisko naturalne może przyczynić się do ochrony zdrowia publicznego w Unii Europejskiej,

C. mając na uwadze, że europejski plan działania na rzecz środowiska i zdrowia zaproponowany przez Komisję miał wdrażać europejską strategię w dziedzinie środowiska i zdrowia, znaną też jako SCALE (oparta na nauce (Science), ukierunkowana na dzieci (Children), propagująca wzrost świadomości (Awareness), wykorzystująca instrumenty prawne (Legal instruments) i obejmująca stałą ocenę (Evaluation)) (COM(2003)0338),

D. mając na uwadze, że ocena ryzyka związanego z zanieczyszczeniem środowiska dla zagrożonych grup ludności, a w szczególności dzieci, nie została w dostateczny sposób uwzględniona w planie działania wbrew postanowieniom inicjatywy SCALE,

E. mając przy tym na uwadze, że w Unii Europejskiej blisko jedna trzecia chorób dziecięcych ujawniających się między urodzeniem a dziewiętnastym rokiem życia, jest wywołana czynnikami środowiskowymi, zaś ponad 40 % tej liczby dotyka dzieci poniżej 5 roku życia,

F. mając na uwadze, że dzieci są szczególnie wrażliwe na przedwczesny kontakt z czynnikami środowiskowymi mogącymi wywołać przewlekłe choroby, które niekiedy objawiają się dopiero po kilkudziesięciu latach,

G. mając na uwadze, że inne grupy społeczne, w tym rodziny o niskich dochodach lub rodziny niepełne i wspólnoty mniejszościowe, również są narażone na nieproporcjonalne poziomy zagrożenia zdrowia z powodu ich pozycji społecznej lub sytuacji ekonomicznej, oraz mając na uwadze, że grupy te również wymagają szczególnego uwzględnienia,

H. mając na uwadze, że w Europie dzieci w swoich miejscach zamieszkania są w różnym stopniu narażone na wpływ zanieczyszczeń oraz że w związku z tym każde działanie Unii Europejskiej w tej dziedzinie powinno również mieć na celu zwalczanie nierówności w zakresie zdrowia dzieci,

I. mając na uwadze znaczny i niepokojący wzrost przypadków następujących chorób w ciągu ostatnich 20 lat:

- ostre infekcje dróg oddechowych, główna przyczyna śmiertelności wśród dzieci poniżej 5 roku życia, których związek z zanieczyszczeniem powietrza zewnętrznego i wewnątrz budynków został udowodniony,

- zaburzenia neurorozwojowe, niekiedy nieodwracalne, wywołane przedwczesnym narażeniem na działanie substancji niebezpiecznych, np. ołowiu, metylortęci, PCB, niektórych rozpuszczalników i pestycydów,

J. mając na uwadze, że na posiedzeniu w dniach 1 i 2 czerwca 2004 r. Rada przyjęła konkluzje dotyczące astmy dziecięcej i zwróciła się do Komisji i Państw Członkowskich o pełne uwzględnienie poważnego wyzwania, jakim jest dla zdrowia publicznego astma dziecięca,

K. mając na uwadze, że priorytetem obecnego planu działania w pierwszym cyklu 2004-2010 jest wzmocnienie koordynacji i horyzontalnego charakteru działań prowadzonych przez podmioty w zakresie środowiska, zdrowia i badań, a jego głównym celem jest wzrost poziomu wiedzy o wpływie zanieczyszczenia środowiska na zdrowie,

L. mając na uwadze, że takie podejście jest z gruntu nieodpowiednie, gdyż nie uwzględnia licznych oficjalnych opublikowanych badań naukowych, wskazujących na powiązanie między czynnikami środowiskowymi a czterema chorobami uznanymi w komunikacie za priorytetowe: astmą, alergiami dziecięcymi, zaburzeniami rozwoju neurologicznego, nowotworami i zaburzeniami systemu wewnątrzwydzielniczego,

M. mając na uwadze, że plan działania w ogóle nie uwzględnia użycia instrumentów prawnych wbrew postanowieniom inicjatywy SCALE (litera "L"),

N. mając na uwadze, że dwa z trzech ostatecznych celów SCALE, czyli redukcja obciążeń chorobowych związanych z czynnikami środowiskowymi oraz identyfikacja nowych zagrożeń dla zdrowia spowodowanych przez czynniki środowiskowe i zapobieganie tym zagrożeniom, nie zostały zawarte w planie działania,

O. mając na uwadze, że jeden z trzech głównych filarów pierwszego cyklu SCALE — redukcja narażenia — nie został zawarty w planie działania,

P. mając jednakże na uwadze, że zarówno Parlament Europejski w swojej rezolucji z dnia 31 marca 2004 r., jak i 52 europejskich ministrów zdrowia i środowiska w planie działania z dnia 25 czerwca 2004 r. potwierdziło potrzebę odwołania się do zasady ostrożności ze względu na nadmiernie wysokie potencjalne koszty i duże zagrożenia dla naszego zdrowia i środowiska, do których może prowadzić zaniechanie działań,

Q. mając na uwadze niedawny pozytywny sygnał, jaki dała Rada ds. Konkurencyjności, która stosując zasadę ostrożności podjęła decyzję o zakazie stosowania sześciu produktów chemicznych z rodziny ftalanów w produkcji plastikowych zabawek dla dzieci,

R. mając na uwadze, że tego rodzaju woli politycznej brakuje najwyraźniej w planie działania, który w żadnym miejscu nie sugeruje stosowania zasady ostrożności, nawet jeżeli wpływ danego źródła zanieczyszczeń na zdrowie jest łatwy do ustalenia, w szczególności w przypadku chorób zakaźnych i niektórych nowotworów,

S. mając na uwadze, że do planu działania należy wprowadzić ciągłą ocenę prowadzoną w celu "weryfikacji skuteczności i racjonalności wydatków na działania pod względem redukcji problemów zdrowotnych związanych ze środowiskiem", zgodnie z założeniami SCALE (litera "E"),

T. mając na uwadze, że postanowienia Konwencji z Aarhus i dyrektywy 2003/4/WE [2] w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska stanowią idealne ramy dla systemu UE w zakresie monitorowania środowiska i zdrowia, w związku z tym mając na uwadze, że obecnie konieczne są praktyczne działania,

U. mając na uwadze, że wszystkie środki, których celem jest szkolenie oraz zainteresowanie specjalistów z sektora medycznego związkami między środowiskiem a zdrowiem należy przyjmować z zadowoleniem, gdyż stanowią niezbędny krok naprzód w podnoszeniu poziomu wiedzy obywateli o tej nowej problematyce,

V. mając na uwadze, że Komisja nie włączyła do europejskiego planu działania 2004-2010 na rzecz środowiska i zdrowia żadnych szczegółowych propozycji dotyczących środków finansowych koniecznych do wdrożenia tych działań,

1. wyraża dezaprobatę wobec obniżenia zamierzeń i ambicji planu działania w stosunku do europejskiej strategii w dziedzinie środowiska i zdrowia, której realizacji ma służyć; uważa, że plan działania można postrzegać co najwyżej jako plan działań badawczych, który sam w sobie nie spowoduje raczej redukcji obciążenia chorobami wynikającego z czynników środowiskowych;

2. ubolewa, że na trzynaście działań określonych w strategii Komisji w zakresie środowiska i zdrowia na lata 2004-2010, jedynie cztery dotyczą konkretnych środków, a w żadnym z nich nie wyznaczono celów;

3. stwierdza brak jakiejkolwiek wzmianki dotyczącej bezzwłocznego wprowadzenia systemu nadzoru biologicznego w skali Unii opartego na kontroli markerów biologicznych i mającego na celu pomiar narażenia na obecne w środowisku zanieczyszczenia, w powiązaniu z obserwacją efektów tych pomiarów przez specjalistów w dziedzinie medycyny środowiskowej;

4. uważa, że nadzór biologiczny powinien mieć swoje miejsce w polityce oceny ryzyka i dotyczyć przede wszystkim chorób zakaźnych, na przykład choroby legionistów, i nowotworów wywołanych przez niektóre zanieczyszczenia, gdzie łańcuch przyczynowo-skutkowy jest łatwy do ustalenia, jak związek między azbestem a rakiem opłucnej, arsenem a rakiem nerek oraz między niektórymi pestycydami a białaczką, nowotworami węzłów chłonnych i rakiem prostaty;

5. przypomina, że brak pewności naukowej i potrzeba przeprowadzenia dodatkowych badań w zakresie chorób wieloczynnikowych nie powinny stanowić pretekstu do opóźniania wdrożenia pilnych i niezbędnych działań mających na celu ograniczenie narażenia dzieci i dorosłych na zanieczyszczenia środowiska;

6. uznaje, że, z zastrzeżeniem przepisów obecnego ustawodawstwa wspólnotowego i po wysłuchaniu opinii właściwego komitetu naukowego, należy pilnie rozważyć ograniczenie sprzedaży i/lub wykorzystania na rynku europejskim następujących niebezpiecznych substancji, na które szczególnie narażone są noworodki, dzieci, kobiety w ciąży, osoby starsze, robotnicy i inne grupy ryzyka, w miarę, jak dostępne stają się bezpieczniejsze substancje alternatywne:

- sześciu produktów z rodziny ftalanów (DEHP, DINP, DBP, DIDP, DNOP, BBP) w produktach krajowych stosowanych we wnętrzach i w urządzeniach medycznych, z wyjątkiem sytuacji, w której takie ograniczenie miałoby negatywny wpływ na leczenie,

- chlorowanych rozpuszczalników wykorzystywanych do produkcji farb, powłok i polimerów,

- rtęci wykorzystywanej w amalgamatach dentystycznych oraz nieelektrycznych i nieelektronicznych urządzeniach pomiarowych i monitorujących,

- kadmu, w różnych zastosowaniach,

- trzech produktów z rodziny pestycydów fosforoorganicznych (chlorpyrifosu, diazinonu i malationu) i endosulfanu, pestycydu chlorowcoorganicznego, we wszystkich zastosowaniach;

7. zwraca się do Komisji o nadanie priorytetowego charakteru badaniom nad wytwarzaniem i użyciem produktów konsumenckich codziennego użytku, zawierających substancje chemiczne mogące wywoływać u ludzi alergie i raka;

8. nalega, aby pod kierownictwem Komisji przeprowadzić badanie epidemiologiczne dzieci według modelu National Children's Study w Stanach Zjednoczonych w celu obserwacji od okresu płodowego do osiągnięcia dorosłości związku między chorobami związanymi ze środowiskiem a narażeniem na główne czynniki zanieczyszczające;

9. podkreśla, że należy unikać jakiegokolwiek zwiększenia ilości testów na zwierzętach w ramach planu działania oraz że należy rozważyć opracowanie i wykorzystanie alternatywnych metod testowania;

10. zwraca się do Komisji, aby zapewniła, że wszelkie podejmowane oceny ryzyka będą szczególnie uwzględniać zagrożenie dla płodów, niemowląt i dzieci, tam gdzie te szczególnie wrażliwe grupy są potencjalnie narażone;

11. zauważa, że Światowa Organizacja Zdrowia wykonuje pożyteczną pracę w dziedzinie zdrowia i środowiska, oraz podkreśla wagę współpracy międzynarodowej w celu zapewnienia lepszego zbadania związku między środowiskiem i zdrowiem oraz podjęcia skutecznych działań;

12. podkreśla znaczenie kształcenia i informowania społeczeństwa w zakresie kwestii związanych ze środowiskiem i zdrowiem, a szczególnie korzyści wynikających z bogactwa i różnorodności środowiska naturalnego i obszarów zabudowanych dla fizycznego i psychicznego zdrowia i samopoczucia ludzi; zaznacza, że zdrowe środowisko i styl życia nie są jedynie wynikiem indywidualnych wyborów trybu życia, co dotyczy w szczególności mniej uprzywilejowanych grup ludności, takich, jak obywatele o niskich dochodach; uważa, że należy wspierać lokalne projekty informacyjne z wykorzystaniem wiedzy specjalistów z ośrodków opieki zdrowotnej i szpitali oraz pracowników socjalnych na temat problemów lokalnych, aby uniknąć odgórnego podejścia w zwiększaniu świadomości w zakresie tych kwestii;

13. podkreśla, że dane należy zbierać w sposób umożliwiający przeanalizowanie, jak poszczególne grupy społeczne są narażone na różne zanieczyszczenia i jaki jest ich wpływ na te grupy; uważa, że, przykładowo, większa wiedza o narażeniu i wpływie różnych rodzajów zanieczyszczenia środowiska na kobiety i mężczyzn zależy całkowicie od statystyk prowadzonych dla poszczególnych płci;

14. ubolewa, że nie wspomniano o wpływie zanieczyszczenia na zdrowie psychiczne i system nerwowy;

15. wzywa do określenia w planie działania, w trybie priorytetowym, akceptowalnych warunków środowiskowych dla miejsc, w których często i przez dłuższe okresy czasu przebywają dzieci, takich jak żłobki, przedszkola i szkoły;

16. wspiera wszystkie proponowane działania zmierzające do ułatwienia dostępu opinii publicznej do informacji i ponawia wniosek o utworzenie krajowych rejestrów odnotowujących — na dużych obszarach geograficznych — zarówno poziom głównych emisji, jak i najczęściej występujące choroby; uważa, że Komisja mogłaby wykorzystać do tego celu nową europejską bazę danych geograficznych INSPIRE;

17. podkreśla, że w tym kontekście istnieje potrzeba podejmowania wzmożonych wysiłków, aby zwalczać choroby związane ze stylem życia, powodowane przez tytoń, alkohol, złą dietę i brak ćwiczeń fizycznych;

18. wzywa do przeprowadzenia badań nad wpływem nowych materiałów budowlanych na zdrowie;

19. uważa, że konieczne jest, aby Komisja we współpracy z Państwami Członkowskimi wprowadziła znakowanie produktów i materiałów budowlanych informujące o ich wpływie na zdrowie i środowisko w celu wpłynięcia na jednostkowe i grupowe zachowania w dużej skali;

20. z zadowoleniem przyjmuje wolę Komisji kontynuowania działań na rzecz zakazu palenia papierosów w pomieszczeniach lub wyznaczenia fizycznie wyodrębnionych, odpowiednio wentylowanych pomieszczeń dla palących i zachęca do jak najszybszego uznania dymu papierosowego za czynnik rakotwórczy kategorii 1; jednakże zwraca się do Komisji, aby udzieliła pierwszeństwa problemom transgranicznym i zagadnieniom zdrowia bezsprzecznie powiązanym ze środowiskiem i proponuje, aby przeznaczyć większe środki na finansowanie badań chorób związanych z substancjami chemicznymi, których wyniki powinny zostać wykorzystane do działań na rzecz poprawy zdrowia;

21. podkreśla, że jakości powietrza wewnątrz budynków nie można poprawić bez globalnego podejścia uwzględniającego wielorakie źródła zanieczyszczenia — urządzenia spalinowe, sprzęty, meble i działalność człowieka, oraz wnosi, aby Komisja opracowała Zieloną Księgę poświęconą problemowi zanieczyszczeń wewnątrz budynków;

22. wzywa Komisję do włączenia do planu działania listy niebezpiecznych miejsc pracy i zawodów, monitoringu wpływu na zdrowie oraz definicji najlepszych praktyk w celu ochrony zdrowia;

23. wzywa Komisję do energicznego promowania nowej inicjatywy, która została podjęta w niektórych Państwach Członkowskich, tj. utworzenia ruchomych jednostek zwanych "karetkami środowiskowymi", których zadanie polegałoby na przeprowadzaniu ogólnych analiz środowiskowych w celu identyfikowania wewnątrz budynków źródeł zanieczyszczeń, które mogą mieć szkodliwy wpływ na zdrowie ludzkie;

24. uważa, że bardzo istotne jest informowanie i szkolenie nauczycieli oraz innych osób, które mają kontakt z dziećmi i niemowlętami, w zakresie szkodliwych dla zdrowia czynników środowiskowych;

25. podkreśla wagę informacji dotyczących wystawienia na działanie promieniowania słonecznego (oparzenia) i związanego z tym ryzyka zachorowań na raka skóry;

26. wzywa do prowadzenia systematycznych badań naukowych dotyczących wpływu obszarów miejskich na zdrowie i samopoczucie, zważywszy, że w większości krajów ponad 70 % populacji mieszka w miastach;

27. nalega, aby Komisja zapewniła odpowiednie wdrożenie przez Państwa Członkowskie istniejącego ustawodawstwa europejskiego dotyczącego jakości powietrza; zwraca się do Komisji, aby podjęła działania w sprawie naruszania prawa Wspólnoty przez te Państwa Członkowskie, które nie zapewniają swoim obywatelom wysokiej jakości powietrza;

28. ponawia swój wniosek o zwrócenie szczególnej uwagi na ludność mieszkającą w pobliżu źródeł zanieczyszczeń i wzywa Komisję do wprowadzenia inicjatywy zmierzającej do ograniczenia do 2010 roku emisji do atmosfery substancji toksycznych pochodzenia przemysłowego, w szczególności dioksyny, kadmu, ołowiu, monomerycznego chlorku winylu i benzenu (proporcje i lata odniesienia do ustalenia);

29. podkreśla, że możliwość wykrywania i wycofywania z użycia niebezpiecznych substancji chemicznych będzie istotnym czynnikiem poprawy ludzkiego zdrowia;

30. ubolewa, że w planie działania przedstawionym przez Komisję nie zawarto orientacyjnego wyliczenia finansowego oraz że znalazły się w nim niejasne odniesienia dotyczące wykorzystania obecnych zasobów (finansowych) na potrzeby działań związanych ze środowiskiem i zdrowiem w okresie 2004-2007;

31. uważa, że istotne jest pełne wykorzystanie zasobów finansowych przeznaczonych na działania związane ze środowiskiem i zdrowiem na mocy decyzji nr 1786/2002/WΕ Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. przyjmującej program działań Wspólnoty w obszarze zdrowia publicznego (2003-2008) [3], w celu opracowania wyników i doświadczenia wynikającego z tego programu oraz uniknięcia dublowania działań;

32. uważa, że gromadzenie danych w kontekście planu działania związanego ze środowiskiem i zdrowiem powinno odnosić się do obszarów nieobjętych decyzją nr 1786/2002/WΕ;

33. zwraca się do Komisji, aby przedstawiła szczegółowe wyliczenie finansowe dotyczące wykonania działań priorytetowych w latach 2004-2007 oraz prognozy wykonania zintegrowanych działań w zakresie środowiska i zdrowia w kontekście przygotowywania nowej perspektywy finansowej UE;

34. podkreśla, że w celu zapewnienia spójności i skuteczności planu działania konieczne jest, by już teraz przewidzieć odpowiednie finansowanie na okres 2004-2007; dodaje, że projekty z zakresu środowiska i zdrowia powinny być uwzględnione jako odrębna pozycja Siódmego Programu Ramowego badań (2007-2010) i odpowiednio dofinansowane — w wysokości co najmniej 300 milionów euro — ze względu na ogromne oczekiwania i wyzwania socjoekonomiczne w obszarze zdrowia środowiskowego;

35. wzywa Komisję, by:

- poinformowała Parlament o zmianach w planie działania oraz powodach tych zmian;

- informowała na bieżąco Parlament o postępach w wykonaniu planu działania;

- przedstawiała Parlamentowi Europejskiemu i Radzie roczne sprawozdanie weryfikujące skuteczność i racjonalność wydatków ponoszonych na plan działania w zakresie redukcji problemów zdrowotnych związanych ze środowiskiem;

36. zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

[1] Tekst przyjęty, P5_TA(2004)0246.

[2] Dz.U. L 41 z 14.2.2003, str. 26.

[3] Dz.U. L 271 z 9.10.2002, str. 1. Decyzja zmieniona decyzją nr 786/2004/WE (Dz.U. L 138 z 30.4.2004, str. 7).

--------------------------------------------------