-III operacja pomocy makrofinansowej dla Ukrainy: Trzecia operacja do wysokości 1,8 mld EUR w formie pożyczek została zatwierdzona przez współprawodawców w kwietniu 2015 r. Łącznie z dwoma operacjami zrealizowanymi od maja 2014 r. do kwietnia 2015 r. Ukrainie udostępniono od początku kryzysu ogółem 3,4 mld EUR pomocy makrofinansowej. Po wypłacie pierwszej transzy (600 mln EUR) w lipcu 2015 r. drugą transzę operacji w wysokości w 600 mln EUR wypłacono w kwietniu 2017 r. w odpowiedzi na środki przyjęte przez władze pod koniec 2016 r. i na początku 2017 r. Do stycznia 2018 r., gdy upłynął okres dostępności pomocy, nie zrealizowano szeregu zobowiązań politycznych – w tym związanych ze zwalczaniem korupcji – z którymi powiązano wypłatę trzeciej i ostatniej transzy w wysokości 600 mln EUR. Z tego powodu Komisja nie mogła wypłacić ostatniej transzy w ramach pomocy makrofinansowej III i transza ta została w dniu 17 stycznia 2018 r. oficjalnie anulowana.

-Pomoc makrofinansowa dla Mołdawii: W dniu 13 września 2017 r. współprawodawcy przyjęli decyzję o udzieleniu pomocy makrofinansowej Mołdawii do wysokości 100 mln EUR, z czego kwota do wysokości 40 mln EUR zostanie przekazana w dotacjach, a kwota do wysokości 60 mln EUR w pożyczkach. W dniu 24 listopada 2017 r. podpisano protokół ustaleń między UE i Mołdawią. Pomoc zostanie wypłacona w trzech transzach.

W 2017 r. zakończono operacje pomocy makrofinansowej w Gruzji i Tunezji, które zostały opóźnione z przyczyn niezależnych od UE, oraz osiągnięto postępy we wdrażaniu nowych programów pomocy makrofinansowej dla Jordanii i Tunezji, które zatwierdzono w 2016 r. We wrześniu 2017 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły decyzję o udzieleniu pomocy makrofinansowej Mołdawii, a Komisja zaproponowała nową operację w Gruzji. Trzeci program pomocy makrofinansowej dla Ukrainy wygasł w styczniu 2018 r. bez wypłacenia ostatniej transzy, ponieważ postępy we wdrażaniu uzgodnionych działań dotyczących reform strukturalnych były niewystarczające.

Niniejsze roczne sprawozdanie przygotowano zgodnie z obowiązkami informacyjnymi Komisji określonymi w różnych decyzjach Rady oraz we wspólnych decyzjach Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczących operacji pomocy makrofinansowej. Do sprawozdania dołączono dokument roboczy służb Komisji, w którym przedstawiono bardziej szczegółową analizę dotyczącą uwarunkowań makroekonomicznych i realizacji poszczególnych operacji pomocy makrofinansowej.

Aby przeciwdziałać utrzymującej się w regionie niestabilności geopolitycznej i gospodarczej, zwiększono maksymalną łączną wielkość pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej z 0,5 mld EUR do 2 mld EUR rocznie do końca wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020.

Pomoc makrofinansowa stanowi uzupełnienie programu dostosowań i reform uzgodnionego z Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW) oraz jest uwarunkowana istnieniem takiego programu. Otrzymanie pomocy makrofinansowej jest również uzależnione od poszanowania praw człowieka i stosowania skutecznych mechanizmów demokratycznych w państwie będącym beneficjentem. Pomoc jest przekazywana w transzach, których otrzymanie jest ściśle zależne od skutecznego wdrożenia zdecydowanych reform, mających na celu przywrócenie gospodarki państwa będącego beneficjentem na ścieżkę trwałego wzrostu w długim okresie. W ten sposób pomoc makrofinansowa uzupełnia standardowe unijne instrumenty pomocy i współpracy oraz przyczynia się do osiągnięcia szerzej zakrojonego celu, jakim jest utrzymanie stabilności i przyczynianie się do dobrobytu poza UE. W kontekście utrzymującej się niestabilności makroekonomicznej i politycznej w sąsiedztwie UE pomoc makrofinansową uznaje się powszechnie za skuteczny instrument reagowania na kryzysy, który zapewnia dużą widoczność i elastyczność pomocy UE i jednocześnie jej znaczący wpływ na prowadzoną politykę gospodarczą.

Ponadto w przygotowaniu były dwa nowe programy pomocy makrofinansowej:

·III operacja pomocy makrofinansowej dla Gruzji: Na wniosek rządu Gruzji, w dniu 29 września 2017 r. Komisja przyjęła wniosek w sprawie nowego programu pomocy makrofinansowej w wysokości do 45 mln EUR. Zaproponowana pomoc makrofinansowa, która została przyjęta przez Parlament Europejski i Radę w kwietniu 2018 r., składa się ze środków w wysokości 35 mln EUR w formie pożyczek i 10 mln EUR w formie dotacji i ma zostać wypłacona w dwóch transzach w 2018 r.

·Pomoc makrofinansowa dla Ukrainy IV: W dniu 29 listopada 2017 r. Komisja otrzymała oficjalny wniosek o przeprowadzenie nowej operacji pomocy makrofinansowej na Ukrainie. W dniu 9 marca 2018 r. Komisja złożyła wniosek o udzielenie Ukrainie dodatkowej pomocy makrofinansowej w wysokości 1 mld EUR w formie pożyczek, która ma zostać wypłacona w dwóch transzach w latach 2018–2019.

2.2Poszczególne operacje pomocy makrofinansowej w państwach będących beneficjentami w 2017 r.

2.2.1Gruzja

W kontekście perspektyw makroekonomicznych Gruzja jest wciąż podatna na zagrożenia. Pomimo wzrostu PKB w 2017 r. gospodarka tego państwa jest narażona na ryzyka związane z nierównowagą zewnętrzną (w szczególności wysokim deficytem obrotów bieżących i znacznym zadłużeniem zagranicznym) oraz niewystarczającym poziomem rezerw walutowych.

PKB Gruzji wzrósł o 4,8 % w okresie od stycznia do listopada 2017 r. i szacuje się, że wzrósł o ponad 4 % przez cały 2017 r., co wynikało z ożywienia zarówno zewnętrznego, jak i krajowego popytu, oraz wzrostu inwestycji. Wyższy niż przewidywano wzrost gospodarczy w ubiegłym roku nastąpił po 2 latach trendu spadkowego wywołanego wstrząsami zewnętrznymi, w szczególności spowolnieniem gospodarczym w regionie. Szacuje się, że nadwyżka wynikająca z wyższego niż przewidywano wzrostu gospodarczego, pozwoliła ograniczyć deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych do 3,5 % PKB w 2017 r. w porównaniu z 4,1 % w 2016 r. Szacuje się, że dług publiczny Gruzji spadł w 2017 r. do poziomu około 42 % PKB (w porównaniu z 45 % w 2016 r.). Utrzymują się jednak pewne zagrożenia dla bilansu płatniczego Gruzji, co wynika z dużego deficytu obrotów bieżących (przewiduje się, że w 2017 r. wyniesie około 10 %) i wysokiego zadłużenia zagranicznego (ma wynieść 107 % w 2017 r.). Rezerwy międzynarodowe Gruzji utrzymywały się od 2011 r. na stosunkowo stabilnym poziomie w ujęciu bezwzględnym – pod koniec 2017 r. miały łączną wartość 3,0 mld USD (co wystarcza na pokrycie około 3 miesięcy importu) – ale ponieważ potrzeby w zakresie rezerw wzrosły, znajdują się obecnie poniżej poziomu, który MFW uznaje za odpowiedni.

W tym kontekście w kwietniu 2017 r. Gruzja i MFW osiągnęły porozumienie w sprawie wydłużonej trzyletniej promesy (na lata 2017–2020) w ramach rozszerzonego wsparcia finansowego na kwotę 285 mln USD. W następstwie pierwszego przeglądu programu w październiku 2017 r. MFW potwierdził, że program jest należycie realizowany i że Gruzja osiągnęła wszystkie istotne cele. Drugi przegląd wspieranego przez MFW gruzińskiego programu zaplanowano na kwiecień 2018 r.

Pierwszą i drugą operację pomocy makrofinansowej dla Gruzji zadeklarowano na międzynarodowej konferencji darczyńców, która odbyła się w Brukseli w październiku 2008 r. po wybuchu konfliktu zbrojnego między Gruzją a Rosją w sierpniu 2008 r. Drugą operację o wartości 46 mln EUR – połowa w dotacjach i połowa w pożyczkach – zrealizowano w latach 2015–2017, przy czym ostatnią transzę wypłacono w maju 2017 r.

Po zakończeniu drugiej operacji pomocy makrofinansowej rząd gruziński wystąpił do UE w czerwcu 2017 r. o dalszą pomoc makrofinansową. We wrześniu 2017 r. Komisja przedstawiła Parlamentowi Europejskiemu i Radzie wniosek w sprawie pomocy makrofinansowej w wysokości do 45 mln EUR, z czego 35 mln EUR zostałoby przyznane w formie pożyczek, a 10 mln EUR w formie dotacji. Po przyjęciu przez Parlament Europejski i Radę decyzji i podpisaniu protokołu ustaleń pomoc makrofinansowa dla Gruzji ma zostać wypłacona w dwóch transzach w 2018 r.

2.2.2Jordania

Gospodarka jordańska w dalszym ciągu odczuwała negatywne skutki kryzysu w Syrii i Iraku: zablokowane szlaki handlowe, niższy poziom bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz dochodów z zagranicy spowolniły wzrost gospodarczy oraz zaważyły na zewnętrznej sytuacji finansowej i budżetowej Jordanii. Ponadto konflikt syryjski spowodował napływ do Jordanii około 1,3 mln uchodźców syryjskich, co zwiększyło presję na sytuację budżetową, usługi publiczne i infrastrukturę tego państwa.

Wzrost gospodarczy pozostawał w 2017 r. na niskim poziomie (około 2,2 %), a stopa bezrobocia wzrosła do 18,5 % w trzecim kwartale 2017 r. w porównaniu z 15,3 % w 2016 r. Ogólny deficyt budżetowy (uwzględniając dotacje) zmniejszył się do 2,6 % PKB dzięki środkom polityki budżetowej o wartości 1,5 % PKB, które zostały wprowadzone przez władze na początku 2017 r. Pomimo osiągniętych postępów sytuacja budżetowa pozostaje uzależniona od zagranicznych dotacji, które stanowiły 2,9 % PKB w 2017 r. Utrzymuje się również bardzo wysoki deficyt obrotów bieżących – około 11,7 % PKB w 2017 r. (liczony z wyłączeniem zagranicznych dotacji), pomimo korekty, jaka nastąpiła w ostatnich latach.

W dniu 24 sierpnia 2016 r. Rada MFW zatwierdziła trzyletni program rozszerzonego wsparcia finansowego o wartości 723 mln USD (150 % wpłaty tego państwa do kapitału zakładowego MFW), co stanowi dużo niższą kwotę niż 2 mld USD (czyli 800 % wpłaty tego państwa do kapitału zakładowego MFW) w ramach trzyletniej promesy kredytowej, która wygasła w sierpniu 2015 r. Pierwszy przegląd programu MFW zakończono pomyślnie w czerwcu 2017 r. Drugi przegląd programu zaplanowano początkowo na wrzesień 2017 r., ale nie został jeszcze zakończony ze względu na przedłużające się rozmowy na temat spełnienia pewnych warunków MFW.

Ponadto w dniu 14 grudnia 2016 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły decyzję w sprawie drugiego programu pomocy makrofinansowej (MFA-II) o wartości 200 mln EUR w formie pożyczek. Program MFA-II, który ma charakter dodatkowy do pomocy w wysokości 180 mln EUR wypłaconej w ramach MFA-I w 2015 r., pomoże Jordanii sprostać zwiększonym zewnętrznym potrzebom finansowym i potrzebom budżetowym, które są w dużej mierze związane z brakiem stabilności w regionie, w tym z obecnością w Jordanii dużej liczby uchodźców z Syrii.

W dniu 19 września 2017 r. podpisano protokół ustaleń i umowę pożyczki w ramach MFA II. W protokole ustaleń przedstawiono ambitny program reform powiązanych z każdą z dwóch transz, które mają zostać wypłacone w ramach pomocy makrofinansowej. Obszary, których dotyczą warunki, obejmują reformy mające na celu: (i) zwiększenie przejrzystości systemu podatkowego i zwiększenie wpływów z podatków; (ii) usprawnienie zarządzania finansami publicznymi, wzmocnienie siatki bezpieczeństwa socjalnego oraz poprawę sytuacji na rynku pracy; (iii) ułatwienie inwestycji i handlu; oraz (iv) poprawę funkcjonowania sektora wodnego.

Komisja przekazała pierwszą transzę w wysokości 100 mln EUR w dniu 25 października 2017 r. Wypłata drugiej transzy nie była możliwa, ponieważ nie poczyniono dotychczas wystarczających postępów w realizacji czterech środków z zakresu polityki (dotyczących prawa podatkowego, ulg podatkowych, zamówień publicznych i prawa dotyczącego Biura Audytu).

2.2.3Mołdawia

W listopadzie 2014 r. w państwie tym wybuchł skandal związany z poważnymi oszustwami bankowymi. Ujawnił on poważne problemy w zarządzaniu tym sektorem, które pogłębiał jeszcze brak stabilności politycznej. Wspomniane wydarzenia doprowadziły do spowolnienia wzrostu gospodarczego, zawieszenia wsparcia budżetowego ze strony międzynarodowych partnerów Mołdawii oraz pogorszenia sytuacji budżetowej i osłabienia bilansu płatniczego. PKB Mołdawii spadł w 2015 r. o 0,5 % i dopiero w 2016 r. odnotowano wzrost gospodarczy wynoszący 4,1 %. Szacuje się, że w latach 2017–2019 wzrost gospodarczy utrzyma się w granicach 3,5 %–4,0 % dzięki spożyciu i bodźcowi fiskalnemu. Ograniczono poziom presji inflacyjnej i szacuje się, że dynamika rocznej inflacji utrzyma się na poziomie 6,5 % w 2017 r., po czym spowolni do 4,4 % w 2018 r. Wzrost zewnętrznego popytu i cen przyczynił się do pobudzenia eksportu. Niestety w wyniku powrotu wyższych cen importu surowców i ożywienia popytu krajowego deficyt obrotów bieżących uległ pogorszeniu, które wyniosło 6 % PKB w 2017 r. W 2017 r. kwota przekazów osób pracujących za granicą zaczęła rosnąć w porównaniu z 2016 r. Utrzymano stabilność finansową; podejmowane są szeroko zakrojone wysiłki mające na celu oczyszczenie sektora, w tym wysiłki w celu zwiększenia przejrzystości struktury własnościowej oraz poprawy metodyki ocen kondycji banków.

W następstwie kryzysu w 2014 r. Mołdawia wystąpiła do MFW o wsparcie i w listopadzie 2016 r. MFW zatwierdził trzyletni program Rozszerzonego Mechanizmu Kredytowego / rozszerzonego wsparcia finansowego w kwocie 183 mln USD. Po zakończeniu drugiego przeglądu programu w grudniu 2017 r. MFW potwierdził, że program jest zasadniczo należycie realizowany.