UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Akty terrorystyczne stanowią jedno z najpoważniejszych pogwałceń uniwersalnych wartości, na których opiera się Unia Europejska, takich jak godność ludzka, wolność, równość i solidarność, poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności, oraz jeden z najpoważniejszych zamachów na zasady demokracji i praworządności. Należy zapewnić odpowiednie narzędzia w celu ochrony obywateli UE i wszystkich osób mieszkających w UE oraz przeciwstawienia się takim pogwałceniom w sposób skuteczny i proporcjonalny, które byłyby adekwatne do stawienia czoła zagrożeniom w UE, przy jednoczesnym wspieraniu społeczeństwa opartego na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz równości kobiet i mężczyzn.

Zagrożenie terrorystyczne w ostatnich latach narasta i zmienia się. W Europejskiej agendzie bezpieczeństwa Komisja określiła modernizację ram prawnych UE do walki z terroryzmem jako priorytet i ogłosiła zamiar aktualizacji obowiązujących przepisów w dziedzinie prawa karnego w tym obszarze w celu sprostania nowym wyzwaniom. W programie prac Komisji na 2016 r. ujęto wniosek ustawodawczy dotyczący zmiany decyzji ramowej w sprawie zwalczania terroryzmu, gdyż państwa członkowskie coraz częściej mają do czynienia ze zjawiskiem narastającej liczby osób podróżujących za granicę w celach terrorystycznych oraz zagrożeniem, jakie stwarzają one po powrocie.

Osoby te są często określane mianem „zagranicznych bojowników terrorystycznych”. Zjawisko to samo w sobie nie jest niczym nowym, ale skala i zakres problemu związanego z osobami podróżującymi do obszarów dotkniętych konfliktami, zwłaszcza w Syrii i Iraku, w celu walki lub odbywania ćwiczeń w szeregach grup terrorystycznych są bezprecedensowe. Z ostatniego sprawozdania Europolu dotyczącego sytuacji i tendencji w dziedzinie terroryzmu w UE (sprawozdanie TE-SAT) wynika, że zjawisko to obecnie nasila się: pod koniec 2014 roku ogólna szacunkowa liczba osób, które wyjechały z UE do regionów objętych konfliktami, przekroczyła 3 000, i ocenia się, że zwiększyła się ona obecnie do 5 000, a w tym samym czasie w niektórych państwach członkowskich wzrosła również liczba osób powracających. Państwa członkowskie zgłosiły, że stanowi to poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa.

Jak podkreślił Europol, „chociaż być może tylko niewielka część powracających bojowników jest wysyłana do przeprowadzania ataków w UE, to osoby, które udały się do regionów objętych konfliktami, będą nadal stwarzać coraz większe zagrożenie dla wszystkich państw członkowskich UE. Poza nawiązaniem kontaktów powracający bojownicy mogli nabyć doświadczenie w walce i doświadczenie operacyjne – a co za tym idzie pozyskać zdolności do bardziej skutecznych lub wielokrotnych ataków – i mogą stanowić wzorzec dla młodych ludzi o podobnych poglądach. Ponadto osoby dotychczas niezaangażowane w planowanie ataków mogą z kolei radykalizować i werbować inne osoby, ułatwiać działalność oraz gromadzić fundusze”.

Ataki przeprowadzone na terytorium Europy w latach 2014 i 2015, których punktem kulminacyjnym były niedawne zamachy w Paryżu wieczorem 13 listopada 2015 r., tragicznie ukazały, że ryzyko to może się urzeczywistnić, stąd też zachodzi konieczność zwiększenia zdolności reagowania na szczeblu UE poprzez dostosowanie tego reagowania do zagrożeń. Dochodzenia jeszcze co prawda trwają, ale informacje już dostępne wskazują, że zagraniczni bojownicy terrorystyczni byli zaangażowani w co najmniej sześć ataków terrorystycznych lub planów takich ataków w 2015 r.: terroryści ci wyjeżdżali bezpośrednio wcześniej do regionów objętych konfliktami (np. Jemen, Syria) lub byli inspirowani lub kierowani przy popełnianiu aktów terroru przez inne osoby znajdujące się obecnie w Syrii.

Chociaż większość ataków przeprowadzonych od 2014 r. w UE była „indywidualnymi” atakami terrorystycznymi, ryzyko bardziej wyrafinowanych sposobów działania i ataków na większą skalę (wykonywanych przez kilku bojowników uzbrojonych w materiały wybuchowe i broń palną) potwierdziło się 13 listopada wraz z atakami terrorystycznymi w Paryżu.

Zagraniczni bojownicy terrorystyczni stanowią podstawowe źródło niepokoju, ale nie należy także lekceważyć zagrożenia stwarzanego przez terroryzm rodzimy, samotnych zamachowców o zradykalizowanych postawach i „sfrustrowanych” (np. po zatrzymaniu ich paszportu) podróżnych ze skłonnościami terrorystycznymi. W ciągu ostatnich 12 miesięcy w UE i innych krajach zachodnich (np. w USA, Kanadzie i Australii) odnotowano kilka takich ataków i udaremnionych planów ataków.

Transgraniczny wymiar zagrożenia terroryzmem nie ogranicza się do podróżowania do regionów objętych konfliktami w państwach trzecich. Terroryści stosują techniki uników, by nie wzbudzać podejrzeń: poruszają się oni po UE i mogą przejeżdżać tranzytem przez terytoria krajów innych niż ich państwo zamieszkania lub obywatelstwa w celu obejścia procedur kontroli i nadzoru. Ponadto niedawne ataki przeprowadzone w UE wskazują, że terroryści przemieszczają się do innych państw członkowskich w celu przeprowadzania ataków lub z powodów logistycznych (np. zdobywanie środków finansowych, zamówienia broni).

Grupy terrorystyczne udowodniły, że posiadają zaawansowane umiejętności korzystania z internetu i nowych technologii komunikacyjnych w celu rozpowszechniania propagandy, współdziałania z potencjalnymi rekrutami, dzielenia się wiedzą oraz planowania i koordynowania swoich działań. Zwłaszcza internet i media społeczne stworzyły grupom radykałów i terrorystów nowe możliwości docierania do podatnych odbiorców i w ten sposób ułatwiają ich werbowanie lub radykalizację.

Wykorzystywanie wysokiej jakości materiałów informacyjnych (czasopisma, filmy wideo) i zdecentralizowane podejście dzięki zastosowaniu sieci kont na różnych platformach mediów społecznościowych umożliwia szybkie rozpowszechnianie materiałów terrorystycznych i radykalnych poprzez nieustanne dostosowywanie wykorzystania technologii informacyjnych. Internet stał się głównym kanałem wykorzystywanym przez terrorystów w celu rozpowszechniania propagandy, wysyłania publicznych gróźb, gloryfikowania przerażających aktów terrorystycznych, takich jak ścinanie głów, oraz przyznawania się do ataków.

Należy dostosować obowiązujące przepisy z uwzględnieniem zmieniających się zagrożeń terrorystycznych, w obliczu których stoi Europa. Obejmuje to odpowiednie przepisy prawa karnego mające na celu zwalczanie zjawiska zagranicznych bojowników terrorystycznych i zagrożeń wynikających z podróżowania do państw trzecich w celu uczestnictwa w działaniach terrorystycznych, ale także narastających zagrożeń ze strony sprawców, którzy pozostają w Europie.

Bardziej spójne, kompleksowe i dostosowane krajowe przepisy prawa karnego są niezbędne w całej UE, tak by umożliwić skuteczne zapobieganie i ściganie przestępstw związanych z działaniami zagranicznych bojowników terrorystycznych i w odpowiedni sposób móc zareagować na wzrastające transgraniczne wyzwania praktyczne i prawne.

W decyzji ramowej 2002/475/WSiSW uznano już za przestępstwa niektóre akty terrorystyczne, w tym w szczególności przeprowadzanie ataków terrorystycznych, uczestnictwo w działaniach grupy terrorystycznej, w tym wsparcie finansowe tych działań, publiczne nawoływanie do terroryzmu oraz werbowanie i szkolenie do jego celów, a także zawarto w niej przepisy dotyczące pomocnictwa w popełnianiu przestępstw terrorystycznych, podżegania do ich popełnienia oraz ich usiłowania.

Należy jednak poddać decyzję ramową 2002/475/WSiSW przeglądowi w celu wdrożenia nowych standardów i zobowiązań międzynarodowych podjętych przez UE oraz stawić czoła zmieniającym się zagrożeniom terrorystycznym w bardziej skuteczny sposób, zwiększając tym samym bezpieczeństwo UE i jej obywateli.

Ofiary terroryzmu wymagają ochrony, wsparcia i pomocy, które odpowiadają ich szczególnym potrzebom. W szczególności powinny one uzyskać bezpośredni dostęp do profesjonalnych, specjalistycznych służb pomocy świadczących usługi terapii fizycznej i psychospołecznej. W następstwie ataków terrorystycznych zasadnicze znaczenie ma dostęp ofiar terroryzmu do wiarygodnych informacji oraz dostęp do informacji o samych ofiarach. Ponieważ celem ataków terrorystycznych są duże grupy ludzi, wśród ofiar mogą znajdować się często osoby z innych krajów niż kraj będący celem ataku. Współpraca transgraniczna między właściwymi organami krajowymi jest zatem niezbędna dla zadbania o to, by wszystkie ofiary terroryzmu dysponowały odpowiednimi informacjami i otrzymały niezbędną pomoc, niezależnie od tego, gdzie w Unii Europejskiej mieszkają.

W dyrektywie 2012/29/UE ustanowiono szereg praw przysługujących wszystkim ofiarom przestępstw, w tym prawa do ochrony, wsparcia i pomocy uwzględniającej indywidualne potrzeby każdej ofiary przestępstwa. Przepisy te nie zapewniają jednak żadnych konkretnych środków na rzecz ofiar terroryzmu. Przyjęcie bardziej szczegółowych środków, które bardziej konkretnie odpowiadają potrzebom ofiar terroryzmu, mogłoby stanowić znaczną wartość dodaną. Odpowiednio dostosowane przepisy dotyczące ochrony, wsparcia i pomocy ofiarom terroryzmu powinny przyczyniać się do procesu gojenia się ran ofiar ocalałych oraz rodzin osób, które zginęły, a tym samym pośrednio do procesu gojenia się ran całego społeczeństwa.