[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 20.7.2010

KOM(2010) 401 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie postępów Rumunii w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji

{SEK(2010) 949}

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie postępów Rumunii w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji

1. Wprowadzenie

Mechanizm współpracy i weryfikacji[1], który został ustanowiony w momencie przystąpienia Rumunii do UE, ma ułatwić stworzenie bezstronnego, niezależnego i skutecznego systemu sądownictwa i administracji, wyposażonego w odpowiednie instrumenty między innymi do zwalczania korupcji. Wymaga to dokonania pewnych zasadniczych zmian, dla których potrzeba czasu oraz szerokiego poparcia ze strony całej sceny politycznej oraz ogółu społeczeństwa. Reformy te stanowią niezbędną inwestycję w przyszłość Rumunii – skuteczny system sądownictwa i administracji jest bowiem koniecznym warunkiem dla zdrowych finansów publicznych i mocno zakorzenionego rozwoju społeczno-gospodarczego. Bez skutecznego systemu sądownictwa i administracji Rumunia nie może w pełni odgrywać roli członka UE w takich obszarach jak wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne.

Niniejsze sprawozdanie jest czwartym sprawozdaniem rocznym od ustanowienia mechanizmu współpracy i weryfikacji[2]. Sprawozdanie przedstawia sporządzoną przez Komisję ocenę zaawansowania procesu reform w Rumunii oraz zalecenia na przyszłość dotyczące kontynuacji koniecznych przemian. Zdaniem Komisji mechanizm współpracy i weryfikacji we właściwy sposób służy:

- Rumunii – poprzez obiektywną ocenę i zalecenia co do dalszych koniecznych działań;

- innym państwom członkowskim, dzięki temu, że mogą śledzić postępy i udzielać Rumunii odpowiedniego wsparcia.

W tegorocznym sprawozdaniu Komisja wskazuje na znaczne niedociągnięcia w działaniach Rumunii zmierzających do osiągnięcia postępów w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji. W Rumunii brakuje odpowiedniego zaangażowania politycznego we wspieranie procesu reform i nadawanie mu kierunku, a władze sądownictwa nie wykazują wystarczającej woli współpracy, ani wzięcia odpowiedzialności za reformy. Proces reform może ponownie nabrać tempa tylko w przypadku pilnego rozwiązania tych problemów. Należy w tym miejscu zauważyć, że nastąpiły jednak pożądane zmiany w dziedzinie najważniejszych reform legislacyjnych dzięki przyjęciu przez Parlament w dniu 22 czerwca kodeksu postępowania cywilnego oraz kodeksu postępowania karnego.

2. STAN PROCESU REFORM W RUMUNII

Osiągnięcia

W drugiej połowie 2010 r. reforma sądownictwa odnotowała takie znaczące osiągnięcia, jak przyjęcie kodeksu postępowania cywilnego i kodeksu postępowania karnego, opublikowanie projektu wieloletniej strategii rozwoju wymiaru sprawiedliwości, przygotowanie projektu ustawy o niewielkich reformach, która ma na celu przyspieszenie procedur sądowych oraz zwiększone zaangażowanie urzędników i stowarzyszeń w proces reform. Rząd przyjął przepisy wykonawcze do kodeksu postępowania cywilnego i kodeksu postępowania karnego, które oczekują teraz na debatę w Parlamencie.

Niemniej od poprzedniego sprawozdania Komisji poczyniono jedynie ograniczone postępy, jeśli chodzi o poprawę skuteczności postępowania sądowego i spójności orzecznictwa. Aspekty te pozostają najsłabszym punktem rumuńskiego systemu sądownictwa. Większość zaleceń wystosowanych przez Komisję w lipcu 2009 r. została zrealizowana jedynie częściowo i nadal wymaga podjęcia znacznych działań. Nie zlikwidowano również braków w zakresie rozliczalności urzędników i procedur dyscyplinarnych.

Rumunia ma duże osiągnięcia w walce z korupcją. Krajowa Dyrekcja Antykorupcyjna nadal osiąga dobre, stabilne wyniki w bezstronnych śledztwach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu, czego przejawem były dalsze wyroki skazujące i wyższa liczba prawomocnych orzeczeń, niezależnie od tego, że postępowania są nadal przewlekłe, a w wielu sprawach o dużym znaczeniu nie wydano jeszcze decyzji w pierwszej instancji. Krajowa Agencja ds. Etyki Zawodowej poprawiła swoją skuteczność i jest dla prokuratury, Krajowej Dyrekcji Antykorupcyjnej i innych organów ścigania ważnym partnerem w zapobieganiu korupcji i jej ściganiu. Widać pierwsze wyniki dążenia Prokuratury Generalnej, aby prokuratury okręgowe nasiliły walkę z korupcją. Realizowana jest większość zaleceń Komisji w tej dziedzinie, choć nadal brakuje koordynacji polityki antykorupcyjnej prowadzonej w różnych sektorach.

W kwietniu 2010 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ustawa o Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej jest w znacznej części sprzeczna z konstytucją. W wyniku tego orzeczenia Senat przyjął w dniu 30 czerwca 2010 r. nową ustawę o Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej. Jednakże nowa ustawa poważnie utrudnia proces skutecznej weryfikacji, karania oraz konfiskaty aktywów nabytych w nieuzasadniony sposób. Ogranicza ona przejrzystość interesów finansowych i gospodarczych osób na wysokich stanowiskach i urzędników służby publicznej oraz wyłącza możliwość zastosowania odstraszających kar, które stanowią ochronę przed korupcją. Nowa ustawa działa hamująco na obiecujący rozwój Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej i narusza zobowiązania podjęte przez Rumunię w momencie przystąpienia[3].

Reforma sądownictwa

Aby przyspieszyć wdrażanie niektórych ważnych zmian do kodeksu postępowania cywilnego i kodeksu postępowania karnego, rząd przygotował ustawę o nieznacznych reformach, która niedługo będzie przedmiotem dyskusji w Parlamencie. Ministerstwo Sprawiedliwości rozpoczęło konsultacje publiczne dotyczące „Strategii na rzecz rozwoju sądownictwa w służbie publicznej”, która ma nadawać kierunek reformie sądownictwa w najbliższych latach. Strategia spotkała się z mieszaną reakcją ze strony sędziów i korporacji zawodowych. W wyniku drugiej rundy konsultacji strategia została obecnie poddana przeglądowi i przed przyjęciem jej przez rząd musi jeszcze zostać uzupełniona szczegółowym planem działania oraz harmonogramem uwzględniającym przedstawione przez właściwe organy wnioski w sprawie reformy prawnej i strukturalnej. W tym kontekście należy kontynuować konstruktywną współpracę między rządem, instytucjami wymiaru sprawiedliwości i korporacjami zawodowymi.

Przyjęcie kodeksu postępowania cywilnego i kodeksu postępowania karnego jest dużym osiągnięciem, ale od lipca 2009 r. Rumunia osiągnęła w rzeczywistości niewielkie postępy w zakresie trzech wskaźników reformy sądownictwa: skuteczności postępowania, spójności orzecznictwa i rozliczalności wymiaru sprawiedliwości.

Głównym problemem jest nadal kwestia zasobów ludzkich. Rumunia nie zastosowała się do zaleceń Komisji dotyczących stosowania środków nadzwyczajnych, takich jak przesunięcia wolnych stanowisk pomiędzy sądami różnych szczebli tam, gdzie występuje największe zróżnicowanie co do obciążenia pracą, nie zaproponowała też odpowiednich działań zastępczych. W odpowiedzi na odejście znacznej ilości pracowników w latach 2008-2009, Najwyższa Rada Sądownictwa i Prokuratury zaproponowała zwiększenie rocznego naboru do Krajowego Instytutu Sądownictwa oraz przede wszystkim środki polegające na bezpośrednim przyjmowaniu do pracy prawników z pięcioletnim doświadczeniem zawodowym. Podjęto również pewne wstępne kroki mające poprzez reorganizację strukturalną sądów rozwiązać problem znacznego zróżnicowania w zakresie obciążenia pracą w sądach i prokuraturze. Mają one jednak zbyt mały zakres, aby mogły znacząco wpłynąć na duże niedobory wydajności systemu sądownictwa, a ponadto pociągają za sobą konieczność podjęcia dodatkowych działań, które zagwarantują, że osoby nowo przyjęte będą spełniały minimalne wymagania zawodowe. Od lipca 2009 r. nie zwiększyła się przewidywalność w dziedzinie mobilności pracowników, ponieważ kilkaset urzędników, którzy osiągnęli wiek emerytalny, ma nadal prawo do przejścia na emeryturę ze skutkiem prawie natychmiastowym; nie znaleziono rozwiązania, które umożliwi lepsze planowanie w tej dziedzinie.

Rumunia osiągnęła postępy w zakresie ujednolicania orzecznictwa (np. apelacje w interesie prawa), ale i tak wykorzystywane obecnie instrumenty w niewystarczającym stopniu wpłynęły na poprawę sytuacji. Nadal konieczne są silne dążenia do znacznego polepszenia spójności prawa i osiągnięcia pełnej przejrzystości poprzez elektroniczną publikację uzasadnień wszystkich orzeczeń sądowych. Ważny krok w stronę polepszania spójności prawa stanowić będzie reforma Najwyższego Sądu Kasacyjnego, polegająca na tym, że sąd ten będzie orzekał jedynie w zakresie kwestii prawnych. Należy również wspomnieć o dodatkowych działaniach mających na celu zmianę organizacji wewnętrznej i sposobu działania Najwyższego Sądu Kasacyjnego oraz utworzenie wyspecjalizowanych izb przy jednoczesnym zachowaniu zasady przypadkowego przydzielania spraw. Najwyższy Sąd Kasacyjny przygotował szczegółowy projekt ustawy na temat ujednolicenia orzecznictwa. Biorąc pod uwagę trudną sytuację budżetową w Rumunii, kraj ten powinien dążyć do poprawy wydajności i większego ujednolicenia prawa również poprzez reformę systemu sądownictwa i procedur.

Wyniki działania systemu dyscyplinarnego nie są przekonujące. Wszczęto tylko kilka spraw dyscyplinarnych; sankcje okazują się łagodne i nie są wystarczająco zróżnicowane w przepisach. Ponadto praktyki w ramach ważnych postępowań dyscyplinarnych wykazują słabość i brak zrozumienia dla kwestii rozliczalności w służbie publicznej oraz znaczenia zaufania publicznego w uczciwość sądownictwa. Należy wzmocnić wydajność inspekcji sądowej i bardziej ukierunkować ją na sprawy dyscyplinarne. Wszczęto co prawda kilka postępowań dyscyplinarnych z urzędu, ale znaczna część działalności inspekcji sądowej poświęcona jest odpowiadaniu na skargi indywidualne oraz badaniu przypadków publicznego oskarżania lub zniesławiania urzędników sądownictwa.

Zbliżające się wybory do Najwyższej Rady Sądownictwa i Prokuratury będą stanowiły ważną okazję do wzmocnienia zaangażowania w reformę sądownictwa. Grupa korporacji zawodowych rozpoczęła już propagowanie wyborów poprzez stronę internetową oraz w trakcie spotkań na szczeblu sądów apelacyjnych. Aby zagwarantować sprawne przejęcie obowiązków przez nową Radę, należy stosować się do przepisów ustawy o Najwyższej Radzie Sądownictwa i Prokuratury dotyczących warunków dopuszczenia kandydatów do udziału w wyborach.

Walka z korupcją

Krajowa Agencja ds. Etyki skonsolidowała swoje zdolności i wykazała dalsze osiągnięcia w zakresie wykrywania mienia nabytego w nieuzasadniony sposób oraz niezgodności lub konfliktu interesów. Dwa lata po utworzeniu agencji można uznać, że funkcjonuje już ona w pełnym zakresie i ma obiecujące sukcesy w zakresie prowadzonych spraw. Prokuratorzy oraz organy ścigania uważają Agencję za ważnego partnera w walce z korupcją. Przejrzystość interesów finansowych i gospodarczych osiągnięta dzięki publikacji na stronie internetowej Agencji oświadczeń majątkowych oraz oświadczeń o braku konfliktu interesów uważana jest zarówno ze strony społeczeństwa obywatelskiego, jak i ze strony organów ścigania za ważny wkład w zapobieganie korupcji i wykrywanie jej.

Wspomnianym osiągnięciom mogą zagrozić szkodliwe zmiany w ustawie o Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej, które zostały przyjęte w dniu 30 czerwca w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że Krajowa Agencja ds. Etyki Zawodowej przybrała charakter instytucji quasi-sądowniczej, co jest wbrew konstytucji; stwierdził również, że publikowanie oświadczeń majątkowych i oświadczeń o braku konfliktu interesów stanowi naruszenie prawa do życia prywatnego, a konfiskata aktywów nabytych w nieuzasadniony sposób narusza zasadę domniemania legalności pochodzenia aktywów i zakaz konfiskaty takich aktywów. Zmiany w ustawie o Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej przyjętej przez Parlament w odpowiedzi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego zniosły możliwość sankcjonowania wykrytych nieprawidłowości w aktywach i dochodzie, a zatem uniemożliwiają kontrolę majątku zgromadzonego przez osoby na wysokich stanowiskach i urzędników podczas pełnienia swych funkcji. Oprócz wymogów wynikających z treści wyroku Trybunału, inne zmiany wprowadzone przez Parlament, polegające na wprowadzeniu oświadczeń uproszczonych, również zmniejszają skuteczność dochodzeń Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej. Oczywiste jest, że Parlament i rząd są zobowiązane do zmiany ustawy, która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczną z konstytucją, niemniej jednak, uwzględniając zobowiązania podjęte przez Rumunię w momencie przystąpienia, mają one również obowiązek znaleźć właściwe rozwiązanie prawne, które umożliwi wypełnienie zobowiązań w stosunku do UE. Obecnie Komisja uznaje, że nowa ustawa o Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej jest przejawem uwstecznienia w walce z korupcją i narusza zobowiązania, które Rumunia podjęła w momencie przystąpienia. Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku z dnia 19 lipca uznał zmienioną ustawę za niezgodna z konstytucją. Stwarza to możliwość przyjęcia nowej ustawy, która nie będzie stanowić naruszenia zobowiązań Rumunii.

Krajowa Dyrekcja Antykorupcyjna nadal osiąga stałe i przekonujące wyniki w śledztwach i wyrokach skazujących dotyczących korupcji na wysokim szczeblu. W drugiej połowie 2009 r. można było zaobserwować, że wyroki sądów pierwszej instancji w sprawach skierowanych przez Krajową Dyrekcję Antykorupcyjną są surowsze oraz że mniej jest wyroków w zawieszeniu, aczkolwiek tendencja ta nie znalazła odzwierciedlenia, jeśli chodzi o wyroki ostatniej instancji, które nadal są raczej niskie lub wydawane w zawieszeniu.

Realizowana jest, choć jeszcze nie w pełni, większość wystosowanych przez wspólną grupę roboczą zaleceń dotyczących kwestii braku spójności i łagodności wyroków w sprawach dotyczących korupcji. Nie zakończono jeszcze prac nad przygotowanym pod koniec 2009 r. projektem wytycznych dotyczących orzekania w sprawach związanych z korupcją, ani nie wprowadzono do niego żadnych zasadniczych zmian, przez co projekt ten nie jest uznawany przez sędziów za gotowy do zastosowania. Przykładu można szukać w bardziej szczegółowych wytycznych opracowanych przez grupę sędziów z Sądu Apelacyjnego w Bukareszcie, które obecnie wiele instytucji wykorzystuje w celach szkoleniowych.

Sprawy dotyczące korupcji nadal przeciągają się w czasie, a jedynie w kilku sprawach dotyczących polityków na najwyższych szczeblach wydano już decyzje w pierwszej instancji. Charakter zawieszający zarzutu o niezgodność z konstytucją nadal jest powodem opóźnień w najbardziej nagłośnionych sprawach dotyczących korupcji, a projekt ustawy mający znieść możliwość zawieszenia procesu w przypadku powołania się na niezgodność przepisów z konstytucją nadal oczekuje na przyjęcie przez Parlament.

Mimo wysiłków zmierzających do bliższego monitorowania realizacji krajowej strategii antykorupcyjnej w najbardziej narażonych sektorach i przez lokalną administrację publiczną, nadal – w trzecim i ostatnim roku obowiązywania strategii – trudno jest ocenić jej skuteczność. Nowa strategia, która planowana jest na drugą połowę tego roku, powinna zostać oparta o niezależną ocenę skutków dwóch poprzednich strategii i uznawać walkę z korupcją za sprawę wagi państwowej. W całym sektorze publicznym należy silniej dążyć do bardziej aktywnego podejścia do zwalczania korupcji.

Widać pierwsze wyniki dążeń Prokuratury Generalnej, aby prokuratury okręgowe nasiliły walkę z korupcją: przejawiają się one większą liczbą wyroków skazujących, które coraz częściej dotyczą urzędników administracji publicznej, a prowadzone dochodzenia są coraz bardziej skomplikowane. W większości przypadków dochodzenie przebiegało z pomocą Generalnej Dyrekcji Antykorupcyjnej w Ministerstwie Administracji i Spraw Wewnętrznych.

Należy znacznie poprawić ochronę przed występowaniem konfliktu interesów i korupcji w sektorze zamówień publicznych. Rumuńskie przepisy w tej dziedzinie okazują się niespójne, ponieważ kwestia konfliktu interesów regulowana jest w różnych ustawach, a luki prawne powodują, że niektóre sprawy nie są wychwytywane przez system. Ponadto brak powszechnie stosowanych najlepszych praktyk dotyczących zamówień publicznych oraz współpracy horyzontalnej w monitorowaniu wdrażania przepisów powoduje sytuację braku pewności prawnej w stosunku do organów zamawiających. Ostatnie zmiany w przepisach dotyczących zamówień publicznych powinny polepszyć prawną ochronę przed występowaniem konfliktu interesów[4], w szczególności w odniesieniu do przypadków konfliktu interesów związanych z interesami gospodarczymi lokalnych polityków i ich rodzin.

Istnieją obawy, że osiągnięcia Departamentu Walki z Korupcją we wspieraniu Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) w działaniach na rzecz interesów finansowych UE mogłyby zostać podważone w związku z decyzją Trybunału Konstytucyjnego z listopada 2009 r. w sprawie podstawy prawnej funkcjonowania Departamentu Walki z Korupcją.

Zdaniem Komisji właściwe organy administracyjne nie przeprowadzają skutecznych kontroli mających na celu wykrycie przypadków konfliktu interesów oraz korupcji i nie współpracują ze sobą dostatecznie. Ponadto organy ścigania, takie jak prokuratura, Krajowa Dyrekcja Antykorupcyjna i Krajowa Agencja ds. Etyki Zawodowej nie zawsze są informowane o przypadkach potencjalnego konfliktu interesów, nadużyć finansowych lub korupcji. Właściwe organy administracyjne nie wykrywają prawie żadnych przypadków wystąpienia konfliktu interesów, nie stosują sankcji, ani nie unieważniają wielu przetargów publicznych w związku ze złamaniem zasady braku konfliktu interesów, mimo że większość przypadków występowania konfliktu interesów przekazywanych organom ścigania przez Krajową Agencję ds. Etyki Zawodowej dotyczy zamówień publicznych, a wiele spraw dotyczących korupcji na wysokim szczeblu również odnosi się do zamówień publicznych[5]. Organy sądowe powinny być bardziej wyczulone na kwestie konfliktu interesów i nadużyć w zamówieniach publicznych i dogłębnie badać przedstawiane im sprawy.

Służby Komisji wystosowały już szereg konkretnych wskazówek mających poprawić praktyki stosowane w zamówieniach publicznych związanych z wykorzystaniem funduszy unijnych. Większość z nich nie została wprowadzona w życie. Aby zwrócić uwagę władz Rumunii na tę kwestię, w pkt 4 niniejszego sprawozdania Komisja przekazuje szereg zaleceń do natychmiastowego zastosowania. Komisja omówi stan sytuacji w tej dziedzinie w swoim kolejnym sprawozdaniu na temat mechanizmu współpracy i weryfikacji.

3. Wnioski

Ogólnie rzecz biorąc, mimo postępów poczynionych przez Rumunię w niektórych dziedzinach, ocena przeprowadzona przez Komisję wykazała, że kraj ten nie podejmuje wystarczających działań zmierzających do osiągnięcia wyników w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji. W Rumunii brakuje odpowiedniego poparcia politycznego dla procesu reform. Zmiany do ustawy o Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej przyjęte w dniu 30 czerwca stanowią duży krok wstecz. Ustawa ta zagraża dotychczasowym osiągnięciom Agencji i stanowi oczywiste naruszenie zobowiązań podjętych przez Rumunię w momencie przystąpienia. Komisja wzywa Rumunię do poszanowania tych zobowiązań poprzez znalezienie najodpowiedniejszych środków prawnych mających na celu przywrócenie Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej jej uprawnień do wydawania decyzji dotyczących skutecznej konfiskaty mienia uzyskanego w nieuzasadniony sposób. Rumunia powinna dążyć do osiągnięcia szerokiego poparcia politycznego na rzecz przejrzystości i skutecznej ochrony przed korupcją i konfliktem interesów.

Po spowolnieniu prac parlamentarnych Rumunia przywróciła w drugiej połowie 2010 r. tempo reform i przeprowadziła jedną z najważniejszych reform legislacyjnych: w dniu 22 czerwca Parlament zatwierdził nowy kodeks postępowania cywilnego i nowy kodeka postępowania karnego. Przygotowania do wejścia nowych kodeksów w życie, które przewidywane jest na październik 2011 r., stanowią ważną okazję do gruntownej reformy systemu sądownictwa w Rumunii. Komisja wzywa Rumunię, aby nie ustawała w podejmowaniu refom i wykorzystała silne poparcie parlamentarne dla nowych kodeksów i rozszerzyła je również na inne dziedziny.

Problem stanowi fakt, że władze sądownictwa w Rumunii nie wyrażają woli współpracy i wzięcia odpowiedzialności za przeprowadzenie reformy. Mimo że w wielu przypadkach znaleziono już pragmatyczne rozwiązania, często nie są one wykorzystywane, a starają się je zastąpić inicjatywy pojedynczych urzędników, korporacji, zawodowych i społeczeństwa obywatelskiego. Komisja wzywa Rumunię do ustanowienia ścisłej i konstruktywnej współpracy między różnymi organami politycznymi i sądowymi i do większego zaangażowania w reformę sądownictwa.

Powodzenie tej reformy zależeć będzie od silnego zaangażowania ze strony Rumunii, Komisji i państw członkowskich. Komisja nadal będzie wspierać Rumunię w podejmowanych działaniach i latem 2011 r. przedstawi kolejną ocenę poczynionych postępów.

4. zalecenia

W świetle powyższej analizy stanu realizacji przez Rumunię celów referencyjnych określonych w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji, Komisja wzywa Rumunię do natychmiastowego podjęcia następujących działań.

Zalecenia dotyczące reformy wymiaru sprawiedliwości

Przywołując niezrealizowane zalecenia z lipca 2009 r., przede wszystkim dotyczące przyjęcia przepisów wdrażających cztery nowe kodeksy i przeprowadzenia oceny skutków tych kodeksów, wdrożenia elastycznego, opartego na priorytetach podejścia do zarządzania zasobami ludzkimi oraz przeprowadzenia działań następczych na podstawie zaleceń grupy roboczej ds. indywidualizacji kar za korupcję, Komisja wzywa Rumunię do natychmiastowego:

1. przeprowadzenia niezależnej analizy wydajności systemu sądownictwa i dokonania niezbędnych dostosowań strukturalnych, polegających w razie konieczności na przeniesieniu sędziów. Rumunia powinna również podjąć natychmiastowe działania w celu zmniejszenia zróżnicowania potencjału sądów poprzez rozszerzenie transferu wolnych stanowisk między regionami apelacyjnymi oraz między sądami różnych szczebli oraz poprzez jak największe wykorzystanie oddelegowywania sędziów do miejsc, gdzie występuje wysoki niedobór pracowników;

2. zapewnienia sprawnego i zgodnego z przepisami przejęcia obowiązków przez nowo wybraną Najwyższą Radę ds. Sądownictwa i Prokuratury poprzez przestrzeganie określonych przepisami kryteriów dotyczących warunków dopuszczenia kandydatów;

3. zwiększenia wydajności Krajowego Instytutu Sądownictwa w zakresie kształcenia zawodowego i regularnych szkoleń oraz podjęcie działań mających zagwarantować spójne standardy zawodowe w odniesieniu do wszystkich nowych sędziów, na przykład poprzez rozciągnięcie na wszystkich kandydatów wymogu zdania egzaminu oceniającego umiejętności. Należy planować wydajność Krajowego Instytutu Sądownictwa na podstawie rocznych przewidywań w zakresie rekrutacji i zapotrzebowania na szkolenia.

4. rozważenia zmiany właściwości Najwyższego Sądu Kasacyjnego poprzez zredukowanie jego kompetencji do rozpatrywania spraw w pierwszej instancji i ograniczenie rozpatrywania odwołań do kwestii prawnych; rozważenia realizacji innych środków zaproponowanych przez Najwyższy Sąd Kasacyjny w projekcie ustawy dotyczącej ujednolicenia; zapewnienia publikacji całego orzecznictwa i dostępności do orzecznictwa za pomocą bazy danych, która byłaby przyjazna użytkownikom i łatwa do przeszukiwania;

5. rozważenia gruntownej reformy systemu dyscyplinarnego. ponownego przeanalizowania celów i wzmocnienia wydajności oraz usprawnienia organizacji inspekcji sądowej, aby jej działania skupiały się w wystarczającym stopniu na dochodzeniach dyscyplinarnych; dostosowania wszystkich rodzajów kar dyscyplinarnych, aby stały się one bardziej zróżnicowane i podjęcia działań gwarantujących stosowanie spójnych, proporcjonalnych i odstraszających kar; wprowadzenia dorocznej oceny wydajności inspekcji sądowej.

Zalecenia dotyczące zwalczania korupcji

Przywołując niezrealizowane zalecenia z lipca 2009 r., przede wszystkim dotyczące monitorowania spraw dotyczących korupcji w sądach, ułatwienia dochodzeń przeciwko byłym i obecnym członkom parlamentu i rządu oraz zniesienia skutku zawieszającego zarzutu o niezgodność z konstytucją, Komisja wzywa Rumunię do natychmiastowego:

6. wprowadzenia zmian do ustawy o Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej, aby stała się ona zgodna ze zobowiązaniami podjętymi przez Rumunię w momencie przystąpienia; zapewnienia stałego rzeczywistego zaangażowania Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej w zapobieganie korupcji i jej ściganie poprzez obowiązkowe decyzje dotyczące mienia uzyskanego w nieuzasadniony sposób, na podstawie których stosowane będą odstraszające kary; wyeliminowania niedociągnięć proceduralnych w nowej ustawie; wspierania dalszego rozwoju Krajowej Agencji ds. Etyki Zawodowej, przede wszystkim poprzez zmianę do przepisów dotyczących Krajowej Rady ds. Etyki Zawodowej;

7. dalszego monitorowania, czy kary zasądzane przez sądy w sprawach dotyczących korupcji na wysokim szczeblu są spójne i odstraszające oraz propagowania wyników analizy dotyczącej indywidualizacji kar za przestępstwa korupcyjne na spotkaniach na szczeblu Sądu Apelacyjnego; zalecenia i wprowadzenia środków w zakresie poprawy tempa prowadzenia spraw dotyczących korupcji na wysokim szczeblu;

8. wzmocnienia ogólnej polityki antykorupcyjnej, przede wszystkim poprzez koordynację na wysokim szczeblu oraz w oparciu o niezależną ocenę osiągnięć dwóch ostatnich strategii antykorupcyjnych realizowanych od 2005 r.; zapewnienia prawnej i instytucjonalnej stabilności przepisów antykorupcyjnych, w tym wdrożenia nowego kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego;

9. w dziedzinie zamówień publicznych: przeprowadzenia oceny skuteczności przepisów i przydzielenia właściwym organom uprawnień do ochrony przed występowaniem konfliktu interesów i przeprowadzenia koniecznych zmian; rozważenia wprowadzenia zakazu czerpania przez urzędników wyższego szczebla i wybranych przedstawicieli bezpośrednich lub pośrednich korzyści z umów handlowych zawartych w imieniu instytucji, dla której pracują i zapewnienia pełnej przejrzystości w tej dziedzinie;

10. dokonania oceny skuteczności właściwych organów w zakresie wdrażania przepisów dotyczących zamówień publicznych i przeprowadzenia koniecznych działań mających na celu poprawę koordynacji między różnymi instytucjami i polepszenie ich skuteczności; ustanowienia celów referencyjnych w zakresie oceny skuteczności organów w następujących dziedzinach i monitorowania ich realizacji: działania prewencyjne, działania kontrolne, karanie w związku z konfliktem interesów, współpraca międzyinstytucjonalna i współpraca z organami sądowymi.

[1] Decyzja Komisji 2006/928/WE z dnia 13 grudnia 2006 r. w sprawie ustanowienia mechanizmu współpracy i weryfikacji postępów Rumunii w realizacji określonych założeń w zakresie reformy systemu sądownictwa oraz walki z korupcją (Dz.U. L 354 z 14.12.2006, s. 56).

[2] Sprawozdanie jest oparte na informacjach regularnie przesyłanych przez władze rumuńskie, szczególnie w odpowiedzi na szczegółowe kwestionariusze Komisji. W pracach Komisji pomagało wielu ekspertów; korzystano również z dokumentacji i informacji uzyskanych z szeregu innych źródeł. Załączony dokument roboczy zawiera przygotowaną przez Komisję szczegółową ocenę postępów w realizacji każdego z celów referencyjnych, określonych w decyzji ustanawiającej mechanizm współpracy i weryfikacji.

[3] Cel referencyjny nr 2 mechanizmu współpracy i weryfikacji brzmi następująco: „Ustanowienie zgodnie z planem agencji ds. etyki, do której zadań należałyby: weryfikacja stanu majątkowego, niezgodności i potencjalnych konfliktów interesów oraz wydawanie wiążących decyzji, na podstawie których można wdrożyć sankcje o charakterze odstraszającym” (decyzja Komisji 2006/928/WE).

[4] Uchwala nadzwyczajna rządu nr 76/2010 przyjęta w dniu 30 czerwca 2010 r.

[5] Wiele spraw dotyczących korupcji na wysokim szczeblu dotyczy zamówień publicznych. W sprawy te zamieszani byli członek parlamentu i jeden sędzia wysokiego szczebla w przypadku dotyczącym nadużywania wpływów w związku z zamówieniem publicznym, dwóch byłych ministrów, inni obecni i byli parlamentarzyści oraz pewna liczba byłych dyrektorów przedsiębiorstw państwowych i urzędników wybieranych na szczeblu lokalnym.