Europejskie Centrum Doradztwa Inwestycyjnego (ECDI) – wspólna inicjatywa Komisji i EBI – udziela pełnego wsparcia technicznego i doradczego i rozpatrzyło już ponad 160 wniosków. Jest to obiecujący start, poczynione zostały jednak kroki, aby zbliżyć usługi doradcze do beneficjentów końcowych i rozszerzyć usługi ECDI w zakresie konkretnych obszarów, gdzie istnieją niespełnione potrzeby (w tym projektów transgranicznych).

Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS), wprowadzony i współfinansowany przez grupę EBI, jest na najlepszej drodze do realizacji celu, którym jest uruchomienie co najmniej 315 mld euro na dodatkowe inwestycje w gospodarkę realną do połowy 2018 r.. Rynek jest szczególnie chłonny w segmencie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), w odniesieniu do którego wyniki EFIS znacznie przewyższają oczekiwania.

Miejsca pracy, wzrost gospodarczy i inwestycje należą do 10 głównych priorytetów Komisji Junckera. Plan inwestycyjny dla Europy został zaprezentowany dnia 26 listopada 2014 r. i stanowił zapoczątkowanie skoordynowanych i ukierunkowanych działań mających na celu pobudzenie finansowania inwestycji, przy wsparciu Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) oraz Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego (EFI) – razem stanowiących grupę EBI – jako elementu trzech fundamentów: reform strukturalnych, odpowiedzialnej polityki fiskalnej i inwestycji. Cel jest zatem trojaki: zagwarantowanie, aby ograniczone zasoby publiczne były wykorzystywane do mobilizacji inwestycji prywatnych w celu skutecznego zaradzenia niedoskonałościom rynku przez przyciąganie prywatnego kapitału, zapewnienie, aby inwestycje dotarły do gospodarki realnej oraz poprawa otoczenia inwestycyjnego na poziomie europejskim oraz poszczególnych państw członkowskich. Rada Europejska przyjęła Plan inwestycyjny i wszystkie jego komponenty w grudniu 2014 r. oraz wezwała do jego szybkiego wdrożenia. Grupa EBI odpowiedziała na wezwanie Rady Europejskiej i w styczniu 2015 r. rozpoczęła działalność inwestycyjną zgodnie z planem. Następnie, w lipcu 2015 r., Parlament Europejski i Rada wyjątkowo szybko przyjęły niezbędny wniosek ustawodawczy. Nadszedł zatem czas na dokonanie przeglądu poczynionych postępów oraz spojrzenie w przyszłość.

b.Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych: bardziej efektywne wykorzystywanie ograniczonych zasobów

Konkretne i wymierne wyniki

EFIS wspiera już dodatkowe inwestycje grupy EBI w dziedzinach kluczowych dla zrównoważonego wzrostu gospodarczego UE. W ramach EFIS zatwierdzono około 250 transakcji w 26 państwach członkowskich, które powinny uruchomić łączne inwestycje na kwotę 100 mld euro, co stanowi ok. 32 % całkowitej wartości docelowej wynoszącej 315 mld euro nowych inwestycji w ciągu trzech lat. Fundusz z powodzeniem przyciągnął znaczne dodatkowe środki finansowe (85 % łącznej wartości uruchomionych inwestycji) od inwestorów prywatnych i publicznych. Wykazy wszystkich projektów korzystających ze wsparcia EFIS w ramach obu segmentów EFIS są publicznie dostępne. EFIS wspiera projekty przyczyniające się do przeciwdziałania niedoskonałościom rynku oraz nieoptymalnemu poziomowi inwestycji, a także wielu najbardziej palącym problemom społecznym.

Dodatkowość jest fundamentalną cechą EFIS, którą należy wzmocnić na etapie selekcji projektów. Projekty EBI otrzymujące wsparcie finansowe za pośrednictwem EFIS muszą być „dodatkowe” w tym znaczeniu, że odnoszą się do nieprawidłowości rynkowych lub nieoptymalnego poziomu inwestycji i z tego względu – co do zasady – nie byłyby finansowane w tym samym okresie przez EBI bez wsparcia ze strony EFIS, lub nie w tym samym zakresie. W tym celu przy dokonywaniu oceny kryteriów kwalifikowalności EBI i komitet inwestycyjny stosują wiele wskaźników i zasad przewodnich. Poziom ryzyka jest zasadniczym elementem oceny dodatkowego charakteru projektów wspieranych z EFIS. Wszelkie operacje zatwierdzone dotychczas przez EBI obarczone są ryzykiem odpowiadającym tzw. działaniom specjalnym EBI. W rezultacie EBI był w stanie zwiększyć wolumen portfolio działań obarczonych wyższym ryzykiem/działań specjalnych z ok. 4 mld euro do ponad 20 mld euro rocznie. Grupa EBI opracowuje także nowe produkty koncentrując się na nowych sposobach współpracy z krajowymi bankami prorozwojowymi, platformami inwestycyjnymi oraz z uwzględnieniem nowego typu beneficjentów w celu zaspokojenia zapotrzebowania na finansowanie w różnorodnych sektorach.

Należy rozszerzyć zasięg geograficzny i sektorowy. Ponieważ dla EFIS nie ustanowiono kwot, jego bieżący zasięg sektorowy i geograficzny (zob. wykres 2) należy w dalszym ciągu rozwijać wraz z postępem we wdrażaniu EFIS. Łączenie EFIS z innymi funduszami UE oraz tworzenie platform inwestycyjnych powinno prowadzić do osiągnięcia prawdziwie zrównoważonego zasięgu geograficznego. Również ECDI może być skutecznym środkiem służącym do stopniowego uruchamiania niezbędnej wiedzy specjalistycznej i służyć pomocą w przygotowywaniu lepszych projektów, w szczególności w odniesieniu do regionów lub sektorów, w których mogą być potrzebne dodatkowe działania i zdolność techniczna.

EFIS wspiera Europejski Fundusz Inwestycyjny (EFI), aby pomóc bardzo licznym europejskim MŚP uzyskać dostęp do finansowania. Segment MŚP w ramach EFIS zaczął funkcjonować bardzo płynnie i przekroczył oczekiwania, potwierdzając istnienie dużego popytu rynkowego. W ciągu jednego roku EFIS wsparł transakcje EFI mające na celu uruchomienie inwestycji na łączną kwotę 49 mld euro, co już przekracza 65 % docelowej wartości wynoszącej 75 mld euro, którą zamierzano osiągnąć w ciągu trzech lat. Dziś przewiduje się, że z EFIS skorzysta już ponad 140 000 MŚP i spółek o średniej kapitalizacji w 26 państwach członkowskich.

Wykres 2. Kluczowe dane EFIS na koniec maja 2016 r. Zasięg sektorowy EFIS (% zatwierdzonych przypadków finansowania przez grupę EBI w ramach EFIS) Zasięg geograficzny EFIS

Przyszłość

Należy w pełni wykorzystać potencjał EFIS, aby odegrał jeszcze bardziej znaczącą rolę w zakresie stabilnego finansowania. Europa potrzebuje znaczących długoterminowych i zrównoważonych inwestycji, aby poprawić produktywność i przejść na niskoemisyjną i zasobooszczędną gospodarkę. Obejmuje to także wsparcie dla rynku zielonych/zrównoważonych obligacji, których EBI jest największym światowym emitentem. EFIS, również w połączeniu z innymi funduszami UE oraz w kontekście unii rynków kapitałowych, daje nowy impuls do tej zmiany przez zwiększenie liczby i wielkości zrównoważonych projektów, które mają być finansowane zgodnie z ambitnymi celami paryskiego porozumienia klimatycznego. Pomoc techniczna może także odegrać ważną rolę w tych i innych sektorach, jak np. infrastruktura cyfrowa.

Wykorzystując sukces segmentu MŚP, opracowuje się nowe instrumenty finansowe w celu wspierania szerszego spektrum innowacyjnych MŚP i spółek o średniej kapitalizacji, w tym produkt kapitałowy, który zwiększy dostęp do finansowania kapitałowego dla innowacyjnych i szybko rozwijających się MŚP i spółek o średniej kapitalizacji. W tym kontekście Komisja także współpracuje z EFI z myślą o ustanowieniu ogólnoeuropejskiego funduszu funduszy venture capital, który połączy środki publiczne z większymi kwotami prywatnego kapitału, aby zwiększyć skalę działania i dać dodatkowy impuls do wspierania najbardziej obiecujących nowych przedsiębiorstw, uzupełniając obecne działania EFI. Ten fundusz funduszy będzie działał na zasadach komercyjnych i z założenia będzie pomagał przeciwdziałać problemom rozdrobnienia i ograniczonej skali, które obecnie utrudniają rozwój działalności inwestycyjnej z udziałem venture capital w UE. Zgodnie z agendą społeczną i programem na rzecz umiejętności UE inne nowe instrumenty będą ukierunkowane na wspieranie przedsiębiorstw społecznych i mikrofinansowania. Ponadto będą opracowywane produkty w celu sekurytyzacji transakcji, które mają uruchomić dodatkowe środki finansowe dla MŚP, oraz w celu ułatwienia dostępu do finansowania dla innowacyjnych MŚP oraz małych spółek o średniej kapitalizacji przez gwarancje na niezabezpieczone kredyty.

Zbadania wymaga wykorzystanie modelu EFIS do uruchomienia inwestycji w rozwijających się państwach trzecich. Rozporządzenie (UE) nr 2015/1017 ogranicza zakres inwestycji EFIS do państw członkowskich UE oraz inwestycji transgranicznych we współpracy z państwami sąsiadującymi. Jednak oddzielny, choć podobny, program mógłby okazać się przydatny również w programach współpracy zewnętrznej UE. Komisja oceni możliwości wykorzystania modelu wzorowanego na EFIS w odniesieniu do inwestycji w państwach trzecich, tj. programu, który pozwoliłby międzynarodowym instytucjom finansowym zaradzić konkretnym przeszkodom inwestycyjnym i w ten sposób przyciągnąć podmioty prywatne. Może to umożliwić również poszczególnym międzynarodowym instytucjom finansowym poszerzenie działalności w trudnym otoczeniu inwestycyjnym, takim jak kraje niestabilne i pokonfliktowe, a także projekty związane z migracją. W swojej ocenie Komisja uwzględni funkcjonowanie i komplementarność w stosunku do obecnych programów inwestycyjnych na poziomie UE (takich jak zarządzany przez EBI instrument inwestycyjny dla państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku, instrumenty inwestycyjne zarządzane przez Komisję Europejską oraz program kredytów/gwarancji obsługiwany przez EBI).

c.Zapewnienie komplementarności na wszystkich szczeblach w celu uruchomienia dodatkowych inwestycji

Komplementarność

Komplementarność między EFIS a innymi funduszami UE to kluczowy element ogólnego zobowiązania Komisji do zapewnienia lepszego wykorzystanie funduszy UE we wszystkich obszarach polityki. Łączenie wsparcia ze strony EFIS z innymi źródłami unijnego finansowania może zabezpieczyć różne rodzaje ryzyka danego projektu, a w rezultacie przyciągnąć więcej inwestorów. Współinwestowanie w projekty EFIS może mieć miejsce również na poziomie projektu lub na poziomie platformy inwestycyjnej. Platformy te mogą pomóc w finansowaniu małych projektów oraz zbierać fundusze z różnych źródeł w celu umożliwienia zdywersyfikowanych inwestycji o geograficznym bądź tematycznym ukierunkowaniu. Mogą one również sprawić, że mniejsze lub miejscowe możliwości inwestycyjne staną się atrakcyjne dla nowych grup inwestorów, np. funduszy emerytalnych lub zagranicznych inwestorów instytucjonalnych. Pierwsze przykłady platform to m.in. ustanowienie funduszu w lutym 2015 r. w celu pobudzenia produktywnych inwestycji we Francji. Fundusz ten ma na celu wspieranie – z pomocą prywatnych partnerów i funduszy państwa francuskiego – nowo powstałych przedsiębiorstw w celu sfinansowania ich przejścia do fazy uprzemysłowienia związanej z nowymi technologiami i nowymi sektorami. Celem jest promowanie rozwoju nowych możliwości przemysłowych, wzmacnianie konkurencyjności i wspieranie rozwoju klastrów przemysłowych, w szczególności w odniesieniu do zmian o charakterze ekologicznym i energetycznym. Inne platformy inwestycyjne EFIS są w trakcie przygotowania.

Łączenie funduszy UE ze wsparciem EFIS

Komisja podejmie dalsze działania w celu zagwarantowania, aby fundusze UE i wsparcie EFIS można było swobodnie łączyć. Takie łączenie, szczególnie w przypadku europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, może być szczególnie przydatne w celu zapewnienia szerokiego zasięgu geograficznego EFIS. Komisja opublikowała już konkretne wytyczne w tej sprawie i zamierza kontynuować upraszczanie ogólnych ram rozwoju takiego łączenia. Przykładowo, Komisja przygotowuje wnioski dotyczące zmiany rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów regulującego kwestie łączenia europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych z EFIS w celu ułatwienia korzystania z nich w ramach platform inwestycyjnych EFIS, łączenia europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych z EFIS w instrumenty mieszane oraz zachęcenia do ogólnego korzystania z instrumentów finansowych. Dalszym ułatwieniem będzie utworzenie inteligentnych wyspecjalizowanych platform (np. na rzecz modernizacji przemysłu).

Oprócz europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych Komisja, we współpracy z grupą EBI i ECDI, również analizuje sposoby dalszego ułatwiania łączenia funduszy dostępnych w ramach programów UE (takich jak instrument „Łącząc Europę” lub „Horyzont 2020”) z możliwościami oferowanymi przez EFIS w celu uruchomienia dodatkowych inwestycji. Łączenie funduszy mogłoby prowadzić w szczególności do dodatkowych inwestycji za pośrednictwem platform inwestycyjnych, instrumentów dla MŚP opartych na podziale ryzyka oraz realizacji projektów o wysokiej wartości dodanej dla UE.

Uruchamianie współfinansowania z państw członkowskich

W ramach partnerstwa z grupą EBI krajowe banki prorozwojowe odgrywają ważną rolę we wdrażaniu planu ze względu na ich komplementarną ofertę produktów, lokalną wiedzę oraz zasięg geograficzny. Dziewięć państw członkowskich zobowiązało się jak dotąd współfinansować projekty w kontekście EFIS głównie za pośrednictwem swoich krajowych banków prorozwojowych, na łączna kwotę 42,5 mld euro.