-Odnowione zobowiązanie do jedności i solidarności między państwami członkowskimi UE, jak również wzajemne i wspólne zaangażowanie oraz wspólne działania z partnerami z południowego sąsiedztwa stanowią warunek wstępny skutecznego wdrożenia programu na rzecz regionu śródziemnomorskiego. Dotyczy to zarówno starań na rzecz rozwiązywania konfliktów i wspólnych problemów w zakresie bezpieczeństwa, jak i współpracy gospodarczej i sektorowej. Szczególnie istotne jest pełne zaangażowanie państw członkowskich UE. Ich sieci dyplomatyczne, długotrwała współpraca na rzecz bezpieczeństwa i rozwoju oraz zdolność do mobilizowania sektora prywatnego będą niezbędne do osiągnięcia ambitnych celów określonych w niniejszym komunikacie. Aby podjąć takie wspólne starania, proponujemy znaczne wzmocnienie dialogu politycznego i merytorycznego w całym regionie Morza Śródziemnego. Nadal będą podejmowane starania na rzecz zacieśniania współpracy regionalnej, której centralnym punktem będzie Unia dla Śródziemnomorza, oraz wspierania współpracy subregionalnej i międzyregionalnej, w szczególności z partnerami afrykańskimi. UE będzie również gotowa do zbadania możliwości dalszej współpracy regionalnej, subregionalnej lub trójstronnej oraz wspólnych inicjatyw między krajami partnerskimi we wszystkich dziedzinach, w tym w świetle niedawnej normalizacji stosunków między Izraelem a szeregiem państw arabskich.

-Wspólne stawianie czoła wyzwaniom związanym z przymusowymi wysiedleniami i migracją nieuregulowaną oraz efektywne i skuteczne korzystanie z dobrodziejstw legalnej migracji poprzez kompleksowe, dostosowane do potrzeb i przynoszące wzajemne korzyści partnerstwa, chroniące prawa migrantów i uchodźców, zgodnie z europejskim nowym paktem o migracji i azylu. Ma to kluczowe znaczenie dla Europy i południowego regionu Morza Śródziemnego, w którym przepływy migracyjne mają wpływ zarówno na społeczeństwa przyjmujące, jak i na kraje tranzytu. Zwiększone możliwości i miejsca pracy, które powstaną dzięki planowi gospodarczo-inwestycyjnemu, zwłaszcza dla kobiet i osób młodych, przyczynią się do ograniczenia czynników prowadzących do migracji nieuregulowanej. Kluczem do sukcesu jest partnerska współpraca.

-Odnowione zobowiązanie na rzecz praworządności, praw człowieka i praw podstawowych, równości, demokracji i dobrych rządów jako podstawa stabilnych, sprawiedliwych, integracyjnych i zamożnych społeczeństw, z poszanowaniem różnorodności i zapewnieniem tolerancji. Poszanowanie praw człowieka, w tym praw socjalnych i praw pracowniczych, równouprawnienia płci i praw dziecka pozwala zbudować zaufanie obywateli. Praworządność i silne instytucje, które chronią prawa i zwalczają nierówności, służą rozwojowi społecznemu i gospodarczemu, przyczyniając się do bezpiecznego i przewidywalnego otoczenia biznesowego, pomagają przyciągnąć bezpośrednie inwestycje zagraniczne, zwiększają odporność gospodarczą oraz zwalczają ubóstwo i nierówności. Rządy demokratyczne i systemy odpowiednio reagującego państwa i odpowiedzialnych instytucji oraz walka z korupcją dodatkowo wzmacniają to zobowiązanie. Zwalczanie przejawów nietolerancji, rasizmu, homofobii, antysemityzmu, nienawiści antymuzułmańskiej i innych form ksenofobii, a także ochrona mniejszości muszą pozostać wspólnym priorytetem w całym regionie. Szczególna uwaga zostanie poświęcona wspieraniu roli kobiet w społeczeństwie i gospodarce.

-Połączenie sił w walce ze zmianą klimatu, na rzecz zmniejszenia szkodliwych emisji, zrównoważonego wykorzystania zasobów i przyspieszenia zielonej transformacji. Musimy przygotować się na długoterminowe scenariusze, w których nowe formy energii niskoemisyjnej stopniowo zastępują paliwa kopalne. W tym celu Komisja zaproponuje krajom partnerskim kompleksowe inicjatywy propagujące neutralną dla klimatu, niskoemisyjną energię ze źródeł odnawialnych, opierając się na najważniejszych elementach Europejskiego Zielonego Ładu takich jak strategia w zakresie wodoru. Priorytetem będzie wspieranie inwestycji w efektywność energetyczną, energię ze źródeł odnawialnych oraz nowy nacisk na produkcję czystego wodoru, w tym poprzez odpowiednie zachęty regulacyjne i finansowe, a także regionalna integracja rynków energii elektrycznej i sieci energetycznych. Przyczyni się to do zachowania naszych śródziemnomorskich wspólnych dóbr – z korzyścią dla wszystkich. Pomożemy również naszym partnerom zwiększyć ich odporność na zmianę klimatu poprzez wzmocnienie naszych działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, w szczególności w kluczowych sektorach wrażliwych, takich jak rolnictwo i gospodarka wodna.

Plan gospodarczo-inwestycyjny ma charakter orientacyjny, niewyczerpujący i może ulegać zmianom w zależności od postępów w rozwoju polityki i kwestii dotyczących polityki oraz w stosunkach dwustronnych między krajami partnerskimi. W latach 2021–2027, z zastrzeżeniem wejścia w życie właściwych podstaw prawnych w kontekście kolejnych wieloletnich ram finansowych i bez przesądzania o wyniku procesu programowania, Komisja proponuje uruchomienie ogółem do 7 mld EUR w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej (ISWMR). Wsparcie to obejmuje zapewnienie gwarancji EFZR+ i działania łączone w ramach platformy inwestycyjnej dla krajów objętych polityką sąsiedztwa, co pomogłoby uruchomić prywatne i publiczne inwestycje w wysokości do 30 mld EUR w południowym sąsiedztwie.

-„Plan gospodarczo-inwestycyjny dla południowych sąsiadów” będzie stymulować długoterminowe ożywienie społeczno-gospodarcze, wspierać zrównoważony rozwój, pomoże rozwiązać problem strukturalnej nierównowagi w regionie oraz wykorzystać potencjał gospodarczy regionu. Plan ten obejmuje konkretne inicjatywy przewodnie w sektorach priorytetowych. Ma na celu podniesienie atrakcyjności regionu dla inwestorów. Będziemy dążyć do strategicznej współpracy z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, w szczególności z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI) oraz Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju (EBOR), a także z Bankiem Światowym, Międzynarodowym Funduszem Walutowym oraz bankami z regionu i z sektorem prywatnym. Aby inicjatywy te odniosły sukces, niezbędne jest odnowione zobowiązanie do wdrażania i wspierania reform społeczno-gospodarczych sprzyjających włączeniu społecznemu, w szczególności w zakresie otoczenia biznesu, trwałego wzrostu gospodarczego i polityki makroekonomicznej zorientowanej na stabilność, opartej na strategii długoterminowej.

Południowy region Morza Śródziemnego stoi w obliczu wyzwań w zakresie sprawowania rządów, wyzwań społeczno-gospodarczych, klimatycznych, środowiskowych i związanych z bezpieczeństwem, z których wiele wynika z tendencji globalnych i wymaga wspólnych działań ze strony UE i partnerów w południowym sąsiedztwie. Przedłużające się konflikty nadal powodują ogromne ludzkie cierpienie, prowadzą do znacznych przymusowych wysiedleń, poważnie wpływają na perspektywy gospodarcze i społeczne całych społeczeństw, w szczególności w przypadku państw przyjmujących dużą liczbę uchodźców, a także nasilają rywalizację geopolityczną i wpływy zewnętrzne. Zbyt wiele osób naraża swoje życie, próbując nielegalnie dostać się do UE, a tym samym napędzając bezwzględną i zbrodniczą działalność przemytniczą, która destabilizuje społeczności lokalne. Zagrożenia związane z terroryzmem, przestępczością zorganizowaną i korupcją nadal pogłębiają niestabilność i stoją na przeszkodzie dobrobytowi. Wzrost gospodarczy w południowym sąsiedztwie nie dotrzymuje kroku wzrostowi demograficznemu .Region ten charakteryzuje się jednym z najniższych poziomów regionalnej integracji gospodarczej na świecie. Niezrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych i zmiana klimatu utrudniają dostęp do wody, żywności i energii, przyspieszają pustynnienie i utratę różnorodności biologicznej oraz stanowią zagrożenie dla życia i źródeł utrzymania. Utrzymują się znaczące nierówności gospodarcze oraz różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn, a rządom ciężko spełnić oczekiwania dzisiejszej młodzieży.

W tym celu, w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa, w niniejszym wspólnym komunikacie proponuje się nowy, ambitny i innowacyjny program na rzecz regionu śródziemnomorskiego, po raz pierwszy wykorzystujący pełen zestaw narzędzi UE oraz przełomowe możliwości związane z dwojaką transformacją – ekologiczną i cyfrową, aby ożywić naszą współpracę i wydobyć niewykorzystany potencjał z naszego wspólnego regionu. Perspektywa odbudowy gospodarki po pandemii COVID-19 stanowi rzadką okazję dla Europy i regionu śródziemnomorskiego do zaangażowania się we wspólny, skoncentrowany na ludziach program oraz w działania na rzecz jego wdrożenia.

5)zielona transformacja: odporność na zmianę klimatu, energia i środowisko.

1.Rozwój społeczny, dobre rządy i praworządność

Rozwój społeczny

Podejście oparte na rozwoju społecznym jest kluczowym elementem naszego programu. Celem tego podejścia jest poprawa jakości życia obywateli poza wymiarem ekonomicznym, utrzymanie ich wolności i praw, zapewnienie im możliwości oraz wspieranie odpornych, sprawiedliwych, integracyjnych i upodmiotowionych społeczeństw.

Zdrowie

Zdrowie jest pierwszym i najważniejszym warunkiem godnego życia. Pandemia COVID-19 stanowi wyzwanie dla bezpieczeństwa zdrowotnego i systemów opieki zdrowotnej oraz wywiera poważny wpływ na gospodarki i całe społeczeństwa. UE i nasi partnerzy będą musieli wyciągnąć wnioski z kryzysu związanego z COVID-19, aby wzmocnić systemy opieki zdrowotnej i systemy ochrony socjalnej, gotowość i zdolność reagowania. UE zapewnia i nadal będzie zapewniać szybkie i znaczące wsparcie, aby złagodzić nieproporcjonalnie duże obciążenie kryzysem osób najsłabszych i zagrożonych, w tym młodzieży i kobiet . Szczepionki stanowią globalne dobro wspólne, a szczepienia są środkiem, który pomoże położyć kres pandemii na całym świecie. UE utrzyma swoje wsparcie na rzecz COVAXu, w tym ustanowienie bufora humanitarnego w wysokości ok. 100 mln dawek. W duchu Drużyny Europy UE zmobilizowała do tej pory 853 mln EUR na wsparcie COVAXu i pozostaje zaangażowana w działania COVAXu jako globalnej inicjatywy mającej na celu zapewnienie sprawiedliwego i równego dostępu do bezpiecznych i skutecznych szczepionek dla krajów o niskich i średnich dochodach. Ponadto, opierając się na doświadczeniach z unijnej strategii dotyczącej szczepionek, Komisja jest przygotowana, aby ustanowić unijny mechanizm rozdziału szczepionek. Zapewni on wspólny dostęp do pewnej części 2,3 mld dawek zabezpieczonych przez UE, ze szczególnym uwzględnieniem południowego sąsiedztwa, obok Bałkanów Zachodnich, naszego wschodniego sąsiedztwa i Afryki. Z mechanizmu skorzystają głównie pracownicy sektora zdrowia, a ponadto mechanizm zaspokoi potrzeby humanitarne. Prace te należy podjąć w taki sposób, aby ograniczyć marnowanie szczepionek do zera, co wymaga od państw przyjmujących wystarczającego przygotowania.

Wzmocnienie pozycji młodzieży

Inwestowanie w osoby młode i dzieci powinno stanowić centralny element naszej współpracy. Wzmocnienie pozycji osób młodych, ich uczestnictwo i zaangażowanie jako inicjatorów zmian jest kluczem do realizacji priorytetów Agendy 2030. Proponujemy: (i) wspieranie włączania problematyki młodzieżowej do głównego nurtu polityki krajowej; (ii) pomoc naszym partnerom w poprawie zarządzania systemami edukacji; oraz (iii) nadanie priorytetu eliminacji strukturalnych przyczyn wczesnego przerywania nauki; problemu młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się; problemu niedopasowania umiejętności, braku perspektyw, bezrobocia młodzieży; oraz drenażu mózgów. Skuteczna koordynacja i partnerstwa w różnych obszarach polityki, w tym z organizacjami młodzieżowymi, mają kluczowe znaczenie dla poprawy jakości zatrudnienia oraz zwiększania możliwości kształcenia i szkolenia. Musimy wspólnie pracować nad intensyfikacją kontaktów międzyludzkich jako obszaru udanej współpracy, która przynosi wymierne rezultaty i korzyści dla wszystkich. W tym celu zasadnicze znaczenie będzie miało otwarcie i ułatwienie dostępu do programów UE oraz do odpowiednich sieci europejskich dla krajów naszego południowego sąsiedztwa. W tym kontekście południowy region Morza Śródziemnego pozostanie regionem priorytetowym w ramach programu Erasmus+. W latach 2021–2027 w ramach programu Erasmus+ osoby młode będą korzystać z nowych możliwości budowania zdolności w dziedzinach kształcenia i szkolenia zawodowego, sportu, edukacji cyfrowej oraz młodzieży. UE będzie dążyć do lepszego rozpowszechnienia korzyści płynących z programu Erasmus+ w całym regionie oraz zwiększenia wykorzystania programu „Kreatywna Europa”, aby w pełni wykorzystać kreatywność osób młodych w regionie. Należy ulepszyć programy ochrony dzieci i wsparcia psychospołecznego dla dzieci dotkniętych konfliktem zbrojnym i przesiedlonych w wyniku konfliktu, ze szczególnym uwzględnieniem dostępu do edukacji i opieki zdrowotnej.

Dobre rządy i praworządność Dobre rządy oraz poszanowanie praw człowieka, podstawowych wolności, instytucji demokratycznych i praworządności są podstawowymi zasadami UE i stanowią integralną część naszego partnerstwa od czasu deklaracji barcelońskiej oraz część naszych wspólnych zobowiązań. Ponadto dobre rządy, praworządność i prawa człowieka, w tym prawa socjalne i pracownicze, dialog społeczny i równy dostęp do wymiaru sprawiedliwości wspierają pokój, dobrobyt sprzyjający włączeniu społecznemu i stabilność. Wartości te stanowią podwaliny godnych miejsc pracy, sprawiedliwego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu oraz budowania długoterminowej zrównoważoności i inwestycji. Zgodnie z „Planem działania UE dotyczącym praw człowieka i demokracji na lata 2020–2024” UE zwiększy swoje zaangażowanie we współpracę z partnerami w celu propagowania poszanowania praw człowieka, praworządności i wartości demokratycznych. Niezależność i rozliczalność sądów i prokuratury są niezbędne, aby instytucje państwowe przestrzegały prawa, aby obywatele mogli korzystać ze swoich praw oraz aby umożliwić walkę z naruszeniami praw człowieka, korupcją lub przestępczością zorganizowaną. Trwałe reformy strukturalne administracji cywilnej i sądowej przyczynią się do zmniejszenia nierówności i będą sprzyjać wzrostowi gospodarczemu. Zorientowane na człowieka i na użytkownika podejście do transformacji cyfrowej systemów i usług przyczyni się do zwiększenia wydajności państwa oraz do budowania zaufania do instytucji. Zarządzanie internetem i funkcjonowanie mediów społecznościowych powinno opierać się na zasadach demokratycznych. UE będzie nadal współpracować z krajami partnerskimi, aby zapewnić wysoki poziom ochrony podstawowych praw do prywatności i ochrony danych oraz wspierać dalszą zbieżność z unijnymi i międzynarodowymi standardami ochrony danych, ułatwiając wymianę handlową i współpracę w zakresie egzekwowania prawa. Podejście oparte na zachętach określone w ISWMR dla regionu objętego polityką sąsiedztwa zapewni dodatkowe wsparcie finansowe tym państwom, które wykazują się zdecydowanym dążeniem do wdrożenia m.in. reform sposobu sprawowania rządów i praworządności. Poziom wsparcia będzie dostosowany do stopnia przestrzegania zobowiązań przez każdego z partnerów oraz stopnia ich wykonania w odniesieniu do wspólnych wartości i postępów reform, w szczególności w zakresie sposobu sprawowania rządów i praworządności. W celu ochrony interesów finansowych UE konieczne jest, aby południowe sąsiedztwo zapewniło zwalczanie nadużyć finansowych, korupcji, prania pieniędzy i sprzeniewierzania środków publicznych w drodze skutecznych, odstraszających i proporcjonalnych sankcji karnych, a także poprzez efektywną i skuteczną współpracę z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych. Kraje południowego sąsiedztwa, które są stronami międzynarodowych porozumień o wzajemnej pomocy prawnej, powinny zaakceptować Prokuraturę Europejską (EPPO) jako właściwy organ państw członkowskich UE uczestniczących w EPPO do celów wykonania tych porozumień . UE będzie wspierać kulturę praworządności poprzez ścisłe zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i środowiska biznesu. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i organizacje partnerów społecznych pozostają kluczowymi partnerami w kształtowaniu i monitorowaniu współpracy UE. UE będzie nadal wspierać konkretne inicjatywy na rzecz wzmacniania organizacji społeczeństwa obywatelskiego i obrońców praw człowieka. Równouprawnienie płci jest nie tylko powszechnie uznawanym prawem człowieka, ale także niezbędnym warunkiem dobrobytu, wzrostu gospodarczego, zamożności, dobrych rządów, pokoju i bezpieczeństwa; jest to dziedzina, w której musimy zintensyfikować nasze starania, w tym poprzez uwzględnianie problematyki płci w programach współpracy i działaniach docelowych, zgodnie z trzecim unijnym planem działania w sprawie równości płci . Będziemy propagować inicjatywy na rzecz ochrony praw kobiet i ich udziału w życiu społeczno-gospodarczym, obywatelskim i politycznym. Zgodnie z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych UE będzie nadal współpracować z partnerami, aby zapewnić osobom niepełnosprawnym możliwość pełnego korzystania z przysługujących im praw.

Kierunki działania: propagowanie praw człowieka, praworządności, demokracji i dobrych rządów, równouprawnienia płci i równych szans dla wszystkich oraz wspieranie społeczeństwa obywatelskiego ·dalsze opracowywanie odpowiednich reform legislacyjnych i instytucjonalnych w dziedzinie praw człowieka i dobrych rządów; ·propagowanie nowoczesnych, skutecznych i rozliczalnych instytucji publicznych i polityki publicznej, w tym obserwacji wyborów i wsparcia procesu wyborczego, jak również niezależnych systemów wymiaru sprawiedliwości, które służą wszystkim obywatelom, chronią prawa podejrzanych, zapewniają wsparcie ofiarom przestępstw i propagują lepsze warunki przetrzymywania; ·wspieranie działań mających na celu zwalczanie wszelkich form dyskryminacji; ·propagowanie międzynarodowych praw społecznych i pracowniczych, jak również międzynarodowych norm pracy sklasyfikowanych przez Międzynarodową Organizację Pracy (MOP); ·wspieranie upodmiotowienia ekonomicznego kobiet i młodzieży (w tym dzieci), zachęcanie ich do aktywnego udziału w procesie podejmowania decyzji; ·propagowanie działań na rzecz eliminacji przemocy wobec kobiet i dziewcząt, w tym przemocy seksualnej i przemocy ze względu na płeć w konfliktach zbrojnych; ·zapewnianie budowania zdolności organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym wspieranie transformacji cyfrowej i zielonej transformacji; ·wspieranie opracowywania nowoczesnych ram ochrony danych opartych na zasadach horyzontalnych, egzekwowanych przez silne i niezależne organy nadzorcze; propagowanie ratyfikacji i wdrażania odpowiednich konwencji międzynarodowych. Kierunki działania: wzmacnianie rozwoju społecznego, zdrowia i współpracy w zakresie młodzieży, edukacji, umiejętności i kultury ·wspieranie gotowości systemów opieki zdrowotnej na wypadek pandemii i zdolności reagowania na pandemie; ·uczestnictwo w programach unijnych takich jak: Erasmus+, działania „Maria Skłodowska-Curie” w ramach programu „Horyzont Europa”, program Kreatywna Europa, a także w odpowiednich sieciach europejskich; ·współpraca i wymiana doświadczeń w celu wspierania działań na rzecz innowacji i wspieranie opracowywania strategii inteligentnej specjalizacji; ·współpraca w zakresie edukacji cyfrowej w ramach Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej na lata 2021–2027; ·współpraca w ramach platform centrów doskonałości zawodowej, w tym poprzez sieć doskonałości ETF, w celu stworzenia lokalnych „ekosystemów umiejętności” i zwiększenia możliwości przekwalifikowania; ·współpraca dotycząca przewidywania potrzeb w zakresie umiejętności oraz kształtowania i rozwijania umiejętności i strategii w perspektywie uczenia się przez całe życie, przy wsparciu ze strony Europejskiej Fundacji Kształcenia na rzecz kształcenia i szkolenia zawodowego (VET), rozwoju umiejętności i budowania zdolności, w tym zdobywania umiejętności na potrzeby zielonych miejsc pracy i zielonej gospodarki; ·wspieranie zintegrowanych podejść i zdolności właściwych ministerstw (edukacji, pracy, zdrowia, kultury i ochrony socjalnej) w celu poprawy dostępu do usług i ich jakości dla osób młodych i młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się; ·zwiększanie zakresu inicjatyw zainspirowanych unijną gwarancją dla młodzieży.

2.Zwiększenie odporności, budowanie dobrobytu i wykorzystanie potencjału transformacji cyfrowej

Pandemia COVID-19 dotyka wszystkie gospodarki w regionie Morza Śródziemnego, pogłębiając strukturalną nierównowagę gospodarczą i uwydatniając potrzebę odpornych, zrównoważonych i połączonych gospodarek sprzyjających włączeniu społecznemu. Podejmując starania, nie należy pozostawiać nikogo w tyle, a działania te powinny umożliwić państwom wykorzystanie tendencji, w tym dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej, które mogą być czynnikami przyspieszającymi zrównoważony wzrost gospodarczy.