KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.11.2022 COM(2022) 598 final 2022/0373(NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia statusu wspólnego przedsiębiorstwa dla Hochtemperatur-Kernkraftwerk GmbH



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny i cele wniosku RYS HISTORYCZNY STATUSU HKG JAKO WSPÓLNEGO PRZEDSIĘBIORSTWA ORAZ PROJEKTU THTR 300 Zadaniami Hochtemperatur-Kernkraftwerk GmbH (HKG) były budowa, wyposażenie i eksploatacja elektrowni jądrowej w Uentrop (powiat Unna) w Republice Federalnej Niemiec. Miał to być prototypowy reaktor wysokotemperaturowy na paliwie torowym o mocy około 300 MWe (THTR 300). W celu realizacji powyższego zadania HKG wystąpiło o ustanowienie wspólnego przedsiębiorstwa. Na wniosek Komisji Rada stwierdziła, że statut HKG odpowiada postanowieniom Traktatu Euratom odnoszącym się do wspólnych przedsiębiorstw i że w tym momencie projekt HKG ma kluczowe znaczenie dla rozwoju sektora jądrowego we Wspólnocie, w związku z czym przyznała HKG status wspólnego przedsiębiorstwa na okres 25 lat, licząc od 1 stycznia 1974 r. HKG wystąpiło także o niektóre korzyści wymienione w załączniku III do Traktatu Euratom. Zważywszy, że: –elektrownia jądrowa miała być budowana przez konsorcjum przedsiębiorstw wspólnotowych i prawie wyłącznie z zastosowaniem komponentów pochodzących ze Wspólnoty; –budowa elektrowni przyniosłaby znaczną poprawę procesów technicznych w zakresie produkcji energii elektrycznej na skalę przemysłową; –przyznanie HKG korzyści wymienionych w załączniku III do Traktatu zmniejszyłoby obciążenia finansowe i ograniczyłoby ryzyko gospodarcze związane z tego typu przedsiębiorstwami; –HKG miało udostępnić Wspólnocie nieposiadające zdolności patentowej informacje zebrane w trakcie realizacji projektu budowy elektrowni jądrowej; Rada podjęła decyzję o przyznaniu niektórych korzyści wymienionych w załączniku III do Traktatu Euratom, w szczególności w formie zwolnienia z niektórych podatków. Korzyści te przyznano na okres upływający trzy lata po ostatecznym odbiorze elektrowni przez przedsiębiorstwo. Pierwotne decyzje W czerwcu 1974 r. Rada, działając na podstawie wniosków Komisji, przyjęła dwie decyzje: –decyzję Rady 74/295/Euratom z dnia 4 czerwca 1974 r. w sprawie ustanowienia wspólnego przedsiębiorstwa Hochtemperatur-Kernkraftwerk GmbH (HKG); –decyzję Rady 74/296/Euratom z dnia 4 czerwca 1974 r. w sprawie przyznania korzyści wspólnemu przedsiębiorstwu Hochtemperatur-Kernkraftwerk GmbH (HKG). Zmiany w pierwotnych decyzjach 11 lipca 1983 r. zgromadzenie ogólne wspólnego przedsiębiorstwa podjęło decyzję o podwyższeniu kapitału subskrybowanego spółki. Podwyższenie kapitału wymogło zmianę statutu wspólnego przedsiębiorstwa.

Wspólne przedsiębiorstwo wystąpiło także o rozszerzenie zwolnienia z podatku „Kapitalverkehrsteuer” przyznanego w 1974 r. na aktywa wniesione zgodnie z wyżej wspomnianym podwyższeniem kapitału. Zważywszy, że: –zmiana statutu nie miała wpływu na postanowienia odnoszące się do wspólnego przedsiębiorstwa i była zgodna z opracowaniem projektu; –rozszerzenie zwolnienia od podatku mogłoby zmniejszyć koszty finansowe, a tym samym ograniczyć ryzyko gospodarcze związane z takim przedsiębiorstwem; w lutym 1984 r. Rada przyjęła dwie decyzje dostosowujące decyzje z 1974 r. do sytuacji podwyższenia kapitału HKG: –decyzję Rady 84/104/Euratom z dnia 21 lutego 1984 r. zatwierdzającą zmianę statutu wspólnego przedsiębiorstwa HKG; –decyzję Rady 84/105/Euratom z dnia 21 lutego 1984 r. zmieniającą decyzję 74/296/Euratom w sprawie przyznania korzyści wspólnemu przedsiębiorstwu HKG. Doświadczenie z eksploatacji elektrowni jądrowej i przyczyny zmiany jej zadań HKG ostatecznie oddało THTR do eksploatacji komercyjnej 1 czerwca 1987 r. Elektrownia działała do 29 września 1988 r., kiedy to została zamknięta. W tym okresie działalność elektrowni była wielokrotnie wstrzymywana z powodu awarii. Trudności ekonomiczne, techniczne oraz związane z zaopatrzeniem w paliwo, w połączeniu z problemami w uzyskaniu zezwolenia na ponowne uruchomienie elektrowni ze względu na niepewną sytuację finansową, poskutkowały podjęciem 1 września 1989 r. decyzji o ostatecznym zamknięciu elektrowni w trybie natychmiastowym. Od tej pory zadaniami wspólnego przedsiębiorstwa były: zamknięcie reaktora, wyładowanie paliwa z rdzenia, budowa betonowego sarkofagu i nadzór. 13 grudnia 1989 r. władze federalne, kraj związkowy Nadrenia Północna-Westfalia, HKG i jego członkowie zawarli umowę o stopniowej likwidacji projektu THTR 300 pod nadzorem urzędu dozoru jądrowego. Umowa zawierała postanowienia dotyczące kwestii finansowych. Dalsze wnioski składane przez HKG Korzyści podatkowe przyznane HKG decyzją 74/296/Euratom straciły ważność 31 maja 1990 r., trzy lata po ostatecznym odbiorze elektrowni przez przedsiębiorstwo, który nastąpił 1 czerwca 1987 r. Pismami z 9 lutego i 6 marca 1990 r. członkowie HKG złożyli wniosek o przedłużenie okresu obowiązywania przyznanych korzyści do czasu wygaśnięcia statusu HKG jako wspólnego przedsiębiorstwa oraz o dostosowanie korzyści do ówczesnej sytuacji przedsiębiorstwa, która wymagała dodatkowego wkładu finansowego uznanego, do celów podatkowych, za wkład kapitałowy. HKG realizowało program likwidacji elektrowni jądrowej do etapu betonowego sarkofagu i następnie zaproponowało realizację programu nadzoru nad przedmiotowymi obiektami jądrowymi. Rada stwierdziła, że we Wspólnocie nie ma równorzędnych programów, i uznała realizację programu HKG za ważną ze względu na możliwość zdobycia użytecznego doświadczenia na potrzeby sektora jądrowego oraz dla dalszego rozwoju energii jądrowej we Wspólnocie. Rada uznała także za wskazane współdziałanie z HKG w realizacji programów poprzez ograniczenie obciążeń finansowych, a tym samym przedłużenie okresu obowiązywania przyznanych korzyści. Decyzją z 16 listopada 1992 r. Rada przedłużyła okres obowiązywania korzyści przyznanych HKG do czasu wygaśnięcia decyzji 74/295/Euratom. 30 marca 1998 r. HKG wystąpiło do Komisji o przedłużenie statusu wspólnego przedsiębiorstwa na kolejnych 25 lat. W uzasadnieniu wniosku wskazano na znaczenie doświadczenia, jakie dzięki ostatecznemu zamknięciu i likwidacji działalności może zdobyć sektor energii jądrowej w Niemczech, w Europie i na całym świecie. Opinię tę oparto na tym, że THTR 300 był największym reaktorem tego typu na świecie i że niepowtarzalna konfiguracja elektrowni, zwłaszcza w odniesieniu do sarkofagu, zapewniała bezprecedensową możliwość zdobycia doświadczenia w zakresie wyników i kosztów sarkofagu.

HKG poinformowało ponadto, że 13 listopada 1989 r. Republika Federalna, kraj związkowy Nadrenia Północna-Westfalia, HKG i jego członkowie zawarli umowę ramową w celu zakończenia ostatniej fazy projektu THTR 300. Umowa ta i aneks do umowy z 18 grudnia 1996 r. regulują etapy działania do roku 2009, w tym określają kwestie finansowania działalności HKG. Niemcy poparły wniosek HKG i stwierdziły, że rząd federalny popiera utrzymanie przyznanych korzyści podatkowych. Na podstawie otrzymanych informacji Komisja stwierdziła, że argumentacja przyjęta przez Radę w 1992 r. jest nadal aktualna; w szczególności działalność przedsiębiorstwa była nadal taka sama oraz kontekst, w którym ono działało, był identyczny. Ponieważ jednak umowy zawarte między Republiką Federalną, krajem związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, HKG oraz jego członkami dotyczące finansowania działalności HKG obowiązywały jedynie do 31 grudnia 2009 r., Komisja zaproponowała, aby Rada, zgodnie z okresem ustalonym między władzami Niemiec a HKG, zatwierdziła przedłużenie statusu wspólnego przedsiębiorstwa oraz okresu obowiązywania korzyści przyznanych HKG na taki sam okres, to znaczy do 31 grudnia 2009 r. Na podstawie wniosku Komisji Rada przedłużyła 7 maja 2002 r. status wspólnego przedsiębiorstwa oraz okres obowiązywania korzyści przyznanych HKG do 31 grudnia 2009 r. Pismem z 26 kwietnia 2010 r. Hochtemperatur-Kernkraftwerk GmbH (HKG), Hamm, wystąpiło o dalsze przedłużenie statusu wspólnego przedsiębiorstwa, ustanowionego pierwotnie decyzją 74/295/Euratom, który już raz został przedłużony decyzją Rady z 7 maja 2002 r., na 11 lat, licząc od 1 stycznia 1999 r. Przedłużenie to powinno także obejmować zwolnienia z podatku od przeniesienia własności nieruchomości, podatku od nieruchomości oraz podatku od zysków ze sprzedaży długoterminowych papierów wartościowych, które zostały przyznane w tym samym czasie. HKG wystąpiło o przedłużenie aktualnego statusu na okres po 31 grudnia 2009 r. na kolejnych 25 lat. W uzasadnieniu HKG przedstawiło w szczególności następującą argumentację: Poprzez projekt obejmujący elektrownię jądrową z prototypowym reaktorem wysokotemperaturowym na paliwie torowym (THTR) w Hamm-Uentrop HKG podjęło się realizacji na skalę przemysłową technologii reaktora wysokotemperaturowego, a także zbadania takiego rozwiązania pod kątem ekonomicznym, w celu zapewnienia w przyszłości Republice Federalnej Niemiec długoterminowego bezpieczeństwa dostaw energii. Wiedza zdobyta dzięki doświadczeniu w produkcji energii elektrycznej ze źródeł jądrowych nie mogła ograniczać się wyłącznie do budowy i eksploatacji elektrowni jądrowej. Aby wiedza ta była kompletna, niezbędne było zdobycie doświadczeń związanych z planowaniem zamknięcia, samym zamknięciem, betonowym sarkofagiem oraz likwidacją (w tym przypadku odnośnie do technologii reaktora wysokotemperaturowego). HKG podkreślało ogromne znaczenie wiedzy, która miała zostać zdobyta w trakcie utrzymywania betonowego sarkofagu (okres zabezpieczenia) i późniejszej likwidacji, dla sektora jądrowego w Europie i na świecie, zwłaszcza wówczas, gdy ponownie wracano do technologii reaktora wysokotemperaturowego w pracach nad reaktorami IV generacji, a tym samym – zdaniem HKG – należało włączyć poszczególne etapy zamykania, aby uzyskać kompletny obraz (koszt w całym cyklu). Elektrownia THTR 300 była największym na świecie reaktorem ze złożem usypanym ze zbiornikiem ciśnieniowym reaktora w postaci komory z betonu sprężonego (RCRPV) oraz wbudowanym ceramicznym reflektorem neutronów i izolacją kanału przepływu gazów gorących. Szczególny charakter elektrowni z betonowym sarkofagiem dawał jak do tej pory jedyną możliwość wyliczenia danych i kosztów dla „prawie pasywnego” zabezpieczenia elektrowni z RCRPV w postaci betonowego sarkofagu, zwłaszcza w przypadku kosztów energii (wentylacja, osuszanie powietrza itp.), kosztów eksploatacyjnych, napraw i testów okresowych. HKG spodziewało się uzyskania istotnych wniosków z ostatecznej likwidacji elektrowni, z demontażu elementów rdzenia reaktora metodami dostępu zdalnego (za pomocą robotów) i bezpośredniego. Ponadto usunięcie wewnętrznej powłoki RCRPV (nie wszystkie naprężacze mogły być rozluźnione w sposób jednakowy) i demontaż 550 Mg radiologicznie skażonych komponentów ceramicznych zainstalowanych wewnątrz RCRPV miały przynieść nową wiedzę w zakresie likwidacji reaktorów wysokotemperaturowych. HKG miało zamiar nadal udostępniać powyższe ustalenia państwom członkowskim UE. Nadal nie było wiadomo, kiedy nastąpi likwidacja – ważnym czynnikiem było tutaj posiadanie odpowiedniego składowiska ukończonego i przygotowanego do odbioru – i dlatego wnoszono o przedłużenie statusu wspólnego przedsiębiorstwa na kolejne 25 lat. Nadrzędne znaczenie dla rozwoju sektora jądrowego we Wspólnocie, niezbędne, aby przyznać status „europejskiego wspólnego przedsiębiorstwa”, zostało uznane już w decyzji Rady z dnia 16 listopada 1992 r. w sprawie przedłużenia okresu obowiązywania korzyści przyznanych wspólnemu przedsiębiorstwu HKG – to znaczy w momencie, gdy elektrownia THTR 300 była zamknięta. Uznano także brak porównywalnego przypadku we Wspólnocie, jeśli chodzi o programy zamknięcia elektrowni aż do etapu betonowego sarkofagu oraz zabezpieczenia i monitorowania w warunkach „elektrowni z betonowym sarkofagiem”. Ustalono także, że realizacja tych programów ma ogromne znaczenie dla zdobycia użytecznego doświadczenia na potrzeby sektora jądrowego oraz dla dalszego rozwoju energii jądrowej we Wspólnocie. Projekt THTR 300 miał nadal otrzymywać znaczne wsparcie ze strony rządu niemieckiego i władz Nadrenii Północnej-Westfalii. Ustalono to w umowie o stopniowej likwidacji projektu THTR 300 pod nadzorem urzędu dozoru jądrowego, zawartej w 1989 r., na podstawie której między innymi finansowana była bieżąca eksploatacja THTR 300 po 31 grudnia 2009 r. W komunikacie skierowanym do Komisji Europejskiej rząd Niemiec poparł wniosek HKG w sprawie przedłużenia statusu wspólnego przedsiębiorstwa. Przedłużenie miało zostać jednak przyznane tylko do 31 grudnia 2017 r., a nie na kolejne 25 lat, o które wnosiło HKG, ponieważ niemieckie ustalenia dotyczące finansowania były ograniczone do tej daty. Decyzją z dnia 17 czerwca 2011 r. w sprawie przedłużenia statusu wspólnego przedsiębiorstwa dla Hochtemperatur-Kernkraftwerk GmbH (HKG) (2011/362/Euratom) Rada postanowiła, co następuje: Przedłużono o osiem lat, ze skutkiem od 1 stycznia 2010 r., status wspólnego przedsiębiorstwa, w rozumieniu Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, przyznany Hochtemperatur-Kernkraftwerk GmbH (HKG).

Zadaniem HKG była realizacja programu likwidacji elektrowni jądrowej, znajdującej się w Uentrop (powiat Unna) w Republice Federalnej Niemiec, aż do etapu betonowego sarkofagu, a następnie realizacja programu nadzoru nad zabezpieczonymi obiektami jądrowymi. ROZWÓJ SYTUACJI W OSTATNIM CZASIE Pismem z 7 października 2021 r. Hochtemperatur-Kernkraftwerk GmbH (HKG), Hamm, wystąpiło o dalsze przedłużenie statusu wspólnego przedsiębiorstwa, ustanowionego pierwotnie decyzją 74/295/Euratom, który został już przedłużony decyzją Rady z 7 maja 2002 r. – na 11 lat, licząc od 1 stycznia 1999 r. – oraz decyzją Rady z 17 czerwca 2011 r. – na osiem lat, licząc od 1 stycznia 2010 r. Przedłużenie to powinno także obejmować zwolnienia z podatku od przeniesienia własności nieruchomości, podatku od nieruchomości oraz podatku od zysków ze sprzedaży długoterminowych papierów wartościowych, które zostały przyznane w tym samym czasie. Ponadto HKG wniosło o zwolnienie ze wszystkich bezpośrednich podatków należnych od wspólnych przedsiębiorstw, ich majątku, aktywów i przychodów. Wniosło ono o zastosowanie tego zwolnienia w najszerszym możliwym zakresie, począwszy od 1 stycznia 2018 r. Ze względów przejrzystości należy wskazać, mając jednak na uwadze, że poniższy wyraz nie ma charakteru wyczerpującego, że HKG wystąpiło o zwolnienie z następujących podatków bezpośrednich obowiązujących w Niemczech: –Körperschaftsteuer (podatek dochodowy od osób prawnych); –Solidaritätszuschlag („dodatek solidarnościowy” do podatku dochodowego od osób prawnych); –Gewerbesteuer (podatek lokalny od działalności gospodarczej); –Grunderwerbsteuer (podatek od przeniesienia własności nieruchomości); –Grundsteuer (podatek od nieruchomości). Oświadczenie rządu niemieckiego w sprawie wniosku HKG o przedłużenie statusu wspólnego przedsiębiorstwa W komunikatach skierowanych do Komisji Europejskiej z 23 kwietnia 2021 r. i 6 maja 2022 r. rząd Niemiec poparł wniosek HKG o przedłużenie statusu wspólnego przedsiębiorstwa w szczególności z następujących powodów: Etap betonowego sarkofagu THTR przedłuży się poza obecnie planowany okres. Etap ten jest zabezpieczony finansowo na podstawie ustaleń umownych zawartych między rządem federalnym, krajem związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, HKG i jego członkami do 31 grudnia 2022 r. Niezwykle długi etap betonowego sarkofagu, którego należy się spodziewać w przypadku THTR, a zwłaszcza późniejszy demontaż betonowego zbiornika ciśnieniowego reaktora (RCRPV), stwarzają możliwość zdobycia nowej wiedzy na temat likwidacji obiektów jądrowych. Ponadto późniejszy demontaż zbiornika reaktora, w przypadku którego nie ma jeszcze wystarczającego doświadczenia praktycznego, będzie miał znaczne konsekwencje finansowe. W tych okolicznościach dalsze zaangażowanie spółki zarządzającej HKG i jej członków jest niezbędne, a przedłużenie statusu „europejskiego wspólnego przedsiębiorstwa” jest zasadniczo merytorycznie uzasadnione. HKG wystąpiło do Dyrekcji Generalnej ds. Energii Komisji Europejskiej o przedłużenie statusu „europejskiego wspólnego przedsiębiorstwa” do 31 grudnia 2027 r. Ustalenia dotyczące finansowania są jednak obecnie przewidziane jedynie do końca 2022 r., przy czym Rada Unii Europejskiej w swojej decyzji z 17 czerwca 2011 r. powtórzyła, że ustalenie takiego okresu jest decydującym powodem ograniczenia czasu trwania korzyści, które mają zostać przyznane, w związku z czym Ministerstwo Finansów kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia (FM NRW), na które wpływają odnośne korzyści podatkowe, zatwierdziło przedłużenie statusu „europejskiego wspólnego przedsiębiorstwa” jedynie do 31 grudnia 2022 r. Rząd federalny nie ma zastrzeżeń co do ustalenia takiego terminu, a ponadto Federalne Ministerstwo Edukacji i Badań Naukowych (BMBF) nie widzi powodu, dla którego status „europejskiego wspólnego przedsiębiorstwa” miałby być obowiązkowo oddzielony od okresu obowiązywania wspomnianych wcześniej ustaleń dotyczących finansowania. W związku z tym rząd Niemiec opowiada się za przedłużeniem statusu HKG jako „europejskiego wspólnego przedsiębiorstwa” do 31 grudnia 2022 r. WNIOSKI Komisja uważa, że argumentacja przyjęta przez Radę w 2011 r. w kwestii przedłużenia statusu HKG jako wspólnego przedsiębiorstwa jest nadal obowiązująca; w szczególności działalność przedsiębiorstwa jest nadal taka sama oraz kontekst, w którym ono działa, jest identyczny. Umowy zawarte między Republiką Federalną Niemiec, krajem związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, HKG i jego członkami dotyczące finansowania działalności HKG obowiązują tylko do 31 grudnia 2022 r. W związku z tym Komisja proponuje, aby Rada, zgodnie z okresem ustalonym między władzami Niemiec a HKG, zatwierdziła przedłużenie statusu wspólnego przedsiębiorstwa do 31 grudnia 2022 r. 2.PODSTAWA PRAWNA

W art. 45 Traktatu Euratom przewidziano tworzenie wspólnych przedsiębiorstw, które w Traktacie definiuje się jako przedsiębiorstwa o kluczowym znaczeniu dla rozwoju sektora jądrowego we Wspólnocie. Zgodnie z art. 46 Traktatu Euratom każdy projekt obejmujący ustanowienie wspólnego przedsiębiorstwa podlega ocenie ze strony Komisji. Komisja musi przekazać Radzie każdy projekt obejmujący ustanowienie wspólnego przedsiębiorstwa, wraz z uzasadnioną opinią. Zgodnie z art. 47–49 Traktatu Euratom wspólne przedsiębiorstwa ustanawia się decyzją Rady na wniosek Komisji. 3.WPŁYW NA BUDŻET Wniosek nie ma wpływu na budżet UE. 2022/0373 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia statusu wspólnego przedsiębiorstwa dla Hochtemperatur-Kernkraftwerk GmbH RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, w szczególności jego art. 49, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, a także mając na uwadze, co następuje: (1)Decyzją 74/295/Euratom Rada ustanowiła Hochtemperatur-Kernkraftwerk GmbH („HKG”) jako wspólne przedsiębiorstwo na okres 25 lat, licząc od 1 stycznia 1974 r. (2)Zadaniami HKG były budowa, wyposażenie i eksploatacja elektrowni jądrowej o mocy około 300 MWe w Uentrop (powiat Unna) w Niemczech. (3)Po okresie eksploatacji w latach 1987–1988 dnia 1 września 1989 r. elektrownia jądrowa została ostatecznie zamknięta ze względu na trudności techniczne i ekonomiczne. (4)Od dnia 1 września 1989 r. zadaniem HKG była realizacja programu likwidacji elektrowni jądrowej do etapu bezpiecznego zabezpieczenia, a następnie realizacja programu nadzoru nad zabezpieczonymi instalacjami jądrowymi. (5)Decyzją 2011/362/Euratom Rada przedłużyła status HKG jako wspólnego przedsiębiorstwa do dnia 31 grudnia 2017 r., aby umożliwić HKG zakończenie programów likwidacji i nadzoru, w szczególności dzięki mniejszym obciążeniom finansowym. (6)Okresy przedłużenia odpowiadały okresowi obowiązywania porozumień zawartych między Republiką Federalną Niemiec, krajem związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, HKG i jego członkami, dotyczących finansowania działalności HKG.