KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Partnerstwo na rzecz badań naukowych i innowacji /* KOM/2011/0572 wersja ostateczna */





PARTNERSTWO NA RZECZ BADAŃ NAUKOWYCH I INNOWACJI 1. Wprowadzenie Europa stopniowo wychodzi z najgłębszego od lat trzydziestych ubiegłego wieku kryzysu gospodarczo-finansowego. Równocześnie, jak stwierdzono wiosną 2011 r. na posiedzeniu Rady Europejskiej, „zagrożenia wciąż istnieją i musimy kontynuować zdecydowane działania”[1]. Aby ożywienie gospodarcze miało charakter trwały, musimy mądrze wykorzystać dostępne zasoby prywatne i publiczne na badania naukowe i innowacje, mając na uwadze optymalizację wkładu podmiotów publicznych i prywatnych w zrównoważony rozwój. Ma to zasadnicze znaczenie dla stworzenia do roku 2014 europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) oraz realizacji Unii innowacji, agendy cyfrowej i pozostałych inicjatyw przewodnich w ramach strategii Europa 2020. Komunikat Komisji dotyczący Unii innowacji podkreśla wagę partnerstwa w zakresie badań naukowych i innowacji w Europie jako środka służącego „łączeniu sił na rzecz przełomowych odkryć”[2]. Partnerstwo łączy europejskie i krajowe podmioty publiczne w ramach partnerstwa publiczno-publicznego (P2P) oraz podmioty publiczne i prywatne w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP) na rzecz realizacji celów służących: – budowie masy krytycznej dla zapewnienia niezbędnego efektu skali i odpowiedniego zakresu prac; – tworzeniu wspólnej wizji i opracowaniu agendy strategicznej, w tym również na poziomie międzynarodowym; – dążeniu do podejścia programowego w zakresie badań naukowych i innowacji w Europie w celu nadania odpowiednio dużego znaczenia wszystkim ewentualnym partnerom; – zapewnieniu elastycznych struktur eliminujących problemy związane z rozmiarem i zakresem partnerstwa w zależności od jego charakteru i celów. Tym sposobem koncepcja partnerstwa może pomóc w rozwiązaniu najważniejszych kwestii społecznych i wzmocnić konkurencyjność Europy dzięki bardziej efektywnym cyklom badawczo-rozwojowym i skróceniu czasu potrzebnego na wprowadzenie wyników badań naukowych na rynek. Może ono także przyczynić się do realizacji celów w zakresie ochrony środowiska i efektywnej gospodarki zasobami. Uzyskawszy konieczne zaangażowanie w systemie partnerstwa, Europa będzie mogła konkurować z innymi w zakresie badań naukowych i technologii oraz osiągnie niezbędną masę krytyczną. Z tego powodu opracowano i przetestowano szereg form partnerstwa w ramach siódmego programu ramowego (7PR)[3], programu na rzecz konkurencyjności i innowacji[4], EPB oraz ram strategicznych Unii innowacji. Był to ważny krok na drodze do ustalenia wspólnej wizji co do możliwości maksymalizacji udziału badań naukowych i innowacji w zapewnianiu trwałego wzrostu gospodarczego w Europie. Obecnie konieczne są dalsze kroki, aby wyeliminować zbędne powielanie działań i zapewnić klarowne warunki dla jak najbardziej skutecznej realizacji koncepcji partnerstwa. W związku z tym celem niniejszego komunikatu jest czerpanie z dotychczasowych doświadczeń i rozwijanie na tej podstawie koncepcji partnerstwa. 2. Obecny stan rzeczy 2.1. Przegląd obecnej koncepcji partnerstwa na poziomie unijnym P2P łączy krajowe strategie, pomagając przy tym eliminować rozdrobnienie prac badawczych w sektorze publicznym. Umożliwiają one również bardziej efektywną interakcji ze strategicznymi partnerami międzynarodowymi. Jak pokazuje tabela 1, P2P obejmuje różny stopień wspólnego zaangażowania, od ERA-NET i ERA-NET Plus, gdzie państwa członkowskie (PCz) koordynują programy krajowe, do inicjatyw określonych w art. 185, które stanowią przykład najbardziej zintegrowanych programów krajowych. Wspólne planowanie jest zyskującą popularność koncepcją P2P opierającą się na podjętym na wysokim szczeblu zobowiązaniu do rozwiązania konkretnych kwestii społecznych. P2P może także przyczynić się do wzajemnej wymiany wiedzy na temat realizowanej polityki, jak to miało na przykład miejsce w przypadku Europe INNOVA/PRO INNO Europe. PPP na poziomie europejskim tworzą wspólnie UE i inne podmioty publiczne wraz z partnerami prywatnymi w celu realizacji wspólnych celów. PPP w zakresie badań naukowych i innowacji ma na celu wzmocnienie wiodącej pozycji Europy w przemyśle i wspieranie inwestycji w określonym obszarze badań naukowych i innowacji. Jak pokazuje tabela 2, PPP w zakresie badań naukowych i innowacji w Europie było początkowo realizowane w ramach PR7, zarówno poprzez odrębne podmioty prawne w formie wspólnego przedsiębiorstwa, dla wspólnych inicjatyw technologicznych (WIT) oraz SESAR, a także jako umowne partnerstwo (np. PPP w ramach planu naprawczego). Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT) – organ, którego zadaniem jest zwiększenie potencjału innowacyjnego – nie stanowi ani P2P, ani PPP. Jednak jego główne gałęzie operacyjne, wspólnoty wiedzy i innowacji (WWiI) są przykładami strukturalnego partnerstwa łączącego podmioty działające w edukacji, badaniach naukowych i biznesie na rzecz rozwiązania najważniejszych kwestii społecznych. Europejskie partnerstwo innowacji (EPI) zaproponowano w ramach inicjatywy przewodniej Unia innowacji[5] w celu przyspieszenia innowacji na rzecz rozwiązania najważniejszych kwestii społecznych. Nie jest to P2P, ani też PPP, lecz stanowi ono ramy łączące zainteresowane strony reprezentujące różne obszary, branże i horyzonty służące integracji lub uruchomieniu środków odnoszących się do podaży i popytu w całym cyklu badawczo-rozwojowym. Celem projektu pilotażowego na rzecz aktywnej i zdrowej starości, realizowanego w ramach europejskiego partnerstwa innowacji, jest przetestowanie tej koncepcji i ustalenie jak najlepszego sposobu jej realizacji. Na tym etapie za wcześnie jest, aby ocenić skuteczność i efektywność tego projektu pilotażowego, ale przeprowadzono już pierwsze analizy procesów stosowanych do tej pory[6]. Tabela 1: Formy/instrumenty obecnej koncepcji P2P na poziomie UE || Cel || Realizacja || Wpływ/ Zdobyte doświadczenie ERA-NET 100 projektów od 2002 r. || Koordynacja krajowych programów badawczych w wybranym obszarze || -PCz uruchamiają i realizują wspólne działania/ zaproszenia do składania ofert (PCz zainwestowały 1,17 mld EUR we wspólne zaproszenia do 2010 r.) -wsparcie UE na rzecz tworzenia sieci kontaktów w PCz wyniosło 273 mln EUR do 2010 r. || -Skuteczny mechanizm w określonych dziedzinach, ale początkowo nie służący tworzeniu masy krytycznej lub wieloletnich programów -Tworzy nowe możliwości dla działań transnarodowych w zakresie badań naukowych i rozwoju -Pomaga ograniczyć rozdrobnienie i ustalić kryteria odniesienia dla programów krajowych -Wzajemna nauka usprawnia krajowe systemy badawcze -Etap decyzyjny na drodze do bardziej ambitnych rodzajów partnerstwa ERA-NET Plus 9 projektów od 2007 r. || Poprawa systemu wspólnego finansowania przez PCz i UE w wybranym obszarze || -PCz uruchamiają i realizują wspólne zaproszenie do składania ofert korzystające z dodatkowego dofinansowania UE (230 mln EUR na wspólne zaproszenia do składania ofert, dofinansowanie z UE 68 mln EUR do 2010 r.) || -Skuteczne w przypadku pojedynczego zaproszenia do składania ofert o znaczącym budżecie -Środek służący zwiększeniu integracji finansowej -Niedostateczne wsparcie koordynacji i tym samym brak ciągłej struktury wdrożeniowej -Pomost pomiędzy koordynacją wspólnych działań a pełną integracją programów Inicjatywy na podstawie art. 185 5 inicjatyw od 2003 r. || Integracja krajowych i europejskich programów badawczych w wybranym obszarze || -UE współfinansuje, poprzez fundusze uzupełniające, realizację wieloletnich programów PCz (ponad 1,55 mld EUR, dofinansowanie z UE w wysokości 700 mln EUR) || -Propaguje inicjatywy na szeroką skalę o szerokim zakresie prac w związku z wieloletnimi zobowiązaniami finansowymi -Skuteczny w osiąganiu integracji naukowej i w zakresie zarządzania -Pomaga uniknąć zbędnego powielania i rozdrobnienia działań w zakresie badań naukowych i innowacji -Konieczny dalszy postęp w zakresie integracji finansowej Inicjatywy w zakresie wspólnego planowania 10 inicjatyw od 2008 r. || Koordynacja / integracja krajowych programów badawczych na rzecz rozwiązania kwestii społecznych || -PCz opracowują i realizują wspólną strategiczną agendę badawczą -UE wspiera tworzenie sieci kontaktów w PCz || -Zapewnione poparcie polityczne wysokiego szczebla -Poparciu politycznemu musi towarzyszyć konkretne zobowiązanie w zakresie zasobów -Konieczne wdrożenie uzgodnionych zasad -Konieczne stabilne, bezstronne i przejrzyste struktury wdrożeniowe SET (strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych) od 2007 r. || Przyspieszenie rozwoju niskoemisyjnych technologii energetycznych i usprawnienie krajowych programów badawczych w strategicznych obszarach technologicznych na poziomie UE || -Realizacja poprzez europejskie stowarzyszenie badań nad energią, obecnie za pomocą własnych zasobów instytucji tworzących partnerstwo || -Przyczynia się do ograniczenia rozdrobnienia i koordynacji badań naukowych w dziedzinie energii w UE -Otwartość i przejrzystość procesu decyzyjnego -Konieczność formalnych ram w celu pełnego wykorzystania potencjału Europe INNOVA/PRO INNO Europe od 2008 r. || Wzajemna wymiana wiedzy na temat realizowanej polityki i lepsze wsparcie innowacji || -25 projektów pilotażowych służących eko-innowacjom/ innowacjom w usługach i klasterach || -Platforma skutecznego wsparcia innowacji -Wysoki efekt mnożnikowy w uczestniczących regionach -Ograniczone wykorzystanie wyników w regionalnych/krajowych systemach innowacyjnych -Konieczna konkretna obsługa projektu i beneficjenta w dłuższych ramach czasowych Tabela 2: Formy/instrumenty obecnej koncepcji PPP na poziomie UE || Cel || Realizacja || Wpływ/ Zdobyte doświadczenie Inicjatywy w zakresie wspólnego planowania 5 inicjatyw od 2007 r. || Wzmocnienie europejskiego przywództwa przemysłowego w dobrze wybranych obszarach || -Wspólne przedsiębiorstwa na mocy art. 187 TFUE -W oparciu o strategiczną agendę badawczą europejskich platform technologicznych (EPT) -Unijne fundusze uzupełniające na badania naukowe (ponad 3 mld EUR z PR7 i równowartość przeznaczona przez przedsiębiorstwa, głównie jako wkład rzeczowy) || -Skuteczność w zakresie współpracy publiczno-prywatnej, sprzyjanie prywatnym inwestycjom w strategicznych dziedzinach -Konieczne dostosowanie zasad i procedur do celów -Sprzyja pojawieniu się nowych form współpracy między zainteresowanymi stronami, łączącymi know-how sektora publicznego i prywatnego oraz ich potencjał -Skuteczny sposób włączenia MŚP w programy badań naukowych i innowacji -Sprzyja nadawaniu badaniom naukowym i innowacjom priorytetowego charakteru zgodnie z potrzebami przedsiębiorców SESAR || Modernizacja europejskiego systemu zarządzania ruchem lotniczym (ATM) || -Wspólne przedsiębiorstwo na mocy art. 187 TFUE -Współfinansowane przez UE (350 mln EUR z PR7 + 350 mln EUR z TEN-T), Eurocontrol (700 mln EUR) i 15 członków branżowych (700 mln EUR) || -Optymalna odpowiedź na potrzeby użytkowników i usługodawców -Integracja celów jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej o dużym znaczeniu społecznym -Gromadzenie i łączenie funduszy i know-how -Elastyczny i dynamiczny instrument wspierający interaktywny związek pomiędzy fazą opracowania a fazą wdrożenia -„Ambasador technologiczny” promujący globalną interoperacyjność ATM PPP w ramach planu naprawczego 3 PPP od 2008 r. Internet przyszłości od 2011 r. COLIPA od 2009 r. || PPP w ramach planu naprawczego: Zachowanie i wzmocnienie sektorów przemysłowych doświadczonych przez kryzys gospodarczy IP-PPP: Zapewnienie rozwoju internetu przyszłości na potrzeby społeczeństwa COLIPA: Pomoc dla przedsiębiorstw w dostosowaniu się do prawa unijnego || Finansowanie z PR7 oparte na projektach z udziałem przedsiębiorstw uczestniczących w opracowaniu wieloletniej mapy drogowej służącej ustaleniu priorytetów badawczych PPP w ramach planu naprawczego 3,2 mld EUR (2010-2013) IP-PPP: 300 mln EUR do 2013 r. COLIPA: 25 mln EUR || -Skuteczne w stosunku do krótkoterminowych działań służących utrzymaniu poziomu inwestycji w zakresie badań naukowych i zwiększeniu konkurencyjności Europy (PPP w ramach planu naprawczego) -Łączy szeroki zakres zainteresowanych stron z branży -Sprzyja nadawaniu badaniom naukowym i innowacjom priorytetowego charakteru zgodnie z potrzebami przedsiębiorców -Konieczne formalne zarządzanie miedzy partnerami -Powinien zostać rozszerzony zakres prac w celu włączenia badań naukowych służących opracowaniu wyrobów przeznaczonych na rynek Europejskie inicjatywy przemysłowe (EIP) w ramach planu SET 7 EIP od 2010 r. || Wyeliminowanie ograniczeń w zakresie demonstracji/wprowadzania na rynek w łańcuchu innowacji niskoemisyjnych technologii energetycznych || -Technologiczne mapy drogowe obejmujące specjalistyczne działania badawczo-rozwojowe i dziesięcioletnią perspektywę -Zaproszenie do składania ofert w ramach PR7 dotyczące wspólnych działań między PCz || -Skuteczne w łączeniu wysiłków UE, PCz i przedsiębiorstw na rzecz realizacji wspólnych celów i tworzenia masy krytycznej -Nadal występują ograniczenia, jeśli chodzi o opracowanie zintegrowanego na poziomie UE podejścia do innowacji i uzyskanie konkretnych zobowiązań PCz co do zasobów -Konieczne nowe inwestycje i rozbudowana infrastruktura badawcza w zakresie technologii energetycznych Partnerstwo w zakresie badań naukowych i innowacji na konkretnych przykładach Przykłady P2P: Istnieje co najmniej 6 000 znanych rzadkich chorób, na które cierpi około 20 mln Europejczyków. W ramach ERA-NET E-Rare opracowano wspólny europejski program w zakresie badań nad rzadkimi chorobami i opublikowano trzy wspólne zaproszenia do składania ofert o wartości 10 mln EUR. Oznacza to, że wraz z zaproszeniami do składania ofert w dziedzinie rzadkich chorób w ramach PR7, oznacza, że prawie 40% publicznych badań w tym obszarze podlega obecnie koordynacji. Potencjał Morza Bałtyckiego w zakresie dostarczania towarów i usług, od których ludność jest zależna, został poważnie ograniczony z powodu nacisków wywieranych przez naturę i przez człowieka. Aby rozwiązać ten problem, dziewięć krajów uczestniczy w ERA-NET Plus – BONUS Plus, poprzez wspólne zaproszenie do składania ofert o wartości 22 mln EUR. Działania te obejmują także szersze cele polityki w ramach strategii i polityki morskiej realizowanej przez Komisję. Inicjatywa dotyczącą nowoczesnych technologii w służbie osobom starszym, oparta na art. 185, skupia się na innowacjach, które mają stanowić odpowiedź na zachodzące zmiany demograficzne. W sumie na inwestycje przeznaczono ponad 600 mln EUR, z czego ponad 40% pochodzi od MŚP, aby zapewnić nowe wyroby i usługi z dziedziny technologii informacyjno-komunikacyjnych, a także systemy opieki o trwałym charakterze mające na celu umożliwienie aktywnego i niezależnego życia osobom starszym, których ciągle przybywa w związku ze starzeniem się społeczeństwa. Od 2007 r. nauka o pomiarach została włączona do wieloletniego wspólnego programu w ramach inicjatywy dotyczącej metrologii opartej na art. 185 (EMPR). Program o wartości ponad 400 mln EUR istotnie ograniczył przypadki powielania się prac badawczych, łącząc 44 % ogółu zasobów metrologicznych w ramach jednej inicjatywy. Choroby zwyrodnieniowe ośrodkowego układu nerwowego uznawane są przez państwa członkowskie za jedną z najpoważniejszych kwestii społecznych. 23 kraje uczestniczą w pilotażowej inicjatywie w zakresie wspólnego planowania dotyczącej chorób zwyrodnieniowych ośrodkowego układu nerwowego, między innymi Alzheimera. W ramach inicjatywy opublikowano pilotażowe zaproszenie do składania ofert z budżetem w wysokości 14 mln EUR. Przykłady PPP: Inicjatywa w zakresie wspólnego planowania dotycząca „Czystego nieba” ma na celu ograniczenie wpływu lotnictwa na środowisko naturalne przy zachowaniu konkurencyjności europejskiej branży lotniczej. Długoterminowy charakter, a w konsekwencji wysokie ryzyko związane z pracami badawczymi wymagają finansowania ze środków publicznych i współpracy z kluczowymi przedstawicielami branżowymi. Do dnia dzisiejszego wartość inwestycji wyniosła prawie 300 mln EUR i przeprowadzono już pierwsze loty testowe z wykorzystaniem innowacyjnych technologii. Dzięki dofinansowaniu ze strony UE i uczestniczących państw członkowskich inicjatywy w zakresie wspólnego planowania ARTEMIS (systemy wbudowane) i ENIAC (nanoelektronika) mają na celu realizację agendy badawczej uzgodnionej przez przedsiębiorstwa oraz instytucje naukowe i badawcze. Do tej pory UE i państwa członkowskie przeznaczyły ponad 700 mln EUR na innowacyjne projekty w zakresie wspólnych prac badawczych, obejmujące takie dziedziny jak zdrowie, produkcja, motoryzacja i efektywność energetyczna. W ramach europejskiego planu naprawczego PPP „Fabryki przyszłości” obejmuje program badawczy o wartości 1,2 mld EUR na rzecz rozwoju nowych i zrównoważonych technologii produkcyjnych. Łączy ono szereg przedstawicieli z sektora przemysłowego i ma na celu przekształcenie procesów produkcyjnych w sposób zapewniający konkurencyjność i przywództwo na poziomie światowym. 2.2. Ocena ogólna Doświadczenie zdobyte w zakresie P2P i PPP na poziomie europejskim pokazuje, że koncepcja partnerstwa przynosi szereg korzyści. W duchu wzajemnego zaufania powstały sieci obejmujące licznych partnerów publiczno-publicznych i publiczno-prywatnych, stanowiące podstawę każdego rodzaju długofalowego partnerstwa strategicznego. Wspólną wizję często wypracowywano przy wykorzystaniu zmiennej geometrii, dzięki czemu możliwe było uzgodnienie strategicznej agendy badawczej i technologicznych map drogowych. Ma to pozytywny wpływ na europejski sektor badawczo-rozwojowy. Pomaga uzyskać efekt skali i niezbędny zakres prac, zwiększając tym samym skuteczność i efektywność inwestycji w zakresie badań naukowych i innowacji, czyniąc Europę bardziej atrakcyjnym partnerem światowym w rozwiązywaniu najważniejszych kwestii społecznych. Zapewniając akceptację i szerszy udział w budowaniu Unii innowacji państw członkowskich oraz pozostałych zainteresowanych stron, w tym regionów, a także urzędów zamówień publicznych i organów normalizacyjnych, partnerstwo zwiększa dźwignię finansową europejskich mechanizmów finansowania (PR, program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji, fundusze strukturalne) oraz zwiększa spójność europejskiego sektora badawczo-rozwojowego. Koncepcja partnerstwa umożliwia także zainteresowanym stronom udział w programach, których w przeciwnym wypadku nie braliby pod uwagę i propaguje współpracę strategiczną z kluczowymi partnerami z państw trzecich. Równocześnie występują wyzwania związane z zarządzaniem, realizacją/finansowaniem i warunkami ramowymi. Wszelkie wnioski wyciągane na tym etapie na temat potencjału partnerstwa powinny podlegać dalszej ocenie w świetle doświadczeń zdobytych w przyszłości. Według wstępnych danych Europa mogłaby odnieść większe korzyści wykorzystując na szerszą skalę potencjał partnerstwa. Jednak konieczne są ramy, na podstawie których można opracować solidną i trwałą koncepcję partnerstwa[7]. 2.3. Europejskie partnerstwo innowacji 2.3.1. Cele Komunikat w sprawie Unii innowacji zachęcał do bardziej skutecznego powiązania narzędzi związanych z „podażą” (badania naukowe i technologie) z narzędziami związanymi z „popytem” (np. użytkownicy, regulatorzy, organy normalizacyjne i urzędy zamówień publicznych). W tym kontekście europejskie partnerstwo innowacji (EPI) może odegrać ważną rolę w zapewnieniu spójności między poszczególnymi instrumentami i koncepcjami partnerstwa. EPI występuje w całym cyklu badawczo-rozwojowym, aby zapewnić przekształcenie pomysłów w udane wyroby lub usługi rozwiązujące kwestie społeczne, a równocześnie generujące wzrost gospodarczy i nowe miejsca pracy. EPI może stanowić ogólne ramy dla dalszego ograniczenia rozdrobnienia prac w obszarach będących przedmiotem zainteresowania większej liczby zainteresowanych stron. Koncepcja partnerstwa zawierająca się w pojęciu EPI obejmuje: – połączenie podmiotów uczestniczących w cyklu badawczo-rozwojowym, na poziomie krajowym i regionalnym, a także społeczność prywatno-publiczno-obywatelską, w celu optymalizacji i usprawnienia istniejących instrumentów, zwiększając synergie oraz dostosowując i łącząc zasoby; – połączenie „podaży” z „popytem” i spojrzenie nie tylko na innowacje napędzane badaniami naukowymi, ale także na inne formy, jak nowe modele biznesowe, innowacje organizacyjne i społeczne; – zachęcanie do wymiany pomiędzy zainteresowanymi stronami i zapewnianie zaangażowania politycznego na wysokim szczeblu na rzecz uzgodnionych działań. 2.3.2. Wnioski z oceny projektu pilotażowego na rzecz aktywnej i zdrowej starości, realizowanego w ramach europejskiego partnerstwa innowacji W fazie przygotowawczej projekt pilotażowy okazał się sukcesem, jeśli chodzi o mobilizację zainteresowanych stron (poprzez konsultacje z zainteresowanymi stronami na wszystkich poziomach). Została powołana grupa sterująca, w której skład wchodzą przedstawiciele wysokiego szczebla. Przyjęła ona jasne metody pracy skupiające się na opracowaniu strategicznego planu wykonania. Pilotaż pozwolił wyjaśnić powiązania pomiędzy EPI a pozostałymi inicjatywami politycznymi: EPI nie zastępuje innych inicjatyw, w szczególności istniejących PPP lub P2P, i nie służy ustaleniu priorytetów badawczych poza procedurami instytucjonalnymi. Na tym etapie można także stwierdzić, że partnerstwo powinno dysponować ustrukturyzowanymi procedurami służącymi ustaleniu hierarchii i zatwierdzeniu licznych pomysłów zgłoszonych w trakcie procesu konsultacyjnego; że konieczne jest włączenie tych podmiotów, które mogą zapewnić odpowiednie działania następcze o charakterze regulacyjnym; oraz że uniwersalne podejście nie jest odpowiednie i w ramach każdego EPI, w oparciu o doświadczenia z etapu pilotażowego, konieczne będzie opracowanie własnego podejścia. Projekt pilotażowy na rzecz aktywnej i zdrowej starości, realizowany w ramach europejskiego partnerstwa innowacji, pozwolił także stwierdzić, że na poszczególnych etapach partnerstwa nastąpi poważne zaangażowanie się Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, co odzwierciedla wysoki poziom zaangażowania w realizację założonych celów. 3. Realizacja koncepcji partnerstwa Połączone wysiłki na rzecz opracowania koncepcji partnerstwa w zakresie badań naukowych i innowacji na poziomie europejskim i krajowym przyniosły pozytywne efekty. Jeśli jednak mamy całkowicie wyeliminować zbędne powielanie działań i występujące rozdrobnienie, musimy działać dalej. W kluczowych obszarach, gdzie konieczne jest rozwiązanie kluczowych kwestii społecznych i gdzie istotne znaczenie ma konkurencyjność, należy wdrożyć odpowiednie wspólne programy na podstawie wspólnych agend strategicznych w zakresie badań naukowych i innowacji. Powinno W ramach tych programów należy dostosować i połączyć publiczne (europejskie i krajowe) oraz prywatne zasoby w oparciu o koncepcję partnerstwa, angażując odpowiednie instytucje na każdym etapie cyklu badawczo-rozwojowego. W tym celu Komisja planuje w szerszym zakresie wykorzystać koncepcję i instrumenty partnerstwa opracowane i wdrożone na poziomie europejskim, uznając równocześnie konieczność zapobieżenia ich negatywnemu wpływowi na konkurencję. Określono szereg działań mających na celu rozwiązanie kwestii związanych z zarządzaniem, realizacją/finansowaniem i warunkami ramowymi. 3.1. Zarządzanie 3.1.1. Wszyscy partnerzy, zarówno publiczni jak i prywatni, muszą angażować się w inicjatywy oparte na partnerstwie w perspektywie długoterminowej: (i) konieczne jest, aby państwa członkowskie z góry przyjęły na siebie wieloletnie zobowiązania finansowe i aby ich dotrzymały; (ii) dla partnerów prywatnych zobowiązanie do udziału w PPP w zakresie badań naukowych i innowacji powinno być integralną częścią długoterminowej strategii przedsiębiorstwa; (iii) odzwierciedlając potrzebę długoterminowej stabilności, w przyszłości zobowiązania do udziału w inicjatywach opartych na partnerstwie potwierdzane będą publicznymi deklaracjami, ze strony rządów uczestniczących państw w przypadku inicjatyw w zakresie wspólnego planowania, oraz ze strony szefów z sektora prywatnego, a także – w razie konieczności – ze strony rządów w przypadku PPP. 3.1.2. Międzynarodowy wymiar partnerstwa w zakresie współpracy w dziedzinie nauki, technologii i innowacji będzie w jeszcze większym zakresie realizowany na podstawie wspólnych priorytetów we współpracy z państwami trzecimi i na forach międzynarodowych. P2P 3.1.3. Aby skuteczniej rozwiązywać kwestie społeczne, Komisja zamierza uprościć skoordynowaną realizację programów europejskich i krajowych i procedury dofinansowania. PPP 3.1.4. PPP w zakresie badań naukowych i innowacji służy wzmocnieniu konkurencyjnej pozycji Europy w kluczowych obszarach badań przemysłowych i powinno stać się istotnym elementem koncepcji partnerstwa czerpiącej ze zdobytego do tej pory doświadczenia. 3.1.5. W przyszłości PPP w zakresie badań naukowych i innowacji powinno być określane na podstawie jego potencjalnego wkładu w poprawę konkurencyjności przemysłu i trwały rozwój gospodarczy, a także w rozwiązanie kwestii społecznych. 3.1.6. W przyszłości PPP w zakresie badań naukowych i innowacji będzie realizowane na podstawie dwóch koncepcji opierających się na istniejących modelach PPP. – Umowne partnerstwo (np. PPP w ramach planu naprawczego) oraz umowy dobrowolne (np. EIP w ramach planu SET) ustanowione bezpośrednio w oparciu o program ramowy na podstawie sformalizowanych sposobów zarządzania lub umów między Komisją a pozostałymi stronami. – Dedykowane struktury prawne ustanowione na mocy art. 187 TFUE na podstawie długoterminowego podejścia opartego na wzajemnym zaufaniu. Struktury te uproszczą procedury wdrożeniowe w odniesieniu do istniejących inicjatyw w zakresie wspólnego planowania, ponieważ będą opierać się na „odchudzonej” strukturze organów publicznych UE. Możliwość zastosowania tej opcji uzależniona jest od zatwierdzenia przez Parlament Europejski i Radę wniosku Komisji w sprawie nadawania organizmom statusu PPP na mocy art. 201 wnioskowanego nowego rozporządzenia finansowego[8]. Należy także stwierdzić, że chodzi o kompromis między uproszczeniem poprzez ujednolicenie struktur a stopniem elastyczności w zakresie dostosowania struktur do szczególnych potrzeb poszczególnych inicjatyw w zakresie wspólnego planowania. 3.1.7. Istotne znaczenie mieć będzie zapewnienie koordynacji na poziomie krajowym i regionalnym pomiędzy inicjatywami opartymi na partnerstwie a strategiami innowacyjnymi na rzecz inteligentnej specjalizacji w ramach polityki spójności. 3.2. Realizacja/Finansowanie P2P 3.2.1. Komisja proponuje uproszczenie instrumentów wspierających partnerstwo publiczno-prywatne poprzez połączenie obecnych działań ERA-NET i ERA-NET Plus, a także odpowiednich elementów Europe INNOVA i PRO INNO Europe, w celu utworzenia jednego, bardziej elastycznego instrumentu ERA-NET. 3.2.2. Zobowiązanie uczestniczących państw do trzypoziomowej integracji (naukowej, w zakresie zarządzania i finansowej) będzie istotnym warunkiem wstępnym dla przyszłych wniosków dotyczących inicjatyw opierających się na art. 185. W odniesieniu do integracji finansowej uczestniczące państwa muszą pójść dalej, przyjmując na siebie wiążące zobowiązania w zakresie zasobów na rzecz wspólnych programów, na przykład uwzględniając je w swoich planach krajowych, na podstawie wspólnych zasad przewidujących udział tego państwa. 3.2.3. w stosownych przypadkach Komisja będzie wspierać inicjatywy w zakresie wspólnego planowania w trakcie opracowywania ich strategicznej agendy badawczej poprzez koordynację i środki wspierające.. 3.2.4. Jeśli obszary, którymi zajmuje się inicjatywa w zakresie wspólnego planowania, odpowiadają priorytetom PR, ich instrumenty w stosownych przypadkach mogą być wykorzystane do wsparcia inicjatyw w zakresie wspólnego planowania. Ogólnie rzecz biorąc działania w ramach inicjatywy w zakresie wspólnego planowania będą oceniane odrębnie dla każdego przypadku, aby stwierdzić, czy wartość dodana UE uzasadnia finansowanie z ERA-NET lub dofinansowanie poprzez tematyczne zaproszenia do składania ofert w dziedzinie badań naukowych. 3.2.5. Komisja rozważy przedstawienie wniosku w sprawie inicjatywy opartej na art. 185 tylko w przypadku, gdy w strategicznej agendzie badawczej dla inicjatywy w zakresie wspólnego planowania wykaże się, że dysponuje ona możliwościami nawiązania ścisłej współpracy. a także posiada niezbędną skalę i zakres prac, aby wesprzeć pełną integrację programów krajowych. 3.2.6. Wszystkie właściwe programy krajowe muszą być uwzględnione w realizacji inicjatywy w zakresie wspólnego planowania. Podobnie właściciele programów i zarządzający programami z uczestniczących państw muszą wchodzić w skład zarządów inicjatyw w zakresie wspólnego planowania. W ten sposób możliwe będzie wykorzystanie także doświadczenia zdobytego w trakcie realizacji wspólnych programów. PPP 3.2.7. Ze względu na skalę inwestycji w PPP i fakt, że udział przedsiębiorstw w PPP ma zazwyczaj charakter rzeczowy, dla oceny rzeczywistego udziału przedsiębiorstw konieczne są przejrzyste metody rachunkowości. 3.2.8. Kluczowe kryteria wyboru odnoszące się do PPP powinny obejmować skalę wpływu na poziomie UE, długoterminowe zobowiązanie partnerów i efekt dźwigni w odniesieniu do inwestycji w zakresie badań naukowych i innowacji. 3.2.9. Aby PPP mogło zrealizować swoje cele, musi ono działać w otwartym i przejrzystym otoczeniu (nie w „ukryciu”). 3.3. Warunki ramowe P2P 3.3.1. Dobrowolne wytyczne w sprawie warunków ramowych wspólnego planowania zawierają elastyczny katalog dobrych praktyk w zakresie wspierania realizacji inicjatyw w zakresie wspólnego planowania. Finansowanie przez UE inicjatyw w zakresie wspólnego planowania będzie uwarunkowane odpowiednim stosowaniem dobrowolnych wytycznych[9]. 3.3.2. Jeśli wspólne planowanie ma być skuteczne w tworzeniu silnego, długoterminowego partnerstwa publicznego w zakresie badań naukowych, muszą zostać wyeliminowane takie ograniczenia, jak finansowanie transgraniczne, przepływ wiedzy, ocena ex ante i ex post. Komisja zapewni priorytetowe rozwiązanie kwestii tych ograniczeń w ramach EPB. PPP 3.3.3. Konieczne jest, aby państwa członkowskie uczestniczące w PPP dokonały ujednolicenia i synchronizacji procedur administracyjnych. 4. Kolejne kroki Wniosek Komisji w sprawie „Horyzontu 2020”[10] opierać się będzie na działaniach określonych w niniejszym komunikacie, stanowiąc w przyszłości podstawę legislacyjną dla unijnego partnerstwa publiczno-publicznego i publiczno-prywatnego w zakresie badań naukowych i innowacji. Wniosek ten powinien także określać wspólny zestaw przepisów dla wszystkich inicjatyw wspieranych w ramach „Horyzontu 2020”, aby uprościć udział w takich inicjatywach, zapewniając równocześnie niezbędną elastyczność służącą realizacji celów inicjatyw indywidualnych, a także komplementarność między dwoma wspólnymi ramami strategicznymi, w zakresie badań naukowych i innowacji oraz spójności. Wraz ze zdobywanym stopniowo doświadczeniem w realizacji poszczególnych instrumentów i koncepcji partnerstwa określonych zgodnie z PR7, Komisja podejmie strategiczne działania w celu stwierdzenia, gdzie i jakie koncepcje partnerstwa mogą być stosowane z największym powodzeniem, i zdecyduje jakim rodzajom inicjatyw najlepiej owe instrumenty służą. Na początek Komisja zamierza ustalić kryteria odniesienia, na podstawie których oceniane będą skuteczność i efektywność inicjatyw realizowanych przy użyciu instrumentów i koncepcji partnerstwa. [1] Konkluzje Rady Europejskiej, 24/25 marca 2011 r. [2] COM(2010) 546 [3] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1982/2006/WE z dnia 18 grudnia 2006 r. dotycząca siódmego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (2007-2013) [4] Decyzja nr 1639/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 2006 r. ustanawiająca Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007–2013) [5] COM(2010) 546 z 6.10.2010 [6] SEC(2011) 1028 z 1.9.2011 [7] Opinia ERAC na temat instrumentów związanych z ERA, ERAC 1208/11 z dnia 26 maja 2011 r. [8] COM(2010) 815 [9] Konkluzje Rady w sprawie wspólnego planowania badań naukowych z dnia 26 listopada 2010 r. [10] Program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (2014-2020)