Jest to pierwsze sprawozdanie Komisji Europejskiej i Wysokiego Przedstawiciela z postępów realizacji programu działań UE na rzecz międzynarodowego zarządzania oceanami od czasu jego przyjęcia. Podsumowano w nim dotychczasowe dokonania w zakresie realizacji programu, przedstawiono dalsze osiągnięcia, które przyczyniają się do realizacji ogólnych celów programu, a także dokonano przeglądu stałego zaangażowania UE na rzecz wzmocnienia międzynarodowego zarządzania oceanami.

Program działań UE na rzecz oceanów stanowi integralną część odpowiedzi UE na Agendę na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), w szczególności na cel zrównoważonego rozwoju nr 14 dotyczący ochrony oceanów, mórz i zasobów morskich oraz wykorzystywania ich w sposób zrównoważony. Odzwierciedla on preferowane przez UE podejście do uwypuklania pilnej potrzeby działań w zakresie ochrony i zrównoważonego wykorzystania naszych oceanów, które opiera się na silnych partnerstwach, wielostronnym dialogu i współpracy międzynarodowej.

Ponadto UE przyczynia się do zapewnienia większej równowagi środowiskowej oceanów, zwłaszcza w zakresie ochrony i zarządzania rybołówstwem na szczeblu regionalnym, za pośrednictwem regionalnych konwencji morskich i regionalnych organizacji ds. zarządzania rybołówstwem (RFMO), z myślą o poprawie zarządzania opartego na nauce. W tym względzie w latach 2017–2018 UE przeznaczyła 17 mln EUR na poprawę administrowania, badania naukowe i budowanie zdolności oraz na zwiększenie przestrzegania przepisów w ramach 18 RFMO i RFMO odpowiedzialnych za połowy tuńczyka, w których uczestniczy UE. Te działania UE w zakresie zrównoważonego rozwoju opłaciły się: według opinii naukowej na koniec 2017 r. 16 spośród 18 głównych stad tuńczyka na świecie było na zrównoważonym poziomie.

Zgodnie z umową w sprawie połowów w środkowej części Oceanu Arktycznego UE i dziewięciu innych sygnatariuszy wyraziło zgodę na wprowadzenie zakazu połowów przemysłowych na morzu pełnym w środkowej części Oceanu Arktycznego, o powierzchni mniej więcej wielkości Morza Śródziemnego, przez początkowy okres 16 lat. W tym czasie będą oni dążyć do lepszego zrozumienia ekosystemów Arktyki i możliwości zrównoważonego rybołówstwa, biorąc pod uwagę zmniejszanie się pokrywy lodowej.

Przełomowym osiągnięciem było podpisanie w październiku 2018 r. umowy w sprawie zapobiegania nieuregulowanym połowom na morzu pełnym w środkowej części Oceanu Arktycznego. Wypełni ona znaczną lukę w ramach zarządzania Oceanem Arktycznym i zapewni ochronę wrażliwych ekosystemów morskich dla przyszłych pokoleń.

UE nawiązała współpracę z kluczowymi podmiotami polityki w zakresie oceanów w celu tworzenia partnerstw dwustronnych. UE zawarła pierwsze partnerstwo oceaniczne – z Chinami – w lipcu 2018 r., a w 2019 r. planuje zawarcie partnerstwa z Kanadą.

Zainicjowany na konferencji „Nasz ocean” na Malcie w 2017 r. program partnerstwa morskiego Pacyfiku i Unii Europejskiej (PEUMP) ma na celu wspieranie zrównoważonego zarządzania i rozwoju w zakresie rybołówstwa na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego i wzrostu gospodarczego w 15 państwach w regionie Pacyfiku. PEUMP opiera się na kompleksowym i zintegrowanym podejściu uwzględniającym zmianę klimatu, środowisko i płeć we wszystkich działaniach.

UE wzmocniła zdolności krajów i organizacji partnerskich w zakresie monitorowania oceanów, zachowania różnorodności biologicznej mórz oraz eliminowania nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów (połowów NNN). Na przykład przeznaczyła 35 mln EUR na rzecz państw Pacyfiku w ramach programu partnerstwa morskiego Pacyfiku i Unii Europejskiej, 15 mln EUR na rzecz Afryki Zachodniej w ramach programu PESCAO oraz 28 mln EUR na rzecz regionu Oceanu Indyjskiego w ramach programu ECOFISH i 87 mln EUR na współpracę z Kambodżą w ramach nowego programu w zakresie połowów CAPFISH.

Dobre międzynarodowe zarządzanie oceanami oznacza również zagwarantowanie, że działalność na morzu będzie mogła odbywać się w bezpiecznym środowisku. Zgodnie ze swoją globalną strategią i polityką konkretnych regionów, np. w odniesieniu do Rogu Afryki i Zatoki Gwinejskiej, UE odgrywa kluczową rolę jako gwarant bezpieczeństwa morskiego na świecie. UE zmobilizowała środki na ochronę przed zagrożeniami morskimi, takimi jak piractwo i handel ludźmi, ograniczenie liczby wypadków morskich i zapobieganie katastrofom ekologicznym. Dane satelitarne z unijnego programu Copernicus są wykorzystywane przez organy UE, takie jak Europejska Agencja Bezpieczeństwa Morskiego, oraz do celów międzynarodowych operacji poszukiwawczo-ratowniczych na wniosek ONZ.

Filar 2: Zmniejszenie presji na morza i oceany oraz stworzenie warunków dla zrównoważonej niebieskiej gospodarki

Dobry stan oceanów jest warunkiem wstępnym zrównoważonego rozwoju gospodarczego. Jeżeli chcemy, by w przyszłości niebieska gospodarka czerpała więcej korzyści z „niebieskich” sektorów i wspierała społeczności nadbrzeżne, musimy pracować nad zapewnieniem dobrego stanu oceanów już teraz.

Oceany regulują nasz klimat, ale są również niezwykle podatne na skutki zmiany klimatu. UE promuje i rozwija działania związane z oceanami mające na celu wdrożenie porozumienia paryskiego, takie jak rozwiązania oparte na zasobach przyrody i oceaniczna energia odnawialna. Elementy te powtórzono w nowej strategicznej wizji dotyczącej Europy neutralnej dla klimatu do 2050 r., przyjętej przez Komisję w listopadzie 2018 r. W wizji tej podkreślono ochronę i wykorzystanie ekosystemów i zasobów morskich oraz zarządzanie nimi jako jeden z priorytetów w zakresie łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej.

Od 2017 r. UE przeznacza specjalne środki na odbudowę ekosystemów morskich i przybrzeżnych w różnych regionach świata, w tym w basenie Morza Śródziemnego, Azji Południowo-Wschodniej i państwach AKP, o łącznej wartości ponad 90 mln EUR. Ponadto UE promuje morską energię wiatrową i energię oceaniczną jako źródło czystej energii dla wysp i wybrzeży w UE i na całym świecie. UE mobilizuje np. techniczną wiedzę fachową, aby pomóc Indiom w przeprowadzeniu w tym roku przetargu na pierwszą morską farmę wiatrową w tym kraju.

Ponadto UE odgrywa aktywną rolę we wspieraniu zdecydowanych globalnych działań na rzecz rozwiązania problemu emisji żeglugowych zgodnie ze strategią Międzynarodowej Organizacji Morskiej dążącą do zmniejszenia o połowę takich emisji do 2050 r.

UE wydała wspólne oświadczenie z Koreą Południową w sprawie wysiłków na rzecz zwalczania połowów NNN w następstwie dobrych wyników uzyskanych przez grupę roboczą UE-Republika Korei ustanowioną po zniesieniu „żółtej kartki” w odniesieniu do połowów NNN w kwietniu 2015 r.

Jako lider w walce z połowami NNN, od przyjęcia w 2008 r. rozporządzenia w sprawie połowów NNN UE rozpoczęła dialog w sprawie połowów NNN z ponad 50 państwami we wszystkich głównych regionach połowowych. Dzięki temu dialogowi 14 państw z powodzeniem zreformowało swoje systemy kontroli i zarządzania zgodnie ze swoimi międzynarodowymi zobowiązaniami w zakresie obowiązków państwa bandery, państwa nadbrzeżnego, państwa portu i państwa zbytu. Znaczną sieć umów o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów wykorzystano również do wspierania polityki UE w zakresie połowów NNN. Do listopada 2018 r. wdrożono 10 umów o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów, których całkowity budżet wynosi 135 mln EUR rocznie. Trzy dodatkowe umowy o partnerstwie w sprawie zrównoważonych połowów zostały wynegocjowane i powinny wejść w życie w najbliższej przyszłości. Ponadto UE przyjęła nowe przepisy w celu zapewnienia zrównoważonych połowów przez floty UE poza wodami UE. UE w dalszym ciągu wspierała walkę z połowami NNN w różnych RFMO. Przy wsparciu UE przyjęto plan dotyczący połowów NNN w basenie Morza Śródziemnego i w Morzu Czarnym, a w odniesieniu do statków NNN na Oceanie Indyjskim i na Oceanie Południowym zaproponowano rygorystyczne procedury wpisywania do wykazu. Ponadto Europejska Agencja Kontroli Rybołówstwa, przy wsparciu Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego, wdraża projekt pilotażowy mający na celu wspieranie i wzmacnianie działań odstraszających w zakresie połowów NNN na całym świecie.

Ponadto w październiku 2016 r., w ramach Światowej Organizacji Handlu, UE zaproponowała wprowadzenie zakazu niektórych form dotacji połowowych, które przyczyniają się do nadmiernej zdolności połowowej, przełowienia i połowów NNN. UE nadal aktywnie angażuje się w osiągnięcie porozumienia najpóźniej do 2020 r. zgodnie z zadaniem 6 w ramach celu zrównoważonego rozwoju nr 14.

Europejska strategia na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym obejmuje kompleksowe podejście do usuwania odpadów tworzyw sztucznych i wyciekania mikrodrobin plastiku, w szczególności do środowiska morskiego, a jej następstwem był wniosek dotyczący zakazu stosowania 10 produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych najczęściej znajdowanych na plażach i na morzu, a także wprowadzenie nowych przepisów dotyczących zagubionych i porzuconych narzędzi połowowych. Uzupełnieniem pakietu jest wniosek dotyczący nowej dyrektywy w sprawie portowych urządzeń odbiorczych, który ma na celu rozwiązanie problemu odpadów morskich ze statków, w tym statków rybackich i rekreacyjnych jednostek pływających.

UE zaangażowała się w kształtowanie międzynarodowych działań w odpowiedzi na coraz bardziej naglący problem odpadów morskich. Dokonała tego w oparciu o Europejską strategię na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym. UE aktywnie wspiera działania następcze w związku z rezolucją w sprawie odpadów morskich przyjętą podczas trzeciego Zgromadzenia ONZ ds. Ochrony Środowiska w grudniu 2017 r. W 2018 r. UE poparła skoncentrowanie się kanadyjskiej prezydencji grupy G7 na odpadach morskich i zanieczyszczeniu tworzywami sztucznymi. UE udziela również ukierunkowanego wsparcia na rzecz poprawy gospodarowania odpadami w regionie Pacyfiku i Azji Południowo-Wschodniej, które borykają się z ogromnymi wyzwaniami w zakresie walki z zanieczyszczeniem tworzywami sztucznymi.

Transatlantycka sieć chronionych obszarów morskich zrzesza podmioty zarządzające chronionymi obszarami morskimi wzdłuż wybrzeży Atlantyku – z Ameryki Północnej i Południowej, Afryki i Europy. Projekt partnerski umożliwił im stworzenie sieci kontaktów i wymianę najlepszych praktyk w zakresie zarządzania. Obecnie chcą kontynuować współpracę w oparciu o wspólną strategię.

UE określiła już ponad 10 % swoich obszarów morskich i przybrzeżnych jako chronione obszary morskie – dwa lata przed upływem terminu na osiągnięcie międzynarodowego celu z CBD wyznaczonego na 2020 r. – i podejmuje działania, aby zapewnić skuteczne zarządzanie tymi obszarami. Obecnie pomaga innym w osiągnięciu tego celu, promując nowe i dobrze zarządzane chronione obszary morskie na całym świecie. Ponad 23 mln EUR zainwestowano w opracowywanie wytycznych, prowadzenie badań naukowych i studiów oraz tworzenie projektów partnerskich w celu promowania wzajemnego uczenia się i współpracy.

·Filar 3: Poprawa międzynarodowych badań i danych dotyczących oceanów