Pod koniec 2019 r. w unijnej bazie danych dostępu do rynku istniało 438 aktywnych barier w handlu i inwestycjach w 58 państwach trzecich . Ta rekordowa liczba – wraz z rosnącym czasem trwania wielu barier – wskazuje nie tylko na wzrost protekcjonizmu, ale również na to, że protekcjonizm staje się strukturalnie zakorzeniony w naszych stosunkach handlowych z wieloma partnerami.

Wymaga to zdecydowanej zmiany podejścia do obrony interesów handlowych UE – jednego z głównych priorytetów Komisji pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen.

Przyjęte przez nas podejście ukierunkowane na zainteresowane strony oznacza, że w sprawozdaniu skoncentrowaliśmy się wyłącznie na przeszkodach, które zgłosiły przedsiębiorstwa. W sprawozdaniu skupiono się na barierach w handlu, z którymi borykają się unijne przedsiębiorstwa w państwach trzecich, oraz związanych z tym tendencjami i działaniami podjętymi w celu usunięcia tych barier w ramach naszego partnerstwa na rzecz dostępu do rynku. Chociaż baza danych dostępu do rynku i niniejsze sprawozdanie nie przesądzają o (nie)zgodności zarejestrowanych barier z prawem, wszystkie te bariery zostały zgłoszone jako problematyczne dla unijnych przedsiębiorstw oraz uznane za priorytetowe do celów dalszych działań w ramach naszych prac na rzecz dostępu do rynku, ponieważ mogą być one dyskryminacyjne, nieproporcjonalne lub mogą w inny sposób ograniczać handel.

Aby zareagować na wzrost protekcjonizmu, Komisja przypisała najwyższy priorytet egzekwowaniu przepisów – wraz z większym naciskiem na wdrażanie umów handlowych. W odniesieniu do tradycyjnego elementu dostępu do rynku usprawniliśmy naszą pracę poprzez poprawę koordynacji między instytucjami Unii i zainteresowanymi stronami oraz bardziej przemyślane ustalanie priorytetów w zakresie barier. Co istotne, Komisja udoskonaliła również działania komunikacyjne mające na celu wyjaśnienie – zwłaszcza małym i średnim przedsiębiorstwom (MŚP) – w jaki sposób mogą one wykorzystać partnerstwo na rzecz dostępu do rynku, aby usunąć różne napotykane bariery. Jest to wynik inicjatywy „dni dostępu do rynku”, w ramach której w 2019 r. sesje skierowane do przedsiębiorstw odbyły się w Niderlandach, na Litwie, w Portugalii, we Francji i na Łotwie.

W dziesiątym wydaniu sprawozdania w sprawie barier w handlu i inwestycjach przeanalizowano nowe bariery, jakie napotykały przedsiębiorstwa z UE w 2019 r., oraz te, które zostały usunięte w odniesieniu do naszych przedsiębiorstw w tym samym roku dzięki unijnemu partnerstwu na rzecz dostępu do rynku, w którym uczestniczą Komisja, państwa członkowskie i przedsiębiorstwa z UE . W ramach tego partnerstwa rozpoznaje się bariery, z którymi borykają się unijne przedsiębiorstwa w państwach trzecich, określa się wspólną strategię na rzecz ich usunięcia oraz realizuje się tę strategię.

W wymogach stosowania materiałów miejscowego pochodzenia zobowiązuje się przedsiębiorstwa zagraniczne do korzystania z określonej ilości lokalnie wyprodukowanych towarów lub lokalnie świadczonych usług. Wymogi stosowania materiałów miejscowego pochodzenia są częścią wielu rodzajów barier i mają wpływ na np. pożyczki preferencyjne, zamówienia publiczne lub warunki wpływające na bezpośrednie inwestycje zagraniczne. W celu zidentyfikowania tych wywołujących duże zakłócenia przepisów udoskonalono bazę danych dostępu do rynku, aby element wymogu stosowania materiałów miejscowego pochodzenia można było łatwo powiązać z dowolnym rodzajem bariery. Dzięki temu podejściu byliśmy w stanie wykazać, że do końca 2019 r. znaczna część (7 %) wszystkich barier zawierała element wymogu stosowania materiałów miejscowego pochodzenia. Wymaga to od UE uważnego skupienia się na tych praktykach.

Wykres 2: Podział barier w handlu i inwestycjach zgłoszonych w bazie danych dostępu do rynku ze względu na rodzaj środków, w ujęciu procentowym w stosunku do łącznej liczby barier (Środki stosowane przy kontroli granicznej oznaczono odcieniami koloru brązowego, a środki stosowane na terenie państwa odcieniami koloru niebieskiego)

W tabeli 2 przedstawiono wielkość przepływów handlowych, na które wpływ miały bariery, w odniesieniu do wszystkich 22 krajów partnerskich, które w 2019 r. wprowadziły nowe bariery handlowe. Ocena skutków gospodarczych nowych barier w dostępie do rynku może jednak czasami nie odzwierciedlać w pełni rzeczywistego wpływu przeszkód, np. w przypadku barier w usługach lub barier horyzontalnych, które są trudne do ilościowego określenia, lub w przypadku nakładania się ograniczeń obejmujących te same produkty.

Aby podkreślić znaczenie gospodarcze nowych barier, na wykresie 4 przedstawiono szacowane przepływy handlowe, na które miały wpływ bariery, w porównaniu z liczbą barier zgłoszonych w 2019 r. w odniesieniu do poszczególnych krajów i regionów partnerskich. Pokazuje to, że Azja – głównie Chiny, ale również Korea Południowa – oraz region Morza Śródziemnego i Bliski Wschód zajmują najwyższe miejsca zarówno pod względem liczby nowych barier, jak i skali przepływów handlowych, na które bariery te miały wpływ w 2019 r. Te dwa regiony odpowiadają za blisko 30 mld EUR z kwoty 35,1 mld EUR stanowiącej wartość handlu, na który miały wpływ nowe bariery (85 % łącznej kwoty), oraz za 35 barier (ponad 80 % wszystkich barier).

Ogólniej rzecz biorąc, analiza barier pozataryfowych i ich wpływu nadal jest wyzwaniem. Głównym powodem jest fakt, że bariery pozataryfowe charakteryzują się różnym stopniem ograniczenia. W przeciwieństwie do kategorycznych zakazów, większość środków ograniczających handel nie eliminuje w pełni handlu, lecz raczej go zmniejsza. Ponadto ograniczenia dotyczące tych samych produktów lub usług mogą się pokrywać. W związku z tym dodatkowe bariery mogą niekoniecznie oznaczać dodatkowy wpływ, a usunięcie jednej bariery nie oznacza automatycznej poprawy dostępu do rynku.

Środki stosowane na terenie państwa to głównie bariery techniczne w handlu (9), a także niektóre kwestie związane z prawami własności intelektualnej (1), środki ochrony handlu niezgodne z zobowiązaniami międzynarodowymi (1) i utrudniony dostęp do zamówień rządowych dla przedsiębiorstw z UE (1).

Główną kwestią w 2019 r. jest to, że same środki sanitarne i fitosanitarne stanowią jedną trzecią wszystkich nowych barier. Z bardziej szczegółowej analizy wynika, że najczęstsze są powody związane ze zdrowiem zwierząt (5 barier), a kolejne pod tym względem są powody związane ze zdrowiem roślin i zdrowiem publicznym (po 2). Niekiedy ograniczenia sanitarne i fitosanitarne łączą kilka z tych kwestii (4).

UE uważnie obserwuje sytuację, aby ocenić faktyczny wpływ wprowadzenia wymogu dotyczącego oznakowania zgodności na wywóz z UE. Z naszej inicjatywy odbył się konstruktywny dialog między UE a ekspertami z Maroka, w następstwie którego władze marokańskie podjęły działania mające na celu wyjaśnienie stosowania wymogów wobec podmiotów unijnych, odpowiadając na znaczną część ich obaw dotyczących dostępu do rynku. Na tych spotkaniach odniesiono się również do innych kwestii, takich jak nowe wymogi dotyczące produktów farmaceutycznych i zlecanie oceny zgodności podmiotom zewnętrznym.

Dekretem podpisanym przez Ministra Handlu w styczniu 2019 r. w odniesieniu do obszernej listy towarów zastosowano specjalną dopłatę celną (DAPS) (od 30 % do 200 % wartości towarów). Lista może się często zmieniać w zależności od tego, jak kształtują się potrzeby przemysłu krajowego.

We wrześniu 2019 r. – oprócz wcześniejszych środków ograniczających handel – władze wydały instrukcje dla banków komercyjnych, zgodnie z którymi akredytywy dokumentowe w przypadku przywozu niektórych towarów (telefonów komórkowych, zestawów do urządzeń gospodarstwa domowego) można wydać jedynie po spełnieniu skomplikowanych warunków. Ten sam okólnik stanowił, że do końca 2019 r. przepisy te zostaną rozszerzone na cały przywóz. Dzięki skoordynowanym działaniom wszystkich zainteresowanych stron z UE (zob. ramka 8) w dniu 25 grudnia 2019 r. właściwy organ wydał nowe okólniki, w których wprowadzono pewną elastyczność w stosowaniu tych środków.

Wspólne oświadczenie przyjęte na szczycie UE–Chiny w Brukseli w dniu 9 kwietnia 2019 r. zawierało istotne zobowiązania dotyczące reformy Światowej Organizacji Handlu (WTO) (tj. wzmocnienia międzynarodowych przepisów dotyczących subsydiowania przemysłu), jak również poczynienia zdecydowanych postępów w negocjacjach w sprawie kompleksowej umowy inwestycyjnej w 2019 r., tak aby zakończyć je w 2020 r., oraz dążenia do szybszego przystąpienia Chin do Porozumienia WTO w sprawie zamówień rządowych (GPA). Co istotne, we wspólnym oświadczeniu wyraźnie wezwano do osiągnięcia konkretnych rezultatów w zakresie usuwania barier.

Wraz ze zwiększającą się świadomością wyzwań, jakie stwarzają Chiny i ich model państwowy, oraz braku równych szans w stosunkach gospodarczych w całej UE zmienił się sposób postrzegania Chin. Stwierdzono to we wspólnym (Komisji i Wysokiej Przedstawiciel) komunikacie przyjętym w dniu 12 marca 2019 r., w którym po raz pierwszy określono Chiny jako „rywala systemowego i konkurenta gospodarczego”. W komunikacie zaproponowano konkretne działania mające na celu przywrócenie równowagi w naszych stosunkach z Chinami poprzez kontynuowanie współpracy, ale również poprzez działania wewnętrzne (w tym wznowienie instrumentu dotyczącego udzielania zamówień publicznych w kontekście międzynarodowym, zidentyfikowanie luk w naszych ramach prawnych oraz wdrożenie mechanizmu monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych). W całej Komisji trwają prace nad wdrożeniem 10 działań określonych w komunikacie.

UE uważnie śledzi stosowanie systemu wiarygodności społecznej w sferze gospodarczej. Wdrożenie systemu wiarygodności społecznej ma na celu stworzenie ujednoliconego systemu przydzielania punktów poszczególnym osobom i przedsiębiorstwom. Mimo że system ten jest nadal opracowywany, może on stać się poważną horyzontalną barierą w dostępie do rynku dla przedsiębiorstw w UE, ponieważ mogą one napotkać wyzwania związane ze zwiększoną kontrolą regulacyjną i niektórymi wymogami dotyczącymi punktów wykraczającymi poza kontrolę regulacyjną. Tym bardziej, że wymogi te mogą być (nawet tylko de facto) trudniejsze do spełnienia dla przedsiębiorstw zagranicznych. System wiarygodności społecznej może również wiązać się z konsekwencjami wykraczającymi poza handel.

Wraz z uruchamianiem sieci piątej generacji (5G) dostęp do rynku sieci telekomunikacyjnych w Chinach staje się coraz większym i coraz bardziej istotnym problemem dla UE. Na podstawie dostępnych informacji na temat wczesnych wyników przetargów można wnioskować, że w przeważającej mierze są one korzystne dla chińskich dostawców usług sieciowych. Wydaje się, że wyniki te nie odzwierciedlają pozycji konkurencyjnej dostawców z UE, co wskazuje na istnienie szkodliwych barier w dostępie do rynku w tym sektorze.

Po drugie, w 2019 r. przywóz odzieży dla niemowląt stawał się coraz trudniejszy. W ramach nowego zestawu wytycznych – „Zaktualizowane kryteria potwierdzania bezpieczeństwa wyrobów włókienniczych dla niemowląt” – wprowadzono wyjątkowo rygorystyczne procedury, których jednak nie zgłoszono za pośrednictwem platformy WTO. Doprowadziło to do powstania znacznej liczby dodatkowych procedur ponownej certyfikacji i badań, a także bardzo istotnych kosztów związanych z ponownymi badaniami. Koreańska administracja celna zgodziła się zbadać kwestie, których dotyczyły pisemne uwagi UE, a Komisja będzie aktywnie dążyć do usunięcia tej bariery.

Od początku 2019 r. unijni dostawcy systemów zarządzania wodami balastowymi napotykają nową barierę wynikającą z nieuznawania badań wykonanych poza Koreą w ramach procesu homologacji typu w odniesieniu do instalacji takich systemów na statkach pod banderą koreańską. Ponieważ od września 2018 r. wszystkie nowe statki muszą być wyposażone w system zarządzania wodami balastowymi, a do 2024 r. system taki należy zamontować na wszystkich istniejących statkach, rynek ten jest bardzo duży. Kwestię asymetrii procedur certyfikacyjnych między UE a Koreą podniesiono w ramach stosunków dwustronnych z Koreą.

Normy te miały wygasnąć w 2019 r., ale rząd Australii nie ma konkretnych planów dotyczących kwestii efektywności paliwowej. Wydaje się, że jest to związane z kosztami modernizacji zdolności w zakresie rafinacji benzyny w Australii, aby spełniały wymaganą normę. Odnośny sektor nie wydaje się skłonny do dokonania stosownych inwestycji przy braku wsparcia ze strony rządu.

W Arabii Saudyjskiej przedsiębiorstwa z UE napotykają liczne bariery handlowe w dostępie do rynku, takie jak procedura uzyskiwania saudyjskich znaków jakości (w szczególności w przypadku płytek ceramicznych). Nowe sanitarne i fitosanitarne warunki przywozu dla owoców i warzyw wywożonych z UE również stwarzają niepotrzebne obciążenia i koszty administracyjne. Komisja regularnie podnosi kwestię tych barier na forum WTO oraz w kontaktach dwustronnych z Arabią Saudyjską i wciąż są one głównymi zagadnieniami w programie dialogu handlowego i inwestycyjnego między UE a Radą Współpracy Państw Zatoki Perskiej.

W 2019 r. Turcja nadal była piątym pod względem wielkości partnerem handlowym UE, a UE wciąż jest zdecydowanie najważniejszym partnerem handlowym Turcji. W szczególności wejście w życie w 1996 r. umowy w sprawie unii celnej między UE i Turcją doprowadziło do znacznego wzrostu handlu między UE a Turcją w porównaniu z wcześniejszymi dziesięcioleciami. Umowa ta zapewnia swobodny przepływ wszystkich produktów przemysłowych i niektórych przetworzonych produktów rolnych między UE a Turcją. Zawiera ona również wymóg dostosowania się przez Turcję do zewnętrznych taryf celnych UE i jej przepisów dotyczących przywozu z państw trzecich, a także do polityki handlowej, polityki konkurencji, praw własności intelektualnej i przepisów technicznych UE związanych z zakresem unii celnej. W ostatnich latach problemy zaczęły się kumulować. Komisja oczywiście nadal nalega, aby Turcja przestrzegała uzgodnionych postanowień unii celnej oraz w sposób niedyskryminacyjny wdrożyła Protokół dodatkowy do Układu ustanawiającego stowarzyszenie wobec wszystkich państw członkowskich, w tym Republiki Cypryjskiej.

W kwietniu 2019 r. Turcja ponownie wprowadziła ograniczenie wywozowe w odniesieniu do złomu miedzi. Obecne stosowanie systemu przyznawania pozwoleń na wywóz stanowi faktycznie zakaz, ponieważ trudno jest spełnić wymagane warunki i nie są one zgodne z zobowiązaniami Turcji w ramach unii celnej.

W 2019 r. dodatkowe cła stosowane przez Turcję poważnie zakłóciły funkcjonowanie unii celnej, ponieważ zmusiły producentów unijnych do składania świadectw pochodzenia. Turcja nadal rozszerzała stosowanie tego cła na większą liczbę produktów, co doprowadziło do gwałtownego wzrostu liczby takich świadectw wydawanych przez właściwe organy, co stanowi koszt bezpośredni, a także jest źródłem znacznej niepewności dla wszystkich zainteresowanych podmiotów.

Nowy środek horyzontalny dotyczący legalizacji faktur stanowi dodatkową barierę w dostępie do rynku. Środki te były przedmiotem intensywnych dyskusji i wymian listów z władzami Libanu. Liban ostatecznie zniósł wprowadzony w 2019 r. wymóg podwójnej certyfikacji celnej dla przywozu, co do którego UE wielokrotnie zgłaszała zastrzeżenia.

W kontekście kryzysu społeczno-gospodarczego, finansowego i politycznego wprowadzono nowe bariery w handlu, w szczególności tymczasowe cło w wysokości 3 % na niemal cały przywóz oraz dodatkowe cła (wynoszące od 7 % do 20 %) na przywóz niektórych wybranych produktów, takich jak marmur, żywność puszkowana czy meble. Ustanowiono również obowiązkowy wymóg rejestracji fabryk w przypadku niektórych produktów, w tym wyrobów włókienniczych, a władze Libanu nie podjęły w 2019 r. działań naprawczych dotyczących środka, w ramach którego nałożono by cła na przywóz ropy naftowej/produktów naftowych z UE.

Nasze starania w zakresie partnerstwa na rzecz dostępu do rynku w większym stopniu przyczyniły się do usunięcia środków sanitarnych i fitosanitarnych (24) w sektorach rolnictwa i rybołówstwa. Usunięto również inne środki stosowane przy kontroli granicznej, mianowicie przywozowe środki taryfowe (3), administracyjne procedury celne (2) oraz ograniczenia wywozowe (2).

Co istotne, nasze partnerstwo na rzecz dostępu do rynku pełni również rolę systemu wczesnego ostrzegania, którego celem jest zapobieganie powstawaniu barier jeszcze przed ich wystąpieniem.

Narzędzie 3: umowy UE o wolnym handlu (FTA). Kwestie barier wykrytych dzięki naszym pracom w zakresie dostępu do rynku są niezwłocznie poruszane w ramach negocjacji handlowych lub – jeżeli istnieją FTA – w ramach odpowiednich mechanizmów wdrażania, aby zapewnić skuteczną realizację priorytetów w zakresie dostępu do rynku. Komisja zwiększyła również swoje starania na rzecz wdrażania i egzekwowania przepisów, by zapewnić przedsiębiorstwom, w tym MŚP, możliwość korzystania z istniejących zobowiązań. UE dysponuje narzędziami, z których skutecznie korzysta w celu eliminowania barier w handlu, lepszej ochrony i egzekwowania praw własności intelektualnej, wszczynania postępowań w ramach mechanizmu rozstrzygania sporów, a także w celu nakładania środków ochrony handlu w przypadkach nieuczciwych praktyk handlowych, oraz poprawiła koordynację tych różnych filarów swoich działań w zakresie egzekwowania przepisów.

Narzędzie 1: działania dyplomatyczne. Prowadzi się szereg działań dyplomatycznych, w których Komisja, Europejska Służba Działań Zewnętrznych, państwa członkowskie UE i przedstawiciele przemysłu angażują się w ścisłą współpracę za pośrednictwem sieci delegatur Unii i ambasad państw członkowskich w państwach trzecich. Obejmuje to szeroki zakres działań – począwszy od technicznych projektów handlowych po oficjalne kroki, takie jak misje wysokiego szczebla komisarzy i działania na szczeblu ministrów i szefów państw. Koordynujemy nasze działania z partnerami o podobnych poglądach, ilekroć zwiększa to skuteczność naszej pracy.

Lustrzanym odbiciem sukcesu osiągniętego w dziedzinie środków sanitarnych i fitosanitarnych jest fakt, że usunięte w 2019 r. bariery dotyczące sektorów przemysłu i usług wpływały na znacznie mniejszą wielkość wywozu z UE. Taka sytuacja ma miejsce w szczególności w sektorach, które są kluczowe w kontekście suwerenności technologicznej i strategicznej autonomii UE, takich jak sektor zaawansowanych technologii. Oznacza to, że protekcjonizm w tych obszarach staje się coraz powszechniejszy, co wymaga od UE zastosowanie odmiennego pod względem jakościowym podejścia w celu umocnienia naszej pozycji nie tylko jako największego bloku handlowego na świecie, ale również jako światowego lidera rozwoju technologicznego.

Wywóz owoców i warzyw z UE do Meksyku jest utrudniony przez protokoły przywozowe, które zawierają nieproporcjonalny środek ograniczający rozprzestrzenianie (mrożenie) i kontrole przed wysyłką w państwie pochodzenia opłacane przez branżę (wstępna odprawa). Meksyk dotychczas nie przedstawił uzasadnienia swojej oceny ryzyka wykorzystanej do zastosowania tak szerokiego zakresu agrofagów i środków ograniczających rozprzestrzenianie. Ponadto wykaz środków ograniczających rozprzestrzenianie kwarantannowych agrofagów żerujących na cytrusach, jabłkach, gruszkach, kiwi i brzoskwiniach posiada liczne pozycje i trudno się go stosuje. Każdy produkt podlega indywidualnemu badaniu, zanim uzyska pozwolenie na wjazd do Meksyku.

W 2016 r. weszły w życie kanadyjskie fitosanitarne warunki przywozu dotyczące Tuta absoluta (owady minujące żerujące na pomidorach) w odniesieniu do świeżych pomidorów, nakładające wymóg usuwania zielonych części pomidorów, jeżeli są przywożone z kraju dotkniętego Tuta absoluta. W 2019 r. Hiszpania stała się pierwszym krajem upoważnionym do poświadczania przesyłek świeżych owoców pomidora bez części zielonych. Stwierdzono również zainteresowanie wywozem pomidorów z częściami zielonymi i przedłożono Kanadzie wniosek obejmujący warunki kontrolne, które gwarantują, by handel odbywał się z zachowaniem wszystkich zasad bezpieczeństwa. Obecnie Kanada wciąż rozpatruje ten wniosek.

Poczyniono pewne postępy – w przypadku stwierdzenia ognisk wysoce zjadliwej grypy ptaków możliwy jest wywóz z Niderlandów do Japonii jaj wylęgowych i piskląt jednodniowych pochodzących z obszarów wolnych od zakażenia. Komisja prowadzi szerzej zakrojone rozmowy z Japonią, w tym w kontekście nowych dwustronnych mechanizmów w ramach umowy między Unią Europejską a Japonią, w celu uzgodnienia wzajemnego uznawania środków zapewniających regionalizację związanych ze statusem zdrowia zwierząt. Oczekuje się, że projekt ten przyniesie wymierne rezultaty w możliwym do przyjęcia terminie.

Od ponad 20 lat Japonia nakłada zakaz przywozu wołowiny z państw, które zgłosiły wystąpienie ogniska choroby BSE. Takie środki uznaje się za nieproporcjonalne i Japonia nie przedstawiła opartej na wiedzy naukowej oceny ryzyka uzasadniającej środki bardziej rygorystyczne niż norma OIE. W ostatnich latach dialog z władzami japońskimi doprowadził do zniesienia zakazu związanego z BSE dotyczącego szeregu państw członkowskich UE. W 2019 r., po kilku latach rozmów, Japonia uchyliła zakaz przywozu wołowiny z Chorwacji i wołowiny pochodzącej ze zwierząt w wieku powyżej 30 miesięcy z Irlandii. Nowe mechanizmy dwustronne utworzone w ramach Umowy o partnerstwie gospodarczym między Unią Europejską a Japonią dały Komisji dodatkowe możliwości występowania do Japonii o przeprowadzenie w tej sprawie bardziej wymiernych działań i zniesienie pozostałych barier.

W 2019 r. poczyniono zdecydowane postępy w zakresie usuwania barier sanitarnych i fitosanitarnych. Natomiast rodzaje środków, które zazwyczaj stosuje się w odniesieniu do sektorów przemysłowych lub usług, okazały się trudne do usunięcia. Wymaga to z naszej strony bardziej stanowczego podejścia oraz większego zainteresowania w nadchodzących latach.

Zgodnie z umową w sprawie unii celnej między UE i Turcją przywóz z UE wraz z dokumentem A.TR powinien być co do zasady wyłączony z oceny ryzyka. Ze względu na ograniczoną dostępność informacji na temat tej procedury znaczna część takiego przywozu wymaga jednak obecnie świadectw pochodzenia. Wiąże się to zarówno z bezpośrednimi kosztami, jak i ze znaczną niepewnością wszystkich zaangażowanych podmiotów. Komisji udało się jednak usunąć jedną konkretną barierę dotyczącą jednej kategorii produktów elektronicznych produkowanych w państwach członkowskich UE, które były objęte tureckim programem cła dodatkowego.

W następstwie szeregu interwencji dotyczących planowanej obowiązkowej rejestracji fabryk w przypadku niektórych produktów przygotowywanej w 2019 r. Liban poinformował UE, że nie wdroży tej decyzji. Liban zniósł również wprowadzony w 2019 r. wymóg podwójnej certyfikacji celnej dla przywozu, co do którego UE wielokrotnie zgłaszała zastrzeżenia.

W 2019 r. w wyniku intensywnych rozmów Egipt uchylił wymóg dotyczący kontroli weterynaryjnych żywych zwierząt przeprowadzanych w UE przed wywozem, obiecał dostosować wymogi dotyczące mięsa związane z BSE do zaleceń OIE, przyjął normy UE dotyczące większości wymogów w zakresie sadzeniaków, i ułatwił procedurę dotyczącą przywozu preparatów do początkowego żywienia niemowląt z państw członkowskich UE zaklasyfikowanych jako państwa „niereferencyjne”.

W 2018 r. niespodziewanie wprowadzono nowy, restrykcyjny środek nakładający wymóg uzyskania zezwoleń przywozowych na bardzo szeroką grupę produktów (odzież, produkty kosmetyczne, produkty rolno-spożywcze, środki czyszczące, zabawki, wyroby włókiennicze), co wpłynęło na unijne przepływy handlowe o wartości 350 mln EUR. Środki te faktycznie nałożyły wymóg nieautomatycznego licencjonowania przywozu, co stanowi ograniczenie ilościowe zakazane na podstawie FTA między UE a Tunezją. Środka nie zgłoszono do WTO i wydawał się on również naruszać przepisy wielostronne. W lipcu 2019 r. w następstwie kolejnych szeroko zakrojonych wezwań do wycofania tych środków rząd tunezyjski ogłosił swoją decyzję o zniesieniu tych ograniczających przywóz środków dotyczących zezwoleń.

Korea Południowa nie prowadzi przywozu wołowiny i innych produktów z państw członkowskich UE ze względu na ograniczenia związane z BSE, ale mimo to wznowiła przywóz z innych krajów o tym samym statusie OIE co UE. Fakt stosowania przez Koreę nieuzasadnionych i dyskryminacyjnych środków poruszono w rozmowach z Koreą podczas wielu spotkań dwustronnych na różnych szczeblach, jak również w ramach sesji ogólnej Komitetu Środków Sanitarnych i Fitosanitarnych WTO. W 2019 r. zezwolono na przywóz z Danii i Niderlandów, co spowodowało częściowe usunięcie bariery. Przywóz z innych państw członkowskich jest jednak nadal zablokowany i Komisja dąży do szybkiego usunięcia tej nieuzasadnionej i dyskryminacyjnej bariery.

W 2019 r. Rosja nadal była czwartym co do wielkości partnerem handlowym UE. Polityka substytucji przywozu, którą Rosja stopniowo realizowała od 2012 r., w dużej mierze zbiegła się z przystąpieniem Rosji do WTO. Zamiast ustawicznej liberalizacji Rosja stopniowo wprowadziła liczne środki faworyzujące produkty i usługi krajowe względem zagranicznych i zachęcające przedsiębiorstwa zagraniczne do lokalizacji produkcji w Rosji. Powiązane środki często stoją w sprzeczności z duchem lub literą zasad WTO i są źródłem wielu przeszkód w handlu. Sankcje UE i rosyjskie sankcje odwetowe również wywierają (ograniczony) wpływ na handel.

-Rosja ustanowiła w 2014 r. zakaz wywozu dotyczący surowych skór. W 2019 r. wprowadzono wywozowe kontyngenty ilościowe dotyczące określonych kategorii kłód brzozowych. Środki te utrudniły dostęp przemysłu Unii do istotnych surowców. Po tym, jak Komisja wielokrotnie podniosła tę kwestię w Radzie ds. Handlu Towarami WTO, Komitecie ds. Dostępu do Rynku WTO i w kontaktach dwustronnych, Rosja nie przedłużyła tych tymczasowych środków, które wygasły w 2019 r.;

ZEA ułatwiły przywóz przetworów mlecznych i soków owocowych z UE. ESMA uznał unijny system bezpieczeństwa żywności, dzięki czemu nie trzeba poddawać tych produktów kontroli w Europie, ale jedynie zatwierdzić w drodze sprawdzenia dokumentacji. Znacznie zmniejszyło to koszty zatwierdzenia, ponieważ przedsiębiorstwa nie musiały zwracać UE kosztów kontroli przeprowadzanych przez zewnętrzne podmioty certyfikacyjne. ZEA uznały również zatwierdzenia UE dotyczące dodatków do żywności i pestycydów, dzięki czemu przedsiębiorstwa z UE mogą w kwestii wszelkich produktów rolno-spożywczych kierować się przepisami UE.

Australia planowała zmiany w ustawie o chemikaliach z 2017 r. w odniesieniu do testowania nowych składników chemicznych produktów kosmetycznych. Delegatura Unii wystosowała pismo do władz australijskich, w którym podkreślono znaczenie zapewnienia dostosowania między australijskimi i unijnymi ramami prawnymi. Ustawa o chemikaliach przemysłowych z 2019 r. weszła w życie w marcu 2019 r. i jest dostosowana do praktyki unijnej.

Standards Australia (oficjalny krajowy organ normalizacyjny) rozpoczął konsultacje w sprawie projektów czterech norm testowania stali, proponując możliwe odejście w normie australijskiej od wymogów ISO dotyczących testowania. Kwestię tę podniesiono w ramach dialogu na temat polityki handlowej między UE i Australią. W grudniu 2019 r. proces przygotowawczy dotyczący ISO 17607 został zaniechany.

F.WPŁYW USUNIĘCIA BARIER

W poprzednich rozdziałach niniejszego sprawozdania przeanalizowaliśmy przepływy handlowe związane z barierami usuniętymi w 2019 r. (zob. ramka 3).

Ponadto w sprawozdaniu uwzględniono wyniki dokładniejszej analizy opartej na ocenie ekonometrycznej wzrostu wywozu z UE do krajów partnerskich, które wprowadziły barierę, po usunięciu tej bariery. W tym celu wykorzystano analizę regresji, aby określić wpływ ilościowo.

Zaobserwowanie pełnego wpływu strategii dostępu do rynku może nie być możliwe na podstawie wyników tej analizy ekonometrycznej, ponieważ metoda nie pozwala nam uwzględnić złożonych barier horyzontalnych, które mają wpływ na towary, ani barier wybiegających poza towary (np. usługi, zamówienia publiczne, inwestycje lub prawa własności intelektualnej), które mogą bezpośrednio lub pośrednio wpłynąć na szereg produktów za pośrednictwem przepływów handlowych i inwestycyjnych.

Wyniki pokazują, że przeciętnie usunięcie tego podzestawu barier przyniosło wymierne korzyści eksporterom z UE. Szacunki wskazują na wzrost wywozu po usunięciu barier średnio o około 60 %. Z tego wynika, w ujęciu wartościowym, że usunięcie barier w latach 2014–2018 przyczyniło się do uzyskania dochodów w wysokości około 8 mld EUR z tytułu dodatkowego wywozu przez przedsiębiorstwa z UE w 2019 r. Odpowiada to temu samemu rzędowi wielkości korzyści wynikających z usunięcia barier w handlu w poprzednich latach i jest porównywalne z szacowanym wzrostem wywozu z UE wynikającym z niektórych z naszych umów handlowych.



VI. SPOJRZENIE NA STANY ZJEDNOCZONE AMERYKI

UE i Stany Zjednoczone są dla siebie najważniejszymi partnerami handlowymi i inwestycyjnymi dzięki historycznemu zobowiązaniu do otwarcia rynków, a ich dwustronne stosunki gospodarcze są najszerzej zakrojone i najgłębsze na świecie. Cła między UE i Stanami Zjednoczonymi są niskie (średnio 3 % lub mniej), a nasze rynki usług są otwarte w podobnym stopniu. Łańcuchy dostaw przedsiębiorstw unijnych i amerykańskich mają prawdziwie transatlantycki charakter. Ponadto globalne wyzwania można odpowiednio przezwyciężyć jedynie dzięki współpracy między Stanami Zjednoczonymi i UE. Obecnie przed tymi stosunkami stoi jednak szereg nowych wyzwań.

Napięcia handlowe wzrosły w 2019 r. w następstwie nałożenia przez Stany Zjednoczone ceł o wartości 7,5 mld USD na towary unijne po tym, jak WTO orzekła na korzyść Stanów Zjednoczonych w sprawie dotyczącej przedsiębiorstwa Airbus. Komisja wyraziła ubolewanie z powodu decyzji Stanów Zjednoczonych w sprawie dalszego nakładania taryf celnych, ponieważ przedstawiła propozycję rozwiązania sporu zgodnie z wymogami WTO. Komisja przypomniała również Stanom Zjednoczonym, że ich decyzja o nałożeniu taryf celnych zmusi UE do skorzystania z prawa do odwetu, gdy organ arbitrażowy WTO wyda wyrok dotyczący przedsiębiorstwa Boeing w równoległej sprawie w późniejszym terminie w 2020 r.

Jeżeli chodzi o antysubsydyjne cła antydumpingowe nałożone przez Stany Zjednoczone na dojrzałe oliwki z Hiszpanii, w marcu 2019 r. odbyły się konsultacje w ramach WTO, które nie doprowadziły jednak do rozstrzygnięcia sporu, w związku z czym w maju 2019 r. UE zwróciła się o powołanie panelu. Cła te obowiązują od dnia 1 sierpnia 2018 r. i pozbawiają hiszpańskie przedsiębiorstwa dostępu do rynku amerykańskiego.

Optymizmem napawa fakt, że złagodzono niektóre napięcia powstałe w wyniku dochodzenia prowadzonego przez Stany Zjednoczone w sprawie znaczenia przywozu samochodów i części samochodowych do Stanów Zjednoczonych dla bezpieczeństwa narodowego, gdy upłynął termin 13 listopada 2019 r., w którym Stany Zjednoczone miały wdrożyć środki, a prezydent nie wydał formalnej decyzji. Komisja zachowa czujność w tej sprawie, ponieważ UE odrzuca pogląd, że przywóz samochodów osobowych z UE może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Stanów Zjednoczonych.

Z drugiej strony utrzymywała się presja wywierana na handel transatlantycki z uwagi na nałożenie przez Stany Zjednoczone w czerwcu 2018 r. taryf celnych na stal i aluminium z UE z rzekomych względów bezpieczeństwa narodowego. UE przyjęła równoważące taryfy celne nakładane na wywóz amerykańskich towarów do UE, które zaproponowała znieść, gdy tylko strona amerykańska zniesie swoje taryfy celne. W styczniu 2020 r. Stany Zjednoczone rozszerzyły taryfy celne nakładane na stal i aluminium na niektóre produkty pochodne; UE zareagowała w kwietniu 2020 r., nakładając środki równoważące na trzy produkty amerykańskie (niektóre rodzaje zapalniczek, niektóre rodzaje wyposażenia mebli z tworzyw sztucznych i nadwozi oraz karty do gry). Komisja zauważa, że Stany Zjednoczone wycofały w 2019 r. podobne cła nałożone na partnerów takich jak Meksyk i Kanada.

Komisja wyraziła również ubolewanie z powodu zakończenia działalności Organu Apelacyjnego WTO w dniu 11 grudnia 2019 r., głównie z powodu utrzymującego się sprzeciwu Stanów Zjednoczonych wobec ponownego mianowania jego członków. Komisja zauważyła również, że stanowiło to bardzo poważny cios dla międzynarodowego systemu handlu opartego na zasadach oraz dla zasadniczej równowagi zobowiązań przyjętych przez członków WTO pod koniec Rundy Urugwajskiej. UE podziela pogląd Stanów Zjednoczonych, że system WTO wymaga dogłębnej i pilnej reformy, i w tym roku zaproponowała tymczasowe porozumienie odwoławcze dla tych partnerów, którzy chcą nadal rozstrzygać spory w ramach WTO w wiążącym i niezależnym procesie z możliwością wniesienia środka odwoławczego.

Komisja podtrzymuje swoje obawy dotyczące dwóch przepisów szczególnych amerykańskiej ustawy o obniżce podatków i zatrudnieniu z 2017 r., tj. podatku mającego zapobiegać erozji bazy podatkowej i związanym z tym nadużyciom (ang. Base Erosion and Anti-abuse Tax (BEAT)), który posiada pewne aspekty dyskryminacyjne, oraz odliczeń zagranicznych dochodów niematerialnych (ang. Deduction for Foreign Derived Intangible Income (FDII)), które mogą stanowić zakazane subsydium. W 2019 r. administracja amerykańska przyjęła przepisy wykonawcze do obu tych aktów.

Komisja przyjęła do wiadomości dwustronne i regionalne umowy handlowe podpisane przez Stany Zjednoczone z państwami trzecimi w 2019 r. Ponadto zdaniem Komisji umowy te budzą szereg obaw w odniesieniu do poszanowania multilateralizmu i globalnych zasad wolnego handlu. Po pierwsze, Komisja ma wątpliwości, czy ograniczone porozumienie osiągnięte we wrześniu 2019 r. między Stanami Zjednoczonymi a Japonią w sprawie rolnictwa i handlu cyfrowego będzie zgodne z normami WTO dotyczącymi umów o wolnym handlu. Po drugie, Komisja obawia się, że restrykcyjne reguły pochodzenia dotyczące samochodów i części samochodowych zawarte w umowie między Stanami Zjednoczonymi, Meksykiem i Kanadą mogą doprowadzić do przekierowania przepływów handlowych i inwestycyjnych, co będzie miało negatywny wpływ na globalne łańcuchy dostaw i zwiększy koszty dla producentów i klientów. Po trzecie, Komisja jest zaniepokojona „początkową” umową handlową (ang. 'phase one' trade agreement) zawartą między Stanami Zjednoczonymi a Chinami w grudniu 2019 r., w szczególności ze względu na duże zobowiązania dotyczące zakupów, które są sprzeczne z zasadami wolnego rynku i zobowiązaniami WTO w zakresie niedyskryminacji.

Komisja jest zaniepokojona ostatecznym przepisem opublikowanym przez Departament Handlu Stanów Zjednoczonych (DOC) w dniu 3 lutego 2020 r., zgodnie z którym Departament może traktować zaniżoną wartość waluty obcej jako subsydium stanowiące podstawę środków wyrównawczych do celów amerykańskiego postępowania w sprawie ceł wyrównawczych (CVD). Komisja będzie monitorować wdrażanie tego przepisu w celu zapewnienia, aby kształtujące się swobodnie bez interwencji władz monetarnych waluty (ang. free-floating currencies), takie jak euro, nie zostały nadmiernie uwikłane w amerykańskie postępowania w sprawie ceł wyrównawczych. Komisja jest również zaniepokojona wszczęciem dochodzeń antydumpingowych i dochodzeń w sprawie ceł wyrównawczych przez Departament Handlu w dniu 9 stycznia 2020 r. w odniesieniu do przywozu z Niemiec i Włoch kutych podzespołów ze stali, w których odbywa się proces przetłaczania cieczy (ang. forged steel fluid end blocks). Dochodzenia Departamentu Handlu obejmują kilka domniemanych subsydiów UE, w tym po raz pierwszy przydział bezpłatnych uprawnień w ramach unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS), jako subsydia stanowiące podstawę środków wyrównawczych. Komisja będzie śledzić te postępowania w celu zagwarantowania, by zasada systemu handlu uprawnieniami do emisji nie została zakwestionowana.

W maju 2019 r. Stany Zjednoczone wprowadziły w życie tytuł III ustawy Helmsa-Burtona i otworzyły drogę dla działań w ramach tytułu IV, naruszając tym samym porozumienie między UE a Stanami Zjednoczonymi z 1998 r. Administracja amerykańska zaczęła prowadzić działania przeciwko kadrze kierowniczej przedsiębiorstw unijnych. UE ponownie wyraża swój zdecydowany sprzeciw wobec eksterytorialnego stosowania przez Stany Zjednoczone środków na mocy tytułów III i IV ustawy – takich jak odmowa wjazdu wydawana przedstawicielom przedsiębiorstw unijnych – które są sprzeczne z prawem międzynarodowym.

Ponadto Komisja będzie uważnie śledzić rozwój dochodzeń wszczętych w lipcu 2019 r. przez Stany Zjednoczone w sprawie francuskiego podatku od usług cyfrowych na mocy sekcji 301 ustawy o umowach handlowych z 1974 r. Oprócz ogólnych obaw dotyczących stosowania podejść jednostronnych, które są sprzeczne z opartym na zasadach wielostronnym systemem handlowym, Komisja uważa, że wszelkie środki handlowe powinny zostać zawieszone, aby umożliwić pomyślne zakończenie procesu OECD dotyczącego globalnej usługi cyfrowej.