Sprawozdanie specjalne Wsparcie UE na rzecz 
oczyszczalni ścieków 
komunalnych w dorzeczu 
Dunaju: konieczne są 
dalsze działania, aby 
pomóc państwom 
członkowskim w realizacji 
celów polityki UE w zakresie  
gospodarowania ściekamiPL 2015  nr 02
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luksemburg  
LUKSEMBURG
Tel. +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).
Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2015
Print ISBN 978-92-872-2446-0 ISSN 1831-0923 doi:10.2865/620067 QJ-AB-15-006-PL-C
PDF ISBN 978-92-872-2436-1 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/721619 QJ-AB-15-006-PL-N
EPUB ISBN 978-92-872-2433-0 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/4557 QJ-AB-15-006-PL-E
© Unia Europejska, 2015
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.
W celu wykorzystania lub powielenia wykresu 1 należy wystąpić o zgodę bezpośrednio do właściciela praw autorskich.
Printed in Luxembourg
Wsparcie UE na rzecz 
oczyszczalni ścieków 
komunalnych w dorzeczu 
Dunaju: konieczne są 
dalsze działania, aby 
pomóc państwom 
członkowskim w realizacji 
celów polityki UE w zakresie  
gospodarowania ściekami
(przedstawione na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE)Sprawozdanie specjalnePL 2015  nr 02
02
 Zespół kontrolny
Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli wykonania zadań i kontroli zgodności wybranych obsza ‑
rów działalności UE lub kwestii związanych z zarządzaniem. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne w taki spo ‑
sób, aby miały one jak największe oddziaływanie, biorąc pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania zadań lub 
zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny i społeczny.
Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę kontroli II, której przewodniczy członek Trybunału 
Henri Grethen i która zajmuje się takimi obszarami wydatków jak polityki strukturalne, transport i energia. Kontrolą kierował 
George Pufan, członek Trybunału, a w działania kontrolne zaangażowani byli: Patrick Weldon, szef gabinetu; Mircea Radule ‑
scu, attaché; Alain Vansilliette, kierownik działu; Marion Colonerus, kierownik zespołu, a także kontrolerzy: Zuzana Gullova, 
Attila Horvay‑Kovacs, Jean‑François Hynderick, Dana Moraru, Radka Papouskova, Tomasz Plebanowicz i Olivier Prigent.
Od lewej:  Mircea Radulescu, Alain Vansilliette, Olivier Prigent, George Pufan, 
Zuzana Gullova, Patrick Weldon, Attila Horvay‑Kovacs i Tomasz Plebanowicz.

03
 Spis treści
Punkt
 Glosariusz
I–VII  Streszczenie
1–11 Wprowadzenie
1–7 Wstęp
8–11 Współfinansowanie przez UE infrastruktury ściekowej
12–17 Zakres kontroli i podejście kontrolne
18–105 Uwagi
18–33 Dotrzymywanie terminów określonych w dyrektywie dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych
21–29 Państwa członkowskie co do zasady dotrzymywały określonych w dyrektywie dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych terminów w zakresie zbierania ścieków, ale nie w zakresie ich oczyszczania
30–31 Komisja nie dysponuje pełnymi informacjami na temat sytuacji w aglomeracjach o RLM poniżej 2 000
32–33 Komisja monitoruje przypadki niezgodności w trzech z czterech państw członkowskich, w których 
przeprowadzono wizyty kontrolne
34–44 Wykorzystanie środków unijnych dostępnych w okresie programowania 2007–2013
36–41 Nie wykorzystano wszystkich środków dostępnych w ramach programów operacyjnych na lata 2007–2013
42–44 Do końca 2013 r. w większości przypadków nie udało się osiągnąć wartości docelowych dla wskaźników 
produktu i rezultatu
45–88 Skuteczność współfinansowanych przez UE oczyszczalni ścieków komunalnych
46–71 Wyniki oczyszczalni ścieków komunalnych
72–88 Wykorzystanie osadów wytwarzanych przez oczyszczalnie ścieków komunalnych
89–105 Trwałość finansowa współfinansowanych przez UE oczyszczalni ścieków komunalnych
95–99 Jedynie w 11% przypadków taryfy pobierane od użytkowników za odprowadzanie ścieków w pełni 
pokrywały poniesione koszty
100 –101 W sytuacji jedynie częściowego pokrycia kosztów taryfy za odprowadzanie ścieków były 
w 92% przypadków poniżej poziomu przystępności cenowej proponowanego przez Komisję
102–105 Rezerwy finansowe były niewystarczające, by pokryć remont infrastruktury
04 Spis treści
106 –119 Wnioski i zalecenia
 Załącznik I – Proces oczyszczania ścieków komunalnych
 Załącznik II – Wykaz skontrolowanych oczyszczalni ścieków komunalnych
 Załącznik III –  Terminy wdrożenia dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych
 Odpowiedzi Komisji
05
 Glosariusz
Aglomeracja : obszar, gdzie zaludnienie lub działalność gospodarcza są wystarczająco skoncentrowane, aby ścieki 
komunalne były zbierane i przekazywane do oczyszczalni ścieków komunalnych lub do końcowego punktu zrzutu.
Bardziej rygorystyczne oczyszczanie ścieków/trzeci stopień oczyszczania ścieków : zgodnie z dyrektywą 
biologiczna/chemiczna faza oczyszczania stosowana jest w razie takiej potrzeby w celu zmniejszenia poziomu 
stężenia substancji odżywczych (azotu i fosforu) w oczyszczanych ściekach przed zrzuceniem ich do wód 
zagrożonych eutrofizacją.
Biochemiczne zapotrzebowanie na tlen (BZT5): ilość tlenu pochłanianego przez mikroorganizmy w celu 
wyeliminowania znajdujących się w wodzie substancji organicznych i mineralnych ulegających biodegradacji. 
Wskaźnik BZT5 używany jest zwyczajowo do pomiaru zużycia tlenu liczonego w mg O2/l po upływie pięciu dób. 
Im wyższy jest wskaźnik BZT5, tym większe jest zużycie tlenu przez mikroorganizmy, a tym samym – tym większe 
zanieczyszczenie.
Chemiczne zapotrzebowanie na tlen (ChZT) : ilość pochłanianego tlenu przy następującym wskutek procesów 
chemicznych utlenianiu znajdujących się w wodzie substancji organicznych i mineralnych. Parametr ten wyrażany 
jest w mg O2/l.
Dorzecze : obszar gruntu, z którego wszystkie spływy powierzchniowe odprowadzane są systemem strumieni, rzek 
oraz ewentualnie jezior do morza poprzez pojedyncze ujście rzeki, estuarium lub deltę.
Dyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych : dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. 
mająca na celu ochronę środowiska przed niekorzystnymi skutkami odprowadzania ścieków komunalnych i ścieków 
z niektórych sektorów przemysłu. W związku z tym konieczne jest zbieranie i oczyszczanie ścieków w aglomeracjach 
o równoważnej liczbie mieszkańców (RLM) powyżej 2 000 i bardziej rygorystyczne oczyszczanie w aglomeracjach 
o RLM powyżej 10 000 na obszarach wrażliwych. Wymagane jest również zapewnienie odpowiedniego 
oczyszczania ścieków w przypadku zrzutów do wód słodkich i estuariów we wszystkich aglomeracjach poniżej 
2 000 RLM wyposażonych w system zbierania ścieków.
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego : celem funduszu jest wzmocnienie spójności gospodarczej 
i społecznej w Unii Europejskiej dzięki korygowaniu podstawowych dysproporcji regionalnych poprzez wsparcie 
finansowe inwestycji w tworzenie infrastruktury i trwałych miejsc prac, skierowane przede wszystkim do sektora 
przedsiębiorstw.
Eutrofizacja : wzbogacenie wody substancjami biogennymi, szczególnie związkami azotu i fosforu, powodującymi 
przyspieszony wzrost glonów, co prowadzi do zmniejszenia poziomu tlenu w wodzie oraz zanikania występujących 
naturalnie gatunków roślin, ryb oraz innych przedstawicieli fauny wodnej.
Fundusz Spójności : celem funduszu jest wzmocnienie spójności gospodarczej i społecznej w Unii Europejskiej 
dzięki finansowaniu projektów dotyczących ochrony środowiska i transportu w państwach członkowskich, 
w których produkt narodowy brutto na mieszkańca jest niższy niż 90% średniej unijnej.
06 Glosariusz
Instrument Przedakcesyjnej Polityki Strukturalnej (ISPA) : instrument finansowy, który rozpoczął działanie 
w 2000 r. i którego celem było wspieranie państw kandydujących w przygotowaniach do przystąpienia do UE. 
Pomoc udzielana była na projekty infrastrukturalne realizowane w priorytetowych dla UE dziedzinach środowiska 
naturalnego i transportu. Po rozszerzeniu Unii w 2004 r. o 10 państw i w 2007 r. o kolejne dwa państwa projekty ISPA 
zostały włączone do projektów Funduszu Spójności.
Kontrole własne : w niniejszym sprawozdaniu oznaczają one (i) kontrole regularnie przeprowadzane przez 
operatora w ramach codziennej obsługi oczyszczalni ścieków komunalnych w celu monitorowania jakości 
zrzucanych ścieków oraz składu osadu ściekowego oraz (ii) kontrole przeprowadzane przez urządzenia przemysłowe 
w celu monitorowania jakości ścieków odprowadzanych do publicznej sieci kanalizacyjnej.
Obszar wrażliwy : wody muszą zostać zakwalifikowane przez państwo członkowskie jako obszar wrażliwy, jeśli 
należą do jednej z poniższych kategorii: (i) wody lub część wód zagrożone eutrofizacją, (ii) wody przeznaczone do 
pozyskiwania wody pitnej, w których mogłoby występować zbyt wysokie stężenie azotanów oraz (iii) obszary, na 
których w celu spełnienia warunków dyrektyw Rady konieczne jest bardziej rygorystyczne oczyszczanie.  
Właściwe wskazanie obszarów wrażliwych jest niezbędne, ponieważ na tej podstawie określa się rodzaj 
oczyszczania ścieków, który należy zastosować, aby ograniczyć czynniki wywołujące eutrofizację.
Obszary zwykłe : wody lub część wód niezagrożone eutrofizacją.
Oczyszczalnia ścieków komunalnych : infrastruktura obejmująca szereg procesów mających za zadanie ograniczyć 
zanieczyszczenie ścieków z aglomeracji miejskiej do dopuszczalnego poziomu przed zrzuceniem ich do wód.
Oczyszczanie pierwotne : mechaniczna faza oczyszczania polegająca na wstępnym wyodrębnieniu ze ścieków 
dużych cząstek zanieczyszczeń.
Oczyszczanie wtórne : faza biologiczna polegająca na oczyszczaniu ścieków z organicznych zanieczyszczeń 
ulegających biodegradacji.
Okres programowania : wieloletnie ramy planowania i realizacji wydatków z funduszy strukturalnych i Funduszu 
Spójności.
Opłata za odprowadzanie ścieków (taryfa) : opłata pobierana od odprowadzających ścieki do sieci kanalizacyjnej 
lub oczyszczalni ścieków, czyli od korzystających z usług oczyszczania ścieków. Taryfy mogą różnić się w zależności 
od rodzaju użytkowników usługi (np. gospodarstwa domowe i zakłady przemysłowe).
Pozwolenie na odprowadzanie ścieków : w niniejszym sprawozdaniu są to pozwolenia wydawane 
odprowadzającym ścieki zgodnie z przepisami prawa krajowego. Pozwolenia wydawane oczyszczalniom 
ścieków zawierają m.in. informacje na temat przepustowości oczyszczalni i wartości granicznych, których należy 
przestrzegać w zakresie różnego rodzaju parametrów i zanieczyszczeń.
07 Glosariusz
Program operacyjny : w programie operacyjnym określa się priorytety danego państwa członkowskiego 
oraz szczegółowe cele, a także sposób, w jaki środki (pochodzące z UE oraz ze źródeł krajowych i prywatnych) 
zostaną wykorzystane w danym okresie (co do zasady przez siedem lat) na sfinansowanie projektów. Projekty te 
muszą przyczyniać się do osiągnięcia pewnej liczby celów określonych na poziomie osi priorytetowej programu 
operacyjnego. Programy ustanawiane są dla każdego z funduszy w obszarze polityki spójności (tj. Europejskiego 
Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Społecznego). Są one 
przygotowywane przez państwa członkowskie, a przed dokonaniem jakichkolwiek płatności z budżetu UE muszą 
zostać zatwierdzone przez Komisję. Zmian w programach można dokonywać wyłącznie podczas trwania okresu, 
który obejmują, za zgodą obu stron.
Równoważna liczba mieszkańców (RLM) : ilościowe określenie ładunku zanieczyszczenia ścieków za pomocą 
„równoważnej” liczby osób, które wytworzyłyby odpady o tym samym ładunku. Pojedyncza jednostka RLM 
odpowiada ładunkowi ścieków wytworzonych przez jednego mieszkańca i stanowi organiczny ładunek ulegający 
biodegradacji o pięciodniowym biochemicznym zapotrzebowaniu na tlen wynoszącym 60g tlenu na dobę.
Sieć kanalizacyjna : infrastruktura fizyczna obejmująca rury, pompy, kraty, kanały itd. wykorzystywane do 
odprowadzania ścieków z miejsca ich powstawania do punktu oczyszczania lub usunięcia.
Ścieki oczyszczone : oczyszczone ścieki odprowadzane do wód.
Ścieki : wszelkie wody, których jakość została zaburzona. Są one na ogół odprowadzane za pomocą sieci 
kanalizacyjnej do oczyszczalni ścieków. Oczyszczone ścieki są zrzucane kanałem ściekowym do wody. Ścieki 
powstałe na obszarach pozbawionych dostępu do publicznej sieci kanalizacyjnej zbierane są za pośrednictwem 
pojedynczych systemów, takich jak zbiorniki bezodpływowe.
Warunki wstępne : w kontekście przygotowywania programów operacyjnych współfinansowanych z europejskich 
funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w okresie programowania 2014–2020 państwa członkowskie muszą 
ocenić, czy zostały spełnione uprzednio zdefiniowane warunki wstępne. W przypadku gdy nie zostały one 
spełnione, należy przygotować plany działania, aby zapewnić ich spełnienie do 31 grudnia 2016 r.
Zasada „zanieczyszczający płaci” : zasada określona w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 191 
ust. 2). W odniesieniu do ścieków oznacza to, że zrzucający ścieki powinni płacić za spowodowane zanieczyszczenia 
(np. gospodarstwa domowe płacą za usługę oczyszczania ścieków, uiszczając opłatę za ich odprowadzanie; 
oczyszczalnie ścieków uiszczają opłaty z tytułu zanieczyszczeń).
Zawiesina ogółem : ilość cząstek mineralnych i organicznych w wodzie, które mogą zostać pochwycone za pomocą 
filtra porowatego. Parametr ten wyrażany jest również w mg/l.
08
 Streszczenie
I
Ścieki i osady ściekowe z aglomeracji miejskich mogą 
obniżać jakość wody w europejskich jeziorach, rzekach 
i wodach przybrzeżnych oraz jakość gleb i wód grun ‑
towych. W związku z tym UE przyjęła odpowiednie 
dyrektywy, a także współfinansowała budowę oczysz ‑
czalni ścieków za pośrednictwem Funduszu Spójności 
oraz Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
II
Przeprowadzona przez Trybunał kontrola dotyczyła 
czterech państw leżących w dorzeczu Dunaju (Repu ‑
blika Czeska, Węgry, Rumunia i Słowacja). Trybunał 
zweryfikował postępy we wdrażaniu dyrektywy 
dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych i – na 
podstawie próby 28 oczyszczalni współfinansowanych 
przez UE – przeanalizował wyniki w zakresie oczysz ‑
czania ścieków, wykorzystanie wytworzonego osadu 
ściekowego i trwałość finansową infrastruktury.
III
Trybunał doszedł do wniosku, że w okresie programo ‑
wania 2007–2013 wydatki z Europejskiego Funduszu 
Rozwoju Regionalnego/Funduszu Spójności w zasad ‑
niczy sposób przyczyniły się do poprawy sytuacji 
w zakresie zbierania i oczyszczania ścieków, lecz nie 
na tyle, aby zapewnić dotrzymanie terminów doty ‑
czących oczyszczania ścieków. Trybunał zaleca, aby 
Komisja wzmocniła wymogi dotyczące sprawozdaw ‑
czości oraz aby państwa członkowskie wprowadziły 
przepisy prawne w celu zapewnienia bezzwłocznego 
podłączenia gospodarstw domowych do publicznej 
sieci kanalizacyjnej.
IV
Trybunał odnotował, że absorpcja środków udo ‑
stępnionych w okresie programowania 2007–2013 
przebiegała powoli oraz że wskaźniki w programach 
operacyjnych nie umożliwiają porównania postę ‑
pów poczynionych we wdrażaniu dyrektywy. Trybu ‑
nał zaleca, by państwa członkowskie udostępniały 
aktualne informacje na temat środków finansowych 
koniecznych do uzyskania pełnej zgodności z dyrek ‑
tywą oraz informacje na temat ewentualnych źródeł 
finansowania.V
Współfinansowane przez UE oczyszczalnie ścieków 
komunalnych, które objęto kontrolą, w większości 
przypadków spełniały wymogi dotyczące oczysz ‑
czonych ścieków określone w pozwoleniach na 
odprowadzanie ścieków i wymagania ustanowione 
w dyrektywie (w stosownych przypadkach). Niemniej 
jednak około jedna trzecia obiektów była zbyt duża 
(nawet po uwzględnieniu przyłączeń planowanych 
w przyszłości). Oprócz konieczności zwrócenia uwagi 
na stosowne rozmiary oczyszczalni Trybunał zaleca, 
by Komisja i państwa członkowskie zajęły się kwestią 
przelewów burzowych, ponieważ mogą one nega ‑
tywnie wpłynąć na jakość wody, oraz by operatorzy 
oczyszczalni wykorzystywali możliwości ograniczenia 
kosztów operacyjnych. Ponadto Trybunał zaleca, by 
Komisja oceniła, czy stężenia graniczne określone 
w dyrektywie są stosowne, biorąc pod uwagę postęp 
technologiczny, jaki dokonał się od czasu przyjęcia 
dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunal ‑
nych w 1991 r.
VI
Skontrolowane oczyszczalnie ścieków w odpowiedni 
sposób wykorzystywały osad ściekowy, z wyjątkiem 
jednego państwa członkowskiego. Niemniej jednak 
nie ma wiążących wymogów w zakresie zanieczysz ‑
czeń w odniesieniu do wszystkich sposobów wykorzy ‑
stania osadu. Trybunał zaleca, by Komisja i państwa 
członkowskie ustaliły kryteria w zakresie wszystkich 
tych sposobów i podjęły niezbędne działania w celu 
zapewnienia solidnego systemu monitorowania 
zanieczyszczeń.
VII
Nie udało się osiągnąć w pełni zadowalającego 
poziomu trwałości finansowej infrastruktury współ ‑
finansowanej przez UE. Trybunał zaleca, by Komi ‑
sja zachęcała państwa członkowskie do wdrożenia 
odpowiedzialnej polityki cenowej w zakresie ścieków, 
zgodnie z którą taryfy nie będą niższe niż wynoszący 
4% poziom przystępności cenowej określony przez 
Komisję. Należy również podjąć działania w celu 
zapewnienia, by udostępniano wystarczające środki 
na pokrycie niezbędnych kosztów związanych z utrzy ‑
maniem i remontem infrastruktury.
09
 Wprowadzenie
Wstęp
01 
Głównym celem unijnej polityki wod ‑
nej jest zapewnienie wystarczającej 
ilości wody o dobrej jakości na po ‑
trzeby ludzi i środowiska naturalnego 
w całej UE. Zanieczyszczenie wody 
jest jednym z głównych problemów 
ekologicznych wymienianych przez 
obywateli UE.
02 
W niniejszym sprawozdaniu skupiono 
się na dorzeczu Dunaju, które stano ‑
wi największe dorzecze w Europie 
(801 463 km2) i obejmuje 19 państw. 
Jest ono narażone na zanieczyszczenia 
pochodzące z różnych źródeł.
03 
Jednym ze źródeł zanieczyszczeń 
wody są zrzuty częściowo oczyszczo ‑
nych lub nieoczyszczonych ścieków 
z aglomeracji. Dyrektywa dotycząca 
oczyszczania ścieków komunalnych1 
z 1991 r. wymaga od państw członkow ‑
skich, by w określonym terminie aglo ‑
meracje zostały wyposażone w syste ‑
my zbierania ścieków oraz by zbierane 
ścieki były poddawane stosownemu 
oczyszczaniu.
04 
Wytwarzany w oczyszczalniach 
ścieków osad może być szkodliwy 
dla wody i gleby, głównie z powodu 
zawartości metali ciężkich. Z tego 
względu zakazano zrzutów osadu do 
wód powierzchniowych, a dyrektywa 
dotycząca oczyszczania ścieków ko ‑
munalnych stanowi, że osad powinien 
być ponownie wykorzystywany. Wa ‑
runki zastosowania osadu ściekowego 
na glebach rolnych2 określa dyrekty ‑
wa dotycząca osadów ściekowych3, 
w której ustalono zasady pobierania 
próbek i analizy osadu i gleby oraz wyznaczono limity stężeń i maksymal ‑
ne roczne ilości metali ciężkich, jakie 
można wprowadzać do gleby.
05 
Zarys procesu oczyszczania ścieków 
i usuwania osadów przedstawiono 
w załączniku I .
06 
Głównym celem ramowej dyrektywy 
wodnej4 jest osiągnięcie dobrego 
stanu wód powierzchniowych i grun ‑
towych do 2015 r. Do wdrożenia dy ‑
rektywy służy przede wszystkim plan 
zarządzania wodami w dorzeczu. Do 
2009 r. każde państwo członkowskie 
miało opracować tego rodzaju plan 
obejmujący program działań dla każ ‑
dego obszaru dorzecza na terytorium 
danego państwa5. Program ten miał 
zawierać m.in. działania wymagane 
do wdrożenia przepisów UE dotyczą ‑
cych ochrony wód (takich jak dyrek ‑
tywa dotycząca oczyszczania ścieków 
komunalnych).
07 
W ogłoszonym w 2013 r. ogólnym 
unijnym programie działań w zakresie 
środowiska do 2020 r.6 przewidziano 
obowiązek ograniczenia emisji azotu 
i fosforu, związanych m.in. ze ściekami 
komunalnymi i przemysłowymi oraz 
ze stosowaniem nawozów. Również 
w Planie ochrony zasobów wodnych 
Europy7 z 2012 r. za nieodzowne uzna ‑
no poprawę wskaźników zgodności 
dotyczących oczyszczania ścieków, 
w czym pomóc miało długofalowe 
planowanie inwestycji.1 Dyrektywa Rady 91/271/EWG 
z dnia 21 maja 1991 r. 
dotycząca oczyszczania 
ścieków komunalnych 
(Dz.U. L 135 z 30.5.1991, s. 40).
2 Zanieczyszczenie gleby może 
prowadzić do 
zanieczyszczenia wody 
w wyniku przedostawania się 
zanieczyszczeń do wód 
gruntowych lub w wyniku 
spływu wody.
3 Dyrektywa Rady 86/278/EWG 
z dnia 12 czerwca 1986 r. 
w sprawie ochrony 
środowiska, w szczególności 
gleby, w przypadku 
wykorzystywania osadów 
ściekowych w rolnictwie 
(Dz.U. L 181 z 4.7.1986, s. 6).
4 Dyrektywa 2000/60/WE 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady z dnia 23 października 
2000 r. ustanawiająca ramy 
wspólnotowego działania 
w dziedzinie polityki wodnej 
(Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1).
5 Gdy obszar danego państwa 
obejmuje dorzecza różnych 
rzek (np. na terenie Republiki 
Czeskiej znajduje się część 
dorzecza Dunaju, jak również 
fragmenty dorzeczy Łaby 
i Odry), należało przygotować 
plan dla każdej z tych części 
(dorzeczy).
6 Decyzja Parlamentu 
Europejskiego i Rady nr 
1386/2013/UE z dnia 
20 listopada 2013 r. w sprawie 
ogólnego unijnego programu 
działań w zakresie środowiska 
do 2020 r. „Dobra jakość życia 
z uwzględnieniem ograniczeń 
naszej planety” (Dz.U. L 354 
z 28.12.2013, s. 171).
7 COM(2012) 673 final 
z dnia 14 listopada 2012 r.
10 Wprowadzenie
8 Art. 17 ust. 1 Traktatu o Unii 
Europejskiej i art. 317 Traktatu 
o funkcjonowaniu Unii 
Europejskiej.
9 Od 1 stycznia 2007 r. do 
25 czerwca 2010 r. 
w przypadku projektów 
dotyczących środowiska 
naturalnego ten próg wynosił 
25 mln euro.Współfinansowanie przez 
UE infrastruktury 
ściekowej
08 
Koszty budowy, rozbudowy i moder ‑
nizacji oczyszczalni ścieków i sieci 
kanalizacyjnych kwalifikują się do 
wsparcia unijnego ze środków Europej ‑
skiego Funduszu Rozwoju Regionalne ‑
go i Funduszu Spójności. Jeśli chodzi 
o obszary wiejskie, współfinansowanie 
można również otrzymać z Europej ‑
skiego Funduszu Rolnego na rzecz 
Rozwoju Obszarów Wiejskich. W przy ‑
padku państw członkowskich, które 
przystąpiły do UE w latach 2004 i 2007, 
fundusze były dostępne od 2000 r. 
do daty przystąpienia w ramach 
Instrumentu Przedakcesyjnej Polityki 
Strukturalnej (ISPA). W momencie przy ‑
stąpienia tych państw do Unii projekty 
ISPA stały się projektami realizowany ‑
mi w ramach Funduszu Spójności.
09 
W okresie programowania 2000–2006 
na infrastrukturę ściekową przeznaczo ‑
no około 12,9 mld euro środków unij ‑
nych w ramach Europejskiego Fundu ‑
szu Rozwoju Regionalnego i Funduszu 
Spójności, a w latach 2007–2013 kwota 
ta wyniosła 14,6 mld euro.10 
Współfinansowane projekty infrastruk ‑
turalne (zob. ramka 1 ) są realizowane 
w trybie zarządzania dzielonego, 
przy czym Komisja ponosi ostateczną 
odpowiedzialność za wykonanie bu ‑
dżetu UE8. W okresie programowania 
2000–2006 oprócz programów opera ‑
cyjnych Komisja zatwierdziła projekty 
zgłoszone przez państwa członkowskie 
do finansowania z Europejskiego Fun ‑
duszu Rozwoju Regionalnego, których 
łączny koszt przekracza 50 mln euro, 
oraz wszystkie projekty zgłoszone do 
finansowania z Funduszu Spójności 
i ISPA. W okresie programowania 2007–
2013 oprócz zatwierdzania programów 
Komisja miała obowiązek zatwierdzać 
jedynie tzw. duże projekty, czyli takie, 
których koszt przekraczał 50 mln euro9. 
Podjęcie decyzji o współfinansowaniu 
projektu wiąże się z ustaleniem kwoty 
dotacji (wskaźnika pomocy) oraz okre ‑
śleniem warunków finansowania, które 
należy spełnić.
11 Wprowadzenie
11 
Dwie dyrekcje generalne Komisji 
odgrywają istotną rolę, jeśli chodzi 
o politykę w dziedzinie oczyszczania 
ścieków:
a) Dyrekcja Generalna ds. Środowiska 
jest odpowiedzialna za unijną po ‑
litykę ochrony środowiska w dzie ‑
dzinie wód, w tym oczyszczanie 
ścieków. Ma ona obowiązek mo ‑
nitorować wdrażanie stosownych 
przepisów (np. terminów realizacji 
celów zawartych w dyrektywie 
dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych), a w razie potrzeby 
wszczynać procedury w spra ‑
wie uchybienia zobowiązaniom 
państwa członkowskiego. Podczas 
badania jakości proponowanych 
programów operacyjnych dyrekcja 
ta doradza Dyrekcji Generalnej 
ds. Polityki Regionalnej i Miej ‑
skiej. Wydaje ona również opinie 
podczas oceny dużych projektów 
i projektów Funduszu Spójności;b) Dyrekcja Generalna ds. Polityki 
Regionalnej i Miejskiej jest odpo ‑
wiedzialna za budżet UE w dziedzi ‑
nie polityki regionalnej, z którego 
mogą być współfinansowane 
projekty dotyczące infrastruktury 
ściekowej.Przykład współfinansowanego projektu skontrolowanego na miejscu przez 
Trybunał
Na Węgrzech jeden z projektów obejmował (i) bu ‑
dowę nowej sieci kanalizacyjnej na określonych ob ‑
szarach aglomeracji oraz rozbudowę istniejącej sieci 
na pozostałych obszarach, (ii) rozbudowę oczysz ‑
czalni ścieków komunalnych w celu zapewnienia 
usuwania substancji biogennych oraz (iii) utworze ‑
nie stacji oczyszczania osadów.
W grudniu 2004 r. Komisja zatwierdziła ten projekt, 
a w grudniu 2011 r. został on uruchomiony. Całkowi ‑
ta kwota wydatków poniesionych w ramach projek ‑
tu wyniosła 48,3 mln euro, z czego UE przeznaczyła 
na ten cel 36,2 mln euro.Ramka 1
Zdjęcie 1 – Oczyszczalnia ścieków (Węgry – Zalaegerszeg)
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy
12
 Zakres kontroli 
i podejście kontrolne
12 
W ramach kontroli Trybunał ocenił, na 
ile skutecznie wydatki z Europejskiego 
Funduszu Rozwoju Regionalnego/Fun ‑
duszu Spójności na rzecz oczyszczania 
ścieków przyczyniły się do osiągnięcia 
przez państwa członkowskie celów 
unijnej polityki w zakresie ścieków. 
Trybunał zamierza podjąć zagadnie ‑
nia związane z wdrażaniem ramowej 
dyrektywy wodnej w dorzeczu Dunaju 
w innych sprawozdaniach.
13 
W trakcie kontroli skupiono się na 
czterech państwach członkowskich 
położonych w górnej, środkowej 
i dolnej części dorzecza Dunaju, czyli 
Republice Czeskiej, Węgrzech, Rumunii 
i Słowacji10.
14 
W trakcie kontroli starano się odpowie ‑
dzieć na następujące pytania:
a) Czy państwa członkowskie do ‑
trzymały wyznaczonych terminów 
w celu zapewnienia zgodności 
z dyrektywą dotyczącą oczyszcza ‑
nia ścieków komunalnych?
b) Czy państwa członkowskie odpo ‑
wiednio wykorzystały środki do ‑
stępne w okresie programowania 
2007–2013?
c) Czy współfinansowane przez UE 
oczyszczalnie ścieków komunal ‑
nych funkcjonowały skutecznie?
d) Czy współfinansowane przez UE 
oczyszczalnie ścieków komunal ‑
nych były stabilne pod względem 
finansowym?15 
Całkowity wkład UE na rzecz projek ‑
tów w zakresie oczyszczania ścieków 
w czterech państwach członkowskich 
objętych kontrolą wyniósł 2,1 mld euro 
w okresie programowania 2000–200611 
i 5,8 mld euro12 w okresie 2007–2013.
16 
Kontrola polegała na ocenie:
a) najbardziej aktualnych danych 
dotyczących: poziomu podłą ‑
czenia do sieci kanalizacyjnej 
w podziale na aglomeracje, sku ‑
teczności oczyszczania ścieków 
przez oczyszczalnie oraz liczby 
aglomeracji, które nie spełniają 
jeszcze wymogów dyrektywy 
dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych;
b) wyników 28 oczyszczalni ścieków 
komunalnych. Ponieważ kontrola 
dotyczyła wyłącznie działających 
już oczyszczalni, większość pro ‑
jektów, które znalazły się w pró ‑
bie, otrzymała dofinansowanie 
z UE w okresie programowania 
2000–2006. Wykaz skontrolowa ‑
nych oczyszczalni ścieków przed ‑
stawiono w  załączniku II . Wszyst ‑
kie z nich miały przepustowość 
powyżej 2 000 równoważnej liczby 
mieszkańców (RLM).10 W obrębie dorzecza Dunaju 
leży część Republiki Czeskiej, 
większość terytorium Słowacji 
oraz całe terytorium Rumunii 
i Węgier.
11 W państwach tych projekty 
były finansowane w ramach 
ISPA od roku 2000 do daty 
przystąpienia do UE, 
a następnie w ramach 
Europejskiego Funduszu 
Rozwoju Regionalnego 
i Funduszu Spójności.
12 Dane według stanu na dzień 
31.12.2013 r. (na podstawie 
rocznych sprawozdań 
z realizacji).
13 Zakres kontroli i podejście kontrolne
17 
Dowody zgromadzono w drodze 
przeglądów i analiz dokumentacji 
(np. strategii krajowych, sprawozdań 
z realizacji, aktów prawnych, statystyk 
i danych na temat osiąganych wyników 
otrzymanych od operatorów oczysz ‑
czalni), a także wywiadów z urzędni ‑
kami Komisji i państw członkowskich 
oraz z przedstawicielami właścicieli 
i operatorów oczyszczalni ścieków. 
Od marca 2013 r. do stycznia 2014 r. 
Trybunał przeprowadził wizyty kon ‑
trolne w 14 z 28 oczyszczalni objętych 
próbą, a w przypadku pozostałych 
14 oczyszczalni szczegółowo zbadał 
dokumentację. W dalszych częściach 
sprawozdania objaśniono kryteria oce ‑
ny zastosowane podczas kontroli.
14
 Uwagi
Dotrzymywanie terminów 
określonych w dyrektywie 
dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych
18 
Dyrektywa dotycząca ścieków komu ‑
nalnych stanowi, że:
 – wszystkie aglomeracje o RLM 
powyżej 2 000 muszą być wyposa ‑
żone w system zbierania ścieków 
komunalnych lub, w przypadku 
gdy ustanowienie takiego systemu 
nie jest uzasadnione, należy za ‑
stosować pojedyncze systemy lub 
inne właściwe systemy13 zapew ‑
niające ten sam poziom ochrony 
środowiska (art. 3 dyrektywy),
 – we wszystkich aglomeracjach 
o RLM powyżej 2 000 ścieki należy 
poddać wtórnemu oczyszczaniu, 
tak aby oczyszczone ścieki nie 
przekraczały stężeń granicznych 
w zakresie biochemicznego zapo ‑
trzebowania na tlen (BZT5), che ‑
micznego zapotrzebowania na tlen 
(ChZT) i zawiesiny ogółem (art. 4),
 – na obszarach wrażliwych14 we 
wszystkich aglomeracjach o RLM 
powyżej 10 000  ścieki należy 
poddać bardziej rygorystycznemu 
oczyszczaniu, tak aby oczyszczo ‑
ne ścieki nie przekraczały stężeń 
granicznych w zakresie azotu 
ogólnego15 (Nog) i fosforu ogólnego 
(Pog) (art. 5),
 – we wszystkich aglomeracjach 
poniżej 2 000 RLM wyposażonych 
w system zbierania ścieków należy 
zapewnić odpowiednie oczyszcza ‑
nie ścieków w przypadku zrzu ‑
tów do wód słodkich i estuariów 
(art. 7).19 
Dla czterech państw członkowskich 
objętych kontrolą wyznaczono różne 
terminy spełnienia powyższych wyma ‑
gań (zob. załącznik III ). Jeżeli państwo 
członkowskie nie spełnia wymogów 
prawa unijnego, Komisja jest upraw ‑
niona do wszczęcia postępowania 
w sprawie naruszenia i może ostatecz ‑
nie skierować sprawę do Europejskie ‑
go Trybunału Sprawiedliwości.
20 
Trybunał zbadał:
 – czy w przypadku aglomeracji 
o RLM powyżej 2 000 dotrzyma ‑
no terminów przejściowych lub 
ostatecznych,
 – czy dostępne były informacje 
potwierdzające, że zapewniono 
odpowiednie oczyszczanie ście ‑
ków w aglomeracjach o RLM po ‑
niżej 2 000, które są wyposażone 
w system zbierania,
 – czy Komisja podjęła działania 
w przypadku niedotrzymania ter ‑
minów określonych w dyrektywie 
dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych.13 Za systemy pojedyncze mogą 
być uważane na przykład 
zbiorniki bezodpływowe.
14 Obszary określone jako 
wrażliwe na podstawie 
kryteriów w dyrektywie 
dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych (zob. 
glosariusz ).
15 Azot ogólny oznacza sumę 
azotu Kjeldahla (azot 
organiczny i amonowy – NH3), 
azotu azotanowego (NH3) 
i azotu azotynowego (NO2).
15 Uwagi
Państwa członkowskie co 
do zasady dotrzymywały 
określonych w dyrektywie 
dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych 
terminów w zakresie 
zbierania ścieków, ale nie 
w zakresie ich oczyszczania
Trzy z czterech państw 
członkowskich dotrzymywały 
terminy w zakresie zbierania 
ścieków
21 
Na podstawie przeprowadzonej przez 
Komisję analizy danych przekazanych 
przez państwa członkowskie16 Trybunał 
stwierdza, że w odniesieniu do zbiera ‑
nia ścieków (art. 3 dyrektywy) spośród 
czterech skontrolowanych państw 
członkowskich jedynie Rumunia 
odnotowała niewielkie opóźnienie na koniec 2012 r. w stosunku do terminów 
przejściowych (zob. tabela 1 ).
22 
Trybunał zauważa jednak, że na pod ‑
stawie danych państw członkowskich 
nie da się ocenić, czy pojedyncze 
systemy, z których pochodzi część 
ładunku, zapewniają zbliżony poziom 
ochrony środowiska naturalnego co 
systemy zbierania. W części aglomera ‑
cji udział ładunku pochodzącego z po ‑
jedynczych systemów jest dość wysoki 
i w niektórych przypadkach może 
stanowić nawet do 100% ładunku 
aglomeracji. W połowie 2014 r. Komisja 
wystąpiła z wnioskiem, by Republika 
Czeska, Węgry i Słowacja przedstawiły 
bardziej szczegółowe informacje uka ‑
zujące, w jaki sposób władze krajowe 
dbają o to, by pojedyncze systemy 
zapewniały podobny poziom ochrony 
środowiska naturalnego.16 Dane przekazane w 2014 r. 
obrazujące sytuację na dzień 
31 grudnia 2012 r. 
w przypadku Republiki 
Czeskiej, Rumunii i Słowacji 
oraz na dzień 31 grudnia 
2011 r. w przypadku Węgier.Tabela 1Dotrzymywanie określonych w dyrektywie terminów w zakresie zbierania ścieków 
komunalnych (według stanu na 31 grudnia 2012 r.)
Państwo członkowskie WymógStopień osiągnięcia: odsetek aglomeracji1 wyposażonych w system zbierania, 
łącznie z  ładunkiem2 z pojedynczych systemów
Republika Czeska 100% aglomeracji do 2010 r.100%;
7% ładunku ścieków pochodzi z  pojedynczych systemów
Węgry154 aglomeracje (31% wszyst ‑
kich aglomeracji) do 2010 r.100%;
14% ładunku ścieków pochodzi z  pojedynczych systemów
Rumunia 61% ładunku do 2010 r.Jedynie sześć aglomeracji w pełni spełniło wymogi. Niemniej jednak terminy przej ‑
ściowe odnoszą się do ładunku ścieków: na koniec 2012 r. faktyczny poziom zbierania 
ścieków wyniósł 60,2%;
1% ładunku pochodzi z  pojedynczych systemów.
Słowacja291 aglomeracji (82% wszyst ‑
kich aglomeracji) do 2010 r.100%;
13% ładunku ścieków pochodzi z pojedynczych systemów, a 0,4% nie jest zbierane w ogóle.
1  Komisja uznaje, że aglomeracja spełnia wymogi dyrektywy, jeśli ładunek zbierany w ramach systemów zbierania stanowi co najmniej 98% 
całkowitego ładunku wytwarzanego przez tę aglomerację, a ładunek, który nie jest zbierany, nie przekracza 2 000 RLM.
2 Ładunek oznacza organiczny ładunek aglomeracji ulegający biodegradacji, wyrażony w RLM.
Źródło : Przeprowadzona przez Komisję analiza danych przekazanych przez państwa członkowskie.
16 Uwagi
23 
Co więcej, fakt, że istnieje system 
zbierania, nie oznacza, że wszyst ‑
kie gospodarstwa domowe, które 
mogłyby zostać podłączone, są do 
niego faktycznie podłączone. Niektó ‑
re gospodarstwa mogą na przykład 
w dalszym ciągu korzystać z pojedyn ‑
czych systemów z powodów finanso ‑
wych. Przepisy nakładające obowiązek 
podłączenia gospodarstw domowych 
do sieci kanalizacyjnej, a w niektórych 
przypadkach grzywny za zaniechanie 
podłączenia, zostały wprowadzone 
we wszystkich państwach członkow ‑
skich objętych kontrolą (zob. tabela 2 ). 
W trzech z czterech państw członkow ‑
skich nie określono jednak terminów 
podłączenia lub sformułowano je 
w sposób niejednoznaczny. Może to 
utrudniać skuteczne egzekwowanie 
obowiązku podłączenia do istnieją ‑
cej sieci kanalizacyjnej. W kontekście 
przedmiotowej kontroli nie zbadano, 
w jaki sposób władze krajowe egze ‑
kwowały ten obowiązek.Żadne z czterech państw 
członkowskich objętych 
kontrolą nie dotrzymało 
terminów w zakresie 
oczyszczania ścieków
24 
Na podstawie przeprowadzonej przez 
Komisję analizy danych przekazanych 
przez państwa członkowskie Trybunał 
stwierdza, że na koniec 2012 r. w od ‑
niesieniu do oczyszczania ścieków 
wszystkie cztery państwa członkow ‑
skie w różnym stopniu nie dotrzymały 
terminów spełnienia wymogów17 
w zakresie stężeń granicznych danych 
parametrów (zob. tabela 3  – terminy 
przejściowe dla Węgier, Rumunii i Sło ‑
wacji oraz załącznik III  – wszystkie 
terminy). Biorąc pod uwagę opóźnienia 
w dotrzymywaniu terminów przejścio ‑
wych oraz potrzebę ustalenia innych 
źródeł finansowania (zob. pkt 39 
i 40), w przypadku Słowacji i Rumunii 
dotrzymanie ostatecznych terminów 
odpowiednio w 2015 i 2018 r. będzie 
zadaniem niezwykle trudnym.17 W kontroli zgodności prawnej 
stosuje się podejście 
hierarchiczne. Oznacza to, że 
niedotrzymanie wymogów 
związanych ze zbieraniem 
ścieków (art. 3 dyrektywy) 
pociąga za sobą 
niedotrzymanie wymogów 
dotyczących zapewnienia 
oczyszczania ścieków (art. 4 
i w stosownych przypadkach 
art. 5), nawet jeśli normy 
jakości oczyszczonych ścieków 
spełniają wymagania 
określone w dyrektywie. Na 
podobnej zasadzie nie można 
uznać, że aglomeracja, która 
nie spełnia norm jakości 
w zakresie oczyszczania 
wtórnego, dotrzymuje 
wymogów art. 5 (bardziej 
rygorystyczne oczyszczanie).Tabela 2Przepisy krajowe zapewniające podłączenie do istniejącej sieci kanalizacyjnej
Państwo członkowskie Przepisy
Republika CzeskaGminy mogą nałożyć obowiązek podłączenia i zastosować grzywny za jego nieprzestrzeganie. W przypadku budowy 
nowych obiektów lub remontów należy zapewnić oczyszczenie i unieszkodliwienie ścieków. Nie wyznaczono żadnych 
terminów.
WęgryObowiązek podłączenia w terminie 90 dni od utworzenia systemu zbierania. Grzywny (pobierane w formie podatku) 
w przypadku niepodłączenia.
RumuniaObowiązek podłączenia w przypadku budynków, w których prowadzona jest działalność społeczno‑gospodarcza. Na operato ‑
rów oczyszczalni ścieków może zostać nałożona grzywna za nieuzasadnioną zwłokę w podłączaniu nowych użytkowników.
SłowacjaObowiązek podłączenia spoczywa na właścicielach nieruchomości wytwarzającej ścieki, chyba że właściciel posiada 
pozwolenie na oczyszczanie ścieków w inny sposób (lecz nie określono terminów). Grzywny w przypadku niepodłączenia.
Źródło : Przeprowadzona przez Trybunał analiza przepisów krajowych
17 Uwagi
25 
Jak wynika z dyrektywy (art. 5 ust. 4), 
wymogi dotyczące pojedynczych 
oczyszczalni ścieków (w zakresie usu ‑
wania Nog i Pog) nie mają zastosowania 
na obszarach wrażliwych, w przypadku 
których można wykazać, że minimal ‑
na wartość procentowa ograniczenia 
ogólnego ładunku doprowadzonego 
do wszystkich oczyszczalni (powyżej 
2 000 RLM) na danym obszarze wynosi 
co najmniej 75% zarówno dla Nog, jak 
i dla Pog.26 
Zgodnie z traktatem o przystąpieniu 
jedynie niewielka część terytorium Wę ‑
gier (sześć aglomeracji) została uznana 
za obszar wrażliwy, na którym do 
2008  r. należało wprowadzić bardziej 
rygorystyczne oczyszczanie. Niemniej 
jednak w marcu 2009 r. w wyniku po ‑
rozumienia między Rumunią a Węgra ‑
mi Węgry poinformowały Komisję, że 
zastosują postanowienia art. 5 ust. 4 
dyrektywy do końca 2018 r. w odnie ‑
sieniu do ogólnego ładunku doprowa ‑
dzanego do wszystkich oczyszczalni 
(co odpowiada 498 aglomeracjom). 
Jak wynika z informacji przekazanych 
Komisji przez węgierskie władze, do 
końca 2012 r. stopień zmniejszenia 
ładunku doprowadzanego do oczysz ‑
czalni wyniósł 73,1% w przypadku Nog 
i 74,4% w przypadku Pog (na koniec 
2010 r. wartości te wyniosły odpowied ‑
nio 71,5% i 79,5%).Tabela 3Dotrzymywanie określonych w dyrektywie terminów w zakresie oczyszczania 
ścieków komunalnych (stan na dzień 31.12.2012  r.)
Państwo członkowskieSpełnienie wymogu oczyszczania wtórnego  
(przestrzeganie stężeń granicznych  
w zakresie BZT5, ChZT i zawiesin ogólnych)Spełnienie wymogu bardziej rygorystycznego 
oczyszczania na obszarach wrażliwych  
(przestrzeganie stężeń granicznych Nog i Pog)
Wymóg Stopień osiągnięcia Wymóg Stopień osiągnięcia
Republika Czeska594 aglomeracje  
(do 2010 r.)512 (86%)132 aglomeracje  
(do 2010 r.)83 (63%)
Węgry154 aglomeracje  
(do 2010 r.)130 (84%)6 aglomeracji  
(do 2008 r.)5 (83%)
Zob. pkt 25 i 26.
RumuniaŁadunek (w RLM)
10 829 595 (do 2010 r.)
12 953 045 (do 2013 r.)Ładunek (w RLM)
8 184 225
(76% (w porównaniu z 2010 r.))
(63% (w porównaniu z 2013 r.))Ładunek (w RLM)
7 688 721 (do 2010 r.)
9 196 314 (do 2013 r.)1 530  828 (20%)
(17%)
Słowacja258 aglomeracji  
(do 2012 r.)236 (92%)81 aglomeracji  
(do 2010 r.)41 (51%)
Źródło : Przeprowadzona przez Komisję analiza danych przekazanych przez państwa członkowskie
18 Uwagi
Zgłoszone przez państwa 
członkowskie zmiany w liczbie 
aglomeracji i w danych na 
temat ładunku mają wpływ na 
zastosowanie dyrektywy
27 
Aglomeracje definiuje się jako obszary, 
gdzie zaludnienie lub działalność go ‑
spodarcza są wystarczająco skoncen ‑
trowane, aby ścieki komunalne były 
zbierane i przekazywane do oczysz ‑
czalni lub do punktu zrzutu. Państwa 
członkowskie samodzielnie określają, 
które skupiska uznać aglomeracje, 
a zwłaszcza które osiedla mają zostać 
włączone do danej aglomeracji.
28 
Dyrektywa nakłada na państwa człon ‑
kowskie bardziej rygorystyczne obo ‑
wiązki w odniesieniu do aglomeracji 
o RLM powyżej 2 000. Przeprowadzona 
przez Trybunał analiza wykazała, że 
z czasem liczba aglomeracji o RLM powyżej 2 000 i wytwarzany przez 
nie ładunek w Republice Czeskiej, na 
Węgrzech i w Rumunii uległy znacz ‑
nej zmianie. W największym stopniu 
sytuacja zmieniła się w Rumunii (liczba 
aglomeracji spadła o 29%, a wielkość 
ładunku o 17%) (zob. tabela 4 ). Jeżeli 
RLM aglomeracji nie przekracza 2 000, 
oznacza to, że nie mają zastosowania 
wymogi dotyczące oczyszczonych 
ścieków (tj. stężenia graniczne) (zob. 
pkt 18), a tym samym w przypadku 
danej aglomeracji nie obowiązują ter ‑
miny określone w dyrektywie.
29 
Biorąc pod uwagę wysoką liczbę 
aglomeracji w 28 państwach człon ‑
kowskich, Komisja nie jest w stanie 
dokonać weryfikacji każdego przypad ‑
ku, aby potwierdzić, że w państwach 
członkowskich faktycznie zaszły 
zgłoszone zmiany w liczbie aglomera ‑
cji, a dyrektywa jest w związku z tym 
stosowana prawidłowo.Tabela 4Zmiany w liczbie aglomeracji i wielkości ładunku zgłoszone Komisji
Państwo członkowskieZmiana w liczbie aglomeracji 
(o RLM powyżej 2 000)Zmiana w wielkości  
ładunku (w RLM)Uwagi
Republika Czeska2008: 618
2012: 598
= spadek o 3%2008: 8 429 183
2012: 7 590 604
= spadek o 10%Głównie aglomeracje, których wartość RLM spadła 
poniżej 2 000.
Węgry2005: 404
2007: 497
2012: 498
= wzrost o 23% wobec 2005 r. 
oraz stabilny poziom od 2007 r.2005: 9 643 155
2007: 13 231 718
2012: 11 665 187
= od 2007 r. spadek o 12%Dane przekazane Komisji nie są spójne z danymi 
w węgierskim dekrecie nr 173/2014 (VII.18), zgodnie 
z którym liczba aglomeracji wyniosła 566, a wielkość 
ładunku była równa 10 767 713 RLM.
Rumunia2007: 2  620
2012: 1 852
= spadek o 29%2007: 25 838 316
2012: 21 409 175
= spadek o 17%Aglomeracje, których wartość RLM spadła poniżej 
2 000, oraz zmiany w składzie aglomeracji.
Słowacja Brak zmian od 2005 r.: 3562005: 5 054 900
2008: 5 259 370
2012: 5 072 755
= spadek o 4% od 2008 r.
Źródło : Przeprowadzona przez Trybunał analiza danych przekazanych Komisji przez państwa członkowskie
19 Uwagi
Komisja nie dysponuje 
pełnymi informacjami 
na temat sytuacji 
w aglomeracjach o RLM 
poniżej 2 000
30 
W celu opracowania planów gospo ‑
darowania wodami w dorzeczu, jak 
określono w ramowej dyrektywy 
wodnej, państwa członkowskie muszą 
ocenić, czy wpływ zanieczyszczeń wy ‑
twarzanych przez aglomeracje (łącznie 
z tymi o RLM poniżej 2 000) na wody 
wymaga podjęcia stosownych działań 
(zob. pkt 6). Ponadto w planach tych 
należy również uwzględnić działania 
zapewniające wdrożenie dyrektywy 
dotyczącej oczyszczania ścieków ko ‑
munalnych. Poza powyższymi zobo ‑
wiązaniami Komisja nie wymaga od 
państw członkowskich szczegółowej 
sprawozdawczości na temat aglome ‑
racji o RLM poniżej 2 000 w kontekście 
dyrektywy dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych (tj. na temat 
odnośnych aglomeracji i ich zgodności 
z wymogami art. 7 dyrektywy).
31 
Trybunał ustalił, że Komisja nie dys ‑
ponuje pełnymi informacjami na 
temat sytuacji w aglomeracjach o RLM 
poniżej 2 000. W opracowanych przez 
Republikę Czeską, Węgry i Słowację 
planach gospodarowania wodami 
w dorzeczu nie określono, ile z tych 
aglomeracji ma istotne znaczenie 
w kontekście jakości wód. Ani Repu ‑
blika Czeska, ani Węgry nie przekazały 
informacji na temat liczby aglomeracji, 
w których istniały systemy zbierania, 
lecz nie było oczyszczalni ścieków. 
W 2013 r., w kontekście oceny planów 
gospodarowania wodami w dorze ‑
czu, Komisja wystąpiła z wnioskiem 
o szczegółowe dane dotyczące Repu ‑
bliki Czeskiej i Słowacji. Pokazuje to, 
że Komisja może zażądać wyjaśnień 
na temat tych aglomeracji. Niemniej 
jednak dane dotyczące Republiki Cze ‑
skiej i Węgier, które otrzymano i które były dostępne, nie pozwoliły Komisji 
zweryfikować zgodności z art. 7 dyrek ‑
tywy dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych.
Komisja monitoruje 
przypadki niezgodności 
w trzech z czterech państw 
członkowskich, w których 
przeprowadzono wizyty 
kontrolne
32 
Co dwa lata państwa członkowskie 
muszą informować Komisję o postę ‑
pach poczynionych we wdrażaniu 
dyrektywy dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych. Do czerwca 
2014 r. należało przekazać informacje 
na temat sytuacji na koniec 2012 r. (lub 
na koniec 2011 r., jeżeli nie są dostępne 
bardziej aktualne dane). Komisja publi ‑
kuje następnie ogólne sprawozdanie 
z wykonania: dwa najnowsze sprawo ‑
zdania zostały opracowane w ciągu 
18 miesięcy od przekazania danych 
przez państwa członkowskie18.
33 
W oparciu o dane przekazane przez 
państwa członkowskie w 2012 r. w lip ‑
cu 2014 r. Komisja zażądała wyjaśnień 
od Republiki Czeskiej i od Słowacji, 
a w październiku 2014 r. od Węgier. 
Wyjaśnienia miały dotyczyć niezgod ‑
ności z wymogami dyrektywy na 
koniec 2010 r. (Republika Czeska i Sło ‑
wacja) lub na koniec 2009 r. (Węgry)19, 
lecz równocześnie minęły kolejne 
terminy i otrzymano bardziej aktualne 
informacje (zob. pkt 32). Trybunał jest 
zatem zdania, że skuteczność obecnie 
funkcjonującego procesu jest wąt ‑
pliwa. W marcu 2015 r. Komisja była 
w trakcie dokonywania oceny informa ‑
cji przekazanych w odpowiedzi na jej 
zapytania.18 Najnowsze opublikowane 
sprawozdanie: „Siódme 
sprawozdanie z wykonania 
dyrektywy dotyczącej 
oczyszczania ścieków 
komunalnych”, COM(2013) 574 
final z dnia 7 sierpnia 2013 r.
19 W przypadku Rumunii 
wszystkie terminy przejściowe 
upływały po dniu odniesienia 
(31 grudnia 2009 r.), a więc 
kwestia ich dotrzymania nie 
była jeszcze przedmiotem 
oceny. Jednak według stanu 
na dzień 31 grudnia 2012 r. 
(zob. tabela 3 ) Rumunia nie 
dotrzymała pierwszego 
z terminów, który upłynął 
w 2010 r.
20 Uwagi
Wykorzystanie środków 
unijnych dostępnych 
w okresie programowania 
2007–2013
34 
Inwestycje w oczyszczanie ścieków są 
zasadniczo współfinansowane przez 
UE w kontekście programów operacyj ‑
nych na lata 2007–2013, w szczegól ‑
ności w ramach programów hory ‑
zontalnych w dziedzinie środowiska 
naturalnego. Każde z czterech państw 
członkowskich posiada tego typu 
program horyzontalny. Łącznie budżet 
tych programów wyniósł 4,9 mld euro 
ze środków unijnych na inwestycje 
w oczyszczanie ścieków.
35 
Trybunał zbadał:
 – wskaźnik wykorzystania środków 
na koniec 2013 r., które zostały 
udostępnione na rzecz inwestycji 
w oczyszczanie ścieków w ramach 
programów operacyjnych na lata 
2007–2013,
 – czy do końca 2013 r. udało się 
osiągnąć wartości docelowe dla 
wskaźników produktu i rezultatu.Nie wykorzystano wszystkich 
środków dostępnych 
w ramach programów 
operacyjnych na lata 
2007–2013
36 
We wszystkich czterech państwach 
członkowskich środki (unijne i kra ‑
jowe) udostępnione w kontekście 
programów operacyjnych (zwłaszcza 
w ramach programów horyzontalnych 
w dziedzinie środowiska naturalnego) 
są głównym źródłem finansowania 
projektów związanych z oczyszcza ‑
niem ścieków.
37 
Fundusze uważa się za przeznaczone 
na dany program operacyjny przez 
państwa członkowskie w momencie 
podjęcia decyzji o przyznaniu dotacji 
na określony projekt. Trybunał stwier ‑
dził, że na koniec 2013 r. w Republice 
Czeskiej, na Węgrzech i Słowacji wciąż 
nie przydzielono znacznej części udo ‑
stępnionych środków unijnych i kra ‑
jowych na inwestycje w oczyszczanie 
ścieków (zob. tabela 5 ).
38 
Ponadto przeprowadzona przez Trybu ‑
nał analiza wykazała niski poziom płat ‑
ności na rzecz beneficjentów (zwrot 
poniesionych kosztów), co świadczy 
o tym, że w ramach wielu projektów 
na koniec 2013 r. wciąż nie ukończo ‑
no robót budowlanych. Fundusze 
unijne, na które Komisja zaciągnęła 
zobowiązania, lecz które nie zostały 
wykorzystane na płatności przez pań ‑
stwa członkowskie w okresie dwóch 
(a w niektórych przypadkach trzech) 
lat od zaciągnięcia na nie zobowiązań, 
nie będą już dostępne20.20 Art. 93 rozporządzenia Rady 
(WE) nr 1083/2006 
z dnia 11 lipca 2006 r. 
ustanawiającego przepisy 
ogólne dotyczące 
Europejskiego Funduszu 
Rozwoju Regionalnego, 
Europejskiego Funduszu 
Społecznego oraz Funduszu 
Spójności i uchylające 
rozporządzenie 
(WE) nr 1260/1999 (Dz.U. L 210 
z 31.7.2006, s. 25).
21 Uwagi
39 
Ostateczny termin kwalifikowalności 
wydatków deklarowanych Komisji 
w celu uzyskania stosownej dotacji 
unijnej upływa w dniu 31 grudnia 
2015 r. Biorąc pod uwagę powolne 
tempo realizacji, Trybunał stwierdza, 
że kilka projektów nie zostanie ukoń ‑
czonych przed upływem tego terminu 
oraz że począwszy od 2016 r., do ich 
sfinalizowania wymagane będą dodat ‑
kowe środki (krajowe lub unijne). Tabela 5Wykorzystanie środków na inwestycje w gospodarkę ściekową w ramach 
programów operacyjnych na lata 2007–2013 w dziedzinie środowiska naturalnego 
(stan na dzień 31 grudnia 2013 r.)
Państwo członkowskiePrzyznane środki  
(na zatwierdzone projekty) 
wyrażone jako % budżetuŚrodki wypłaconeRyzyko, że środki 
przepadnąjako % budżetu jako % przyznanych środków
Republika Czeska1 160 mln EUR
60% i
1 850 mln EUR4
95%52% 87%
TAK(1 012 mln EUR)
Węgry1382 mld HUF  
(lub 1 290 mln EUR)
83%23% 28%
TAK (105 mld HUF  
lub 354 mln EUR)
Rumunia2 4 439 mln EUR
141%30% 21%TAK(954 mln euro)
Słowacja3 719 mln euro
86%40% 46%
TAK(332 mln euro)
1  Dane dotyczące Węgier odnoszą się do maja 2013 r. Kwoty wyrażone w forintach (HUF) zostały przeliczone na euro według kursu 
z maja 2013 r.: 1 EUR = 296,11 HUF.
2 Dane dotyczące Rumunii odnoszą się do zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków. Osobne dane nie są dostępne.
3  Dane dotyczące Słowacji odnoszą się wyłącznie do środków unijnych, podczas gdy w przypadku pozostałych trzech państw członkowskich 
dane obejmują łączne środki publiczne (tj. środki unijne i krajowe).
4  Część projektów zatwierdzono do dofinansowania, lecz umowy o dofinansowanie nie zostały jeszcze podpisane. Po uwzględnieniu tych 
projektów odsetek przydzielonych środków wynosi 95%.
Źródło : Przeprowadzona przez Trybunał analiza rocznych sprawozdań z wykonania dotyczących odnośnych programów operacyjnych
22 Uwagi
40 
Powolne tempo realizacji wiąże się 
z zagrożeniem, że do końca 2015 r. 
udostępnione środki unijne nie zo ‑
staną w pełni wykorzystane. Trybunał 
zauważa, że projekty, w przypadku 
których prace można podzielić na kilka 
etapów, mogą otrzymać dofinansowa ‑
nie w ramach okresu programowania 
2014–2020 na te etapy, które zostaną 
zrealizowane w tym okresie. Jeśli cho ‑
dzi o środki przyznane w ramach okre ‑
su programowania 2014–2020 na rzecz 
inwestycji w oczyszczanie ścieków, 
Trybunał stwierdza, że w przypadku 
Węgier istnieje ryzyko, a w przypadku 
Rumunii i Słowacji jest prawie pewne, 
że fundusze przewidziane na okres 
programowania 2014–2020 (zarówno 
unijne, jak i krajowe) nie wystarczą, 
by zapewnić wdrożenie dyrektywy 
w odniesieniu do aglomeracji o RLM 
powyżej 2 000. Państwa członkowskie 
będą zatem musiały znaleźć dodatko ‑
we źródła finansowania.
41 
Trybunał wykazał też w swojej analizie, 
że we wszystkich czterech państwach 
członkowskich kryteria zastosowane 
przy wyborze projektów do finanso ‑
wania w ramach programów operacyj ‑
nych w zakresie środowiska w latach 
2007–2013 były odpowiednie. Decyzja 
na temat przedstawienia projektu i ter ‑
minu tej prezentacji należała jednak do 
aglomeracji. Jednym z powodów, dla 
którego niektóre większe aglomeracje 
(w których wymagane jest bardziej 
rygorystyczne oczyszczanie ścieków) 
wciąż nie spełniają wymogów dyrek ‑
tywy dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych, jest zatem fakt, że nie 
złożono wniosków projektowych, a za ‑
tem nie wniesiono o dofinansowanie.Do końca 2013  r. 
w większości przypadków nie 
udało się osiągnąć wartości 
docelowych dla wskaźników 
produktu i rezultatu
42 
W programach operacyjnych przedło ‑
żonych przez państwa członkowskie 
na lata 2007–2013 i zatwierdzonych 
przez Komisję uwzględniono wskaźniki 
produktu, rezultatu i oddziaływania, 
tak aby umożliwić ocenę wydajności 
i skuteczności środków wydatkowa ‑
nych w ramach tych programów.
43 
Trybunał zauważa, że charakter warto ‑
ści docelowych tych wskaźników okre ‑
ślonych w programach operacyjnych 
w dziedzinie środowiska naturalnego 
nie pozwala na wykazanie stopnia 
osiągnięcia celów w kontekście dyrek ‑
tywy dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych.
23 Uwagi
44 
Wartości docelowe ustalone w progra ‑
mach operacyjnych powinny zostać 
osiągnięte w 2015 r. Sytuacja na koniec 
roku 2013 obrazuje co prawda stan 
przejściowy, lecz wskazuje też, że wiele 
celów jest wciąż dalekich od realizacji 
(zob. tabela 6 ). Sytuacja ta poprawi się 
w ciągu dwóch nadchodzących lat, po ‑
nieważ wiele projektów jest wciąż na etapie realizacji. Niemniej jednak w ob ‑
liczu znacznych rozbieżności między 
określonymi wartościami docelowymi 
a poziomem realizacji z 2013 r. Trybu ‑
nał stwierdza, że niektóre cele były 
nazbyt optymistyczne (na przykład 
wskaźnik nr 2 w przypadku Republiki 
Czeskiej i wskaźnik nr 1 w przypadku 
Rumunii).Tabela 6Stopień osiągnięcia wartości docelowych według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. 
w ramach programów operacyjnych na lata 2007–2013 w dziedzinie środowiska 
naturalnego
Państwo członkowskie WskaźnikiWartość docelowa 
na 2015 r.Stopień osiągnięcia
Republika Czeska1. Długość wybudowanej i wyremontowanej sieci kanalizacyjnej (w km) 1202 294
(≥ 100%)
2. Liczba nowych, wyremontowanych i zmodernizowanych oczyszczalni 35094
(27%)
3. Liczba osób podłączonych do wybudowanej sieci kanalizacyjnej 741 000459 266
(62%)
Węgry1. Liczba gospodarstwach domowych posiadających możliwość podłą ‑
czenia do sieci kanalizacyjnej400  000141 689
(35%)
2. Dodatkowo stworzona przepustowość oczyszczalni ścieków (w RLM) 3 550 000195 124
(5%)
3. Liczba mieszkańców korzystających z rezultatów projektów związa ‑
nych z oczyszczaniem ścieków (w mln)1,30,2
(15%)
Rumunia1. Liczba wybudowanych i zmodernizowanych oczyszczalni 17025
(15%)
2. Odpowiednio oczyszczone ścieki (% łącznej objętości ścieków) 6035
(58%)
Słowacja1. Liczba wybudowanych i zmodernizowanych oczyszczalni 6430
(47%)
2. Liczba RLM podłączonych do nowo wybudowanej sieci kanalizacyjnej 331 29513 883
(4%)
Źródło : Przeprowadzona przez Trybunał analiza rocznych sprawozdań z wykonania dotyczących odnośnych programów operacyjnych
24 Uwagi
Skuteczność 
współfinansowanych 
przez UE oczyszczalni 
ścieków komunalnych
45 
Przeprowadzona przez Trybunał 
analiza objęła 28 oczyszczalni ście ‑
ków komunalnych i dotyczyła dwóch 
aspektów:
a) poziomu osiągniętych wyników 
w zakresie oczyszczania ścieków;
b) wykorzystania osadu ściekowego 
powstałego w wyniku oczyszcza ‑
nia ścieków.Wyniki oczyszczalni ścieków 
komunalnych
46 
Oczyszczalnie ścieków komunalnych, 
do których doprowadzane są ścieki 
z gospodarstw domowych i zakładów 
przemysłowych, muszą przestrzegać 
stężeń granicznych substancji zawar ‑
tych w zrzucanych oczyszczonych 
ściekach, które są określone w po ‑
zwoleniu na odprowadzanie ścieków. 
Pozwolenia oparte są na przepisach 
krajowych, a w celu przestrzegania 
zgodności operatorzy oczyszczalni 
muszą przeprowadzać regularne kon ‑
trole. Dopuszczalne stężenia graniczne 
i częstotliwość monitorowania określo ‑
no w dyrektywie (zob. pkt 18). Również 
zakłady przemysłowe muszą przestrze ‑
gać stężeń granicznych przewidzia ‑
nych dla ścieków odprowadzanych do 
publicznej sieci kanalizacyjnej.
Zdjęcia 2 i 3 – Zrzut oczyszczonych ścieków (Węgry – Budapeszt; Republika Czeska – Blansko)
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy
25 Uwagi
47 
Trybunał zbadał:
 – czy monitorowanie i jakość ście ‑
ków odprowadzanych z oczysz ‑
czalni ścieków komunalnych były 
zgodne z wymogami dyrektywy 
lub wymogami ustalonymi w kra ‑
jowych pozwoleniach na odprowa ‑
dzanie ścieków,
 – czy sieci kanalizacyjne lub oczysz ‑
czalnie ścieków komunalnych 
reagowały w odpowiedni sposób 
podczas intensywnych opadów,
 – czy operatorzy oczyszczalni mieli 
pewność co do tego, że zakłady 
przemysłowe odprowadzające 
ścieki do publicznej sieci kana ‑
lizacyjnej przestrzegały stężeń 
granicznych,
 – czy przepustowość zbadanych 
oczyszczalni ścieków komunalnych 
była adekwatna do faktycznych 
potrzeb, – czy koszty operacyjne oczyszczalni 
ścieków komunalnych były propor ‑
cjonalne do rodzaju oczyszczania 
i wielkości oczyszczalni.
Oczyszczalnie ścieków 
przestrzegały stosownych 
wymogów UE dotyczących 
odprowadzanych ścieków
48 
Przeprowadzone przez Trybunał 
badanie dotyczące przestrzegania 
wymogów w zakresie monitorowania 
i jakości odprowadzanych ścieków 
zostało oparte na analizach laborato ‑
ryjnych dokonanych w 2012 r. przez 
operatorów oczyszczalni (kontrole 
własne). Wynika z niego, że jeśli chodzi 
o częstotliwość pobierania próbek, 
wszystkie oczyszczalnie z wyjątkiem 
jednej przestrzegały wymogów dyrek ‑
tywy dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych.
Zdjęcia 4 i 5 – Próbki wód i wyniki analizy (Republika Czeska – Blansko; Węgry – Budapeszt)
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy

26 Uwagi
49 
Trybunał zauważył, że trzy państwa 
członkowskie ustanowiły w niektórych 
przypadkach bardziej rygorystyczne 
stężenia graniczne niż te określone 
w dyrektywie (zob. tabela 7 ). W cza ‑
sie przygotowywania niniejszego 
sprawozdania Komisja nie planowała 
złożenia wniosku o zaktualizowa ‑
nie stężeń granicznych określonych 
w dyrektywie.50 
Wymogi określone w dyrektywie doty ‑
czące odprowadzanych ścieków miały 
zastosowanie do 16 z 28 zbadanych 
oczyszczalni (57%). We wszystkich 
16 przypadkach wymogi te zostały 
spełnione (zob. tabela 8 ). Ponadto 
w 25 z 28 oczyszczalni (89%) przestrze ‑
gano wartości granicznych określo ‑
nych w pozwoleniach krajowych.Tabela 7Przepisy krajowe przewidujące bardziej rygorystyczne stężenia graniczne niż te 
określone w dyrektywie
Państwo członkowskie Bardziej rygorystyczne stężenia graniczne
Republika CzeskaBardziej rygorystyczne stężenia graniczne w przypadku BZT5, ChZT i zawiesiny ogólnej; ustanowiono również stężenia 
graniczne dla oczyszczalni o RLM poniżej 2 000.
Istnieją również stężenia graniczne w zakresie Pog dla oczyszczalni o RLM między 2 000 a 10 000.
Węgry Ustanowiono również stężenia graniczne w przypadku BZT5, ChZT i zawiesiny ogólnej dla oczyszczalni o RLM poniżej 2 000.
Rumunia Brak bardziej rygorystycznych stężeń granicznych niż te wymagane w dyrektywie.
Słowacja Ustanowiono również stężenia graniczne w przypadku BZT5, ChZT i zawiesiny ogólnej dla oczyszczalni o RLM poniżej 2 000.
Źródło : Analiza przepisów krajowych przeprowadzona przez TrybunałTabela 8Odprowadzane ścieki spełniające wymogi określone w dyrektywie i w pozwoleniach
Państwo członkowskieLiczba zbadanych 
oczyszczalniDyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych Przestrzeganie  
wymogów pozwolenia Przestrzegana Nie dotyczy
Republika Czeska 4 4 4
Węgry 7 3 4 7
Rumunia 12 4 8 9
Słowacja 5 5 5
OGÓŁEM 28 16 12 25
Źródło : Analiza przeprowadzona przez Trybunał
27 Uwagi
51 
W przypadku czterech oczyszczalni 
na Węgrzech i ośmiu w Rumunii nie 
wszystkie wymagania dyrektywy 
(zwłaszcza w zakresie Nog i Pog) miały 
zastosowanie w momencie sporządza ‑
nia niniejszego sprawozdania:
 – Na Węgrzech zdecydowano się na 
obniżenie dopuszczalnego stęże ‑
nia Nog i Pog na poziomie całego 
kraju zamiast zastosowania war ‑
tości granicznych w odniesieniu 
do poszczególnych oczyszczalni 
(zob. pkt 26). W trzech z czterech 
odnośnych oczyszczalni istniały 
możliwości techniczne pozwala ‑
jące usunąć substancje biogenne 
(Nog i Pog) i tym samym poprawić 
jakość odprowadzanych ścieków, 
ale nie wymagało tego krajowe 
pozwolenie.
 – W przypadku Rumunii termin 
spełnienia wymogów dyrektywy 
w przypadku aglomeracji powy ‑
żej 10 000 RLM upływa z końcem 
2015 r. W przypadku siedmiu z tych 
ośmiu oczyszczalni konieczne 
będzie przeprowadzenie dodatko ‑
wych prac, aby umożliwić usuwa ‑
nie substancji biogennych.W związku z brakiem danych 
ilościowych nie jest możliwa 
ocena sytuacji w zakresie 
przelewów
52 
Jeżeli podczas intensywnych opadów 
przepustowość sieci kanalizacyjnej 
i oczyszczalni ścieków nie jest wystar ‑
czająca, mogą wystąpić tzw. przelewy. 
W tej sytuacji do wód trafia nie tylko 
woda deszczowa, ale również nie ‑
oczyszczone ścieki, co pogarsza jakość 
tych wód. Dzieje się tak zwłaszcza 
w przypadku, gdy sieć kanalizacyjna 
jest siecią ogólnospławną, czyli zbiera 
zarówno wody opadowe, jak i ścieki 
komunalne i przemysłowe (zob. sche -
mat 1 ). W 20 spośród 28 zbadanych 
oczyszczalni (71%) sieć kanalizacyj ‑
na była w większości lub w całości 
ogólnospławna. Trybunał przyznaje, że 
w niektórych przypadkach gminy nie 
mają możliwości utworzenia odrębnej 
sieci (w celu odseparowania ścieków 
od wody deszczowej), co wynika 
z przyczyn technicznych związanych 
ze strukturą sieci kanalizacyjnej.
28 Uwagi
53 
Zgodnie z dyrektywą decyzja, jakie 
działania należy podjąć w celu ograni ‑
czenia zanieczyszczenia wody wynika ‑
jącego z przelewów, należy do państw 
członkowskich. Działania te mogą 
obejmować określenie współczynni ‑
ków rozcieńczania21, dopuszczalnej 
liczby przelewów rocznie lub odpo ‑
wiedniego przepływu przy suchej po ‑
godzie22. Skontrolowane oczyszczalnie 
ścieków są wyposażone w zbiorniki na 
wodę burzową wykorzystywane w sy ‑
tuacji, gdy ilość doprowadzanych wód 
przekracza przepustowość oczysz ‑
czalni. Woda ze zbiorników odprowa ‑
dzana jest do oczyszczalni po ustaniu 
opadów burzowych. W odniesieniu do 
sytuacji w zakresie przelewów burzo ‑
wych w 28 oczyszczalniach Trybunał 
stwierdził, co następuje: – w ośmiu przypadkach (29%) ob ‑
jętość przepływów była mierzona 
przez operatorów oczyszczalni 
i utrzymywała się na dopuszczal ‑
nym poziomie (od 1 do 5% rocz ‑
nej objętości doprowadzanych 
ścieków),
 – w 14 przypadkach (50%) opera ‑
torzy oczyszczalni stwierdzili, że 
przelewy nie wystąpiły,
 – w sześciu przypadkach (21%) nie 
było możliwości uzyskania sto ‑
sownych informacji, ponieważ nie 
prowadzono pomiarów.Schemat 1Jak dochodzi do przelewu podczas intensywnych opadów
© Green Learning Station, Civic Garden Center of Greater Cincinnati, „Diagram of Combined Sewer 
System” („Schemat ilustrujący system sieci ogólnospławnej”).21 Stosunek ilości ścieków do 
ilości wody deszczowej.
22 Przepływ, który oczyszczalnia 
powinna być w stanie oczyścić 
przy suchej pogodzie (gdy nie 
występują opady deszczu).
Residential 
Wastew aterBusiness
Wastew ater 
Roof &
Area
DrainsRoof &
Area
Drains 
 
Sewer Sewer
Public
Waterway Street Storm
Drains 
Treated W ater
Combined
Sewer Outfall  
 Weir Wall
Over/f_low
Structure
Flow to W astewater
Treatment Facility Comb ined Sanitary
Waste & S torm W ater Combined Sewer 
 Wastew ater
Treatment
Facility 
 
Artwork modeled after
St. Louis MS D - C lean Rivers Healthy
Communities Program ill ustration 
 
29 Uwagi
54 
Dane te należy jednak traktować 
z rezerwą, ponieważ przelewy mogą 
występować również na poziomie sieci 
kanalizacyjnej, co oznacza, że ilość 
wód dopływających do oczyszczalni 
ścieków mogła już zostać ograniczo ‑
na. Żadne z państw członkowskich, 
w których przeprowadzono wizyty 
kontrolne, nie dysponowało jednak 
danymi liczbowymi na temat przele ‑
wów występujących na poziomie sieci 
kanalizacyjnej.
55 
Trybunał stwierdził również, że w Re ‑
publice Czeskiej, na Węgrzech i w Ru ‑
munii nie istniały wymogi prawne 
w zakresie dopuszczalnej liczby i ob ‑
jętości przelewów oraz współczynnika 
rozcieńczania. Na Słowacji ustanowio ‑
no tego rodzaju wymogi – służą one 
jako podstawa do określenia wyma ‑
ganej wielkości komór przelewowych. 
Nie ma jednak obowiązku monitoro ‑
wania objętości przelewów ani współ ‑
czynnika rozcieńczania.
56 
W 2014 r. Komisja podjęła decyzję 
o rozpoczęciu badania zgodności 
przepisów w państwach członkow ‑
skich z unijnymi wymogami w zakresie 
przelewów określonymi w dyrektywie 
dotyczącej oczyszczania ścieków ko ‑
munalnych z 1991 r.85% operatorów oczyszczalni 
przeprowadziło kontrole 
na miejscu w zakresie 
przestrzegania stężeń 
granicznych przez zakłady 
przemysłowe
57 
Zakłady przemysłowe mogą odpro ‑
wadzać ścieki do publicznej sieci 
kanalizacyjnej w celu ich oczyszczenia 
w oczyszczalni ścieków. Dyrektywa do ‑
tycząca oczyszczania ścieków komu ‑
nalnych wymaga od państw członkow ‑
skich zadbania o to, by tego rodzaju 
zrzuty zostały uprzednio uregulowane 
lub poprzedzone wydaniem stosowne ‑
go pozwolenia.
58 
Zakłady przemysłowe muszą zatem 
przestrzegać stężeń granicznych 
w przypadku pewnych substancji 
zanieczyszczających, tak aby zapobiec 
zakłóceniom procesów oczyszczania 
przez te substancje oraz aby zrzuty 
z oczyszczalni ścieków nie zawierały 
substancji szkodliwych dla środowi ‑
ska. W poszczególnych państwach 
członkowskich odnotowano różnice 
w zakresie przepisów prawnych. Na 
Węgrzech i w Rumunii określono 
wartości graniczne dla szeregu para ‑
metrów, a w Republice Czeskiej i na 
Słowacji ustalone wartości graniczne 
w przypadku substancji, które nie nale ‑
żą do szczególnie niebezpiecznych, 
mają charakter wyłącznie orientacyjny. 
Operator sieci kanalizacyjnej/oczysz ‑
czalni ścieków określa zatem stężenia 
graniczne w swoim regulaminie.
30 Uwagi
59 
Stosunki między operatorem sieci 
kanalizacyjnej a danym zakładem prze ‑
mysłowym określone są w umowie, 
która może również przewidywać bar ‑
dziej rygorystyczne stężenia graniczne 
niż te wymagane przepisami.
60 
W Republice Czeskiej, na Węgrzech 
i w Rumunii (zob. tabela 9 ) na zakłady 
przemysłowe dokonujące zrzutów ście ‑
ków do publicznej sieci kanalizacyjnej 
nałożono prawny obowiązek przepro ‑
wadzania kontroli własnych w zakresie 
odprowadzanych ścieków. Wyniki tych 
kontroli są co do zasady przekazywane 
operatorowi. W Rumunii nie ma praw ‑
nego wymogu przekazywania infor ‑
macji na temat wyników23, ale operato ‑
rzy oczyszczalni mogą uwzględnić taki 
wymóg w umowie.61 
Trybunał odnotowuje, że operator 
oczyszczalni ścieków może ocenić wia ‑
rygodność kontroli przeprowadzanych 
przez zakłady przemysłowe w dwojaki 
sposób (zob. tabela 9 ):
 – próbki wody odprowadzanej przez 
zakłady przemysłowe zostają pod ‑
dane analizie w akredytowanych 
laboratoriach. W przepisach krajo ‑
wych nie przewidziano co prawda 
takiego wymogu, operator może 
jednak uwzględnić go w umowie 
z zakładem przemysłowym,
 – operator przeprowadza kontrole 
własne: tego rodzaju wymóg prze ‑
widziano w przepisach w Republi ‑
ce Czeskiej, Rumunii i na Słowacji.23 Z wyjątkiem laboratoriów 
i podmiotów prowadzących 
działalność w dziedzinie 
medycyny i weterynarii.Tabela 9Krajowe przepisy w zakresie kontroli ścieków przemysłowych odprowadzanych 
do sieci kanalizacyjnej
Państwo 
członkowskieZobowiązanie zakładów  
przemysłowych do  
przeprowadzania kontroli własnychWymóg, by kontrole przepro -
wadzane były w akredytowa -
nych laboratoriachZobowiązanie operatorów oczyszczalni 
do przeprowadzania kontroli na  
miejscu w  zakładach przemysłowych
Republika Czeska Tak NieTak
(nie określono częstotliwości)
Węgry TakNie (z wyjątkiem niektórych 
rodzajów zakładów)Nie
Rumunia Tak NieTak
(nie określono częstotliwości)
Słowacja Nie NieTak
(z uwzględnieniem minimalnej częstotliwości)
Źródło : Analiza przepisów krajowych przeprowadzona przez Trybunał
31 Uwagi
62 
Podstawę dokonanej przez Trybunał 
oceny dotyczącej wybranych zakładów 
przemysłowych odprowadzających 
ścieki do danej oczyszczalni stanowiły 
analizy laboratoryjne przeprowadzone 
przez operatorów oczyszczalni oraz 
analizy przekazane przez zakłady prze ‑
mysłowe operatorom tych obiektów. 
Przeanalizowano również informacje 
dotyczące ewentualnych grzywien.
63 
26 spośród 28 oczyszczalni zbadanych 
przez Trybunał oczyszczało ścieki prze ‑
mysłowe. W przypadku 22 z 26 oczysz ‑
czalni (85%) operatorzy przeprowadza ‑
li kontrole własne. W trzech spośród 
czterech pozostałych oczyszczalni 
operatorzy dysponowali wynikami 
kontroli własnych przeprowadzonych 
przez zakłady przemysłowe dokonu ‑
jące zrzutów, które przedstawiły te 
wyniki na podstawie analizy w akredy ‑
towanych laboratoriach.
64 
Jeśli zakład przemysłowy przekroczy 
stężenia graniczne, operatorzy oczysz ‑
czalni ścieków nakładają grzywnę. Na 
Węgrzech i w Rumunii wysokość grzy ‑
wien (w zależności od rodzaju sub ‑
stancji zanieczyszczającej) określono 
w przepisach krajowych, a w Republice 
Czeskiej i na Słowacji kwotę tę ustala 
się w umowie między operatorem 
a zakładem przemysłowym. Podczas 
gdy na Węgrzech i w Rumunii grzyw ‑
na zależy od ilości zanieczyszczeń24 
zrzucanych w okresie między dwoma 
pomiarami (rocznie), w Republice Cze ‑
skiej i na Słowacji co do zasady wyso ‑
kość grzywny obliczana jest na podsta ‑
wie ilości zanieczyszczeń zrzucanych 
w dniu pomiaru25. Trybunał jest zdania, 
że w tym ostatnim przypadku ilości są 
prawdopodobnie niewielkie, a zatem 
efekt odstraszający jest ograniczony.Około jedna trzecia 
oczyszczalni ścieków objętych 
kontrolą jest zbyt duża
65 
Trybunał dokonał oceny wykorzysta ‑
nia mocy przerobowych wyrażonych 
w RLM (tj. mocy przerobowych w za ‑
kresie oczyszczania określonego ła ‑
dunku zanieczyszczeń)26 i stwierdził, że 
dziewięć z 28 zbadanych oczyszczalni 
(32%) funkcjonowało na poziomie 
poniżej 50% swoich mocy (zob. wy-
kres 2 ). Kolejne dziewięć oczyszczalni 
(32%) wykorzystywało od 51% do 60% 
swoich mocy. Problem ten występuje 
przede wszystkim w Rumunii, gdzie 
osiem z 12 oczyszczalni wykorzystuje 
mniej niż 50% mocy przerobowych. 
Inwestowanie w oczyszczalnie o znacz ‑
nej nadwyżce mocy nie stanowi wydaj ‑
nego wykorzystania ograniczonych 
zasobów finansowych – ani na pozio ‑
mie unijnym, ani krajowym.
66 
Przeprowadzona przez Trybunał 
analiza innego wskaźnika potwierdza 
wcześniejszy wniosek: w odniesieniu 
do wydajności hydraulicznej (tj. wody 
doprowadzane wyrażone w l/s (litrach 
na sekundę) lub m3/godz.) 16 z 28 
zba danych oczyszczalni (57%) wyko ‑
rzystuje mniej niż 60% wydajności. 
Analizę oparto na porównaniu ilości 
wód dopływających (w m3) i średniej 
wydajności oczyszczalni (przy suchej 
pogodzie)27.24 Oznacza to ilość substancji 
zrzuconych, która przekracza 
ilość dopuszczalną (objętość 
pomnożona przez stężenie 
wyrażone np. w mg/l).
25 W umowach zasadniczo 
określa się standardowy okres 
(od pięciu do 30 dni, zależnie 
od umowy) w przypadku, gdy 
nie jest możliwe precyzyjne 
określenie okresu, podczas 
którego przekroczone były 
stężenia graniczne.
26 Porównanie faktycznie 
oczyszczonego ładunku 
zanieczyszczeń (wyrażonego 
w RLM) w ciągu roku i ładunku 
zanieczyszczeń, który 
oczyszczalnia jest w stanie 
oczyścić (zob. załącznik II , 
kolumna „Zakładane moce 
przerobowe w RLM”).
27 Ponieważ wody dopływające 
obejmują zarówno ścieki, jak 
i czystą wodę (tj. wodę 
deszczową i wody gruntowe, 
które nie wymagają 
oczyszczania), w ocenie 
wykorzystania wydajności 
uwzględniono udział czystej 
wody.
32 Uwagi
67 
Ponadto Trybunał stwierdził, że 
w przypadku 22 z 28 skontrolowanych 
oczyszczalni (79%) udział czystej wody 
(tj. wody deszczowej i wód grunto ‑
wych) w całkowitej ilości wód dopły ‑
wających przekracza 30% (od 32% 
do 85%). Prowadzi to do zwiększenia 
wykorzystania ich wydajności hydrau ‑
licznej: czysta woda wchodzi bowiem 
w skład wód dopływających, ale nie 
wymaga ona oczyszczania. W tym 
względzie:
 – Trybunał przyznaje, że pewna 
ilość wody deszczowej może być 
odprowadzana do oczyszczalni 
ścieków, ponieważ sieć kanalizacji 
ogólnospławnej niekoniecznie 
można zastąpić osobnymi sieciami 
(zob. pkt 52), – poziom infiltracji wód gruntowych 
można jednak obniżyć poprzez 
przeprowadzenie remontu sieci 
polegającego na uszczelnieniu 
kanałów i studzienek. Jeżeli tego 
rodzaju prace budowlane wzięto 
by pod uwagę na etapie projek ‑
towania oczyszczalni, wymagana 
wydajność hydrauliczna mogłaby 
zostać – w niektórych przypad ‑
kach znacząco – obniżona (zob. 
ramka 2 ).Wykres 2Wykorzystanie mocy przerobowych wyrażonych w RLM
Źródło : Analiza przeprowadzona przez Trybunał51-60%
> 60%
Liczba oczyszczalni< 50%Rumunia
Słowacja
Węgry
Republika Czeska
12 10 8 6 4 2 0
33 Uwagi
68 
Choć w większości oczyszczalni pla ‑
nuje się zwiększyć liczbę osób podłą ‑
czonych do sieci kanalizacyjnej, liczba 
tych nowych podłączeń jest niewielka, 
a zatem nie wpłyną one znacząco na 
zmianę odsetka wykorzystanych mocy 
przerobowych. Co więcej, choć w dłuż ‑
szej perspektywie może nastąpić 
ponowny wzrost działalności przemy ‑
słowej, oczekuje się, że nowe zakłady 
przemysłowe będą wyposażone we 
własne systemy oczyszczania ścieków.Możliwości ograniczenia 
niektórych kosztów 
operacyjnych
69 
Koszty operacyjne28 mogą stanowić 
wskaźnik efektywności operacyjnej 
współfinansowanych aktywów i mieć 
wpływ na ustalanie opłaty taryfowej 
za wodę. Z tego względu Trybunał 
porównał koszty za 2012 r. na podsta ‑
wie otrzymanych danych rachunko ‑
wych dotyczących 28 skontrolowanych 
oczyszczalni.28 Suma następujących kosztów: 
koszt pracy, koszt materiałów 
(w tym chemikaliów), koszt 
energii, koszt transportu 
i usuwania osadów oraz inne 
koszty. W „innych kosztach” 
uwzględniono wyłącznie 
koszty usług zleconych 
podmiotom zewnętrznym: 
koszty utrzymania i koszt 
analizy laboratoryjnej. Nie 
włączono natomiast na 
przykład kosztu amortyzacji.Zdjęcie 6 – Rzadko wykorzystywana część infrastruktury (Rumunia – Gałacz)
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy
Przykład istotnego udziału wód gruntowych dopływających do oczyszczalni 
ścieków
W przypadku jednej oczyszczalni ścieków w Rumunii wykorzystanie wydajności hydraulicznej waha się mię ‑
dzy 60 a 85%. Około połowy wód dopływających do oczyszczalni stanowią jednak wody gruntowe, które nie 
wymagają oczyszczania. Gdyby sieć kanalizacyjna była szczelniejsza, dostawałoby się do niej mniej wód grun ‑
towych, a wykorzystanie wydajności hydraulicznej spadłoby do 40%. Dla porównania w przypadku niektórych 
oczyszczalni objętych próbą infiltracja wód gruntowych stanowiła zaledwie 10% do 20% całkowitej ilości wód 
dopływających.Ramka 2
34 Uwagi
70 
Na koszty operacyjne wpływ ma 
rodzaj oczyszczania (bardziej rygory ‑
styczne oczyszczanie oznacza wyższy 
koszt) i wielkość oczyszczalni. Z po ‑
równania oczyszczalni wynika jednak, 
że występują między nimi istotne 
różnice (zob. wykres 3 ).Wykres 3Koszty operacyjne (w EUR/RLM) w podziale na oczyszczalnie
Uwagi:  Z analizy wyłączono dwie oczyszczalnie, ponieważ pewne elementy zakłócały porównanie.
Do kategorii „Oczyszczanie wtórne” włączono oczyszczalnie, w których oczyszczanie przeprowadzano bardziej rygorystycznie, ale nie przestrze ‑
gano stężeń granicznych przewidzianych w dyrektywie.
Źródło : Analiza przeprowadzona przez Trybunałw EUR/RLM
Oczyszczalnie ściekówPierwszy kwartylMedianaTrzeci kwartyl
ZYX WVUTSRQPONMLKJI HGFEDCBA25
20
15
10
5
0Oczyszczanie pierwotneOczyszczanie wtórneBardziej rygorystyczne oczyszczanie/
oczyszczanie trzeciego stopnia
71 
Trybunał zauważa, że możliwe jest ob ‑
niżenie kosztów operacyjnych w kilku 
ze zbadanych oczyszczalni, jak wynika 
z następujących przykładów:
 – w 28 zbadanych oczyszczalniach 
odnotowano znaczące różnice 
w koszcie transportu i usuwania 
osadów. W dziewięciu przypad ‑
kach koszt przekraczał 100 euro za tonę suchej masy, a w sześciu 
przypadkach koszt wahał się od 
50 euro do 100 euro za tonę. Ten 
element kosztów odgrywa istotną 
rolę, ponieważ może on stanowić 
znaczącą część całkowitego kosztu 
operacyjnego oczyszczalni (śred ‑
nio około 10%, ale w skrajnych 
przypadkach może sięgać nawet 
30% lub 50%),
35 Uwagi
 – udział kosztów energii stanowi 
w 28 zbadanych oczyszczalniach 
średnio około 30% całkowitych 
kosztów operacyjnych. W połowie 
przypadków oczyszczalnie wy ‑
korzystywały osad ściekowy do 
produkcji energii, przede wszyst ‑
kim w drodze fermentacji beztle ‑
nowej. W większości przypadków 
udział kosztów energii w łącznych 
kosztach operacyjnych był poniżej 
średniej wynoszącej 30%,
 – w tym względzie Europejska 
Agencja Ochrony Środowiska 
stwierdziła w swoim sprawozda ‑
niu z 2014 r.29, że wykorzystanie 
wskaźników służących do pomiaru 
wydajności instalacji wodnych 
w całej Europie w znaczący sposób 
przyczyniłoby się do lepszego 
zrozumienia wyzwań związanych 
z efektywnym gospodarowaniem 
zasobami. Porównanie tego rodza ‑
ju wskaźników mogłoby stanowić 
przydatną podstawę dla analizy 
porównawczej.Wykorzystanie osadów 
wytwarzanych przez 
oczyszczalnie ścieków 
komunalnych
72 
W następstwie oczyszczania ścieków 
dochodzi do wytwarzania osadu 
ściekowego. Zgodnie z dyrektywą 
w sprawie odpadów30 osad ściekowy 
zaliczany jest do odpadów. Z dyrekty ‑
wy tej wynika też, że ponowne użycie, 
recykling i odzyskiwanie odpadów ma 
wyższy priorytet niż ich unieszkodli ‑
wianie poprzez składowanie, spalanie 
lub trwałe składowanie31. UE wspiera 
wykorzystywanie osadów ściekowych 
w rolnictwie jako nawozu.29 Sprawozdanie techniczne 
nr 5/2014 pt. „Performance of 
water utilities beyond 
compliance”.
30 Dyrektywa Parlamentu 
Europejskiego i Rady 
2008/98/WE z dnia 
19 listopada 2008 r. w sprawie 
odpadów oraz uchylająca 
niektóre dyrektywy (Dz.U. 
L 312 z 22.11.2008, s. 3).
31 Hierarchia postępowania 
z odpadami określona w art. 4 
dyrektywy 2008/98/WE.
Zdjęcie 7 – Wytworzony osad ściekowy (Republika Czeska – Blansko)
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy

36 Uwagi
73 
Trybunał zbadał:
 – czy zamiast unieszkodliwiania osad 
wykorzystano ponownie,
 – czy operatorzy oczyszczalni ście ‑
ków komunalnych przestrzegali 
stężeń granicznych dla niektórych 
parametrów osadów ściekowych, 
w szczególności dotyczących me ‑
tali ciężkich,
 – czy Komisja zastosowała się do 
wcześniejszych zaleceń Trybunału 
w tym zakresie.
W trzech z czterech państw 
członkowskich osad ściekowy 
był wykorzystywany ponownie, 
a nie unieszkodliwiany
74 
Przeprowadzona przez Trybunał ocena 
28 oczyszczalni ścieków obejmowa ‑
ła wytwarzanie osadu ściekowego 
w 2012 r.32 Oceny tej dokonano na 
podstawie przeglądu ustaleń umow ‑
nych między operatorami oczyszczalni 
a przedsiębiorstwami zajmującymi 
się gospodarowaniem odpadami oraz 
na podstawie odpowiednich danych 
rachunkowych. W ramach kontroli nie 
przeprowadzono wizyt w przedsię ‑
biorstwach zajmujących się gospo ‑
darowaniem odpadami, do których 
przekazano wytworzony osad w celu 
zapewnienia, by został on odpowied ‑
nio przetworzony.
75 
Trybunał stwierdził, że w Republi ‑
ce Czeskiej, na Węgrzech i Słowacji 
oczyszczalnie co do zasady podpisały 
umowy z jednym lub kilkoma przedsię ‑
biorstwami gospodarowania odpa ‑
dami,które zajmowały się dalszym przetwarzaniem osadu samodzielnie 
lub zlecały to innym użytkownikom. 
Jak wynika z umów, przedsiębiorstwa 
te wykorzystywały osad głównie do 
wytwarzania kompostu, rekultywacji 
lub produkcji biogazu.
76 
W Rumunii część lub całość osadu 
pochodzącego z 11 spośród 12 zbada ‑
nych oczyszczalni jest kierowana na 
składowisko odpadów lub składowana 
na terenie obiektu. Składowanie osadu 
na terenie oczyszczalni nie jest roz ‑
wiązaniem, które można kontynuować 
w dłuższej perspektywie.
77 
Zgodnie z krajową strategią Rumunii 
w sprawie gospodarowania odpadami 
(na lata 2003–2013) do 2020 r. 50% 
osadu powinno być wykorzystywane 
w rolnictwie lub spalane. W lutym 
2012  r. władze rumuńskie przedstawi ‑
ły nową strategię w tym zakresie, ale 
w czasie przeprowadzania kontroli nie 
została ona jeszcze zatwierdzona.
78 
Państwa członkowskie przedstawiły 
Komisji dane na temat wykorzystania 
osadu ściekowego według stanu na 
koniec roku 2012. Dane te potwier ‑
dzają, że ponowne wykorzystanie jest 
wariantem preferowanym w trzech 
z czterech skontrolowanych państw 
członkowskich (zob. wykres 4).32 Osad wytworzony 
w zbadanych oczyszczalniach 
ścieków w czterech 
państwach członkowskich 
stanowi następujący odsetek 
całkowitej produkcji osadu: 
0,78% w Republice Czeskiej, 
45% na Węgrzech, 52% 
w Rumunii i 10% na Słowacji.
37 Uwagi
W większości przypadków 
przestrzegano odnośnych 
stężeń granicznych
79 
Zgodnie z dyrektywą dotyczącą 
osadów ściekowych, która odnosi się 
w szczególności do wykorzystywania 
osadów ściekowych na glebach rol ‑
nych, operatorzy oczyszczalni ścieków 
są zobowiązani do monitorowania33 
składu osadów w celu zapewnienia, by 
stężenia graniczne były przestrzegane, 
zwłaszcza jeśli chodzi o metale ciężkie.
80 
Ponadto wymogi przepisów krajowych 
mogą być bardziej rygorystyczne niż 
te zawarte w dyrektywie, gdyż mogą 
obejmować większą liczbę parame ‑
trów i surowsze wartości graniczne, 
a także wyznaczać stężenia graniczne 
dotyczące wykorzystywania osadów 
poza glebami rolnymi. Z przeprowa ‑
dzonej przez Trybunał analizy przepi ‑
sów krajowych wynika, że: – w odniesieniu do wykorzystania 
osadów w rolnictwie wartości 
graniczne ustalone przez wszystkie 
cztery państwa członkowskie były 
w przypadku wielu parametrów 
bardziej rygorystyczne niż te prze ‑
widziane w dyrektywie dotyczącej 
osadów ściekowych. Wszystkie te 
państwa wyznaczyły również stę ‑
żenia graniczne dla dodatkowych 
parametrów, takich jak na przykład 
arsen,
 – w odniesieniu do wykorzystania 
osadów jako materiału wsadowego 
do produkcji kompostu w Repu ‑
blice Czeskiej i na Słowacji istnieją 
odnośne wartości graniczne w po ‑
staci normy technicznej;Wykres 4Wykorzystanie osadu ściekowego według stanu na dzień 31 grudnia 3012 r. 
wyrażone jako odsetek całkowitego wytworzonego osadu
Uwagi:  W 2012 r. w Republice Czeskiej około 32% osadu zostało wykorzystane do produkcji kompostu (kategoria: ponowne użycie: inne).  
W 2012 r. na Słowacji 63% osadu wykorzystano do produkcji kompostu (kategoria: ponowne użycie: gleba i rolnictwo). W przypadku Rumunii 
w kategorii „Unieszkodliwienie: inne” uwzględniono tymczasowe składowanie na terenie obiektu.
Źródło : Przeprowadzona przez Trybunał analiza danych przekazanych Komisji przez państwa członkowskie2% Unieszkodliwienie: inneUnieszkodliwienie: spalanieUnieszkodliwienie:
składowaniePonowne użycie: innePonowne użycie: glebai rolnictwoRepublika Czeska
Słowacja
Węgry
Rumunia
100% 80% 60% 40% 20% 0%71%
21%
14%22%
65%
63%
33 W art. 9 i załączniku II do 
dyrektywy 86/278/EWG 
określono parametry, stężenia 
graniczne i roczną liczbę 
próbek, które należy poddać 
analizie laboratoryjnej.
38 Uwagi
 – w odniesieniu do składowania 
w decyzji Rady34 z 2002 r. określono 
wartości odcieków dopuszczalne na 
składowiskach odpadów. Odno ‑
towuje się, że zgodnie z przepisa ‑
mi w Republice Czeskiej odpady 
ulegające biodegradacji, które nie 
są odpadami komunalnymi ani od ‑
padami ciekłymi lub uwodnionymi 
odpadami ciekłymi (w tym ścieka ‑
mi), nie mogą być składowane35. 
Składowanie jest dozwolone na 
Węgrzech, w Rumunii i na Słowacji.81 
Ponieważ osad może być wykorzysty ‑
wany jako materiał wsadowy do pro ‑
dukcji kompostu, Trybunał przeana ‑
lizował również obowiązuje przepisy 
dotyczące wykorzystywania kompostu 
i odnotował różnice w tym zakresie 
w państwach członkowskich. Obecnie 
nie ma bowiem stężeń granicznych 
określonych na poziomie UE (zob.  ta-
bela 10 ).34 Decyzja Rady 2003/33/WE 
z dnia 19 grudnia 2002 r. 
ustanawiająca kryteria 
i procedury przyjęcia 
odpadów na składowiska, na 
podstawie art. 16 i załącznika II 
do dyrektywy 1999/31/WE 
(Dz.U. L 11 z 16.1.2003, s. 27).
35 Vyhláška 294/2005 Sb 
(rozporządzenie nr 294/2005 
Sb).
36 „Assessment of feasibility of 
setting bio‑waste recycling 
targets in  the EU, including 
subsidiarity aspects”, 
sprawozdanie końcowe z dnia 
31 marca 2011 r. sporządzone 
na podstawie umowy 
ramowej ENV.G.4/
FRA/2008/0112 przez ośrodek 
badawczy vito vision on 
technology we współpracy 
z Bio Intelligence Service 
i ARCADIS.Tabela 10Przepisy dotyczące stężeń granicznych w zakresie kompostu
Republika Czeska Węgry Rumunia Słowacja
Tak
– kompost na glebach rolnych
– kompost wykorzystywany do 
rekultywacji
– kompost wprowadzany do obrotu jako 
nawózTak
– kompost wprowadzany do obrotu 
jako nawóz
Brak przepisów w zakresie rekulty ‑
wacji lub wykorzystania na innych 
glebach niż rolneBrak Tak
– kompost wprowadzany do obrotu 
jako nawóz
Brak przepisów w zakresie rekulty ‑
wacji lub wykorzystania na innych 
glebach niż rolne
Źródło : Analiza przepisów krajowych przeprowadzona przez Trybunał
82 
Trybunał zbadał, czy w 28 oczyszczal ‑
niach przestrzegano stężeń gra ‑
nicznych. W tym celu posiłkował się 
analizami laboratoryjnymi dokonanymi 
w 2012 r. przez operatorów oczysz ‑
czalni. Stwierdzono, że wszystkie 
oczyszczalnie w Republice Czeskiej, na 
Węgrzech i Słowacji przestrzegały war ‑
tości granicznych, jeśli wartości takie 
zostały określone (zob. pkt 80). W Ru ‑
munii ustalonych wartości przestrze ‑
gano w jednej z trzech oczyszczalni 
(33%), w których osad był wykorzysty ‑
wany na glebach rolnych. Jeśli chodzi 
o dwie pozostałe oczyszczalnie, anali ‑
zy nie obejmowały wszystkich parame ‑
trów. W sześciu z siedmiu oczyszczalni 
(86%), w których osad był przekazywa ‑
ny na składowiska, nie przestrzegano 
wartości granicznej dla suchej masy. 
Ponadto w trzech z siedmiu oczysz ‑
czalni (43%) analizy nie obejmowały 
wszystkich parametrów.83 
Brak wartości granicznych dla osadu 
i kompostu w zakresie pewnych sposo ‑
bów ich wykorzystania (rekultywacja, 
gleby inne niż rolne) może stanowić 
zagrożenie dla jakości gleb, a co za 
tym idzie, dla jakości wody z powodu 
spływów i drenażu. Ponadto brak usta ‑
lonych na poziomie UE kryteriów, któ ‑
re należy spełnić w celu wprowadzenia 
kompostu do obrotu jako nawozu, 
oznacza, że na obszarze UE nie moż ‑
na zapewnić jednakowego poziomu 
ochrony środowiska naturalnego. 
W badaniu przeprowadzonym na zle ‑
cenie Komisji stwierdzono również, że 
„jako główny czynnik hamujący dalszy 
rozwój rynku wskazano niską jakość 
kompostu w niektórych państwach”36.
39 Uwagi
37 Sprawozdanie specjalne 
nr 3/2009 pt. „Skuteczność 
wydatków w ramach działań 
strukturalnych na 
oczyszczanie ścieków 
w okresach programowania 
1994–99 i 2000–06”  
(http://eca.europa.eu ).
38 SWD(2014) 209 final z dnia 
2 lipca 2014 r. pt. „Ex‑post 
evaluation of five Waste 
Stream Directives”.
39 Rozporządzenie (WE) 
nr 2003/2003 Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 
13 października 2003 r. 
w sprawie nawozów 
(Dz.U. L 304 z 21.11.2003, s. 1).
40 Sprawozdanie końcowe 
„Evaluation of Regulation (EC) 
2003/2003 relating to 
fertilisers” sporządzone na 
zlecenie Komisji przez Ośrodek 
Usług w Zakresie Strategii 
i Oceny z listopada 2010 r.
41 Toksyczne, syntetyczne 
substancje chemiczne. Aktualizacja dyrektywy 
dotyczącej osadów ściekowych 
uzależniona jest od dokonania 
przez Komisję przeglądu 
rozporządzenia w sprawie 
nawozów
84 
W sprawozdaniu specjalnym 
nr 3/200937 Trybunał zalecił, aby Komi ‑
sja rozważyła przeprowadzenie prze ‑
glądu dyrektywy dotyczącej osadów 
ściekowych. Komisja przeprowadziła 
kompleksową ocenę38 niektórych dy ‑
rektyw w sprawie strumieni odpadów, 
w tym dyrektywy dotyczącej osadów 
ściekowych, w celu ustalenia, czy ramy 
regulacyjne odpowiadają zamierzo ‑
nym celom. W ocenie z 2014 r. stwier ‑
dzono, że w odniesieniu do dyrektywy 
dotyczącej osadów ściekowych „istnie ‑
ją wątpliwości co do jej istotności w jej 
obecnej formie. Przez prawie 30 lat, 
które upłynęły od czasu przyjęcia tej 
dyrektywy, nie dokonano przeglądu 
ani aktualizacji zawartych w niej norm 
i wymogów”. W ocenie stwierdzono 
również, że wszelkie decyzje dotyczą ‑
ce przeglądu dyrektywy powinny zo ‑
stać odroczone do momentu przyjęcia 
zmienionego rozporządzenia w spra ‑
wie nawozów39.85 
W 2010 r. w ocenie ex post40 dotyczącej 
funkcjonowania obecnego rozporzą ‑
dzenia w sprawie nawozów ustalo ‑
no, że należy rozszerzyć zakres tego 
rozporządzenia, tak aby obejmowało 
ono nie tylko nawozy nieorganiczne, 
ale także nawozy organiczne i środki 
uszlachetniające glebę. Zaproponowa ‑
no również wprowadzenie maksymal ‑
nej dopuszczalnej wartości zanieczysz ‑
czeń w nawozach. W 2015 r. Komisja 
rozważa zaproponowanie zmian w roz ‑
porządzeniu w sprawie nawozów.
86 
W 2012 r. Wspólne Centrum Badawcze 
Komisji przedstawiło wyniki ogólnoeu ‑
ropejskiego przeglądu występowania 
i poziomów wybranych związków 
w osadzie ściekowym. Jak wynika ze 
sprawozdania, nie ma dowodów na ‑
ukowych przemawiających za wprowa ‑
dzeniem nowych wartości granicznych 
dla klasycznych zanieczyszczeń orga ‑
nicznych lub nowych zanieczyszczeń 
z wyjątkiem perfluoroalkanów41.Zdjęcie 8 – Sprzęt laboratoryjny służący do przeprowadzania badań w oczyszczalniach (Węgry – Segedyn)
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy

40 Uwagi
87 
W innych badaniach42 poruszana jest 
kwestia możliwych zagrożeń zwią ‑
zanych z mikrodrobinami plastiku. 
Drobiny te mogą być w pewnym 
stopniu usuwane w oczyszczalniach 
ścieków, a usunięte części mogą wów ‑
czas znaleźć się w osadzie. Kiedy osad 
wykorzystywany jest na gruntach, 
mikrodrobiny plastiku mogą dostać 
się do środowiska wodnego poprzez 
spływy z gruntu.
88 
W odniesieniu do kompostu Trybunał 
zalecił w sprawozdaniu specjalnym 
nr 20/201243, by Komisja opracowała 
wraz z państwami członkowskimi 
unijne normy jakości, tak aby wesprzeć 
rozwój rynku dla kompostu. Wspólne 
Centrum Badawcze Komisji opubli ‑
kowało na początku 2014 r. wniosek 
techniczny dotyczący kryteriów znie ‑
sienia statusu odpadu44 dla odpadów 
ulegających biodegradacji poddanych 
oczyszczaniu biologicznemu. W ba ‑
daniu tym jednak zaproponowano 
wykluczenie zastosowania osadów 
ściekowych jako kompostu i materiału 
przefermentowanego. Czas pokaże, 
czy i w jaki sposób wniosek dotyczący 
zmiany rozporządzenia w sprawie na ‑
wozów pomoże wprowadzić zapropo ‑
nowane kryteria oraz czy zaowocuje 
on ustanowieniem mechanizmu stop ‑
niowego włączania kategorii, które nie 
zostały ujęte we wniosku technicznym, 
takich jak osad ściekowy.Trwałość finansowa 
współfinansowanych 
przez UE oczyszczalni 
ścieków komunalnych
89 
Zasadnicze znaczenie dla zapewnienia 
trwałości finansowej usług wodnych 
ma możliwość odzyskiwania poniesio ‑
nych kosztów. Trwałość finansowa jest 
zapewniona, gdy przychody ze świad ‑
czenia usług wystarczają na pokrycie 
kosztów operacyjnych i kosztów utrzy ‑
mania oraz na odzyskanie kosztów 
kapitałowych. Tym samym możliwe 
jest ponowienie inwestycji. Ramowa 
dyrektywa wodna (w art. 9) wymagała 
od państw członkowskich zapewnienia 
do 2010 r. odpowiedniego wkładu róż ‑
nych użytkowników wody do zwrotu 
kosztów usług wodnych. Użytkownicy 
usług związanych ze ściekami przyczy ‑
niają się do zwrotu kosztów, uiszczając 
opłatę za odprowadzanie ścieków 
(taryfę). Ponadto zasada „zanieczysz ‑
czający płaci”45 oznacza, że zanieczysz ‑
czający (w tym przypadku podmioty 
odprowadzające ścieki, czyli gospodar ‑
stwa domowe i zakłady przemysłowe) 
są odpowiedzialni za zanieczyszczenie, 
które spowodowali, i z tego względu 
powinni ponieść koszty ograniczenia 
tego zanieczyszczenia (w tym przy ‑
padku poprzez oczyszczanie ścieków).
90 
Ponieważ woda nie jest typowym 
produktem komercyjnym, taryfy obli ‑
czane są na podstawie mechanizmów 
ustalania cen określonych w prawo ‑
dawstwie krajowym.42 Zob. na przykład: 1) badanie 
pilotażowe przeprowadzone 
przez instytut Alfreda 
Wegenera, komunikat 
prasowy z dnia 30 paź ‑
dziernika 2014 r. ( www.awi.de ) 
i 2) artykuł na temat 
możliwego zagrożenia 
związanego z mikrodrobinami 
plastiku w środowisku wód 
słodkich opublikowany w dniu 
29 września 2013 r. na stronie 
internetowej www.stowa.nl  
(Stichting Toegepast 
Onderzoek Waterbeheer).
43 Sprawozdanie specjalne 
nr 20/2012 pt. „Czy 
finansowanie w ramach 
działań strukturalnych 
projektów dotyczących 
infrastruktury gospo ‑
darowania odpadami 
komunalnymi skutecznie 
pomaga państwom 
członkowskim osiągać cele 
polityki UE w zakresie 
gospodarowania odpadami?” 
(http://eca.europa.eu ).
44 Kryteria, które muszą zostać 
spełnione przez określone 
odpady w celu zniesienia 
statusu odpadu.
45 Art. 191 ust. 2 Traktatu 
o funkcjonowaniu Unii 
Europejskiej (wersja 
skonsolidowana).
41 Uwagi
91 
Przy ustalaniu taryfy za odprowadza ‑
nie ścieków państwa członkowskie 
mogą uwzględnić skutki społeczne, 
ekologiczne i ekonomiczne46 w celu 
zapewnienia, by usługi wodne pozo ‑
stały przystępne cenowo. Wytyczne 
Komisji47 wskazują poziom 4% do ‑
chodu gospodarstw domowych jako 
powszechnie przyjętą stopę przystęp ‑
ności cenowej – innymi słowy, całko ‑
wity koszt usług wodno‑ściekowych 
(woda pitna i ścieki) może stanowić 4% 
dochodu gospodarstwa domowego.
92 
W okresach programowania 2000–
2006 i 2007–2013 w wytycznych 
Komisji48 określono, że taryfy za wodę 
powinny pokrywać przynajmniej 
koszty operacyjne i koszty utrzymania, 
a także znaczną część odpisów amor ‑
tyzacyjnych od aktywów. Amortyzację 
można uznać za przybliżenie niezbęd ‑
nych kosztów renowacji infrastruktury 
w przyszłości.
93 
W okresie programowania 2014–2020 
przestrzeganie zasady zwrotu kosz ‑
tów jest obowiązkowe w związku 
z koniecznością spełnienia warunków 
wstępnych. Oznacza to, że zatwierdza ‑
nie programów operacyjnych na okres 
programowania 2014–2020 jest uza ‑
leżnione od „istnienia odpowiedniego 
wkładu różnych użytkowników wody 
do zwrotu kosztów usług wodnych 
(...)”. Określenie, co stanowi „odpo ‑
wiedni” wkład, leży jednak w gestii 
państw członkowskich.94 
Trybunał zbadał:
 – czy taryfa za odprowadzanie ście ‑
ków obejmowała koszty amorty ‑
zacji, koszty operacyjne i koszty 
utrzymania aktywów,
 – czy w przypadku gdy koszty 
operacyjne i koszty utrzymania nie 
zostały pokryte w wystarczającym 
stopniu, istniała możliwość pod ‑
wyższenia taryfy za odprowadza ‑
nie ścieków,
 – czy właściciele infrastruktury 
zgromadzili wystarczające rezer ‑
wy finansowe, by wymienić lub 
zmodernizować infrastrukturę 
na koniec okresu jej użytkowania 
gospodarczego.
Jedynie w 11% przypadków 
taryfy pobierane od 
użytkowników za 
odprowadzanie ścieków 
w pełni pokrywały 
poniesione koszty
95 
Trybunał przeanalizował sposób usta ‑
lania taryf za odprowadzanie ścieków 
w 2012 r. w odniesieniu do 28 zbada ‑
nych oczyszczalni ścieków. Porównane 
zostały zawarte w taryfie pozycje kosz ‑
tów oraz dane finansowe przedsta ‑
wione przez operatorów oczyszczalni 
i właścicieli infrastruktury. Trybunał 
ustalił, że koszty zostały w pełni odzy ‑
skane jedynie w trzech przypadkach 
(11%). W pozostałych 89% przypad ‑
ków nastąpił jedynie częściowy zwrot 
kosztów.46 Art. 9 ramowej dyrektywy 
wodnej.
47 „Nowy okres programowania 
2007–13: Wytyczne dotyczące 
metodologii przeprowadzania 
analizy kosztów i korzyści. 
Dokument roboczy nr 4”, 
8/2006.
48 Nowy okres programowania 
2000–2006: Technical 
paper 1 – Application of the 
polluter pays principle – 
Differentiating the rates of 
Community assistance for 
Structural Funds, Cohesion 
Fund and ISPA infrastructure 
operations (Dokument 
techniczny nr 1 – Stosowanie 
zasady „zanieczyszczający 
płaci” – Zróżnicowanie stawek 
wsparcia wspólnotowego 
z funduszy strukturalnych, 
Funduszu Spójności i ISPA na 
rzecz działań związanych 
z infrastrukturą) (6 grudnia 
1999  r.). Okres programowania 
2007–2013: zob. poprzedni 
przypis.
42 Uwagi
96 
Trybunał zauważa, że w trzech pań ‑
stwach członkowskich istnieją szcze ‑
gółowe przepisy, które ograniczają 
stopień zwrotu kosztów:
 – w Republice Czeskiej49 i na Słowa ‑
cji50 koszty amortyzacji związane 
z częścią aktywów finansowaną 
z dotacji (unijnych i krajowych) 
są całkowicie lub częściowo 
wyłączone,
 – na Węgrzech w 2013 r. wprowa ‑
dzono obniżkę taryf za wodę51, 
a na Słowacji istnieją obostrzenia 
dotyczące podwyżek taryf52.
97 
W obliczu tej sytuacji Trybunał uważa 
również, że może zaistnieć ryzyko, iż 
operatorzy oczyszczalni zaniechają 
niezbędnych czynności związanych 
z utrzymaniem w celu zachowa ‑
nia krótkoterminowej rentowności. 
Mogłoby to jednak przyczynić się do 
zmniejszenia operacyjnej trwałości 
oczyszczalni ścieków. Ocena, czy kosz ‑
ty utrzymania w 2012 r. odpowiadały 
faktycznym potrzebom w tym obsza ‑
rze, nie wchodziła w zakres niniejszej 
kontroli.
98 
Kolejnym elementem, który może 
wpływać na ustalanie wysokości 
taryfy, jest sposób wyznaczenia kwoty 
dotacji UE na projekt infrastrukturalny. 
Dotacja unijna jest uzasadniona tylko 
w sytuacji, gdy przychody generowa ‑
ne przez projekt nie wystarczają na pokrycie kosztów inwestycji i kosztów 
operacyjnych. Ta luka w finansowaniu 
(tj. różnica między zdyskontowaną 
wartością kosztów inwestycji a zdys ‑
kontowaną wartością przychodu net ‑
to), która musi zostać oszacowana na 
podstawie analizy kosztów i korzyści, 
może zostać sfinansowana ze środków 
publicznych (w tym dotacji unijnych). 
Podejście to zniechęca do stosowania 
zasady zwrotu kosztów, ponieważ 
zakłada ono, że im wyższe przychody 
z działalności związanej z gospodarką 
ściekową (tj. im wyższy poziom taryf), 
tym niższej dotacji może oczekiwać 
inwestor.
99 
W okresie programowania 2014–2020, 
w przeciwieństwie do poprzednich 
okresów, ubiegający się o dotacje unij ‑
ne niekoniecznie53 muszą przeprowa ‑
dzać analizę kosztów i korzyści projek ‑
tu w celu oceny luki w finansowaniu. 
Zamiast tego można zastosować zry ‑
czałtowaną procentową stawkę docho ‑
dów określoną w rozporządzeniu na 
poziomie 25%54. Luka w finansowaniu 
wyniesie zatem 75%, niezależnie od 
tego, jaki dochód przyniesie projekt. 
Innymi słowy, jeśli taryfa ustalona jest 
w taki sposób, że generowany dochód 
pokrywa ponad 25% kosztów, dotacja 
nie zostanie odpowiednio obniżona.49 W przypadku projektów 
współfinansowanych ze 
środków unijnych opłaty za 
odprowadzanie ścieków 
powinny być podwyższane aż 
do poziomu zapewnienia 
pełnej amortyzacji, lecz 
z uwzględnieniem poziomu 
dostępności cenowej 
(określonej na poziomie 2% 
dochodu gospodarstwa 
domowego).
50 Przy obliczaniu taryfy nie 
uwzględnia się amortyzacji 
części aktywów nabytych przy 
wykorzystaniu dotacji przed 
2011 r. Jednak w następstwie 
rozporządzenia z 2011 r. 
amortyzacja wszystkich 
aktywów nabytych począwszy 
od 2011 r. może zostać 
uwzględniona na maksymal ‑
nym poziomie 2% (odpowiada ‑
jącym maksymalnemu 
50‑letniemu okresowi 
użytkowania). W okresie 
programowania 2007–2013 
Komisja zatwierdziła duże 
projekty dopiero po tym, jak 
przyjęto rozporządzenie 
z 2011 r., ponieważ uznała, że 
wcześniejsze przepisy prawne 
nie zapewniały odpowiedniej 
stabilności.
51 Do 2011 r. na Węgrzech 
określanie taryf za odprowa ‑
dzanie ścieków należało do 
kompetencji gmin. W myśl 
znowelizowanych przepisów 
taryfy za 2012 r. mogły zostać 
podwyższone wyłącznie 
o maksymalnie 4,2% 
w stosunku do taryf z 2011 r. 
Taryfy za 2013 r. (za pierwszą 
połowę roku) miały pozostać 
takie same jak taryfy z 2012 r., 
a taryfy za drugą połowę 
2013 r. i za 2014 r. nie mogły 
przekraczać 90% taryfy 
z 2012 r.
52 Taryfy za 2014 r. pozostaną 
niezmienione w latach 2015 
i 2016, o ile nie zostanie 
złożony wniosek 
o dostosowanie wysokości 
opłat, uzasadniony istotną 
zmianą parametrów 
ekonomicznych.
53 Obowiązek ten wciąż będzie 
istniał w przypadku dużych 
projektów, które mają zostać 
zatwierdzone przez Komisję 
(zob. pkt 10). W okresie 
programowania 2014–2020 są 
to projekty, których całkowity 
koszt kwalifikowalny 
przekracza 50 mln euro.
54 Art. 61 ust. 3 oraz załącznik 
V do rozporządzenia 
Parlamentu Europejskiego 
43 Uwagi
W sytuacji jedynie 
częściowego pokrycia 
kosztów taryfy za 
odprowadzanie ścieków były 
w 92% przypadków poniżej 
poziomu przystępności 
cenowej określonego przez 
Komisję
100  
Średnie taryfy za odprowadzanie 
ścieków w 2012 r. w czterech skontro ‑
lowanych państwach członkowskich 
przedstawiono na wykresie 5 .101  
W 23 z 25 przypadków (92%), w któ ‑
rych nie osiągnięto pełnego zwrotu 
kosztów, całkowite opłaty uiszczane 
przez osoby korzystające z usług 
dostawy wody pitnej i odprowadzania 
ścieków kształtują się poniżej określo ‑
nego przez Komisję poziomu przy ‑
stępności cenowej wynoszącego 4% 
dochodów gospodarstw domowych. 
W siedmiu spośród tych przypadków 
(30%) taryfa za odprowadzanie ście ‑
ków była niższa niż średnia krajowa 
taryfa za tę usługę.Wykres 5Średnia wysokość taryf za odprowadzanie ścieków w 2012 r.
Taryfa za oczyszczanie ścieków w EUR/m3
Węgry
Republika Czeska 
Słowacja
Rumunia
1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0
Uwaga:  Wysokość taryf została przeliczona na euro przy zastosowaniu następujących kursów wy ‑
miany: 1 EUR = 291,86 HUF, 25 CZK i 4,45 RON.
Źródło:  Dane pochodzące z krajowych urzędów statystycznych w Republice Czeskiej i na Węgrzech, 
instytutu badań wód na Słowacji oraz od władz Rumuniii Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 
17 grudnia 2013 r. 
ustanawiającego wspólne 
przepisy dotyczące 
Europejskiego Funduszu 
Rozwoju Regionalnego, 
Europejskiego Funduszu 
Społecznego, Funduszu 
Spójności, Europejskiego 
Funduszu Rolnego na rzecz 
Rozwoju Obszarów Wiejskich 
oraz Europejskiego Funduszu 
Morskiego i Rybackiego oraz 
ustanawiającego przepisy 
ogólne dotyczące 
Europejskiego Funduszu 
Rozwoju Regionalnego, 
Europejskiego Funduszu 
Społecznego, Funduszu 
Spójności i Europejskiego 
Funduszu Morskiego 
i Rybackiego oraz 
uchylającego rozporządzenie 
Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U. 
L 347 z 20.12.2013, s. 320).
44 Uwagi
Rezerwy finansowe były 
niewystarczające, by pokryć 
remont infrastruktury
102  
Co do zasady zapewnienie remontu 
infrastruktury należy do obowiązków 
właściciela55. W 12 z 28 skontrolowa ‑
nych oczyszczalni ścieków (43%) wła ‑
ściciele zgromadzili rezerwy finanso ‑
we56 na pokrycie kosztów tego rodzaju 
modernizacji. Sytuacja różniła się 
(zob. tabela 1 1 ) w zależności od tego, 
jaką strukturę organizacyjną wybrano 
w celu zarządzania usługami ściekowy ‑
mi. W przypadku gdy właścicielem jest 
gmina i nie ma wymogu prawnego, 
by zapewnić osobną rachunkowość 
do celów zarządzania infrastrukturą 
w zakresie usług wodnych, dochody 
i wydatki związane z tą działalno ‑
ścią zostają włączone do dochodów 
i wydatków związanych z pozostałą 
działalnością gminy.
103  
W skontrolowanych oczyszczalniach, 
nawet w przypadku gdy zgromadzono 
rezerwy lub gdy prowadzono dla tych 
środków odrębną księgowość, nie ma 
wystarczających środków, by zapewnić 
w przyszłości remonty infrastruktury. 
Wynika to z charakteru obowiązującej 
polityki taryfowej (zob. pkt 95 i 96).104  
W odniesieniu do sytuacji finansowej 
przedsiębiorstw będących operato ‑
rami oczyszczalni przepisy dotyczące 
ustalania wysokości taryfy za wodę 
(z wyjątkiem Węgier, gdzie brak tego 
rodzaju przepisów) pozwalają na 
uwzględnienie w niej zysku57, co sta ‑
nowi warunek wstępny gromadzenia 
rezerw. W przypadku 26 przedsiębiorstw ‑
‑operatorów (93%) całość lub więk ‑
szość ich kapitału stanowi własność 
publiczną i co do zasady należy do 
tych samych gmin, które są właściciela ‑
mi infrastruktury.
105  
Praktycznie we wszystkich przypad ‑
kach przedsiębiorstwa będące opera ‑
torami, które jednocześnie zarządzają 
stacjami uzdatniania wody i co naj ‑
mniej jedną oczyszczalnią ścieków, 
były w stanie zgromadzić pewne 
rezerwy finansowe. Środki te mogłyby 
zostać przeznaczone na sfinansowanie 
renowacji infrastruktury, o ile rezerwy 
te nie zostaną wykorzystane przez 
właścicieli przedsiębiorstw‑operato ‑
rów na inne potrzeby niż gospodarka 
wodna. Dziewięć z 28 przedsiębiorstw 
będących operatorami (32%) wypłaciło 
dywidendy w latach 2010–2012.Tabela 11Sytuacja w zakresie rezerw finansowych zgromadzonych przez właścicieli 
infrastruktury
Właścicielem jest gmina  
(lub  związek gmin)Właścicielem jest spółka utworzona przez gminę (lub związek gmin)
Przedsiębiorstwo nie odpowiada 
za funkcjonowanie oczyszczalniPrzedsiębiorstwo odpowiada rów -
nież za funkcjonowanie oczyszczalni
19 przypadków (68%) 4 przypadki (14%) 5 przypadków (18%)
Zgromadzone rezerwy16% Tak
84% Nie określono lub brakTakTak
(zob. pkt 105)
Wystarczający poziom rezerw Nie Nie Nie55 Jeżeli właściciel i operator 
infrastruktury to dwa odrębne 
podmioty, to operator 
otrzymuje dochód za 
oczyszczone ścieki. Z tego 
dochodu operator musi 
pokryć koszty operacyjne, 
koszty utrzymania oraz opłatę 
za wynajem uiszczaną na 
rzecz właściciela 
infrastruktury. Opłata za 
wynajem określona w umowie 
najmu powinna natomiast 
pokrywać koszty amortyzacji 
oraz pozostałe koszty 
poniesione przez właściciela.
56 Zaksięgowane w bilansie jako 
rezerwy lub zyski zatrzymane.
57 W Republice Czeskiej istnieje 
przepis stanowiący, że zysk 
powinien być rozsądny. 
W 2013 r. w przepisach 
określono wzór służący do 
obliczania rozsądnego zysku. 
Na Słowacji zysk jest 
ograniczony do pewnej kwoty 
w przeliczeniu na m3.
45
 Wnioski 
i zalecenia
106  
Wydatki z Europejskiego Funduszu 
Rozwoju Regionalnego/Funduszu 
Spójności na oczyszczalnie ścieków ko ‑
munalnych w okresach programowa ‑
nia 2000–2006 i 2007–2013 umożliwiły 
w decydującym stopniu państwom 
członkowskim osiągnięcie postępów 
w spełnianiu wymogów określonych 
w dyrektywie dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych. Odnotowano 
jednak opóźnienia we wszystkich 
czterech państwach członkowskich 
objętych niniejszym sprawozdaniem, 
a absorpcja środków unijnych przebie ‑
gała powoli. Niemal wszystkie oczysz ‑
czalnie ścieków komunalnych, które 
otrzymały dofinansowanie, oczyszcza ‑
ły ścieki w odpowiedni sposób, lecz 
Trybunał uważa, że około jedna trzecia 
z nich była zbyt duża. W większości 
skontrolowanych państw członkow ‑
skich krajowe wymogi w zakresie 
ścieków oczyszczonych były bardziej 
rygorystyczne niż te określone w dy ‑
rektywie, co oznacza, że konieczny 
może być przegląd dyrektywy. Try ‑
bunał stwierdził również uchybienia 
dotyczące postępowania w przypadku 
wystąpienia przelewów oraz w zakre ‑
sie wykorzystania osadu ściekowego. 
Ponadto taryfy za odprowadzanie 
ścieków są w wielu przypadkach zbyt 
niskie, by zapewnić trwałość finansową 
współfinansowanej infrastruktury.
Dotrzymywanie terminów 
określonych w dyrektywie 
dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych
107  
Wszystkie cztery państwa członkow ‑
skie objęte niniejszym sprawozdaniem 
poczyniły znaczące postępy w zakresie 
spełniania wymogów określonych 
w dyrektywie dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych, ale wystąpi ‑
ły też opóźnienia w następujących 
dziedzinach: – terminy określone w zakresie 
zbierania ścieków w aglomeracjach 
o RLM powyżej 2 000 (w których 
zastosowanie mają wymogi do ‑
tyczące ścieków oczyszczonych) 
zostały spełnione we wszystkich 
czterech państwach członkowskich 
objętych kontrolą, z wyjątkiem Ru ‑
munii, gdzie wystąpiło niewielkie 
opóźnienie w stosunku do termi ‑
nów przejściowych. We wszystkich 
czterech państwach członkowskich 
obowiązują przepisy mające za ‑
pewnić podłączenie gospodarstw 
domowych do istniejących sieci ka ‑
nalizacyjnych. Ogólnikowy charak ‑
ter tych przepisów utrudnia jednak 
władzom krajowym ich skuteczne 
egzekwowanie,
 – żadne z państw członkowskich 
objętych kontrolą nie dotrzymało 
terminów w zakresie oczyszczania 
ścieków w aglomeracjach o RLM 
powyżej 2 000. Trybunał zauważył 
także, iż liczba takich aglomeracji 
znacznie spadła w niektórych ze 
skontrolowanych państw człon ‑
kowskich. W rezultacie wymogi 
dyrektywy miały zastosowanie do 
mniejszej liczby aglomeracji,
 – Komisja dysponuje jedynie czę ‑
ściowymi informacjami na temat 
aglomeracji o RLM poniżej 2 000, 
na które również przeznaczono 
środki unijne, ponieważ nie prowa ‑
dzi się szczegółowej sprawozdaw ‑
czości na ich temat, a informacje 
przedstawione przez państwa 
członkowskie w planach gospo ‑
darowania wodami w dorzeczu są 
niepełne.
46 Wnioski i zalecenia
108  
Komisja monitoruje obecnie sytuację 
w zakresie przestrzegania wymogów 
dyrektywy dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych w trzech z czte ‑
rech państw członkowskich, w których 
przeprowadzono wizyty kontrolne. 
Z przeprowadzonej przez Trybunał 
analizy wynika, że jest to proces 
długotrwały: co do zasady państwa 
członkowskie mają około 18 miesięcy 
(a w niektórych przypadkach 30 mie ‑
sięcy) na przekazanie danych Komisji, 
a Komisja w ciągu kolejnych 18 mie ‑
sięcy finalizuje analizę i przygotowuje 
sprawozdanie.
Zalecenie 1
Komisja Europejska powinna:
a) wymagać, by aglomeracje o RLM 
poniżej 2 000, które posiadają 
systemy zbierania ścieków, prowa ‑
dziły sprawozdawczość na temat 
tego, czy oczyszczanie ścieków 
jest odpowiednie w odniesieniu 
do art. 7 dyrektywy dotyczącej 
oczyszczania ścieków komunal ‑
nych, a w przypadkach gdy tak nie 
jest, na temat tego, czy w planach 
gospodarowania wodami w do ‑
rzeczu uwzględniono stosowne 
działania;
b) w przypadku znaczących zmian 
liczby aglomeracji o RLM powy ‑
żej i poniżej 2 000 zweryfikować 
sprawozdawczość państw człon ‑
kowskich w tym zakresie, zwłasz ‑
cza jeśli dana aglomeracja została 
przeniesiona z jednej kategorii do 
drugiej. Weryfikacja taka mogłaby 
stanowić część procesu monitoro ‑
wania państw członkowskich przez 
Komisję;c) zachęcać państwa członkowskie, 
by nałożyły na gospodarstwa 
domowe wyraźne zobowiązanie 
prawne do podłączenia do istnieją ‑
cych sieci kanalizacyjnych. Infor ‑
macje na temat wskaźnika pod ‑
łączeń gospodarstw domowych 
powinny stanowić część regularnej 
sprawozdawczości;
d) skrócić czas potrzebny do oceny 
zgodności z dyrektywą dotyczącą 
oczyszczania ścieków komunal ‑
nych, wymagając od państw człon ‑
kowskich przedkładania danych 
w ciągu sześciu miesięcy (zgod ‑
nie z art. 15 dyrektywy) od dnia, 
w którym Komisja chce zapoznać 
się z sytuacją w zakresie realizacji 
(dzień odniesienia). Komisja powin ‑
na również dążyć do ograniczenia 
czasu potrzebnego na przedłoże ‑
nie własnych sprawozdań;
e) obserwować, czy w ramach innych 
dyrektyw dotyczących środowiska 
naturalnego nie występują podob ‑
ne problemy związane z długim 
okresem sprawozdawczości.
Wykorzystanie środków 
unijnych dostępnych 
w okresie programowania 
2007–2013
109  
W okresie programowania 2007–2013 
w państwach członkowskich odnoto ‑
wano znaczne opóźnienia w zakresie 
zatwierdzania i realizacji współfi ‑
nansowanych przez UE projektów 
dotyczących oczyszczania ścieków. 
W rezultacie wystąpiło ryzyko utraty 
środków unijnych, a w państwach 
członkowskich mogła zaistnieć po ‑
trzeba udostępnienia innych środków 
(publicznych lub prywatnych) w celu 
ukończenia szeregu projektów.
47 Wnioski i zalecenia
110  
Oszacowane przez państwa członkow ‑
skie pozostałe potrzeby finansowe 
konieczne do ukończenia projektów 
w celu spełnienia wymogów dyrek ‑
tywy przewyższają w przynajmniej 
dwóch z czterech państw człon ‑
kowskich środki dostępne w ramach 
programów operacyjnych w za ‑
kresie środowiska naturalnego na 
lata 2014–2020.
Zalecenie 2
Komisja Europejska powinna:
a) wezwać państwa członkowskie do 
przekazania aktualnych informacji 
na temat kwot finansowych, które 
będą musiały one zgromadzić 
w celu zapewnienia, by terminy 
wdrożenia określone w dyrektywie 
dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych zostały dotrzymane 
w aglomeracjach o RLM powyżej 
2 000 i aglomeracjach o RLM poni ‑
żej 2 000, które posiadają systemy 
zbierania ścieków;
b) zwrócić się do państw człon ‑
kowskich o dopilnowanie, by 
aglomeracje, które nie spełniają 
wymogów dyrektywy, zrealizowały 
projekty konieczne do zapewnie ‑
nia zgodności z wymogami.Skuteczność 
współfinansowanych 
przez UE oczyszczalni 
ścieków komunalnych
Wyniki oczyszczalni ścieków 
komunalnych
111 
Ścieki odprowadzane ze wszystkich 
oczyszczalni ścieków komunalnych nie 
przekraczały w stosownych przypad ‑
kach stężeń granicznych określonych 
w dyrektywie dotyczącej oczyszczania 
ścieków komunalnych. W dwóch pań ‑
stwach członkowskich albo nie upłynął 
jeszcze termin składania wniosków 
albo stężenia graniczne na poziomie 
poszczególnych oczyszczalni nie 
miały zastosowania. 89% oczyszczalni 
przestrzegało wartości granicznych 
określonych w ich pozwoleniach. Try ‑
bunał odnotował również, że wartości 
graniczne zostały oparte na krajowych 
przepisach lub pozwoleniach udzie ‑
lonych oczyszczalniom, w których 
w pewnych przypadkach określono 
wartości bardziej rygorystyczne niż 
w dyrektywie.
112  
W odniesieniu do przelewów występu ‑
jących w okresie intensywnych opa ‑
dów i mających negatywny wpływ na 
jakość wód, odnotowano ogólny brak 
informacji na temat ich ilości oraz na 
temat parametrów jakościowych wody. 
Trybunał odnotowuje, że Komisja 
rozpoczęła niedawno badanie w tym 
zakresie.
48 Wnioski i zalecenia
113  
W większości przypadków (89%) 
operatorzy oczyszczalni sprawdzają 
wyrywkowo przestrzeganie stężeń gra ‑
nicznych w ściekach odprowadzanych 
przez zakłady przemysłowe. Niemniej 
jednak na Słowacji operatorzy oczysz ‑
czalni nie wystąpili o przekazanie 
wyników kontroli przeprowadzonych 
przez zakłady przemysłowe, co pozwo ‑
liłoby uzupełnić wyniki ich własnych 
kontroli, które odbywały się zaledwie 
raz w roku.
114  
Około jedna trzecia oczyszczalni 
ścieków komunalnych objętych kon ‑
trolą jest zbyt duża, a niektóre z nich 
oczyszczają zbyt duży odsetek wód 
gruntowych. Spowodowane jest to 
zarówno niedociągnięciami na etapie 
projektowania oczyszczalni (takimi jak 
nierealistyczne założenia dotyczące 
zapotrzebowania gospodarstw domo ‑
wych i zakładów przemysłowych na 
oczyszczanie ścieków), jak i zmianami 
demograficznymi po rozpoczęciu prac.
115  
Znaczące różnice w zakresie kosz ‑
tów operacyjnych w oczyszczalniach 
ścieków (zwłaszcza tych dotyczących 
energii oraz transportu i unieszkodli ‑
wiania osadów ściekowych) oznaczają, 
że istnieją możliwości ograniczenia 
tych kosztów.Zalecenie 3
Komisja Europejska powinna:
a) oceniać, czy stężenia graniczne 
określone w dyrektywie są sto ‑
sowne, biorąc pod uwagę postęp 
technologiczny, jaki dokonał się 
od czasu przyjęcia dyrektywy 
dotyczącej oczyszczania ścieków 
komunalnych w 1991 r.;
b) zbadać, czy przepisy dotyczące 
liczby i częstotliwości kontroli 
przeprowadzanych przez krajowe 
inspektoraty ochrony środowiska 
oraz wysokość grzywien uiszcza ‑
nych przez zakłady przemysłowe, 
które nie przestrzegały stężeń gra ‑
nicznych, mają wystarczający efekt 
odstraszający zgodnie z komunika ‑
tem Komisji z 2012 r.58;
c) zweryfikować, czy istnieje po ‑
trzeba wymagania od państw 
członkowskich przeprowadzania 
obowiązkowych pomiarów prze ‑
lewów i określenia zasad dotyczą ‑
cych dozwolonej liczby i jakości 
tych przelewów;
d) nie zatwierdzać dużych projektów 
i zwrócić się do państw członkow ‑
skich o niezatwierdzanie projek ‑
tów w ramach programów opera ‑
cyjnych, w których w planowanym 
rozmiarze oczyszczalni ścieków nie 
uwzględniono możliwości ograni ‑
czenia infiltracji wód gruntowych. 
Koszty inwestycji w uszczelnie ‑
nie sieci kanalizacyjnej mogą 
być niższe niż koszty inwestycji 
w oczyszczalnię ścieków o więk ‑
szej przepustowości;58 COM(2012) 95 final komunikat 
Komisji do Parlamentu 
Europejskiego, Rady, 
Europejskiego Komitetu 
Ekonomiczno‑Społecznego 
i Komitetu Regionów „Lepsze 
wykorzystanie potencjału 
środków ochrony środowiska 
UE: budowanie zaufania 
poprzez większą wiedzę 
i lepszą zdolność reakcji”.
49 Wnioski i zalecenia
e) zachęcać państwa członkowskie 
do poszukiwania możliwości 
ograniczenia kosztów (na przykład 
poprzez wykorzystanie osadów 
ściekowych do wytwarzania 
energii lub poprzez zastosowanie 
osadów ściekowych jako cennego 
surowca do odzysku fosforu) oraz 
do rozpowszechniania informacji 
na ten temat. Może to również 
obejmować zwrócenie się do 
operatorów oczyszczalni ścieków 
o uczestnictwo w analizie porów ‑
nawczej w celu określenia, w któ ‑
rych oczyszczalniach możliwe jest 
zwiększenie gospodarności oraz 
na których elementach kosztów 
należy się zatem skupić.
Wykorzystanie osadów 
wytwarzanych przez 
oczyszczalnie ścieków 
komunalnych
116  
Ponowne użycie osadów ściekowych 
jest wariantem preferowanym w trzech 
z czterech państw członkowskich ob ‑
jętych kontrolą. W Rumunii większość 
osadów jest składowana na składowi ‑
skach odpadów lub na terenie obiektu, 
co w dłuższej perspektywie nie jest 
najlepszym rozwiązaniem.
117  
Gdy osady są wykorzystywane na 
glebach rolnych lub kierowane na 
składowiska odpadów, zastosowanie 
mają ustalone na poziomie UE stęże ‑
nia graniczne dla pewnych substancji, 
takich jak metale ciężkie. W tym kon ‑
tekście stwierdzono, że z wyjątkiem 
Rumunii monitorowanie prowadzone 
przez państwa członkowskie było 
co do zasady odpowiednie. Sytuacja 
jest odmienna w przypadku innych sposobów zastosowania (takich jak 
wykorzystanie osadów jako materiału 
wsadowego do produkcji kompostu 
lub na innych glebach niż rolne), po ‑
nieważ w tym wypadku na poziomie 
UE nie określono wymogów w zakresie 
ochrony środowiska. Trybunał odno ‑
towuje, że Komisja również uważa 
dyrektywę dotyczącą osadów ścieko ‑
wych za przestarzałą w tym względzie, 
najpierw planuje jednak zaktualizować 
rozporządzenie w sprawie nawozów.
Zalecenie 4
Komisja Europejska powinna:
a) uzależnić zatwierdzenie płatności 
końcowych na rzecz dużych pro ‑
jektów w ramach programu ope ‑
racyjnego od istnienia stosownych 
rozwiązań w zakresie ponownego 
użycia osadów ściekowych i zwró ‑
cić się do państw członkowskich 
o przyjęcie tego samego podejścia 
w stosunku do projektów zatwier ‑
dzanych na poziomie krajowym, 
np. poprzez dodanie do umów 
o dofinansowanie na okres pro ‑
gramowania 2014–2020 specjalnej 
klauzuli;
b) złożyć wniosek – na podstawie 
przeglądu adekwatności wartości 
granicznych w zakresie zanie ‑
czyszczeń oraz stężeń granicz ‑
nych – o dostosowanie dyrektywy 
dotyczącej osadów ściekowych 
lub wszelkich innych dyrektyw lub 
rozporządzeń dotyczących jakości 
ścieków i gleby oraz zwrócić się do 
państw członkowskich o zapew ‑
nienie rzetelnego monitorowania 
zanieczyszczeń występujących 
w przypadku wszystkich sposo ‑
bów ponownego wykorzystania 
osadów.
50 Wnioski i zalecenia
Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę II, której przewodniczył Henri 
GRETHEN, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu 
w dniu 10 czerwca 2015 r.
 W imieniu Trybunału Obrachunkowego
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 Prezes
Trwałość finansowa 
współfinansowanych 
przez UE oczyszczalni 
ścieków komunalnych
118  
W przypadku 89% oczyszczalni taryfy 
za odprowadzanie ścieków pobierane 
od gospodarstw domowych i zakła ‑
dów przemysłowych były zbyt niskie, 
by umożliwić renowację infrastruktury 
na koniec spodziewanego okresu jej 
użytkowania. W większości przypad ‑
ków taryfy są wciąż znacząco niższe 
niż poziom przystępności cenowej wy ‑
noszący 4% dochodów gospodarstw 
domowych. Sytuacja ta spowodowana 
jest częściowo przepisami krajowymi: 
w dwóch państwach członkowskich 
koszt amortyzacji nie może zostać 
w pełni uwzględniony w wysokości 
taryfy, a w dwóch innych państwach 
członkowskich istnieją pułapy dotyczą ‑
ce rocznych podwyżek taryf. Gdy kosz ‑
ty nie zostają w pełni pokryte przez 
korzystających z usług ściekowych, 
pozostała część musi zostać opłacona 
przez inne podmioty, czyli najczęściej 
przez ogół obywateli w formie uisz ‑
czanych przez nich podatków. Ponad ‑
to w wyniku tej sytuacji operatorzy 
oczyszczalni mogą ograniczyć zakres 
prac związanych z utrzymaniem, co 
skróci okres gospodarczego użytko ‑
wania aktywów lub pogorszy jakość 
oczyszczania ścieków.119  
W dwóch trzecich przypadków 
zbadanych przez Trybunał brakuje 
informacji, czy właściciele infrastruk ‑
tury wodnej i ściekowej zgromadzili 
wystarczające rezerwy finansowe na 
potrzeby jej utrzymania i ewentualnej 
renowacji. Dzieje się tak z powodu za ‑
mienności zasobów, w przypadku gdy 
właścicielami infrastruktury są gminy. 
Na poziomie operatorów oczyszczalni 
ścieków pewne rezerwy są gromadzo ‑
ne dzięki skumulowanym zyskom.
Zalecenie 5
Komisja Europejska powinna:
a) zachęcać państwa członkowskie 
do wdrożenia rozsądnej polityki 
w dziedzinie taryf za odprowadza ‑
nie ścieków i do przyjęcia w sto ‑
sownych przypadkach przepisów 
w zakresie opłat za wodę, tak 
aby taryfy nie były niższe niż 
powszechnie przyjęty współ ‑
czynnik przystępności cenowej 
wynoszący 4%;
b) zachęcać państwa członkowskie 
do dopilnowania, by właściciele 
z sektora publicznego, jak np. 
gminy, zapewnili wystarczające 
środki na rzecz niezbędnej kon ‑
serwacji i renowacji infrastruktury 
ściekowej.
51
 Załączniki Załącznik IProces oczyszczania ścieków komunalnych
Nieoczyszczone ścieki
Transport osaduPrzetwarzanie
w spalarni
Skierowanie na
składowiskaPonowne wykorzystanie
w rolnictwie na obszarach wiejskichSpływy nieprawidłowo
zastosowanych nawozów
do rzeki
Aglomeracja niepodłączona
do oczyszczalni, zrzuty
ścieków bezpośrednio do rzekiAglomeracja podłączona
do oczyszczalniInwentarz żywyRurociąg w budowie
Oczyszczalnia ścieków komunalnych1. Oczyszczanie wstępne
(mechaniczne)2. Oczyszczanie
pierwotne
(mechaniczne)3. Oczyszczanie wtórne
(biologiczne)Nieoczyszczone/
częściowo
oczyszczone
ścieki wpływają
do oczyszczalni
RZEKAOczyszczone
ściekiOczyszczanie osadów (osuszanie) przed ich unieszkodliwieniem
4. Oczyszczanie III stopnia
(biologiczno-chemiczne)
i IV stopnia (promieniowanie UV)Nadmiar osadu
Usuwanie
substancji
biogennych
Oczyszczanie
za pomocą
promie-
niowania UVCedzenie
ścieków
na kratach
Usuwanie
piasku
i odtłuszczanie
Kontrolne badania jakościOdprowadzanie ścieków
do systemu kanalizacji miejskiej
(poprzedzone odpowiednim
oczyszczaniem wstępnym)
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy
52 Załączniki
Wykaz skontrolowanych oczyszczalni ścieków komunalnych
Państwo 
członkowskiePołożeniePrzewidziane moce 
przerobowe w  RLMWydatki ogółem1
(w EUR)Dofinansowanie UE 
ogółem (w EUR)Wskaźnik dotacji jako 
% wydatków ogółem
Republika CzeskaBludov 4 115 38 312 039,31 26 818 42732 70%
Zubri 47 000 43 395 472,68 29 508 921,03 68%
Bzenec 22 607 27 294 593,37 17 732 842,00 65%
Blansko 29 376 27 294 593,37 17 732 842,00 65%
WęgrySegedyn 230 000 94 637 207 ,86 33 325 000,00 35%
Zalaegerszeg 180 000 48 350 946,27 36 263 208,96 75%
Győr 375 000 17 560 130,00 7 250 000,00 41%
Dunakeszi 82 5002 954  395,002
(HUF 914 976 000)1 942 002,002
(HUF 601 438 000)66%
Budapeszt 1 600  000 438 526 042,48 278 661 500,00 64%
Debreczyn 675 000 87 304 362,28 50 636 530,12 58%
Sopron 165 000 18 594 829,58 9 297 414,79 50%
RumuniaBraiła 247 700 43 984 313,64 32 988 235,23 75%
Bukareszt Glina 1 654 110 105 765 515,60 68 747 585,14 65%
Buzău 235 000 26 964 178,91 19 953 492,39 74%
Konstanca Północna 308 125 69 251 771,60 49 669 303,00 72%
Krajowa 385 000 71 894 883,75 52 783 500,00 73%
Gałacz 360 000 72 053 837 ,40 42 000 000,00 58%
Jassy 933 300 45 550 042,28 34 162 531,71 75%
Oradea 250 000 18 570 208,73 12 999 145,77 70%
Pitești 320 000 46 879 803,82 31 312 500,00 67%
Râmnicu Vâlcea 130 000 28 119 004,10 21 089 253,08 75%
Satu Mare 180 000 31 789 308,31 22 570 408,90 71%
Timiszoara 440 000 41 187 160,13 29 242 884,13 71%
SłowacjaTrenczyn 30 000 7 935 751,09 3 967 875,55 50%
Powaska Bystrzyca 45 000 12 299 508,09 6 149 754,04 50%
Trnawa 211 700 29 711 033,08 10 193 516,00 34%
Vranov 34 900 51 823 026,31 34 020 640,00 66%
Preszów 91 275 65 699 239,14 40 566 608,00 62%
1  Niektóre projekty obejmowały szereg podprojektów (na przykład rozbudowę oczyszczalni ścieków w kilku miejscowościach oraz budowę kanali ‑
zacji ściekowej w kilku miejscach), a zatem wydatki ogółem odnoszą się do całego projektu, a nie tylko do skontrolowanej oczyszczalni ścieków.
2  Kwota wyrażona w forintach (HUF) została przeliczona na euro przy wykorzystaniu następującego kursu wymiany: 1 EUR = 309,7 HUF (średnia 
za 2014  r.).Załącznik II
53 Załączniki Załącznik I IITerminy wdrożenia dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych
Państwo 
członkowskieOkresy przejściowe, których należy dotrzymaćOstateczny termin upływu okresu 
przejściowego
Republika Czeska1 maja 2004 r. – 18 aglomeracji o RLM > 10 000
31 grudnia 2006 r. – 36 aglomeracji31 grudnia 2010 r.
Węgry31 grudnia 2008 r. – aglomeracje o RLM > 10 000 na obszarach wrażliwych
31 grudnia 2010 r. – aglomeracje o RLM > 15 000 na obszarach zwykłych31 grudnia 2015 r.
31 grudnia 2008 r.  – ścieki przemysłowe 
ulegające biodegradacji z  oczyszczalni 
należących do sektorów przemysłowych 
określonych w załączniku III do dyrektywy
W 2009 r. Węgry zobowiązały się do spełnienia wymogów art. 5 ust. 4 dyrektywy do 2018  r.
RumuniaSystemy zbierania
31 grudnia 2010 r. – 61% ładunku w RLM
31 grudnia 2013 r. – 69% ładunku w RLM
31 grudnia 2015 r. – 80% ładunku w RLM
31 grudnia 2013 r. – wszystkie aglomeracje o RLM > 10 000
31 grudnia 2018 r. Oczyszczanie wtórne lub równoważne (lub bardziej rygorystyczne na obszarach 
wrażliwych)
31 grudnia 2010 r. – 51% ładunku w RLM
31 grudnia 2013 r. – 61% ładunku w RLM
31 grudnia 2015 r. – 77% ładunku w RLM
31 grudnia 2015 r. – wszystkie aglomeracje o RLM > 10 000
Słowacja31 grudnia 2004 r. – 83% całkowitego ładunku ulegającego biodegradacji
31 grudnia 2008 r. – 91% całkowitego ładunku ulegającego biodegradacji
31 grudnia 2010 r. – wszystkie aglomeracje o RLM > 10 000
31 grudnia 2012 r. – 97% całkowitego ładunku ulegającego biodegradacji31 grudnia 2015 r.
54 Odpowiedzi  
Komisji
V
Komisja uważa, że to państwa członkowskie powinny 
decydować o wielkości oczyszczalni ścieków, ponie ‑
waż odnośna dyrektywa nie ustanawia żadnych 
wymogów w tym zakresie (zob. odpowiedź Komisji na 
pkt 65).
Zasadniczo na wielkość oczyszczalni ma wpływ wiele 
czynników, m.in. margines bezpieczeństwa mający na 
celu zapewnienie zgodności z dyrektywą w sprawie 
oczyszczania ścieków komunalnych w dowolnym 
momencie, konieczność radzenia sobie z wahaniami 
sezonowymi/działalnością sezonową np. w związku 
z turystyką, działalnością przemysłową, dużymi ilo ‑
ściami wód opadowych oraz z ewentualną potrzebą 
zapewnienia podłączeń do sieci dodatkowych gospo ‑
darstw domowych, wzrostem liczby mieszkańców itd.
Od 2007 r. korzysta się ze wsparcia w ramach inicja ‑
tywy JASPERS (wspólnej inicjatywy wsparcia pro ‑
jektów w regionach europejskich), mającej na celu 
pomoc państwom członkowskim w poprawie jakości 
wniosków dotyczących dużych projektów, w tym 
ich jakości technicznej, przed ich przedłożeniem do 
współfinansowania z funduszy.
Kwestię przelewów ścieków Komisja omówiła w swojej 
odpowiedzi dotyczącej pkt 54–56.
W odniesieniu do kwestii oceny stężeń granicznych 
Komisja przedstawiła swoje uwagi w odpowiedzi na 
pkt 49 i zalecenie 3 lit. a).
VI
Komisja zgadza się z zaleceniami Trybunału.
VII
Komisja przyjmuje to zalecenie i uważa je za czę ‑
ściowo zrealizowane, ponieważ państwa członkow ‑
skie są zobowiązane do wdrożenia odpowiedniej 
polityki w dziedzinie taryf za wodę zgodnie z art. 9 
ust. 1 ramowej dyrektywy wodnej (DRW) i warun ‑
kiem wstępnym 6.1 załącznika XI do rozporządzenia 
(UE) nr 1303/2013, tj. rozporządzenia w sprawie wspól ‑
nych przepisów (RWP).
Komisja uważa ponadto, że 4 % poziom przystępności 
ma charakter orientacyjny.Streszczenie
III
Komisja nie planuje obecnie zwiększenia sprawozdaw ‑
czości związanej z dyrektywą 91/271/EWG dotyczącą 
oczyszczania ścieków komunalnych (zwaną dalej 
również DOSK lub dyrektywą) w odniesieniu do aglo ‑
meracji poniżej 2 000 RLM, ponieważ w art. 3, 4 i 5 nie 
przewidziano obowiązku w zakresie zbierania i oczysz ‑
czania ścieków w przypadku tego typu aglomeracji. 
Na mocy dyrektywy 2000/60/WE (ramowej dyrektywy 
wodnej) Komisja zwraca się jednak do państw człon ‑
kowskich o dostarczenie pewnych informacji w tym 
zakresie, niezależnie od wielkości aglomeracji. Jakość 
sprawozdawczości powinien ponadto poprawić 
program pilotażowy tworzący uporządkowane ramy 
wdrażania i informacji (program SIIF, z ang. Structured 
Implementation and Information Framework ) (zob. 
odpowiedź Komisji na pkt 29).
Komisja przypomina, że w przypadku aglomeracji 
powyżej 2 000 RLM w ramach prawnych przewidziano 
już, że gospodarstwa domowe muszą być podłączone 
do sieci lub posiadać systemy indywidualne lub inne 
właściwe systemy.
IV
Głównym celem Europejskiego Funduszu Rozwoju 
Regionalnego (EFRR) i Funduszu Spójności w okresie 
programowania 2007–2013 jest zmniejszenie różnic 
w poziomie rozwoju społeczno‑gospodarczego regio ‑
nów UE, niekoniecznie zaś pomoc w dotrzymaniu 
terminów w ramach dyrektywy dotyczącej oczysz ‑
czania ścieków komunalnych. Za ich dotrzymanie 
odpowiedzialne są państwa członkowskie, niezależnie 
od przydzielonego poziomu funduszy. Z tego powodu 
wkład EFRR/FS 2007–2013 może nie wystarczać do 
zaspokojenia wszystkich potrzeb w zakresie infra ‑
struktury kanalizacyjnej zgodnie z terminami określo ‑
nymi we wspomnianej dyrektywie.
W odniesieniu do konieczności uwzględnienia postę ‑
pów we wdrażaniu dyrektywy dotyczącej oczyszcza ‑
nia ścieków komunalnych w sprawozdaniach Komisja 
uważa, że – w przypadku zmian – takie informacje są 
udostępniane i aktualizowane przez państwa człon ‑
kowskie co dwa lata na mocy art. 17 tej dyrektywy.
Odpowiedzi Komisji 55
28
Komisja zauważa, że spadek wielkości ładunku wytwo ‑
rzonych ścieków o 10–15 % w skali państwa człon ‑
kowskiego można uznać za dopuszczalny, ponieważ 
aglomeracje są jak „żywe” organizmy i doświadczają 
ciągłych zmian (np. z powodu emigracji, zamknięcia 
fabryk, itp.). Stały ładunek (RLM) w ciągu wielu lat 
może natomiast wskazywać, że dane liczbowe nie są 
należycie uaktualniane. Spadek liczby aglomeracji 
stanowi logiczną konsekwencję spadku wielkości 
ładunku, wynika także ze zmiennego charakteru 
aglomeracji. Śledzenie zmian pod względem wielkości 
RLM ma większe znaczenie niż śledzenie zmian pod 
względem liczby aglomeracji.
Zmniejszenie wielkości ładunku w Rumunii zostało 
wykazane dopiero w związku z pierwszymi wynikami 
wdrożenia (8. tura sprawozdań) i mogłoby zasadniczo 
zostać uznane za niedopuszczalne. W ramach projektu 
pilotażowego SIIF zainicjowanego w 2013 r. Komisja 
zwróci się do władz o wyjaśnienie powodów takich 
istotnych zmian (również w zakresie liczby aglomera ‑
cji) oraz podjęcie odpowiednich działań (zob. odpo ‑
wiedź Komisji na pkt 29). Rumunia zostanie objęta 
fazą III projektu, rozpoczynającą się w 2015 r.
29
Komisja uruchomiła projekt pilotażowy SIIF w celu 
poprawy organizacji i zarządzania danymi i informa ‑
cjami na szczeblu krajowym oraz informowania decy ‑
dentów politycznych, zainteresowanych stron i ogółu 
społeczeństwa o praktycznych aspektach wdrażania 
prawodawstwa, zgodnie z przepisami dyrektywy 
w sprawie dostępu do informacji i dyrektywy INSPIRE 
(2003/4/WE i 2007/2/WE). Dotyczy on głównie spo ‑
sobu osiągnięcia lub utrzymania zgodności i skupia się 
na potrzebach w zakresie danych i informacji dotyczą ‑
cych aglomeracji, które nie spełniają obowiązujących 
wymogów, oraz na opracowywaniu systemów infor ‑
matycznych łączących różne źródła danych (środowi ‑
skowe, społeczno‑gospodarcze, finansowe, dotyczące 
aspektów prawnych itd.). W projekt zaangażowane 
są następujące kraje: CY, LT oraz SI. Przewiduje się 
włączenie 4 kolejnych krajów (min. RO).Komisja nie przyjmuje jednak drugiej części tego 
zalecenia (tzn. by zapewniono wystarczające środki 
na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem 
i remontem), ponieważ w przypadku braku szcze ‑
gółowych przepisów obowiązek zapewnienia takich 
środków leży w gestii właścicieli lub operatorów infra ‑
struktury kanalizacyjnej, a zatem – w gestii państw 
członkowskich.
Uwagi
22
Komisja analizuje obecnie treść odpowiedzi otrzyma ‑
nych na wspomniane formalne zapytania skierowane 
do tych krajów. W tym kontekście Komisja analizuje, 
czy konieczne są działania następcze w odniesieniu do 
wykazania równoważności poszczególnych systemów 
pod względem ochrony środowiska.
23
Komisja stwierdza, że niniejsza uwaga jest skierowana 
do zainteresowanych państw członkowskich. Dyrek ‑
tywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych 
nie reguluje kwestii podłączenia gospodarstw domo ‑
wych do publicznej sieci kanalizacyjnej. To państwa 
członkowskie decydują, za pomocą przepisów krajo ‑
wych, o konieczności podłączenia do systemu zbior ‑
czego lub, alternatywnie, zastosowania systemów 
indywidualnych lub innych właściwych systemów 
w celu zapewnienia zgodności z art. 3 wspomnianej 
dyrektywy.
26
Wspomniane porozumienie między Węgrami a Rumu ‑
nią wynika z możliwości, jakie stwarza art. 9 dyrek ‑
tywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych.
Ponadto art. 5 ust. 4 dyrektywy odnosi się do ogól ‑
nego zmniejszenia zawartości N i P mającego zasto ‑
sowanie do ścieków doprowadzanych do wszystkich 
oczyszczalni ścieków na danym obszarze, w tym 
oczyszczali obsługujących aglomeracje o RLM poni ‑
żej 10 000.
Odpowiedzi Komisji 56
31
Strategia Komisji w zakresie zgodności z przepisami 
dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komu ‑
nalnych skupia się na największych źródłach emisji 
zanieczyszczeń do wód. Komisja nie narzuca zatem 
państwom członkowskim obowiązku składania 
sprawozdań na temat aglomeracji poniżej 2 000 RLM, 
ponieważ w art. 3, 4 i 5 DOSK nie przewidziano obo ‑
wiązku zbierania i oczyszczania ścieków w przypadku 
tego typu aglomeracji. Zgodnie z ramową dyrek ‑
tywą wodną Komisja zwraca się jednak do państw 
członkowskich o dostarczenie informacji na temat 
wód podlegających znacznym presjom ze względu 
na ścieki komunalne (niezależnie od wielkości danej 
aglomeracji) oraz na temat działań podejmowanych 
w celu osiągnięcia dobrego stanu wód. W poszcze ‑
gólnych przypadkach państwa członkowskie mogą 
podejmować dodatkowe działania w odniesieniu do 
aglomeracji poniżej 2 000 RLM.
33
Komisja uważa, że nie można podawać w wątpliwość 
skuteczności obecnego procesu: dzięki szczegółowym 
wnioskom skierowanym do państw członkowskich 
w 2014 r., do których odnosi się Trybunał, władze 
państw członkowskich zostały poproszone o naj ‑
nowsze dostępne dane dotyczące okresu 2009–2010. 
W praktyce oznacza to, że informacje na temat dotrzy ‑
mania terminów, które wygasły w latach 2009–2010, 
zostaną przez te władze zaktualizowane i zastąpione 
najnowszymi danymi (żądany rok: 2012 lub 2013). 
Ponadto na podstawie danych z 8. tury sprawozdań 
(dotyczącej lat 2011–2012) Komisja będzie w stanie 
ocenić, w jakim stopniu dotrzymano nowych termi ‑
nów, które upłynęły. Te zaktualizowane dane umoż ‑
liwią Komisji, w stosownych przypadkach, wszczęcie 
ewentualnych postępowań w sprawie naruszenia 
przepisów. Jak wskazał Trybunał, Komisja analizuje 
obecnie informacje przekazane przez państwa człon ‑
kowskie w tym zakresie.
37
Komisja uważa, że wskaźniki zaciągnięcia zobowiązań 
na wydatki na poziomie programu we wszystkich 
czterech zainteresowanych państwach członkow ‑
skich na koniec 2013 r. (przedstawione w tabeli 5) są 
zadowalające.W odniesieniu do państw członkowskich objętych SIIF, 
zwłaszcza w odniesieniu do Rumunii, Komisja zamie ‑
rza śledzić w najbliższych latach ewolucję ładunku 
wytwarzanego przez aglomeracje w celu lepszego 
zrozumienia, czy ewentualne zmiany są uzasadnione 
czy też nie.
30
Komisja przypomina, że państwa członkowskie 
nie mają obowiązku sprawozdawczego w związku 
z dyrektywą dotyczącą oczyszczania ścieków komu ‑
nalnych w odniesieniu do aglomeracji poniżej 2 000 
RLM (wnioski Komisji o sprawozdania zgodnie z art. 15 
DOSK dotyczą danych na temat zbierania i oczyszcza ‑
nia ścieków w przypadku aglomeracji powyżej 2 000 
RLM). Państwa członkowskie przesyłają Komisji dodat ‑
kowe sprawozdania zgodnie z art. 16 DOSK, zawiera ‑
jące jedynie ogólne informacje na temat „usuwania 
ścieków komunalnych i osadów”.
Ze względu na proporcjonalność działań oraz w celu 
ograniczenia obciążeń sprawozdawczych Komisja nie 
wymaga sprawozdawczości w odniesieniu do aglo ‑
meracji poniżej 2 000 RLM na mocy art. 15, 16 ani 17 
DOSK. Ponadto Komisja nie zwraca się o informacje, 
które nie są konieczne do weryfikacji zgodności 
z art. 3, 4 i 5 wspomnianej dyrektywy.
Zgodnie z ramową dyrektywą wodną Komisja zwraca 
się do państw członkowskich o dostarczenie informa ‑
cji na temat wód podlegających znacznym presjom ze 
względu na ścieki komunalne (niezależnie od wielko ‑
ści danej aglomeracji) oraz na temat działań podejmo ‑
wanych w celu osiągnięcia dobrego stanu wód, w tym 
wskaźników ilościowych, np. zmniejszenia odprowa ‑
dzanej ilości zanieczyszczeń. Komisja będzie powo ‑
ływać się na przepisy ramowej dyrektywy wodnej 
w celu sprawdzenia aglomeracji zgodnie z art. 7 DOSK.
Odpowiedzi Komisji 57
41
Komisja zauważa, że zgodnie z art. 14 rozporządzenia 
Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. budżet 
Unii Europejskiej przeznaczony na fundusze jest wyko ‑
nywany w ramach zarządzania dzielonego przez pań ‑
stwa członkowskie i Komisję. W ramach tych ustaleń 
ostateczna decyzja o wyborze projektów spoczywa 
na państwach członkowskich, które mają obowią ‑
zek zapewnić, aby wybrane projekty były zgodne 
z odpowiednimi dokumentami programowymi na lata 
2007–2013 przyjętymi przez Komisję oraz prawem UE 
(np. DOSK). Jeżeli żadne wnioski nie zostały złożone/
zatwierdzone w przypadku niektórych większych 
aglomeracji, to – zdaniem Komisji – prawdopodobnie 
wynika to z faktu, że nie zostały one uznane za wystar ‑
czająco „dojrzałe”, aby spełnić kryteria wyboru (takie 
jak dojrzałość techniczna/gotowość do wdrożenia).
43
Zasadniczo dla wszystkich programów na lata 
2007–2013 określono podstawowe/wspólne wskaź ‑
niki produktu, jak również specyficzne dla programu 
wskaźniki produktu i rezultatu, a ich cele zwykle 
odzwierciedlają wspierane rodzaje interwencji (wskaź ‑
nik produktu) lub przewidywany cel odnoszący się do 
potencjalnych beneficjentów (wskaźnik rezultatu).
44
Komisja przyznaje, że niektóre wskaźniki docelowe 
mogą nie zostać osiągnięte w przewidywanym termi ‑
nie (koniec 2015 r.). Jeśli chodzi o realizację wskaźni ‑
ków docelowych, sytuacja w poszczególnych pań ‑
stwach członkowskich jest jednak różna. W każdym 
razie powinna ona zostać poddana przeglądowi po 
zakończeniu programu, ponieważ większość projek ‑
tów dotyczących oczyszczania ścieków zakontrakto ‑
wano dopiero w 2014  r.
49
Zdaniem Komisji fakt, że państwa członkowskie 
określiły bardziej restrykcyjne stężenia graniczne, 
niż przewiduje to DOSK, nie musi pociągać za sobą 
konieczności przeglądu ustawowych ograniczeń okre ‑
ślonych w tej dyrektywie. Państwa członkowskie mają 38
Komisja uznaje, że poziom absorpcji pod koniec 2013 r. 
we wszystkich zainteresowanych państwach człon ‑
kowskich był stosunkowo niski, co oznacza istnienie 
ryzyka umorzenia środków na poziomie programu 
(art. 93 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006). 
Należy jednak podkreślić, że istnieją obiektywne 
przyczyny tego stanu rzeczy, jak na przykład potrzeba 
wzmocnienia zdolności technicznych, prawnych 
i administracyjnych w zainteresowanych państwach 
członkowskich. Ponadto Komisja zauważa, że w przy ‑
padku większości projektów płatności dokonuje się 
zwykle w ostatnich latach realizacji tych projektów (tj. 
2014–2015), jako że ostateczny termin kwalifikowalno ‑
ści wydatków upływa pod koniec 2015 r.
39
Komisja jest świadoma faktu, że kilka projektów 
może nie zostać ukończonych do dnia 31 grudnia 
2015 r. oraz że mogą one zostać podzielone na dwa 
odrębne etapy (zob. również odpowiedź Komisji na 
pkt 40 poniżej). Dlatego też w celu przyspieszenia 
realizacji przedmiotowych programów i wyelimino ‑
wania ryzyka umorzenia środków pod koniec 2014 r. 
powołano grupę zadaniową, której prace skupiają się 
m.in. na przyspieszeniu wdrażania tych programów 
w omawianych czterech państwach członkowskich.
40
Biorąc pod uwagę, że szereg projektów można 
podzielić między dwa okresy programowania, Komi ‑
sja, aby ułatwić zadanie państwom członkowskim, 
zaproponowała zmianę wytycznych dotyczących 
zakończenia programów, która została przyjęta w dniu 
30 kwietnia 2015 r. (decyzja Komisji C(2015) 2771 zmie ‑
niająca decyzję C(2013) 1573). Głównym celem jest 
wprowadzenie większej elastyczności w niektórych 
dziedzinach, w tym, począwszy od 2016 r., dzielenie na 
etapy nieukończonych projektów.
W odniesieniu do Słowacji i Rumunii oraz w mniejszym 
stopniu – Węgier Komisja jest w pełni świadoma, że 
mimo znacznych środków przeznaczonych w ramach 
programów na lata 2014–2020 na działania w obszarze 
oczyszczania ścieków zaspokojenie wszystkich potrzeb 
najprawdopodobniej nie będzie możliwe.
Odpowiedzi Komisji 58
58
Komisja podkreśla, że państwa członkowskie są zobo ‑
wiązane do zapewnienia, by odprowadzanie ścieków 
przemysłowych do systemów zbierania i oczyszczalni 
ścieków komunalnych było zgodne z art. 11 DOSK 
i załącznikiem I.C do tej dyrektywy, natomiast szcze ‑
gółowe przepisy związane ze stężeniami granicznymi 
są regulowane przepisami krajowymi.
64
Komisja podkreśla, że ustalenie sposobu kontroli 
odprowadzania ścieków z zakładów przemysłowych 
leży w gestii państw członkowskich.
65
DOSK nie określa żadnych wymogów dotyczących 
wielkości oczyszczalni ścieków. W art. 4 określono 
jedynie, że ładunek oblicza się na podstawie naj ‑
większego średniotygodniowego ładunku doprowa ‑
dzanego do oczyszczalni w ciągu roku. W związku 
z tym to państwa członkowskie decydują o wielkości 
oczyszczalni.
Nie wykluczając możliwości, że w momencie przepro ‑
wadzania kontroli skala niektórych projektów była za 
duża, Komisja jest zdania, że ostateczna ocena i decy ‑
zja o dokładnym kształcie i wielkości oczyszczalni 
powinny uwzględniać normy zgodne z aktualnym 
stanem techniki, jak również szereg kompleksowych 
parametrów faktycznych i hipotetycznych.
Zasadniczo na wielkość oczyszczalni ma wpływ wiele 
czynników, m.in. margines bezpieczeństwa mający 
na celu zapewnienie zgodności z dyrektywą w spra ‑
wie oczyszczania ścieków komunalnych, konieczność 
radzenia sobie z wahaniami sezonowymi/działalnością 
sezonową np. w związku z turystyką, działalnością 
przemysłową, dużymi ilościami wód opadowych oraz 
z ewentualną potrzebą zapewnienia podłączeń do 
sieci dodatkowych gospodarstw domowych, wzro ‑
stem liczby mieszkańców itd.
Od 2007 r. korzysta się ze wsparcia w ramach inicja ‑
tywy JASPERS (wspólnej inicjatywy wsparcia pro ‑
jektów w regionach europejskich), mającej na celu 
pomoc państwom członkowskim w poprawie jakości 
wniosków dotyczących dużych projektów, w tym 
ich jakości technicznej, przed ich przedłożeniem do 
współfinansowania z funduszy.prawo wykraczać poza określone w niej wymogi. Poza 
tym państwa członkowskie są również zobowiązane 
do przestrzegania innych odpowiednich dyrektyw1 
w obszarze ochrony/jakości wody.
54
Komisja zwróciła uwagę na ten problem i rozpoczęła 
badanie kwestii przelewów (zob. pkt 56), które umoż ‑
liwi uzyskanie bardziej szczegółowych informacji na 
ten temat na poziomie państw członkowskich, a tym 
samym sformułowanie bardziej precyzyjnych wnio ‑
sków dotyczących odnośnych danych.
Komisja zajęła się już problemem ogromnych zanie ‑
czyszczeń spowodowanych przelewami w Londynie 
oraz Whitburn i wszczęła postępowania w sprawie 
uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego 
przed Trybunałem Sprawiedliwości UE (C ‑301/10, 
z dnia 18 października 2012 r.). Ponieważ jednak 
w DOSK brak jest konkretnych wymogów w odnie ‑
sieniu do przelewów, a jedynie stwierdza się, że 
„państwa członkowskie zadecydują o środkach lub 
metodach ograniczających... [przelewy]” (załącznik 
IA), Komisja musi najpierw zgromadzić informacje 
na temat rodzaju środków stosowanych na szczeblu 
państw członkowskich, ich skuteczności i ich zasto ‑
sowania w praktyce, zanim będzie mogła w systema ‑
tyczny sposób zająć się problemem zanieczyszczeń 
powodowanych przelewami na poziomie UE.
Zbiorcza odpowiedź Komisji na  
pkt 55 i 56
Komisja uważa, że badanie, o którym mowa w pkt 
56, umożliwi dokonanie pogłębionej oceny sytuacji 
w każdym z państw członkowskich, co w chwili obec ‑
nej nie jest możliwe. Na podstawie wniosków wycią ‑
gniętych z oceny Komisja może postanowić o przepro ‑
wadzeniu dochodzenia w odniesieniu do tych państw 
członkowskich, gdzie stwierdzono, że złe zarządzanie 
przelewami może wiązać się z problemem zanieczysz ‑
czania przez nieoczyszczone ścieki.
1 W szczególności ramowa dyrektywa wodna (2000/60/WE) 
oraz pokrewne dyrektywy w sprawie wód podziemnych 
(dyrektywa 2006/118/WE) i substancji priorytetowych (dyrektywa 
w sprawie środowiskowych norm jakości 2008/105/WE), a także, 
między innymi, dyrektywa w sprawie wody pitnej (dyrektywa 
98/83/WE), dyrektywa w sprawie jakości wody w kąpieliskach 
(dyrektywa 2006/7/WE), dyrektywa ramowa w sprawie strategii 
morskiej (2008/56/WE), dyrektywa siedliskowa (92/43/EWG) 
(w szczególności art. 6), oraz rozporządzenie (WE) nr 854/2004 
(w szczególności załącznik II.A.6).
Odpowiedzi Komisji 59
76
Komisja zasadniczo zgadza się, że osadu nie należny 
składować na terenie obiektu oraz że w bliższej lub 
dalszej przyszłości należy go usunąć i przenieść na 
ostateczne miejsce przeznaczenia.
83
Komisja zastanawia się nad zmianą rozporządzenia 
2003/2003 w sprawie nawozów. Jednym z rozważa ‑
nych wariantów jest ustanowienie prawnie wiążących 
wartości granicznych dla metali ciężkich oraz ewen ‑
tualnie objęcie osadów ściekowych, które spełniają 
te wymagania, zmienionym rozporządzeniem ze 
względu na ich właściwości nawożące.
84
Na obecnym etapie Komisja nie zamierza proponować 
zmian w dyrektywie w sprawie osadów ściekowych. 
Zanim podejmie jakiekolwiek decyzje w sprawie 
przeglądu tego aktu, dokona najpierw ewentualnego 
przeglądu rozporządzenia w sprawie nawozów.
87
Komisja zgadza się, że coraz więcej badań wskazuje 
na obecność mikrodrobin plastiku w wodzie słodkiej 
i morskiej, a ścieki mogą stanowić źródło ich emisji.
88
Komisja rozważa obecnie możliwość zaproponowania 
zmian w rozporządzeniu w sprawie nawozów w 2015 r. 
(zob. też pkt 83 i 84).
95
Komisja podkreśla, że w ramowej dyrektywie wod ‑
nej (art. 9) wymaga się zapewnienia – w terminie do 
2010 r. – odpowiedniego wkładu różnych użytkowni ‑
ków wody do zwrotu kosztów usług wodnych.67
Należy zbadać, jakie są koszty ograniczenia dopro ‑
wadzanej wody czystej, ponieważ znaczna redukcja 
może być bardzo droga. Jeśli udział czystej wody 
w całkowitej ilość wód dopływających jest wysoki, 
należy zbadać, jak go ograniczyć w racjonalny pod 
względem kosztów sposób.
67 Tiret drugie
Komisja zgadza się, że proponowane rozwiązanie 
można by stosować w przypadkach, gdy jest ono 
poparte odpowiednimi analizami, polegającymi na 
porównaniu planowanych kosztów remontu z oczeki ‑
wanymi korzyściami.
71 Tiret pierwsze
Komisja uważa, że koszty oczyszczania osadu z jed ‑
nej strony zależą od wyboru stosowanej technologii, 
a z drugiej – od ostatecznego przeznaczenia osadu 
pochodzącego z oczyszczalni.
71 Tiret trzecie
Komisja popiera ideę analizy porównawczej w celu 
poprawy efektywności środowiskowej instalacji 
wodnych. W odpowiedzi na europejską inicjatywę 
obywatelską „Right2Water” (COM(2014) 177 final) 
Komisja zobowiązała się do rozważenia idei analizy 
porównawczej dotyczącej jakości wody i usług wod ‑
nych, a we wrześniu 2014 r. zorganizowała spotkanie 
zainteresowanych stron. W trakcie tego dialogu 
podkreślono, że pojęcie analizy porównawczej jest 
stosowane w szerokim znaczeniu. Należy dokonać 
wyraźnego rozróżnienia pomiędzy zwiększeniem 
przejrzystości stanowiącym cel w świetle inicjatywy 
obywatelskiej a analizą porównawczą stanowiącą 
dodatkowe narzędzie zarządzania. W tym ostatnim 
znaczeniu analiza porównawcza jest opracowywana 
dla obiektów i specjalnych sieci wspierających taką 
analizę ( benchmarking networks ), co umożliwia ocenę 
efektywności poprzez porównanie podobnych 
obiektów na podstawie złożonego zestawu danych 
i wskaźników. Rola Komisji w tym zakresie ogranicza 
się jednak do ułatwiania dialogu na temat wymiany 
najlepszych praktyk.
Odpowiedzi Komisji 60
97
Komisja również uważa, że istnieje ryzyko, że z przy ‑
czyn związanych z rentownością operatorzy mogą 
zaniechać niezbędnych czynności związanych 
z utrzymaniem oczyszczalni. Jednak z powodu braku 
konkretnych ram prawnych kwestia skuteczności ope ‑
ratorów leży w gestii państw członkowskich.
98
Komisja uważa, że odpowiedni system opłat jest 
ważny nie tylko z punktu widzenia wkładu EFRR, lecz 
także potrzebny do stabilności finansowania operacji 
w dłuższej perspektywie. Zniechęcające skutki stoso ‑
wanej dotychczas zasady zwrotu kosztów znacznie 
się poprawią, ponieważ w okresie programowania 
2014–2020 beneficjenci niekoniecznie muszą przepro ‑
wadzać analizę kosztów i korzyści w celu określenia 
luki w finansowaniu projektu, lecz mogą korzystać 
ze zryczałtowanej procentowej stawki dochodów 
w wysokości 25 %.
99
Jeżeli państwa członkowskie postanowią zastosować 
stawkę zryczałtowaną na poziomie 25 %, zgodnie 
z art. 61 ust. 3 lit. a) rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 
Komisja rzeczywiście związana jest ograniczeniami 
narzuconymi przez te ramy prawne.
Wspólna odpowiedź na pkt 101–105
Zob. odpowiedź Komisji na pkt 98.Wnioski i zalecenia
106
Komisja uważa, że niski poziom absorpcji funduszy na 
koniec 2013 r. może wynikać np. z potrzeby wzmoc ‑
nienia zdolności technicznych, prawnych i admini ‑
stracyjnych w czterech zainteresowanych państwach 
członkowskich, a także faktu, że w przypadku większo ‑
ści projektów płatności dokonuje się zwykle w ostat ‑
nich latach realizacji tych projektów (tj. 2014–2015), 
jako że ostateczny termin kwalifikowalności wydatków 
upływa pod koniec 2015 r.).
Komisja zgadza się, że odpowiedni system opłat jest 
ważny nie tylko z punktu widzenia wkładu EFRR, lecz 
także potrzebny jest do stabilności finansowania dofi ‑
nansowywanej infrastruktury kanalizacyjnej. Zgod ‑
nie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego 
i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., 
potencjalne zniechęcające skutki zasady zwrotu 
kosztów powinny się stopniowo zmniejszać, ponie ‑
waż w odniesieniu do gospodarki wodnej państwa 
członkowskie są zobowiązane do spełnienia warunku 
wstępnego 6.1 i przedstawienia dowodów na to, że 
w przypadku infrastruktury wodnej współfinansowa ‑
nej z ww. funduszy przestrzegane są przepisy okre ‑
ślone w art. 9 ramowej dyrektywy wodnej dotyczące 
zwrotu kosztów usług wodnych.
Komisja przyjmuje do wiadomości ustalenie Trybu ‑
nału, że blisko jedna trzecia badanych obiektów jest 
zbyt duża. Proszę zapoznać się także z odpowiedzią 
Komisji na uwagi zawarte w pkt 65.
107 Tiret drugie
W kwestii spadku liczby aglomeracji Komisja jest 
zdania, że śledzenie zmian pod względem wielkości 
RLM ma większe znaczenie niż śledzenie zmian pod 
względem liczby aglomeracji. Komisja zagwarantuje 
działania następcze w związku z sytuacją w Rumunii 
w ramach projektu pilotażowego SIIF (zob. odpowiedź 
Komisji na pkt 28 i 29).
Odpowiedzi Komisji 61
Zalecenie 1 c)
Komisja przyjmuje to zalecenie i uznaje, że zostało 
ono już zrealizowane w przypadku aglomeracji o RLM 
powyżej 2 000. W odniesieniu do tych aglomeracji 
dyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komu ‑
nalnych przewiduje zapewnienie systemów zbierania 
bądź też systemów pojedynczych lub innych właści ‑
wych systemów.
Zalecenie 1 d)
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Opóźnienie pomiędzy rokiem referencyjnym i publi ‑
kacją sprawozdania przez Komisję wynika z wielu 
różnych czynników proceduralnych i prawnych, 
zarówno na poziomie państw członkowskich, jak 
i Komisji (takich jak procedury wewnętrzne państw 
członkowskich, kontrola jakości dostarczonych 
danych, liczba aglomeracji, ustalanie priorytetów itd.). 
Komisja uważa, że istniejące systemy sprawozdaw ‑
czości państw członkowskich nie umożliwiają skróce ‑
nia terminów składania sprawozdań, co zasadniczo 
byłoby jednak pożądane, ponieważ systemy krajowe 
opóźniają sprawozdanie Komisji. Komisja pracuje nad 
przyspieszeniem własnej sprawozdawczości i zbiera ‑
niem najnowszych danych od państw członkowskich 
dzięki opracowaniu projektu pilotażowego z udziałem 
wybranych państw członkowskich, tj. narzędzia spra ‑
wozdawczego SIIF.
Zalecenie 1 e)
Komisja przyjmuje to zalecenie.
W ramach realizacji programu „lepszych uregulo ‑
wań prawnych” Komisja rozpocznie – niezależnie od 
przedmiotowej kontroli Trybunału – szeroko zakrojony 
przegląd wymogów dotyczących sprawozdawczości 
na mocy unijnych przepisów dotyczących ochrony 
środowiska2.
2 COM(2015) 215 final. Lepsze wyniki dzięki lepszemu stanowieniu 
prawa – komunikat Komisji z dnia 19 maja 2015 r.Tiret trzecie 
Komisja uważa, że na mocy DOSK gromadzi informa ‑
cje niezbędne i użyteczne, a na podstawie ramowej 
dyrektywy wodnej może zażądać dodatkowych infor ‑
macji do konkretnych celów (zob. odpowiedź Komisji 
na pkt 30 i 31).
108
Komisja stwierdza, że długotrwałość procesu jest spo ‑
wodowana dużą liczbą aglomeracji w całej UE. Narzę ‑
dzie sprawozdawcze SIIF powinno jednak usprawnić 
proces składania sprawozdań na szczeblu krajowym. 
W ramach 8. tury sprawozdawczej na podstawie DOSK 
Komisja zwróciła się o dane dotyczące lat 2011 lub 
2012.
Zalecenie 1 a)
Komisja nie przyjmuje tego zalecenia.
Komisja nie planuje obecnie zwiększenia sprawozdaw ‑
czości na podstawie DOSK w odniesieniu do aglome ‑
racji poniżej 2 000 RLM posiadających systemy zbie ‑
rania. Zgodnie z ramową dyrektywą wodną Komisja 
zwraca się jednak do państw członkowskich o dostar ‑
czenie informacji na temat wód podlegających 
znacznym presjom ze względu na ścieki komunalne 
(niezależnie od wielkości danej aglomeracji) oraz na 
temat działań podejmowanych w celu osiągnięcia 
dobrego stanu ekologicznego i chemicznego wód.
Zalecenie 1 b)
Komisja przyjmuje to zalecenie. W chwili obecnej 
Komisja nie zamierza wprowadzać systematycznej 
weryfikacji liczby aglomeracji poniżej 2 000 RLM za 
pośrednictwem regularnych sprawozdań na mocy 
art. 15 i 17 DOSK. Komisja podejmie jednak działania 
następcze w przypadkach, w których poinformowano 
ją o znacznych zmianach lub w których dowiedziała 
się o takich zmianach za pomocą innych środków, 
takich jak program pilotażowy dotyczący uporządko ‑
wanych ram wdrażania i informacji (SIIF).
Odpowiedzi Komisji 62
W odniesieniu do aglomeracji o RLM powyżej 2 000 
jest ono już realizowane, ponieważ w taki obowiązek 
istnieje już na mocy art. 17 DOSK. Sprawozdawczość 
w oparciu o art. 17 DOSK ma na celu pogodzenie 
potrzeb sprawozdawczych z postępami we wdraża ‑
niu tej dyrektywy. Zgodnie z tym artykułem państwa 
członkowskie udostępniają i aktualizują takie informa ‑
cje co dwa lata – w przypadku zmian. Ponadto dzięki 
nowemu formatowi sprawozdań (przyjętemu na 
mocy decyzji 2014/431/UE z dnia 26 czerwca 2014 r.) 
państwa członkowskie mogą przekazać informacje 
na temat wdrażania programów, w tym informacje na 
temat przewidywanych inwestycji, wykorzystanych 
funduszy i terminów w odniesieniu do poszcze ‑
gólnych zgłoszonych projektów. Jednym z celów 
programu pilotażowego SIIF jest udostępnienie tych 
informacji ogółowi społeczeństwa.
W przypadku aglomeracji o RLM poniżej 2 000 Komisja 
uważa, że taki wymóg spowodowałby niepotrzebne 
obciążenia sprawozdawcze, a ostatecznie prowadziłby 
do nieścisłości w danych przedstawianych przez pań ‑
stwa członkowskie. Ponadto w DOSK nie przewidziano 
obowiązku sprawozdawczego w odniesieniu do tego 
typu aglomeracji.
Zalecenie 2 b)
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Programy na lata 2014–2020 koncentrują się głównie 
na aglomeracjach powyżej 2 000 RLM. Jest to również 
celem wymogów sprawozdawczych określonych 
w art. 17 DOSK (zob. również odpowiedź na pkt a) 
powyżej).
111
Zdaniem Komisji o zezwoleniach dla oczyszczalni ście ‑
ków powinny decydować państwa członkowskie.109
Komisja również przyznaje, że w przypadku czterech 
zbadanych państw członkowskich istnieje ryzyko 
umorzenia środków na poziomie programu, zgodnie 
z art. 93 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006. 
Główne powody opóźnienia w realizacji zostały przed ‑
stawione w odpowiedzi Komisji na pkt 38 i 106.
W celu znalezienia sposobów na przyspieszenie reali ‑
zacji przedmiotowych programów i wyeliminowanie 
ryzyka umorzenia środków pod koniec 2014 r. powo ‑
łano grupę zadaniową, której prace skupiają się m.in. 
na przyspieszeniu wdrażania tych programów przez 
cztery (4) zainteresowane państwa członkowskie.
Ponadto w celu zapewnienia sprawnego zakończenia 
szeregu projektów Komisja zaproponowała zmianę 
wytycznych dotyczących zakończenia programów, 
mającą na celu wprowadzenie większej elastyczności 
w niektórych dziedzinach, w tym – począwszy od 
2016 r. – możliwość podziału nieukończonych pro ‑
jektów na etapy (zob. również odpowiedź Komisji na 
pkt 40).
110
Głównym celem Europejskiego Funduszu Rozwoju 
Regionalnego (EFRR) i Funduszu Spójności w okresie 
programowania 2007–2013 jest zmniejszenie róż ‑
nic w poziomie rozwoju społeczno‑gospodarczego 
regionów UE, niekoniecznie zaś pomoc w dotrzyma ‑
niu terminów w ramach DOSK. Za ich dotrzymanie 
odpowiedzialne są państwa członkowskie, niezależnie 
od przydzielonego poziomu funduszy. Z tego powodu 
wkład EFRR/FS 2007–2013 może nie wystarczać do 
zaspokojenia wszystkich potrzeb w zakresie infra ‑
struktury kanalizacyjnej zgodnie z terminami określo ‑
nymi we wspomnianej dyrektywie.
Zalecenie 2 a)
Komisja przyjmuje to zalecenie częściowo.
Odpowiedzi Komisji 63
Zalecenie 3 c)
Komisja przyjmuje to zalecenie i zamierza zbadać tę 
możliwość w świetle wyników stosownego najnow ‑
szego badania.
Zalecenie 3 d)
Komisja przyjmuje to zalecenie Trybunału.
Zgodnie z rozporządzeniem dotyczącym okresu 
programowania 2014–2020 Komisja będzie opierać się 
na niezależnych ekspertyzach (w tym JASPERS), aby 
upewnić się, że oczyszczalnie ścieków są odpowied ‑
niej wielkości Jednak decyzja o ewentualnym prze ‑
prowadzaniu analizy kosztów i korzyści leży w gestii 
państw członkowskich.
Zalecenie 3 e)
Komisja przyjmuje to zalecenie. Komisja pragnie 
jednak zwrócić uwagę, że państwa członkowskie nie 
są prawnie zobowiązane do stosowania istniejących 
praktyk ani udziału w działaniach dotyczących analizy 
porównawczej (zob. również odpowiedź Komisji na 
uwagi w pkt 71).
116
Komisja uważa, że długoterminowe składowanie lub 
przechowywanie osadów ściekowych w Rumunii nie 
jest trwałym rozwiązaniem i nie powinno być akcepto ‑
wane we współfinansowanych projektach.
117
Komisja zastanawia się nad zmianą rozporządzenia 
2003/2003 w sprawie nawozów. Jednym z rozważa ‑
nych wariantów jest ustanowienie prawnie wiążących 
maksymalnych wartości granicznych metali ciężkich 
oraz ewentualnie objęcie osadów ściekowych, które 
spełniają te wymagania, zmienionym rozporządze ‑
niem ze względu na ich właściwości nawożące.114
Poza ogólnym obowiązkiem określonym w art. 4, 
DOSK nie reguluje kwestii wielkości oczyszczalni. 
Należy ponadto zauważyć, że tego rodzaju infrastruk ‑
tura ma długi okres trwałości i trudno jest ocenić jej 
odpowiednią wielkość w perspektywie krótkoter ‑
minowej. Zasadniczo na wielkość oczyszczalni ma 
wpływ wiele czynników, m.in. margines bezpieczeń ‑
stwa mający na celu zapewnienie zgodności z DOSK 
w perspektywie długoterminowej, konieczność 
radzenia sobie z wahaniami sezonowymi/działalnością 
sezonową np. w związku z turystyką, dużymi ilościami 
wód opadowych oraz ewentualnymi nowymi podłą ‑
czeniami do sieci z powodu wzrostu liczby ludności 
(zob. również odpowiedź Komisji na pkt 65).
Zalecenie 3 a)
Komisja nie przyjmuje tego zalecenia. W chwili 
obecnej Komisja nie zamierza przeprowadzać oceny 
zasadności stężeń granicznych określonych w DOSK, 
ani też dokonywać przeglądu tej dyrektywy w nieda ‑
lekiej przyszłości.
Zalecenie 3 b)
Komisja nie przyjmuje tego zalecenia.
Przygotowując swój komunikat w sprawie kontroli 
środowiskowych w 2012 r., Komisja dokonała szero ‑
kiej oceny przepisów i kontroli związanych z unijnym 
prawodawstwem w dziedzinie ochrony środowiska. 
Prace te pokazały, że w szeregu państw członkowskich 
informacje na temat zdolności systemów kontroli 
były bardzo ograniczone, poza tym istniały różnice 
w stosowanych sankcjach3. Komisja jest jednak zdania, 
że kwestiami rodzaju, liczby i częstotliwości kontroli 
i inspekcji najskuteczniej zajmą się państwa człon ‑
kowskie – na podstawie szacowanego ryzyka. Jeśli 
chodzi o grzywny, obecnie prowadzone są kontrole 
zgodności w oparciu o przepisy państw członkowskich 
wdrażające dyrektywę 2008/99/WE4, która między 
innymi przewiduje sankcje wobec osób fizycznych 
i prawnych w przypadku najpoważniejszych naruszeń 
prawa ochrony środowiska, w tym przepisów dyrek ‑
tywy 91/271/EWG (DOSK).
3 http://ec.europa.eu/environment/legal/law/pdf/Final%20
report%20inspections.pdf
4 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/99/WE 
z dnia  19 listopada 2008  r. w sprawie ochrony środowiska poprzez 
prawo karne (Dz.U. L 328 z 6.12.2008, s. 28–37 ).
Odpowiedzi Komisji 64
Zalecenie 5 a)
Komisja przyjmuje to zalecenie. Państwa członkow ‑
skie są zobowiązane do wdrożenia odpowiedniej 
polityki w dziedzinie taryf za wodę zgodnie z art. 9 
ust. 1 ramowej dyrektywy wodnej (DRW) i warun ‑
kiem wstępnym 6.1 załącznika XI do rozporządzenia 
1303/2013, tj. rozporządzenia w sprawie wspólnych 
przepisów (RWP).
Komisja podkreśla jednak, że ze względu na komplek ‑
sowość uwarunkowań mających wpływ na wartość 
wody oraz fakt, że współczynnik przystępności ceno ‑
wej na poziomie 4 % ma charakter orientacyjny, usta ‑
lenie jego ostatecznej wysokości wchodzi w zakres 
kompetencji państw członkowskich.
Zalecenie 5 b)
Komisja nie przyjmuje tego zalecenia.
W przypadku braku szczegółowych przepisów obo ‑
wiązek zapewnienia środków na wydatki związane 
z utrzymaniem i remontem leży w gestii właścicieli lub 
operatorów infrastruktury kanalizacyjnej, a zatem – 
w gestii państw członkowskich.Zalecenie 4 a)
Komisja nie przyjmuje tego zalecenia. Komisja stale 
zachęca państwa członkowskie do uwzględnienia 
odpowiedniego oczyszczania osadu w materialnej 
części dużych projektów, w odniesieniu do których 
składane są wnioski o finansowanie z funduszy. Na 
podstawie istniejących ram prawnych Komisja nie 
może jednak narzucić tej praktyki państwom człon ‑
kowskim, ponieważ nie mają one obowiązku uwa ‑
runkowania płatności końcowych od zapewnienia 
odpowiedniego rozwiązania w zakresie ponownego 
wykorzystywania osadu kanalizacyjnego.
Zalecenie 4 b)
Komisja przyjmuje to zalecenie częściowo. Na obec ‑
nym etapie Komisja nie zamierza proponować zmian 
w dyrektywie w sprawie osadów ściekowych. Zanim 
podejmie jakiekolwiek decyzje w sprawie przeglądu 
tego aktu, dokona najpierw ewentualnego przeglądu 
rozporządzenia w sprawie nawozów.
118
Komisja podkreśla, że w ramowej dyrektywie wod ‑
nej (art. 9) wymaga się zapewnienia – w terminie do 
2010 r. – odpowiedniego wkładu różnych użytkowni ‑
ków wody do zwrotu kosztów usług wodnych.
Komisja uważa, że odpowiedni system opłat jest 
ważny nie tylko z punktu widzenia wkładu EFRR, lecz 
także potrzebny do stabilności finansowania operacji 
w dłuższej perspektywie. Zniechęcające skutki stoso ‑
wanej dotychczas zasady zwrotu kosztów znacznie 
się poprawią, ponieważ w okresie programowania 
2014–2020 beneficjanci niekoniecznie muszą przepro ‑
wadzać analizę kosztów i korzyści w celu określenia 
luki w finansowaniu projektu, lecz mogą korzystać 
ze zryczałtowanej procentowej stawki dochodów 
w wysokości 25%.
JAK OTRZYMAĆ PUBLIKACJE UE
Publikacje bezpłatne:
  jeden egzemplarz:  
w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)
  kilka egzemplarzy (lub mapy, plakaty):  
w przedstawicielstwach Unii Europejskiej (http://ec.europa.eu/represent_pl.htm)  
w delegaturach Unii Europejskiej w krajach poza UE: (http://eeas.europa.eu/delegations/index_pl.htm)  
kontaktując się z Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_pl.htm)  
lub dzwoniąc pod numer 00 800 6 7 8 9 10 11 (numer bezpłatny w całej UE) (*).
(*)  Informacje są udzielane nieodpłatnie, większość połączeń również jest bezpłatna (niektórzy operatorzy,  
hotele lub telefony publiczne mogą naliczać opłaty).
Publikacje płatne:
 w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)
Ścieki i osady ściekowe mogą mieć niekorzystny wpływ na 
jakość wód i gleb. W związku z tym UE przyjęła stosowne 
dyrektywy i udzieliła wsparcia finansowego na rzecz 
budowy systemów zbierania ścieków oraz oczyszczalni.
Trybunał przeprowadził kontrolę w zakresie wdrażania 
dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych 
w czterech państwach członkowskich położonych 
w dorzeczu Dunaju. Zbadał on również próbę obejmującą 
28 oczyszczalni, aby przekonać się, w jaki sposób 
oczyszczają one ścieki, wykorzystują osady ściekowe 
i zapewniają trwałość finansową.
Przedstawione przez Trybunał zalecenia dotyczą 
sprawozdawczości, sposobów zwiększania skuteczności, 
wydajności i trwałości oczyszczalni, adekwatności stężeń 
granicznych, wykorzystania osadów ściekowych 
i monitorowania zanieczyszczeń w  osadach.
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y