SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Sprawozdanie z postępów w wykonaniu dyrektywy 2006/32/WE w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych i dyrektywy 2004/8/WE w sprawie promowania kogeneracji w oparciu o zapotrzebowanie na ciepło użytkowe na rynku wewnętrznym energii.

Wprowadzenie

Dyrektywa 2006/32/WE[1] w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych (dyrektywa w sprawie usług energetycznych) ma na celu zwiększenie ekonomiczności i efektywności końcowego wykorzystania energii przez ustanawianie orientacyjnych celów, środków zachęcających oraz ram instytucjonalnych, finansowych i prawnych niezbędnych do usunięcia przeszkód i niedociągnięć rynku, które uniemożliwiają efektywne końcowe wykorzystanie energii. Dyrektywa ma również na celu stworzenie warunków do rozwoju i promocji rynku usług energetycznych oraz do realizacji programów oszczędzania energii i innych środków służących zwiększeniu efektywności końcowego wykorzystania energii.

Dyrektywa w sprawie usług energetycznych dotyczy dystrybucji i detalicznej sprzedaży energii, realizacji środków służących zwiększeniu efektywności końcowego wykorzystania energii, z wyjątkiem działań objętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji oraz — do pewnego stopnia — sił zbrojnych. Dotyczy ona sprzedaży detalicznej, dostaw i dystrybucji dużych nośników energii opartych na sieci, takich jak energia elektryczna lub gaz ziemny, jak również innych źródeł energii, takich jak systemy lokalnego ogrzewania, olej opałowy, węgiel kamienny i brunatny, produkty energetyczne pochodzące z leśnictwa i rolnictwa i paliwa transportowe.

Zgodnie z art. 14 ust. 2 dyrektywy w sprawie usług energetycznych państwa członkowskie miały obowiązek przygotować drugi Plan działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii (EEAP) i przekazać go Komisji nie później niż do dnia 30 czerwca 2011 r[2].

W art. 14 ust. 5 dyrektywy w sprawie usług energetycznych nałożono na Komisję obowiązek oceny postępu państw członkowskich w zakresie osiągania krajowych celów związanych z oszczędnością energii na podstawie EEAP.

Dlatego też - w odpowiedzi na obowiązek określony w art. 14 ust. 5 dyrektywy w sprawie usług energetycznych - niniejsze sprawozdanie podsumowuje ocenę dokonaną przez Komisję i sprawozdanie z drugich EEAP. Sprawozdanie sporządzono później, niż przewidywano, ponieważ nie wszystkie państwa członkowskie przedłożyły swoje EEAP przed upływem terminu określonego w dyrektywie w sprawie usług energetycznych.

Wysokosprawna kogeneracja zapewnia znaczący potencjał w zakresie osiągania oszczędności energetycznych w UE, ponieważ ciepło produkowane podczas wytwarzania energii nie marnuje się, ale również jest wykorzystywane. Ten potencjał nie został jeszcze w pełni wykorzystany. Dyrektywa 2004/8/WE[3] w sprawie promowania kogeneracji w oparciu o zapotrzebowanie na ciepło użytkowe na rynku wewnętrznym energii (dyrektywa w sprawie kogeneracji) ma na celu ułatwienie instalacji i obsługi obiektów kogeneracyjnych, aby oszczędzać energię i przeciwdziałać zmianie klimatu. Dyrektywa w sprawie kogeneracji powinna w perspektywie krótkoterminowej umożliwić konsolidację istniejących instalacji kogeneracyjnych i promocję nowych obiektów, a w perspektywie długoterminowej stworzyć niezbędne ramy w zakresie wysokosprawnej kogeneracji w celu zmniejszenia emisji.

Zgodnie z art. 10 dyrektywy w sprawie kogeneracji państwa członkowskie były zobowiązane do opublikowania sprawozdania z wyników analizy i ocen przeprowadzonych w związku z gwarancją pochodzenia energii, krajowym potencjałem w zakresie wysokosprawnej kogeneracji oraz z istniejącymi ramami prawnymi i regulacyjnymi dotyczącymi kogeneracji.

Zgodnie z art. 11 dyrektywy w sprawie kogeneracji Komisja ma obowiązek publikowania regularnych sprawozdań z postępów w osiąganiu celów tej dyrektywy. Niniejszy raport stanowi spełnienie tego wymogu. Sprawozdanie sporządzono później, niż przewidywano, ponieważ nie wszystkie państwa członkowskie przedłożyły swoje EEAP w terminie określonym w dyrektywie w sprawie kogeneracji.

Należy podkreślić, że dyrektywy w sprawie usług energetycznych i kogeneracji zostaną niemal w pełni uchylone przez dyrektywę w sprawie efektywności energetycznej[4] z dniem 5 czerwca 2014 r. Jednak obowiązek ustalenia celu określony w art. 4 dyrektywy w sprawie usług energetycznych zostanie uchylony dopiero z dniem 1 stycznia 2017 r.

Do niniejszego sprawozdania dołączono dokument roboczy służb Komisji (SWD (2013) 541 final), w którym szczegółowo przedstawiono stosowanie dyrektywy w sprawie usług energetycznych i dyrektywy w sprawie kogeneracji przez państwa członkowskie i w którym dokonano oceny postępów w zakresie efektywności energetycznej dostaw energii oraz w końcowym wykorzystaniu energii. Przedstawiono również szczegółową analizę EEAP każdego z państw członkowskich.

Wykonanie dyrektywy 2006/32/WE w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych

Dyrektywa w sprawie usług energetycznych nakładała na państwa członkowskie obowiązek określenia i dążenia do osiągnięcia krajowego orientacyjnego celu na 2016 r. w zakresie oszczędzania energii na poziomie przynajmniej 9 % oszczędności energii końcowej.[5]. Większość przepisów tej dyrektywy została zastąpiona bardziej szczegółowymi postanowieniami dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Jednak wymogi dotyczące celu w zakresie oszczędzania energii na poziomie 9 % zostaną uchylone dopiero w 2017 r. Chociaż występują istotne różnice w obliczeniach i metodologii, to cel określony w dyrektywie w sprawie usług energetycznych należy postrzegać jako krok poczyniony przez UE w kierunku osiągnięcia bardziej ambitnego celu, jakim jest ograniczenie zużycia energii o 20 % do 2020 r.

Dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie do składania sprawozdań z najważniejszych przyjętych i planowanych środków zwiększenia efektywności energetycznej zawartych w ich EEAP. Ogółem, biorąc pod uwagę złożoność drugich EEAP złożonych przez państwa członkowskie w latach 2011–2012 w ramach dyrektywy w sprawie usług energetycznych, dokładność zawartego w tych planach opisu krajowych środków z zakresu polityki i uwzględnienie kluczowych sektorów, można stwierdzić, że ich jakość znacznie przewyższała jakość pierwszych EEAP złożonych w latach 2007–2008. Znajduje to odzwierciedlenie również w oszczędnościach energii, których osiągnięcie przewiduje się w wyniku wdrożenia nowych środków zawartych w drugich EEAP.

Ponieważ dyrektywa w sprawie usług energetycznych skupia się na oszczędnościach w zakresie końcowego wykorzystania energii oraz usług energetycznych –, wyłączając, tak jak wyszczególniono, większość środków służących poprawie efektywności energetycznej po stronie podaży i środków służących poprawie efektywności energetycznej uczestników systemu handlu uprawnieniami do emisji –, wiele drugich EEAP szczegółowo przedstawia podjęte lub planowane działania mające na celu zwiększenie efektywności dostaw energii. Ponadto plany EEAP opisują różnorodne środki służące poprawie efektywności energetycznej poza usługami energetycznymi.

Budownictwo odpowiada za największą część potencjalnych oszczędności w zakresie energii w UE, a osiągnięcie poprawy efektywności energetycznej w tym sektorze jest priorytetowym celem państw członkowskich. Prawie wszystkie państwa członkowskie określiły w swoich drugich EEAP środki dotyczące zarówno nowych, jak i istniejących budynków, a także budynków mieszkalnych i usługowych[6]. Oszczędności uzyskane dzięki przepisom budowlanym i działaniom w zakresie budownictwa stanowią istotną część całkowitych krajowych oszczędności, z których niektóre obejmują wczesne oszczędności uzyskane dzięki przepisom wdrażanym od 1995 r. Podobnie jak w pierwszym okresie sprawozdawczym, tak i teraz kluczowym elementem EEAP jest sektor budownictwa mieszkaniowego. 17 państw członkowskich poinformowało o zakrojonych na dużą skalę programach renowacji budynków.

Niektóre państwa członkowskie uwzględniają w swoich oszczędnościach szacunki w zakresie wpływów poszczególnych przepisów prawodawstwa UE na efektywność energetyczną, na przykład rozporządzeń wykonawczych dotyczących ekoprojektu i etykietowania energetycznego.

W odniesieniu do finansowania środków służących oszczędzaniu energii niektóre państwa członkowskie poinformowały o wykorzystaniu funduszy UE, jak również o dochodach uzyskanych ze sprzedaży jednostek przyznanej emisji (AAU) na podstawie protokołu z Kioto[7]. Jednocześnie na obszarze całej UE można zaobserwować coraz intensywniejsze dążenia do zaangażowania sektora prywatnego w finansowanie środków służących poprawie efektywności energetycznej.

W drugim okresie sprawozdawczym liczba obiecujących środków horyzontalnych wzrosła w stosunku do pierwszego okresu sprawozdawczego. Zgodnie z powyższym zobowiązania dotyczące oszczędności energii stanowią teraz kluczowy element działań zmierzających do zwiększenia poziomów oszczędności energii. W pięciu państwach członkowskich funkcjonują już sprawdzone systemy tzw. „białych certyfikatów”[8]. Dwa państwa członkowskie informują w swoich drugich EEAP o zbliżającym się wprowadzeniu takich systemów. Przedsiębiorstwa usług energetycznych (ESCO) pozostają kolejnym kluczowym obszarem w zakresie finansowania efektywności energetycznej w UE. Zgodnie z powyższym niektóre państwa członkowskie zgłaszają potrzebę zapewnienia wzorów umów na usługi energetyczne i przyjęcia prawodawstwa umożliwiającego otwarcie usług energetycznych w sektorze publicznym dla ESCO lub usunięcie przeszkód prawnych uniemożliwiających takie działanie. Jednocześnie w trakcie pierwszego okresu sprawozdawczego zauważono, że wiele ze zgłoszonych środków dotyczących ESCO nie zawiera szczegółowego opisu konkretnych działań, jakie miałyby zostać podjęte w tym zakresie.

Państwa członkowskie podały, że w 2010 r. całkowite oszczędności energii końcowej wyniosły około 59 Mtoe (milion ton oleju ekwiwalentnego). Ta liczba przekracza o ok. 35 % sumę pośrednich celów w zakresie oszczędności energii, które 27 państw członkowskich ustanowiło w pierwszych EEAP złożonych w 2008 r. Zgłoszone cele pośrednie w zakresie oszczędności wahają się od 1,8 % zużycia referencyjnego na Litwie do 9 % w Niemczech i Szwecji, gdzie orientacyjne cele na 2016 r. zawarte w dyrektywie w sprawie usług energetycznych zostały osiągnięte na koniec okresu przejściowego.

Na 2016 r. przewiduje się całkowite oszczędności energii końcowej w wysokości ok. 132 Mtoe[9], co znacznie przekracza orientacyjny cel w wysokości 9 % odpowiadający ok. 89 Mtoe. Hiszpania i Niemcy przewidują najwyższe poziomy oszczędności energii, natomiast 4 inne państwa członkowskie zgłosiły na 2016 r. oszczędności wynoszące mniej niż 9 % ich referencyjnego zużycia energii. Porównując poziomy oszczędności państw członkowskich, należy jednak brać pod uwagę nie tylko zgłoszone i przewidywane poziomy oszczędności, ale też sposoby ich obliczania. Aby oszacować wysokość oszczędności, zastosowano wiele różnorodnych podejść. Dlatego wielkości przedstawione poniżej w tabeli 1 mogą służyć jedynie jako przybliżony wskaźnik faktycznych oszczędności, jakie może uzyskać UE. Podejścia stosowane w poszczególnych krajach zostały zanalizowane bardziej szczegółowo w załączonym do niniejszego sprawozdania dokumencie roboczym służb Komisji.

Z powyższego przeglądu postępów działań w zakresie zwiększania efektywności energetycznej w UE wynika, że pomiędzy pierwszym a drugim okresem sprawozdawczym w ramach dyrektywy w sprawie usług energetycznych nastąpiło wiele pozytywnych zmian. Upowszechnione stosowanie przewodnika i wzorów zapewnionych przez Komisję przyczyniło się do ogólnego polepszenia jakości EEAP. Niektóre państwa członkowskie mogłyby jednak jeszcze bardziej poprawić jakość sprawozdań przez uwzględnienie w nich szczegółowego opisu środków i konkretnych sposobów ich wdrażania, a także przez wyjaśnienie metod użytych w celu określenia poziomu oszczędności energii. Druga runda sprawozdań wskazuje na możliwości dalszej poprawy jakości informacji uwzględnianych w EEAP w celu wykazania, czy i w jaki sposób państwa członkowskie mogą osiągnąć cele w zakresie oszczędności energii.

Tabela 1: Cele w zakresie oszczędności energii końcowej w ramach EEAP, prognozy na 2016 r. i oszczędności deklarowane na 2010 r.

|| Docelowe oszczędności energii końcowej w 2010 r. (ekwiwalent pierwotny kursywą) || Deklarowane oszczędności energii końcowej w 2010 r. (ekwiwalent pierwotny kursywą) || Przewidywane oszczędności energii końcowej w 2016 r. (ekwiwalent pierwotny kursywą)

państwo członkowskie || Mtoe || % zużycia referencyjnego || Mtoe || % zużycia referencyjnego || Mtoe || % zużycia referencyjnego

Austria || 0,428 || 2,0 % || 1,180 || 5,5 % || 1,874 || 8,8 %

Belgia || 0,789 || 3,0 % || 1,301 || 4,9 % || 2,985 || 11,4%

Bułgaria[10] || 0,209 || 3,0 % || 0,305 || 4,4 % || 1,066 || 15,3 %

Cypr[11] || 0,060 || 3,3 % || 0,066 || 3,6 % || 0,191 || 10,4 %

Republika Czeska[12] || 0,355 || 1,8 % || 0,532 || 2,7 % || 1,596 || 8,2 %

Dania || 0,449 || 3,0 % || 0,664 || 4,4 % || 1,285 || 8,6 %

Estonia || 0,061 || 2,3 % || 0,079 || 3,0 % || 0,213 || 8,1 %

Finlandia || 0,507 || 3,0 % || 1,040 || 6,1 % || 2,123 || 12,5 %

Francja || 5,000 || 3,8 % || 5,159 || 3,9 % || 18,000 || 13,5 %

Niemcy || 12,181 || 6,1 % || 17,937 || 9,0 % || 33,868 || 17,1 %

Grecja[13] || 0,439 || 2,8 % || 0,794 || 5,1 % || 1,415 || 9,0 %

Węgry || 0,152 || 1,0 % || 0,293 || 1,9 % || 1,371 || 9,0 %

Irlandia || 0,559 || 4,5 % || 0,523 || 4,2 % || 1,576 || 12,6 %

Włochy || 3,066 || 2,7 % || 4,102 || 3,6 % || 10,880 || 9,6 %

Łotwa || 0,006 || 0,2 % || 0,294 || 8,8 % || 0,299 || 9,0 %

Litwa || 0,054 || 1,5 % || 0,067 || 1,8 % || 0,341 || 9,4 %

Luksemburg || 0,045 || 2,7 % || 0,128 || 7,6 % || 0,238 || 14,1 %

Malta || 0,011 || 3,0 % || 0,014 || 3,8 % || 0,033 || 9,0 %

Niderlandy || 0,978 || 2,0 % || 2,278 || 4,7 % || 6,416 || 13,1 %

Polska || 1,021 || 2,0 % || 3,037 || 5,9 % || 5,779 || 11,3 %

Portugalia || 0,344 || 1,9 % || 0,662 || 3,6 % || 2,240 || 12,2 %

Rumunia[14] || 0,940 || 3,0 % || 2,222 || 7,1 % || 2,800 || 9,0 %

Słowacja || 0,224 || 3,0 % || 0,668 || 9,0 % || 0,671 || 9,0 %

Słowenia || 0,102 || 2,5 % || 0,101 || 2,5 % || 0,591 || 14,5 %

Hiszpania[15] || 2,179 || 3,0 % || 4,720 || 6,5 % || 13,126 || 18,1 %

Szwecja || 2,003 || 6,3 % || 2,846 || 9,0 % || 4,626 || 14,6 %

Zjednoczone Królestwo || 11,737 || 9,0 % || 8,547 || 6,6 % || 17,816 || 13,7 %

Ogólne poziomy osiągniętych i przewidywanych w EEAP oszczędności są wyższe niż inne wskaźniki stopnia poprawy efektywności energetycznej. Zgodnie z drugimi EEAP państwa członkowskie korzystające przede wszystkim ze wskaźników opartych na metodach odgórnych deklarują poprawę efektywności energetycznej na poziomie 6,6 % w trzyletnim okresie przejściowym (2007—2010) lub średnią roczną poprawę na poziomie ponad 2,1 % zużycia referencyjnego. Wartość ta pozostaje w sprzeczności ze średnim poziomem zmniejszenia finalnej energochłonności, wynoszącym ok. 1,2% w latach 2000—2009, jak wynika z danych zebranych w ramach projektu Odyssee[16]. Znaczny wzrost stopnia rocznej poprawy wynikający z planów EEAP może nie być wyłącznie rezultatem intensyfikacji działań politycznych, ale także dodatkowych czynników strukturalnych i statystycznych, jak również niezgodności danych i nakładania się zestawianych informacji o skutkach różnych środków podejmowanych na szczeblu krajowym.

Państwa członkowskie korzystające z metod oddolnych lub metod powiązanych z konkretnymi środkami w celu ustalenia deklarowanych oszczędności wykazują oszczędności na poziomie 5,1 % referencyjnego zużycia energii do 2010 r. Ta wartość również wydaje się wysoka, gdy uwzględnimy fakt, że wartości ustalone na podstawie metod odgórnych, w przeciwieństwie do metod oddolnych, powinny wykluczać niezależne oszczędności, mimo iż uwzględniają pewne wczesne oszczędności. . Istnieje również pewne ryzyko podwójnego liczenia, w przypadku gdy taka sama wartość zaoszczędzonych kWh może wynikać z zastosowania kilku środków z zakresu polityki.

Tabela 2: Przegląd środków związanych z dostawami zawartych w drugich planach EEAP[17]

Państwo członkowskie || Środki dotyczące przesyłania energii elektrycznej i strat związanych z dystrybucją || Środki promujące wysokosprawną kogenerację || Środki nadające priorytet innym wysokosprawnym elektrowniom, w tym wiatrowym i fotowoltaicznym || Środki wspierające systemy lokalnego ogrzewania lub zwiększające ich wydajność || Środki promujące zarządzanie obciążeniem sieci || Środki promujące lub rozwijające inteligentne sieci || Środki na rzecz poprawy efektywności dostaw ropy i gazu || Dobrowolne porozumienia sprzyjające oszczędnościom po stronie podaży || Środki podejmowane w celu wspierania konkurencji wśród dostawców

AT || || X || || X || || || || ||

BE || || X[18] || || || || || || ||

BG || X || X || || X || || X || || ||

CY || X || X || X || || || || || ||

CZ || || X || X || X || || || || ||

DK || X || || || X[19] || || || X || X ||

EE || X || X || || X || || || X || || X

FI || || || || || || || || X ||

FR || || || || || || X || || ||

DE || || X[20] || || || || || || || X

GR || X || X || X || X || || || || ||

HU || || || || X || || || || ||

IE || X || || X || || X || X || || X || X

IT || X || X || X || || || X || || ||

LT || X || X || X || X || || X || X || ||

LV || || X || || || || || || ||

LU || || X || || || || || || ||

MT || X || X || || || || X || || ||

NL || || X || || || || || || ||

PL || X || || || X || || X || || ||

PT || || X || || || || || || ||

RO || || || || || || || || ||

SK || || X || || || || || || ||

SI || || X || X || X || || X || || X ||

ES || || X || X || || || || || ||

SE || || || || X || || X || || ||

UK || || || || || || X || || ||

Wdrożenie dyrektywy 2004/8/WE w sprawie promowania kogeneracji

Wysokosprawna kogeneracja (definiowana jako równoczesne wytwarzanie energii cieplnej i energii elektrycznej lub mechanicznej w trakcie tego samego procesu) wykazuje znaczący potencjał w zakresie oszczędności energii, ale pozostaje w dużej mierze niewykorzystana na obszarze UE. Dlatego celem dyrektywy w sprawie kogeneracji jest ustanowienie wspólnych przejrzystych ram służących promowaniu i ułatwieniu budowy elektrowni kogeneracyjnych. Dyrektywa powinna w krótkiej perspektywie umożliwić konsolidację istniejących instalacji kogeneracyjnych i promocję nowych elektrowni. W perspektywie średnio- i długoterminowej dyrektywa powinna prowadzić do utworzenia niezbędnych ram dla wysokosprawnej kogeneracji w celu zmniejszenia emisji CO2 i innych substancji oraz przyczynić się do zrównoważonego rozwoju.

Na mocy dyrektywy w sprawie kogeneracji państwa członkowskie były zobowiązane do przeprowadzenia analizy krajowego potencjału dla stosowania wysokosprawnej kogeneracji, a także oceny przeszkód i ram administracyjnych oraz niezawodności systemu gwarancji pochodzenia (art. 10 ust. 1 dyrektywy w sprawie kogeneracji). Co cztery lata, poczynając od 21 lutego 2007 r., państwa członkowskie miały obowiązek ocenić postęp działań mających na celu zwiększenie udziału wysokosprawnej kogeneracji (CHP) w dostawach energii. Państwa członkowskie były zobowiązane do opublikowania drugich krajowych sprawozdań z postępów do dnia 11 października 2011 r., a Komisja na podstawie tych sprawozdań ma obowiązek zweryfikować stosowanie dyrektywy w sprawie kogeneracji. Wszystkie państwa członkowskie spełniły obowiązek polegający na analizie krajowego potencjału dla stosowania wysokosprawnej kogeneracji, barier w realizacji tego potencjału oraz ocenie ram administracyjnych, w tym systemu gwarancji pochodzenia. Wszystkie państwa członkowskie przedłożyły również, choć z opóźnieniami, pierwsze i drugie sprawozdanie z postępów zgodnie z wymogiem dyrektywy w sprawie kogeneracji. Aby ułatwić proces przekazywania informacji i zapewnić porównywalne dane w procesie oceny, Komisja udostępniła państwom członkowskim nieobowiązkowe wzory i ankiety, jednak niektóre państwa członkowskie nie skorzystały z tych ankiet i wzorów lub nie wypełniły ich w całości. Doprowadziło to do różnic w jakości, kompletności i metodologii. W związku z tym informacje zawarte w krajowych sprawozdaniach z postępów zwiększania udziału wysokosprawnej kogeneracji często nie są porównywalne i różnią się co do stopnia szczegółowości i kompleksowości. Dotyczy to również krajowych analiz potencjału.

Mimo że dyrektywa w sprawie kogeneracji została transponowana do prawa krajowego, w niektórych państwach członkowskich system gwarancji pochodzenia lub metody używane do obliczeń ilości energii wytwarzanej z wysokosprawnej kogeneracji nie funkcjonowały w pełni w 2010 r. lub były rzadko używane w praktyce. Krajowe przepisy dotyczące działania sieci dotyczące włączenia i dostępu wysokosprawnej kogeneracji do sieci zostały wdrożone na różne sposoby i znacząco się od siebie różnią. Choć poczyniono postępy w zakresie zwiększania obiektywności i przejrzystości zasad działania sieci, to warunki planowania połączeń i pobierania opłat z nimi związanych w dalszym ciągu często są złożone i uciążliwe, zwłaszcza w przypadku kogeneracji rozproszonej.

Państwa członkowskie miały również obowiązek oceny przeszkód utrudniających stosowanie kogeneracji. Państwa członkowskie za najpowszechniejsze przeszkody utrudniające stosowanie kogeneracji uznały ceny paliw, zapotrzebowanie na ciepło i chłodzenie, złożoność prawa, brak promowania i zasady dostępu do sieci elektroenergetycznych. Pozostałe istotne przeszkody to ryzyko ekonomiczne, niepewności związane z systemem handlu emisjami, brak infrastruktury (ciepłowniczej) i zasobów finansowych, brak świadomości i niski stan zaawansowania pewnych technologii.

W drugim sprawozdaniu z postępów większość państw członkowskich przekazała informacje o swoich systemach wsparcia kogeneracji, choć takie informacje nie były prawnie wymagane. Taryfy gwarantowane, wyższe ceny i gwarantowana cena zakupu dla kogeneracji to najczęściej wymieniane w okresie sprawozdawczym (do 2010 r.) formy wsparcia używane w siedemnastu państwach członkowskich. Tym mechanizmom podtrzymywania cen w piętnastu państwach członkowskich towarzyszyły dotacje kapitałowe. W wielu państwach członkowskich zastosowano też zwolnienia z podatku przemysłowego i energetycznego oraz przyspieszoną amortyzację. Niektóre z państw członkowskich połączyły kilka mechanizmów wsparcia, np. system certyfikatów połączony z systemem kwot (cztery państwa członkowskie). Występują znaczne różnice w zakresie, warunkach i czasie trwania krajowych systemów wsparcia. Systemy wsparcia często dotyczyły określonego segmentu kogeneracji, np. wybieranego według paliwa (np. biomasa) lub mocy (np. poniżej 10 MW[21]).

Od momentu wejścia w życie dyrektywy w sprawie kogeneracji w 2004 r. postęp w zakresie zwiększania udziału wysokosprawnej kogeneracji pozostał niewielki. Udział kogeneracji w produkcji energii elektrycznej brutto w 27 państwach członkowskich wzrósł z 10,5 % w 2004 r. do 11,2 % w 2011 r. W wartościach bezwzględnych wytwarzanie energii w skojarzeniu wzrosło o 38 TWh[22]: z 337 TWh w 2004 r. do 375 TWh w 2011 r.

Na podstawie krajowych sprawozdań przedłożonych zgodnie z art. 10 dyrektywy w sprawie kogeneracji, odzwierciedlających sytuację do 2010 r. ze szczególnym uwzględnieniem okresu od 2008 r., można stwierdzić, że państwa członkowskie znacznie różnią się od siebie, jeśli chodzi o ogólne zmiany w zakresie wytwarzania energii elektrycznej w ramach wysokosprawnej kogeneracji.

W 2009 r. odnotowano niewielki spadek udziału kogeneracji w całkowitym wytwarzaniu energii, zwłaszcza w przemyśle, co prawdopodobnie było spowodowane pogorszeniem koniunktury gospodarczej, po którym w 2010 r. nastąpiło ożywienie gospodarcze. W latach 2008–2009 odnotowano wzrost mocy wytwórczej energii elektrycznej, jednak produkcja energii elektrycznej spadła, ujawniając niepełne wykorzystanie mocy. Produkcja ciepła z kogeneracji ustabilizowała się i nie odnotowano żadnego spadku. Ogółem od 2004 r. następuje stały wzrost w tym zakresie. Niewielki wzrost spowodowany jest przede wszystkim zwiększonym udziałem systemów lokalnego ogrzewania w sektorze mieszkaniowym, handlowym i w sektorze usług.

Udział kogeneracji w produkcji ciepła waha się od ponad 30 % w Szwecji (40 %), Bułgarii (33 %), Republice Czeskiej (33 %) i Estonii (31 %) do mniej niż 1 % w Grecji, na Malcie i na Cyprze. W tym okresie daje się zauważyć stały wzrost użycia gazu ziemnego (z 39 % do 48 %) jako paliwa stosowanego przy kogeneracji, natomiast węgiel kamienny i brunatny wykazują tendencję spadkową (z 35 % do 21 %). W przypadku biomasy i biogazu odnotowano ogólną tendencję wzrostową z 9 % w 2005 r. do 15 % w 2010 r. Najpowszechniejszą technologią pozostaje turbina parowa upustowo-kondensacyjna, wykazuje ona jednak ciągły spadek z 40 % w 2005 r. do 36 % w 2010 r, podczas gdy udział turbin gazowo-parowych rośnie (z 23 % w 2005 r. do 29 % w 2010 r.). Choć udział wysokosprawnej kogeneracji w rynku energii elektrycznej rośnie, to ogółem poczyniono niewielkie postępy, osiągając zaledwie 12 % udziału w produkcji energii elektrycznej zamiast ekonomicznego potencjału w wysokości 21 %, określonego przez państwa członkowskie w analizach potencjału krajowego[23].

Wniosek

W praktyce wynikiem wykonania dyrektywy w sprawie usług energetycznych są przede wszystkim środki związane z końcowym zużyciem energii, np. programy remontu i renowacji budynków. EEAP państw członkowskich wykazują wysoki poziom oszczędności energii końcowej osiągniętych do 2010 r. i wskazują, że większość państw członkowskich z łatwością przekroczy orientacyjny cel w wysokości 9 % ustalony na 2016 r. Jest to bardzo zachęcające i świadczy o tym, że zaangażowanie państw członkowskich ma wyraźne przełożenie na oszczędności energii. Nie można zaprzepaścić tych postępów na drodze do osiągnięcia ambitnego celu UE na 2020 r., zakładającego oszczędności energii w wysokości 20%, oraz do konkretnej transpozycji i wykonania dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, będącej kluczowym narzędziem osiągnięcia tego celu.

W odniesieniu do dyrektywy w sprawie kogeneracji odnotowano umiarkowany wzrost w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji, głównie z uwagi na zwiększony udział systemów lokalnego ogrzewania w sektorze mieszkaniowym, handlowym i w sektorze usług. Od 2004 r. odnotowuje się stały wzrost w zakresie wytwarzania ciepła z kogeneracji.

Na obecnym etapie wniosków dotyczących dodatkowych środków lub poprawek do dyrektywy w sprawie usług energetycznych lub kogeneracji nie uważa się za zasadne. Jest to spowodowane tym, że obie te dyrektywy zostaną uchylone i zastąpione przez dyrektywę w sprawie efektywności energetycznej, która przejęła ich postanowienia i zaostrzyła wymagania stawiane państwom członkowskim.

[1] Dz.U. L 114 z 27.4.2006, s. 64.

[2] Chorwacja przedstawiła EEAP w kwietniu 2013 r., choć nie była do tego zobowiązana na mocy dyrektywy w sprawie usług energetycznych, ponieważ obowiązek ten powstał przed przystąpieniem Chorwacji do UE.

[3] Dz.U. L 52 z 21.2.2004, s. 50.

[4] Dyrektywa 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej, Dz. U. L 315 z 14.11.2012, s. 1.

[5] Załącznik I do dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie powinny obliczać swój cel, odnosząc się do swojego średniego krajowego rocznego końcowego zużycia energii z ostatnich pięciu lat poprzedzających wykonanie tej dyrektywy.

[6] Zob. pkt 3.2 załączonego dokumentu roboczego służb Komisji SWD(2013) 541 final w sprawie sprawozdania z postępów działań w zakresie zwiększania efektywności energetycznej w Unii Europejskiej.

[7] Zob pkt 4 załączonego dokumentu roboczego służb Komisji SWD(2013) 541 final

[8] Certyfikaty wydane przez niezależne jednostki certyfikujące, potwierdzające roszczenia uczestników rynku w związku z oszczędnościami energii, uzyskanymi w efekcie zastosowania środków poprawy efektywności energetycznej (art. 3 pkt. s dyrektywy w sprawie usług energetycznych).

[9] Zob. pkt 4.9 i tabela 10 załączonego dokumentu roboczego służb Komisji SWD(2013) 541 final

[10] Dane za 2016 r dla Bułgarii przedstawiają całkowite oszczędności wykazane w EEAP, ustalone metodami oddolnymi.

[11] Dane dla Cypru, Irlandii i Niderlandów przedstawiono w formie Ekwiwalentu Energii Pierwotnej. Ponieważ w dyrektywie w sprawie usług energetycznych nie zdefiniowano dokładnie pojęć oszczędności energii „pierwotnej” ani „końcowej”, państwa członkowskie przedstawiły dane oparte na własnych definicjach tych pojęć.

[12] Republika Czeska nie określa wyraźnie osiągniętych przez siebie oszczędności pośrednich. Wielkość z 2010 r. przedstawiona powyżej stanowi jedną trzecią wartości przewidzianej na 2016 r.

[13] Aby uwzględnić wpływy recesji, Grecja dostosowała bardzo wysoką wartość oszczędności pośrednich obliczoną na podstawie metod odgórnych, tak aby otrzymać bardziej realistyczny przedział uzyskanych oszczędności. Przedstawiona tu wartość z 2010 r. przedstawia dolny kraniec przedziału. Brak jednoznacznych prognoz oszczędności energii na 2016 r. Przedstawione wartości zakładają osiągnięcie orientacyjnego celu, jakim są oszczędności energii na poziomie 9 %.

[14] Brak prognoz oszczędności energii na 2016 r. dla Rumunii. Przedstawione tu wartości na rok 2016 r. odzwierciedlają orientacyjny cel w wysokości 9 % zawarty w dyrektywie w sprawie usług energetycznych.

[15] W przypadku Hiszpanii sposób wyliczenia zawartego w dyrektywie w sprawie usług energetycznych celu oszczędności energii w wysokości 9 %. nie wynika jasno z EEAP.

[16] Finansowany przez UE projekt dotyczący wskaźników efektywności energetycznej (http://www.odyssee-indicators.org/), korzystający z metod odgórnych podobnych do tych zastosowanych przez wiele państw członkowskich w drugich EEAP.

[17] Tabela zawiera dane o charakterze opisowym, aby pokazać, że państwa członkowskie podejmują różne środki w ramach swoich drugich EEAP. Liczba krzyżyków nie jest powiązana z kompleksowością ani jakością środków zawartych w drugich EEAP.

[18] Odrębne środki w regionie Walonii, Flandrii i Brukseli.

[19] Wspomniano o środku lub strategii, ale nie podano szczegółów.

[20] Środki w zakresie kogeneracji opisane w EEAP skupiają się głównie na instalacjach końcowych lub mikrokogeneracyjnych.

[21] Megawatów.

[22] Terawatogodzin.

[23] Załącznik X do oceny skutków dotyczącej dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, (SEC(2011) 779 final).