[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 12.11.2010

KOM(2010) 667 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Jedenaste sprawozdanie w sprawie praktycznych przygotowań do rozszerzenia strefy euro

{SEK(2010) 1373}

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Jedenaste sprawozdanie w sprawie praktycznych przygotowań do rozszerzenia strefy euro

WPROWADZENIE

Dnia 13 lipca 2010 r. Rada przyjęła decyzję, w której stwierdziła, że Estonia spełnia warunki konieczne do przyjęcia euro[1]. Estonia przystąpi do strefy euro w dniu 1 stycznia 2011 r., w następstwie czego łączna liczba państw członkowskich, w których obowiązuje wspólna waluta, wzrośnie do siedemnastu. Kurs wymiany między koroną estońską a euro został nieodwołalnie ustalony na 15,6466 korony estońskiej za 1 euro[2].

Rozpoczął się właśnie ostatni etap praktycznych przygotowań do przejścia na euro w Estonii. W niniejszym sprawozdaniu dokonano oceny stanu praktycznych przygotowań do wprowadzenia euro w Estonii, przy czym w szczególności uwzględniono kwestie przygotowań do wprowadzenia gotówki euro do obiegu gospodarczego, środków mających służyć ochronie konsumentów w okresie przejścia na euro (takich jak tzw. „porozumienie na rzecz uczciwych cen”) oraz kampanii informacyjnej towarzyszącej temu wydarzeniu. Zawiera ono również krótki przegląd wyników najnowszego badania opinii publicznej na temat euro w ośmiu państwach członkowskich z Europy Środkowo-Wschodniej, które nie przyjęły jeszcze wspólnej waluty (tj. również w Estonii).

Załączony dokument roboczy służb Komisji zawiera szczegółowe informacje dotyczące przygotowań do wprowadzenia euro w pozostałych państwach członkowskich UE, które nie przyjęły jeszcze tej waluty i nie korzystają z prawnej klauzuli opt-outu .

STAN PRZYGOTOWAń DO PRZEJśCIA NA EURO W ESTONII

W dniu 14 października 2010 r. Estonia przyjęła dziewiątą wersję krajowego „planu przyjęcia euro”. W porównaniu z poprzednią wersją z kwietnia 2010 r. została ona w dużej mierze zaktualizowana celem uwzględnienia:

- udziału około 180 urzędów poczty estońskiej w procesach zaopatrzenia ogółu ludności w gotówkę euro i wycofania z obiegu koron estońskich;

- dystrybucji wśród ogółu obywateli 600 000 pakietów bilonu począwszy od dnia 1 grudnia 2010 r.;

- wykorzystania w bankomatach banknotów o nominale 20 euro w okresie podwójnego obiegu, co ma służyć ograniczeniu liczby banknotów o nominale 50 euro wydawanych przez bankomaty, a tym samym ułatwieniu placówkom handlu detalicznego wydawania reszty wyłącznie w euro;

- bardziej szczegółowego planu i opisu szkoleń na temat gotówki euro dla podmiotów zajmujących się zawodowo obsługą gotówki.

Zasadniczo należy stwierdzić, że działania te są bardzo pomocne i przyczynią się do usprawnienia i ogólnego sukcesu procesu przejścia na wspólną walutę, natomiast bardziej szczegółowe uwagi zawarto w poszczególnych punktach poniżej.

Przygotowania do wymiany środków pieniężnych

Środki pieniężne denominowane w euro zostaną wprowadzone do obiegu trzema głównymi kanałami: przez banki komercyjne, bankomaty oraz placówki handlu detalicznego.

Estonia pożyczy z Eurosystemu 44,89 mln banknotów euro , które zostaną dostarczone przez bank centralny Finlandii, a także zamówiła 194 mln monet euro w celu zastąpienia znajdujących się w obiegu koron estońskich i zapewnienia zapasów niezbędnych ze względów logistycznych. Monety te będą miały estońską stronę narodową i zostaną wybite w mennicy Finlandii. Bicie monet już się rozpoczęło i do połowy września wyprodukowano około 40 % zamówionych monet. Pozostała część zamówienia zostanie wybita i dostarczona stopniowo do końca marca 2011 r.

Już przed dniem przejścia na euro banki oraz ich klienci zostaną wstępnie (banki) i wtórnie (klienci) zaopatrzeni w banknoty i monety euro o łącznej wartości 235 mln euro, co odpowiada około 40 % wartości estońskich koron znajdujących się w obiegu. Wstępne zaopatrzenie w monety euro rozpoczęło się w połowie września, natomiast rozpoczęcie wstępnego zaopatrzenia w banknoty planowane jest na 15 listopada. Do połowy września estoński bank centralny (Eesti Pank) podpisał umowy o wstępnym zaopatrzeniu z dziesięcioma bankami. Wdrożono już ramowe warunki wtórnego zaopatrzenia klientów banków komercyjnych w monety euro, ale do początku października banki nie zgłosiły jeszcze żadnego wydania gotówki euro. Wtórne zaopatrywanie w banknoty euro rozpocznie się 1 grudnia. Estonia będzie przy tym pierwszym państwem członkowskim, które zastosuje nowe uproszczone wytyczne EBC w sprawie zaopatrzenia wtórnego[3], przygotowane na podstawie doświadczeń zgromadzonych w trakcie wcześniejszych operacji przejścia na euro. Detaliści, którzy podpiszą uproszczoną umowę o zaopatrzenie wtórne, najpóźniej na pięć dni kalendarzowych przed przejściem na euro otrzymają do 10 000 euro[4].

Policja będzie eskortowała wszystkie profesjonalne transporty gotówki euro , w tym transporty monet oraz zaopatrzenie bankomatów, co zapewni wysoki poziom ochrony. Największe przedsiębiorstwo konwojenckie przewidziało wynajęcie dodatkowych pojazdów w sąsiadujących państwach członkowskich, jeżeli okazałoby się to konieczne do sprostania zwiększonemu zapotrzebowaniu na transporty gotówki w okresie poprzedzającym dzień wprowadzenia euro i w okresie po nim następującym, a także zainwestowało w nowy sprzęt służący do sortowania gotówki euro oraz kontrolowania jej jakości.

Estońskie organy ścigania zintensyfikowały działania mające zapobiegać fałszowaniu euro, opierając się na programie Perykles.

Estonia zamówiła 600 000 minipakietów bilonu w euro – co oznacza mniej więcej jeden pakiet na gospodarstwo domowe – które począwszy od 1 grudnia będą do kupienia w bankach i urzędach pocztowych. Cena sprzedaży minipakietu zawierającego 42 monety wynosi 200 koron (przy wartości nominalnej 200,12 koron, względnie 12,79 euro). W ramach jednego zakupu nie będzie można nabyć więcej niż 5 minipakietów. Począwszy od 1 stycznia 2011 r. będą ponadto sprzedawane dodatkowe ilości (oprócz tych 600 000 minipakietów) celem zaspokojenia zapotrzebowania kolekcjonerów na nowe monety euro. Minipakiety bilonu są niezwykle pomocne, ponieważ przyzwyczają obywateli do nowych monet jeszcze przed dniem przejścia na euro i ułatwią detalistom wydawanie reszty wyłącznie w euro. Eesti Pank powinien w związku z tym starannie monitorować sprzedaż minipakietów, tak by zagwarantować, że we wszystkich częściach kraju dostępna jest ich wystarczająca ilość. Dobrym zwyczajem jest także przygotowanie dodatkowej ilości minipakietów w celu zaspokojenia popytu ze strony kolekcjonerów, tak by uniknąć sytuacji, w której „wypierają” oni z tego rynku zwykłych użytkowników monet.

Największe przedsiębiorstwo konwojenckie rozpoczęło przygotowywanie pakietów bilonu euro dla detalistów , które będą rozprowadzane wśród podmiotów gospodarczych bezpośrednio lub poprzez banki. Oferowane będą dwa rodzaje pakietów – o wartości 111 euro (8 rulonów z monetami euro) lub 198 euro (15 rulonów). We wrześniu przedsiębiorstwo otrzymało zamówienia na 40 000 tego rodzaju pakietów, ale planuje przygotować ich ponad dwa razy więcej. Są to znaczne ilości w porównaniu z dotychczasowymi procesami przejścia na euro, co jest godne pochwały, gdyż istotne jest uniknięcie sytuacji, kiedy to detalistom brakuje bilonu euro w okresie przejściowym, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, że w tym napiętym okresie transporty gotówki do sklepów mogą być rzadsze.

Banki komercyjne zapewnią możliwość wymiany koron na euro po kursie wymiany oraz bez żadnych opłat lub ograniczeń[5] co do wymienianej kwoty we wszystkich oddziałach oferujących usługi gotówkowe co najmniej między dniem 1 grudnia 2010 r. a końcem czerwca 2011 r. Usługa ta oferowana będzie następnie w ograniczonej liczbie oddziałów do końca grudnia 2011 r. Aby ułatwić wymianę waluty, banki komercyjne przedłużą godziny otwarcia w okresie przejścia na euro, tj. już w grudniu, i przewidują zaangażowanie dodatkowego personelu. Większość oddziałów banków będzie czynna w dniu 1 stycznia od godziny 12:00. Co najmniej jeden z dużych banków zapowiedział, że w przypadku kolejek w jego oddziałach w pierwszej kolejności obsługiwani będą detaliści (dzięki wprowadzeniu dla nich odrębnego systemu biletów wskazujących numer w kolejce). Stanowi to przykład dobrego rozwiązania, do wprowadzenia którego należy zachęcać wszystkie banki, by ułatwić detalistom zadanie wydawania reszty wyłącznie w euro.

W okresie przejściowym oddziały banków będą również co do zasady unikać wydawania banknotów o wysokich nominałach (200 i 500 euro), tak by ograniczyć wśród detalistów ryzyko braku bilonu na wydawanie reszty.

W połowie września istniały już plany szkoleń dla pracowników banków, a same szkolenia miały się właśnie rozpocząć. Przygotowania w zakresie dostosowania terminali kart bankowych do euro są należycie zaawansowane i nie powinny w tym względzie wystąpić żadne szczególne problemy. Przełączenie tych terminali na euro nastąpi w dniu 1 stycznia 2011 r. o godzinie 0:00. Aby uniknąć ewentualnych nieporozumień, wyświetlacze terminali będą wskazywały walutę transakcji. Przygotowania w zakresie dostosowania systemów informatycznych są dostatecznie zaawansowane, a końcowe testy zaplanowano na październik i listopad.

Aby zwiększyć możliwości wymiany gotówki, w szczególności na obszarach wiejskich, w procesie tym weźmie również udział poczta estońska (Eesti Post). Przedsiębiorstwo to wykorzysta swoją platformę Postipank (usługę świadczoną wspólnie z bankiem komercyjnym SEB) na potrzeby wymiany gotówki w koronach na euro w ponad 180 urzędach pocztowych na terenie całego kraju w dniach 1–15 stycznia 2011 r. W okresie tym urzędy pocztowe będą czynne siedem dni w tygodniu, w tym w dni ustawowo wolne od pracy, czyli 1 i 2 stycznia oraz w niedzielę 9 stycznia. Usługa wymiany gotówki będzie dostępna dla każdego, czyli również dla osób nieposiadających rachunku bankowego w SEB. W razie potrzeby Eesti Post może wyznaczyć maksymalny dzienny limit wymiany gotówki w wysokości 1000 euro na klienta. Eesti Post przygotowuje również szczegółowy plan działań informacyjnych dotyczących usługi wymiany gotówki, którą będzie oferować w okresie podwójnego obiegu.

Bankomaty zostaną zaopatrzone w gotówkę euro głównie w dniach 30–31 grudnia, co oznacza, że wiele z nich będzie w tych dniach niedostępnych (aby nie wydawać gotówki euro przed 1 stycznia). Jako ostatnie w gotówkę euro zostaną zaopatrzone bankomaty o najwyższych obrotach. W dniu 1 stycznia, począwszy od godziny 00:00 lub 00:15, w zależności od banku, około 90 % bankomatów będzie wydawało wyłącznie banknoty euro, natomiast około 10 % z nich będzie mogło obsługiwać obie waluty, w związku z czym będą one czynne bez przerwy. Bankomaty zostaną zaopatrzone głównie w banknoty o niskich nominałach, tj. 20, 10 i 5 euro; banknoty o nominale 50 euro będą wydawane wyłącznie przez bankomaty, które w przeszłości wykazywały wysokie obroty. Ograniczenie się w bankomatach zasadniczo do banknotów o niskich nominałach stanowi właściwe rozwiązanie, które ułatwi placówkom handlu detalicznego przestrzeganie zalecenia o wydawaniu reszty wyłącznie w euro.

Przygotowania branży finansowej i bankowej do wprowadzenia gotówki euro są dostatecznie zaawansowane. Jako bardzo pozytywny element należy odnotować udział Eesti Post w zaopatrzeniu obywateli w gotówkę euro oraz w wycofaniu z obiegu estońskich koron, dzięki czemu usługi wymiany gotówki będą oferowane w każdym powiecie przez oddziały banków lub urzędy pocztowe. Właściwym krokiem jest również podjęcie decyzji o napełnianiu bankomatów zasadniczo jedynie banknotami o niskich nominałach i rezygnacja z banknotów o nominale 50 euro (z wyjątkiem bankomatów o wysokich obrotach), dzięki czemu będzie można zapobiec sytuacji, w której detalistom brakuje znaków pieniężnych na wydanie reszty w euro, gdyż klienci płacą banknotami o wysokich nominałach. Także uprzywilejowanie detalistów przy obsłudze klientów w oddziałach banków stanowi rozwiązanie, które warto upowszechnić, tak by ułatwić detalistom wydawanie reszty wyłącznie w euro. Banki oraz poczta estońska powinny się starannie przygotować na znaczne dodatkowe obciążenie pracą i dużo większą liczbę klientów w pierwszych dniach stycznia. |

Przygotowania administracji publicznej oraz przygotowania do przejścia na euro na obszarach wiejskich i wśród osób ze słabszych grup społecznych

Dostosowanie systemów informatycznych w sektorze publicznym postępuje zgodnie z harmonogramem. Systemy informatyczne większości instytucji publicznych zostały już przystosowane do euro, a trzy instytucje o najbardziej złożonych systemach (tj. urząd ds. podatków i ceł, urząd ds. zabezpieczenia społecznego oraz centrum informatyczne ministerstwa spraw wewnętrznych) poinformowały, że prace, które mają prowadzić do osiągnięcia kompatybilności ich systemów z euro najpóźniej do dnia 1 listopada 2010 r., postępują zgodnie z planem.

Ministerstwo finansów sporządziło wykaz przedstawicieli samorządów lokalnych, którzy regularnie otrzymują aktualne informacje pocztą elektroniczną. Zorganizowano szereg spotkań z przedstawicielami władz lokalnych, a za pośrednictwem specjalnej sieci kontaktów obejmującej samorządy lokalne przekazywane są regularnie biuletyny informacyjne dotyczące ram prawnych i dostosowania systemów informatycznych, które zawierają również listę zadań do zrealizowania przed dniem wprowadzenia euro.

Szczególne problemy mogą napotkać przedsiębiorstwa transportu publicznego, gdzie trudne może się okazać wydawanie reszty przy zapłacie banknotami euro o średnich i wysokich nominałach. Większość biletów w środkach transportu publicznego jest wprawdzie opłacana elektronicznie (w tym przy użyciu telefonów komórkowych), jednak za pewną ich część nadal płaci się gotówką. Władze publiczne planują umieszczenie w autobusach, na przystankach autobusowych itp. informacji upraszających klientów o dokonywanie zapłaty znakami pieniężnymi w kwocie dokładnie odpowiadającej cenie biletu. Zamierzają one również rozprowadzić wśród przedsiębiorstw autobusowych kalkulatory euro, które mają stanowić pomoc dla kierowców sprzedających bilety za gotówkę (głównie na terenach wiejskich i na trasach międzymiastowych).

Szczególnego rodzaju wyzwanie stanowi również przystosowanie publicznych parkometrów, jako że zazwyczaj mogą one obsługiwać płatności tylko w jednej walucie. Wszystkie parkometry mają zostać przystosowane do euro 4. lub 5. dnia po wprowadzeniu euro, kiedy zdecydowana większość wszystkich płatności będzie już dokonywana w euro. Po tym terminie nieprzystosowane do euro parkometry powinny co do zasady oznaczać zezwolenie na bezpłatne parkowanie, tak by nie zachęcać do stosowania dotychczasowej waluty krajowej w okresie podwójnego obiegu.

Automaty służące do sprzedaży są niezbyt rozpowszechnione w Estonii i ich przystosowanie będzie w zasadzie stanowiło niewielkie wyzwanie, zwłaszcza że na ogół akceptują one wiele różnych możliwości dokonywania płatności (karty bankowe, telefony komórkowe itp.).

Z dużym zadowoleniem należy przyjąć udział Eesti Post w operacji wymiany gotówki (zob. również pkt 2.1 powyżej). Ułatwi to w dużej mierze wymianę gotówki osobom mieszkającym na terenach wiejskich, gdzie oddziały banków należą do rzadkości. Rozpoczęto już szkolenia personelu poczty, które obejmują kwestie jednoczesnej obsługi dwóch walut, zabezpieczeń znaków pieniężnych denominowanych w euro, udzielania informacji obywatelom itp.

Wypłaty emerytur (co miesiąc 29 000 emerytów nadal otrzymuje swoją emeryturę w gotówce) są dokonywane między 1. a 18. dniem każdego miesiąca, przy czym ich nasilenie przypada w okolicach 5. i 6. Oznacza to, że tuż przed wprowadzeniem euro nie dojdzie już do wprowadzenia do obiegu znacznych ilości gotówki w koronach estońskich w związku z wypłatą emerytur.

Szczególnym wyzwaniem w trakcie przejścia na euro mogą się okazać osoby starsze, które rzadko wychodzą z domu, gdyż mogą one potrzebować pomocy przy wymianie posiadanej gotówki w koronach. Pracownicy socjalni powinni zostać odpowiednio przeszkoleni, tak by byli w stanie udzielić odpowiedzi na podstawowe pytania związane z przejściem na euro, dotyczące np. zasad wymiany, podwójnego obiegu, podawania cen w dwóch walutach, zabezpieczeń znaków pieniężnych denominowanych w euro.

Należy zwrócić szczególną uwagę na kwestię dotarcia z informacjami na temat wymiany waluty do osób starszych, które mają trudności z opuszczaniem mieszkania. Mogą one również potrzebować pomocy przy wymianie posiadanej gotówki w koronach estońskich. Pracownicy socjalni powinni zostać odpowiednio przeszkoleni, tak by mogli udzielać odpowiedzi na podstawowe pytania dotyczące przejścia na nową walutę. |

Przygotowania przedsiębiorstw

Detaliści będą mieli zwiększone zapotrzebowanie na gotówkę w okresie podwójnego obiegu, z dwóch zasadniczych powodów: po pierwsze, klienci mają tendencję do wykorzystywania ich jako swego rodzaju „mini-banków” na potrzeby wymiany gotówki w walucie krajowej na euro (zwłaszcza jeśli w sąsiedztwie nie ma oddziału banku), a po drugie usługi konwojenckie będą trudniej dostępne ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na transport gotówki w okresie przejścia na euro. Przynajmniej więksi detaliści przewidzieli w związku z tym zaostrzone środki ochrony, takie jak częstsze korzystanie z usług personelu ochrony, kamery itp.

Większe przedsiębiorstwa handlu detalicznego dokonały już szacunków swojego zapotrzebowania na gotówkę i pod koniec września 2010 r. były w trakcie zawierania odpowiednich umów z bankami. W dniach wprowadzenia nowej waluty ich placówki będą czynne przez siedem dni w tygodniu oraz zamierzają oni w tym okresie zatrudnić dodatkowy personel i uruchomić dodatkowe kasy sklepowe. Poszczególne systemy informatyczne zostały przetestowane i są one w stanie obsługiwać płatności zarówno w euro, jak i w koronach estońskich, w tym również regulowanie kwoty rachunku jednocześnie przy użyciu dwóch walut. Konieczne jest jeszcze zweryfikowanie, czy poszczególne systemy właściwie ze sobą współpracują. We wszystkich punktach sprzedaży dużych sieci detalicznych zostaną również zainstalowane urządzenia służące do wykrywania fałszywych banknotów.

Na jesieni przewidziano szkolenia dla personelu, które będą obejmować praktyczne przeszkolenie kasjerów w obsłudze dwóch walut w obecności kontrolera. Kursy dla osób mających prowadzić te szkolenia zapewni z kolei Eesti Pank.

Sprzedawcy detaliczni powinni wydawać resztę wyłącznie w euro już od dnia przejścia na nową walutę. W związku z tym należy wprowadzić w życie odpowiednie środki mające na celu zmniejszenie presji ciążącej na kasjerach i ograniczenie kolejek do kas, w postaci na przykład: zaznajomienia kasjerów z nową walutą z odpowiednim wyprzedzeniem; wprowadzenia odrębnych pojemników dla koron estońskich w celu ich bezpośredniego i szybkiego „wycofania z obiegu”; uruchomienia okienek informacyjnych w dużych sklepach detalicznych, w których klienci mogliby uzyskać odpowiedź na pytania; zatrudnienia na ten okres dodatkowego personelu do pakowania zakupów przy kasach supermarketów itp. Detaliści powinni ponadto przewidzieć wystarczające możliwości magazynowania wpływającej do kas gotówki w estońskiej koronie i zaplanować transporty gotówki do banków. Należy wreszcie pamiętać, że dla obywateli Estonii nowością będzie dużo wyższa wartość monet euro w porównaniu z monetami denominowanymi w koronach (moneta o najwyższym nominale ze znajdujących się obecnie w obiegu odpowiada zaledwie 32 eurocentom), dlatego należy zwrócić szczególną uwagę na ewentualne problemy, które mogą się w związku z tym wyłonić (np. odpowiednio zaprojektowane pojemniki na gotówkę w kasach, przeszkolenie personelu w obsłudze monet itp.).

Należy regularnie monitorować postępy w przygotowaniach MŚP. |

Zapobieganie niewłaściwym praktykom oraz błędnemu postrzeganiu zmian cen przez obywateli

Opinia publiczna w Estonii jest zaniepokojona ewentualnym wpływem wprowadzenia euro na ceny (zob. wyniki ostatniego badania Eurobarometru w pkt 3 poniżej). Dlatego też szczególnie istotne jest, by władze estońskie podjęły wszystkie kroki niezbędne zarówno do zapobieżenia niewłaściwym praktykom, jak i dla położenia kresu błędnej percepcji wśród obywateli. Szczególne znaczenie ma monitorowanie zmian cen często zakupywanych towarów i usług takich jak świadczone przez restauracje, kawiarnie, zakłady fryzjerskie itp., gdyż mają one wpływ na postrzeganie zmian cen w szczególnie niewspółmierny sposób.

Obowiązek jednoczesnego podawania cen w dwóch walutach , tj. w koronach estońskich i w euro, wszedł w życie z dniem 1 lipca 2010 r. i pozostanie w mocy do dnia 30 czerwca 2011 r. Przestrzeganie tego wymogu nadzoruje estoński urząd ochrony konsumentów, który będzie monitorował podawanie cen w dwóch walutach w ponad 2 200 punktach sprzedaży w całej Estonii. W sierpniu 25 inspektorów urzędu ochrony konsumentów skontrolowało około 1 160 z nich. 265 przedsiębiorstw, które poprzednio nie zastosowały się odpowiednio do tego wymogu, zostało skontrolowanych ponownie w celu sprawdzenia, czy usunęły one stwierdzone niedociągnięcia. W trakcie wrześniowych kontroli urząd ochrony konsumentów nałożył grzywny w 108 przypadkach[6]. Nazwy przedsiębiorstw, które nie dokonały właściwego wdrożenia zasad dotyczących podawania cen w dwóch walutach, są publikowane co tydzień na stronie internetowej urzędu ochrony konsumentów.

W lipcu wymogu podawania cen w dwóch walutach nie przestrzegała prawidłowo prawie połowa przedsiębiorstw, po czym liczba ta zmniejszyła się nieznacznie do około 40 % w sierpniu i spadła do poniżej 30 % we wrześniu, a następnie nieco poniżej 20 % do połowy października. W ciągu dwóch pierwszych miesięcy główny problem stanowił brak podania ceny w euro. Ciągła poprawa sytuacji między sierpniem a październikiem wynika zarówno z większej liczby przedsiębiorstw podających ceny w dwóch walutach, jak i ze zmniejszenia liczby przedsiębiorstw stosujących niewłaściwy kurs przeliczeniowy, podczas gdy liczba przypadków nieprawidłowego zaokrąglania cen nie ulega zmianie. W celu monitorowania podawania cen w dwóch walutach urząd ochrony konsumentów podejmuje również wspólne działania z organizacjami pozarządowymi (reprezentującymi w szczególności emerytów). Stanowi to właściwe rozwiązanie, które mogłoby być również stosowane w celu spopularyzowania „porozumienia na rzecz uczciwych cen” i zwiększenia udziału przedsiębiorstw w tej inicjatywie (zob. poniżej). Liczba przedsiębiorstw respektujących zasady podawania cen w dwóch walutach uległa wprawdzie zwiększeniu, konieczne są jednak dodatkowe wysiłki na rzecz zwiększenia stopnia poszanowania tych zasad.

„ Porozumienie na rzecz uczciwych cen ” zostało ogłoszone w dniu 28 sierpnia pod patronatem szeregu organizacji zrzeszających przedsiębiorstwa i urzędu ochrony konsumentów, które zachęcają firmy do przyłączenia się do tej inicjatywy Inicjatywę koordynuje estońska izba przemysłowo-handlowa i opiera się ona na podobnych dobrowolnych inicjatywach, które okazały się sukcesem w ramach wcześniejszych operacji przejścia na euro. Sygnatariusze porozumienia (np. detaliści, instytucje finansowe, samorządy lokalne, sklepy internetowe itp.) zobowiązują się nie stosować stanowiących nadużycie praktyk związanych z przejściem na euro, tj. do niepodwyższania cen bez uzasadnienia w okresie przejścia na wspólną walutę i do przestrzegania zasad przejścia na euro. Podmioty, które przystąpiły do porozumienia, mają prawo używać naklejki ze specjalnym logo.

Do połowy października do porozumienia przystąpiło około 450 sygnatariuszy, w tym 12 jednostek samorządu terytorialnego, które w sumie reprezentują ponad 2 300 punktów sprzedaży, względnie punktów prowadzenia działalności. W przypadku naruszenia warunków porozumienia mogą zostać nałożone grzywny[7] i odbierane jest prawo do posługiwania się logo. We wrześniu przeprowadzono kampanię informacyjną obejmującą reklamy zewnętrzne oraz reklamę w radio, prasie i internecie i planuje się przeprowadzenie kolejnej tego rodzaju kampanii. Izba przemysłowo-handlowa szacuje, że w handlu detalicznym działa około 3 500–4 000 przedsiębiorstw, tak więc istotne jest zwiększenie liczby sygnatariuszy porozumienia, wśród których powinny się również znaleźć jednostki samorządu terytorialnego. Należałoby rozważyć wykorzystanie specjalnie przeszkolonych ochotników, którzy mieliby działać na rzecz zwiększenia liczby sygnatariuszy porozumienia.

Należy zapewnić, by monitorowanie właściwego stosowania porozumienia na rzecz uczciwych cen i ewentualnych nadużyć w zakresie cen miało również miejsce w dniach 1 i 2 stycznia. Należy również zwiększyć liczbę podmiotów, które przystąpiły do porozumienia na rzecz uczciwych cen. Szczególną uwagę należy przy tym zwrócić na udział małych i średnich przedsiębiorstw. W tym celu można rozważyć wykorzystanie specjalnie przeszkolonych ochotników (np. studentów lub emerytów). Mogliby to być również ochotnicy, którzy już teraz monitorują właściwe stosowanie zasad dotyczących podawania cen w dwóch walutach i którzy przy tej okazji mogliby popularyzować porozumienie na rzecz uczciwych cen. Do tego porozumienia powinno również przystąpić wszystkie 226 jednostek samorządu terytorialnego. Kroki dyscyplinarne przeciwko sygnatariuszom, którzy nie wypełniają swoich zobowiązań wynikających z porozumienia na rzecz uczciwych cen, powinny być podejmowane jak najszybciej. Powinni oni natychmiast tracić prawo do powoływania się na przestrzeganie porozumienia na rzecz uczciwych cen (tj. do posługiwania się logo sygnatariusza). Szczególną uwagę należy ponadto zwrócić na wykrywanie niewłaściwych praktyk i nieuzasadnionych podwyżek cen często zakupywanych towarów i usług, np. świadczonych przez restauracje, kawiarnie, zakłady fryzjerskie itp., gdyż mają one szczególnie niewspółmierny wpływ na postrzeganie zmian cen. Należy również wzmocnić wysiłki na rzecz egzekwowania zasad dotyczących podawania cen w dwóch walutach. |

Kampania informacyjna dotycząca euro

Ilościowym celem kampanii informacyjnej dotyczącej wprowadzenia euro w Estonii jest sprawienie, by 90 % wszystkich mieszkańców tego kraju było dobrze poinformowanych o praktycznych aspektach wymiany waluty i by 65 % mieszkańców wyrażało poparcie dla euro na dzień jego wprowadzenia.

Po podjęciu przez Radę decyzji w dniu 13 lipca władze estońskie szybko zorganizowały wdrożenie planów kampanii informacyjnej. Obejmuje ona zbiór różnych narzędzi, w tym dotarcie do mieszkańców w sposób bardziej bezpośredni (poprzez przesyłki reklamowe, seminaria, wystawy itp.) oraz za pośrednictwem środków masowego przekazu (reklamy w telewizji i w radio).

Trzy fale kampanii w środkach masowego przekazu, które są organizowane między sierpniem a grudniem 2010 r., służą wyjaśnieniu podstawowych praktycznych aspektów wymiany waluty. Zgodnie z umową o dotacje Komisja pokrywa do 50 % kwalifikujących się kosztów uzgodnionych działań informacyjnych. Europejski Bank Centralny wspiera krajową kampanię informacyjną, przekazując publikacje, organizując wystawy i inne wydarzenia w zakresie „public relations”, a także służąc znaczną pomocą w kampanii realizowanej w środkach masowego przekazu.

Ocena rezultatów podjętych działań nie jest możliwa, gdyż znaczna część działań nie dotarła jeszcze do grup docelowych. Wyniki badań opinii publicznej oraz głosy wyrażane w środkach przekazu wskazują jednak, że wyraźne są obawy związane z ryzykiem nadużyć oraz utratą siły nabywczej. Wydaje się, że osoby z najsłabszych grup społecznych potrzebują dodatkowych informacji, które rozwieją ich wątpliwości.

Do wymiany waluty pozostało już tylko kilka miesięcy, Komisja wzywa więc władze estońskie do sprawnej realizacji – a w razie potrzeby do uzupełnienia – kampanii informacyjnej poświęconej wprowadzeniu euro, tak by na czas dotrzeć z niezbędnymi informacjami do wszystkich mieszkańców Estonii. Szczególną uwagę należy zwrócić na osoby ze słabszych grup społecznych. Komisja zaleca również władzom estońskim przygotowanie planów działań informacyjnych na wypadek wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. |

STAN OPINII PUBLICZNEJ W NOWYCH PAńSTWACH CZłONKOWSKICH

Aby poznać wiedzę obywateli na temat wprowadzenia euro oraz ich nastawienie w tej kwestii, Komisja Europejska począwszy od 2004 r. zleca przeprowadzanie badań Eurobarometru w krajach, które przystąpiły do UE w latach 2004 i 2007, ale nie przyjęły jeszcze wspólnej waluty. Badanie przeprowadzone jesienią 2010 r. w 8 nowych państwach członkowskich[8] (Flash Eurobarometr nr 307) było jedenastym tego rodzaju. Prace w terenie na potrzeby badania przeprowadzono we wrześniu 2010 r.

Na potrzeby niniejszego sprawozdania wyniki najnowszego badania Eurobarometru zostały porównane z wynikami poprzedniego badania przeprowadzonego w nowych państwach członkowskich (Flash Eurobarometr nr 296, maj 2010 r.). W obliczu nadal trudnej obecnie sytuacji gospodarczej, w tym kryzysu związanego z zadłużeniem publicznym w państwach członkowskich należących do strefy euro, najnowsze wyniki pokazują ogólne osłabienie poparcia obywateli ośmiu nowych państw członkowskich dla wprowadzenia euro w porównaniu z majem 2010 r. Poparcie nie spadło jednak poniżej poziomu odnotowanego w trakcie dwóch pierwszych serii badań przeprowadzonych w latach 2004 i 2005.

Poparcie dla euro

Między majem a wrześniem 2010 r. poparcie obywateli ośmiu nowych państw członkowskich dla wprowadzenia euro w ich krajach nieco się zmniejszyło. Ogólnie jednak względna większość respondentów oczekuje, że wprowadzenie euro będzie miało pozytywne skutki dla ich państwa (46 %, -3 punkty procentowe). Pozytywnych następstw dla ich własnej sytuacji oczekuje 43 % respondentów (-4 punkty procentowe), natomiast negatywnych 44 % z nich (+5 punktów procentowych). Około połowa (47 %) ankietowanych jest zdania, że euro wywiera pozytywny wpływ w państwach członkowskich należących już do strefy euro.

44 % wszystkich respondentów (-4 punkty procentowe) twierdzi, że będzie zadowolonych, jeśli euro zastąpi ich walutę krajową , natomiast 45 % (+3 punkty procentowe) będzie niezadowolonych z wprowadzenia euro. Podczas gdy Rumuni (51 %, -4 punkty procentowe), Bułgarzy (48 %, -3 punkty procentowe) i Węgrzy (47 %, -7 punktów procentowych) najczęściej wyrażają zadowolenie z perspektywy przejścia na euro , Czesi (60 %, +7 punktów procentowych), Estończycy (58 %, +4 punkty procentowe) i Łotysze (56 %, +6 punktów procentowych) najczęściej wyrażają osobiste niezadowolenie z faktu, iż euro miałoby zastąpić ich walutę krajową . Odsetek obywateli, którzy są niezadowoleni z perspektywy wprowadzenia euro , w największym stopniu wzrósł na Litwie (o 6 punktów procentowych, do 34 %).

Tempo wprowadzenia euro

Nieco ponad jedna trzecia obywateli ośmiu nowych państw członkowskich opowiada się za wprowadzeniem euro w perspektywie średniookresowej („za jakiś czas”, 35 %, -4 punkty procentowe), a podobny ich odsetek (38 %, +6 punktów procentowych) życzy sobie, by nastąpiło to jak najpóźniej . Około jedna piąta (21 %, +6 punktów procentowych) pragnie jak najszybszego przejścia na wspólną walutę. Odsetek respondentów, którzy pragną jak najpóźniejszego wprowadzenia euro, jest najwyższy w Polsce (47 %, +8 punktów procentowych), Republice Czeskiej (47 %, -1 punkt procentowy) i na Łotwie (46 %, bez zmian). W Estonii około jedna czwarta respondentów (24 %, +1 punkt procentowy) pragnie jak najszybszego wejścia do strefy euro, 38 % (bez zmian) życzy sobie tego za jakiś czas , a 31 % (-5 punktów procentowych) pragnie, by nastąpiło to jak najpóźniej .

Bycie poinformowanym

Wprawdzie większość obywateli ośmiu nowych państw członkowskich nadal nie czuje się dobrze poinformowana na temat euro (57 %, -2 punkty procentowe), jednak rosnący ich odsetek (42 %, +1 punkt procentowy) uważa się za dobrze poinformowanych . Na cztery miesiące przed wprowadzeniem euro w Estonii odnotowano, w porównaniu z majem 2010 r., wyraźny wzrost odsetka mieszkańców tego kraju, którzy czują się dobrze poinformowani o euro – do 65 %, czyli o 15 punktów procentowych.

Oczekiwania w stosunku do euro

Podobnie jak przy okazji poprzednich serii badań, zdecydowana większość obywateli ośmiu nowych państw członkowskich zgadza się z różnymi pozytywnymi stwierdzeniami dotyczącymi praktycznych skutków wprowadzenia euro. I tak 90 % (bez zmian) jest zdania, że euro stanowi ułatwienie podczas podróży do innych krajów, które stosują tę walutę , a 85 % (-1 punkt procentowy) uważa, że euro ułatwiłoby dokonywanie zakupów w innych krajach posługujących się tą samą walutą .

Jednocześnie blisko dwie trzecie respondentów obawia się podwyżek cen po wprowadzeniu euro (69 %, +3 punkty procentowe), podczas gdy około jedna piąta z nich (19 %, -4 punkty procentowe) sądzi, że w dłuższej perspektywie euro ma stabilizujący wpływ na ceny. W większości nowych państw członkowskich odnotowano wzrost odsetka obywateli, którzy obawiają się wzrostu cen po wprowadzeniu euro. Szczególnie sceptyczni jeśli chodzi o wpływ wprowadzenia euro na ceny pozostają respondenci w Polsce i Estonii, gdzie ponad trzy czwarte z nich liczy się ze wzrostem cen – 81 % w Polsce (+5 punktów procentowych) i 80 % w Estonii (+3 punkty procentowe).

[1] Decyzja Rady (2010/416/UE) z dnia 13 lipca 2010 r. zgodnie z art. 140 ust. 2 Traktatu w sprawie przyjęcia przez Estonię euro w dniu 1 stycznia 2011 r., Dz.U. L 196 z 28.7.2010, s. 24.

[2] Rozporządzenie Rady (UE) nr 671/2010 z dnia 13 lipca 2010 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 2866/98 w odniesieniu do kursu wymiany na euro dla Estonii, Dz.U. L 196 z 28.7.2010, s. 4.

[3] Wytyczne EBC (EBC/2008/4) z dnia 19 czerwca 2008 r. zmieniające wytyczne EBC/2006/9 w sprawie niektórych przygotowań do wymiany pieniądza gotówkowego związanych z wprowadzeniem waluty euro oraz w sprawie zaopatrzenia wstępnego i zaopatrzenia wtórnego w banknoty i monety euro podmiotów poza strefą euro, Dz.U. L 176 z 4.7.2008, s. 16.

[4] Doświadczenia pokazały konieczność uproszczenia procedury, tak aby zwłaszcza drobnych detalistów przekonać do skorzystania z zaopatrzenia wtórnego. Standardowa umowa o zaopatrzenie wtórne przewiduje poważne sankcje w przypadku „wycieku” przekazanej w ten sposób gotówki euro do obiegu przed dniem wprowadzenia euro, a także wymaga m.in. znacznego zaostrzenia środków ochrony w siedzibie przedsiębiorstwa. Umowa standardowa jest więc bardziej odpowiednia dla większych przedsiębiorstw, które potrzebują większych ilości gotówki euro.

[5] Ze względów praktycznych konieczne może być jednak uprzedzenie banku o zamiarze wymiany dużych ilości gotówki. Między 1 a 31 grudnia 2010 r. możliwość wymiany będą miały jedynie osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej.

[6] Średnia grzywna wyniosła około 50 euro, zaś największa nałożona grzywna sięgnęła około 1 900 euro (30 000 koron). Inspektor może w trakcie kontroli na miejscu podjąć decyzję o nałożeniu sankcji (ostrzeżenie lub grzywna), ale nie o wysokości grzywny.

[7] Maksymalna grzywna wynosi 50 000 koron, co odpowiada około 3 200 euro.

[8] Badania Eurobarometru obejmują zawsze te nowe państwa członkowskie, które w danym momencie nie należą jeszcze do strefy euro. Ostatnie badanie obejmowało Polskę, Republikę Czeską, Węgry, Bułgarię, Rumunię, Łotwę, Estonię i Litwę. Nie uwzględniono Cypru, Malty, Słowenii ani Słowacji, ponieważ kraje te są już członkami strefy euro. Ogółem ankietowano około 8 000 losowo wybranych obywateli.