UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Celem niniejszego wniosku dotyczącego dyrektywy zmieniającej dyrektywę Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (zwanej dalej „dyrektywą VAT”) jest przedłużenie: 1) możliwości stosowania przez państwa członkowskie mechanizmu odwrotnego obciążenia w celu zwalczania nadużyć finansowych istniejących w odniesieniu do dostaw towarów i świadczenia usług, o których mowa w art. 199a ust. 1 dyrektywy VAT, oraz 2) możliwości wykorzystania mechanizmu szybkiego reagowania (MSR), w ramach określonych w art. 199b dyrektywy VAT, do zwalczania nadużyć finansowych poprzez stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia w bardzo szczególnych przypadkach.

Zgodnie z zasadą ogólną określoną w art. 193 dyrektywy VAT do zapłaty podatku VAT zobowiązany jest podatnik dokonujący dostawy towarów lub świadczenia usług. W ramach odstępstwa mechanizm odwrotnego obciążenia umożliwia wyznaczenie odbiorcy dostawy towarów lub świadczenia usług jako osoby zobowiązanej do zapłaty VAT. W ramach tego mechanizmu odwrotnego obciążenia VAT nie jest naliczany przez dostawcę, lecz rozliczany przez nabywcę (podatnika) w jego deklaracji VAT. Ten podatek VAT jest następnie odliczany w tej samej deklaracji VAT, a zatem – o ile danej osobie przysługuje pełne prawo do odliczenia – wynik jest zerowy.

Mechanizm odwrotnego obciążenia jest stosowany do zwalczania nadużyć finansowych, w szczególności wewnątrzwspólnotowych oszustw typu „znikający podmiot gospodarczy”. Tego rodzaju oszustwo ma miejsce w przypadku, gdy przedsiębiorca nabywa towary wysyłane lub transportowane z terytorium innego państwa członkowskiego w postaci dostawy zwolnionej z VAT, a następnie sprzedaje je, uwzględniając VAT na fakturze wystawianej nabywcy. Po otrzymaniu kwoty VAT od nabywcy taki przedsiębiorca znika przed uiszczeniem VAT należnego organom podatkowym. Jednocześnie nabywca działający w dobrej wierze może co do zasady w swojej deklaracji VAT odliczyć kwotę VAT, którą zapłacił dostawcy. W ramach mechanizmu odwrotnego obciążenia VAT nie jest więc faktycznie płacony dostawcy.

Stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia na podstawie art. 199a dyrektywy VAT jest fakultatywne dla państw członkowskich. Umożliwia im zwalczanie tego rodzaju oszustw w określonych wrażliwych obszarach, gdy oszustwa te występują na ich terytorium. Jeżeli dostawca lub usługodawca jest zobowiązany do stosowania odwrotnego obciążenia w odniesieniu do tego rodzaju krajowych dostaw towarów i świadczenia usług, nie może naliczać VAT na fakturze. Nie otrzyma zatem VAT od swojego nabywcy, w związku z czym nie może zniknąć z uzyskaną kwotą podatku VAT. Mechanizm szybkiego reagowania, o którym mowa w art. 199b, jest środkiem wyjątkowym, umożliwiającym państwom członkowskim w przypadkach szczególnie pilnej potrzeby szybkie wprowadzenie tymczasowego mechanizmu odwrotnego obciążenia w odniesieniu do dostaw towarów i świadczenia usług w sektorach, w których miały miejsce nagłe i znaczące oszustwa, i które nie są wymienione w art. 199a dyrektywy VAT. Procedura ta ma charakter wyjątkowy i jest wprowadzana niezwykle szybko, ponieważ Komisja musi zareagować w terminie jednego miesiąca – przyjmując negatywną opinię albo potwierdzając na piśmie zainteresowanemu państwu członkowskiemu, że nie zgłasza sprzeciwu wobec środka. Państwo członkowskie może przyjąć szczególny środek w ramach mechanizmu szybkiego reagowania od dnia otrzymania tego potwierdzenia. Mechanizm ten może być wykorzystywany przez państwa członkowskie w okresie, który jest konieczny do uzyskania „normalnego” odstępstwa na mocy art. 395 dyrektywy VAT (co może trwać do sześciu miesięcy). Odstępstwo takie wymaga przedłożenia przez Komisję wniosku i jego jednomyślnego przyjęcia przez Radę.

Art. 199a dyrektywy VAT został wprowadzony na okres od 2010 r. do 30 czerwca 2015 r. Jego stosowanie zostało po raz pierwszy przedłużone, ze zmianami, do dnia 31 grudnia 2018 r. Art. 199b dyrektywy VAT został wprowadzony na okres od 2013 r. do 31 grudnia 2018 r. Stosowanie zarówno art. 199a, jak i art. 199b dyrektywy VAT zostało następnie przedłużone do dnia 30 czerwca 2022 r., tak aby data ta zbiegła się z pierwotnie przewidzianą datą wejścia w życie docelowego systemu VAT (zob. więcej szczegółów poniżej).

W czasie kiedy stosowanie art. 199a i 199b dyrektywy VAT miało zostać przedłużone do dnia 30 czerwca 2022 r., Komisja przedstawiła sprawozdanie na temat skutków mechanizmów określonych w tych artykułach i stwierdziła, na podstawie informacji przekazanych przez administracje podatkowe i zainteresowane podmioty gospodarcze, że środki przewidziane w tych artykułach były przydatne w walce z oszustwami.

Aby zająć się problemem oszustw typu „znikający podmiot gospodarczy” w bardziej usystematyzowany sposób, Komisja przedstawiła wniosek dotyczący wprowadzenia tzw. docelowego systemu VAT, uproszczonego i odpornego na oszustwa systemu wewnątrzunijnego handlu towarami. Ustalenia te, co do których Komisja zaproponowała, aby weszły w życie w dniu 1 lipca 2022 r., stanowią fundamentalną reakcję na oszustwa typu „znikający podmiot gospodarczy”.

Bieżący stan negocjacji toczących się w Radzie wskazuje jednak, że nie będzie możliwe wejście w życie docelowego systemu VAT w dniu 1 lipca 2022 r. Aby umożliwić kontynuowanie negocjacji w sprawie docelowego systemu bez narażania na szwank dostępnych narzędzi służących zwalczaniu oszustw związanych z VAT, należy zatem przedłużyć na kolejny ograniczony okres obowiązywanie środków zwalczania nadużyć finansowych określonych w wymienionych artykułach.

Przedłużenie okresu stosowania art. 199a i 199b umożliwiłoby również opracowanie dalszych narzędzi do walki z uchylaniem się od opodatkowania. W tym celu i zgodnie z pakietem podatkowym Komisja przygotowuje wniosek mający na celu zmodernizowanie obecnych przepisów dotyczących VAT, z uwzględnieniem możliwości oferowanych przez technologie cyfrowe. W części zatytułowanej „VAT w epoce cyfrowej” Komisja dokona oceny obowiązków w zakresie sprawozdawczości dotyczącej VAT, co może objąć również sprawozdawczość opartą na transakcjach oraz ulepszony system fakturowania elektronicznego. Powinno to dostarczyć administracjom podatkowym szybszych i bardziej szczegółowych informacji na temat poszczególnych transakcji, a tym samym ograniczyć ryzyko oszustw. W oparciu o takie zmiany legislacyjne, w przyszłości należy ponownie ocenić potrzebę dalszego przedłużenia okresu stosowania art. 199a i 199b.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

W niniejszym wniosku przewiduje się przedłużenie na ograniczony okres obowiązywania środków określonych w art. 199a i 199b dyrektywy VAT, podczas gdy kontynuowane są negocjacje w Radzie w sprawie wniosku dotyczącego docelowego systemu VAT, który obejmuje zmiany art. 199a i 199b dyrektywy VAT w celu dostosowania ich do funkcjonowania tego docelowego systemu. Ponieważ docelowy system VAT dotyczy obrotu towarami, zakres art. 199a i 199b pozostałby ograniczony do usług. Wnioskowane przedłużenie jest również spójne z harmonogramem przygotowań Komisji do wprowadzenia nowych przepisów dotyczących sprawozdawczości jako środka zwalczania nadużyć finansowych, co mogłoby spowodować, że stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia nie będzie już niezbędne. Niemniej jednak, nawet gdyby te nowe przepisy dotyczące sprawozdawczości zostały przyjęte dosyć szybko, podatnicy potrzebowaliby czasu na dostosowanie się do nowych przepisów; odpowiednie wydaje się zatem przedłużenie okresu obowiązywania wyżej wymienionych środków do końca 2025 r.

•Spójność z innymi politykami Unii

Art. 199a dyrektywy VAT obejmuje mechanizmem odwrotnego obciążenia m.in. unijny handel uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (unijny system handlu uprawnieniami do emisji (ETS)). Aby przyczynić się do realizacji celów Zielonego Ładu, w szczególności w odniesieniu do redukcji emisji gazów cieplarnianych o 55 % do 2030 r., niezbędna jest mocniejsza ochrona ETS przed oszustwami (karuzelowymi), tak aby uniknąć sytuacji, w której – niezależnie od strat finansowych – wiarygodność systemu zostałaby podważona.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna