[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, 11.4.2008

COM(2008) 181 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Roczne sprawozdanie Komisji Europejskiejw sprawie Instrumentu na rzecz Stabilności – streszczenie{SEC(2008) 446}

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Roczne sprawozdanie Komisji Europejskiejw sprawie Instrumentu na rzecz Stabilności – streszczenie

WPROWADZENIE

Niniejsze sprawozdanie składane jest Parlamentowi Europejskiemu i Radzie zgodnie z wymogiem sprawozdawczości określonym w art. 23 rozporządzenia (WE) nr 1717/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 listopada 2006 r. ustanawiającego Instrument na rzecz Stabilności. Artykuł ten stanowi, co następuje:

„Komisja bada postępy osiągnięte we wdrażaniu środków przyjętych na podstawie niniejszego rozporządzenia i przekazuje Parlamentowi Europejskiemu i Radzie roczne sprawozdanie z realizacji pomocy. Sprawozdanie to kierowane jest również do Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów. Zawiera ono informacje za rok poprzedni na temat finansowanych działań oraz informacje o wynikach monitorowania i oceny, a także o realizacji zobowiązań i płatności budżetowych, w rozbiciu na kraje, regiony i sektory współpracy”.

Ponadto niniejsze sprawozdanie uzupełnia informacje, które zostały przedłożone wcześniej zgodnie z wymogiem sprawozdawczości określonym w art. 6 ust. 6 rozporządzenia ustanawiającego Instrument na rzecz Stabilności, stanowiącym, co następuje:

„Na możliwie jak najwcześniejszym etapie po przyjęciu nadzwyczajnych środków pomocy, a najpóźniej w terminie siedmiu miesięcy od ich przyjęcia, Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie przedstawiające ogólny zarys aktualnych i planowanych działań Wspólnoty, włączając w to działania realizowane w ramach innych wspólnotowych instrumentów finansowania, status istniejących dokumentów strategicznych obejmujących jeden kraj lub wiele krajów, a także rolę Wspólnoty w ramach szerszych działań międzynarodowych i wielostronnych. W sprawozdaniu tym przedstawiany jest również zamiar kontynuowania przez Komisję nadzwyczajnych środków pomocy lub termin, do którego Komisja zamierza je kontynuować”.

Zgodnie z obecną praktyką, ustanowioną przez Komisję w 2007 r., Parlament Europejski i Rada są systematycznie informowane o nadzwyczajnych środkach pomocy, które mają zostać podjęte w ramach Instrumentu na rzecz Stabilności (IfS) jako reakcja UE na sytuacje kryzysowe. Aby zapewnić przejrzyste stosowanie wymogu sprawozdawczości w odniesieniu do poszczególnych programów, proponuje się redagowanie zarówno niniejszego, jak i przyszłych sprawozdań rocznych w taki sposób, aby całościowo przedstawić aktualny stan wdrożenia bieżących, opisanych wcześniej środków. Należy przy tym przedstawić te aspekty, co do których nie można było uzyskać informacji przed rozpoczęciem realizacji programów.

I. Kontekst instrumentu na rzecz Stabilności

Komisja, przy pomocy zewnętrznych instrumentów WE, od wielu lat wnosi wkład w całokształt reakcji UE na takie sytuacje kryzysowe, jak klęski żywiołowe czy kryzysy polityczne w krajach trzecich. W przypadku kryzysów politycznych UE równolegle stosuje wspólne działania w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) oraz europejskiej polityki bezpieczeństwa i obrony (EPBiO). W latach 2000-2006 szczególnie ważną rolę w tej dziedzinie spełniał mechanizm WE szybkiego reagowania (RRM) do świadczenia pomocy w kryzysach innych niż humanitarne. Mimo niskich nakładów finansowych (rzędu 30 milionów EUR rocznie) oraz ograniczenia odnośnie do czasu trwania programów (najwyżej 6 miesięcy), projekty sfinansowane w ramach RRM odegrały istotną rolę w licznych reakcjach UE na sytuacje kryzysowe, często przyczyniając się do powstania nowych programów w ramach instrumentów geograficznych lub wspierając działania w zakresie WPZiB/EPOiB. Mechanizm szybkiego reagowania został skutecznie zastosowany np. po kryzysie w Afganistanie, po klęsce tsunami, w procesie pokojowym w Acehu, jako wsparcie dla misji UE ds. szkolenia i kontroli na przejściu granicznym między Republiką Mołdowy a Ukrainą (EUBAM) oraz w ramach reakcji na szereg innych kryzysów w Afryce, Ameryce Łacińskiej, na Bałkanach Zachodnich i na Bliskim Wschodzie.

Wprowadzony w 2007 r. Instrument na rzecz Stabilności w znaczącym stopniu poprawił zdolność Komisji do reagowania na sytuacje kryzysowe, głównie dzięki komponentowi „reagowanie na sytuacje kryzysowe”, który stanowi największą część instrumentu (ponad 1,5 miliarda EUR z całkowitego budżetu, nieco przekraczającego 2 miliardy EUR na okres siedmiu lat).[1] W porównaniu z mechanizmem szybkiego reagowania nakłady finansowe na reagowanie w sytuacjach kryzysowych w ramach IfS są wyższe (93 mln EUR w 2007 r. oraz średnio 230 mln EUR rocznie przeznaczonych na reagowanie na sytuacje kryzysowe w latach 2007-2013), dłuższy jest także dopuszczalny czas trwania programów (18 miesięcy, z możliwością przedłużenia pod pewnymi warunkami). Część II niniejszego sprawozdania oraz załączony dokument roboczy służb Komisji przedstawiają środki przyjęte na podstawie art. 3 rozporządzenia ustanawiającego Instrument na rzecz Stabilności, czyli „pomoc w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu”. Za komponent „reagowanie na sytuacje kryzysowe” odpowiedzialna jest Dyrekcja A Dyrekcji Generalnej ds. Stosunków Zewnętrznych (DG RELEX) Komisji Europejskiej, przy czym w fazie wdrażania istotna rola przypada przedstawicielstwom Komisji w krajach trzecich.

Inny komponent instrumentu poświęcony jest działaniom długoterminowym i obejmuje „ pomoc w przypadku stabilnych warunków współpracy” . Środki przewidziane na programy w ramach tego komponentu IfS obejmują:

1. Środki na przeciwdziałanie długoterminowym transregionalnym zagrożeniom bezpieczeństwa określonym w art. 4 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia ustanawiającego Instrument na rzecz Stabilności . W dokumencie strategicznym Instrumentu na rzecz stabilności na lata 2007-2013 Komisja określiła priorytety w zakresie działań długoterminowych na podstawie art. 4 ust. 1 oraz ust. 2. Po pierwsze, celem jest wspieranie międzynarodowych dążeń do opanowania rozprzestrzeniania broni masowego rażenia poprzez sprawowanie skuteczniejszej kontroli nad materiałami i środkami chemicznymi, biologicznymi, radiologicznymi i jądrowymi, kontrolę nad towarami podwójnego zastosowania oraz kierowanie wiedzy naukowców z dziedzin związanych z uzbrojeniem ku działaniom pokojowym (53 mln EUR na lata 2007-2008). Po drugie, istotne jest wspieranie globalnych i transregionalnych wysiłków na rzecz przeciwdziałania zagrożeniom wynikającym z nielegalnego handlu, terroryzmu i przestępczości zorganizowanej (19 mln EUR na lata 2007-2008). „Komponent długoterminowy” IfS uchyla niektóre z wcześniejszych pozycji budżetowych (np. dotyczące narkotyków).

Dwa dalsze priorytety wymienione w art. 4 ust. 1 dotyczą zagrożeń dla strategicznej infrastruktury i zdrowia publicznego o potencjalnie transgranicznym zasięgu. Te ostatnie dziedziny są nowe, toteż stworzenie odpowiednich programów wymagać będzie szeroko zakrojonych przygotowań. Komisja planuje włączenie tych dwóch obszarów do przyszłych programów indykatywnych.

Strategia na lata 2007-2011 oraz program indykatywny na lata 2007-2008 na podstawie art. 4 rozporządzenia w sprawie IfS uzyskały jednomyślnie pozytywną opinię komitetu odpowiedzialnego za instrument oraz pozytywną opinię Parlamentu Europejskiego i zostały przyjęte w sierpniu 2007 r. Za planowanie programów w ramach „komponentu długoterminowego” odpowiada DG RELEX, jednak ich realizacją zarządza bezpośrednio Biuro Współpracy EuropeAid (DG AIDCO). Dalsze informacje na temat omawianego komponentu znajdują się w części IV niniejszego sprawozdania.

2. Środki na „budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych” na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia ustanawiającego Instrument na rzecz Stabilności, zwane dalej „gotowością na wypadek sytuacji kryzysowych”. W okresie 2007-2008 na omawiany komponent przeznaczono 15 mln EUR, z czego 7 mln EUR na 2007 r. Komponent ten, również zarządzany centralnie przez DG RELEX/A, opisano w części III niniejszego sprawozdania.

II. reagowanie na sytuacje kryzysowe w ramach instrumentu na rzecz stabilności (Artykuł 3, pozycja budżetowa 19.06.01)

II.1. Instrument na rzecz Stabilności jako część instrumentarium UE do reagowania na sytuacje kryzysowe

Aby odgrywać skuteczną rolę w polityce zagranicznej i bezpieczeństwa, UE musi posiadać odpowiednią zdolność do reagowania na sytuacje kryzysowe w krajach trzecich , tak aby udzielać tym krajom wsparcia w powrocie na drogę zrównoważonego rozwoju. Doskonalenie zdolności Unii do reagowania na kryzysy światowe oznacza przede wszystkim wzmacnianie rozmaitych instrumentów, jakimi Unia dysponuje (cywilne i wojskowe instrumenty zarządzania kryzysowego, dyplomacja, jak również pomoc na rzecz rozwoju i polityka handlowa); ponadto konieczne jest zapewnienie skutecznego i spójnego współdziałania tych instrumentów . Instrument na rzecz Stabilności w istotny sposób uzupełnia instrumenty wspólnotowe umożliwiające reagowanie w sytuacjach kryzysu. Pozostałe instrumenty to pomoc humanitarna,[2] ochrona ludności (poprzez ośrodki monitorowania i informacji)[3]oraz inne zewnętrzne instrumenty finansowe, których zakres stosowania poszerza się w nagłej potrzebie, aby zareagować na kryzys[4]. Wymienione instrumenty wspólnotowe, w połączeniu ze wspólnymi działaniami UE w ramach WPZiB/EPBiO, stanowią podstawę zdolności UE do reagowania na sytuacje kryzysowe.

Nawet przed wejściem w życie traktatu lizbońskiego regułą stało się łączne i ściśle skoordynowane stosowanie instrumentów wspólnotowych oraz instrumentów WPBiZ w odpowiedzi na kryzysy polityczne w krajach trzecich . Niezależnie od zobowiązania do zapewnienia spójności w działaniach zewnętrznych, wynikającego z Traktatu, obywatele Europy i reszta świata oczekują, że UE stale będzie zdolna do skutecznego działania na arenie międzynarodowej. Żaden instrument nie unaocznia tego lepiej niż komponent „reagowanie na sytuacje kryzysowe” Instrumentu na rzecz Stabilności: mimo że jest to instrument pierwszego filara, o którego stosowaniu decyduje Komisja, dzięki praktyce ścisłej koordynacji działań politycznych pomiędzy państwami członkowskimi (zwłaszcza na forum Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa, ale również w geograficznych grupach roboczych) IfS stał się instrumentem WE, umożliwiającym polityczne reakcje na sytuacje kryzysowe.

II.2. Początki programów reagowania na sytuacje kryzysowe w ramach IfS

Specyfika programów reagowania na sytuacje kryzysowe polega na tym, że programów tych nie można opracować z wyprzedzeniem. Powstają one jako reakcja na sytuacje kryzysowe lub początki kryzysu , kiedy pomocy nie można udzielić dostatecznie szybko w ramach innych instrumentów finansowych WE. IfS stosowany jest z reguły, gdy dochodzi do nowego poważnego kryzysu politycznego, po klęsce żywiołowej lub gdy pojawia się możliwość zapobieżenia kryzysowi, przyczynienia się do rozwiązania konfliktu czy też gdy konieczne jest zapewnienie odpowiednich warunków do przekazania pomocy wspólnotowej. W ramach reakcji na kryzysy polityczne środki z zakresu IfS często opracowywano i wdrażano równolegle do działań WPBZ/EPOiB.

Nie można automatycznie stosować IfS w reagowaniu na sytuacje kryzysowe, niezależnie od rodzaju kryzysu. Każdy przypadek należy rozpatrzyć oddzielnie i zadecydować, czy „kryzys lub początek kryzysu” w kraju trzecim uzasadnia użycie instrumentu. Przykładowo, w sytuacjach kryzysów trwających od dawna, o przewlekłym charakterze, nieuzasadnione byłoby finansowanie nowych inicjatyw w ramach IfS; w takich przypadkach stosowniejsze byłoby prowadzenie działań w oparciu o instrumenty geograficzne WE. Natomiast w pewnych sytuacjach, gdzie widoczny jest zaledwie początek kryzysu, użycie instrumentu może być uzasadnione.

Mimo że to Dyrekcja Generalna ds. Stosunków Zewnętrznych przedstawia propozycje nowych środków reagowania na sytuacje kryzysowe w ramach IfS, a Komisja jako jedyna uprawniona jest do podejmowania decyzji w zakresie programów IfS i wdrażania ich, pomysły dotyczące nowych programów IfS często rodzą się niezależnie, w rezultacie dyskusji z podmiotami w obrębie Unii (inne dyrekcje generalne i służby Komisji, przedstawicielstwa, jak również Rada, poszczególne państwa członkowskie, Parlament Europejski itd.), w obrębie szerszej społeczności międzynarodowej (władze krajów-beneficjentów, agencje wyspecjalizowane ONZ, organizacje dwustronne) oraz z podmiotami społeczeństwa obywatelskiego. Komponenty programów tworzy się na podstawie oceny potrzeb i problemów, które należy uwzględnić w danej sytuacji kryzysowej. W niektórych przypadkach projekty programów przygotowywane są od podstaw przez pracowników Komisji, w innych zaś pomysłodawcami są organizacje pozarządowe lub międzynarodowe, które przekazują Komisji już opracowane propozycje programów. Po wstępnym sprawdzeniu, czy propozycje kwalifikują się pod względem prawnym i czy są praktycznie wykonalne, w dalszej kolejności konieczne jest zazwyczaj przygotowanie gruntu do przeprowadzenia projektu oraz negocjacje z partnerami odpowiedzialnymi za realizację.

Procedury zatwierdzania w ramach IfS zostały stworzone z myślą o zapewnieniu szybkiego przyjmowania programów przy jednoczesnym umożliwieniu koniecznych konsultacji i działań koordynujących przed rozpoczęciem realizacji. W odróżnieniu od interwencji humanitarnych, organizowanych w ciągu dni lub tygodni, okres przygotowań poprzedzający realizację programów IfS wynosi zazwyczaj dwa lub trzy miesiące – licząc od wstępnej oceny potrzeb do sfinansowania pierwszych działań na miejscu kryzysu. Ma to zrozumiałą przyczynę: o ile akcje humanitarne są apolityczne i mogą zostać przeprowadzone bezzwłocznie, działania w ramach IfS mają wysoce polityczny charakter – toteż nie można ich zrealizować natychmiast i bez odpowiednich konsultacji politycznych w obrębie UE, z władzami odnośnych krajów oraz innymi podmiotami międzynarodowymi.

II.3. Programy reagowania na sytuacje kryzysowe przyjęte w ramach IfS w 2007 r.

Na komponent IfS „reagowanie na sytuacje kryzysowe” przeznaczono najwięcej środków budżetowych w ramach tytułu 19.06 (91 mln EUR w 2007 r.)[5]. Środki te zostały w 2007 r. prawie w całości wykorzystane : wykorzystano 99% dostępnych środków na zobowiązania oraz 68% dostępnych środków na płatności[6] (szczegóły zob. załącznik). Nawet jeśli całkowite wykorzystanie dostępnych środków budżetowych nie jest z założenia zasadniczym celem instrumentu o takim charakterze, wysoki wskaźnik wykorzystania środków na zobowiązania wskazuje na możliwość, że istniała potrzeba dalszych wydatków. W takiej sytuacji konieczne było odłożenie przyjęcia niektórych już opracowanych programów na początek 2008 r. W tym kontekście słuszne wydaje się przewidywane zwiększenie środków na odnośny artykuł budżetu w ramach perspektywy finansowej.

Działania przyjęte w 2007 r. są zróżnicowane pod względem zarówno geograficznym, jak i tematycznym : skrócone opisy programów oraz ich przegląd w postaci tabeli znajdują się w załącznikach. Niektóre programy przyjęte w 2007 r. zaczęły już przynosić widoczne rezultaty.

Pod względem tematycznym wspierane działania obejmują szerokie spektrum i koncentrują się na konkretnych potrzebach wynikających z poszczególnych konfliktów lub pojawiających się po ich zakończeniu: krótkoterminowe doradztwo w celu opracowania i wprowadzenia w życie reform systemów bezpieczeństwa po konfliktach (DRK, Republika Gwinei Bissau, Liban); działania uzupełniające w miejscach, gdzie obecnie prowadzone są misje EPBiO (np. DRK, Afganistan, Czad); wspieranie regionalnych zdolności do budowania pokoju (misja AU – AMISOM w Somalii, mediacje UA-ONZ w Darfurze); wspieranie rządów prawa oraz rozliczenia okresu zmiany ustrojowej (Afganistan, Kolumbia, Haiti); wspieranie władz tymczasowych (międzynarodowe biuro cywilne w Kosowie); rozwiązywanie konfliktów i wspieranie pojednania (Uganda, Zimbabwe, Birma/Związek Myanmar, Południowa Tajlandia); dokonywanie ocen potrzeb po konfliktach i pomoc w odbudowie pokonfliktowej (obóz uchodźców w Libanie); niesienie pomocy wysiedlonej ludności (Liban, Syria); oraz zarządzanie zasobami będącymi źródłem konfliktu (proces z Kimberley w ramach specjalnie utworzonego systemu).

W 2007 r. nie sfinansowano żadnych większych programów reagowania na klęski żywiołowe , jednak w ramach IfS opłacono szereg ocen potrzeb po klęskach żywiołowych pod koniec 2007 r. i na początku 2008 r. Na podstawie tych ocen zostanie prawdopodobnie opracowanych kilka tegorocznych programów reagowania na klęski żywiołowe.

Pod względem geograficznym największa część funduszy (38,9 mln EUR, około 43% wszystkich środków) została przeznaczona na działania w Afryce subsaharyjskiej, czyli w Czadzie, Darfurze, Somalii, DRK, Ugandzie, Gwinei Bissau oraz Zimbabwe (szczegóły zob. załącznik).

Około 19,7 mln EUR, czyli 22% całkowitego budżetu, przyznano na programy na Bliskim Wschodzie: w Libanie, na okupowanych terytoriach palestyńskich oraz jako wsparcie dla irackich uchodźców w Syrii (szczegóły zob. załącznik).

Dla Bałkanów Zachodnich udostępniono fundusze w wys. 10 mln EUR na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem międzynarodowego biura cywilnego (ICO) w Kosowie (szczegóły zob. załącznik).

9 mln EUR (około 10% funduszy) wykorzystano w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach , finansując programy w Kolumbii, na Haiti oraz w Boliwii (szczegóły zob. załącznik).

Ponadto 5,9 mln EUR, czyli około 6% łącznych środków, zostało przeznaczone na finansowanie programów IfS w Afganistanie, Południowej Tajlandii oraz Birmie/Związku Myanmar (szczegóły zob. załącznik).

Oprócz wymienionych powyżej przyjętych programów i działań, w 2007 r. sfinansowano liczne środki przygotowawcze (np. eksperckie misje oceny) z myślą o programach, których propozycje zostaną prawdopodobnie przedłożone w ramach IfS w trakcie 2008 r. (szczegóły zob. załącznik).

Ścisłe i regularne monitorowanie programów jest zadaniem przedstawicielstw WE w krajach-beneficjentach. W wielu przypadkach przedstawicielstwa są również bezpośrednio odpowiedzialne za wdrażanie programów pomocy. Ze względu na fakt, że realizację pierwszych programów IfS rozpoczęto zaledwie kilka miesięcy temu, żaden z programów nie został dotychczas poddany ocenie .

II.4. Pierwsze wnioski po 2007 r.

Pierwszy rok realizacji komponentu IfS „reagowanie na sytuacje kryzysowe” należy ocenić jako udany. Mimo pewnych niedoskonałości w zakresie zasobów i struktur, w 2007 r. budżet przeznaczony na reagowanie na sytuacje kryzysowe został w całości wykorzystany (zob. załącznik). Przyjęte programy w znacznym stopniu przyczyniły się do działań na rzecz przeciwdziałania kryzysom w różnych częściach świata, w przydatny (i często decydujący) sposób uzupełniając inne działania UE podjęte w reakcji na sytuacje kryzysowe.

Pod względem tematycznym na liczne sfinansowane programy pozytywny wpływ miały zachodzące równolegle zmiany polityczne i koncepcyjne na poziomie WE/UE oraz przede wszystkim niedawno wydane komunikaty i wytyczne dotyczące reform sektorów bezpieczeństwa (RSB), rozbrojenia, demobilizacji i reintegracji (DDR), zintegrowanego zarządzania granicami, słabych państw itd.

Pod względem geograficznym uważa się za istotne, aby przeciwdziałać kryzysom tam, gdzie się pojawiają, a nie podejmować prób równomiernego rozdzielania środków na poszczególne regiony. Na przykład w 2007 r. nie sfinansowano żadnych programów na obszarze nowych niepodległych państw (NIS); w przeszłości jednak sfinansowano tam znaczące programy (EUBAM Mołdawia), a w 2008 r. prawdopodobnie zostaną w tym regionie sfinansowane następne działania (reforma konstytucyjna i wymiaru sprawiedliwości w Republice Kirgiskiej). W 2007 r. stosunkowo mniej środków zostało również wykorzystanych w Azji, jednak na rok 2008 r. opracowywane są znaczące programy dla Bangladeszu, Nepalu itd.

III. Komponent „gotowość na wypadek sytuacji kryzysowych” w ramach IfS (Artykuł 4.3, pozycja budżetowa 19.06.01)

Oprócz opisanego powyżej znaczącego i nadal wzmacnianego komponentu „reagowanie na sytuacje kryzysowe”, w ramach Instrumentu na rzecz Stabilności wprowadzono inny nowatorski element. Jest nim komponent „gotowość na wypadek sytuacji kryzysowych” (7 mln EUR na 2007 r. oraz dalsze 8 mln EUR na 2008 r.) Wprowadzony w formie nowego programu „ Partnerstwo dla pokoju ”, komponent ten ma na celu gromadzenie i konsolidację cywilnej wiedzy specjalistycznej na potrzeby działań na rzecz budowania pokoju. Najważniejszym przeznaczeniem tego komponentu jest bezpośrednie wzmacnianie zdolności odpowiedzialnych podmiotów do szybkiego reagowania na kryzys; komponent ten został stworzony przede wszystkim z myślą o współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, ale również organizacjami międzynarodowymi i odpowiednimi agencjami w państwach członkowskich UE. Prace nad „Partnerstwem dla pokoju” dają okazję do prowadzenia owocnego dialogu z odpowiedzialną za tę kwestię podgrupą w Komisji Spraw Zagranicznych Parlamentu Europejskiego.

Pierwszy roczny program działania (2007 r.) w ramach „ Partnerstwa dla pokoju ” przewiduje finansowanie (środkami rzędu 7 mln EUR) m.in. następujących działań: tworzenie zdolności, wczesne ostrzeganie, wymiana doświadczeń na temat najlepszych praktyk w ramach organizacji społeczeństwa obywatelskiego; współpraca z Programem Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju i Unią Afrykańską w zakresie wczesnego ostrzegania i szybkiej odbudowy; oraz szkolenia w zakresie cywilnych misji stabilizujących. Drugi roczny program działania (2008 r.) ze środkami w wys. 8 mln EUR został niedawno zatwierdzony przez państwa członkowskie oraz Parlament Europejski i zostanie przyjęty w dniu 31 marca.

IV. „Komponent Długoterminowy” IfS (artykuł 4.1 i 4.2, pozycje budżetowe 19.06.02 oraz 19.06.03)

Na podstawie dokumentu strategicznego oraz programu indykatywnego na lata 2007-2008, w grudniu 2007 r. przyjęty został roczny program działania na 2007 r. Program ten kładzie nacisk na następujące obszary:

19.06.02.01 – DZIAłANIA W DZIEDZINIE ZMNIEJSZANIA ZAGROżENIA ORAZ W DZIEDZINIE GOTOWOśCI W ODNIESIENIU DO MATERIAłÓW LUB SUBSTANCJI CHEMICZNYCH, JąDROWYCH I BIOLOGICZNYCH

1. Wsparcie na rzecz Międzynarodowego Centrum Nauki i Technologii (ISTC) w Moskwie oraz Centrum Nauki i Technologii (STCU) na Ukrainie (Kijów) – środki: 15 mln EUR.

2. System zarządzania wiedzą na temat nielegalnego handlu CBRN (materiałami i środkami chemicznymi, biologicznymi, radiologicznymi i nuklearnymi) – środki: 1 mln EUR.

3. Zwalczanie nielegalnego handlu materiałami nuklearnymi i radioaktywnymi w krajach byłego ZSRR – środki: 5 mln EUR;

4. Wspieranie kontroli wywozu towarów podwójnego zastosowania – środki: 5 mln EUR.

19.06.03.01 – DZIAłANIA MIęDZYREGIONALNE W ZAKRESIE PRZESTęPCZOśCI ZORGANIZOWANEJ, NIELEGALNEGO HANDLU, OCHRONY INFRASTRUKTURY O DECYDUJąCYM ZNACZENIU ORAZ ZAGROżEń DLA ZDROWIA PUBLICZNEGO I DZIAłAń W ZAKRESIE ZWALCZANIA TERRORYZMU

5. Instrument ds. wspierania ekspertów – środki: 3,8 mln EUR

6. Zwalczanie nielegalnego handlu z/do Afganistanu – środki: 5,2 mln EUR w 2007 r.

Dalsze szczegóły dotyczące wymienionych programów i ich celów można znaleźć w załączonym dokumencie roboczym służb Komisji. Realizacja programów rozpocznie się w 2008 r., jest zatem zbyt wcześnie, aby dokonać oceny ich skuteczności.

DG AIDCO opracowuje obecnie roczny program działania na 2008 r.

IV.1. Działania na rzecz usuwania min przeciwpiechotnych a Instrument na rzecz Stabilności

W związku z problematyką min przeciwpiechotnych należy zaznaczyć, że IfS nie został stworzony w celu zastąpienia – ani pod względem prawnym, ani finansowym – uchylonej tematycznej linii budżetowej dotyczącej zwalczania min przeciwpiechotnych (ALP). Środki na usuwanie min przeciwpiechotnych powinny pochodzić przede wszystkim z instrumentów geograficznych oraz instrumentów na rzecz rozwoju (DCI, IPA, ENPI oprócz EFR) oraz w przypadkach sytuacji kryzysowych z instrumentu pomocy humanitarnej.

IfS wspiera działania w zakresie zwalczania min przeciwpiechotnych jedynie w perspektywie krótkoterminowej (art. 3 ust. 2 lit. h) oraz z pewnymi ograniczeniami. „Komponent długoterminowy” IfS nie zawiera postanowień w sprawie możliwego wsparcia w zakresie zwalczania min przeciwpiechotnych (art. 4 odnosi się do „stabilnych warunków”), obejmuje jednak broń palną i amunicję . Po uchyleniu wspomnianej linii budżetowej właściwe służby Komisji dokonały przeglądu środków dostępnych na działania przeciwminowe. Z przeglądu tego wynika, że obecnie dostępne środki są o jedną trzecią niższe (co odpowiada sumie środków ze wspomnianej horyzontalnej linii budżetowej). Pozostałe dwie trzecie, które pozostają obecnie do dyspozycji, to środki pochodzące z instrumentów geograficznych i instrumentów na rzecz rozwoju. Dyrekcja A w DG RELEX dąży do uściślenia koordynacji w obrębie Komisji, aby zagwarantować należytą uwagę problematyce zwalczania min przeciwpiechotnych oraz zapewnić skuteczne uwzględnienie tej kwestii w programach krajowych.

[1] Środki finansowe na realizację Instrumentu na rzecz Stabilności w latach 2007-2013 wynoszą łącznie 2 062 000 000 EUR. Rozporządzenie określa, że z tych środków nie więcej niż 7% przeznacza się na działania na podstawie art. 4 ust. 1, nie więcej niż 15% na działania na podstawie art. 4 ust. 2 oraz nie więcej niż 5% na działania na podstawie art. 4 ust. 3. Oznacza to, że przynajmniej 73% środków, czyli 1 505 260 000 EUR przypada na działania na podstawie art. 3, czyli „pomoc w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu”.

[2] Dnia 18 grudnia 2007 r. przewodniczący Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej podpisali w imieniu 27 państw członkowskich UE „Europejski konsensus w sprawie pomocy humanitarnej”, określający wspólną wizję UE oraz praktyczne sposoby, jak skutecznie nieść milionom ludzi na świecie podstawową, ratującą życie pomoc. Obecnie Komisja opracowuje pięcioletni plan działania, który umożliwi wprowadzenie w życie zobowiązań podjętych w ramach konsensusu na szczeblu UE. Dzięki przyjęciu i wdrożeniu tego planu UE poprawi i poszerzy swoją zdolność do reagowania na kryzysy humanitarne.

[3] W 2007 r. Komisja poszerzyła zakres stosowania wspólnotowego mechanizmu ochrony ludności, realizowanego w państwach członkowskich UE i krajach trzecich przez ośrodki monitorowania i informacji (MIC). Mechanizm ten m.in. umożliwia Komisji łatwiejszą organizację, a w niektórych przypadkach współfinansowanie (do 50%) transportu pomocy dla ludności cywilnej do kraju dotkniętego kryzysem.

[4] Podejmowane są działania mające na celu poprawę zdolności Komisji do reagowania na sytuacje kryzysowe . Zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami, zawartymi w sprawozdaniu Barniera, w dalszym ciągu wzmacniana jest sieć ponad 130 przedstawicielstw Komisji w krajach trzecich. Szczególny nacisk kładzie się na koordynację i ułatwienie zdolności do reagowania na sytuacje kryzysowe. W tym celu stopniowo tworzy się regionalne bieguny wiedzy specjalistycznej z różnych dziedzin, gromadzonej na wypadek sytuacji kryzysowych. Komisja pracuje również nad poprawą koordynacji i efektywniejszym łączeniem działań z zakresu pomocy humanitarnej, ochrony ludności i innych form pomocy kryzysowej zarówno na szczeblu decyzyjnym, jak i w terenie.

[5] Pierwotnie środki budżetowe określone w artykule 190601 wynosiły 100 mln EUR, z czego 7 mln EUR z przeznaczeniem „gotowość na wypadek sytuacji kryzysowych” (zob. niżej), a pozostałe 93 mln EUR jako środki do reagowania na sytuacje kryzysowe. Różnica między pierwotnie przyznanymi środkami w wys. 93 mln EUR, a ostatecznie dostępną kwotą w wys. 91 mln EUR wynika z wyjątkowego przeniesienia 2 mln EUR do pozycji 19.06.03 na długoterminowe działania w ramach IfS. Przeniesienie to było konieczne, aby umożliwić Komisji przyjęcie nieprzewidzianej decyzji w sprawie finansowania działań z zakresu „komponentu długoterminowego” IfS, wspierających realizowany już projekt zarządzania granicami na Filipinach. Decyzja ta, do której Komisja została zobowiązana orzeczeniem ETS, umożliwiła stworzenie odpowiedniejszej podstawy prawnej dla prowadzonych działań (dotąd podstawą prawną było rozporządzenie w sprawie finansowej i technicznej pomocy dla rozwijających się krajów Azji i Ameryki Łacińskiej).

[6] Nieco niższy niż planowany wskaźnik płatności wynika z faktu, że na niektóre programy w 2007 r. dokonano wpłat zaliczek dopiero na początku 2008 r. po zawarciu umów.