Państwa członkowskie powinny również wzmocnić wysiłki w zakresie wdrażania reform koniecznych do usunięcia przeszkód dla inwestycji, które zostały zidentyfikowane w kontekście semestru europejskiego, a ostatnio w rocznej analizie wzrostu gospodarczego. Reformy określone w zaleceniach dla poszczególnych krajów uwzględniają konkretne czynniki narodowe. Reformy te są konieczne do utrzymania lub zwiększenia poziomów inwestycji w państwach członkowskich. Pomimo wysiłków niektórych państw członkowskich, zwłaszcza państw strefy euro mocno dotkniętych kryzysem, postępy w eliminowaniu przeszkód dla inwestycji są ogólnie rzecz biorąc nierówne; potrzebne są dalsze działania. Poza zwalczaniem barier i ograniczeń dla inwestycji Komisja zachęca również państwa członkowskie do tworzenia struktur planowania i koordynacji na wszystkich poziomach administracji i źródeł finansowania. W kontekście polityki inwestycyjnej państw członkowskich struktury te mogą stworzyć stabilną serię kluczowych projektów sektora publicznego i strategicznie nimi zarządzać, a także ułatwiać przeprowadzanie procedur regulacyjnych i administracyjnych przy zatwierdzaniu projektów. Z drugiej strony mogą też ściśle współpracować ze służbami Komisji i z Centrum Doradztwa Inwestycyjnego.

Ponadto prace nad unią energetyczną, unią rynków kapitałowych, strategią jednolitego rynku, strategią jednolitego rynku cyfrowego, gospodarką o obiegu zamkniętym oraz międzynarodowymi umowami handlowo-inwestycyjnymi obejmują szczególne środki, które – gdy zostaną w pełni wdrożone – pomogą w usunięciu przeszkód, promowaniu innowacji oraz usprawnieniu otoczenia inwestycyjnego. Komisja wkrótce przyjmie pakiet energetyczny zachęcający do przejścia na czystą energię i zwiększania efektywności energetycznej, wspierający wiodącą rolę UE na świecie w zakresie energii odnawialnej a jednocześnie oferowanie konsumentom energii rozsądnych warunków dostaw. Celem pakietu będzie zapewnienie przewidywalności dla przedsiębiorstw, inwestorów i społeczeństwa oraz ułatwienie inwestowania na szczeblu krajowym, w szczególności poprzez Krajowy Plan Energetyczny i Krajowy Plan Klimatyczny. Poza wnioskami dotyczącymi obniżenia narzutów kapitałowych dla ubezpieczycieli inwestujących w kwalifikujące się projekty infrastrukturalne, 23 listopada 2016 r. Komisja zaproponowała obniżenie narzutów kapitałowych dla banków w odniesieniu do niektórych inwestycji infrastrukturalnych. Dnia 22 listopada 2016 r. Komisja przedstawiła przekrojowy plan działań w zakresie wsparcia nowo otwieranych przedsiębiorstw w Europie, jak również wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie zwiększenia skuteczności postępowań dotyczących niewypłacalności i restrukturyzacji zapobiegawczej oraz przepisów ramowych dających przedsiębiorcom możliwość skorzystania z drugiej szansy, usuwając bariery dla inwestycji wynikające z różnic takich przepisów ramowych pomiędzy państwami członkowskimi.

Komisja przedstawiła również konkretne inicjatywy, które powinny ułatwić finansowanie gospodarki realnej. Państwa członkowskie odniosą na przykład korzyści z jaśniejszych wytycznych w sprawie reguł rachunkowości publicznej, zwłaszcza w odniesieniu do partnerstw publiczno-prywatnych (PPP). Komisja ściśle monitoruje wpływ interpretacji reguł rachunkowości publicznej na tworzenie PPP w różnych sektorach i w stosownych przypadkach rozważy potrzebę dalszych działań. Komisja dostarczyła również praktyczne wytyczne w sprawie stosowania zasad dotyczących pomocy państwa w finansowaniu infrastruktury ze środków publicznych. Niedawno zostały uruchomione projekty pilotażowe w celu osiągnięcia na poziomie UE większej zbieżności ram czasowych poszczególnych procedur odnoszących się do strategicznych inwestycji w projekty infrastrukturalne. W pierwszym etapie projekty pilotażowe realizowane będą w Belgii i na Słowacji. Na podstawie oceny tych projektów w roku 2017 Komisja rozszerzy tę inicjatywę na inne państwa członkowskie z zamiarem stworzenia skutecznego systemu kompleksowej obsługi w pojedynczej instytucji dla wszystkich państw członkowskich, co pozwoli połączyć wszystkie właściwe służby Komisji – w tym Przedstawicielstwa Komisji w państwach członkowskich – w jeden zespół ds. polityki inwestycyjnej.

Ponadto doświadczenie uzyskane podczas wdrażania EFIS wskazuje, że państwami członkowskimi, które dotychczas najwięcej skorzystały z jego działalności, są państwa z najlepiej rozwiniętymi rynkami finansowymi i z otoczeniem biznesowym sprzyjającym inwestycjom. Może to świadczyć o tym, że te państwa członkowskie są ogólnie bardziej skuteczne od swoich partnerów w generowaniu propozycji projektów EFIS. Ponadto silne krajowe banki prorozwojowe mogą przyczynić się do opracowania i współfinansowania projektów.

Aktualne rozporządzenie EFIS wymaga trzech ocen: (i) oceny Komisji dotyczącej wykorzystania gwarancji UE i działania funduszu gwarancyjnego EFIS, do której dołączana jest opinia Trybunału Obrachunkowego; (ii) oceny działalności EFIS przez EBI; oraz (iii) niezależnej oceny zewnętrznej dotyczącej stosowania przepisów rozporządzenia EFIS. Te oceny pozwalają zainteresowanym stronom uzyskać kompleksowy obraz dotychczasowego funkcjonowania EFIS i stanowią już materiał do trwających dyskusji legislacyjnych na temat EFIS 2.0.

Projekt infrastruktury ułatwiającej dostęp do portów (Hiszpania) obejmuje kredyt ramowy przeznaczony na finansowanie poprzez Państwowy Fundusz „PAF” (Fundusz Dostępu do Portów) inwestycji związanych z budową połączeń drogowych i kolejowych do państwowych portów w Hiszpanii. Projekt pomoże poprawić połączenia lądowe z głównymi portami, z których wszystkie znajdują się w transeuropejskiej sieci transportowej. Operacja ta będzie stanowić kontynuację rozległego wsparcia udzielanego w ciągu ostatnich lat przez EBI dla rozwoju tej sieci portów morskich.

Creta Farms (Grecja) stara się produkować zdrowsze wyroby mięsne, wstrzykując do nich oliwę z oliwek najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia. Zastosowana technologia pozwala na usunięcie nasyconych tłuszczów zwierzęcych, które są szkodliwe dla zdrowia ludzkiego, i zastąpienie ich tłuszczami nienasyconymi, które pozwalają obniżyć poziom „złego” cholesterolu. Dziś Creta Farms jest największym dostawcą wędlin na rynek grecki i pomyślnie rozwinęła już działalność eksportową. Dzięki pomocy funduszy EFIS przedsiębiorstwo sfinansuje dalszy rozwój technologii, która umożliwi wprowadzenie „oliwkowania” do przekąsek. Pozwoli to spółce na zatrudnienie 100 nowych pracowników i na dalszy rozwój jej działalności na arenie międzynarodowej.

Biorąc pod uwagę konkretne wyniki działalności EFIS, jak ogłoszono w orędziu o stanie Unii przewodniczącego Junckera, we wrześniu 2016 r. Komisja zaproponowała wzmocnienie i rozszerzenie funduszu poprzez tak zwany wniosek EFIS 2.0. W celu podwojenia okresu funkcjonowania i zdolności finansowych EFIS we wniosku proponuje się w pierwszej kolejności przedłużenie działalności funduszu do końca 2020 r. oraz zwiększenie wartości zakładanych inwestycji z 315 mld EUR do co najmniej pół biliona euro. We wniosku większy nacisk położono też na udział sektora prywatnego i dodatkowość, a także na zwiększenie przejrzystości przy wyborze projektów. Ponadto w EFIS 2.0 położono duży nacisk na połączenie wsparcia w ramach EFIS z innymi źródłami finansowania w UE oraz z finansowaniem z krajowych banków prorozwojowych – ma to odegrać ważną rolę w poprawie zasięgu geograficznego EFIS. Z uwagi na potrzebę pomocy w zapewnieniu stałego napływu projektów i tworzeniu platform inwestycyjnych, które mogą być finansowane we wszystkich państwach członkowskich, we wniosku przewidziane jest również wzmocnienie zakresu działania Europejskiego Centrum Doradztwa Inwestycyjnego (ECDI/ Centrum Doradztwa).

Plan Inwestycyjny dla Europy okazał się użyteczny w stymulowaniu zrównoważonego wzrostu inwestycji w państwach członkowskich. Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) uruchomił 154 mld EUR w 27 państwach członkowskich w ciągu zaledwie jednego roku, z czego, jak się oczekuje, skorzysta prawie 377 000 MŚP. EFIS odgrywa zasadniczą rolę poprzez wspieranie innowacyjnych i strategicznych projektów, które przyczyniają się do tworzenia miejsc pracy i do wzrostu gospodarczego (ramka 1).

Przydatność i dodatkowość wsparcia EFIS

W ocenach stwierdza się, że EFIS był przydatny, jeśli chodzi o zajęcie się potrzebami w zakresie inwestycji w Europie. Niezależna ocena wskazuje na utrzymujące się luki inwestycyjne oraz na potrzeby rynku i potwierdza, że EFIS przyczynia się do zmniejszenia tej luki poprzez zapewnienie finansowania podwyższonego ryzyka.

Takie finansowanie podwyższonego ryzyka musi zapewniać dodatkowość (zdefiniowaną jako działania specjalne EBI, tzn. operacje o wyższym profilu ryzyka) i przyciągać maksymalne finansowanie przez sektor prywatny. W swojej ocenie EBI podkreśla, że gwarancje UE pozwoliły EBI znacznie podnieść poziom działań specjalnych, od około 4 mld EUR do spodziewanego poziomu 20 mld EUR rocznie. W ocenie podkreśla się, że EFIS pozwolił EBI rozszerzyć swoją bazę klientów i bazę produktów, zwłaszcza przez rozwój nowych produktów podporządkowanych. Pomogło to EBI dostosować się do potrzeb rynku i odpowiednio na nie reagować.

W niezależnej ocenie odnotowano jednak, iż mimo że operacje EFIS były działaniami specjalnymi EBI, w niektórych wypadkach zainteresowane strony uznawały, że operacje te nie były zabezpieczone przed wyższym ryzykiem w porównaniu z ofertą rynkową. W tym samym kontekście ocena EBI wskazuje na potrzebę jaśniejszej definicji dodatkowości w odniesieniu do działań specjalnych w celu zapewnienia większej spójności przy wyborze projektów, jednocześnie ograniczając potencjalne ryzyka utraty reputacji przez EFIS. Podobnie w niezależnej ocenie podkreśla się, że spełnienie kryterium dodatkowości powinno wykraczać poza zaznaczenie okienka działań specjalnych EBI i że dokonana ocena dodatkowości powinna być bardziej przejrzysta.

Mnożnik i mobilizacja prywatnych inwestycji

W niezależnej ocenie podkreśla się, że EFIS jest skuteczny w zwiększaniu dostępu do finansowania i w mobilizowaniu kapitału prywatnego, określając spodziewany mnożnik portfela na 14.1 dla zatwierdzonych operacji (całkowicie zgodny z założonym na cały okres inwestycyjny EFIS docelowym mnożnikiem 15) oraz 63 % prywatnych inwestycji uruchomionych na dzień 30 czerwca 2016 r. (nie ustalono dokładnego celu). Zarówno EBI, jak i autorzy niezależnej oceny zauważają, że dwa segmenty EFIS (segment infrastruktury i innowacyjności oraz segment MŚP) rozwijają się z różną prędkością. Na przykład wdrażając segment MŚP, EFI przyspieszył udostępnianie istniejących upoważnień, a dopiero później wprowadził nowe produkty. Natomiast EBI, przy wdrażaniu segmentu infrastruktury i innowacyjności, mając możliwość wykorzystania istniejących produktów, potrzebował czasu na stworzenie nowego asortymentu produktów, charakteryzujących się zarówno wyższym profilem ryzyka, jak i nieraz wyższymi mnożnikami (zewnętrznymi). Można się spodziewać, że te nowe produkty uzupełnią produkty już istniejące i że zostaną one udostępnione po pierwszym roku wdrażania EFIS.

► Rozwiązywanie kwestii dodatkowości wsparcia EFIS i uruchamianie prywatnych inwestycji we wniosku EFIS 2.0 Od momentu uruchomienia ponad rok temu EFIS – wdrażany i współfinansowany przez Grupę EBI, strategicznego partnera inwestycyjnego Komisji – jest na najlepszej drodze do osiągnięcia zakładanego celu, jakim jest uruchomienie co najmniej 315 mld EUR na dodatkowe inwestycje w gospodarkę realną do połowy 2018 r., jednocześnie dążąc do zmaksymalizowania wkładu sektora prywatnego. Szczególną zdolność do absorpcji odnotowano w segmencie MŚP, w którym wyniki EFIS znacznie przerosły oczekiwania. Jest to zgodne z bardzo pozytywną reakcją na EFIS ze strony MŚP. Aby zapewnić wystarczające zasoby finansowe umożliwiające dalsze dostarczanie MŚP środków w ramach wsparcia z EFIS, w lipcu 2016 r. segment MŚP zasilono kwotą 500 mln EUR zgodnie z obowiązującymi parametrami określonymi w rozporządzeniu (UE) 2015/1017. Projekty z obu segmentów zatwierdzone przez Grupę EBI do połowy listopada 2016 r. w ramach EFIS uruchomiły inwestycje o łącznej wartości 154 mld EUR w 27 państwach członkowskich i udzieliły wsparcia dla około 377 000 MŚP. Kluczowym elementem EFIS 2.0 jest dalsze wzmocnienie dodatkowości wspieranych projektów. Wniosek Komisji EFIS 2.0 jeszcze wyraźniej potwierdza, że projekty w ramach EFIS powinny koncentrować się na kwestii inwestycji nieoptymalnych i lukach rynkowych, które winny stanowić jedne z kryteriów kwalifikacji. W obecnej sytuacji charakteryzującej się niskimi stopami procentowymi i wysokim poziomem płynności, kluczowymi czynnikami dla określenia dodatkowości EFIS są: wyższe pokrycie ryzyka, w tym poprzez podporządkowanie, narażenie na szczególne ryzyka, takie jak niesprawdzona technologia i bardziej ryzykowni kontrahenci, a także inwestycje w nowe infrastruktury transgraniczne, które z kolei zwiększą zaufanie i ogólny dostęp do finansowania, zwłaszcza w odniesieniu do operacji obarczonych szczególnym ryzykiem. Ze względu na ich znaczenie dla Europy transgraniczne projekty infrastrukturalne, w tym usługi związane z nimi, zostały określone w nowym wniosku jako projekty umożliwiające dodatkowość. Obecnie jest to obszar niedostatecznie rozwinięty i wymagający stymulacji w celu ułatwienia inwestycji. Mechanizmy planu inwestycyjnego dla Europy dobrze funkcjonują, a celem EFIS 2.0 jest ich wzmocnienie w celu dalszego uruchamiania prywatnego finansowania inwestycji w sektorach, które są ważne dla przyszłości Europy i gdzie nadal występują niedoskonałości rynku oraz nieoptymalne sytuacje inwestycyjne. Celem EFIS jest wspieranie inwestycji, które – bez takiego wsparcia – nie mogłyby zostać zrealizowane w tym samym okresie, albo w takim samym stopniu, przez EBI, EFI lub w oparciu o istniejące unijne instrumenty finansowe. Jak przewidziano w początkowym okresie inwestycyjnym, należy przyciągać inwestycje prywatne w największym możliwym zakresie, a MŚP będą głównymi beneficjentami przyznawanego wsparcia.

Podział wsparcia EFIS w aspekcie geograficznym i według sektorów

Trzy oceny wskazują na dobre ogólne objęcie wsparciem w aspekcie sektorów i państw członkowskich, biorąc pod uwagę fakt, że podczas przeprowadzania oceny EFIS obejmował już 26 państw członkowskich we wszystkich kwalifikujących się sektorach. Jednak zarówno w ocenie EBI, jak i w niezależnej ocenie wskazano, że portfel EFIS jest silnie skoncentrowany w niektórych państwach członkowskich. W niezależnej ocenie odnotowano, że mniejsze wsparcie dla projektów EFIS w Europie Środkowej i Wschodniej może wynikać z mniejszej dostępności technicznej wiedzy fachowej potrzebnej do opracowania dużych projektów i stworzenia struktur partnerstwa publiczno-prywatnego, braku struktur centralnego planowania i koordynacji projektów, relatywnie mniejszych projektów, słabiej rozwiniętych rynków kapitału ryzyka, a także potrzeby większej komplementarności, zwłaszcza w odniesieniu do EFSI. W ocenie podkreślono znaczenie rozwijania zdolności w zakresie przygotowywania projektów, tak by można było rozszerzyć zasięg geograficzny EFIS. Mimo że zarówno w ocenie niezależnej, jak i w ocenie EBI wskazano na pewne skoncentrowanie wsparcia EFIS w niektórych sektorach, zainteresowane strony nie uznały tego za istotny problem.

Spójność i komplementarność z innymi unijnymi źródłami finansowania

We wszystkich trzech ocenach wskazano na wysoki potencjał rozwoju nowych form współpracy między EFIS a innymi źródłami finansowania z UE, ale jednocześnie podkreślono potrzebę starannego monitorowania współoddziaływania pomiędzy niektórymi z tych funduszy a EFIS. Niezależna ocena wskazuje, że EFIS, COSME i program „Horyzont 2020” InnovFin dobrze się wzajemnie uzupełniają, jako że EFIS umożliwia skoncentrowanie tych funduszy na wstępie, aby zaspokoić wysokie potrzeby rynku w segmencie MŚP w ramach EFIS. Innym konkretnym przykładem możliwości sprawnego łączenia tych funduszy było uruchomienie w dniu 8 listopada 2016 r. ogólnoeuropejskiego funduszu/funduszy kapitału wysokiego ryzyka: dzięki łączeniu środków pochodzących z różnych źródeł program ten przyczynia się do rozwiązania problemu luki kapitałowej w Europie i rozdrobnienia rynku kapitału podwyższonego ryzyka. Ma on również przyciągnąć dodatkowe prywatne fundusze pochodzące od inwestorów instytucjonalnych do klasy aktywów „fundusze kapitału wysokiego ryzyka UE”, w celu wsparcia wzrostu przedsiębiorstw innowacyjnych.

Jeśli chodzi o instrumenty finansowe „Łącząc Europę” (CEF) i „Horyzont 2020” (H2020), w swojej ocenie EBI uznał, że programy te mogą być potencjalnie konkurencją dla EFIS oraz że EBI udziela czasem preferencji operacjom w ramach EFIS w stosunku do operacji w ramach CEF i H2020 ze względu na presję dotyczącą osiągnięcia wyników przez EFIS. Odnośnie do EFSI w niezależnej ocenie wskazano, że według niektórych zainteresowanych stron fundusze te konkurują z EFIS, zwłaszcza w krajach korzystających z funduszy spójności.

Jednakże zarówno ocena EBI, jak i ocena Komisji wskazują na wysoki potencjał komplementarności i synergii pomiędzy tymi funduszami a EFIS. W szczególności środki pochodzące z CEF i H2020, podobnie jak te pochodzące z EFSI mogą finansować pierwszą stratę operacji EFIS, kiedy potrzebne jest rozpoczęcie realizacji projektu i maksymalny udział sektora prywatnego, podczas gdy EBI przy wsparciu EFIS mogłyby finansować transze mezzanine. W tym zakresie struktura finansowania dla EFIS 1.0 zawierała transfer 500 mln EUR z instrumentów finansowych CEF do część dotacji CEF. EBI i niezależna ocena wskazują, że należy zbadać ograniczenia w łączeniu wsparcia z EFSI ze wsparciem z EFIS, w tym rozważyć możliwość zaangażowania służb doradczych. Poza wskazówkami Komisji dotyczącymi sposobu łączenia finansowania z EFIS i EFSI Komisja przedłożyła wniosek służący ułatwieniu takiego łączenia. Komisja jest zdecydowana dalej pracować nad zapewnieniem bardziej wyrównanych reguł dla różnych instrumentów UE.

Współpraca z krajowymi bankami prorozwojowymi i platformami inwestycyjnymi

Ocena EBI wskazuje, że około jedna trzecia operacji EFIS korzystała z finansowania przez krajowe banki prorozwojowe. Jest to zgodne z oświadczeniami różnych państw członkowskich o wniesieniu środków w wysokości do 42 mld EUR do projektów EFIS lub do platform inwestycyjnych. Grupa EBI opracowała również szereg inicjatyw mających na celu lepsze uwzględnienie potrzeb krajowych banków prorozwojowych, takich jak platforma obrotu udziałami, inicjatywa sekurytyzacyjna i szereg nowych produktów finansowych.