[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 6.11.2009

KOM(2009) 623 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Elementy nowego partnerstwa UE z krajami i terytoriami zamorskimi (KTZ)

1. WPROWADZENIE

Kraje i terytoria zamorskie[1] (KTZ) są stowarzyszone ze Wspólnotą Europejską w ramach systemu opartego na przepisach części IV Traktatu WE oraz przepisach i procedurach szczególnych ustanowionych w obecnie obowiązującej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim z dnia 27 listopada 2001 r.[2]. Wspomniana decyzja Rady z 2001 r. reprezentuje jednak podejście analogiczne do przyjętego w ramach współpracy UE z państwami AKP, pomimo znaczących różnic między państwami AKP a obecnymi KTZ. W celu otwarcia dyskusji dotyczącej argumentów przemawiających za zastąpieniem tego podejścia strategią odpowiadającą specyficznym potrzebom i potencjałowi KTZ oraz ich szczególnym związkom z UE w dniu 25 czerwca 2008 r. Komisja przyjęła zieloną księgę dotyczącą przyszłych stosunków między UE a krajami i terytoriami zamorskimi[3].

W niniejszym komunikacie zaprezentowano przegląd wyników konsultacji społecznej zainicjowanej przez zieloną księgę i przedstawiono stanowisko Komisji w kwestii istotnych elementów nowego partnerstwa UE z KTZ, które powinno być punktem wyjścia dalszych prac w latach 2011-2012 dotyczących zastąpienia obecnej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim w momencie jej wygaśnięcia w dniu 31 grudnia 2013 r.

Komisja stoi na stanowisku, iż należy nadać nowy kształt szczególnym relacjom UE z KTZ, przechodząc od klasycznego podejścia opartego na współpracy rozwojowej do partnerstwa wzajemnego w celu wsparcia zrównoważonego rozwoju KTZ oraz promowania wartości i standardów UE na świecie. Mając na uwadze wyniki konsultacji społecznej, w szczególności stanowiska przedstawione przez KTZ i cztery państwa członkowskie, z którymi te KTZ są powiązane (Danię, Francję, Niderlandy i Zjednoczone Królestwo), Komisja jest zdania, iż należy skoncentrować się na wzmacnianiu konkurencyjności i zdolności przystosowawczych KTZ oraz współpracy z innymi partnerami, przy jednoczesnym uwzględnieniu różnorodności KTZ.

2. KONSULTACJE SPOłECZNE W SPRAWIE PRZYSZłYCH STOSUNKÓW MIęDZY UE A KTZ

Zielona księga zapoczątkowała konsultacje społeczne trwające od 1 lipca do 17 października 2008 r.[4] Dodatkowo, w dniu 3 października 2008 r.[5] w Brukseli Komisja zorganizowała konferencję zainteresowanych stron w celu przedstawienia kwestii będących przedmiotem zielonej księgi. Ponadto Komisja, KTZ i państwa członkowskie z nimi powiązane przeprowadziły dyskusję nad zieloną księgą na odbywającym się w dniach 28 i 29 listopada 2008 r. dorocznym forum KTZ[6]. Stanowiska przedstawione w odpowiedzi na zieloną księgę i dyskusje podczas konferencji zainteresowanych stron oraz forum KTZ z 2008 r. dowiodły, że w wielu sprawach natury ogólnej istnieje konsensus pomiędzy bezpośrednio zainteresowanymi stronami[7]. Zainteresowane strony są zdania, że dominujące obecnie w stosunkach między UE a KTZ podejście skierowane na zwalczanie ubóstwa nie odpowiada rzeczywistości i powinno być zastąpione nowym podejściem. Jego podstawą powinna być właśnie wyjątkowość relacji KTZ z UE. Należy przy tym uwzględnić specyfikę KTZ, w szczególności ich rozwój gospodarczy i społeczny, różnorodność i trudną sytuację oraz ich znaczenie dla ochrony środowiska. Nowe podejście powinno dążyć do wzmocnienia zdolności przystosowawczych i konkurencyjności KTZ, w szczególności w regionach, w których są one położone. Podstawowym przesłaniem jest to, że KTZ, jako swego rodzaju placówki Europy na całym świecie, powinny być postrzegane jako korzyść dla UE, a nie jako przeszkoda.

W wielu opiniach podkreślono, że solidarność UE z KTZ powinna opierać się na fakcie, że wszyscy mieszkańcy KTZ, jako obywatele powiązanych z nimi państw członkowskich, są w zasadzie[8] obywatelami UE, oraz na ścisłych związkach wynikających ze wspólnej historii i tradycji konstytucyjnych. Zainteresowane strony wyraziły pogląd, że nowa forma stowarzyszenia powinna skoncentrować się na potencjale tkwiącym w KTZ, a jednocześnie raczej kierować działania na problemy związane z trudną sytuacją KTZ niż ze zwalczaniem ubóstwa. Zgodnie z częścią wyrażonych opinii oznacza to również, iż KTZ nie powinny znaleźć się w przyszłości w gorszej sytuacji, jeśli chodzi o pomoc finansową Wspólnoty, oraz że należy ułatwić im dostęp do finansowania w znaczeniu ogólnym.

Ponadto w konsultacjach społecznych zaakcentowano wyzwania, przed jakimi stoją KTZ, ich potencjał z punktu widzenia ochrony środowiska oraz obopólne interesy UE i KTZ w tej dziedzinie. Podkreślono także znaczenie KTZ i ich bogatej bioróżnorodności jako światowego dziedzictwa w dziedzinie środowiska naturalnego. Wyniki konsultacji wskazują także, że KTZ mogłyby okazać się użyteczne jako miejsce badania wpływu zmian klimatu lub prowadzenia testów pilotowych projektów środowiskowych. Wiele spośród stron zainteresowanych sugerowało udostępnienie szczególnych, dodatkowych zasobów na ochronę środowiska w KTZ, walkę ze zmianami klimatu oraz zredukowanie ryzyka klęsk żywiołowych.

Pojawiają się głosy za lepszym „partnerstwem” między UE i KTZ, lecz tylko nieliczne stanowiska wskazują na faktyczne obowiązki, z jakimi miałoby się ono łączyć dla samych KTZ. Wiele stron domaga się natomiast pełniejszego uwzględniania KTZ, a wręcz angażowania ich w bardziej bezpośredni sposób w kształtowanie polityki UE w dziedzinach mogących ich dotyczyć.

Niektóre strony zainteresowane podkreślają konieczność wsparcia KTZ w celu podniesienia ich konkurencyjności, przykładowo poprzez tworzenie ośrodków doskonałości, wzmocnienie współpracy i integracji regionalnej, wzmocnienie roli KTZ jako placówek UE w odpowiednich regionach, uproszczenie reguł pochodzenia oraz wymogów sanitarnych i fitosanitarnych do celów przywozu do Wspólnoty itp. Niezależnie od wagi współpracy regionalnej wydaje się, że stopień uczestnictwa KTZ w procesie integracji regionalnej, w stosownych przypadkach, zależy od faktycznych korzyści odnoszonych przez każdą ze stron.

Niemalże wszystkie strony zainteresowane wzywają do stworzenia nowych ram uwzględniających we właściwy sposób różnorodność KTZ. W szczególności w odniesieniu do zagadnień związanych z handlem podkreśla się różnorodność sytuacji, w jakich znajdują się KTZ. W konsekwencji, wiele spośród zainteresowanych stron domaga się większej elastyczności w traktowaniu specyficznych wyzwań, przed jakimi stoją KTZ. Niektóre zainteresowane strony domagają się jednak większej elastyczności, a jednocześnie podkreślają znaczenie utrzymania spójnych ram ogólnych dotyczących wszystkich KTZ.

3. NOWE PARTNERSTWO MIęDZY UE I KTZ

Podtrzymując aktualność określonego w art. 182 Traktatu WE celu stowarzyszenia KTZ ze Wspólnotą, należy zastąpić rozwiązania decyzji o stowarzyszeniu zamorskim z 2001 r. podejściem odpowiadającym obecnym problemom, w szczególności uwzględniającym w należyty sposób panujące w KTZ i powiązanych z nimi państwach członkowskich zgodne przekonanie, że solidarność UE z KTZ powinna opierać się na ich szczególnej relacji oraz przynależności KTZ do jednej „europejskiej rodziny”.

W tym względzie Komisja uważa, że celem stowarzyszenia powinno być zapewnienie zrównoważonego rozwoju KTZ oraz wsparcie promowania wartości i standardów UE na świecie. Z jednej strony, konieczna solidarność UE z mieszkańcami KTZ, którzy, jako osoby posiadające obywatelstwo powiązanych z nimi państw członkowskich są zasadniczo obywatelami UE, zakłada promowanie przez UE zrównoważonego rozwoju KTZ, biorąc pod uwagę jego aspekt gospodarczy, społeczny i środowiskowy. Z drugiej strony, ta szczególna relacja oraz rozmieszczenie KTZ praktycznie w każdym zakątku świata może nadać szczególnego znaczenia stowarzyszeniu z UE w celu promowania wartości i standardów UE wszędzie tam, gdzie jest to możliwe. Komisja uważa zatem, że przyszłe stosunki powinna charakteryzować większa wzajemność i uwzględnianie obopólnych interesów.

Mając na uwadze nowe podejście, przyszłe stowarzyszenie powinno zmierzać do wzmocnienia konkurencyjności KTZ, ich zdolności przystosowawczych i promowania współpracy między KTZ a innymi partnerami w regionach, gdzie są położone, w ramach UE i poza nią. Zastosowanie znajdą tu nowe ramy współpracy, a nie istniejąca obecnie relacja przekazującego i otrzymującego pomoc.

W tym względzie polityka wewnętrzna Komisji, a w szczególności jej polityka regionalna, dostarcza interesujących przykładów. Nie oznacza to, że polityka ta lub jej szczególne aspekty jako takie powinny znaleźć zastosowanie do KTZ ani że KTZ powinny zostać objęte zakresem tej polityki. Podstawą przepisów szczegółowych i procedur mających zastosowanie do stowarzyszenia KTZ ze Wspólnotą po 2013 r. powinien być natomiast w dalszym ciągu art. 187 Traktatu WE; przepisy te powinny jednak wzorować się na zasadach wdrażania wewnętrznej polityki Wspólnoty.

W nawiązaniu do tego kwestią szczególnej wagi jest stosowanie polityki regionalnej Wspólnoty do każdego spośród 271 regionów UE przy zachowaniu jednolitych ram tej polityki i jednoczesnym uwzględnieniu ogromnej różnorodności tych regionów. Ponadto szczególną uwagę należy poświęcić strategii UE w sprawie regionów najbardziej oddalonych, będącej wynikiem globalnego i spójnego podejścia stosowanego w ramach wszystkich dziedzin polityki wspólnotowej.

Przekształcenie obecnej relacji pomiędzy przekazującym i otrzymującym pomoc w partnerstwo o nowym kształcie powinno wiązać się ze zmianą sposobu otrzymywania przez KTZ pomocy finansowej, począwszy od 2014 r., pozostając przy tym bez wpływu na dyskusje dotyczące przyszłych ram finansowych. Za przykład mogłyby tu posłużyć fundusze strukturalne, a w szczególności strategiczne podejście w ramach polityki spójności oraz związane z tym tematyczne i finansowe punkty ciężkości obecnego okresu programowania. Ponadto, tak jak to ma miejsce obecnie, pomoc finansowa Wspólnoty dla KTZ powinna dotyczyć wyłącznie współfinansowania programów. Wkłady ze strony samych KTZ lub powiązanych z nimi państw członkowskich gwarantują pozostanie programów we własności KTZ.

Niezależnie od powyższych stwierdzeń Komisja uznaje, że utrzymanie podejścia skierowanego na zwalczanie ubóstwa może być uzasadnione w niektórych KTZ, jako że niektóre z nich kwalifikują się obecnie do oficjalnej pomocy rozwojowej (Official Development Assistance – ODA)[9]. Aktualne potrzeby dotyczące rozwoju zainteresowanych KTZ należy jednak ocenić przy uwzględnieniu potrzeb innych podmiotów otrzymujących pomoc od UE; konieczne jest także sporządzenie odpowiedniej listy. W konsekwencji, jeżeli Wspólnota ma w ogóle udzielać pomocy rozwojowej KTZ, powinna ją kierować tylko do niewielu z nich. Powinno to pozostać bez wpływu na kwalifikowalność KTZ do innych form pomocy finansowej przeznaczonej na wsparcie osiągnięcia celów stowarzyszenia KTZ-UE.

3.1. Trzy główne cele odpowiadające specyfice KTZ

3.1.1. Wzmocnienie konkurencyjności

Promowanie konkurencyjności KTZ powinno być głównym celem przyszłego stowarzyszenia KTZ z UE. Oddziałując na czynniki stymulujące konkurencyjność, do których należy kształcenie i szkolenie zawodowe, postęp technologiczny i innowacje, technologie informacyjno-komunikacyjne, stabilność makroekonomiczna, praworządność, dobre rządy (w tym w dziedzinie podatków), przejrzyste i sprawnie funkcjonujące instytucje oraz trwałe ramy polityczne dotyczące wsparcia małych i średnich przedsiębiorstw, w szczególności źródła technologii i opracowanie projektów inwestycyjnych, a także zrównoważone zarządzanie zasobami środowiska naturalnego i ich pielęgnowanie, KTZ mogłyby zwiększyć swój potencjał, aby stać się ośrodkami doskonałości regionalnej. Ważną rolę w tym zakresie odgrywa szeroko zakrojona współpraca społeczności przedsiębiorców.

3.1.2. Wzmocnienie zdolności przystosowawczych

Drugi z głównych celów powinien dotyczyć raczej ograniczania trudności, z jakimi borykają się KTZ, niż zwalczania ubóstwa, jak to ma miejsce obecnie. Odpowiedzi na zieloną księgę wskazały na nieadekwatność obecnego tradycyjnego podejścia dotyczącego współpracy w dziedzinie rozwoju z punktu widzenia rzeczywistych wyzwań, przed jakimi stoją KTZ. Konieczne jest zwiększenie zdolności przystosowawczych KTZ także ze względu na to, że trudna sytuacja, w jakiej się znajdują, opóźnia rozwój ich potencjału.

Bez uszczerbku dla specyficznej sytuacji najsłabiej rozwiniętych KTZ przyszłe stowarzyszenie mogłoby zatem skoncentrować się na poprawie zdolności KTZ do reagowania na wstrząsy gospodarcze, zależność energetyczną oraz wyzwania związane ze środowiskiem naturalnym oraz ich szczególnym narażeniu na skutki klęsk żywiołowych.

3.1.3. Promowanie współpracy

Promowanie współpracy między KTZ a innymi partnerami powinno być trzecim głównym celem realizowanym w ramach przyszłego stowarzyszenia. Taka współpraca nie tylko utrwala zrównoważony rozwój KTZ. Istotny jest również wkład KTZ w promowanie wartości i standardów UE na świecie, w szczególności w stosunkach z krajami sąsiadującymi.

W szczególności ze względu na trwający obecnie proces integracji regionalnej w regionach AKP oraz umowy o partnerstwie gospodarczym (EPA) między UE a regionami AKP integracja KTZ na rynkach regionalnych i światowych oraz ich aktywna współpraca z innymi partnerami tam, gdzie jest to możliwe, ma kapitalne znaczenie z punktu widzenia korzystania przez nie ze zrównoważonego rozwoju i procesu globalizacji oraz zminimalizowania ich negatywnych skutków. Ściślejsza współpraca przyczyniłaby się również do zwiększenia potencjału KTZ związanego z przezwyciężaniem trudnych sytuacji, np. poprzez korzyści skali, inicjatywy dotyczące ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych czy transgraniczną ochronę środowiska. Dodatkowo mogłoby to wzmocnić współpracę w dziedzinie kultury oraz prowadzić do lepszego wzajemnego zrozumienia, a także poszanowania różnorodności i promowania podstawowych wartości. Pozwoliłoby także wykorzystać doświadczenie KTZ we wspieraniu przez UE krajów rozwijających się.

3.2. Zasady i osie współpracy charakteryzujące nowe podejście

Dążąc do osiągnięcia trzech wymienionych powyżej i w dużej mierze wzajemnie przenikających się celów, Komisja dokonała identyfikacji zasad i osi współpracy. Nie wszystkie z nich są dostosowane do każdego z KTZ. Należy je raczej traktować z punktu widzenia specyficznej sytuacji konkretnego KTZ. Ponadto, nie naruszając przyszłych ram finansowych, należy zastanowić się nad najskuteczniejszym sposobem udzielania pomocy technicznej i finansowej przez Wspólnotę, aby umożliwić osiągnięcie celów stowarzyszenia, przy należytym uwzględnieniu instrumentów finansowych przewidzianych dla sąsiadujących regionów najbardziej oddalonych, państw AKP lub odpowiednich krajów trzecich. Dodatkowo należy rozpatrzyć możliwość pełniejszego zaangażowania KTZ w programy horyzontalne Wspólnoty, do których mają one zasadniczo dostęp, w sposób podobny do bezpośredniego lub pośredniego objęcia nimi, w określonych przypadkach, regionów najbardziej oddalonych (jak w przypadku szczególnego programu „Możliwości” w ramach siódmego ramowego programu w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji).

Ponadto w związku z tym, że KTZ często wskazują na trudności, jakie napotykają w związku z ich ograniczonymi możliwościami instytucjonalnymi wynikającymi z niewielkiej powierzchni, KTZ oraz powiązane z nimi państwa członkowskie powinny potraktować ten problem w sposób priorytetowy w celu jego przezwyciężenia, w razie konieczności z pomocą UE. W podobny sposób KTZ (lub powiązane z nimi państwa członkowskie) powinny rozwinąć możliwości w celu śledzenia rozwoju polityki UE w konkretnych dziedzinach i gromadzenia danych statystycznych, niezbędnych do sporządzenia skonsolidowanych danych dotyczących sytuacji społecznej, gospodarczej i środowiskowej z punktu widzenia dalszego rozwoju polityki i strategii w odpowiednich dziedzinach.

3.2.1. Ośrodki doskonałości i wiedzy fachowej

Opierając się na jasnych danych dotyczących wyzwań, przed jakimi stoją, oraz możliwości, jakie posiadają KTZ w tym regionie, przyszłe stowarzyszenie powinno stymulować kształt ram politycznych dotyczących strategii wzrostu gospodarczego skierowanej na zewnątrz, zgodnie z podejściem zakładającym współpracę władz publicznych, sektora prywatnego i społeczeństwa obywatelskiego.

Z chwilą określenia przewagi komparatywnej KTZ przyszłe stowarzyszenie powinno wskazywać im sposoby dalszego rozwijania tej przewagi, przynajmniej do poziomu standardów UE w celu dzielenia się doskonałością i wiedzą fachową nabytą od innych KTZ, krajów sąsiadujących, a w szczególności krajów rozwijających się, jak też od innych zainteresowanych stron. Taka doskonałość i wiedza fachowa mogłaby zostać przekazana także UE, tam gdzie byłoby to stosowne.

3.2.2. Przepisy i standardy UE

Oprócz promowania KTZ jako ośrodków doskonałości, przyszłe stowarzyszenie powinno zachęcać wszystkie KTZ i wspierać je (finansowo lub w inny sposób) w celu „unowocześnienia” ich lokalnego prawodawstwa w odpowiednich obszarach polityki i dopasowania go do poziomu acquis Wspólnoty w przypadkach, w których jeszcze tego nie uczyniono. Takie unowocześnienie powinno mieć bezwzględnie charakter fakultatywny. Mogłoby być ono bodźcem do wprowadzenia wyższych standardów ochrony środowiska, lepszych warunków rozwoju przedsiębiorczości, zwiększonych możliwości eksportowych (np. poprzez podnoszenie norm sanitarnych i fitosanitarnych) itp. Mając na uwadze współpracę gospodarczą w dziedzinie towarów i usług, zarówno unowocześnienie prawodawstwa lokalnego, jak i pomoc przedsiębiorstwom w dostosowaniu się do nowych ram ograniczyłyby różnorodność przepisów i bariery pozataryfowe, wprowadziłyby standaryzację procedur celnych oraz ułatwiłyby handel regionalny i międzynarodowy, w tym z UE. W dziedzinie podatków wszystkie zainteresowane KTZ zobowiązały się do przestrzegania standardów międzynarodowych dotyczących przejrzystości i wymiany informacji, których sprawne wdrożenie jest kwestią podstawową dla osiągnięcia poziomu jednakowej konkurencji oraz sprawnego funkcjonowania systemu podatkowego[10].

Unowocześnienie prawodawstwa lokalnego uczyniłoby z KTZ „wzory do naśladowania” w ich regionach, przyczyniając się w ten sposób, w ramach partnerstwa opartego na wzajemności, do promowania wartości i standardów UE. Należy jednak podkreślić, że fakultatywne przejęcie przez KTZ przepisów i standardów UE w danej dziedzinie polityki nie byłoby jednak równoznaczne z objęciem KTZ daną dziedziną polityki UE jako taką. Ponadto nie powinno to stanowić przeszkody dla dalszej integracji w regionie, jeśli stanowi ona część polityki KTZ.

Nawet jeśli przyszłe stowarzyszenie KTZ nie będzie pociągało za sobą bezpośredniego stosowania danej polityki wspólnotowej do KTZ, warto zastanowić się, w jaki sposób KTZ, który przejął dobrowolnie acquis Wspólnoty w danej dziedzinie, mógłby zostać ściślej włączony w dialog dotyczący dalszego rozwoju danej dziedziny polityki Wspólnoty, nie naruszając tym samym roli państw członkowskich w procesie decyzyjnym. Przyszłe stowarzyszenie mogłoby zatem obejmować mechanizm dialogu politycznego, opierającego się na istniejących już zasadach i praktykach odzwierciedlających trójstronne stosunki między Wspólnotą, KTZ oraz powiązanymi z nimi państwami członkowskimi oraz na relacjach KTZ z powiązanymi państwami członkowskimi.

3.2.3. Środowisko naturalne i klęski żywiołowe

Promowanie środków na poziomie międzynarodowym w celu rozwiązywania regionalnych i światowych problemów środowiskowych jest jednym z celów polityki ochrony środowiska Wspólnoty. W polityce tej uznano już znaczenie strategiczne KTZ w tej dziedzinie: są one objęte planem działań dotyczących ochrony bioróżnorodności lub zmian klimatu. Ponadto KTZ udostępniają ogromny potencjał dla podnoszenia poziomu nauki w zakresie bioróżnorodności, środowiska i zasobów morskich na świecie.

W następstwie odpowiedzi na zieloną księgę oraz przy uwzględnieniu stanowiska wyspy Reunion[11] Komisja zamierza zbadać, we współpracy z KTZ i powiązanymi z nimi państwami członkowskimi oraz przy zaangażowaniu społeczeństwa obywatelskiego, wnioski, które mogłyby pomóc KTZ w wejściu na drogę zrównoważonego rozwoju („bardziej ekologiczna gospodarka”) oraz we wdrażaniu środków ochrony środowiska (takich jak przystosowanie się do zmian klimatu, sieci obszarów chronionych, oceny środowiskowe, zarządzanie odpadami i energia pochodząca ze źródeł odnawialnych).

Ograniczanie ryzyka klęsk żywiołowych (DDR) jest także kwestią priorytetową, która nie może zostać rozwiązana przez działania samych KTZ. Działania są skuteczniejsze, jeśli są podejmowane na poziomach regionalnym i ponadregionalnym. Bez uszczerbku dla działań zainteresowanych państw członkowskich podejmowanych w celu włączenia KTZ w plany regionalne i międzynarodowe, UE powinna pomóc KTZ w ich uwzględnianiu przez regionalne organizacje międzynarodowe oraz w obejmowaniu ich regionalnymi i światowymi strategiami w tej dziedzinie. Wsparcie UE udzielane w zakresie klęsk żywiołowych w KTZ[12] nie opiera się wyłącznie na solidarności z KTZ – pozwala także UE na skorzystanie z doświadczenia KTZ w celu poprawy sytuacji w tej dziedzinie w samej UE lub w krajach rozwijających się.

3.2.4. Relacje na arenie międzynarodowej

Nie budzi wątpliwości fakt, że odizolowanie jest największym wyzwaniem dla większości, jeśli nie wszystkich KTZ. Utrzymywanie stosunków jest jednak kwestią o podstawowym znaczeniu dla bardziej dynamicznego rozwoju gospodarczego oraz ugruntowania konkurencyjności poprzez współpracę z innymi partnerami w regionach KTZ lub w UE. Ponadto przyszłe stowarzyszenie powinno w szczególności koncentrować się na zachęcaniu KTZ, przede wszystkim tych najbardziej odizolowanych, do zajmowania się sprawami związanymi z dostępnością i rozwojem technologii informacyjno-komunikacyjnych.

Z chwilą poprawy dostępności danego KTZ należy zbadać sposoby stymulowania lepszego wykorzystania bardziej zaawansowanych systemów połączeń. Należy jednak unikać tworzenia sztucznych systemów w tym zakresie. W związku z tym Komisja chciałaby zbadać sposoby możliwego rozwoju i promowania przez KTZ korzystania z portów morskich i lotniczych oraz infrastruktury służącej przeładunkowi i składowaniu towarów, przy wykorzystaniu środków innych niż procedura dotycząca przeładunku określona w art. 36 obecnej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim z tego względu, iż obecnie brak jest dowodów wskazujących na jakąkolwiek wartość dodaną tej procedury.

Poprawa dostępności KTZ ma także podstawowe znaczenie dla stymulowania współpracy między KTZ, krajami sąsiadującymi, UE (w tym regionami najbardziej oddalonymi) oraz innymi właściwymi partnerami. Pomoże to KTZ nie tylko w opracowaniu rozwiązań dla wspólnych wyzwań, ale będzie także istotne dla roli KTZ jako placówek strategicznych UE. W tym względzie współpraca społeczności przedsiębiorców ma szczególny potencjał z punktu widzenia transferu technologii, przykładowo w dziedzinie turystyki, energii pochodzących ze źródeł odnawialnych czy akwakultury.

3.2.5. Współpraca handlowa i gospodarcza

Przyszłe postanowienia dotyczące współpracy handlowej i gospodarczej z KTZ powinny utrzymać obecne jednostronne preferencje taryfowe przyznane KTZ. Nie powinno to jednak wyłączać żadnej koniecznej zmiany, przykładowo w odniesieniu do procedury dotyczącej przeładunku, reguł pochodzenia i kumulacji, włączenia przepisów dotyczących wykonywania preferencji taryfowych w przypadku oszustw lub nieprawidłowości[13] ani konsekwencji wyboru dokonanego przez KTZ (przy wsparciu jego państwa członkowskiego), a dotyczącego włączenia go w ramy specjalnych porozumień preferencyjnych istniejących między Wspólnotą a innymi partnerami w regionie, do którego należy ten KTZ, takich jak EPA[14]. Skutkiem ostatniego rozwiązania byłyby stosunki handlowe między KTZ i UE oparte w większym stopniu na zasadzie wzajemności.

Ponieważ warunki handlowe KTZ i ich uprzywilejowana pozycja w ramach polityki handlowej UE zmieniają się jako skutek wielostronnej liberalizacji oraz EPA zawieranych w regionach AKP, Komisja chciałaby zaakcentować doniosłość integracji KTZ na rynkach regionalnych i światowych jako uzupełnienie innych środków w celu wzmocnienia konkurencyjności KTZ i zaradzenia ich trudnej sytuacji. W związku z tym KTZ regionu AKP zostały poproszone o zajęcie stanowiska w kwestii EPA. Pełna integracja regionalna krajów AKP powinna mieć miejsce tylko w razie zainteresowania ze strony partnera. Przyszłe stowarzyszenie powinno zatem sprostać różnicom między KTZ, które mogą wynikać z przyjętych rozwiązań lub, w przypadku KTZ najbardziej odizolowanych, z ich szczególnego położenia.

W każdym przypadku KTZ muszą w dalszym ciągu przestrzegać nałożonych na kraje trzecie odpowiednich zobowiązań w dziedzinie handlu, jako że nie stanowią one części jednolitego rynku. Przyszłe stowarzyszenie powinno jednak ułatwić KTZ przestrzeganie tych zobowiązań poprzez zachęcanie ich do podnoszenia standardów krajowych i udzielanie im pomocy w tym zakresie.

Komisja opowiada się ponadto za zmodernizowaniem reguł pochodzenia w odniesieniu do KTZ. Mając na uwadze obecny proces reform oraz znaczenie uproszczenia, przejrzystości i sprawniejszego zarządzania, taka modernizacja umożliwiłaby ustanowienie reguł pochodzenia odpowiadających specyfice KTZ i mających zastosowanie zasadniczo do wszystkich KTZ. Istnieje możliwość, że niektóre KTZ będą preferowały stosowanie przepisów, które obecnie mają zastosowanie do handlu między ich sąsiadami z regionu AKP i UE, tak aby utrzymać możliwość skumulowania pochodzenia KTZ-AKP w ich regionie.

4. Wnioski

Komisja opowiada się za wprowadzeniem znaczących zmian w podejściu do stowarzyszenia między KTZ a UE. Zmiany te powinny odzwierciedlać fakt, że stosunki pomiędzy oboma podmiotami są szczególne, w tym sensie, że istnieje ścisły związek między KTZ a UE, mimo że KTZ nie są częścią UE jako takiej. Powinno być to bodźcem do ustanowienia partnerstwa, którego podstawą byłyby wzajemne interesy, zasada wzajemności, prawa i obowiązki. W tym kontekście solidarność UE z KTZ powinna zapewniać ich zrównoważony rozwój poprzez wzmocnienie ich konkurencyjności i poprawę ich trudnej sytuacji, przy czym KTZ powinny przyczyniać się do promowania wartości europejskich.

Aby pomóc w budowaniu nowej strategii UE dotyczącej KTZ, przed złożeniem wniosku dotyczącego nowej decyzji o stowarzyszeniu zamorskim, Komisja zamierza szczegółowo zbadać przede wszystkim niżej wymienione kwestie:

- główne wyzwania, przed jakimi stoi, i możliwości, jakie posiada, każdy z KTZ w jego regionie oraz przewagę komparatywną KTZ, potencjał strategiczny i aktualną konkurencyjność w świetle rozwoju środowiska umożliwiającego współpracę przedsiębiorstw i rozwijanie potencjału;

- stopień zgodności pomiędzy prawodawstwem lokalnym w każdym KTZ i acquis Wspólnoty w odpowiednich obszarach polityki;

- możliwe sposoby poprawy dostępu do KTZ, także poprzez technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT);

- wpływ i perspektywy integracji regionalnej i globalizacji dla KTZ;

- promowanie bliskiej współpracy w zakresie środowiska, między innymi zmiany klimatu i bioróżnorodności oraz obniżanie ryzyka wystąpienia klęsk żywiołowych (DDR) w KTZ;

- faktyczne zapotrzebowanie na pomoc rozwojową;

- możliwość odpowiadających KTZ reguł pochodzenia;

- możliwe mechanizmy finansowe.

Celem jest kontynuacja i intensyfikacja tych rozważań w latach 2010 i 2011, we współpracy z KTZ i powiązanymi z nimi państwami członkowskimi. Powinno to torować drogę do opracowania konkretnych wniosków legislacyjnych przed końcem 2013 r. w celu wprowadzenia zmian do obecnego kształtu stowarzyszenia.

[1] Wszystkie stowarzyszone kraje i terytoria zamorskie wymienione są w załączniku II do Traktatu WE. Jednak zgodnie z życzeniem rządu Bermudów zasady stowarzyszenia nie były nigdy stosowane w stosunku do tego kraju.

[2] Decyzja Rady 2001/822/WE z dnia 27 listopada 2001 r. (Dz.U. L 314 z 30.11.2001, s. 1). Decyzja zmieniona ostatnio decyzją Rady 2007/249/WE (Dz.U. L 109 z 26.4.2007, s. 33).

[3] COM(2008) 383 wersja ostateczna.

[4] http://ec.europa.eu/development/how/consultation/index.cfm?action=viewcons&id=3841

[5] http://ec.europa.eu/development/geographical/regionscountries/regionscountriesocts_en.cfm

[6] http://ec.europa.eu/development/geographical/regionscountries/regionscountriesoctsforum_en.cfm

[7] Nie naruszając specyfiki każdego ze stanowisk, które w niniejszym komunikacie nie są analizowane indywidualnie.

[8] Zgodnie z art. 17 Traktatu WE każda osoba mająca przynależność państwa członkowskiego jest obywatelem Unii. W rzeczywistości, każdy obywatel Grenlandii oraz francuskich i niderlandzkich KTZ ma także obywatelstwo właściwego państwa członkowskiego, i tym samym jest obywatelem UE. Z mocą od dnia 21 marca 2002 r. obywatele wszystkich brytyjskich KTZ są także obywatelami Wielkiej Brytanii, lecz mogą zrzec się tego obywatelstwa na korzyść wyłącznego obywatelstwa brytyjskich terytoriów zamorskich.

[9] Anguilla, Majotta, Montserrat, Święta Helena, Wyspy Turks i Caicos oraz Wallis i Futuna.

[10] Zob. komunikat Komisji z dnia 28 kwietnia 2009 r. „Wspieranie dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania” (COM(2009) 201 wersja ostateczna).

[11] Wyrażone na konferencji „Unia Europejska i jej terytoria zamorskie: strategie przyjmowane w obliczu zmian klimatu i utraty bioróżnorodności”, która miała miejsce na wyspie Reunion w dniach 7-11 lipca 2008 r. pod przewodnictwem prezydencji Francji w UE.

[12] Zob. Strategia UE na rzecz wspierania działań zmniejszających ryzyko związane z klęskami żywiołowymi w krajach rozwijających się (COM(2009) 84 wersja ostateczna), która także obejmuje KTZ.

[13] Jak określono w ogólnym systemie preferencji (GSP) oraz w EPA.

[14] EPA zawarta między państwa CARIFORUM-UE zezwala na objęcie KTZ zakresem umowy. W razie wniosku KTZ i powiązanego z nim państwa członkowskiego Komisja zgodzi się na włączenie KTZ w ramy EPA.