UZASADNIENIE

1.Kontekst wniosku

Niniejsza decyzja dotyczy uruchomienia środków z Funduszu Solidarności Unii Europejskiej (FSUE) zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 2012/2002 z dnia 11 listopada 2002 r. (dalej „rozporządzenie”) na kwotę 17 730 519 EUR w celu udzielenia pomocy Łotwie w związku z powodziami, które miały miejsce w roku 2017. Na sfinansowanie pełnej kwoty wykorzystana zostanie część środków na zobowiązania i środków na płatności w wysokości 47 479 154 EUR zapisanych w budżecie na 2018 r. na pokrycie zaliczek. W związku z tym budżet korygujący nie jest wymagany.

2.Informacje i warunki

Latem i jesienią 2017 r. na Łotwie doszło do długotrwałych i intensywnych opadów, które spowodowały przesycenie gleby, a następnie powodzie w całym kraju, zwłaszcza w Łatgalii i na terenach ją otaczających. Doszło do zniszczenia upraw i do rozległych szkód w ciekach, systemie odwadniania, powiązanych instalacjach uzdatniania wody oraz w infrastrukturze drogowej i kolejowej.

1)Łotwa wystąpiła z wnioskiem o wkład z FSUE w dniu 14 listopada 2017 r., czyli w terminie 12 tygodni od odnotowania pierwszych szkód w dniu 24 sierpnia 2017 r. Wniosek dotyczy „poważnej klęski żywiołowej” i został złożony na podstawie art. 2 ust. 2 rozporządzenia. W dniu 27 kwietnia 2018 r., na wniosek Komisji, władze łotewskie przedstawiły dodatkowe informacje niezbędne do ukończenia oceny niniejszej sprawy.

2)W omawianym przypadku chodzi o klęskę żywiołową, która jest objęta zakresem zastosowania funduszu.

3)Władze łotewskie oceniły łączną wartość szkód bezpośrednich spowodowanych powodzią na kwotę 380,5 mln EUR. Kwota ta przekracza „próg interwencji w przypadku poważnych klęsk żywiołowych” wymagany w celu uruchomienia środków z FSUE, mający zastosowanie do Łotwy w 2017 r., wynoszący 145 740 000 EUR (tj. 0,6 % PKB Łotwy w oparciu o dane z 2015 r.). Ponieważ szacowana łączna wartość szkód bezpośrednich przekracza ten próg, klęskę uznaje się za „poważną klęskę żywiołową” zgodnie z definicją zawartą w rozporządzeniu. Wniosek władz Łotwy kwalifikuje się zatem do objęcia pomocą z FSUE.

4)Łotwa nie wystąpiła o wypłatę zaliczki.

5)Wniosek Łotwy zawiera szczegółowy opis sytuacji meteorologicznej prowadzącej do klęski oraz jej skutków. Utrzymujące się opady deszczu i powodzie w sierpniu, wrześniu i październiku 2017 r. spowodowały znaczne szkody w rolnictwie i doprowadziły do zniszczenia upraw oraz rozległych zatorów w rolniczym systemie odwadniania. Ponadto doszło do zniszczenia infrastruktury państwowej i samorządowej, w szczególności infrastruktury wodnej (cieki, systemy odwadniania, instalacje hydrologiczne, nasypy i powiązana infrastruktura ochronna) oraz infrastruktury transportowej (drogi główne i lokalne, linie kolejowe). W sumie uszkodzone zostały 184 drogi publiczne, a transport kolejowy musiał zostać czasowo zawieszony. W dniu 29 sierpnia 2017 r. ogłoszono stan wyjątkowy. Państwowe i lokalne instytucje rządowe oraz przedsiębiorstwa świadczące usługi dla ludności nie mogły właściwie funkcjonować. Wiele szkół i innych budynków instytucji samorządowych zostało zalanych i musiały zostać zamknięte. Cieki zostały wypłukane, a do ich koryt zostały naniesione osady. Zniszczenia dotknęły ponad 28 000 km (podziemnych) systemów odwadniania, około 4 500 km kanałów otwartych i rowów oraz około 1 700 cieków i konstrukcji hydrologicznych. Zalanie zakładów oczyszczania ścieków doprowadziło do zanieczyszczenia wody i stworzyło zagrożenie dla środowiska.

6)Łotwa oszacowała koszty działań nadzwyczajnych i działań służących odbudowie kwalifikujących się na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia na kwotę 36,2 mln EUR i przedstawiła je w podziale na rodzaje operacji. Zdecydowanie największa część kosztów kwalifikowalnych (prawie 32 mln EUR) dotyczy państwowego systemu odwadniania i powiązanej infrastruktury. Wkład z FSUE nie może być jednak wykorzystany na naprawy, które wykraczają poza przywrócenie stanu tych obiektów sprzed klęski.

7)Władze łotewskie potwierdziły, że koszty kwalifikowalne nie są objęte ubezpieczeniem.

8)W ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (2014–2020) region dotknięty klęską żywiołową uznaje się za „region słabiej rozwinięty”. Władze łotewskie nie poinformowały Komisji o zamiarze realokacji środków z programu w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na działania związane z odbudową. Jednakże po wniosku Łotwy o wsparcie dla rolników przedstawiony Komisji w listopadzie 2017 r. Komisja przyjęła rozporządzenie wykonawcze (UE) 2018/108 w sprawie środka nadzwyczajnego w formie pomocy dla rolników w związku z powodziami i intensywnymi opadami deszczu w niektórych regionach Litwy, Łotwy, Estonii i Finlandii. Maksymalna kwota przyznana Łotwie wynosi 3,5 mln EUR.

9)Łotwa nie uruchomiła Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności.

10)Jeżeli chodzi o wdrożenie przepisów Unii w zakresie zapobiegania ryzyku klęsk żywiołowych i zarządzania nim, nie toczy się obecnie żadne postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

2.5Podsumowanie

Z powodów przedstawionych powyżej klęska, o której mowa we wniosku przedłożonym przez Łotwę, spełnia warunki dotyczące uruchomienia środków z FSUE określone w rozporządzeniu.

3.Finansowanie ze środków FSUE przydzielonych na 2018 r.

Rozporządzenie Rady (UE, EURATOM) nr 1311/2013 z dnia 2 grudnia 2013 r. określające wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020 (dalej „rozporządzenie w sprawie WRF”), w szczególności jego art. 10, dopuszcza możliwość uruchomienia środków z FSUE w granicach rocznego pułapu wynoszącego 500 000 000 EUR (w cenach z 2011 r.). W punkcie 11 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 2 grudnia 2013 r. pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami (porozumienie międzyinstytucjonalne) określono sposoby uruchomienia środków z tego funduszu.