SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY Sprawozdanie z lat 2006-2010 w sprawie wdrożenia krajowego programu pomocy długoterminowej dla rolnictwa w północnych regionach Finlandii i Szwecji na podstawie decyzji Komisji 2009/3067 i 2010/6050 /* COM/2012/0358 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY Sprawozdanie z lat 2006-2010 w sprawie wdrożenia krajowego programu pomocy długoterminowej dla rolnictwa w północnych regionach Finlandii i Szwecji na podstawie decyzji Komisji 2009/3067 i 2010/6050 SPIS TREŚCI 1........... WPROWADZENIE...................................................................................................... 3 2........... ZASADY OGÓLNE POMOCY NORDYCKIEJ......................................................... 3 2.1........ Cele pomocy.................................................................................................................. 3 2.2........ Pozwolenia Komisji........................................................................................................ 3 2.3........ Regiony objęte pomocą.................................................................................................. 4 2.4........ Związek z produkcją...................................................................................................... 4 3........... OSTATNIE ZMIANY W PROGRAMIE POMOCY NORDYCKIEJ.......................... 5 3.1........ Ocena programu pomocy............................................................................................... 5 3.2........ Reforma programów pomocy......................................................................................... 5 4........... POMOC NORDYCKA W FINLANDII W LATACH 2006-2010............................... 6 4.1........ Udzielone pozwolenia..................................................................................................... 6 4.2........ Wypłacona pomoc......................................................................................................... 7 4.3........ Wielkość produkcji na obszarze objętym pomocą nordycką............................................ 8 4.4........ Rozwój gospodarki rolnej w regionie objętym pomocą nordycką................................... 10 5........... POMOC NORDYCKA W SZWECJI W LATACH 2006-2010................................. 11 5.1........ Udzielone pozwolenia................................................................................................... 11 5.2........ Wypłacona pomoc....................................................................................................... 12 5.3........ Wielkość produkcji na obszarze objętym pomocą......................................................... 12 5.4........ Rozwój gospodarki rolnej w regionie objętym pomocą.................................................. 14 6........... WNIOSKI................................................................................................................... 14 6.1........ Finlandia....................................................................................................................... 14 6.2........ Szwecja....................................................................................................................... 15 1. WPROWADZENIE Na podstawie art. 142 Aktu przystąpienia Austrii, Finlandii i Szwecji do Unii Europejskiej[1] Komisja zezwoliła Finlandii i Szwecji na przyznanie długoterminowej pomocy krajowej dla rolnictwa w północnych regionach w celu zachowania działalności rolniczej. Pomoc ta jest nazywana pomocą nordycką („pomoc”). Niniejsze sprawozdanie przedkłada się Radzie zgodnie z wymogiem sprawozdawczości określonym w art. 143 Aktu przystąpienia, który stanowi, że co pięć lat Komisja przedstawia sprawozdanie dotyczące udzielonych pozwoleń i wyników pomocy przyznanej na podstawie tych pozwoleń. Poprzednie sprawozdania sporządzone zostały w latach 1996, 2002[2] i 2007[3]. 2. ZASADY OGÓLNE POMOCY NORDYCKIEJ 2.1. Cele pomocy Pomoc jest udzielana w szczególności w celu: zachowania tradycyjnej produkcji produktów podstawowych i przetworzonych odpowiadających w szczególny sposób warunkom klimatycznym danych regionów; polepszenia struktur produkcji, sprzedaży i przetwarzania produktów rolnych; ułatwienia zbytu przedmiotowych produktów; a także zapewnienia ochrony środowiska naturalnego i wiejskiego. 2.2. Pozwolenia Komisji Pomoc jest zatwierdzana odrębnymi decyzjami Komisji dotyczącymi odpowiednio Finlandii i Szwecji. Podstawowe warunki są ustalone w art. 142 Aktu przystąpienia; łączna kwota przyznanej pomocy powinna być wystarczająca do zachowania działalności rolniczej na obszarach północnych, ale nie może powodować, by całkowite wsparcie przekroczyło poziom wsparcia w przedakcesyjnym okresie odniesienia, określonym w pozwoleniach. Ponadto pomoc nie może być powiązana z przyszłą produkcją ani prowadzić do wzrostu produkcji w stosunku do poziomów odniesienia. Pierwszą decyzję dotyczącą Finlandii przyjęto w 1995 r. (95/196/WE[4]) i przekształcono decyzją 2002/404/WE[5] i decyzją C(2009)3067. Maksymalna dopuszczalna płatność wynosi obecnie 358 mln EUR rocznie. Pierwszą decyzję dotyczącą Szwecji przyjęto w 1996 r. (96/228/WE[6]) i przekształcono decyzją C(2010)6050. Maksymalna dopuszczalna płatność roczna wynosi 318,67 mln SEK (ok. 35,41 mln EUR: kurs wymiany walut zastosowany w niniejszym sprawozdaniu wynosi 9,0 SEK/EUR). 2.3. Regiony objęte pomocą Regiony objęte programem pomocy są określone w odpowiednich decyzjach. Należą do nich obszary położone na północ od 62 równoleżnika i niektóre przyległe obszary leżące na południe od tego równoleżnika, charakteryzujące się podobnymi warunkami klimatycznymi, powodującymi, że prowadzenie działalności rolniczej jest szczególnie trudne. Czynniki brane pod uwagę przy określaniu tych obszarów to niska gęstość zaludnienia (maksymalnie 10 osób/km2), powierzchnia użytków rolnych jako odsetek całkowitej powierzchni (<10 %), udział gruntów wykorzystywanych do uprawy roślin przeznaczonych do spożycia przez ludzi w ogólnej powierzchni użytków rolnych (≤ 20 %) oraz gminy otoczone gminami leżącymi na wyżej wymienionych obszarach (nawet jeśli nie spełniają tych samych wymogów). W Finlandii obecny obszar objęty pomocą pokrywa 1 417 140 hektarów (ha) użytków rolnych (55,5 % całkowitej powierzchni użytków rolnych), a w Szwecji 335 676 ha użytków rolnych (11 % całkowitej powierzchni użytków rolnych[7]). Rysunek 1: Fińskie (C1-C4) i szwedzkie (1-3) obszary objęte pomocą. 2.4. Związek z produkcją Pomoc ograniczona jest do niektórych sektorów rolnych, określonych dla każdego państwa członkowskiego w odpowiedniej decyzji. Pomoc jest przyznawana na podstawie jednostek produkcyjnych – albo dużych jednostek przeliczeniowych (DJP), albo liczby hektarów – z wyjątkiem wsparcia na produkcję i transport mleka, w przypadku których wsparciem objęte są określone dostarczone i przetransportowane ilości. Fińska pomoc na hodowlę reniferów przyznawana jest od sztuki. Jak wspomniano powyżej, pomoc nie może być powiązana z przyszłą produkcją ani prowadzić do wzrostu produkcji w stosunku do w okresie odniesienia. Okresy odniesienia są określone w odpowiedniej decyzji dla każdego państwa członkowskiego w zależności od sektora. Ilość referencyjną dotyczącą produkcji mleka w Finlandii kilkakrotnie dostosowywano do związanych z WPR zmian w sektorze mleczarskim. Przeprowadzony w latach 2009-2010 przegląd fińskich i szwedzkich programów pomocy doprowadził jednak do zlikwidowania powiązania indywidualnych kwot mlecznych na mocy WPR z płatnościami pomocy. Zamiast tego wprowadzono ograniczenie polegające na niewypłacaniu takiej pomocy w odniesieniu do ilości mleka w regionie objętej opłatą za przekroczenie kwoty krajowej w ramach systemu kwot mlecznych. 3. OSTATNIE ZMIANY W PROGRAMIE POMOCY NORDYCKIEJ 3.1. Ocena programu pomocy Po ponad 10 latach stosowania programu pomocy Komisja rozpoczęła jego ocenę, którą ukończono w 2007 r.[8] W ramach oceny przeanalizowano stopień osiągnięcia celów programów, potencjalne skutki uboczne, kwestię, czy instrumenty pomocy były odpowiednie i uzasadnione oraz jej skuteczność, wydajność i adekwatność. Wyniki oceny wskazują na to, że programy pomocy: · przyczyniają się do zachowania działalności rolniczej, produkcji i użytkowania gruntów w przedmiotowych regionach; · są nadal konieczne do osiągnięcia celów określonych w art. 142, które dotyczą zachowania działalności rolniczej w przedmiotowych regionach i dlatego nadal mają znaczenie; · można byłoby zreformować (uprościć). Opierając się na zaleceniach wynikających ze wspomnianej oceny i na rozwoju produkcji, oba państwa członkowskie zaproponowały dokonanie przeglądu swoich programów. 3.2. Reforma programów pomocy Przegląd decyzji miał na celu uproszczenie programów i dostosowanie pozwoleń do celów określonych w Akcie przystąpienia. Jeżeli chodzi o uproszczenie, w wersjach przekształconych decyzji przyjętych w latach 2009 i 2010 przegrupowano różne sektory produkcji i określono maksymalne średnie stawki pomocy dla wszystkich szwedzkich i fińskich obszarów objętych pomocą. Przedtem w decyzjach rozróżniano pomoc dla regionów i pomoc na jednostkę produkcyjną. W tym kontekście organy krajowe upoważniono do określenia konkretnych warunków i szczegółowych kryteriów – na podstawie stopnia naturalnych utrudnień – na potrzeby zróżnicowania kwot pomocy. Oba kraje przekazały Komisji obiektywne kryteria odnoszące się do stopnia nasilenia naturalnych utrudnień. Przegląd pozwoleń dotyczących produkcji i płatności w związku z dostosowaniem pozwoleń do celów określonych w Akcie przystąpienia wykazał, że na fińskim obszarze objętym pomocą produkcję na ogół zachowano, chociaż na obszarze tym wystąpiło pewne przesunięcie na południe. W niektórych sektorach, zwłaszcza trzody chlewnej i drobiu, produkcja jednak znacznie wzrosła, częściowo z powodu pomocy. Ten fakt wraz ze zmianą wysokości innych płatności na obszarze objętym pomocą doprowadził do zmniejszenia maksymalnej dozwolonej płatności rocznej dla Finlandii z 448,59 mln do 358 mln EUR. Ponadto pomoc dla sektora trzody chlewnej i drobiu została oddzielona od rodzaju produkcji. Z przeglądu ponadto wynika, że na szwedzkim obszarze objętym pomocą wielkość produkcji zmalała, zwłaszcza w sektorze mleka, który jest głównym sektorem objętym wsparciem. Wskazywało to na nieosiągnięcie celów określonych w art. 142, które dotyczą zachowania produkcji rolnej. Dlatego na podstawie wniosku organów szwedzkich przegląd decyzji dokonany w 2010 r. pozwala na skoncentrowanie pomocy na pozostałej produkcji, aby zatrzymać ten spadek. 4. POMOC NORDYCKA W FINLANDII W LATACH 2006-2010 4.1. Udzielone pozwolenia Na początku pięcioletniego okresu Finlandia upoważniona była na mocy decyzji C(2002)404 do wypłaty pomocy w łącznej wysokości 448,59 mln EUR rocznie. W decyzji określono wysokość pomocy i czynniki produkcji dozwolone w odniesieniu do podregionów (nie przedstawiono). Decyzja C(2009)3067 (zmieniona decyzją C(2009)9122) miała zastosowanie od dnia 1 stycznia 2009 r. i zatwierdzała pomoc przedstawioną w tabeli 1. Przepis decyzji dotyczący mleka obowiązuje od dnia 1 kwietnia 2009 r., a przepisy dotyczące pomocy na rzecz przeżuwaczy, ogrodnictwa, produkcji roślinnej i innych rodzajów pomocy obowiązują od dnia 1 stycznia 2010 r. Tabela 1: Roczna pomoc zatwierdzona zgodnie z decyzją C2009/3067/WE || Maksymalna dopuszczalna średnia pomoc / jednostka || Jednostka || Maksymalna dopuszczalna pomoc (mln EUR) || Maksymalna liczba kwalifikujących się czynników produkcji 1. MLEKO || 10,9 || cent/kg || 193,7 || 1 776 765 t[9] 2. PRZEŻUWACZE || || EUR/DJP || 73,7 || Bydło || 412 || || || 179 160 DJP Maciorki, kozy || 533 || || Konie || 277 || || 3. TRZODA CHLEWNA I DRÓB[10] || 266 || EUR/DJP || 37,0 || 4. OGRODNICTWO || || || 25,4 || Szklarnie || 11,3 || EUR/m2 || || 202,9 ha Przechowywanie produktów ogrodniczych || 18,5 || EUR/m3 || || 5. PRODUKCJA ROŚLINNA || || EUR/ha || 58,3 || Ogólna pomoc związana z areałem || 37 || || || 881 825 ha Pomoc z tytułu określonych upraw[11] || 145 || || || 62 475 ha Pomoc dla młodych rolników || 36 || || || 6. INNE RODZAJE POMOCY || || || 14,9 || Hodowla reniferów || 36 || EUR/sztukę || || 171 100 sztuk Odszkodowanie z tytułu szkód spowodowanych przez zwierzęta mięsożerne w hodowli reniferów[12] || || || || Pomoc dla transportu mleka i mięsa || || || || Ochrona dobrostanu zwierząt gospodarskich || || || || Przechowywanie dzikich jagód, grzybów || 0,10–0,42 || EUR/kg || || Inne rodzaje pomocy[13] || || || || Łącznie || || || 358 || 4.2. Wypłacona pomoc Pomoc nordycka W latach 2006-2009 całkowita kwota wypłaconej pomocy wynosiła rocznie ok. 326 mln EUR (z zatwierdzonej kwoty 448,59 mln EUR), natomiast w 2010 r. wzrosła do 338 mln EUR (z zatwierdzonej kwoty 358 mln EUR) (tabela 2). Tabela 2: Pomoc nordycka wypłacona w Finlandii (mln EUR) Sektor objęty wsparciem || 2006 || 2007 || 2008 || 2009 || 2010 Mleko || 159 || 159 || 159 || 159 || 161 Przeżuwacze || 65 || 66 || 66 || 68 || 71 Trzoda chlewna, drób || 36 || 35 || 35 || 33 || 32 Ogrodnictwo || 21 || 20 || 21 || 20 || 22 Produkcja roślinna || 42 || 43 || 42 || 41 || 42 Inne rodzaje pomocy || 3,5 || 3,7 || 4 || 4,2 || 11 Łącznie || 326,7 || 326,6 || 326,5 || 325,8 || 338,1 Podsumowując, roczna kwota pomocy nordyckiej przyznawana w Finlandii była zgodna z maksymalnymi poziomami określonymi w decyzjach. Należy zauważyć, że w tych sektorach, w których całkowita produkcja przekroczyła dopuszczalną liczbę kwalifikujących się czynników produkcji, zastosowano proporcjonalne zmniejszenie pomocy na jednostkę czynnika produkcji, aby respektować pułap finansowy zatwierdzony w decyzji. Całkowite wsparcie na obszarze objętym pomocą nordycką Rolnictwo na obszarach objętych programem pomocy korzysta również z instrumentów finansowanych przez UE, zwłaszcza w ramach obu filarów WPR. W ramach środków drugiego filaru szczególne znaczenie dla sektora rolnego na obszarach objętych pomocą ma wsparcie dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) i środki rolnośrodowiskowe. W decyzji C 2000/405[14] ustalono maksymalny pułap całkowitego rocznego wsparcia na obszarze objętym pomocą na 1 118,9 mln EUR (poziom z 1993 r.). W tabeli 3 pokazano, że pomoc wypłacona na obszarze objętym pomocą w latach 2006-2010 zgodnie z zastosowaną podstawą prawną była zgodna z maksymalnym pułapem określonym w decyzji. Tabela 3: Zestawienie całkowitej rocznej pomocy wypłaconej w Finlandii, w tym pomocy UE (mln EUR) Rodzaj wypłaconej pomocy || 2006 || 2007 || 2008 || 2009 || 2010 Pomoc bezpośrednia, w pełni finansowana przez UE || 350,3 || 278,9 || 281,3 || 283,8 || 278,5 ONW, w tym uzupełnienia krajowe || 308,7 || 309,1 || 309,5 || 308,9 || 308,1 Wsparcie w ramach środków rolnośrodowiskowych || 164,9 || 153,5 || 162,7 || 164,6 || 167,1 Pomoc nordycka[15] || 326,7 || 326,6 || 326,5 || 325,8 || 338,1 Łącznie || 1 150,6[16] || 1 068,1 || 1 080,6 || 1 083,1 || 1 092,6 4.3. Wielkość produkcji na obszarze objętym pomocą nordycką Sektor mleczarski Na obszarze objętym pomocą produkuje się prawie 80 % fińskiego mleka. Odsetek ten był dość stabilny w ciągu pięciu lat, przy czym pod koniec tego okresu nastąpił niewielki ogólny wzrost. Produkcja jest jednak skoncentrowana na obszarze C2. W pięcioletnim okresie produkcja mleka była najwyższa w roku gospodarczym 2006/2007, a najniższa w roku gospodarczym 2008/2009 (1 813 tys. ton w porównaniu do 1 756 tys. ton). Produkcja przekroczyła ustalony poziom odniesienia w trzech latach gospodarczych: w 2006/2007, 2009/2010 i 2010/2011. W roku gospodarczym 2010/2011 przekroczenie to było rzędu 1,5 %. Rysunek 2: Zmiany w wielkości produkcji mleka w latach gospodarczych 2006/2007-2010/2011 na fińskim obszarze objętym pomocą nordycką Przeżuwacze W zmienionej decyzji z 2009 r. zatwierdzającej pomoc zgrupowano czynniki produkcji w odniesieniu do bydła, maciorek, kóz i koni. W tej grupie pogłowie bydła wykazywało tendencję wzrostową, natomiast liczba maciorek, kóz i koni nieznacznie zmniejszyła się. W pięcioletnim okresie produkcja wołowiny w regionie objętym pomocą była zróżnicowana. Poziom z 2010 r. jest o 2 % niższy od poziomu z 2006 r., natomiast w pozostałej części Finlandii zmalał o 8,8 %. Liczba krów mamek wzrosła w całej Finlandii, ale największy wzrost zanotowano w regionie C – o 55 %. W latach 2006-2010 liczba innych przeżuwaczy pozostawała dość stabilna. Całkowita liczba przeżuwaczy wynosiła 173 774 DJP w 2010 r., tj. jeszcze o 3 % poniżej zatwierdzonego maksymalnego poziomu produkcji objętej wsparciem. Rysunek 3: Zmiany w liczbie przeżuwaczy w latach 2006-2010 na fińskim obszarze objętym pomocą nordycką Trzoda chlewna i drób Produkcja trzody chlewnej i drobiu znacznie już wzrosła przed tym pięcioletnim okresem i w ciągu kilku lat przekroczyła poziom odniesienia o 50-70 %. Produkcja wieprzowiny jest skoncentrowana na obszarach produkcji zbóż w najbardziej wysuniętych na południe podregionach objętych pomocą. W 2006 r. produkcja wieprzowiny wynosiła 90,9 mln kg i nadal rosła w kolejnych latach, osiągając w 2010 r. wysokość 93,6 mln kg. Również produkcja drobiu jest skoncentrowana na najbardziej wysuniętych na południe obszarach objętych pomocą. Produkcja ta rosła niemal nieustannie – od 34,6 do 40,4 mln kg w latach 2006-2010. W 2009 r. pomoc dla tej grupy została oddzielona od produkcji, a poziom pomocy został zamrożony na wysokości z 2007 r. Ponadto w decyzji przewidziano górną granicę produkcji w gospodarstwach rolnych otrzymujących pomoc oddzieloną od produkcji, która to granica ustalona jest na poziomie z 2007 r. (139 200 DJP). W 2010 r. produkcja wynosiła 135 066 DJP, 97 % ustalonego poziomu z 2007 r. Ogrodnictwo W Finlandii produkcja ogrodnicza jest niewielką produkcją niszową, z ograniczoną liczbą przedsiębiorstw posiadających cieplarnie. Na produkcję tę przeznacza się ok. 6 % pomocy, a 72 % produkcji odbywa się w regionie C1. Roczna ogrodnicza powierzchnia produkcyjna w pięcioletnim okresie wahała się od 207 do 211 ha, nieco powyżej poziomu odniesienia wynoszącego 203 ha (o maksymalnie 8 ha lub 4 % poziomu odniesienia). Produkcja roślinna Jak określono w decyzji, pomoc nordycka dla produkcji roślinnej obejmuje „ogólną pomoc związaną z areałem”, „pomoc dla młodych rolników” i „pomoc z tytułu określonych upraw”. Jeżeli chodzi o „ogólną pomoc związaną z areałem”, powierzchnia użytków rolnych objętych wsparciem w regionie objętym pomocą pozostawała bardzo stabilna w ciągu tego pięcioletniego okresu (630 000-650 000 ha), chociaż w porównaniu z przedakcesyjnym poziomem odniesienia nastąpiło znaczne zmniejszenie powierzchni użytków rolnych (30 %). W przypadku „pomocy dla młodych rolników” w decyzji nie ustalono maksymalnego poziomu kwalifikujących się czynników produkcji i nie można przeprowadzić porównania. Jeżeli chodzi o „pomoc z tytułu określonych upraw”, w 2010 r. na obszarze objętym pomocą maksymalną liczbę kwalifikujących się czynników produkcji przekroczono o 60 %. Ten szczyt produkcji „określonych upraw” był spowodowany zmianą sytuacji rynkowej, która doprowadziła do wzrostu zainteresowania produkcją nasion oleistych w 2010 r. Produkcja pszenicy obejmuje 35-45 % powierzchni produkcyjnej i w ciągu tego pięcioletniego okresu pozostawała na stabilnym poziomie. Inne rodzaje pomocy Liczba reniferów pozostawała dość stabilna i wynosiła w ciągu pięcioletniego okresu od 151 589 do 154 971 sztuk, tj. o 10 % mniej od maksymalnej liczby kwalifikujących się czynników produkcji określonej w decyzji. Pozostała część innych rodzajów pomocy nie jest bezpośrednio powiązana z produkcją. Wnioski dotyczące wielkości produkcji Podsumowując, na obszarze objętym pomocą całkowita produkcja w sektorach objętych wsparciem wzrosła w tym pięcioletnim okresie i przekroczyła maksymalną liczbę kwalifikujących się czynników produkcji w odniesieniu do mleka, ogrodnictwa i „określonych upraw”. To przekroczenie produkcji było niewielkie w przypadku mleka i ogrodnictwa (1-4 % w przedmiotowym okresie), ale znaczne w przypadku „określonych upraw” w 2010 r. (60 %). Odnotowanego wzrostu produkcji nie można przypisać wyłącznie pomocy, ponieważ poziom pomocy na jednostkę został proporcjonalnie obniżony w tych sektorach, w których przekroczono maksymalną liczbę kwalifikujących się czynników produkcji. 4.4. Rozwój gospodarki rolnej w regionie objętym pomocą nordycką W Finlandii w 2010 r. istniało 62 300 gospodarstw, z czego 58 % na obszarze objętym pomocą. Jest to liczba mniejsza o 9 % w porównaniu z poziomem z 2006 r., przy czym spadek nastąpił zarówno w całym kraju, jak i na obszarze objętym pomocą. Powierzchnia użytków rolnych pozostała taka sama, podczas gdy liczba hektarów na gospodarstwo wzrosła, co wskazuje na dostosowanie strukturalne. Najmniejsze gospodarstwa znajdują się w najbardziej wysuniętym na północ regionie objętym pomocą. Udało się zachować produkcję, chociaż wydaje się to trudniejsze na obszarach najbardziej wysuniętych na północ pomimo wyższych poziomów pomocy zarówno na produkcję zwierzęcą, jak i roślinną. Pomoc jest ważna dla generowania dochodów gospodarstw rolnych w tym regionie. Prawie dwie trzecie dochodów właścicieli gospodarstw rolnych pochodzi z tej pomocy. Kwota pomocy na gospodarstwo wzrasta, szczególnie w przypadku produkcji zwierzęcej. Przyczyną tego jest przede wszystkim rozwój strukturalny. Wielkość produkcji zwierzęcej wzrosła na północy; dochody z tej produkcji stanowiły ponad 80 % dochodów ze sprzedaży rolnej. Stosunek pomocy nordyckiej do wartości dodanej netto gospodarstw rolnych w okresie 2006–2010 wahał się w granicach 0,41–0,52. Wartość dodana netto gospodarstw rolnych na roczną jednostkę pracy w regionie wzrosła w 2007 r. o prawie 15 % w porównaniu z 2006 r., ponownie spadła po 2008 r., a w 2010 r. osiągnęła poziom o 3 % wyższy niż na początku okresu. W niektórych częściach regionu objętego pomocą w okresie przeglądu nastąpił spadek liczby ludności o ponad 4 %, a 76 % gmin odnotowało spadek liczby ludności o 44 % w porównaniu z południową Finlandią. Na północy odsetek miejsc pracy w rolnictwie jest ponad 3 razy większy niż na południu i mniej zmalał. Ogólnie rzecz biorąc, nastąpiła pozytywna zmiana w zatrudnieniu, ale miejsca pracy tworzone są w głównych miastach, a nie na obszarach o bardziej wiejskim charakterze. Kontynuacja produkcji rolnej na obszarze objętym pomocą doprowadziła do zachowania wielu usług środowiskowych i otwartego krajobrazu rolniczego, który jest rzadkością w tym regionie. Rolnicy szacują, że zwiększenie przyjazności ich działań dla środowiska jest największą zmianą w ich działalności w ostatnich latach. W regionie objętym pomocą nordycką kładzie się nieco większy niż w pozostałej części Finlandii nacisk na środki związane z pestycydami i emisjami gazów; w regionie najbardziej wysuniętym na północ kładzie się nacisk na różnorodność i ochronę krajobrazu. 5. POMOC NORDYCKA W SZWECJI W LATACH 2006-2010 5.1. Udzielone pozwolenia Na początku pięcioletniego okresu Szwecja upoważniona była na mocy decyzji 96/228/WE (z późniejszymi zmianami) do wypłaty pomocy w wysokości 318,67 mln SEK rocznie (35,41 mln EUR). W decyzji określono również wysokość pomocy i kwalifikujące się czynniki produkcji dozwolone w odniesieniu do podregionów (nie przedstawiono). Od dnia 1 lipca 2010 r. decyzją C (2010)6050 zezwolono Szwecji na wypłacenie pomocy zgodnie z tabelą 4 poniżej. Tabela 4: Roczna pomoc zatwierdzona zgodnie z decyzją C(2010)6050 || Maksymalna średnia pomoc / jednostka[17] || Jednostka || Pomoc krajowa[18] mln SEK / rok || Maksymalna liczba kwalifikujących się czynników produkcji 1. Sektor mleczarski || || || 295,67 || 450 000 t – Mleko krowie || 0,73 || SEK/kg – Kozy[19] || 500 || SEK/sztuka – Pomoc dla transportu mleka krowiego || 0,039 || SEK/kg 2. Trzoda chlewna, drób[20] || 1 350 || SEK/DJP || 20,97 || 16 532 DJP 3. Owoce miękkie, warzywa || 2 800 || SEK/ha || 2,03 || 750 ha 5.2. Wypłacona pomoc Pomoc nordycka W przedmiotowym okresie całkowite roczne kwoty wypłacone w formie pomocy wynosiły 263,29-289,89 mln SEK (29,25-32,21 mln EUR) (tabela 5). Wypłacona pomoc osiągnęła najniższy poziom w 2009 r., ale wzrosła w 2010 r. po przeglądzie programu pomocy. Tabela 5: Pomoc nordycka według sektorów, mln SEK Sektor objęty wsparciem || 2006 || 2007 || 2008 || 2009 || 2010 Mleko || 274,22 || 257,46 || 249,66 || 248,27 || 264,36 Trzoda chlewna, drób || 14,51 || 14,09 || 12,75 || 13,97 || 14,70 Owoce miękkie, warzywa || 1,16 || 1,12 || 1,14 || 1,05 || 1,04 Łącznie || 289,89 || 272,67 || 263,55 || 263,29 || 280,10 Podsumowując, roczna kwota pomocy przyznawana w Szwecji zawsze była zgodna z maksymalną kwotą pomocy określoną w decyzjach. Całkowite wsparcie na obszarze objętym pomocą nordycką Rolnictwo na obszarach objętych programem pomocy korzysta również z instrumentów finansowanych przez UE, zwłaszcza obu filarów WPR (tabela 6). W ramach środków drugiego filaru szczególne znaczenie ma wsparcie dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) i środki rolnośrodowiskowe. W decyzji C(2010)6050 nie ustalono pułapu łącznego wsparcia dla regionu objętego pomocą. Od 2003 r. prowadzone są działania następcze ex post dotyczące poziomu pomocy UE. Tabela 6: Zestawienie pomocy wypłaconej w Szwecji, w tym pomocy wspólnotowej, mln SEK Rodzaj pomocy || 2006 || 2007 || 2008 || 2009 || 2010 Płatności wyrównawcze (ONW) || 299 || 314 || 309 || 302 || 313 Główne wsparcie w ramach środków rolnośrodowiskowych (otwarty i zróżnicowany krajobraz rolniczy/płodozmian) || 270 || 282 || 278 || 276 || 298 Pomoc nordycka[21] || 290 || 273 || 264 || 263 || 280 Łącznie || 860 || 869 || 850 || 841 || 891 Łączna wartość wsparcia zmienia się z roku na rok, ale nie jest zgodna z żadną stałą tendencją i od 1997 r. pozostaje w tym samym przedziale. 5.3. Wielkość produkcji na obszarze objętym pomocą Sektor mleczarski W przedmiotowym okresie spadek produkcji mleka w regionie objętym pomocą wynosił 11 % (rysunek 4), natomiast w całym kraju 8 %. Największy spadek wystąpił na najbardziej wysuniętym na południe obszarze objętym pomocą – o 20 %. Produkcja wciąż maleje i jest zbyt wcześnie, aby wyciągać jakiekolwiek wnioski, czy zmieniona dopuszczalna wysokość pomocy odniesie skutek. Zebrane dane dotyczące pomocy wypłaconej na transport mleka z gospodarstw rolnych do pierwszego punktu zbiórki nie są wystarczająco dokładne, aby ująć je w sprawozdaniu. Rysunek 4: Produkcja mleka (w tym mleka koziego) ze wsparciem w latach 2006-2010 na szwedzkim obszarze objętym pomocą. Poziomem odniesienia jest maksymalna liczba kwalifikujących się czynników produkcji określona w decyzji C(2010)6050 Trzoda chlewna i drób Wielkość produkcji pozostaje dość stabilna, ale znacznie niższa od maksymalnej liczby kwalifikujących się czynników produkcji, która wynosi 16 532 DJP, a także niższa niż w poprzednim pięcioletnim okresie, w którym wielkość produkcji wynosiła ok. 13 500 DJP. Liczba DJP objętych wsparciem w sektorze trzody chlewnej i drobiu była zbliżona do 11 500, czyli ok. 70 % wartości maksymalnej. Owoce miękkie i warzywa W przedmiotowym okresie liczba hektarów produkcji owoców miękkich i warzyw objętych wsparciem zmniejszyła się z 414 do 376 ha. Wielkość produkcji oscylowała wokół tych poziomów w ciągu ostatnich 10 lat i wynosi tylko około połowy maksymalnej liczby kwalifikujących się czynników produkcji. Wnioski dotyczące wielkości produkcji Jeżeli chodzi o mleko, wielkość produkcji w pięcioletnim okresie zmniejszyła się. Sytuacja w dwóch pozostałych sektorach pozostaje dość stabilna, choć wielkość produkcji zmienia się z roku na rok. We wszystkich sektorach liczba kwalifikujących się czynników produkcji wynosi znacznie mniej niż liczba maksymalna. 5.4. Rozwój gospodarki rolnej w regionie objętym pomocą Szwedzki obszar objęty pomocą charakteryzuje się niską gęstością zaludnienia, ograniczeniami pod względem możliwości rozwoju gospodarczego i niekorzystnymi warunkami dla rolnictwa. Struktura gospodarstw rolnych cechuje się mniejszymi, bardziej rozproszonymi i nieregularnymi polami niż przeciętnie w Szwecji. Podwyższa to koszty, także koszty transportu w obrębie gospodarstw rolnych ze względu na odległości pomiędzy polami. W pięcioletnim okresie łączna wielkość produkcji rolnej zmalała o 10 %. Najważniejszym produktem rolnym na przedmiotowym obszarze jest mleko. Liczba jego producentów spadła z 1 523 do 1 056, a od 2001 r. zmniejszyła się o ponad połowę. W Szwecji odsetek producentów mleka na obszarze objętym pomocą wynosił ok. 19 %, podczas gdy odsetek produkcji wynosił 14 %, co znajduje odzwierciedlenie w średniej liczbie krów na gospodarstwo rolne – 45,2 w porównaniu do 62,4 w całym kraju w 2009 r. Dochody gospodarstw mlecznych wykazują zmianę w postaci istotnych spadków. Produkcja trzody chlewnej przeznaczonej do uboju ograniczyła się w ciągu przedmiotowego okresu do 67 producentów w 2010 r., a na obszarze objętym wsparciem 1 pozostali tylko nieliczni producenci. Liczba gospodarstw rolnych otrzymujących wsparcie z tytułu loch zmalała z 74 do 60, chociaż liczba loch wzrosła o 20 %, co wskazuje na dostosowanie strukturalne. Na obszarze objętym pomocą, który jest zdominowany przez lasy, grunty użytkowane rolniczo przyczyniają się do utrzymania otwartego krajobrazu, który sprzyja różnorodności biologicznej i scenerii. W pięcioletnim okresie powierzchnia gruntów użytkowanych w płodozmianie zmalała jednak o 12 %, a powierzchnia pastwisk zmalała o 40 %. Praktyki rolnicze na obszarach objętych wsparciem charakteryzują się mniej intensywną produkcją, ponieważ głównymi formami uprawy są tutaj łąki i pastwiska. Zazwyczaj praktyki te wiążą się z małą ilością stosowanych pestycydów i nawozów. Dlatego wpływ na środowisko jest mniejszy niż w przypadku działalności rolniczej w innych częściach kraju. W latach 2000-2009 sytuacja demograficzna w regionie objętym wsparciem była gorsza niż w pozostałej części kraju – na większości obszarów wiejskich liczba ludności zmalała o 5,5 %. W latach 2000-2008 liczba osób zatrudnionych w rolnictwie na obszarze objętym wsparciem zmniejszyła się o 15,2 %, natomiast wzrosło zatrudnienie w sektorze leśnym. 6. WNIOSKI W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono pozwolenia udzielone Finlandii i Szwecji w odniesieniu do pomocy nordyckiej w latach 2006-2010 i osiągnięte wyniki. Sprawozdanie zostało opracowane w oparciu o dane dostarczone przez organy państw członkowskich zgodnie z art. 143 ust. 2 Aktu przystąpienia. 6.1. Finlandia Jeżeli chodzi o realizację fińskiego programu pomocy nordyckiej, Komisja zauważa, że: 1. w odniesieniu do zgodności z maksymalną kwotą pomocy dopuszczoną w pozwoleniach Komisji: całkowita kwota wypłaconej pomocy i całkowite wsparcie na obszarze objętym pomocą nordycką w latach 2006-2010 były zgodne z maksymalną dopuszczalną kwotą pomocy i poziomami odniesienia określonymi w odpowiednich decyzjach Komisji C(2009)3067 i 2002/404/WE; 2. w odniesieniu do zgodności z maksymalną liczbą kwalifikujących się czynników produkcji: całkowita produkcja na obszarze objętym pomocą przekroczyła maksymalną liczbę kwalifikujących się czynników produkcji w odniesieniu do mleka, ogrodnictwa i „określonych upraw”. Aby uniknąć przekroczenia odpowiednich łącznych kwot zatwierdzonych płatności, Finlandia zastosowała proporcjonalne zmniejszenie płatności na jednostkę czynnika produkcji. Choć metoda ta gwarantuje, że zobowiązanie państwa dotyczące maksymalnych łącznych kwot wypłaconej pomocy zawsze jest respektowane, nie przeszkodziła rozszerzeniu, choć w ograniczonym stopniu, pomocy na całą produkcję; 3. w odniesieniu do osiągnięcia celów programu pomocy: ogólnie rzecz biorąc, pomoc nordycka w Finlandii przyczyniła się do zachowania poziomu produkcji na przedmiotowym obszarze. Ponieważ jednak w niektórych sektorach objętych wsparciem wzrosła całkowita wielkość produkcji i na obszarze objętym pomocą nordycką zaobserwowano przesunięcie na południe, należy ściśle monitorować wdrożenie programu i kryteria stosowane na potrzeby różnicowania pomocy. 6.2. Szwecja Jeżeli chodzi o realizację szwedzkiego programu pomocy nordyckiej, Komisja zauważa, że: 1. w odniesieniu do zgodności z maksymalną kwotą pomocy dopuszczoną w pozwoleniach Komisji: całkowita kwota pomocy nordyckiej wypłaconej w latach 2006-2010 była zgodna z pułapem maksymalnej dopuszczalnej kwoty pomocy zatwierdzonej w decyzjach Komisji 96/228/WE i C(2010)6050; 2. w odniesieniu do zgodności z maksymalną liczbą kwalifikujących się czynników produkcji: we wszystkich sektorach otrzymujących pomoc nordycką maksymalna liczba kwalifikujących się czynników produkcji objętych pomocą była na ogół respektowana; 3. w odniesieniu do osiągnięcia celów programu pomocy: pomoc wypłacona w Szwecji nie doprowadziła do zachowania poziomu produkcji. Zmieniona decyzja C(2010)6050 mogłaby przyczynić się do odwrócenia tej tendencji, ale jest zbyt wcześnie, aby wyciągać wnioski co do jej skutków. W przypadku obu krajów kontynuacja produkcji rolnej przyczynia się do zachowania otwartego, dobrze zarządzanego krajobrazu rolniczego na obszarze objętym pomocą nordycką, gdzie przeważają lasy. Utrzymanie otwartego krajobrazu ma pozytywny wpływ na różnorodność biologiczną i ogólne wrażenie co do krajobrazu. Na podstawie informacji przekazanych przez organy krajowe Komisja stwierdza, że ogólnie organy w sposób zadowalający zastosowały dotyczące Finlandii decyzje 2002/404/WE i C(2009)3067 oraz dotyczące Szwecji decyzje 96/228/WE i C(2010)6050 w sprawie pomocy dla regionów północnych. [1] Dz.U. C 241 z 29.8.1994. [2] Finlandia COM(2002) 102 z 25.2.2002, Szwecja COM(2002) 105 z 1.3.2002. [3] Finlandia COM(2007) 459 z 31.7.2007, Szwecja COM(2007) 416 z 31.7.2007. [4] Dz.U. L 126 z 9.6.1995, s. 35. [5] Dz.U. L 139 z 29.5.2002, s. 38. [6] Dz.U. L 76 z 26.3.1996, s. 29. [7] Wskutek zmian w definicji użytków rolnych liczba ta zmniejszyła się w stosunku do wartości podanej w poprzednim sprawozdaniu. [8] http://ec.europa.eu/agriculture/eval/reports/nordic/index_en.htm [9] W roku gospodarczym. [10] Pomoc niezwiązana z wielkością produkcji. Ilość referencyjna ≤ 139 200 DJP. [11] Zboża (z wyjątkiem jęczmienia, owsa, zbóż mieszanych), nasiona oleiste, inne rośliny oleiste, rośliny wysokobiałkowe, rośliny włókniste. Buraki cukrowe, ziemniaki skrobiowe, jabłka w regionach C1, C2, C2 na północy. Warzywa polowe w regionach C1–C4. [12] Maksymalna dopuszczalna pomoc: 5 mln EUR. [13] Skolt, naturalne źródła utrzymania, hodowla reniferów. [14] Dz.U. L 154 z 27.6.2000, s.23. [15] Poziom odniesienia 448,59 mln EUR do 2008 r., 358 mln EUR od dnia 1 stycznia 2009 r. [16] W roku kalendarzowym 2006 wypłacono pomoc bezpośrednią za lata 2005 i 2006. [17] Wielkość pomocy na jednostkę może różnić się w zależności od regionu w granicach maksymalnej wielkości średniej. [18] Maksymalna dopuszczalna pomoc: 318,67 mln SEK. [19] Kozy dla celów produkcji mleka (~ 800 kg mleka na kozę rocznie). [20] 1 kura nioska = 0,01; locha = 0,33; 1 świnia rzeźna = 0,10 DJP. [21] Poziom odniesienia: 318,67 mln SEK.