1.INFORMACJE PODSTAWOWE

Zgodnie z art. 395 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej („dyrektywa VAT”) Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji, może upoważnić każde państwo członkowskie do wprowadzenia szczególnych środków stanowiących odstępstwo od przepisów wspomnianej dyrektywy w celu uproszczenia procedury poboru podatku VAT lub zapobiegania niektórym formom uchylania się od opodatkowania lub unikania opodatkowania. Ponieważ procedura ta przewiduje odstępstwa od zasad ogólnych VAT, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odstępstwa te powinny być proporcjonalne i mieć ograniczony zakres.

W piśmie, które wpłynęło do Komisji w dniu 18 września 2017 r., Łotwa wystąpiła z wnioskiem o upoważnienie do zastosowania środka stanowiącego odstępstwo od art. 193 dyrektywy VAT. Zgodnie z art. 395 ust. 2 dyrektywy VAT pismem z dnia 27 października 2017 r. Komisja poinformowała pozostałe państwa członkowskie o wniosku złożonym przez Łotwę. Pismem z dnia 31 października 2017 r. Komisja zawiadomiła Łotwę, że posiada wszystkie informacje, które uznaje za niezbędne w celu rozpatrzenia wniosku.

Zgodnie z ogólną zasadą na mocy art. 193 dyrektywy VAT osobą zobowiązaną do zapłaty podatku VAT na rzecz organów podatkowych jest podatnik dokonujący dostawy towarów. Celem odstępstwa, którego dotyczy wniosek Łotwy, jest przeniesienie tego obowiązku na podatnika będącego odbiorcą dostaw (tzn. mechanizm odwrotnego obciążenia) w przypadku określonych towarów, w szczególności w przypadku elektroniki użytkowej i elektrycznego sprzętu gospodarstwa domowego. Odstępstwo, którego dotyczy wniosek Łotwy, ma na celu walkę z oszustwami.

2.ODWROTNE OBCIĄŻENIE

Osobą zobowiązaną do zapłaty VAT zgodnie z art. 193 dyrektywy VAT jest podatnik dokonujący podlegającej opodatkowaniu dostawy towarów lub świadczenia usług. Celem mechanizmu odwrotnego obciążenia jest przeniesienie tego obowiązku na podatnika będącego odbiorcą dostaw.

Z oszustwem typu „znikający podmiot gospodarczy” mamy do czynienia, gdy podmioty gospodarcze sprzedają towary lub świadczą usługi i pobierają podatek VAT od swoich klientów, a następnie znikają, nie odprowadzając tego pobranego od klientów podatku do organów podatkowych. W ekstremalnych przypadkach takiego uchylania się od opodatkowania te same towary lub usługi są w wyniku „oszustwa karuzelowego” (które obejmuje towary lub usługi będące przedmiotem handlu między państwami członkowskimi) wielokrotnie dostarczane lub świadczone bez zapłaty podatku VAT organom podatkowym, przy czym klient dokonuje odliczenia VAT zapłaconego swojemu dostawcy. Poprzez wyznaczenie osoby, której dostarczane są towary lub na rzecz której świadczone są usługi, jako osoby zobowiązanej do zapłaty VAT w takich przypadkach, stworzono krajowy mechanizm odwrotnego obciążenia, pozwalający wyeliminować możliwość zaangażowania się w tę formę uchylania się od opodatkowania.

3.ODNOŚNY WNIOSEK

Łotwa wnioskuje, zgodnie z art. 395 dyrektywy VAT, by Rada, działając na wniosek Komisji, upoważniła Łotwę do stosowania szczególnego środka stanowiącego odstępstwo od art. 193 dyrektywy VAT, jeśli chodzi o stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia w odniesieniu do dostaw krajowych elektroniki użytkowej i elektrycznego sprzętu gospodarstwa domowego.

Ze względu na pojawiające się nadużycia finansowe Łotwa wprowadziła mechanizm odwrotnego obciążenia w sektorze telefonów komórkowych, układów scalonych, tabletów i laptopów. Według Łotwy doprowadziło to do ograniczenia oszustw związanych z VAT w tych sektorach, ale jednocześnie nadużycia przeniosły się na dostawy elektroniki użytkowej i elektrycznego sprzętu gospodarstwa domowego. Łotwa utrzymuje, że ryzyko nadużyć finansowych jest wysokie ze względu na charakter towarów, które zazwyczaj są niewielkie, ale mają wysoką wartość.

Przedmiotowe oszustwo polega na tym, że podatnicy zarejestrowani do celów VAT zgłaszają fikcyjne transakcje, od których należy odprowadzić podatek VAT do budżetu państwa. Następnie podmioty gospodarcze znikają, nie uiszczając tego należnego podatku.

Łotwa chciałaby zwalczać wyżej wymienione nadużycia finansowe w sektorze elektroniki użytkowej i elektrycznego sprzętu gospodarstwa domowego poprzez wyznaczenie osoby, której dostarczane są towary lub usługi, jako osoby zobowiązanej do zapłaty podatku VAT. Jak wynika z wniosku i jak zostało potwierdzone w piśmie skierowanym do Komisji w dniu 12 października 2017 r., Łotwa rozważa możliwość zastosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia w odniesieniu do dostaw tych towarów od dnia 1 stycznia 2018 r.

4.STANOWISKO KOMISJI

Otrzymując wniosek na podstawie art. 395, Komisja ocenia, czy spełnione są podstawowe warunki udzielenia upoważnienia, a mianowicie czy proponowany środek szczególny upraszcza procedury dla podatników lub dla administracji podatkowej lub czy pozwala zapobiec niektórym rodzajom uchylania się od opodatkowania lub unikania opodatkowania. W tym kontekście Komisja zawsze przyjmowała restrykcyjne, ostrożne podejście, dopilnowując, by odstępstwa nie podważały funkcjonowania ogólnego systemu VAT, by ich zakres był ograniczony oraz by były one konieczne i proporcjonalne.

Jakiekolwiek odstępstwo od systemu płatności cząstkowych nie może być niczym więcej niż środkiem ostatecznym i nadzwyczajnym i musi oferować gwarancje co do konieczności i nadzwyczajnego charakteru przyznanego odstępstwa.

W tym kontekście należy przypomnieć, że polityka Komisji polega na uwzględnianiu odstępstw w sprawie mechanizmu odwrotnego obciążenia tylko wtedy, gdy jednocześnie: przedmiotowe towary nie mogą dotrzeć do konsumpcji finalnej, słaby podatnik zostaje zastąpiony bardziej wiarygodnym oraz nie istnieje ryzyko oszustwa na poziomie handlu detalicznego lub w innych państwach członkowskich, które nie stosują tego mechanizmu.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że dane produkty mogą być przeznaczone do konsumpcji prywatnej, co pociąga za sobą ryzyko, że nadużycie zostanie przeniesione w dół łańcucha dostaw, co jeszcze bardziej utrudniłoby kontrolowanie tego zjawiska. W związku z tym przeniesienie całego zobowiązania z tytułu podatku VAT na ostatnie ogniwo łańcucha podniosłoby poziom ryzyka. Istnieje również ryzyko przeniesienia oszustw do innych państw członkowskich lub innych sektorów. Łotwa twierdzi mianowicie, że oszustwa w przedmiotowym sektorze pojawiły się w związku z wprowadzeniem mechanizmu odwrotnego obciążenia w pokrewnych sektorach telefonów komórkowych, układów scalonych, tabletów i laptopów.

Ponadto odstępstwo nie może być rozwiązaniem długoterminowym ani też zastępować odpowiednich środków kontroli wobec sektora i podatników. Łotwa wskazała w swoim wniosku, że funkcjonuje obecnie kompleksowy zestaw środków kontroli mających na celu zwalczanie oszustw podatkowych związanych z VAT, jednak nie wykazała, dlaczego te środki kontroli nie są wystarczające do zwalczania oszustw dotyczących elektroniki użytkowej i elektrycznego sprzętu gospodarstwa domowego. Łotwa nie wskazała też konkretnie, jakie środki zostały podjęte lub zostaną podjęte w celu zwalczania nadużyć w sektorze elektroniki użytkowej i elektrycznego sprzętu gospodarstwa domowego.

Ponadto Komisja odrzuciła w przeszłości, w oparciu o powyższe argumenty, kilka wniosków o przyznanie odstępstwa w celu stosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia. W tej kwestii należy odnieść się do komunikatów Komisji dotyczących branży hodowli świń i branży pasz dla zwierząt (COM(2013) 148 z 19.3.2013 r. – w odpowiedzi na wniosek Węgier), branży cukrowniczej (COM(2014) 229 z 22.4.2014 r. – w odpowiedzi na wniosek Węgier), branży kamieni szlachetnych (COM(2014) 623 z 10.10.2014 r. – wniosek Estonii) i sektora mięsa (COM(2017) 24 final z 19.1.2017 r. – wniosek Słowacji).