Znajduje to również odzwierciedlenie w Agendzie przywódców, w której zaplanowano szczyt państw strefy euro w dniu 15 grudnia 2017 r. – podczas którego mają oni omówić harmonogram podejmowania decyzji odnoszących się do unii gospodarczej i walutowej i unii bankowej – oraz spotkanie poświęcone tym zagadnieniem w dniach 28–29 czerwca 2018 r., podczas którego mają zapaść konkretne decyzje.

W konsekwencji struktura strefy euro jest bardziej solidna niż była kiedykolwiek wcześniej, co nie oznacza jednak, że jej budowa została zakończona. Dokument otwierający debatę w sprawie pogłębienia unii gospodarczej i walutowej, jak również dokument otwierający debatę na temat przyszłości finansów UE, przedstawiony przez Komisję w ramach działań następczych w związku z Białą księgą w sprawie przyszłości Europy, podsumowuje aktualną sytuację i nakreśla możliwe dalsze działania do 2025 r.

Wezwanie do jedności, skuteczności i demokratycznej rozliczalności zawarte w orędziu o stanie Unii jest niezwykle istotne dla dokończenia budowy unii gospodarczej i walutowej.

• Jedność: Euro jest wspólną walutą UE, przy czym rozwiązania dla strefy euro powinny być również opracowywane dla państw członkowskich, które mają przystąpić do strefy euro w przyszłości, oraz z ich udziałem. Z wyjątkiem Zjednoczonego Królestwa i Danii, wszystkie państwa członkowskie spoza strefy euro są prawnie zobowiązane do ostatecznego dołączenia do strefy euro. Ponadto, po wyjściu Zjednoczonego Królestwa z UE, gospodarki strefy euro będą odpowiadały za około 85 % całkowitego produktu krajowego brutto UE. Integracja gospodarcza i polityczna Unii Europejskiej, której podstawą jest jednolity rynek, oznacza, że przyszłość zarówno państw członkowskich, które przyjęły euro, jak i państw członkowskich spoza strefy euro, jest już ze sobą spleciona, a silna i stabilna strefa euro ma kluczowe znaczenie dla jej członków, jak również dla UE jako całości.

Wyjaśnia to, dlaczego tak ważne jest, by państwa członkowskie należące do strefy euro, za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Walutowego („EFW”) i wspólnie z państwami członkowskimi nienależącymi do strefy euro, które uczestniczą w unii bankowej, zapewniły mechanizm ochronny dla Jednolitej Rady ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji („SRB”) na warunkach równoważnych, tak aby SRB stosowała takie środki, jeśli byłyby one konieczne do skutecznego przeprowadzenia działania w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w unii bankowej.

• Skuteczność: Silniejsza unia gospodarcza i walutowa wymaga silniejszego zarządzania i bardziej wydajnego wykorzystania dostępnych zasobów. Obecny system nadal odzwierciedla mozaikę różnych decyzji podjętych w obliczu bezprecedensowego kryzysu. Czasami prowadzi to do zwielokrotnienia instrumentów i zwiększonej zawiłości przepisów, co staje się źródłem niejasności i powoduje ryzyko powielania się tych instrumentów i przepisów. Do poprawy zarządzania i podejmowania decyzji mogłoby dojść dzięki większej synergii, uproszczonym procedurom oraz włączeniu międzynarodowych ustaleń do unijnych ram prawnych. Mając również na względzie skuteczność, wszystkie zmiany zaproponowane przez Komisję jako część niniejszego pakietu mogą zostać zrealizowane w ramach obecnych traktatów.

Doświadczenie pokazuje, że skomplikowane i uciążliwe jest formułowanie wspólnego działania państw członkowskich w świetle kompetencji w zakresie koordynacji polityki gospodarczej przyznanych Unii. Ogólniej rzecz biorąc, współistnienie unijnych instytucji i stałego mechanizmu międzyrządowego, takiego jak EMS, jest przyczyną złożonej sytuacji, w której występuje fragmentaryczność i nierównomierność stosowania ochrony sądowej, poszanowania praw podstawowych oraz rozliczalności demokratycznej. Ponadto proces podejmowania decyzji w ramach metody międzyrządowej wymaga zwykle uciążliwych procedur krajowych i w związku z tym często trudno jest zapewnić szybkość działania niezbędną do zagwarantowania skutecznego zarządzania kryzysowego, czego przykładem może być wykorzystanie w lipcu 2015 r. EFSM w celu zapewnienia finansowania pomostowego dla wsparcia z EMS na rzecz Grecji: zmiana rozporządzenia UE oraz decyzja o jego zastosowaniu okazały się w praktyce szybsze niż podjęcie zwykłej decyzji EMS o wypłacie. Dotyczy to również dostosowywania działań do nowych okoliczności. Jako że nawet drobne zmiany wymagają podpisania przez wszystkie umawiające się strony na najwyższym szczeblu politycznym, ich przyjęcie może wymagać zatwierdzenia przez parlamenty narodowe. Procedury te są czasochłonne i mogą uniemożliwiać podjęcie działań w momencie, gdy jest to konieczne. Z drugiej strony ramy prawne UE zapewniają szereg potencjalnych metod zmiany obowiązujących aktów prawnych, a ich złożoność odpowiada powadze danego zagadnienia i formie środka, który ma zostać zmieniony. Stosowanie unijnych ram podejmowania decyzji przyspieszyłoby zatem w razie potrzeby proces dostosowania odpowiednich przepisów. Większa synergia i bardziej efektywny proces decyzyjny umocniłby zarządzanie i procedury.

• Rozliczalność demokratyczna: Ukończenie budowy unii gospodarczej i walutowej oznacza też większą demokratyczną odpowiedzialność i większą przejrzystość w odniesieniu do tego, kto i kiedy podejmuje jakie decyzje na poszczególnych szczeblach. Wymaga to przybliżenia obywatelom europejskiego wymiaru podejmowania decyzji, uczynienia z niego istoty debat krajowych oraz zapewnienia, by zarówno parlamenty narodowe, jak i Parlament Europejski, miały wystarczające uprawnienia nadzorcze w zakresie kierowania unijnym zarządzaniem gospodarczym. Doprowadzi to do zwiększenia poczucia odpowiedzialności za zbiorowe decyzje i otwartości na temat sposobu, w jaki są one podejmowane i upubliczniane. Odnosi się to w szczególności do EFW będącego następcą EMS. Demokratyczna rozliczalność jest kluczowym aspektem debaty na temat przyszłości Europy. Z biegiem lat EMS zyskał bardzo ważną rolę. Jego przekształceniu w EFW powinny towarzyszyć wysiłki, aby funkcjonowanie tego podmiotu oparte było na solidnych unijnych ramach rozliczalności, z w pełni rozwiniętą kontrolą sądową. W szczególności zaangażowanie Parlamentu Europejskiego zwiększyłoby nadzór demokratyczny, przy jednoczesnym pełnym zachowaniu roli parlamentów narodowych, ze względu na wysokie wkłady państw członkowskich do EFW.

Z tych wszystkich względów najlepszym miejscem dla niezbędnych struktur umożliwiających udzielanie finansowej pomocy stabilizacyjnej państwom członkowskim strefy euro, są ramy unijne i utworzony w tym celu organ Unii. Jednak ze względu na ograniczenia finansowe i wyzwania, przed którymi stoi sama Unia, oraz zgromadzoną przez EMS wiedzę fachową w tej dziedzinie, tworzenie takiego organu od zera byłoby zdecydowanie nieopłacalne. W związku z tym proponowany EFW powinien raczej włączyć i wchłonąć już istniejący EMS wraz z jego obecnymi celami, funkcjami i instrumentami. Proponowany obecnie przez Komisję EFW może zostać wdrożony w ramach obecnych traktatów. Takie rozwiązanie zapewnia ponadto odpowiednie środowisko dla stworzenia wspólnego mechanizmu ochronnego dla SRB. Utworzenie mechanizmu ochronnego dla jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji („SRF”) zostało uzgodnione przez państwa członkowskie już w 2013 r., w uzupełnieniu do porozumienia politycznego dotyczącego rozporządzenia w sprawie jednolitego mechanizmu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Wspólny ostateczny mechanizm ochronny miałby na celu zapewnienie większej pewności wszystkim zainteresowanym stronom w odniesieniu do wiarygodności działań podejmowanych przez SRB oraz zwiększenie zdolności finansowej jednolitego funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. Będąc narzędziem, po które sięga się w ostateczności, byłby on uruchamiany jedynie w przypadku, gdyby jednolity fundusz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji okazał się niewystarczający do sfinansowania restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji konkretnego banku lub banków. Mechanizm ochronny byłby neutralny pod względem budżetowym w dłuższej perspektywie, ponieważ wszelkie wykorzystane środki byłyby odzyskiwane od sektorów bankowych w państwach członkowskich uczestniczących w unii bankowej.

Zabezpieczenie stabilności finansowej państw członkowskich strefy euro jest logicznym uzasadnieniem powiązania SRB z EFW i jego poprzednikiem, EMS, utworzonym w celu ochrony stabilności finansowej w strefie euro. Obecne ugruntowane już powiązania między państwami a bankami oznaczają, że nie tylko stabilność finansowa państw, lecz także banków o znaczeniu systemowym stanowi krytyczny element stabilności finansowej strefy euro i samej wspólnej waluty. Jest zatem tym bardziej naturalne, że proponowany EFW zapewni powiązania między działalnością SRB i EFW w formie instrumentu umożliwiającego udzielenie SRB linii kredytowej lub gwarancji w celu wsparcia jej działalności.

W ostatnich latach wyrażano wiele różnych opinii na temat ukończenia budowy unii gospodarczej i walutowej. Opinie te mogą się różnić, panuje jednak zgoda co do tego, że należy poczynić dalsze postępy. Bardzo istotny wkład wniósł Parlament Europejski oraz ważne dyskusje w Eurogrupie.

Zaproponowane rozporządzenie dotyczące ustanowienia EFW jest jedną z inicjatyw ogłoszonych w Komunikacie Komisji pt. „Kolejne kroki na drodze do dokończenia budowy unii gospodarczej i walutowej”. Komunikat zawiera streszczenie przesłanek i treści wszystkich inicjatyw przedstawionych przez Komisję. Mowa w nim także o tym, w jaki sposób pakiet ten wpisuje się w szeroko zakrojony plan działania mający na celu dokończenie budowy unii gospodarczej i walutowej do 2025 r. W komunikacie tym przedstawiono również harmonogram działań na następnych 18 miesięcy.

Zaproponowane rozwiązanie zostało skonstruowane w oparciu o ugruntowaną strukturę Europejskiego Mechanizmu Stabilności w drodze ustanowienia Europejskiego Funduszu Walutowego zakotwiczonego w unijnych ramach prawnych. Rozwiązanie to zostało już zapowiedziane w sprawozdaniu pięciu przewodniczących; do jego realizacji wzywał Parlament Europejski, który podkreślał potrzebę wyposażenia Europejskiego Funduszu Walutowego w odpowiednią zdolność pożyczkową oraz nadania EFW wyraźnie określonego zakresu kompetencji.