(required under Article 21 of Regulation (EU) No 525/2013 of the European Parliament and of the Council of 21 May 2013 on a mechanism for monitoring and reporting greenhouse gas emissions and for reporting other information at national and Union level relevant to climate change and repealing Decision No 280/2004/EC)

W 2015 r. sektor LULUCF w UE zgłosił pochłanianie w wysokości 305 Mt ekwiwalentu CO2 (łącznie z gruntami uprawnymi i użytkami zielonymi). Rozliczona wartość, czyli różnica między zgłoszoną wartością a poziomem odniesienia, wzrosła ze 115 do 122 Mt ekwiwalentu CO2 w latach 2013–2015. Większość tych jednostek zawdzięcza się gospodarce leśnej (zob. Rysunek 4). UE jest na dobrej drodze do osiągnięcia pozytywnego salda sektora LULUCF i najprawdopodobniej zrealizuje swoje zobowiązania z protokołu z Kioto.

Szacuje się, że udział UE w globalnej emisji gazów cieplarnianych spadł z 17,3 % w 1990 r. do 9,9 % w 2012 r. Udział samej emisji CO2 spadł z 19,7 % w 1990 r. do 9,6 % w 2015 r. Z porównania emisji na mieszkańca trzech głównych gazów cieplarnianych (CO2, CH4 i N2O) w trzech największych gospodarkach wynika, że UE i Chiny mają znacznie niższy poziom emisji na mieszkańca niż Stany Zjednoczone (zob. Rysunek 3).

Ocena ex post działań politycznych w zakresie klimatu dowodzi, że obniżenie natężenia emisji w gospodarce jest głównie zasługą innowacji. Innowacje to nie tylko korzystanie z technologii niskoemisyjnych, takich jak odnawialne źródła energii, ale również wzrost produktywności, na przykład dzięki bardziej wydajnym elektrowniom i samochodom. Względne przesunięcia między sektorami gospodarki, np. między sektorem przemysłowym a usługowym, miały znikomy wpływ w całej UE.

UE i państwa członkowskie nadal są w pełni zaangażowane w realizację porozumienia paryskiego i działań w dziedzinie klimatu, zarówno z przyczyn naukowo dowiedzionej konieczności, jak i ze względu na możliwości rozwoju gospodarki. UE i jej 28 państw członkowskich złożyły instrumenty ratyfikacji i chcą zrealizować swoje zobowiązanie do zmniejszenia własnych emisji o co najmniej 40 % w latach 1990–2030.

1.1.Postęp na drodze do realizacji celu na 2030 r.: co najmniej 40 % mniej emisji

·Przewiduje się, że Belgii zabraknie 3,5 punktu procentowego do realizacji jej celu na 2020 r. Jak wskazano w europejskim semestrze, konieczna jest poprawa struktury wydatków publicznych, tak aby stworzyć przestrzeń dla inwestycji w infrastrukturę, w tym w infrastrukturę transportową. Utrzymanie korzystnego opodatkowania samochodów służbowych przyczynia się do zanieczyszczenia, zagęszczenia ruchu i emisji gazów cieplarnianych.

Emisja nieobjęta systemem EU ETS była w 2016 r. o 11 % niższa niż w 2005 r., co oznacza, że przekroczono cel na 2020 r. polegający na redukcji o 10 %. Niemniej jednak w 2016 r. jej poziom wzrósł drugi rok z rzędu – o 0,9 %. Można to przynajmniej częściowo wyjaśnić niższymi cenami ropy naftowej i większym zapotrzebowaniem na ogrzewanie ze względu na warunki pogodowe w latach 2015 i 2016. Na mocy decyzji dotyczącej wspólnego wysiłku redukcyjnego (decyzji ESD) państwa członkowskie muszą wywiązać się z rocznych celów redukcji emisji gazów cieplarnianych w latach 2013–2020 w sektorach nieobjętych systemem ETS, w tym w budownictwie, transporcie, gospodarce odpadami i rolnictwie. Malta nie zrealizowała celu ESD przez trzy lata z rzędu (2013–2015) i skorzystała z mechanizmu elastyczności, aby wywiązać się ze zobowiązań prawnych. Ze wstępnych szacunków za 2016 rok wynika, że Malta, Belgia, Finlandia i Irlandia najprawdopodobniej nie osiągną swoich celów dla sektorów nieobjętych ETS.

Emisja gazów cieplarnianych ze stałych instalacji objętych systemem EU ETS zmniejszyła się o 2,9 % w porównaniu z 2015 r. (w oparciu o wstępne dane). Oznacza to tendencję spadkową emisji od początku etapu 3 w systemie EU ETS. Ponadto nadwyżka uprawnień do emisji nagromadzonych od 2009 r. spadła znacznie do poziomu ok. 1,69 mld uprawnień, ponieważ mniej uprawnień było przedmiotem aukcji. Nadwyżka jest na najniższym poziomie od 2013 r.

W latach 2005–2016 emisja stacjonarna, tj. z elektrowni lub zakładów rafinacyjnych, objęta unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS), zmniejszyła się o 26 %. Jest to znacząco więcej niż przyjęty na 2020 rok cel 23 %. Emisja tego rodzaju stanowiła ok. 40 % łącznej emisji gazów cieplarnianych w UE w 2016 r. Łączna emisja spadła w 2016 r. o 0,7 % w porównaniu z 2015 r., przy czym PKB wzrósł o 1,9 %, co potwierdza uniezależnienie emisji od PKB.

Na podstawie najnowszych prognoz państw członkowskich opartych na istniejących środkach można oczekiwać, że emisja w 2020 r. będzie o 26 % niższa niż w 1990 r. UE jest zatem na dobrej drodze do osiągnięcia własnego celu redukcji emisji o 20 % do 2020 r., a w związku z tym do realizacji swoich zobowiązań w ramach drugiego okresu rozliczeniowego protokołu z Kioto.

-Pięć europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (EFSI), a mianowicie Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Fundusz Spójności, Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich i Europejski Fundusz Morski i Rybacki, stanowi ponad 43 % budżetu UE. Do finansowania polityki w dziedzinie klimatu przyczynia się dwadzieścia osiem umów o partnerstwie i ponad 530 programów w ramach poszczególnych funduszy. Przyjęto wspólną metodologię w celu określenia poziomu wsparcia na cele związane ze zmianą klimatu. Ponad 115 mld EUR zostanie przeznaczone na działania związane z klimatem, co stanowi ok. 25 % łącznych środków funduszy.

W latach 2014–2020 co najmniej 20 % budżetu UE ma być przeznaczone na wydatki związane z klimatem, w łącznej wysokości ok. 200 mld EUR. Poniżej omówiono obecny stan realizacji.

Przyciągnięto w ten sposób ok. 2,2 mld EUR dodatkowych inwestycji sektora prywatnego. Łącznie zgromadzono zatem ok. 4,3 mld EUR, co toruję drogę dalszym zastosowaniom w warunkach rynkowych i obniżeniu kosztów. Tego rodzaju prototypowe projekty są jednak ryzykowne i jak dotąd czterem podmiotom zainteresowanym realizacją projektu nie udało się zgromadzić wystarczającego finansowania; realizacja projektów musiała zatem zostać zarzucona. Na początku 2017 roku państwa członkowskie postanowiły ponownie zainwestować te niewykorzystane środki – o łącznej wartości co najmniej 436 mln EUR – w odpowiednie projekty w dziedzinie gospodarki niskoemisyjnej za pośrednictwem dwóch instrumentów finansowych zarządzanych przez Europejski Bank Inwestycyjny, a mianowicie InnovFin Energy Demo Projects i instrument „Łącząc Europę”.

Przykładowo w Grecji, na Malcie, w Portugalii i w Hiszpanii większą część tych dochodów przeznacza się na odnawialne źródła energii. Natomiast w Republice Czeskiej, we Francji, na Węgrzech i Słowacji największą część dochodów ze sprzedaży aukcyjnej przeznacza się na cele efektywności energetycznej, np. na renowację budynków mieszkalnych. Na Cyprze 30 % dochodów z aukcji przeznacza się na gospodarkę leśną, a we Włoszech 33 % dochodów wykorzystywanych jest na przystosowanie się do zmiany klimatu.

Platformy MYRTE i PAGLIA ORBA na francuskiej Korsyce uzyskały współfinansowanie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Platformy te produkują i magazynują energię dzięki wykorzystaniu technologii wodorowej. Wykorzystywane jest urządzenie do elektrolizy, które w czasie niskiego zużycia wytwarza wodór i tlen z cząsteczek wody. Energia ta jest następnie dystrybuowana za pośrednictwem ogniw paliwowych wytwarzających energię elektryczną w godzinach wysokiego zużycia, na przykład wieczorem, czyli w czasie gdy panele fotowoltaiczne są nieaktywne.

-Instrumenty wspólnej polityki rolnej (WPR) to Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (EFRG) i Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), które łącznie stanowią 39 % budżetu UE. Od 1990 r. emisje gazów innych niż CO2 z rolnictwa zmniejszyły się w UE o 24 %. Wsparcie wspólnej polityki rolnej dla rolnictwa przyjaznego klimatowi przyczyniło się do osiągnięcia tych wyników. Do ograniczenia emisji przyczyniły się również przepisy w dziedzinie środowiska, np. dyrektywa azotanowa.

WPR nakłada na rolników otrzymujących płatności bezpośrednie obowiązek przestrzegania określonych praktyk gospodarki rolnej, które są korzystne dla klimatu i środowiska. Rolnicy muszą również spełniać szereg wymogów prawnych w zakresie polityki przeciwdziałania zmianie klimatu i ochrony środowiska. Ponadto w polityce rozwoju obszarów wiejskich w ramach WPR wspiera się modernizację gospodarstw rolnych, co ma ograniczyć emisję przez ograniczenie zużycia energii, produkcję energii ze źródeł odnawialnych, ulepszenie gospodarowania inwentarzem i gruntami oraz poprawę wydajności nakładów. Wsparcie dla zalesiania, ochrony lasów i zrównoważonej gospodarki leśnej również przyczynia się do ograniczenia emisji. Szacuje się, że w 2016 r. 18,7 mld EUR z budżetu WPR przeznaczono na działania związane z klimatem. Ponadto w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich zachęca się do stosowania innowacji przyczyniających się do ograniczenia emisji i poprawy zdolności do sekwestracji węgla i materii organicznej w glebach rolnych.

-Horyzont 2020, główny program UE finansujący badania i innowacje, dysponuje budżetem 79 mld EUR na lata 2014–2020. Oczekuje się, że 35 % tej kwoty posłuży wsparciu badań i innowacji w dziedzinie klimatu. Wsparcia w ramach tego funduszu udziela się na ukierunkowane badania i innowacje wynikające z wyzwań społecznych oraz oddolne finansowanie w oparciu o zapotrzebowanie.

W pierwszych trzech latach programu „Horyzont 2020” około 4 mld EUR przeznaczono na sprostanie wyzwaniom społecznym, takim jak zmiana klimatu, niskoemisyjne źródła energii i procesy przemysłowe, ekologiczny transport i zrównoważona biogospodarka. Ponadto ok. 2 mld EUR przeznaczono na wsparcie oddolnych inicjatyw naukowych i koncepcji innowacyjnych w ramach filarów „doskonała baza naukowa” i „wiodąca pozycja w przemyśle”.

W związku z przyjęciem porozumienia paryskiego na konferencji COP21 punktem ciężkości w działaniach i przydziale zasobów będzie nadal przeciwdziałanie zmianie klimatu i dekarbonizacja gospodarki. W ramach nowego celu UE „Budowanie niskoemisyjnej i odpornej na zmianę klimatu przyszłości” wspierane będzie w szczególności wdrożenie porozumienia paryskiego z budżetem w wysokości ok. 3 mld EUR na lata 2018–2020. W ramach planowanych działań możliwe będzie przyspieszenie innowacji w zakresie ekologicznej energii i ekologicznego transportu, wspieranie racjonalnych pod względem kosztów rozwiązań łagodzenia zmiany klimatu i planów dostosowawczych oraz przygotowanie nowych dowodów naukowych na potrzeby krajowych strategii na połowę stulecia, szóstego cyklu oceny przez IPCC i globalnego przeglądu w ramach UNFCCC w 2023 r.

Program „Horyzont 2020” jest otwarty na wspólnotę międzynarodową i wiele projektów i działań będzie realizowanych w ramach współpracy międzynarodowej, co ma przyczynić się do postępu światowych działań na rzecz realizacji celów związanych z klimatem.

-Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) jest inicjatywą wspartą gwarancją w wysokości 16 mld EUR z budżetu UE uzupełnioną przez 5 mld EUR z zasobów własnych Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI). Fundusz ten wspiera inwestycje strategiczne w kluczowych obszarach, takich jak infrastruktura, edukacja, badania, środowisko i zasobooszczędność, jak również innowacje oraz finansowanie ryzyka w przypadku małych przedsiębiorstw. Oczekuje się, że w oparciu o łączną kwotę gwarancji w wysokości 21 mld EUR EFIS pozyska inwestycje o wartości 315 mld EUR do połowy 2018 r. W ramach EFIS sfinansowano już kilka inwestycji w energię odnawialną, w tym projekty w dziedzinie transportu, przemysłu i magazynowania energii. Przygotowywane jest obecnie przedłużenie działania funduszu na lata 2018–2020 – EFIS 2.0. Szczególny nacisk zostanie położony na innowacyjne, niskoemisyjne projekty, które przyczynią się do osiągnięcia unijnych celów w zakresie klimatu. W ramach EFIS 2.0 gwarancja UE wzrośnie do 26 mld EUR, do której dołączone zostanie 7,5 mld EUR z EBI. EFIS 2.0 w nowej konfiguracji powinien przyczynić się do pozyskania łącznie co najmniej pół biliona euro do końca 2020 roku.

-Podprogram LIFE poświęcony obszarowi działań w dziedzinie klimatu przyczynia się do wdrożenia i rozwoju polityki klimatycznej i przepisów prawnych za pośrednictwem dotacji na działania i instrumentów finansowych. W 2016 r. przekazano 54,5 mln EUR wsparcia na dwadzieścia dziewięć projektów mających wartość dodaną dla UE w dziedzinach łagodzenia skutków zmiany klimatu, dostosowania się do niej, systemu zarządzania i komunikacji. W trakcie realizacji są również dwa pilotażowe instrumenty finansowe LIFE: instrument finansowania prywatnego na rzecz efektywności energetycznej (PF4EE), który ma zwiększyć prywatne finansowanie inwestycji w projekty poprawiające efektywność energetyczną, oraz mechanizm finansowy na rzecz kapitału naturalnego (NCFF), który wspiera inwestycje w kapitał naturalny, pomagając w ten sposób w osiąganiu celów w zakresie bioróżnorodności i przystosowania się do zmiany klimatu. Do tej pory sześć lokalnych banków stworzyło innowacyjne mechanizmy kredytowe służące inwestycjom w efektywność energetyczną, zwłaszcza dla małych i średnich przedsiębiorstw w Republice Czeskiej, Hiszpanii, Belgii, Francji, we Włoszech i w Portugalii. Jeśli chodzi o NCFF, podpisany został jeden projekt w Niderlandach. 6 mln EUR pożyczki w ramach NCFF dla Rewilding Europe Capital pozwoli na wsparcie ponad 30 przedsiębiorstw w całej Europie zajmujących się ochroną przyrody i jej przywracaniem do stanu pierwotnego, w tym agencji turystyki przyrodniczej, gospodarstw zrównoważonego rybołówstwa i producentów produktów naturalnych, np. miodu.

LIFE METHAmorphosis to hiszpański projekt współfinansowany w ramach programu LIFE 2014. Jego celem jest poprawa gospodarki odpadami, zmniejszenie zużycia energii i produkcja wysokiej jakości biometanu poprzez demonstrację na skalę przemysłową dwóch innowacyjnych systemów unieszkodliwiania odpadów: jednego dla zakładów przetwarzania odpadów komunalnych i drugiego na potrzeby przetwarzania odpadów rolno-przemysłowych i innych odpadów organicznych.

3.Zmniejszenie poziomu emisji w UE

W ramach porozumienia paryskiego UE i jej państwa członkowskie wspólnie zobowiązały się do zmniejszenia emisji do 2030 r. o co najmniej 40 % w porównaniu z poziomem z 1990 r. Zobowiązanie to jest powiązane z projektem przepisów prawnych w zakresie działań w dziedzinie klimatu, energii i transportu. Wnioski ustawodawcze są obecnie przedmiotem negocjacji w Parlamencie Europejskim i Radzie. Rysunek 10 poniżej pokazuje, w jaki sposób powiązane ze sobą są trzy główne filary unijnej polityki przeciwdziałania zmianie klimatu na 2030 r., obejmujące całość emisji gazów cieplarnianych. Wdrożenie ma być ściśle monitorowane w ramach zarządzania unią energetyczną w UE. Zainteresowane podmioty publiczne i prywatne z państw członkowskich uzyskają również pomoc w realizacji nadrzędnych celów w zakresie emisji gazów cieplarnianych do 2030 r. poprzez:

I.zapewnienie finansowania działań związanych z klimatem (zob. poprzednia sekcja), ewentualnie przydział środków na finansowanie działań związanych ze zmianą klimatu w kolejnych wieloletnich ramach finansowych oraz

II.dodatkowe przepisy prawne obowiązujące w całej UE, zwłaszcza w zakresie efektywności energetycznej, odnawialnych źródeł energii, norm emisji dla samochodów osobowych, lekkich pojazdów dostawczych i pojazdów ciężkich, wychwytywania i składowania dwutlenku węgla oraz fluorowanych gazów cieplarnianych.

Wspólny wysiłek redukcyjny

Maks 100 Mt ekwiw. CO2