Podobnie jak przez ostatnie dwa lata dołożono znaczących starań, aby zakończyć działania finansowane w ramach starszych programów: w 2014 r. zakończono realizację 225 umów. Na koniec roku 264 umowy były w trakcie realizacji, pod koniec roku 2011 — 533. Pokazuje to dużą liczbę w większości zakończonych prac finansowanych z bardzo dużego przydziału zasobów na początku realizacji programu pomocy, a w szczególności znaczącą liczbę dotacji. Możliwa więc była optymalizacja programu — bardziej ukierunkowane podejście i łatwiejszy do zarządzania zakres.

W sektorze edukacji realizowano dziesięć dotacji udzielonych szkołom na koniec 2013 r. Jest to piąty program (0,7 mln EUR) w tej dziedzinie; propaguje on nowoczesne metody nauczania oraz wspólne projekty obu społeczności. Zasoby szkół są bardzo ograniczone w północnej części Cypru i dotacje UE są w wielu przypadkach niezbędne, aby umożliwić rozwój.

W dziedzinie odpadów stałych niezbędne jest podjęcie działań mających na celu zwiększenie pojemności składowiska odpadów w Koutsoventis/Güngör poprzez zbudowanie drugiej „komórki”, co zostało przewidziane podczas opracowywania projektu. Było to przewidziane w programie na rok 2014. Szczególne zaangażowanie w rozwój tego sektora jest niezbędne, aby zmniejszyć, a ostatecznie wyeliminować, nielegalne składowiska. Udzielanie dalszej pomocy w celu finalizacji i wprowadzenia w życie centralnego planu dotyczącego odpadów stałych, czego wymaga unijny dorobek prawny, rozpocznie się w 2015 r.

UE ułatwia również prowadzenie rozmów na temat przygotowania do wymiany dużego kolektora, który będzie podłączony do oczyszczalni ścieków w Mia Milia/Haspolat i będzie służyć obu społecznościom w Nikozji. Projekt sfinansuje UE.

Zasoby przydzielone na podstawie rozporządzenia o pomocy są również wykorzystywane do wpierania działań; w 2014 r. podpisano nową 24-miesięczną umowę przedłużającą obsługę programu przez EUPSO do lipca 2017 r.

Przygotowania tureckiej wspólnoty cypryjskiej do przyszłego wprowadzenia w życie dorobku prawnego UE pozostają ograniczone. Utrudnienia w tym zakresie wynikają z nadal niskiej liczby przyjętych aktów prawnych mających na celu dostosowanie do wspólnotowego dorobku prawnego, ograniczonych zdolności opracowywania aktów prawnych oraz niepełnego wdrażania. W 2014 r. przyjęto jednak ważne akty prawne dotyczące żywności, paszy i bezpieczeństwa produktów; nadal opracowywano również akty prawne, a w drugiej połowie roku proces ich opracowywania przyspieszył.

Komisja ds. Osób Zaginionych, która jest wspierana za pośrednictwem umów w sprawie wkładu finansowego zawartych w ramach UNDP, w 2014 r. zidentyfikowała największą do tej pory liczbę osób „zaginionych” (157). Spośród całkowitej liczby 2001 osób zaginionych 948 ekshumowano, a w przypadku 564 przeprowadzono badania DNA, po czym szczątki zwrócono rodzinom. Prace w terenie stają się trudniejsze, ponieważ istnieje niewiele nowych źródeł informacji, a pozostałe możliwe groby są mniej dostępne. W 2014 r. tylko w 17% miejsc prac wykopaliskowych odnaleziono szczątki, mimo że w tym roku udzielono dostępu do drugiego obszaru, który był wcześniej niedostępny ze względu na obecność wojsk tureckich. W lipcu obaj przywódcy cypryjscy odwiedzili laboratorium antropologiczne i wspólnie wezwali świadków o udzielanie informacji. Komunikacja jest ważnym zadaniem Komisji ds. Osób Zaginionych. W ramach rozporządzenia o pomocy zostanie przekazane wsparcie na przeniesienie wystawy pokazującej ciężką pracę zespołów naukowców z obu społeczności, którą przedstawiono w kwietniu w Nikozji, do innych miejsc na Cyprze i poza nim. Blisko 70% całkowitego finansowania Komisji ds. Osób Zaginionych pochodzi ze środków przekazanych na podstawie rozporządzenia o pomocy. W grudniu zawarto z UNDP nową umowę o delegowaniu zadań na kwotę 2,6 mln EUR.

Komisja ponosi bezpośrednią odpowiedzialność za realizację większości projektów (zarządzanie bezpośrednie). Pracownicy Komisji zapewniają wysoki poziom nadzoru; obejmuje on wizyty kontrolne na miejscu, spotkania na miejscu i działania komitetów sterujących. Odpowiednia jednostka zarządzająca projektem monitoruje realizację dotacji na rozwój społeczności lokalnych, dla MŚP i przedsiębiorstw na obszarach wiejskich oraz wspiera beneficjentów dotacji. Logistyka instrumentu TAIEX jest monitorowana za pośrednictwem internetowego systemu zarządzania instrumentem TAIEX.

4.5.Audyt i kontrole

Przeprowadzono również audyt ex post pewnej liczby akt zamówień publicznych (usługi, prace i dostawy) finansowanych w ramach programu pomocy. Projekt sprawozdania końcowego opublikowano na koniec 2014 r. Nie zgłoszono żadnych istotnych błędów i nie zachodzi konieczność podjęcia żadnych działań.

W 2013 r. jednostka audytu wewnętrznego przeprowadziła audyt wspólnego zarządzania, aby ocenić systemy kontroli wewnętrznej Dyrekcji Generalnej ds. Rozszerzenia. Audyt obejmował projekty finansowane w ramach programu pomocy. Zastosowano się do zaleceń dotyczących kontroli operacyjnych, oceny ryzyka i monitorowania.

4.6.Ocena

Ocenę instrumentu TAIEX zakończono w 2014 r.; wydano zalecenia dotyczące metod wyznaczania priorytetów, kontroli jakości, określania ważnych etapów oraz przestrzegania zdolności absorpcyjnej. W poprzedzających latach 2012–13 miała miejsce szeroko zakrojona ocena na szczeblu sektorów i programu; podjęto już odpowiednie działania lub włączono je do programu: opracowuje się ocenę i podwyższenie wskaźnika dla całego programu; w 2015 r. konsultanci rozpoczną pracę w zakresie zdolności sektorów gospodarki wodnej i odpadów stałych oraz wzmacniania organizacji społeczeństwa obywatelskiego; wsparcie dla instrumentu TAIEX wzmocniono nowymi planami działań dotyczącymi projektu oraz udziałem nowych ekspertów.

Argentyński zespół antropologii sądowej (Equipo Argentino de Antropologia Forense, EAAF) przedstawił propozycje poprawy skuteczności działania Komisji ds. Osób Zaginionych. Komisja poprosiła zespół o dokonywanie regularnych ocen skuteczności działania.

4.7.Informacja, promocja i eksponowanie działań

W 2014 r. podjęto 53 działania eksponujące osiągnięcia programu; na szczególna uwagę zasługują: uruchomienie nowej oczyszczalni ścieków dla Nikozji służącej obu społecznościom, położonej w Mia Milia/Haspolat, uroczystości z okazji zakończenia odbudowy kościoła Agios Nicolaos w Syrianochori/Siryanohoro/Yayli oraz meczetu w Denei/Denii, jak również organizacja zakrojonego na szeroką skalę spotkania informacyjnego dla rodzin osób zaginionych „Szukając naszych zaginionych” mającego na celu poszerzenie wiedzy na temat pracy Komisji ds. Osób Zaginionych.

Wspólnie z przedstawicielstwem Komisji w Nikozji w północnej części miasta zorganizowano obchody Dnia Europy. Przedstawicielstwo wydało kilka komunikatów prasowych w języku tureckim, greckim i angielskim na temat działań w ramach programu.

4.8.Konsultacje z rządem Republiki Cypryjskiej

Odbywały się regularne spotkania z przedstawicielami rządu Republiki Cypryjskiej, w szczególności podczas wizyt wyższych rangą urzędników Komisji na wyspie. Komisja nadal polega na współpracy z rządem cypryjskim w celu weryfikacji praw własności; spotyka się również regularnie ze Stałym Przedstawicielstwem w Brukseli.

5.Wnioski

Komisja nadal udziela pomocy w zakresie głównego celu rozporządzenia — „ułatwienia zjednoczenia Cypru poprzez stymulowanie rozwoju gospodarczego tureckiej wspólnoty cypryjskiej”. Porozumienie zostanie jednak osiągnięte w drodze dialogu politycznego, do którego Komisja zachęca i który wspiera. W 2014 r. nie doszło do przełomu w procesie zjednoczenia, ale Komisja jest gotowa rozwijać dotychczasowe osiągnięcia uzgodnione przez obie społeczności. Mandat Komisji powierzony jej zgodnie z rozporządzeniem o pomocy pozostaje w mocy; Komisja kontynuuje prace w zakresie realizacji celów określonych w rozporządzeniu. Znaczna część pomocy przyczynia się do rozwoju gospodarczego — bezpośrednio za pośrednictwem dotacji dla sektora prywatnego lub pośrednio przez modernizację infrastruktury, telekomunikacji, zapewnianie wyższej jakości produktów, rozwój zasobów ludzkich lub przez niezwykle ważne przygotowanie do wprowadzenia w życie unijnego dorobku prawnego.

W niektórych dziedzinach problemy operacyjne na miejscu mogą być dość poważne ze względu na niską zdolność beneficjentów pomocy oraz brak lokalnych zasobów, co ogranicza zaangażowanie tureckiej wspólnoty cypryjskiej w proces rozwoju. Komisja nie może się jednak wycofać z działania w dziedzinach, które stanowią główne założenia unijnego dorobku prawnego oraz są niezbędne dla gospodarczego i społecznego dobrobytu obywateli Unii.

Ogólny obraz inwestycji w infrastrukturę jest następujący: zarządzanie umowami jest trudne, a przejmowanie, eksploatacja, utrzymanie i trwałość projektów – problematyczne; często wymagane jest też wsparcie po zakończeniu projektu. Rozwój infrastruktury jest jednak istotnym elementem rozporządzenia o pomocy; planowana jest realizacja dużej liczby projektów, szczególnie tych związanych ze środowiskiem.

Realizację projektów objętych rozporządzeniem o pomocy rozpoczęto na dużą skalę w 2009 r. W ciągu pięciu lat, które upłynęły od tego czasu, zarówno Komisja, jak i beneficjenci pomocy wiele się nauczyli. Pomimo bardzo ambitnego zakresu rozporządzenia o pomocy spójne podejście Komisji oraz skoncentrowanie się na głównych tematach przyniosło konkretne rezultaty. Wiele programów, w tym środki budowy zaufania oraz programy dotacji, w tym dla podmiotów prywatnych, szkół oraz społeczności lokalnych, wypracowało sobie dobrą opinię i ma znaczący wpływ. Szczególnie program stypendialny spotyka się z przychylnym przyjęciem; poziom wiedzy o programie również jest satysfakcjonujący.

Poziom zaufania tureckiej wspólnoty cypryjskiej do Unii Europejskiej i liczba pozytywnych opinii o niej, które wykazały badania Eurobarometru są wysokie w szerszej skali UE; dalsze eksponowanie działań UE oraz komunikacja z członkami tureckiej wspólnoty cypryjskiej jako obywatelami Unii są jednak istotnymi czynnikami w ogólnym procesie zakończenia konfliktu.