KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.11.2020 COM(2020) 705 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW w sprawie wdrażania umów handlowych UE









1 stycznia 2019 r. – 31 grudnia 2019 r. {SWD(2020) 263 final}



Spis treści 1. WPROWADZENIE 2. PRZEGLĄD GŁÓWNYCH USTALEŃ: PRZEPŁYWY HANDLOWE 3. PRZEGLĄD GŁÓWNYCH WNIOSKÓW W PODZIALE NA REGIONY 3.1 AZJA 3.1.1 Korea Południowa 3.1.2 Japonia 3.1.3 Singapur (przygotowania do wejścia w życie) 3.2 AMERYKA PÓŁNOCNA I POŁUDNIOWA 3.2.1 Kanada 3.2.2 Kraje partnerskie z Ameryki Łacińskiej 3.3 PAŃSTWA SĄSIADUJĄCE Z UE 3.3.1 Partnerzy śródziemnomorscy i bliskowschodni 3.3.2 Gruzja, Mołdawia, Ukraina 3.3.3 Bałkany Zachodnie 3.3.4 Szwajcaria 3.3.5 Norwegia 3.3.6 Turcja

3.4 PAŃSTWA AFRYKI, KARAIBÓW I PACYFIKU 4. HANDEL I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ 5. HANDEL PRODUKTAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W RAMACH UNIJNYCH UMÓW HANDLOWYCH 6. USŁUGI, ZAMÓWIENIA PUBLICZNE, PRAWA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ 6. 1 Usługi i bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) 6.2 Zamówienia publiczne 6.3 Prawa własności intelektualnej 7. MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA 8. EGZEKWOWANIE PRAWA 8.1 Rozstrzyganie sporów z Koreą Południową w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju 8.2 Rozstrzyganie sporów z Ukrainą 8.3 Rozstrzyganie sporów z Południowoafrykańską Unią Celną (SACU) 9. WNIOSKI UMOWY HANDLOWE OBJĘTE NINIEJSZYM SPRAWOZDANIEM (Umowa / data rozpoczęcia stosowania) AZJA Umowa o partnerstwie gospodarczym między UE a Japonią 1 lutego 2019 r. Umowa o wolnym handlu między UE a Koreą Południową 1 lipca 2011 r. AMERYKA PÓŁNOCNA I POŁUDNIOWA Kompleksowa umowa gospodarczo-handlowa między UE a Kanadą 21 września 2017 r. Umowa handlowa między UE a Kolumbią, Peru i Ekwadorem 1 marca 2013 r. w odniesieniu do Peru, 1 sierpnia 2013 r. w odniesieniu do Kolumbii, 1 stycznia 2017 r. w odniesieniu do Ekwadoru. Układ o stowarzyszeniu UE–Ameryka Środkowa 1 sierpnia 2013 r.: filar handlowy w odniesieniu do Hondurasu, Nikaragui i Panamy, 1 października 2013 r.: w odniesieniu do Kostaryki i Salwadoru, 1 grudnia 2013 r.: w odniesieniu do Gwatemali. Układ o stowarzyszeniu między UE a Chile 1 lutego 2003 r. Umowa ogólna między UE a Meksykiem W odniesieniu do towarów obowiązuje od dnia 1 lipca 2000 r.; w odniesieniu do usług obowiązuje od dnia 1 marca 2001 r. PAŃSTWA SĄSIADUJĄCE Z UE Państwa Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu – strefy wolnego handlu między UE a Algierią 1 września 2005 r. między UE a Egiptem 21 grudnia 2003 r. między UE a Libanem 1 marca 2003 r. między UE a Jordanią 1 maja 2002 r. między UE a Marokiem 18 marca 2000 r. między UE a Tunezją 1 marca 1998 r. między UE a Palestyną 1 lipca 1997 r. między UE a Izraelem 1 stycznia 1996 r. Państwa wschodnie – głębokie i kompleksowe strefy wolnego handlu między UE a Ukrainą 1 stycznia 2016 r., weszła w życie w dniu 1 września 2017 r. między UE a Gruzją 1 września 2014 r., weszła w życie w dniu 1 lipca 2016 r. między UE a Mołdawią 1 września 2014 r., weszła w życie w dniu 1 lipca 2016 r.



UMOWY HANDLOWE OBJĘTE NINIEJSZYM SPRAWOZDANIEM

(Umowa / data rozpoczęcia stosowania) Bałkany Zachodnie – układy o stabilizacji i stowarzyszeniu między UE a Kosowem* 1 kwietnia 2016 r. między UE a Serbią Umowa przejściowa w sprawie handlu w odniesieniu do Serbii: 1 lutego 2009 r.; w odniesieniu do UE: 8 grudnia 2009 r. między UE a Bośnią i Hercegowiną Umowa przejściowa w sprawie handlu – 1 lipca 2008 r. między UE a Czarnogórą Umowa przejściowa w sprawie handlu – 1 stycznia 2008 r. między UE a Albanią Umowa przejściowa w sprawie handlu – 1 grudnia 2006 r. między UE a Macedonią Północną Umowa przejściowa w sprawie handlu – 1 czerwca 2001 r. Szwajcaria, Norwegia, Turcja Umowa o wolnym handlu między UE a Szwajcarią 1972 r. Umowa o wolnym handlu między UE a Norwegią 1 lipca 1973 r. Unia celna między UE a Turcją Układ o stowarzyszeniu podpisano w 1963 r., ostatni etap unii celnej ukończono w dniu 1 stycznia 1996 r. AFRYKA, KARAIBY I PACYFIK – umowy o partnerstwie gospodarczym między UE a Ghaną (umowa przejściowa) 15 grudnia 2016 r. między UE a Południowoafrykańską Wspólnotą Rozwoju (SADC) 10 października 2016 r. w odniesieniu do Botswany, Eswatini, Lesotho, Namibii i Republiki Południowej Afryki; 4 lutego 2018 r. w odniesieniu do Mozambiku. między UE a Wybrzeżem Kości Słoniowej (umowa przejściowa) 3 września 2016 r. między UE a Afryką Środkową (Kamerun) 4 sierpnia 2014 r. w odniesieniu do Kamerunu między UE a państwami Afryki Wschodniej i Południowej (umowa przejściowa) 14 maja 2012 r. w odniesieniu do Madagaskaru, Mauritiusa, Seszeli i Zimbabwe między UE a państwami Pacyfiku (umowa przejściowa) 20 grudnia 2009 r. w odniesieniu do Papui-Nowej Gwinei, 28 lipca 2014 r. w odniesieniu do Fidżi między UE a CARIFORUM 29 grudnia 2008 r. w odniesieniu do Antigui i Barbudy, Belize, Bahamów, Barbadosu, Dominiki, Republiki Dominikańskiej, Grenady, Gujany, Jamajki, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyn, Surinamu oraz Trynidadu i Tobago.



1. WPROWADZENIE W 2019 r. osiągnięto znaczne postępy w europejskiej polityce handlowej. Unia Europejska poczyniła postępy w realizacji swojego planu w zakresie handlu dwustronnego, ratyfikując umowy handlowe z Singapurem i Wietnamem, które weszły w życie odpowiednio w listopadzie 2019 r. i sierpniu 2020 r. W 2019 r. UE stosowała 44 umowy handlowe z 76 partnerami; wartość handlu z tymi partnerami wyniosła 1 345 mld EUR, co stanowi 33 % handlu zewnętrznego UE (34 % całkowitego wywozu i 33 % całkowitego przywozu). Jednocześnie, patrząc na 2020 r., można spodziewać się, że pandemia COVID-19 będzie miała poważny niekorzystny wpływ na handel między UE a jej partnerami handlowymi, w tym partnerami preferencyjnymi. Komisja Europejska szacuje, że wywóz z UE do państw trzecich może zmaleć o 9–15 %, a przywóz – o 11–14 % (towary i usługi łącznie). Rozległa sieć umów handlowych UE może przyczynić się do przeciwdziałania tym negatywnym skutkom i ich łagodzenia oraz do budowania odporności i dywersyfikacji łańcuchów dostaw. Komisja Europejska zwiększa wysiłki na rzecz dalszej poprawy wdrażania i egzekwowania tych umów, zapewniając wszystkim przedsiębiorstwom, w szczególności mniejszym, możliwość odnoszenia z nich korzyści. Pierwszy główny urzędnik ds. egzekwowania przepisów handlowych, mianowany przez kolegium w dniu 24 lipca, nada tym wysiłkom kierunek w ścisłej współpracy ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, jak również z państwami członkowskimi i instytucjami Unii. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono uaktualnione informacje na temat 36 głównych umów handlowych UE z 65 partnerami handlowymi. Umowy obejmują 91 % handlu UE z partnerami preferencyjnymi i 30,4 % całkowitego handlu zagranicznego UE. W sprawozdaniu podkreślono wdrażanie umów UE w Azji, obu Amerykach, państwach sąsiadujących z UE (kraje wschodniego i południowego sąsiedztwa oraz Bałkanów Zachodnich) oraz państwach Afryki, Karaibów i Pacyfiku. Oprócz sekcji dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju, handlu produktami rolno-spożywczymi oraz małych i średnich przedsiębiorstw tegoroczne sprawozdanie zawiera oddzielną sekcję dotyczącą usług, inwestycji, zamówień publicznych i praw własności intelektualnej. Towarzyszący sprawozdaniu dokument roboczy służb Komisji składa się z 36 arkuszy informacyjnych dotyczących poszczególnych państw. Przeanalizowano w nim skuteczność wdrażania umów, przedstawiono dane statystyczne, a także ujęto aktualne informacje na temat wdrażania 15-punktowego planu działania Komisji Europejskiej dotyczącego handlu i zrównoważonego rozwoju. Dane statystyczne dotyczące handlu towarami Ogólne dane statystyczne dotyczące handlu towarami i usługami oraz bezpośrednich inwestycji zagranicznych dla każdego kraju partnerskiego można znaleźć w dokumencie roboczym służb Komisji. Dane statystyczne dotyczące zmian przepływów handlowych i inwestycyjnych opierają się na danych Eurostatu dotyczących UE-27 w marcu 2020 r., chyba że wskazano inaczej. Najnowsze dostępne dane roczne dotyczące handlu towarami odnoszą się do 2019 r., z wyjątkiem przypadków, w których wskazano inaczej. W dniu przyjęcia niniejszego sprawozdania Komisja Europejska / Dyrekcja Generalna ds. Handlu opublikuje na swojej stronie internetowej dane statystyczne dotyczące wykorzystania preferencji w przypadku wywozu z UE i przywozu do UE w odniesieniu do każdego partnera handlowego UE i każdego państwa członkowskiego wraz z wyjaśnieniem źródeł i metodyki. Uwaga: dane liczbowe dotyczące wykorzystania preferencji w przypadku przywozu do UE i wywozu z UE opierają się na różnych zbiorach danych pochodzących z różnych źródeł. Wskaźniki wykorzystania preferencji w przypadku przywozu są oparte na danych Eurostatu i zharmonizowane. Wskaźniki wykorzystania preferencji w przypadku wywozu z UE są oparte na danych przekazanych przez organy celne unijnych partnerów handlowych, które stosują różne metody i praktyki: dane te nie są zatem zharmonizowane i nie są porównywalne. Dane statystyczne dotyczące handlu usługami Głównymi źródłami danych dotyczących handlu usługami są statystyki dotyczące bilansu płatniczego oraz baza danych Eurostatu dotyczących działalności przedsiębiorstw wielonarodowych (statystyki dotyczące zagranicznych podmiotów zależnych). Pierwsze źródło obejmuje sposoby 1 (transgraniczne świadczenie usług), 2 (konsumpcja za granicą) i 4 (świadczenie przez osoby fizyczne obecne w innym państwie), drugie zaś obejmuje sposób 3 (ustanowienie obecności handlowej). Najnowsze dostępne dane roczne dotyczące handlu usługami odnoszą się do 2018 r., z wyjątkiem przypadków, w których wskazano inaczej.

Uwaga: w danych dotyczących bilansu płatniczego podział przepływów handlowych według sektorów jest ograniczony i nie ma podziału przepływów handlu usługami według sposobów świadczenia usług. Statystyki dotyczące zagranicznych podmiotów zależnych zapewniają szczegółowy podział, lecz aby uzyskać rzeczywistą wartość handlu usługami (lub towarami) w ramach sposobu 3, należy skorygować dane liczbowe w odniesieniu do powrotnego wywozu (np. w statystykach dotyczących zagranicznych podmiotów zależnych podany jest obrót unijnych przedsiębiorstw wielonarodowych w Stanach Zjednoczonych; aby uzyskać wartość sprzedaży lokalnej, wywozu w ramach sposobu 3, z danych należy wykluczyć wywóz dokonywany przez przedsiębiorstwa unijne znajdujące się w Stanach Zjednoczonych). Dane statystyczne dotyczące bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) W przypadku danych dotyczących przepływów i wartości BIZ głównymi źródłami są Eurostat i UNCTAD. Najnowsze dostępne dane roczne dotyczące handlu usługami odnoszą się do 2018 r., z wyjątkiem przypadków, w których wskazano inaczej. 2. PRZEGLĄD GŁÓWNYCH USTALEŃ: PRZEPŁYWY HANDLOWE Niniejsza sekcja obejmuje zmiany w handlu między UE a 65 głównymi preferencyjnymi partnerami handlowymi w 2019 r., który to handel odpowiada za 29 % całkowitego przywozu do UE i 32 % całkowitego wywozu z UE, skutkujące nadwyżką w handlu UE wynoszącą 113 mld EUR, co stanowi wzrost o 12 % w stosunku do poprzedniego roku. Największym preferencyjnym partnerem UE pozostała Szwajcaria, na którą przypada 21 % handlu, a na kolejnych miejscach znalazły się Turcja (11 %), Japonia (10 %) i Norwegia (8,5 %). Łącznie handel z tymi partnerami stanowił połowę handlu UE na warunkach preferencyjnych. W 2019 r. unijny handel towarami z 65 partnerami wzrósł o 3,4 %. Jest to odsetek większy niż w przypadku handlu UE z resztą świata (tj. wszystkimi partnerami handlowymi UE, +2,5 %) i większy niż w przypadku handlu UE z partnerami niepreferencyjnymi ujętymi odrębnie (reszta świata minus 65 partnerów preferencyjnych, +2,1 %). Wzrost preferencyjnego wywozu (+4,1 %) i preferencyjnego przywozu (+2,6 %) towarów był znacząco większy niż wzrost wywozu i przywozu w odniesieniu do reszty świata, który wyniósł odpowiednio +3,5 % i +1,4 %. Tendencje w wywozie towarów W 2019 r. 92 % całkowitego wywozu z UE do partnerów preferencyjnych stanowiły produkty przemysłowe. Maszyny, chemikalia i środki transportu pozostały w czołówce pod względem wywozu z UE i odnotowano w ich przypadku wzrost odpowiednio o 1,5 %, 6,3 % i 5,7 %. Maszyny i urządzenia pozostały najważniejszą kategorią, stanowiącą około 25 % wywozu w ramach umów preferencyjnych. Maszyny i urządzenia mechaniczne oraz pojazdy silnikowe pozostały najważniejszymi sektorami pod względem wartości, stanowiąc około 30 % całkowitego wywozu towarów innych niż produkty rolne do 65 partnerów preferencyjnych. Maszyny i urządzenia elektryczne oraz produkty farmaceutyczne stanowiły po około 9 %. Największy roczny wzrost wywozu miał miejsce w przypadku statków powietrznych (+50 %), wyrobów skórzanych (+43 %) oraz pereł i kamieni szlachetnych (+35 %). W 2019 r. wywóz z UE produktów rolno-spożywczych wzrósł o 8,7 %. Na szczycie pod względem wartości znalazły się napoje, które stanowiły 15 % preferencyjnego wywozu produktów rolno-spożywczych (+8,6 %). Zboża, przetwory mleczne i mięso stanowiły po około 8 % wywozu, przy czym ich wywóz wzrósł odpowiednio o 39 %, 13,2 % i 0,7 %. W niniejszym sprawozdaniu nie można przeanalizować wykorzystania preferencji w wywozie z UE ze względu na późną dostępność danych i liczbę uwzględnionych w nim umów. Komisja Europejska wykorzystuje badania ocen ex post lub badania dotyczące wdrażania, aby ocenić wykorzystanie preferencji, i zintensyfikuje wysiłki w tym obszarze. Komisja Europejska gromadzi od krajów partnerskich dane dotyczące wykorzystania preferencji. Opublikuje je na swojej stronie internetowej, aby zwiększyć przejrzystość i zachęcić stowarzyszenia przedsiębiorców i państwa członkowskie do prowadzenia własnych badań. Komisja Europejska kontynuuje współpracę z partnerami handlowymi w celu uzyskania wiarygodnych danych dotyczących preferencyjnego wywozu i kontynuuje dialog z państwami członkowskimi, stowarzyszeniami przedsiębiorców i sektorami, aby lepiej zrozumieć, dlaczego preferencje taryfowe nie są w pełni wykorzystywane.

Tendencje w przywozie towarów 91 % całego przywozu od 65 partnerów preferencyjnych stanowią produkty przemysłowe; w 2019 r. odsetek ten wzrósł o 2 %. Trzema głównymi kategoriami były maszyny i urządzenia (+3 %), chemikalia (+16 %) i produkty mineralne (-7 %). Przywóz produktów rolno-spożywczych wzrósł o 8,3 %. Głównymi przywożonymi towarami były owoce i orzechy jadalne (+3,9 %), przetwory z kakao (+6,5 %), kawa i herbata (-0,2 %) oraz zboża (+22,9 %). Produkty przemysłowe i rolno-spożywcze Handel produktami przemysłowymi od 65 partnerów wzrósł o 3 %, natomiast handel produktami rolno-spożywczymi wzrósł o 8,5 %. W unijnym handlu produktami przemysłowymi wystąpiła nadwyżka w wysokości 106,6 mld EUR, co stanowi wzrost o 11,8 mld EUR w porównaniu z 2018 r. W unijnym handlu produktami rolno-spożywczymi nadwyżka wyniosła 6,4 mld EUR, co stanowi wzrost o 651 mln EUR w porównaniu z 2018 r. Tendencje w handlu usługami W przypadku handlu usługami najnowsze dane liczbowe dotyczą 2018 r. W 2018 r. handel usługami z 65 partnerami objętymi niniejszym sprawozdaniem wzrósł o 1,7 %, mniej niż całkowity unijny handel usługami (+2,3 %), przy czym nadwyżka handlowa wyniosła 80 mld EUR, co stanowi wzrost o 11,5 % w porównaniu z 2017 r. Wiele umów zawartych przed komunikatem „Globalny wymiar Europy” z 2007 r. nie zawiera ambitnych zasad dotyczących usług, na przykład umowa handlowa UE z Szwajcarią – drugim najważniejszym partnerem handlowym w odniesieniu do usług. Handel usługami z partnerami preferencyjnymi uwzględnionymi w niniejszym sprawozdaniu, którzy podjęli zobowiązania w zakresie usług, wzrósł o 3,3 % w 2018 r., czyli bardziej niż całkowity unijny handel usługami. Handel usługami wzrósł wyraźniej w przypadku partnerów preferencyjnych w ramach nowszych umów handlowych (+7,6 %) niż w przypadku wcześniejszych partnerów (+0,8 %). 3. PRZEGLĄD GŁÓWNYCH WNIOSKÓW W PODZIALE NA REGIONY 3.1 AZJA W 2019 r. UE stosowała umowy preferencyjne z trzema gospodarkami azjatyckimi: Koreą Południową, Japonią i Singapurem. Umowy te pomagają przedsiębiorstwom UE utrzymać konkurencyjność w świetle niedawno zawartych umów handlowych między państwami trzecimi takich jak wszechstronne i progresywne porozumienie o partnerstwie transpacyficznym,którego stronami są zarówno Japonia, jak i Singapur. Przyczyniają się one również do wzmocnienia norm międzynarodowych, które stanowią podstawę zobowiązań niezwiązanych z taryfami ujętych w tych trzech umowach. W szczególności najnowsze umowy z Singapurem, członkiem Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN), oraz Japonią stanowią istotny zwrot w kierunku całego regionu, z którego przedsiębiorstwa unijne mogą rozszerzyć działalność na państwa z nim sąsiadujące. Umowa o wolnym handlu między UE a Koreą Południową była stosowana przez osiem lat i zgodnie z jej oceną ex post opublikowaną w marcu 2019 r. przyniosła zyski zarówno dla gospodarki UE (+4,4 mld EUR), jak i dla gospodarki południowokoreańskiej (+4,9 mld EUR) pomimo trudnego okresu po kryzysie finansowym, który osłabił popyt i handel międzynarodowy. 3.1.1 Korea Południowa W 2019 r. wzrost gospodarczy w Korei Południowej utrzymał się na niskim poziomie, ponieważ globalne spowolnienie gospodarcze i napięcia w handlu hamowały wywóz, a duża niepewność niekorzystnie wpływała na inwestycje. Spadek wywozu produktów przemysłowych z UE do Korei Południowej o 1,3 % można w pewnym stopniu wyjaśnić między innymi słabym popytem krajowym wynikającym z pogorszenia koniunktury w sektorze półprzewodników oraz sporem handlowym między Stanami Zjednoczonymi a Chinami. W 2018 r. handel usługami nadal rósł – o 3,6 % w porównaniu z 2017 r., co stanowi większy wzrost niż w przypadku handlu UE z resztą świata. Umowa o wolnym handlu między UE a Koreą Południową stymulowała również wzrost BIZ między tymi dwoma partnerami. Z najnowszych dostępnych danych wynika, że w 2018 r. wartość unijnych BIZ w Korei Południowej wzrosła o 4 % i osiągnęła 46 mld EUR, podczas gdy wartość południowokoreańskich BIZ w UE wzrosła o 1 % i osiągnęła 25 mld EUR. Postępy we wdrażaniu w 2019 r.

– Korea Południowa zezwoliła na wywóz wołowiny z Danii i Niderlandów; – Grupa robocza UE–Korea Południowa ds. oznaczeń geograficznych ułatwiła rozszerzenia wykazu oznaczeń geograficznych chronionych umową. Kwestie nierozstrzygnięte – 10 państw członkowskich nadal czeka na zezwolenie na wywóz wołowiny do Korei Południowej. Korea Południowa nie uznaje zasady regionalizacji w odniesieniu do chorób zwierząt, która jest istotna dla stworzenia przewidywalnych i stabilnych warunków handlu produktami mięsnymi i drobiowymi. – Korea Południowa nadal musi ustanowić skuteczny system wynagradzania w odniesieniu do praw do publicznego odtwarzania. – Unia Europejska kontynuowała spór z Koreą Południową na podstawie rozdziału umowy dotyczącego handlu i zrównoważonego rozwoju ze względu na nieprzestrzeganie przez Koreę zobowiązań do ratyfikowania podstawowych konwencji MOP i ochrony praw pracowniczych. W lipcu UE zwróciła się o utworzenie panelu ekspertów, co nastąpiło w grudniu. 3.1.2 Japonia 2019 r. był pierwszym pełnym rokiem kalendarzowym stosowania umowy o partnerstwie gospodarczym między UE a Japonią . Japonia jest siódmym partnerem handlowym UE pod względem wielkości obrotów handlowych – przypada na nią 3 % handlu zagranicznego UE. W 2019 r. handel towarami między tymi stronami wzrósł o 5,8 %. Odnotowano stały wzrost w przypadku towarów tradycyjnie wywożonych z UE do Japonii, takich jak produkty farmaceutyczne, środki transportu i maszyny. W kategoriach produktów objętych obniżkami taryf celnych odnotowano większy wzrost, w tym w przypadku wyrobów włókienniczych, odzieży i obuwia – średnio o około 10 %. Japonia była drugim co do wielkości miejscem przeznaczenia wśród partnerów preferencyjnych uwzględnionych w niniejszym sprawozdaniu dla produktów rolno-spożywczych UE, których wywóz wzrósł w 2019 r. o 16 %. Zaczyna się zatem urzeczywistniać ogromny potencjał umowy pod względem zwiększenia wywozu wielu produktów z UE, takich jak wieprzowina, wołowina, ser, przetworzone produkty rolne i wino. Jednym z zauważalnych osiągnięć jest stopniowe zatwierdzanie i uznawanie przez Japonię praktyk enologicznych UE. Niemieckie wina owocowe zdobywają Kraj Wschodzącego Słońca Niemiecki producent wina owocowego Katlenburger, założone w 1925 r. przedsiębiorstwo zatrudniające 90 pracowników, z zadowoleniem przyjmuje umowę handlową między UE a Japonią. W wyniku tej umowy zniesiono cła na produkty Katlenburger, które wynosiły 33 eurocenty za litr, dzięki czemu przedsiębiorstwo to może lepiej konkurować na rynku coraz bardziej wrażliwym na ceny. „Szczególnie małe przedsiębiorstwa są uzależnione od eksportu, ponieważ rynek krajowy jest coraz bardziej wymagający i zdominowany przez większe firmy dysponujące dużymi budżetami reklamowymi”. Klaus Demuth, dyrektor generalny, Katlenburger Kellerei GmbH & co. KG

W 2019 r. ponad połowa wszystkich towarów z UE kwalifikujących się do preferencji taryfowych na podstawie umowy o partnerstwie gospodarczym między UE a Japonią faktycznie była objęta preferencjami taryfowymi (53 %). Większość wywozu produktów rolnych z UE była objęta preferencjami taryfowymi (średnio 86 %), przy czym szczególnie wysokie wskaźniki odnotowano w przypadku mięsa (99 %) i wina (93 %). Jeżeli chodzi o produkty przemysłowe, ze względu na złożone łańcuchy dostaw i stosunkowo mniejsze marginesy preferencji wskaźniki były znacznie niższe zarówno w przypadku Japonii, jak i UE, tj. średnio rzędu 35 %. Na przykład w wywozie chemikaliów i wyrobów włókienniczych z UE można było dodatkowo zaoszczędzić odpowiednio 115 mln EUR i 92 mln EUR. Wskaźniki wykorzystania preferencji zazwyczaj rosną z biegiem lat, ponieważ przedsiębiorstwa często potrzebują trochę czasu na dostosowanie się do nowych warunków transakcji – na przykład przez przegląd łańcuchów dostaw i wewnętrznych mechanizmów rachunkowości. Aby zwiększyć świadomość, Komisja Europejska zintensyfikowała również współpracę z państwami członkowskimi i przedsiębiorstwami oraz zaangażowała się we wspólne przedsięwzięcia z Japonią, w szczególności działania informacyjne prowadzone przez Centrum UE–Japonia ds. Współpracy Przemysłowej. Postępy we wdrażaniu w 2019 r. – Japonia zgodziła się stosować uproszczoną procedurę celną w odniesieniu do ubiegania się o preferencje taryfowe i uzyskiwania ich, co rozwiązuje problem początkowych trudności napotykanych przez przedsiębiorstwa. – Japonia usprawniła procedury zarządzania kontyngentami w odniesieniu do przywozu niektórych towarów rolnych i przetworzonych produktów rolnych, aby ułatwić stosowanie kontyngentów. – Japonia poczyniła konkretne kroki w celu przygotowania się do wdrożenia postanowień dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju, łącznie z ustanowieniem krajowej grupy doradczej. Japonia nadal musi ratyfikować dwie podstawowe konwencje MOP dotyczące niedyskryminacji i pracy przymusowej. 3.1.3 Singapur (przygotowania do wejścia w życie) Umowa o wolnym handlu między UE a Singapurem obowiązuje od dnia 21 listopada 2019 r. Oczekuje się, że przyniesie korzyści wywozowi z UE i inwestorom unijnym, w tym ponad 10 000 przedsiębiorstw unijnych z siedzibą w Singapurze. Singapur jest największym partnerem handlowym UE w Azji Południowo-Wschodniej, gdyż przypada na niego jedna trzecia handlu UE z tym regionem i ponad dwie trzecie wartości bezpośrednich inwestycji zagranicznych UE w tym regionie. W 2019 r. Komisja Europejska zintensyfikowała przygotowania do wejścia umowy w życie przez komunikację z zainteresowanymi podmiotami po obu stronach i zwiększenie swojej roli w zakresie monitorowania wobec władz Singapuru na etapie poprzedzającym wdrażanie umowy. Do pierwszych osiągnięć zalicza się rejestracja i ochrona w Singapurze 138 oznaczeń geograficznych UE na podstawie prawa singapurskiego. 3.2 AMERYKA PÓŁNOCNA I POŁUDNIOWA 3.2.1 Kanada Kompleksowa umowa gospodarczo-handlowa między UE a Kanadą (CETA) jest tymczasowo stosowana od dnia 21 września 2017 r., z wyjątkiem kilku postanowień, w szczególności dotyczących systemu sądów ds. inwestycji. W 2019 r. poczyniono ważny krok naprzód pod względem przyszłego wdrożenia systemu sądów ds. inwestycji: w październiku Komisja Europejska przyjęła cztery wnioski, które pomogą zapewnić standardy etyki i uczciwości sędziów oraz skuteczną funkcję odwoławczą systemu. Będzie to pierwsza tego rodzaju funkcja odwoławcza, która będzie stosowana w międzynarodowych umowach inwestycyjnych. W drugim roku tymczasowego stosowania CETA Komisja Europejska poczyniła dalsze postępy w skutecznym wdrażaniu tej umowy dzięki 20 komitetom i dialogom ustanowionym w 2018 r. Komisja Europejska poruszyła kwestię pewnych barier handlowych, głównie w odniesieniu do wywozu produktów rolnych. Równolegle Komisja Europejska nadal wzmacniała i wzbogacała swój program współpracy z Kanadą w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania (takich jak MŚP, płeć i zmiana klimatu) na szczeblu dwustronnym i wielostronnym.

Postępy we wdrażaniu w 2019 r. – Kontyngenty taryfowe na ser: kontynuowano prace z Kanadą nad przeglądem kontyngentu taryfowego w ramach CETA, aby poprawić jego funkcjonowanie. Kanada jest obecnie czwartym pod względem wartości rynkiem dla wywozu sera z UE. – Dyskryminujące praktyki w sektorze win i napojów spirytusowych: były przedmiotem dyskusji komitetu ds. win i napojów spirytusowych. Osiągnięto pewne postępy, ponieważ Kolumbia Brytyjska zlikwidowała przepisy dopuszczające do sprzedaży w sklepach spożywczych wyłącznie wino z Kolumbii Brytyjskiej. W innych prowincjach nadal jednak istnieją bariery. – Opłaty z tytułu kosztów usług: w wyniku audytów przeprowadzonych w Ontario i Quebecu na wniosek strony UE powinna w tych prowincjach nastąpić obniżka opłat z tytułu kosztów usług stosowanych w odniesieniu do win i wyrobów spirytusowych z UE. Opłaty te dotyczą różnic kosztów ponoszonych przez prowincje w związku z postępowaniem z produktami przywożonymi i krajowymi. Współpraca UE–Kanada w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania – Zmiana klimatu: po styczniowej konferencji, której celem było omówienie najlepszego sposobu wykorzystania CETA do wypełnienia zobowiązań UE i Kanady wynikających z porozumienia paryskiego, w listopadzie odbyły się warsztaty dla unijnych i kanadyjskich przedsiębiorstw zajmujących się czystymi technologiami. Wzięły w nich udział MŚP prowadzące działalność w takich sektorach, jak energia słoneczna, odpady, efektywność energetyczna oraz wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla. – Współpraca regulacyjna: UE i Kanada rozpoczęły wymianę informacji na temat ostrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa produktów konsumpcyjnych oraz zmienionych ram prawnych Kanady dotyczących transportu żywych zwierząt, które to ramy weszły w życie w lutym 2020 r. Kanada zgodziła się zaprzestać podwójnego testowania unijnych filtrów przeciwsłonecznych przywożonych do Kanady. Francuska papryka nadaje pikantności kanadyjskiej kuchni Maritxu i Eric Amestoy od 10 lat uprawiają paprykę chili w małym gospodarstwie rolnym w Kraju Basków, a od 2016 r. eksportują swój produkt o nazwie „Piment d’Espelette” do Kanady. Zróżnicowali swoją produkcję, włączając do niej warzywa i jaja. W gospodarstwie nie stosuje się żadnych produktów chemicznych. CETA doprowadziła do obniżek taryf celnych, uproszczenia procedur administracyjnych i wzmocnienia ochrony oznaczenia geograficznego „Piment d’Espelette”. W rezultacie popyt wzrósł, a państwo Amestoyowie zwiększyli produkcję z 30 do 200 kg. Handel dwustronny – tendencje w 2019 r. Dzięki CETA dwustronny handel towarami i usługami nadal rósł, osiągając wartość 92 mld EUR, co stanowi wzrost o 24,5 % w porównaniu z poziomem sprzed CETA, który w latach 2015–2017 wynosił średnio 73,9 mld EUR. W sektorach produktów przemysłowych, maszyn i produktów farmaceutycznych odnotowano największy wzrost wywozu z UE w porównaniu z 2018 r., odpowiednio o 15 % i 18 %. Wskaźnik wykorzystania preferencji w wywozie towarów z UE do Kanady dla UE-27 wzrósł z 38 % w 2018 r. do 48 %. Na ogólny wskaźnik wykorzystania preferencji nadal wpływa niski wskaźnik wykorzystania preferencji w wywozie z UE samochodów i części samochodowych (26 %), stanowiący 39 % kwalifikowalnego wywozu z UE-27 do Kanady. Komisja Europejska aktywnie kontaktowała się ze stowarzyszeniami branżowymi, zainteresowanymi przedsiębiorstwami i ekspertami, aby lepiej zrozumieć przyczyny tej sytuacji. Przedstawiciele przemysłu, w szczególności sektora motoryzacyjnego, wyjaśnili, że umowa jest stosunkowo nowa, a przedsiębiorstwa potrzebują więcej czasu na wprowadzenie procesów i systemów IT, aby uzyskiwać niezbędne dane od dostawców. Podmioty z sektora motoryzacyjnego potwierdziły również, że zamierzają ubiegać się o preferencje taryfowe z mocą wsteczną, ponieważ w CETA zezwala się na to przez okres do trzech lat. Ogólnie rzecz biorąc, przedstawiciele branży podkreślili potrzebę dalszego zintensyfikowania działań informacyjnych ukierunkowanych na przedsiębiorstwa unijne w zakresie korzyści płynących z CETA i sposobu ich wykorzystywania. Aby ułatwić wykorzystywanie preferencji, w 2019 r. Komisja Europejska nadal zapewniała specjalistyczne wskazówki, publikując we wrześniu 2019 r. wytyczne dotyczące stosowania reguł pochodzenia w CETA oraz zestawienie informacji na temat wyrobów włókienniczych i odzieży dostępne w wielu językach UE.

3.2.2 Kraje partnerskie z Ameryki Łacińskiej Unia Europejska zawarła cztery umowy handlowe z 11 państwami Ameryki Łacińskiej: Meksykiem, Chile, partnerami andyjskimi (Ekwadorem, Kolumbią i Peru) oraz sześcioma partnerami z Ameryki Środkowej (Gwatemalą, Hondurasem, Kostaryką, Nikaraguą, Panamą i Salwadorem). Po wejściu w życie umowy z Mercosurem UE będzie miała preferencyjne stosunki handlowe z praktycznie wszystkimi państwami Ameryki Łacińskiej z wyjątkiem Boliwii i Wenezueli – więcej niż w przypadku jakiegokolwiek innego regionu i na równi z EFTA. Na przykład umowa z Meksykiem pochodzi z początku pierwszej dekady XXI wieku. Zmodernizowano ją w celu zwiększenia handlu, promowania uczestnictwa MŚP i uwzględnienia nowych zasad, takich jak zasady dotyczące usług (cyfrowych, morskich, finansowych itp.), energii lub inwestycji, które zwiększą możliwości dla przedsiębiorstw z UE i przyniosą korzyści konsumentom, w rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju określono natomiast zobowiązania w zakresie pracy i środowiska, w tym w odniesieniu do porozumienia paryskiego i podstawowych konwencji MOP. Podobnej modernizacji poddawany jest obecnie układ z Chile. Jeżeli chodzi o partnerów z Ameryki Łacińskiej, zniesienie przez UE taryf celnych w odniesieniu do większości produktów pomaga im zdywersyfikować wywóz i lepiej zintegrować się z łańcuchami wartości i gospodarką światową. W przypadku przedsiębiorstw z UE umowy stwarzają nowe możliwości na rynkach wschodzących o dużym potencjale wzrostu, jak również umożliwiają dostęp do surowców krytycznych i materiałów do produkcji dla przemysłu i rolnictwa. UE nadal odgrywa ważną rolę w Ameryce Łacińskiej: Unia Europejska jest największym inicjatorem współpracy na rzecz rozwoju i źródłem bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Ameryce Łacińskiej oraz trzecim co do wielkości partnerem handlowym po Stanach Zjednoczonych i Chinach. Stany Zjednoczone utrzymały swoją wieloletnią pozycję największego partnera handlowego Ameryki Łacińskiej, a Chiny w ostatnich latach wyprzedziły UE, stając się drugim co do wielkości partnerem. Wzorce są różne: Meksyk i Ameryka Środkowa są najściślej związane z gospodarką Stanów Zjednoczonych, posiadające bogate zasoby mineralne państwa andyjskie wzmacniają handel z Chinami, Chiny i UE są zaś najważniejszymi partnerami dla państw Mercosuru. Handel dwustronny: tendencje w 2019 r. Umowy handlowe UE z czasem pomogły wzmocnić pozycję UE jako inwestora i partnera handlowego w tym regionie. Umowy te przyczyniły się również do przeciwdziałania erozji preferencji taryfowych wynikających z umów handlowych, które partnerzy z Ameryki Łacińskiej zawarli z państwami takimi jak Stany Zjednoczone czy Chiny. Wartość wymiany handlowej między UE a jej obecnymi partnerami handlowymi z Ameryki Łacińskiej i Mercosurem wyniosła 192 mld EUR, przy czym UE odnotowała nadwyżkę w wysokości 22 mld EUR. Wywóz towarów z UE do 11 państw Ameryki Łacińskiej, z którymi UE zawarła umowy handlowe, wzrósł o 12 % – z nieco poniżej 59 mld EUR w 2015 r. do 66 mld EUR. Unia Europejska utrzymała udział w rynku przywozu tych państw na poziomie około 12 %, udział Stanów Zjednoczonych natomiast nieznacznie zmalał – z 42,5 % do 40,3 %. Udział Chin również utrzymywał się na stałym poziomie około 19 %. Umowy handlowe mogą otworzyć nowe rynki dla produktów rolno-spożywczych z UE. W ostatnim dziesięcioleciu wywóz produktów rolnych z UE do krajów Ameryki Łacińskiej, które zawarły umowy handlowe z UE, wzrósł ponad dwukrotnie. Wynika to w dużej mierze ze zniesienia lub obniżenia taryf celnych w ramach umów handlowych, które to taryfy w przypadku produktów rolnych często były stosunkowo wysokie. Banany nadal stanowią główny towar wywożony do UE z Ameryki Środkowej i Wspólnoty Andyjskiej, a wywóz ten podlegał mechanizmowi stabilizacyjnemu, który wygasł z końcem grudnia 2019 r. Zgodnie z tym mechanizmem po osiągnięciu określonej w umowie rocznej wielkości progowej przywozu z poszczególnych państw Komisja Europejska bada wpływ tego przywozu na sytuację na unijnym rynku bananów i podejmuje decyzję o czasowym zawieszeniu preferencyjnych stawek celnych lub stwierdza, że takie zawieszenie nie jest stosowne. W 2019 r. całkowity roczny przywóz świeżych bananów z krajów Ameryki Łacińskiej i Środkowej objętych mechanizmem stabilizacyjnym dotyczącym bananów osiągnął 72,9 % łącznej wielkości progowej. Spośród odnośnych krajów partnerskich tylko Peru, Nikaragua i Gwatemala przekroczyły wielkości progowe. Komisja Europejska stwierdziła, że tymczasowe zawieszenie nie jest stosowne, ponieważ udział przywozu z tych państw w ogólnym przywozie bananów był w momencie przekroczenia odpowiednich progów bardzo niewielki. W 2019 r. na wniosek partnerów andyjskich i środkowoamerykańskich przeprowadzono rozmowy w oparciu o postanowienia odpowiednich umów w celu zbadania dalszej liberalizacji taryf celnych w odniesieniu do bananów. Po uwzględnieniu wszystkich istotnych czynników, w tym stabilności rynku UE, stwierdzono, że taryfy celne dotyczące świeżych bananów z państw Ameryki Środkowej i Kolumbii/Ekwadoru/Peru należy utrzymać na obecnym poziomie wynoszącym 75 EUR za tonę. Postępy we wdrażaniu w 2019 r. Przykłady postępów w handlu i zrównoważonym rozwoju – Dzięki nowemu programowi wsparcia finansowanemu ze środków UE przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego z UE oraz z Kolumbii, Ekwadoru i Peru spotkali się w Bogocie (Kolumbia), przedstawiciele UE i sześciu państw Ameryki Środkowej spotkali się natomiast w Antigui (Gwatemala).

– Uruchomiono finansowany ze środków UE program na rzecz odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej w Ameryce Łacińskiej, realizowany w ramach partnerstwa z OECD, Międzynarodową Organizacją Pracy i Biurem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka. Postępy w kwestiach dostępu do rynku w 2019 r. – Ekwador zniósł dodatkowe cła („znaczki skarbowe”) na przywożone napoje alkoholowe, umożliwiając tym samym unijnym napojom alkoholowym konkurowanie na równych zasadach z napojami lokalnymi. – Meksyk złagodził ograniczenia dotyczące przywozu gruszek z Belgii i owoców kiwi z Włoch oraz zezwolił na przywóz wieprzowiny z Niderlandów. – UE wszczęła na forum WTO spór dotyczący środków antydumpingowych stosowanych przez Kolumbię w odniesieniu do mrożonych ziemniaków z Belgii, Niemiec i Niderlandów. Unijne umowy handlowe pomagają w tworzeniu partnerstw między UE a Ameryką Łacińską, czy to w zakresie multilateralizmu, czy też celów zrównoważonego rozwoju, podobnie jak szersze układy o stowarzyszeniu, które UE zawarła z państwami Ameryki Łacińskiej. Państwa Ameryki Łacińskiej odgrywały i nadal odgrywają istotną rolę na forum WTO: ponad jedna trzecia państw, które popierają wniosek UE dotyczący tymczasowego arbitrażu odwoławczego WTO, znajduje się w tym regionie. Unia Europejska i państwa andyjskie oraz kraje Ameryki Środkowej omówiły również ustalone na poziomie krajowym wkłady w ramach porozumienia paryskiego, mimo że umowy handlowe poprzedzają to porozumienie. 3.3 PAŃSTWA SĄSIADUJĄCE Z UE 3.3.1 Partnerzy śródziemnomorscy i bliskowschodni Strefy wolnego handlu ustanowione w ramach szerszych układów o stowarzyszeniu z państwami południowego regionu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu (zwanych dalej „umowami handlowymi”) weszły w życie na początku 2000 r. Unia Europejska i osiem państw południowego regionu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu – Algieria, Egipt, Izrael, Jordania, Liban, Maroko, Palestyna i Tunezja – są tradycyjnie bardzo bliskimi partnerami, których łączą więzi historyczne i kulturowe oraz bliskość geograficzna. Unia Europejska jest najważniejszym partnerem handlowym dla wszystkich tych państw z wyjątkiem Jordanii i Palestyny, a także dla całego regionu. W ramach europejskiej polityki sąsiedztwa UE oferuje tym państwom uprzywilejowane stosunki oparte na przywiązaniu wszystkich stron do wspólnych wartości – demokracji i praw człowieka, praworządności, dobrych rządów, zasad gospodarki rynkowej oraz zrównoważonego rozwoju. Większość produktów przemysłowych będących przedmiotem wymiany handlowej między UE a tymi partnerami jest obecnie wolna od cła. W dniu 1 stycznia 2019 r. Egipt zakończył proces pełnego zniesienia taryf celnych na produkty przemysłowe, znosząc cła na wywóz samochodów z UE. W styczniu Komisja Europejska rozpoczęła ocenę ex post sześciu umów handlowych. Sprawozdanie okresowe opublikowano w kwietniu 2020 r. Ze wstępnych ustaleń wynika, że zniesienie ceł przyniosło korzyści gospodarcze państwom południowego regionu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu. Oczekuje się, że sprawozdanie końcowe zostanie opublikowane w grudniu 2020 r. Jako że istniejące umowy handlowe dotyczą przede wszystkim handlu towarami, w regionie tym toczy się lub jest inicjowany szereg negocjacji dwustronnych, w szczególności z Tunezją i Marokiem, mających na celu pogłębienie zobowiązań i rozszerzenie zakresu stosowania umów na inne obszary, takie jak: rolnictwo, usługi, inwestycje, zasady handlu, zbieżność przepisów oraz handel i zrównoważony rozwój. Handel dwustronny: tendencje w 2019 r. Chociaż na region ten przypada zaledwie 4 % handlu zewnętrznego UE, jest to bardzo ważny rynek dla wywozu z UE, stwarzający możliwości zwłaszcza dla MŚP w niektórych tradycyjnych sektorach, takich jak wyroby włókiennicze i ceramika. Region ten pozostaje również ważnym źródłem przywozu, zwłaszcza w sektorach energetycznym i rolno-spożywczym. W 2019 r. wartość wymiany handlowej między UE a tym regionem wyniosła około 150 mld EUR w przypadku produktów przemysłowych i 15 mld EUR w przypadku produktów rolnych. W ujęciu rok do roku wartość wymiany handlowej nieznacznie spadła – o 0,17 %, tj. 248 mln EUR. W latach 2018–2019 wywóz z UE do tego regionu zmniejszył się o 0,38 %, ze 100 mld EUR do 99 mld EUR, głównie ze względu na środki ograniczające handel wprowadzone przez niektóre państwa. Maroko, Izrael i Algieria pozostały największymi partnerami handlowymi UE w regionie. W 2019 r. Maroko było w tym regionie głównym rynkiem dla wywozu z UE, a na dalszych miejscach uplasowały się Izrael i Egipt.

Jeżeli wziąć pod uwagę handel w podziale na sektory, 90 % handlu UE z tym regionem dotyczy produktów przemysłowych (sektor energetyczny i wyroby gotowe), przy czym wywóz zmalał o 0,5 %, a przywóz pozostaje bez zmian. Z kolei handel produktami rolno-spożywczymi wzrósł o 6,2 % – 6,4 % w przypadku wywozu z UE, tj. o 623 mln EUR, i 6 % w przypadku przywozu. Świadczy to o istnieniu niewykorzystanego potencjału dalszej liberalizacji handlu produktami rolnymi, zwłaszcza w odniesieniu do Tunezji i Algierii. Algieria i Izrael były w tym regionie największymi miejscami przeznaczenia wywozu produktów rolno-spożywczych z UE. Głównymi produktami wywożonymi z UE były pszenica i inne zboża, żywność dla niemowląt i zwierzęta żywe. Według wskaźnika Banku Światowego dotyczącego łatwości prowadzenia działalności gospodarczej z 2020 r. w 2019 r. klimat biznesowy poprawił się w przypadku większości państw południowego regionu Morza Śródziemnego, w szczególności Jordanii, która zalazła się w pierwszej dziesiątce. W 2018 r. UE pozostała największym inwestorem w wielu z tych państw – przypada na nią ponad połowa BIZ w Maroku i 85 % w Tunezji. W Egipcie UE jest drugim co do wielkości inwestorem zagranicznym po Zjednoczonym Królestwie (39 % BIZ) – odpowiada za 21 % BIZ o wartości przekraczającej 15 mld USD (ok. 12,7 mld EUR), a 6 339 przedsiębiorstw unijnych prowadzi działalność w tym kraju, zapewniając ponad 192 000 miejsc pracy. W Maroku w sektorze motoryzacyjnym w latach 2014–2018 powstało ponad 85 000 bezpośrednich miejsc pracy, co daje łącznie 163 000 miejsc pracy w tym sektorze do 2018 r. Niektóre państwa, w szczególności Izrael, są ważnym źródłem BIZ w UE. Postępy we wdrażaniu w 2019 r. – W wyniku wzmocnionego dialogu na szczeblu politycznym i technicznym Egipt zniósł wymóg przeprowadzania w UE kontroli weterynaryjnej żywych zwierząt przeznaczonych na wywóz do tego kraju; Egipt przyjął również normy UE w odniesieniu do większości wymogów dotyczących sadzeniaków ziemniaka i ułatwił przywóz preparatów do początkowego żywienia niemowląt. – Tunezja po interwencjach UE na forum WTO i w kontaktach dwustronnych zniosła nieautomatyczne licencjonowanie przywozu w odniesieniu do wielu różnych produktów, co miało wpływ na ogromną część dwustronnej wymiany handlowej z UE; środki te były niezgodne zarówno z umową dwustronną, jak i zasadami WTO. Główne kwestie nierozstrzygnięte – przykłady – Algieria utrzymała zakaz przywozu pojazdów (obowiązujący od 2015 r.) i leków, w przypadku których istnieje zamiennik produkowany lokalnie. W odniesieniu do ponad 900 produktów nadal obowiązują opłaty o skutku równoważnym z cłami, w przypadku dalszych 129 pozycji taryfowych natomiast pobiera się cła wyższe od dozwolonych w umowie o wolnym handlu. – Egipt utrzymał i rozszerzył swój program rejestracji i inspekcje przedwysyłkowe w odniesieniu do 25 kategorii wyrobów gotowych (obowiązujący od 2016 r.). Utworzenie specjalnego komitetu ds. rejestracji w egipskim Ministerstwie Handlu i Przemysłu w kwietniu 2019 r. stanowiło jednak krok naprzód, ponieważ umożliwiło przyspieszenie rejestracji niektórych eksporterów unijnych. Częste kontakty na poziomie technicznym, lecz także na szczeblu ministerialnym w ciągu ostatnich 15 lat przyczyniły się do powstania ściślejszego partnerstwa między UE a jej partnerami śródziemnomorskimi i bliskowschodnimi na szczeblu wielostronnym. Na przykład UE wspomaga Algierię i Liban w ubieganiu się o przystąpienie do WTO i popiera wniosek Palestyny o przyznanie jej statusu obserwatora w Radzie Generalnej WTO i jej organach pomocniczych. 3.3.2 Gruzja, Mołdawia, Ukraina Pogłębione i kompleksowe strefy wolnego handlu (DCFTA) między UE a Gruzją i Mołdawią od 2016 r. oraz Ukrainą od 2017 r. stanowią część szerszych ram Partnerstwa Wschodniego, wspólnej inicjatywy politycznej rozpoczętej w 2009 r. w celu pogłębienia i wzmocnienia stosunków między UE i jej państwami członkowskimi a ich sześcioma wschodnimi sąsiadami. DCFTA są niezbędnymi narzędziami, które nie tylko zapewniają wzajemny dostęp do rynku, lecz także służą realizacji programu wartości, propagowaniu demokracji oraz przejrzystych i niezależnych struktur instytucjonalnych, a także wspomaganiu krajów partnerskich w przekształcaniu ich gospodarek i zwiększaniu zaangażowania w handel międzynarodowy. DCFTA mają dwa kluczowe elementy: liberalizację handlu i zbliżenie regulacyjne. Liberalizacja handlu (element „wolnego handlu” w DCFTA) oznacza zniesienie taryf celnych i zmniejszenie barier pozataryfowych w handlu towarami i usługami oraz w inwestycjach, a tym samym zwiększenie dostępu obu stron do rynku towarów i usług. Strony poszczególnych umów regularnie wymieniają się informacjami i monitorują zmiany w handlu. Unia Europejska jest największym partnerem handlowym wszystkich trzech państw objętych DCFTA. Całkowita wartość wymiany handlowej z państwami objętymi DCFTA zwiększyła się w ujęciu rok do roku i w 2019 r. osiągnęła 50,6 mld EUR. Wartość dwustronnej wymiany handlowej między UE a Ukrainą stale rosła w obu kierunkach i w 2019 r. wyniosła 43,3 mld EUR. Ukraina jest również czwartym pod względem wielkości eksporterem produktów rolnych do UE. W 2019 r. całkowita wartość wymiany handlowej między UE a Gruzją zmalała w ujęciu rok do roku o 3 %, osiągając 2,6 mld EUR, a całkowita wartość wymiany handlowej między UE a Mołdawią wzrosła o 3,9 % w porównaniu z 2018 r. i wyniosła nieco ponad 4,7 mld EUR. Zbliżenie regulacyjne jest „pogłębionym i kompleksowym” elementem DCFTA. Kraje partnerskie UE zobowiązują się do zbliżenia swoich przepisów do prawodawstwa („dorobku”) UE w szeregu obszarów polityki związanych z handlem, takich jak kwestie sanitarne i fitosanitarne, specyfikacje i normy techniczne (zmniejszające bariery techniczne w handlu), zamówienia publiczne, usługi i procedury celne. Odpowiednie przepisy UE są wymienione w regularnie aktualizowanych załącznikach do układu o stowarzyszeniu / DCFTA. Komisja Europejska monitoruje ten proces z uwzględnieniem rozwoju dorobku UE w obszarach objętych układem o stowarzyszeniu / DCFTA. Postępy w zakresie zbliżenia regulacyjnego w 2019 r. – przykłady – Ukraina przyjęła strategię sanitarną i fitosanitarną zawierającą ponad 240 przepisów unijnych, które państwo to obecnie wdraża, i po raz pierwszy obejmującą normy dotyczące dobrostanu zwierząt. Unia Europejska zapewnia Ukrainie wsparcie pod względem zasobów ludzkich, jak i finansowe. Gruzja i Mołdawia również zobowiązały się do dostosowania swojego ustawodawstwa krajowego do przepisów UE.

– Unia Europejska i Mołdawia zgodziły się na rozszerzenie niektórych koncesji taryfowych, przy czym Mołdawia podwyższyła kontyngenty taryfowe pierwotnie uzgodnione w ramach mechanizmu przeglądu przewidzianego w DCFTA. Zapewni to lokalnym rolnikom i producentom dodatkowe możliwości w zakresie wywozu. – Gruzja poczyniła znaczne postępy w zakresie reform prawa pracy: w 2019 r. przyjęto zmiany w krajowych przepisach prawa pracy (kodeksie pracy oraz ustawie o bezpieczeństwie i higienie pracy), zbliżając je do podstawowych konwencji MOP i norm UE, w tym w zakresie inspekcji pracy. 3.3.3 Bałkany Zachodnie Unia Europejska zawarła układy o stabilizacji i stowarzyszeniu ze wszystkimi sześcioma państwami Bałkanów Zachodnich: Albanią, Bośnią i Hercegowiną, Czarnogórą, Kosowem, Macedonią Północną i Serbią. Wszystkie państwa Bałkanów Zachodnich mają jasno określoną perspektywę europejską, ostatnio potwierdzoną na szczycie Bałkanów Zachodnich w dniu 6 maja 2020 r. Znajduje to odzwierciedlenie w treści i zakresie stosowania układów o stabilizacji i stowarzyszeniu, które obejmują elementy wykraczające poza inne umowy preferencyjne, ponieważ przewiduje się w nich dostosowanie ustawodawstwa do dorobku UE. W układach o stabilizacji i stowarzyszeniu przewiduje się również zniesienie wszystkich ograniczeń ilościowych. Nie zawierają one jednak pewnych innych elementów występujących w nowszych umowach preferencyjnych UE takich jak postanowienia dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju. W ciągu ostatnich 10 lat układy o stabilizacji i stowarzyszeniu ułatwiły handel między UE a tym regionem, przyczyniając się do wzrostu wartości wymiany handlowej o prawie 130 % – w 2019 r. wynosiła ona 55 mld EUR, co stanowi wzrost o 3,8 % w porównaniu z 2018 r. Produktami stanowiącymi największą część wymiany handlowej są maszyny, metale nieszlachetne, produkty mineralne i chemiczne. W 2019 r. wywóz z UE do Bałkanów Zachodnich wzrósł o 4,4 %, co dało UE nadwyżkę handlową w wysokości 8,9 mld EUR. Przywóz z Bałkanów Zachodnich zwiększył się o 3 %. Chociaż na wspomniane sześć państw Bałkanów Zachodnich łącznie przypada jedynie 1,4 % całkowitej wymiany handlowej UE, skuteczne wdrożenie układów o stabilizacji i stowarzyszeniu jest niezwykle ważnym sposobem dalszej integracji tych sąsiadujących państw z rynkiem UE, poprawy klimatu biznesowego i inwestycyjnego oraz promowania norm UE. Dla każdego z państw Bałkanów Zachodnich UE jest głównym partnerem handlowym – odpowiada za prawie 70 % całkowitej wartości wymiany handlowej tego regionu. 3.3.4 Szwajcaria W 2019 r. wartość całkowitego dwustronnego handlu towarami ze Szwajcarią przekroczyła 257 mld EUR, co czyniło Szwajcarię czwartym co do ogólnej wielkości partnerem handlowym UE oraz głównym partnerem handlowym UE w ramach umów preferencyjnych. W porównaniu z 2018 r. dwustronne przepływy handlowe wzrosły o 9 %, a UE utrzymała nadwyżkę handlową rzędu 36 mld EUR. Ze względu na to, że w 2018 r. wartość handlu usługami wyniosła ponad 170 mld EUR, Szwajcaria jest trzecim pod względem znaczenia partnerem handlowym UE w odniesieniu do usług. Unia Europejska odnotowała nadwyżkę w wysokości 39,5 mld EUR. Biorąc pod uwagę bardzo wysoki poziom integracji między UE a Szwajcarią, jest ona również bardzo ważnym partnerem pod względem inwestycji. W 2018 r. wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych Szwajcarii w UE osiągnęła 750 mld EUR, co stanowi wzrost o 58 % od 2014 r., podczas gdy wartość BIZ UE w Szwajcarii wyniosła ponad bilion euro, czyli wzrosła o 40 % od 2014 r. Szwajcaria otrzymuje około 12 % całości BIZ UE-27. Ze względu na to, że w 2018 r. wartość handlu usługami wyniosła ponad 170 mld EUR, Szwajcaria jest trzecim pod względem znaczenia partnerem handlowym UE w odniesieniu do usług. Unia Europejska odnotowała nadwyżkę w wysokości 39,5 mld EUR. Biorąc pod uwagę bardzo wysoki poziom integracji między UE a Szwajcarią, jest ona również bardzo ważnym partnerem pod względem inwestycji. W 2018 r. wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych Szwajcarii w UE osiągnęła 750 mld EUR, co stanowi wzrost o 58 % od 2014 r., podczas gdy wartość BIZ UE w Szwajcarii wyniosła ponad bilion euro, czyli wzrosła o 40 % od 2014 r. Szwajcaria otrzymuje około 12 % całości BIZ UE-27. Umowa o wolnym handlu między UE a Szwajcarią jest najdłużej obowiązującą umową i ma ograniczony zakres stosowania , mniej rygorystyczne zasady i jest pozbawiona skutecznego mechanizmu rozstrzygania sporów w porównaniu ze współczesnymi umowami handlowymi UE, z których część zawarto z dalej położonymi partnerami o mniejszym znaczeniu gospodarczym. Mimo kwitnącego handlu Szwajcaria nie była jednak w stanie poczynić w 2019 r. dalszych postępów w zakresie przyjęcia wynegocjowanego porozumienia dotyczącego ram instytucjonalnych. Utorowałoby ono drogę dalszej modernizacji stosunków handlowych między UE a Szwajcarią, ponieważ zapewniałoby niezależne rozstrzyganie sporów, pewność prawa i równe warunki działania, co byłoby korzystne dla unijnych i szwajcarskich podmiotów gospodarczych na rynku wewnętrznym. Porozumienie to oznaczałoby również szerszy dostęp do rynku w nowych obszarach (np. energii elektrycznej) oraz ustanowienie zasad pomocy państwa, a także zobowiązanie stron do modernizacji umowy o wolnym handlu z 1972 r. i innych porozumień handlowych.

3.3.5 Norwegia Stosunki handlowe między UE a Norwegią są prowadzone zarówno w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), jak i dwustronnej umowy o wolnym handlu z 1973 r. Chociaż dwustronna umowa o wolnym handlu nadal obowiązuje, w praktyce pod wieloma względami zastępuje ją porozumienie EOG, które umożliwia swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i osób. W 2019 r. wartość całkowitego dwustronnego handlu towarami między UE a Norwegią wyniosła 106 mld EUR, co stanowi spadek o 5 % w porównaniu z 2018 r., wynikający głównie ze spadku przywozu oleju mineralnego z Norwegii o 16,5 %. Ogólnie rzecz biorąc, całkowity wywóz z Norwegii do UE-27 zmniejszył się o 11 %, wywóz z UE-27 do Norwegii wzrósł natomiast o 3 %. Wskutek spadku wartości wywozu z Norwegii do UE oraz wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE Norwegia przesunęła się z szóstej pozycji na ósmą w rankingu partnerów handlowych UE pod względem wielkości obrotów handlowych. Wartość handlu produktami rolnymi między UE a Norwegią osiągnęła prawie 5 mld EUR, przy wyraźnej nadwyżce dla UE, która wywozi produkty rolne o wartości ponad osiem razy większej niż wartość produktów przywożonych z Norwegii. Zarówno przywóz, jak i wywóz stale rosły od 2009 r. Otwartą kwestią pozostaje przegląd systemu handlu przetworzonymi produktami rolnymi. Poruszono ją w 2019 r. we wspólnym komitecie w celu rozwiązania problemu wysokich taryf celnych, które utrudniają wywóz niektórych przetworzonych produktów rolnych z UE do Norwegii. Unia Europejska nadal nalegała również na wznowienie negocjacji w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych. Norwegia jest ósmym partnerem handlowym UE pod względem wielkości obrotów handlowych w przypadku usług. Wartość tego handlu między UE a Norwegią wyniosła w 2018 r. 40 mld EUR, przy czym wartość wywozu z Norwegii wyniosła 14 mld EUR, a wartość wywozu z UE – 26 mld EUR, co dało UE nadwyżkę, tak jak miało to miejsce w ciągu ubiegłych pięciu lat. 3.3.6 Turcja Turcja jest najstarszym i drugim partnerem handlowym UE pod względem wielkości obrotów handlowych w ramach umów preferencyjnych oraz szóstym co do wielkości partnerem handlowym w ujęciu ogólnym. Gospodarka turecka ożywiła się szybciej, niż oczekiwano, po kryzysie walutowym, który rozpoczął się latem 2018 r., ale pozostawała w recesji przez znaczną część 2019 r., a wzrost PKB był słaby i wynosił 0,9 %. Ze względu na deprecjację liry tureckiej Turcja znacznie ograniczyła swój deficyt w handlu światowym. W handlu towarami z UE odnotowano deficyt w wysokości 1,5 mld EUR na rzecz Turcji po wieloletnich nadwyżkach dla UE, przy czym wartość wywozu z UE do Turcji spadła o 1,3 %, do 68,3 mld EUR, a wartość przywozu z Turcji wzrosła o 4,4 %, do 69,8 mld EUR. Stosunki handlowe między UE a Turcją reguluje unia celna z 1995 r. w odniesieniu do produktów przemysłowych i niektórych przetworzonych produktów rolnych wraz z dwiema dwustronnymi umowami preferencyjnymi, które obejmują odpowiednio produkty rolne oraz węgiel i wyroby ze stali. Handel produktami przemysłowymi stanowi 82 % wymiany handlowej między UE a Turcją. W dużej mierze dzięki tym umowom handlowym, a w szczególności unii celnej, handel dwustronny wzrósł ponad czterokrotnie od połowy lat 90. ubiegłego wieku. Aby rozszerzyć zakres dwustronnego handlu preferencyjnego i zmodernizować unię celną, w dniu 21 grudnia 2016 r. Komisja Europejska przyjęła zalecenie dotyczące decyzji Rady upoważniającej do otwarcia negocjacji z Turcją. Obecnie jednak rozmowy są wstrzymane w związku z konkluzjami Rady do Spraw Ogólnych z dnia 26 czerwca 2018 r. i 18 czerwca 2019 r. W 2019 r. Turcja utrzymała bariery w handlu stanowiące naruszenie umowy o unii celnej, w szczególności kontynuując – i rozszerzając – wieloletnie odejście od wspólnej taryfy celnej poprzez nałożenie dodatkowych ceł na produkty pochodzące spoza UE lub preferencyjnych partnerów handlowych Turcji. Ze względu na te cła Turcja wymaga informacji i dokumentów, takich jak dowód pochodzenia, wbrew zasadzie swobodnego obrotu ustanowionej unią celną. W 2019 r. Turcja również ponownie nie otworzyła swojego kontyngentu taryfowego na wołowinę. Komisja Europejska poruszyła te kwestie na corocznych posiedzeniach Wspólnego Komitetu oraz podczas częstej dwustronnej wymiany poglądów. Komisja nadal wymaga również niedyskryminacyjnego wdrożenia protokołu dodatkowego do układu o stowarzyszeniu wobec wszystkich państw członkowskich, w tym Republiki Cypryjskiej. W dniu 2 kwietnia 2019 r. UE wszczęła na forum WTO postępowanie przeciwko środkom stosowanym przez Turcję, które skutkują wymuszaniem lokalizowania produkcji produktów leczniczych . 3.4 PAŃSTWA AFRYKI, KARAIBÓW I PACYFIKU Od ponad dziesięciu lat państwa Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) należą do najszybciej rozwijających się gospodarek na świecie. W szczególności wymiana handlowa między UE a Afryką Subsaharyjską podwoiła się w ciągu ostatniej dekady, a wartość inwestycji przedsiębiorstw europejskich w Afryce wynosi 200 mld EUR, przy czym istnieje ogromny potencjał rozwoju. Unia Europejska pozostaje największym partnerem handlowym i inwestycyjnym dla większości państw AKP, w szczególności dla państw wdrażających umowę o partnerstwie gospodarczym (UPG) z UE. W 2019 r. 31 państw AKP wdrażało UPG z UE: 14 w Afryce Subsaharyjskiej, 14 na Karaibach i trzy na Pacyfiku. UPG są umowami handlowymi ukierunkowanymi na rozwój, na podstawie których UE zapewnia bezcłowy i bezkontyngentowy dostęp do swojego rynku , podczas gdy kraje partnerskie liberalizują co najmniej 80 % swojego przywozu w okresie 10–20 lat. UPG zawierają również szczególne środki ochronne służące zapewnieniu ochrony bezpieczeństwa żywnościowego, nowo powstających gałęzi przemysłu lub celów środowiskowych i społecznych. Co ważne, UE zapewnia znaczną pomoc rozwojową na budowanie zdolności w zakresie polityki handlowej i zwiększanie konkurencyjności lokalnej produkcji. Wdrażanie UPG nabrało tempa pomimo takich wyzwań, jak ograniczona zdolność organów publicznych, niezbyt korzystny klimat biznesowy oraz ograniczona wiedza i zdolność przedsiębiorstw w zakresie korzystania z umów. Chociaż nadal jest zbyt wcześnie na ogólną ocenę, istnieje pozytywna tendencja dotycząca wzrostu wywozu i dywersyfikacji. W 2019 r. UE i pięć państw Afryki Wschodniej i Południowej (ESA) będących stronami UPG rozpoczęły negocjacje w celu wprowadzenia zasad dotyczących handlu usługami, inwestycji, zamówień publicznych, praw własności intelektualnej oraz, co istotne, handlu i zrównoważonego rozwoju.

Postępy we wdrażaniu w 2019 r. – przykłady – Unia Europejska i Południowoafrykańska Wspólnota Rozwoju (SADC) zorganizowały pierwszą Wspólną Radę na szczeblu ministerialnym i wprowadziły przepisy proceduralne na potrzeby pełnego funkcjonowania umowy. – Ghana i Wybrzeże Kości Słoniowej przyjęły przepisy krajowe w celu pełnego wykonania swoich zobowiązań i rozpoczęły pierwsze rozmowy z UE na temat aspektów zrównoważoności w łańcuchu wartości kakao. – Unia Europejska i Kamerun ściśle współpracowały, aby ocenić skutki trzech lat obowiązywania obniżek taryf celnych i opracować środki temu towarzyszące. – We wrześniu 2019 r. UE i państwa CARIFORUM zorganizowały Forum Przedsiębiorców we Frankfurcie, a także zintensyfikowały dialog na temat zrównoważonego rozwoju i Europejskiego Zielonego Ładu. Handel dwustronny: tendencje w 2019 r. W 2019 r. przywóz do UE z 31 krajów partnerskich objętych UPG wzrósł o 4,6 %. Na przykład w przypadku Eswatini, Fidżi, Kamerunu, Republiki Dominikańskiej i Republiki Południowej Afryki odnotowano dwucyfrowy wzrost wywozu do UE. W 2019 r. wywóz produktów rolno-spożywczych z CARIFORUM do UE wzrósł o 11 %, do czego przyczynił się wzmożony wywóz ryżu, piwa, cygar, owoców tropikalnych i rumu. Chociaż przywóz ten pozostaje zależny od zasobów, w niektórych państwach rośnie dywersyfikacja. Na przykład przywóz z Republiki Południowej Afryki jest zróżnicowany – dominują w nim pojazdy, maszyny i owoce, a także produkty mineralne. Mauritius i Republika Dominikańska rozpoczęły niedawno wywóz sprzętu medycznego i laboratoryjnego. Państwa CARIFORUM również dywersyfikują swój wywóz. Wywóz z UE do państw objętych UPG wzrósł o 5 %, do czego przyczynił się wzrost wywozu do Republiki Południowej Afryki oraz – w mniejszym stopniu – do Mauritiusa i Fidżi. Eksporterzy z UE coraz częściej korzystają z preferencji przyznanych w ramach UPG, w szczególności przez Republikę Południowej Afryki, największą gospodarką spośród państw objętych UPG. Unia Europejska pracuje nad rozstrzygnięciem sporów handlowych. W czerwcu rozpoczęła formalną procedurę unikania i rozstrzygania sporów wobec Południowoafrykańskiej Unii Celnej (SACU) w związku ze środkami ochronnymi wprowadzonymi w 2018 r. w odniesieniu do produktów drobiowych z UE, co doprowadziło do formalnych konsultacji we wrześniu 2019 r., w ramach których stronom niestety nie udało się osiągnąć porozumienia. Białe szparagi z Namibii Hiszpański zakład przetwórstwa rolnego szparagów w namibijskim regionie Omusati zajmuje się wywozem białych szparagów na rynki lokalne i międzynarodowe, w szczególności do Hiszpanii i innych państw UE. Pracuje w nim 600 osób, głównie kobiety ze społeczności lokalnych. Obniżki taryf celnych w ramach UPG z państwami SADC miały kluczowe znaczenie dla działalności tego zakładu. Nowoczesna technologia służąca zminimalizowaniu zużycia wody przyczynia się do zapewnienia zrównoważoności. „Dzięki UPG z państwami SADC możemy przywozić dobra kapitałowe i czynniki produkcji bez cła do Namibii i zyskaliśmy długoterminowy dostęp do rynku UE. Wpływ tego projektu na społeczność lokalną jest bardzo znaczący”. Carlos Lertxundi Aretxaga, kierownik generalny, Asparagus Agro-Processing Project, reprezentujący Otjimbele Agriculture PTY 4. HANDEL I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ Cele i wyzwania Rozdziały dotyczące handlu i zrównoważonego rozwoju mają na celu zmaksymalizowanie efektu dźwigni zwiększonego handlu i inwestycji, aby umożliwić osiągnięcie postępów w kluczowych kwestiach, takich jak promowanie godnej pracy i ochrona środowiska lub walka ze zmianą klimatu. Postanowienia zawarte w rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju promują przestrzeganie norm Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) i wielostronnych umów środowiskowych. Wdrażanie rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju wiąże się ze szczególnymi wyzwaniami. Na przykład nadal istnieją luki w zakresie powszechnej ratyfikacji i skutecznego wdrażania podstawowych konwencji MOP, w tym wśród partnerów handlowych UE. Przestrzeganie zobowiązań w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju często wymaga rozwiązania długotrwałych i głęboko zakorzenionych problemów krajowych i uwzględnienia różnych priorytetów polityki. Wymaga to długoterminowej perspektywy wdrażania wspomaganej egzekwowaniem przepisów oraz aktywnym udziałem społeczeństwa obywatelskiego i przedsiębiorstw. W związku z tym prace nad wdrażaniem koncentrują się również na tworzeniu platform współpracy i wspólnych inicjatyw w kwestiach takich jak sprawiedliwe wynagrodzenie, praca w bezpiecznym i zdrowym środowisku oraz promowanie technologii przyjaznych dla klimatu.





Realizacja 15-punktowego planu działania Komisji Europejskiej Realizacja 15-punktowego planu działania z lutego 2018 r. ułatwia przyjęcie bardziej systematycznego i zorganizowanego podejścia do wdrażania zobowiązań w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju. Opierając się na wnioskach wyciągniętych z etapu negocjacji i wcześniejszych doświadczeniach we wdrażaniu, Komisja Europejska wprowadza zestaw ukierunkowanych działań zgodnych ze szczególnymi priorytetami określonymi dla poszczególnych partnerów handlowych. Skoordynowane i wzajemnie wspierające się działania Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego i MOP przed wdrożeniem dobrze się sprawdziły, na przykład w Wietnamie. Postępy we wdrażaniu zobowiązań w zakresie handlu i pracy – przykład Wietnamu – W czerwcu 2019 r. Wietnam ratyfikował konwencję MOP nr 98 dotyczącą rokowań zbiorowych, a w listopadzie 2019 r. przyjął zmieniony kodeks pracy, inicjując tym samym szeroko zakrojoną reformę przepisów prawa pracy. – Wietnam potwierdził konkretny harmonogram ratyfikowania dwóch pozostałych podstawowych konwencji MOP dotyczących pracy przymusowej i wolności związkowej (odpowiednio do 2020 r. i 2023 r.). – Wietnam zgłosił działania mające na celu wyeliminowanie pracy dzieci. Wstępne wyniki ostatniego badania krajowego są obiecujące – wskazują na ograniczenie pracy dzieci o ponad 40 % od czasu ostatniego badania, które przeprowadzono w 2012 r. 15-punktowy plan działania sprzyja również ściślejszym partnerstwom między Komisją Europejską a państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim i organizacjami międzynarodowymi takimi jak Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP), które to partnerstwa okazały się kluczowe dla starannego monitorowania postępów. Przykłady uzupełniających działań Komisji i państw członkowskich – Niderlandy przyjęły ustawę o dochowaniu należytej staranności w obszarze pracy dzieci, która ma zastosowanie do wszystkich przedsiębiorstw mających siedzibę w tym państwie. Aby ustawa ta miała zastosowanie w praktyce, opracowywane są bardziej szczegółowe przepisy wykonawcze. Równolegle Niderlandy przeprowadziły ocenę dobrowolnych umów sektorowych dotyczących inicjatyw w zakresie należytej staranności. – Szwedzki Krajowy Urząd Handlu opublikował podręcznik, który ma stanowić pomoc na wczesnych etapach wdrażania środków w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju w Ekwadorze. Przykłady współpracy między Komisją a MOP w zakresie pomocy technicznej – Komisja Europejska i MOP wsparły reformy prawa pracy w Wietnamie i przyczyniły się do wzmocnienia inspekcji pracy na obszarach wiejskich Kolumbii. – Komisja Europejska wsparła działania MOP w Salwadorze i Gwatemali mające na celu poprawę przestrzegania międzynarodowych norm pracy. Kolejnym filarem 15-punktowego planu działania jest wzmocnienie pozycji organizacji społeczeństwa obywatelskiego w UE i u jej partnerów handlowych. W 2019 r. Komisja Europejska nadal udzielała pomocy wewnętrznym grupom doradczym utworzonym na potrzeby monitorowania umów. Celem jest stworzenie warunków umożliwiających ich skuteczniejsze uczestnictwo w procesie wdrażania. W ramach instrumentu partnerstwa Komisja Europejska nadal zapewniała członkom wewnętrznych grup doradczych środki finansowe na udział w spotkaniach z członkami innych tego rodzaju grup i innymi przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, w tym partnerami społecznymi. W ramach projektu, którego realizację rozpoczęto w 2018 r., sfinansowano również zorganizowanie warsztatów budowania zdolności, które miały na celu zwiększenie wiedzy fachowej członków wewnętrznych grup doradczych, w szczególności na potrzeby określania i rozwijania własnych priorytetów w zakresie wdrażania. Komisja Europejska nadal stwarzała warunki umożliwiające przedsiębiorstwom odgrywanie aktywniejszej roli w zapewnianiu, aby handel i zrównoważony rozwój szły w parze dzięki promowaniu odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej. Rozpoczęcie w styczniu 2019 r. nowego projektu pomocy technicznej dla Ameryki Łacińskiej umożliwiło Komisji Europejskiej promowanie konkretnych działań oraz zapewnienie zaangażowania rządów i zainteresowanych stron w oparciu o uznaną wiedzę fachową i wieloletnie doświadczenie Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP), OECD oraz Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka (OHCHR).

W 2019 r. Komisja Europejska kontynuowała swoją politykę zdecydowanego egzekwowania przepisów w celu sprostania wyzwaniom związanym z wdrażaniem zobowiązań w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju. Przykładem są konsultacje rządowe i postępowanie arbitrażowe w sprawie dwustronnej, którą Komisja Europejska wszczęła przeciwko Korei Południowej. Od czasu wejścia w życie umowy handlowej między UE a Koreą Południową w 2012 r. UE konsekwentnie podnosiła kwestię niewdrożenia przez to państwo postanowień umowy dotyczących pracy. Ponieważ interwencje te nie zakończyły się powodzeniem, w grudniu 2018 r. Komisja Europejska wystąpiła o przeprowadzenie konsultacji rządowych, co nastąpiło w styczniu 2019 r., a w lipcu tego samego roku UE zwróciła się o utworzenie panelu ekspertów. W odniesieniu do Peru w 2019 r. Komisja Europejska zwiększyła zaangażowanie dwustronne na szczeblu technicznym i politycznym pod względem wdrażania zobowiązań w zakresie handlu i zrównoważonego rozwoju. Na październikowym posiedzeniu Podkomitetu ds. Handlu i Zrównoważonego Rozwoju Peru poinformowało o postępach poczynionych w różnych dziedzinach w celu rozwiązania istotnych problemów poruszonych przez UE. 5. HANDEL PRODUKTAMI ROLNO-SPOŻYWCZYMI W RAMACH UNIJNYCH UMÓW HANDLOWYCH Handel produktami rolno-spożywczymi z partnerami preferencyjnymi rośnie W 2019 r. handel produktami rolno-spożywczymi UE z partnerami preferencyjnymi wzrósł zarówno w ujęciu bezwzględnym (wartość produktów będących przedmiotem handlu), jak i względnym w porównaniu z całkowitym handlem produktami rolno-spożywczymi UE. Handel produktami rolno-spożywczymi UE z krajami partnerskimi objętymi umową preferencyjną stanowił około 35 % handlu tymi produktami z państwami trzecimi – odpowiednio 30 % i 40 % całkowitego wywozu z UE i całkowitego przywozu do niej produktów rolno-spożywczych. Udział ten wzrastał w ciągu ostatnich 10 lat. W 2019 r. trzema najważniejszymi rynkami wywozowymi dla produktów rolno-spożywczych UE spośród preferencyjnych partnerów handlowych były Szwajcaria, Japonia i Norwegia, na które łącznie przypadało około 11 % wywozu produktów rolno-spożywczych. Kanada znalazła się na 4. miejscu. Około 19 % wywozu z UE stanowiły przetwory spożywcze, takie jak czekolada, preparaty do początkowego żywienia niemowląt i makaron, a 12 % – wino, wermut, cydr i ocet. Czeski chmiel do piw premium Czeska spółka Bohemia Hop jest małym przedsiębiorstwem należącym do czeskich plantatorów chmielu. W przedsiębiorstwie zatrudnionych jest 10 osób, a jego działalność obejmuje wywóz tradycyjnego czeskiego chmielu do kilku państw spoza UE. Na podstawie umowy o partnerstwie gospodarczym między UE a Japonią może teraz wywozić swoje produkty do Japonii bez cła. „Japońskie browary są tradycyjnymi nabywcami czeskiego chmielu, a jeśli chodzi o handel, to lubimy proste rozwiązania”. Zdenek Rosa, prezes Bohemia Hop W 2019 r. trzema głównymi państwami przywozu produktów rolno-spożywczych do UE spośród krajów partnerskich objętych umową preferencyjną były Ukraina (zboża inne niż pszenica i ryż, oleje roślinne inne niż palmowy i oliwy z oliwek), Szwajcaria (kawa palona i herbata oraz przetwory spożywcze) i Turcja (owoce tropikalne, orzechy i przyprawy oraz przetwory z warzyw i owoców). Łącznie przypadało na nie 13 % całkowitego przywozu produktów rolno-spożywczych do UE. Tendencje i zmiany w przepływach handlowych w zakresie produktów rolno-spożywczych W 2019 r. wywóz produktów rolno-spożywczych z UE w ramach umów preferencyjnych wzrósł o 8,7 % (+4,4 mld EUR) w porównaniu z całkowitym wywozem tych produktów do pozostałych części świata, który wzrósł o 7,6 %. W przypadku przywozu produktów rolno-spożywczych do UE w ramach umów preferencyjnych odnotowano wzrost na poziomie podobnym do wzrostu wywozu (8,3 %), przywóz produktów rolno-spożywczych z reszty świata wzrósł zaś zaledwie o 2,3 %. Bilans handlowy w odniesieniu do produktów rolno-spożywczych w ramach umów preferencyjnych pozostał na poziomie +6,4 mld EUR. Przywóz od partnerów preferencyjnych nadal ma strategiczne znaczenie dla unijnego sektora rolno-spożywczego, gdyż zapewnia niezbędne dostawy produktów nieuprawianych w UE ze względu na warunki klimatyczne (owoców tropikalnych, kakao, kawy i innych napojów) oraz czynników produkcji, w przypadku których UE jest mniej konkurencyjna lub których nie produkuje w ilości wystarczającej do zaspokojenia zapotrzebowania w UE (nasion oleistych, tłuszczów/olejów pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego). Wolny handel promuje produkty naturalne

Spółka Worlée NaturProdukte GmbH z siedzibą w Hamburgu należy do grupy Worlée, średniego przedsiębiorstwa rodzinnego, w którym zatrudnionych jest około 200 osób. W ramach umowy handlowej UE z Chile obniżono do zera cła na przywóz owoców dzikiej róży z Chile, co przynosi Worlée oszczędności rzędu 24 000 EUR rocznie. „Wolny handel umożliwia nam dostarczanie klientom wysokiej jakości surowców po konkurencyjnych cenach. Im taniej możemy importować produkt, tym bardziej konkurencyjni możemy być na rynku”. Reinhold von Eben-Worlée, dyrektor generalny grupy Worlée W umowach handlowych UE uwzględnia się wrażliwość unijnego sektora rolnego. Produkty wrażliwe, takie jak wołowina, drób czy cukier, są wyłączone z handlu na warunkach preferencyjnych albo przyznaje się dostęp do handlu nimi na takich warunkach w ramach starannie skalibrowanych kontyngentów taryfowych o ograniczonej wielkości. Umowy handlowe UE stwarzają również nowe możliwości wywozu niektórych z tych produktów wrażliwych z UE. Godnym uwagi przykładem jest wołowina. W ciągu ostatnich pięciu lat wywóz wołowiny i żywca z UE do preferencyjnych partnerów handlowych wzrósł o ponad 30 % (z 406 mln EUR do 529 mln EUR) pomimo niewielkiego spadku w 2019 r. Oznaczenia geograficzne W umowach handlowych UE poświęca się szczególną uwagę ochronie oznaczeń geograficznych. W 2019 r. pięć nowych unijnych oznaczeń geograficznych produktów spożywczych (Piave, Pancetta Piacentina, Salame Piacentino, Coppa Piacentina i Vinagre de Jerez) objęto ochroną w Kanadzie w ramach procedury bezpośredniego wniosku o rejestrację oznaczenia geograficznego ustanowionej w umowie handlowej UE z Kanadą, CETA. Od wejścia w życie umowy o partnerstwie gospodarczym między UE a Japonią w dniu 1 lutego 2019 r. w Japonii ochroną objęto 211 oznaczeń geograficznych. Ochrona oznaczeń geograficznych w umowach handlowych UE staje się coraz ważniejsza, ponieważ w wywozie z UE rośnie udział produktów opatrzonych chronionymi oznaczeniami. W 2019 r. badanie Komisji Europejskiej wykazało, że w latach 2010–2017 udział produktów objętych oznaczeniem geograficznym lub stanowiących gwarantowaną tradycyjną specjalność w wywozie z UE do państw trzecich wzrósł pod względem wartości o 56 %, co stanowi 17 mld EUR dla UE-28 w 2017 r. i 23 % całkowitej wartości sprzedaży tego rodzaju produktów unijnych. Wina pozostały najważniejszą kategorią produktów pod względem handlu zewnętrznego UE (50 %) produktami objętymi oznaczeniem geograficznym lub stanowiącymi gwarantowaną tradycyjną specjalność, a następne w kolejności były napoje spirytusowe (39 %) oraz inne produkty rolne i środki spożywcze (10 %). Dwie największe pod względem wielkości wywozu do państw trzecich kategorie produktów rolno-spożywczych objętych oznaczeniem geograficznym stanowią sery i produkty mięsne. Promowanie unijnych produktów rolno-spożywczych W ramach umów handlowych w krajach partnerskich realizowane są programy mające na celu promowanie produktów rolno-spożywczych. Oprócz misji wysokiego szczebla w Japonii (maj 2019 r.), której przewodniczył ówczesny komisarz UE do spraw rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich Phil Hogan, UE wzięła udział w ważnych targach rolno-spożywczych dla przedsiębiorstw w Azji (Foodex Japan), na których prowadzono stoisko UE poświęcone autentyczności, bezpieczeństwu i jakości produktów unijnych. Jednocześnie zorganizowano seminarium na temat możliwości wynikających z umowy o partnerstwie gospodarczym (UPG) między UE a Japonią dla europejskich i japońskich przedsiębiorstw branży rolno-spożywczej, a Centrum UE–Japonia ds. Współpracy Przemysłowej utworzyło w odniesieniu do tej umowy punkt informacyjny, którego zadaniem jest udzielanie odpowiedzi na pytania MŚP, z których wiele prowadzi działalność w tym sektorze. Działania promocyjne rozpoczęto również między innymi w Meksyku i Singapurze. Monitorowanie środków sanitarnych i fitosanitarnych Umowy handlowe wspomagają wymianę informacji i współpracę między partnerami, w szczególności przez regularne kontakty między ekspertami w zakresie środków sanitarnych i fitosanitarnych. Może to być pomocne w likwidowaniu potencjalnych i istniejących barier w handlu. Postępy w zakresie dostępu unijnych produktów rolno-spożywczych do rynku w 2019 r. - Kanada otworzyła swój rynek na pomidory z kolejnego państwa członkowskiego UE oraz na rośliny do sadzenia. - Chile otworzyło rynek mleczarski i wołowiny dla czterech kolejnych państw członkowskich. - Korea Południowa otworzyła swój rynek wołowiny dla dwóch kolejnych państw członkowskich. - Republika Południowej Afryki zniosła ogólnokrajowe zakazy, które wprowadziła z powodu wystąpienia ognisk grypy ptaków, w odniesieniu do dwóch z sześciu państw członkowskich, utrzymując w mocy zakazy dla czterech pozostałych państw. Dobrostan zwierząt

Od 2002 r. UE konsekwentnie jest zdania, że dobrostan zwierząt powinien należeć do celów, do których dąży się w umowach dwustronnych UE przez opracowywanie odpowiednich mechanizmów współpracy, które umożliwiają wymianę najlepszych praktyk europejskich z państwami partnerskimi i propagowanie ich wśród tych państw. Wyniki dwustronnej współpracy w zakresie dobrostanu zwierząt – przykłady - Współpraca między UE a Kanadą oraz dialog między ekspertami kanadyjskimi i unijnymi przyczyniły się do zmiany przez Kanadę jej przepisów, które od 2020 r. obejmują bardziej rygorystyczne wymogi dotyczące transportu zwierząt. - Umowa handlowa między UE a Chile przyczyniła się do opracowania chilijskich przepisów w dziedzinie dobrostanu zwierząt. Z czasem współpraca w zakresie norm dotyczących dobrostanu zwierząt podczas uboju przełożyła się na środki chilijskie oparte głównie na normach Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (OIE). Ta wymiana informacji ułatwiła również opracowanie norm dotyczących dobrostanu zwierząt podczas transportu. - Umowa między UE a Ukrainą zawiera postanowienia w sprawie dobrostanu zwierząt mające na celu osiągnięcie wspólnego porozumienia w kwestii norm dotyczących dobrostanu zwierząt z uwzględnieniem rozwoju sytuacji w Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (OIE). 6. USŁUGI, ZAMÓWIENIA PUBLICZNE, PRAWA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ 6. 1 Usługi i bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) Usługi odpowiadają za około 75 % PKB UE, przemysł za – 25 %, a rolnictwo – za 2 %. Unia Europejska jest największym eksporterem usług na świecie. Handel usługami stanowi 25 % PKB UE, przy czym wartość eksportu usług z UE przekracza 900 mld EUR rocznie. Handel usługami bezpośrednio lub pośrednio wspiera 21 mln miejsc pracy w UE. 60 % wszystkich BIZ UE w pozostałych częściach świata dotyczy usług, podobnie jak prawie 90 % wszystkich BIZ napływających do UE. Postanowienia dotyczące usług i inwestycji w umowach handlowych UE Umowy handlowe UE zawierające postanowienia dotyczące usług i handlu cyfrowego mają na celu zapewnienie, aby unijni usługodawcy mieli możliwość świadczenia usług na rynkach krajów partnerskich i nie byli dyskryminowani w porównaniu z przedsiębiorstwami krajowymi lub zagranicznymi w tym samym sektorze. Postanowienia dotyczące liberalizacji inwestycji opierają się na tej samej zasadzie, zarówno w obszarze usług (ustanowienie obecności handlowej), jak i w obszarach innych niż usługi (produkcja, górnictwo, rolnictwo itp.), służąc zwalczaniu ograniczeń dotyczących dostępu do rynku, własności zagranicznej i formy obecności handlowej. Odnoszą się one również do dyskryminujących procedur kontroli, udzielania licencji i zatwierdzania, ograniczeń dotyczących pracowników zagranicznych, testów potrzeb ekonomicznych i dyskryminującego traktowania polegającego na faworyzowaniu przedsiębiorstw krajowych w porównaniu z przedsiębiorstwami zagranicznymi. Wszystkie nowsze umowy handlowe UE zawierają postanowienia dotyczące usług, co pomaga w ustanowieniu i wzmocnieniu ram regulacyjnych ułatwiających świadczenie usług, a jednocześnie zapewnia ochronę konsumentów. W „listach zobowiązań” strony wymieniają warunki dostępu do rynku i traktowania narodowego, które przyznają sobie nawzajem na swoich terytoriach. Szczegółowe zobowiązania mają skutek podobny do wiążącej informacji taryfowej: stanowią one gwarancję dla przedsiębiorstw w innych państwach, że warunki wejścia na dany rynek i prowadzenia na nim działalności nie zmienią się na ich niekorzyść. Kompleksowa umowa gospodarczo-handlowa (CETA) między UE a Kanadą zawiera niektóre z najdalej idących postanowień dotyczących handlu usługami wynegocjowanych dotychczas przez UE oraz zawiera – po raz pierwszy – wykaz negatywny zobowiązań. Wartość eksportu usług z UE do Kanady wzrosła z 16 926 mln EUR w 2017 r. do 19 000 mln EUR w 2018 r., co stanowi roczny wzrost o 12,3 %. Całkowita wartość handlu usługami zwiększyła się o 15,2 %. Niderlandzka firma informatyczna umieszcza Kanadę na mapie Niderlandzkie przedsiębiorstwo Spotzi oferuje interaktywną platformę umożliwiającą tworzenie map, która służy do prezentowania struktury demograficznej świata i zachowań ludzi, takich jak wzorce podróżowania i przyzwyczajenia zakupowe. Przedsiębiorstwo to początkowo miało siedzibę w Niderlandach, lecz rozszerzyło działalność na Kanadę, aby korzystać z lokalnych talentów i wiedzy w zakresie dużych zbiorów danych. CETA ułatwia przedsiębiorstwom wysyłanie pracowników do pracy tymczasowej po drugiej stronie Atlantyku. Szczególnie pomocne są uproszczone procedury rozpatrywania wniosków wizowych pracowników, co ułatwia współpracę zespołom niderlandzkiemu i kanadyjskiemu. „Otaczam się dobrymi ludźmi, którzy sprawiają, że czuję się świetnie, i dają mi pozytywną energię”.

Remco Dolman, dyrektor generalny Spotzi W przeciwieństwie do zawartych w umowach handlowych postanowień dotyczących handlu towarami postanowienia dotyczące usług i handlu cyfrowego obowiązują przeważnie na istniejących poziomach otwartości rynku. Partnerzy handlowi zazwyczaj nie muszą zmieniać ani dostosowywać przepisów czy regulacji ani wprowadzać innych środków w celu wdrożenia umowy, które to środki wykraczałyby poza konieczność unikania cofnięcia przedsiębiorstwom unijnym możliwości oferowania usług i inwestowania na terytorium tych państw partnerskich. Jak dotąd jedynym wyjątkiem jest CETA, w której to umowie Kanada w dwóch obszarach wykroczyła poza obowiązujący poziom otwartości rynku. Nowe rynki dla usługodawców unijnych: umowa handlowa między UE a Kanadą - Unijne przedsiębiorstwa żeglugowe mogą obecnie oferować pewne rodzaje usług w zakresie transportu morskiego (usługi dowozowe) między Halifaksem a Montrealem, które to usługi były wcześniej ograniczone do operatorów krajowych. - Usługodawcy unijni mogą konkurować w zakresie świadczenia usług pogłębiania komercyjnego i repozycjonowania pustych kontenerów. Zobowiązania te wdrożono od tamtego czasu, ponieważ Kanada odpowiednio zaktualizowała przepisy dotyczące żeglugi przybrzeżnej. - W wyniku zmiany kanadyjskiej ustawy o inwestycjach (Investment Canada Act) podniesiono próg, powyżej którego konieczny jest przegląd nabycia kanadyjskich przedsiębiorstw przez podmioty spoza Kanady, z 658 mln EUR do 987 mln EUR. Obecnie ma to zastosowanie do wszystkich inwestorów z UE innych niż przedsiębiorstwa państwowe. Poczynając od CETA, znacznie wzmocniono postanowienia umów handlowych UE dotyczące regulacji usług. Umowa między UE a Japonią na przykład zawiera kompleksowe zobowiązania w zakresie usług i inwestycji. Ambitne zasady dotyczące handlu usługami: UPG między UE a Japonią - Japonia zgodziła się po raz pierwszy na stosowanie krajowych zasad regulacyjnych dotyczących wymogów w zakresie licencjonowania i kwalifikacji oraz dotyczących procedur i norm technicznych nie tylko w odniesieniu do sektorów usług, lecz także w odniesieniu do inwestycji w sektorach pozausługowych, takich jak rolnictwo, produkcja, górnictwo itp. - Japonia otworzyła dodatkowe kanały dystrybucji dla prywatnych zakładów ubezpieczeń z UE: zakłady te mogą obecnie oferować swoje produkty ubezpieczeniowe również za pośrednictwem japońskiej sieci urzędów pocztowych. - W odniesieniu do usług pocztowych i kurierskich uzgodniono zasady mające na celu zapobieganie praktykom antykonkurencyjnym stosowanym przez operatorów świadczących usługę powszechną, takim jak subsydiowanie skrośne. Monitorowanie skuteczności postanowień dotyczących usług w umowach handlowych UE Ponieważ nie ma ceł na usługi i inwestycje, ocena wdrażania zobowiązań w zakresie usług i inwestycji, które sformułowano w umowach handlowych UE, jest mniej oczywista niż w przypadku towarów. Wraz z monitorowaniem tendencji w handlu usługami i przepływach inwestycji oraz w celu ocenienia skuteczności umów handlowych UE Komisja Europejska opiera się przede wszystkim na skargach poszczególnych przedsiębiorstw lub stowarzyszeń przedsiębiorców zgłaszających problemy z dostępem do rynku kraju partnerskiego. Przedsiębiorstwa unijne mogą zgłaszać te problemy organom unijnym lub swoim organom krajowym. Komisja Europejska może następnie poruszyć te problemy w kontaktach ze swoimi partnerami handlowymi, na przykład w komitetach ds. usług i inwestycji ustanowionych na podstawie umów. Podnoszenie zastrzeżeń związanych z handlem usługami – przykłady w 2019 r. - Umowa o partnerstwie gospodarczym między UE a Japonią: Komisja Europejska zgłosiła władzom Japonii zastrzeżenia dotyczące warunków dostępu do japońskiego rynku usług pocztowych i kurierskich.

- Umowa handlowa między UE a Koreą Południową: Komisja Europejska zgłosiła władzom koreańskimi zastrzeżenia dotyczące środków wprowadzonych w sektorze transportu morskiego oraz w odniesieniu do sprzedaży i naprawy samochodów używanych. - Umowa handlowa między UE a Kolumbią, Peru i Ekwadorem: Komisja Europejska zgłosiła zastrzeżenia dotyczące środków wprowadzonych przez Ekwador w odniesieniu do reasekuracji w zakresie indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie, ubezpieczeń osobowych, ubezpieczeń zdrowotnych i ubezpieczeń pojazdów, które to środki prowadzą do dyskryminacji zagranicznych zakładów reasekuracji. Ponadto umowy handlowe UE, o ile są skutecznie wdrażane, na ogół wzmacniają stosunki gospodarcze między UE a danym partnerem, co prowadzi do większych wzajemnych inwestycji zarówno w sektorze usług, jak i w sektorach pozausługowych. Odnosi się to również do umów handlowych, które nie zawierają postanowień szczegółowych dotyczących usług i inwestycji. Na przykład umowy o partnerstwie gospodarczym UE z państwami afrykańskimi obejmują na razie wyłącznie handel towarami, ale przyczyniają się do zwiększenia atrakcyjności gospodarek afrykańskich dla inwestycji UE, szczególnie w świetle transformacji lokalnej i rozwoju potencjału przemysłowego. Podobnie inwestycje UE w Maroku stale rosły po wejściu w życie w 2000 r. układu o stowarzyszeniu między UE a Marokiem, łącząc się z lokalnymi łańcuchami wartości, zwłaszcza w sektorze motoryzacyjnym. Umowy handlowe UE prowadzące do zwiększenia inwestycji w Maroku - W ciągu pierwszych pięciu lat wdrażania układu o stowarzyszeniu między UE a Marokiem wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych UE w Maroku wzrosła o 17 %. Według niedawnej analizy wydaje się, że układ o stowarzyszeniu między UE a Marokiem zwiększył zaufanie inwestorów do gospodarki marokańskiej, między innymi dzięki zablokowaniu liberalizacji usług oraz ustanowieniu większej dyscypliny politycznej w obszarach od stabilności makroekonomicznej po rynki pracy i przepisy dotyczące produktów. - Inwestycje UE w Maroku były szczególnie znaczące w sektorze motoryzacyjnym, który stał się sektorem odnotowującym największą wartość wywozu w tym kraju (27 % całkowitego wywozu z Maroka w 2019 r.) i w którym w latach 2014–2018 utworzono 116 000 miejsc pracy, a wskaźnik integracji producentów lokalnych wyniósł 60 %. 6.2 Zamówienia publiczne Unijny rynek zamówień publicznych wykazuje silne oznaki otwartości w odniesieniu do wszystkich trzech sposobów realizacji zamówień. Na poniższym wykresie przedstawiono wartość transgranicznych zamówień publicznych udzielonych bezpośrednio lub pośrednio przedsiębiorstwom spoza UE w 2017 r. Zsumowanie wartości zamówień udzielonych na wszystkie trzy sposoby daje kwotę 50 mld EUR. Rysunek 14: Otwartość UE na zamówienia zagraniczne w podziale na sposoby realizacji zamówień (w mld EUR) Zamówienia publiczne stanowią średnio 10–25 % PKB. Jeżeli wziąć pod uwagę najnowsze dane Eurostatu i OECD z zakresu rachunków narodowych w UE, wydatki na zamówienia publiczne w odniesieniu do PKB odpowiadają 13,7 % PKB UE, czyli w ujęciu bezwzględnym wynoszą około 2 015,3 mld EUR (z wyłączeniem zamówień na infrastrukturę publiczną i w dziedzinie obronności). Postanowienia dotyczące zamówień publicznych w umowach handlowych UE Rozdziały umów handlowych UE dotyczące zamówień publicznych służą zapewnieniu przedsiębiorstwom unijnym dostępu do zamówień publicznych wykorzystywanych do zakupu towarów i usług, w tym robót publicznych. Dostęp do rynku lub zakres umowy określa zakres otwarcia rynku zamówień publicznych danego państwa na oferentów, towary i usługi z UE. W obowiązujących zasadach określa się warunki dostępu do rynku, aby zapewnić przejrzystość procedur oraz niedyskryminujące i równe traktowanie stron, umożliwiając dostawcom lokalnym i dostawcom drugiej strony składanie ofert na tych samych warunkach i zapewniając skuteczną procedurę odwoławczą w przypadku skarg dotyczących zamówień publicznych. Oto niektóre konkretne przykłady:

Umowa o wolnym handlu między UE a Koreą Południową: w umowie tej rozszerza się zobowiązania obu stron w zakresie dostępu do rynku na obszary, które nie są wzajemnie udostępniane na podstawie Porozumienia w sprawie zamówień rządowych w ramach WTO, mianowicie koncesje na roboty budowlane w UE oraz umowy typu buduj-eksploatuj-przekaż (BOT) w Korei Południowej, które obejmują budowę i eksploatację dróg. CETA: umowa ta obejmuje szeroki zakres zamówień udzielanych przez instytucje rządowe poniżej szczebla centralnego, w szczególności zamówienia publiczne udzielane przez gminy. UPG między UE a Japonią: Japonia zapewnia dostawcom z UE niedyskryminujący dostęp do rynków zamówień publicznych 48 miast liczących po około 300 000 mieszkańców, co łącznie stanowi około 15 % ludności Japonii. Na szczeblu krajowym Japonia zgodziła się otworzyć przetargi dla oferentów unijnych w odniesieniu do 87 szpitali i instytucji akademickich oraz 29 podmiotów zajmujących się dystrybucją energii elektrycznej. Unia Europejska zyskała również większy dostęp do japońskiego rynku sprzętu kolejowego i infrastruktury kolejowej. Wdrażanie postanowień dotyczących zamówień publicznych – praca w komitetach ds. handlu Komisja Europejska w dalszym ciągu monitorowała wdrażanie zobowiązań dotyczących zamówień publicznych zawartych w umowach preferencyjnych, ściśle współpracując ze swoimi partnerami handlowymi we wspólnych komitetach ds. zamówień publicznych i handlu powołanych na mocy unijnych umów handlowych, a także w ramach konkretnych dialogów. Monitorowanie wdrażania zobowiązań w zakresie zamówień publicznych – przykłady w 2019 r. – Unia Europejska ponownie zgłosiła Kolumbii zastrzeżenia związane z brakiem traktowania narodowego dostawców unijnych na szczeblu lokalnym. Obie strony zgodziły się kontynuować rozmowy techniczne w celu znalezienia rozwiązania możliwego do przyjęcia dla nich obu. – Unia Europejska zgłosiła Peru zastrzeżenia dotyczące specyfikacji technicznych w niektórych przetargach i podkreśliła potrzebę zapewnienia równoważności norm zgodnie z umową. Peru zgodziło się podnieść świadomość na temat potrzeby określania niedyskryminujących specyfikacji technicznych i przyjąć normy międzynarodowe w procedurach udzielania zamówień publicznych. – W przypadku Ukrainy UE aktywnie wspierała swoich partnerów w opracowaniu nowej ustawy o zamówieniach publicznych zgodnej z odpowiednimi przepisami UE. Ustawę tę przyjęto w dniu 19 września 2019 r. Po raz pierwszy zapewniono w niej narzędzia na potrzeby bardziej strategicznych zamówień publicznych z uwzględnieniem aspektów zrównoważoności, takich jak koszty całego cyklu życia oraz względy środowiskowe, społeczne i związane z innowacjami. Ponadto Komisja Europejska podjęła znaczne wysiłki na rzecz promowania przejrzystości procedur udzielania zamówień publicznych przez ustanowienie platform elektronicznych stanowiących punkt kompleksowej obsługi na potrzeby przetargów. Na przykład podczas drugiego posiedzenia Komitetu ds. Zamówień Rządowych w ramach CETA Kanada zdała sprawozdanie z dotychczasowych postępów w tworzeniu pojedynczego punktu dostępu, który zapewni przedsiębiorstwom dostęp do wszystkich postępowań o udzielenie zamówienia publicznego objętych CETA. Komisja Europejska poczyniła dalsze kroki, aby poprawić komunikację na temat zamówień publicznych w ramach umów handlowych UE. W 2019 r. Komisja Europejska opublikowała nowy podręcznik dotyczący zamówień rządowych w Kanadzie. Centrum UE–Japonia ds. Współpracy Przemysłowej, sponsorowane przez Komisję Europejską i japońskie ministerstwo gospodarki, uruchomiło punkt informacyjny na temat UPG między UE a Japonią, którego zadaniem jest wspieranie unijnych MŚP i udzielanie im wskazówek w zakresie wyszukiwania informacji. Poza seminariami internetowymi Centrum opublikowało zestawienie informacji i wytyczne dotyczące zamówień publicznych. Komisja Europejska zapewniła również unijnym nabywcom publicznym wskazówki dotyczące traktowania ofert z państw trzecich, na podstawie których przestrzegane są zobowiązania podjęte przez UE w poszczególnych umowach handlowych. Aby wnieść wkład w negocjacje handlowe UE dotyczące zamówień publicznych, Komisja Europejska przedstawiła nową bazę danych Międzynarodowej Inicjatywy Zamówień Publicznych (International Public Procurement Initiative, IPPI), pierwszą na świecie kompleksową bazę szczegółowych danych dotyczących zamówień publicznych i barier w zamówieniach międzynarodowych. Baza ta jest najpełniejszą tego rodzaju bazą danych – zawiera informacje o prawie 40 mln zamówień publicznych. Jak dotąd baza danych obejmuje tylko jednego preferencyjnego partnera handlowego, Kanadę. Innowacyjne rozwiązania z Europy Południowej trafiają do Peru Portugalski producent sprzętu budowlanego BERD / „One Bridge, One Solution” buduje w Peru 125 mostów modułowych, pomagając w tym państwie w odbudowie dróg i infrastruktury po klęsce żywiołowej, jaką była powódź wywołana El Niño. Jest to możliwe dzięki temu, że BERD wygrał przetarg publiczny na kwotę 15 mln EUR ogłoszony przez peruwiańskie Ministerstwo Transportu i Komunikacji. Za pośrednictwem swojego podmiotu zależnego Green Power Peru włoskie przedsiębiorstwo Enel zarządza w Peru 10 elektrowniami (wodnymi, wiatrowymi i słonecznymi), a w 2019 r. zrealizowało 37 projektów związanych ze zrównoważonym rozwojem z udziałem 8 000 beneficjentów w tym państwie. Przedsiębiorstwo Enel Peru wygrało w Peru przetargi na dwa największe projekty dotyczące odnawialnych źródeł energii – parku fotowoltaicznego Rubi i farmy wiatrowej Wayra I. Obie firmy czerpią korzyści z umowy handlowej między UE a Peru, która obowiązuje od 2013 r. Doprowadziła ona do powstania solidniejszych i bardziej przejrzystych ram prawnych w dziedzinie zamówień publicznych i inwestycji oraz zapewnienia, aby europejscy dostawcy i ich produkty nie byli dyskryminowani w porównaniu z oferentami lokalnymi. W umowie tej promuje się również systemy handlu na rzecz zrównoważonej polityki energetycznej.

6.3 Prawa własności intelektualnej 93 % wszystkich towarów i usług, które są eksportowane z UE, jest objęte przynajmniej jednym prawem własności intelektualnej. W badaniu przeprowadzonym przez Europejski Urząd Patentowy i Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej, które opublikowano we wrześniu 2019 r., stwierdzono, że w 2016 r. na sektory towarów i usług intensywnie korzystające z praw własności intelektualnej przypadało 86 % przywozu do UE i 93 % wywozu z UE. Prawa własności intelektualnej w umowach handlowych UE Umowy handlowe UE mają na celu zapewnienie skutecznej ochrony praw własności intelektualnej uprawnionych z UE w krajach będących partnerami handlowymi oraz umożliwienie uprawnionym egzekwowania ich praw. Zamiast znoszenia taryf celnych w umowie nakłada się na strony wiążące postanowienia i zasady określone w rozdziale dotyczącym praw własności intelektualnej. Obejmują one między innymi prawa autorskie, znaki towarowe, wzory, patenty, odmiany roślin, informacje niejawne (tajemnice przedsiębiorstwa), egzekwowanie praw w postępowaniu cywilnym oraz podczas kontroli granicznej. W postanowieniach dotyczących praw własności intelektualnej w umowach handlowych zwykle nakłada się na strony wymóg przestrzegania odpowiednich traktatów i konwencji międzynarodowych, takich jak zawarte w ramach WTO Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS) i Konwencja o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO), lub postanowienia te wykraczają poza te zasady. Wdrażanie zobowiązań w zakresie praw własności intelektualnej zawartych w umowach handlowych UE Aby ocenić skuteczność umów handlowych UE w chronieniu praw własności intelektualnej, Komisja Europejska monitoruje ustawodawstwo swoich partnerów handlowych w tej dziedzinie, ze szczególnym naciskiem na faktyczne egzekwowanie przepisów. Regularnie kontaktuje się ze stowarzyszeniami przedsiębiorców w UE i w innych częściach świata, weryfikuje wszelkie skargi i, jeżeli uzna je za uzasadnione, informuje o nich odpowiednie organy instytucjonalne swoich partnerów handlowych, takie jak Podkomitet ds. Własności Intelektualnej lub dialogi w sprawie praw własności intelektualnej ustanowione na podstawie umów handlowych UE. Przykłady kwestii podniesionych przez Komisję Europejską w 2019 r.: – Umowa o wolnym handlu między UE a Koreą Południową: UE wyraziła zastrzeżenia dotyczące braku wynagrodzenia dla artystów wykonawców i producentów nagrań za publiczne odtwarzanie ich utworów muzycznych. – Układ o stowarzyszeniu między UE a Kolumbią, Peru i Ekwadorem: UE wyraziła zastrzeżenia dotyczące wymogów Ekwadoru w zakresie lokalizowania produkcji opatentowanych produktów. Na wniosek UE Ekwador zniósł te wymogi. – Strefa wolnego handlu między UE a Ukrainą: UE wyraziła zastrzeżenia dotyczące szeregu projektów ustaw (ostatecznie porzuconych), które ograniczałyby zdolność patentową i uniemożliwiałyby ochronę niektórych substancji i nowych zastosowań leków. 7. MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) stanowią filar gospodarki UE. Stanowią one 99 % wszystkich przedsiębiorstw unijnych i 87 % eksportujących przedsiębiorstw unijnych. Eksportujące MŚP zapewniają ponad 13 mln miejsc pracy w UE, przy czym udział towarów i usług jest podobny. Na poniższym wykresie przedstawiono eksporterów towarów z UE-27 według wielkości przedsiębiorstwa, liczby przedsiębiorstw i wartości wywozu: w 2017 r. (najnowsze dostępne dane) ponad 700 000 przedsiębiorstw z UE-27 sprzedawało towary poza UE, z czego 615 000 stanowiły MŚP, na które przypada 28–30 % wartości wywozu z UE. Rys. 15: eksporterzy towarów z UE-27 według wielkości przedsiębiorstwa, liczby przedsiębiorstw i wartości wywozu, 2017 r.

Źródło: główny ekonomista Komisji / Dyrekcji Generalnej ds. Handlu; obliczenia oparte na bazie danych Eurostatu dotyczących handlu według cech przedsiębiorstw (TEC). W dostępnych informacjach dotyczących wywozu dokonywanego przez MŚP do partnerów handlowych, w tym preferencyjnych, znajdują się luki, ponieważ tylko około połowa państw członkowskich UE przekazuje informacje na temat wywozu z podziałem na wielkość przedsiębiorstwa i z podziałem na partnerów handlowych. Baza danych Eurostatu dotyczących handlu według cech przedsiębiorstw (TEC) jest bardziej kompleksowa niż baza danych dotyczących handlu usługami według cech przedsiębiorstw (STEC) między innymi dlatego, że nie wszystkie państwa członkowskie przekazują dane w ramach STEC. Projekt pilotażowy Eurostatu dotyczący udziału MŚP w handlu usługami(STEC) ma na celu dostarczenie większej ilości informacji na temat cech przedsiębiorstw. Najnowsze dowody empiryczne wskazują jednak, że w latach 2014–2017 liczba unijnych MŚP eksportujących poza UE stale rosła, tj. średnio o 6 %, podczas gdy całkowita liczba unijnych przedsiębiorstw eksportujących spadła o 8 %. Umowy handlowe UE mają kluczowe znaczenie dla eksportujących MŚP, ponieważ ułatwiają prowadzenie działalności za granicą dzięki usunięciu barier handlowych i niewydolnych rozwiązań, które w nieproporcjonalnym stopniu wpływają na mniejsze przedsiębiorstwa. Postępy w 2019 r. we wdrażaniu przepisów dotyczących MŚP w umowach handlowych – Zgodnie z zobowiązaniami zawartymi w odpowiednich umowach handlowych Kanada i Japonia utworzyły specjalne strony internetowe zawierające informacje dla MŚP. – Bazę danych Komisji Europejskiej dotyczących do