Komisja, Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa oraz państwa członkowskie podjęły również intensywne działania dyplomatyczne skierowane do głównych krajów pochodzenia i tranzytu, aby zapobiec dalszemu napływowi obywateli tych krajów przez Białoruś. Podjęto m.in. działania informacyjne skierowane do państw trzecich w celu zwalczania białoruskiej dezinformacji oraz uzyskania wsparcia na rzecz powrotu i readmisji obywateli tych państw. Nawiązano również bezpośrednie kontakty z liniami lotniczymi i organami lotnictwa cywilnego w celu zbadania, w jaki sposób można ograniczyć podróże na Białoruś, które nie są prowadzone w dobrej wierze.

To wsparcie finansowe i operacyjne zostało poparte działaniami w ramach polityki zagranicznej mającymi na celu rozwiązanie problemu instrumentalizacji migrantów i ograniczenie ich napływu. Działania te są podejmowane w kontekście napiętych obecnie stosunków z Białorusią w następstwie sfałszowanych wyborów prezydenckich w sierpniu 2020 r., a następnie rozpowszechnionych i nasilających się represjach reżimu Łukaszenki wobec własnych obywateli i przymusowego lądowania samolotu linii Ryanair. Oprócz kompleksowego pakietu sankcji gospodarczych i finansowych oraz zakazu lotów w przestrzeni powietrznej UE oraz zakazu dostępu przewoźników białoruskich do portów lotniczych UE w odpowiedzi na sfałszowane wybory i przekierowanie lotu linii Ryanair, Unia wprowadziła dodatkowe środki w odpowiedzi na instrumentalizację migrantów przez Białoruś. 9 listopada 2021 r. Rada przyjęła wniosek Komisji w sprawie częściowego zawieszenia umowy o ułatwieniach wizowych między UE a Białorusią. 15 listopada 2021 r. Rada zmieniła unijny system sankcji wobec Białorusi – Unia może teraz objąć sankcjami zarówno osoby fizyczne, jak i podmioty organizujące działania ułatwiające nielegalne przekraczanie granic UE lub uczestniczące w takich działaniach. Rada osiągnęła również porozumienie polityczne w sprawie piątego pakietu sankcji. 23 listopada 2021 r. Komisja przedstawiła wniosek mający na celu zapobieganie i ograniczanie działalności przewoźników, którzy zajmują się handlem ludźmi lub przemytem ludzi do UE lub ułatwiają takie działania.

Innym ważnym aspektem jest wsparcie operacyjne ze strony agencji UE. Na wniosek Litwy, od początku tego kryzysu, UE natychmiast zmobilizowała pomoc. Łotwa i Litwa otrzymały wsparcie operacyjne ze strony Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO), aby pomóc im w radzeniu sobie z sytuacją instrumentalizacji. EASO w szczególności pomaga w rozpatrywaniu wniosków o udzielenie azylu, zarządzaniu przyjmowaniem i tłumaczeniach ustnych. Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) i Europol również udzielają wsparcia państwom członkowskim, które zwróciły się o pomoc. W szczególności agencje UE oddelegowały ekspertów do przeprowadzania kontroli granicznej i działań wywiadowczych oraz pracują nad wzmocnieniem zdolności w zakresie powrotów i prowadzeniem operacji powrotowych. Wsparcie to doprowadziło już do znacznej liczby operacji powrotowych. Obecnie wsparcie obejmuje ponad 111 funkcjonariuszy straży granicznej, ponad 82 ekspertów ds. azylu oraz dwóch zaproszonych funkcjonariuszy Europolu. Agencje mogą obecnie nadal zwiększać wsparcie operacyjne i ważne jest, aby wymienione trzy państwa członkowskie w pełni korzystały z tego wsparcia.

W wyniku tej instrumentalizacji w ciągu 2021 r. do 21 listopada na terytorium Łotwy, Litwy i Polski przedostało się w sposób niedozwolony 7 831 obywateli państw trzecich, w porównaniu z 257 osobami w całym 2020 r. Ponadto złożono 2 676 wniosków o udzielenie azylu na Litwie, 579 wniosków na Łotwie i 6 730 wniosków w Polsce. Co więcej, te trzy państwa członkowskie zapobiegły próbom przekroczenia granicy przez 42 741 osób. Jakkolwiek trudno podać dokładne szacunki, na Białorusi może obecnie przebywać nawet do 10 000 kolejnych migrantów, a codziennie przybywają nowe osoby.

Wspomniana instrumentalizacja migrantów przez Białoruś doprowadziła do trudnej sytuacji tych osób w pobliżu granicy między Unią Europejską a Białorusią. Działania Białorusi doprowadziły do kryzysu humanitarnego, a wiele ofiar śmiertelnych zostało już potwierdzonych. Główna odpowiedzialność za rozwiązanie tego kryzysu spoczywa na Białorusi. Jest ona związana konwencją genewską, w tym zasadą non-refoulement, i przystąpiła do inicjatywy Global Compact. W związku z tym, jakkolwiek UE będzie nadal wnosić wkład w pomoc humanitarną dla potrzebujących na terytorium Białorusi, Białoruś musi zapewnić odpowiednią ochronę uchodźcom na swoim terytorium i w tym celu współpracować z Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) i Międzynarodową Organizacją ds. Migracji (IOM). Komisja i Europejska Służba Działań Zewnętrznych ściśle współpracują z Organizacją Narodów Zjednoczonych i jej wyspecjalizowanymi agencjami oraz z odpowiednimi organizacjami praw człowieka, aby zapobiec dalszemu pogłębianiu się kryzysu humanitarnego, również w obliczu pogarszających się warunków pogodowych.

Białoruś zagraża Unii, zwłaszcza Łotwie, Litwie i Polsce, podejmując działania prowadzące do bezprecedensowego wzrostu liczby nielegalnych przekroczeń granicy z Białorusi. W ostatnich latach liczba prób nielegalnego przekraczania granic zewnętrznych z Białorusi do UE była znikoma, jednak od lata 2021 r. stale rośnie. Działania te stanowią atak hybrydowy, który świadczy o zdecydowanych próbach wywołania ciągłego i przedłużającego się kryzysu w ramach szeroko zakrojonych, skoordynowanych wysiłków służących destabilizacji Unii Europejskiej oraz osłabieniu społeczeństwa i kluczowych instytucji. Działania te stanowią rzeczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa Unii.

W związku z tym, że Łotwa, Litwa i Polska znajdują się w sytuacji nadzwyczajnej charakteryzującej się nagłym napływem obywateli państw trzecich, którzy są traktowani instrumentalnie przez Białoruś do celów politycznych, Komisja, jako jeden z planowanych konkretnych środków, przedstawia wniosek dotyczący tymczasowych środków nadzwyczajnych na podstawie art. 78 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Działanie to stanowi również odpowiedź na wniosek dotkniętych napływem migrantów państw członkowskich o umożliwienie im korzystania ze środków tymczasowych w celu skutecznego zaradzenia nadzwyczajnej sytuacji migracyjnej na zewnętrznych granicach UE. Jest to zatem reakcja na hybrydowy atak na całą UE.

W konkluzjach Rady Europejskiej z 21 i 22 października 2021 r. podkreślono, że Unia Europejska nie wyraża zgody na jakiekolwiek próby instrumentalizacji migrantów przez państwa trzecie do celów politycznych. Przywódcy zobowiązali się do dalszego przeciwdziałania trwającemu atakowi hybrydowemu zainicjowanemu przez białoruski reżim. Przypomnieli również o potrzebie zapewnienia skutecznych powrotów i pełnego wdrożenia umów i ustaleń o readmisji, przy wykorzystaniu zdolności skutecznego wywierania nacisku. Stwierdzili oni, że Unia Europejska jest nadal zdecydowana zapewnić skuteczną kontrolę swoich granic zewnętrznych. W tym kontekście Rada Europejska zwróciła się do Komisji o zaproponowanie wszelkich niezbędnych zmian w unijnych ramach prawnych i konkretnych środków wraz z odpowiednim wsparciem finansowym w celu zapewnienia natychmiastowej i odpowiedniej reakcji zgodnie z prawem UE i zobowiązaniami międzynarodowymi, w tym poszanowania praw podstawowych.

W ramach tej procedury zainteresowane państwa członkowskie powinny mieć możliwość wymagania, aby rejestracja i składanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej odbywały się w określonych punktach rejestracji znajdujących się w pobliżu granicy, w tym ewentualnie na wyznaczonych do tego celu przejściach granicznych. Pozwoliłoby to na bardziej uporządkowane zarządzanie przepływami i jest zgodne z możliwościami, jakie już oferuje dyrektywa w sprawie procedur azylowych.

Wielu migrantów utknęło jednak na terytorium trzech wymienionych państw członkowskich, sytuacja po białoruskiej stronie granicy jest nadal niestabilna, a napływ nielegalnych migrantów wciąż się utrzymuje. Aby zapewnić spójne podejście do środków kontroli granicznej w obecnej sytuacji nadzwyczajnej oraz umożliwić Łotwie, Litwie i Polsce zarządzanie obecnymi przepływami, ale również postępowanie wobec osób już przebywających na ich terytoriach, w niniejszym wniosku ustanawia się nadzwyczajną procedurę zarządzania migracją i azylem w odniesieniu do obywateli państw trzecich zatrzymanych lub znalezionych w pobliżu granicy z Białorusią w następstwie nielegalnego wjazdu lub po stawieniu się na przejściach granicznych.

W obliczu ataku hybrydowego Łotwa, Litwa i Polska zostały zmuszone do ograniczenia do minimum ruchu granicznego poprzez ograniczenie liczby otwartych przejść granicznych w celu zapobiegania niedozwolonemu wjazdowi oraz ochrony bezpieczeństwa narodowego i integralności terytorialnej.

Niniejszy wniosek jest spójny z potrzebą utrzymania zmniejszonej presji ze strony przybywających osób o nieuregulowanym statusie i utrzymania silnych granic zewnętrznych zgodnie z kompleksowym podejściem określonym w nowym pakcie o migracji i azylu. Uzupełnia on kodeks graniczny Schengen i zbliżającą się reformę Schengen, w ramach której Komisja zamierza zaproponować stałe ramy reagowania na możliwe sytuacje instrumentalizacji, które w przyszłości nadal mogą stanowić wyzwanie dla Unii. Jego celem jest również ograniczenie dalszego napływu nielegalnych migrantów i presji wywieranej na strefę Schengen. Sprawnie podejmowane są kwestie dotyczące szybkich i skutecznych powrotów oraz readmisji w sytuacji instrumentalizacji, zgodnie z kompleksowym podejściem do zarządzania migracją określonym w nowym pakcie o migracji i azylu. Wniosek jest również spójny z działaniami zewnętrznymi Unii, takimi jak unijne środki ograniczające, i powinien być stosowany równolegle z tymi działaniami. Niniejszy wniosek stanowi część kompleksowego zestawu działań UE mających na celu przeciwdziałanie atakowi hybrydowemu i sztucznie wywieranej presji migracyjnej na granicach UE.

Łotwa, Litwa i Polska zintensyfikowały ochronę granic i inne środki kontroli granicznej w celu ochrony integralności i bezpieczeństwa Unii. Ponadto muszą zarządzać napływem obywateli państw trzecich na ich granice. W ramach tych środków wymienione państwa członkowskie zostały zmuszone przez obecne okoliczności do ograniczenia liczby otwartych przejść granicznych i oddelegowały znaczną liczbę funkcjonariuszy straży granicznej do nadzorowania zielonej granicy.

Przepisy dyrektywy w sprawie procedur azylowych nie są dostosowane do reagowania na sytuacje, w których integralność i bezpieczeństwo Unii są zagrożone w wyniku instrumentalizacji migrantów. Z tego powodu w niniejszym wniosku ustanawia się tymczasową nadzwyczajną procedurę zarządzania migracją i azylem, dostosowaną do potrzeb zainteresowanych państw członkowskich w obecnej sytuacji. Procedura zarządzania migracją i azylem w sytuacjach nadzwyczajnych oraz inne środki przewidziane w niniejszej decyzji mają pomóc zainteresowanym państwom członkowskim w podjęciu kroków niezbędnych do skutecznego reagowania na wrogie działania państwa trzeciego zgodnie z podstawowymi wartościami Unii.

Wniosek przewiduje wprowadzenie rozwiązań, które zapewnią prawo do ubiegania się o ochronę w sposób rzeczywisty i skuteczny poprzez zapewnienie wystarczającej liczby miejsc, w których wnioskodawcy będą mogli formalnie złożyć wniosek o udzielenie azylu. W celu zagwarantowania dostępu do procedury azylowej Łotwa, Litwa i Polska są zobowiązane należycie informować obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców w języku zrozumiałym dla danej osoby lub w języku, co do którego można zasadnie przypuszczać, że jest dla danej osoby zrozumiały, o stosowanych środkach, dostępnych punktach rejestracji i składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, w szczególności o tym, gdzie znajduje się najbliższy punkt, w którym dana osoba może złożyć taki wniosek, o możliwości odwołania się od decyzji podjętej w sprawie wniosku oraz o okresie obowiązywania środków.

Aby pomóc Łotwie, Litwie i Polsce w radzeniu sobie z obecnym napływem obywateli państw trzecich, wniosek przewiduje możliwość odstąpienia od stosowania dyrektywy 2008/115/WE w odniesieniu do obywateli państw trzecich i bezpaństwowców, których wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został odrzucony zgodnie z procedurą określoną w art. 2 niniejszego wniosku. W odniesieniu do obywateli państw trzecich, którzy nie złożyli wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, Łotwa, Litwa i Polska mogą stosować przepisy art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy powrotowej. Odstępstwo określone w art. 3 niniejszego wniosku ma na celu ustanowienie mechanizmu podobnego do odstępstwa określonego w art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy powrotowej w szczególności w odniesieniu do tych obywateli państw trzecich i bezpaństwowców, których wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został odrzucony zgodnie z procedurą określoną w art. 2 niniejszego wniosku.

W przypadku sytuacji związanej z instrumentalizacją, gdy dochodzi do nagłego napływu obywateli państw trzecich, państwo członkowskie może mieć trudności ze spełnieniem norm w zakresie świadczeń materialnych w ramach przyjmowania. Łotwa, Litwa i Polska muszą jednak zadbać o to, aby wszelkie działania były podejmowane z poszanowaniem podstawowych gwarancji humanitarnych, tj. obejmowały m.in. zapewnienie obywatelom państw trzecich przebywającym na ich terytorium żywności, wody, odzieży, odpowiedniej opieki medycznej, wsparcia na rzecz osób wymagających szczególnego traktowania, a także tymczasowego schronienia, na co wskazał także Europejski Trybunał Praw Człowieka w ostatnich postanowieniach dotyczących środków tymczasowych w odniesieniu do tych państw członkowskich.

Łotwa, Litwa i Polska mogą również rozszerzyć stosowanie przepisów określonych w art. 46 ust. 6 dyrektywy w sprawie procedur azylowych, który umożliwia państwom członkowskim ograniczenie automatycznego skutku zawieszającego w przypadku odwołania, w odniesieniu do wszystkich procedur granicznych i w zamian przyznać sądowi uprawnienia do orzekania, czy wnioskodawca może pozostać na terytorium, pod warunkiem że przestrzegane są gwarancje przewidziane w art. 46 ust. 7 i 8.

Ponadto Łotwa, Litwa i Polska mogą przedłużyć czas trwania procedury granicznej do szesnastu tygodni. Decyzję w sprawie wniosku, w tym w sprawie ewentualnego odwołania od decyzji administracyjnej, należy podjąć w ciągu tych szesnastu tygodni. Podobnie jak w przypadku przedłużenia terminu rejestracji, o którym mowa powyżej, biorąc pod uwagę rodzaj i nagły charakter działań Białorusi, można rozważyć dłuższy czas trwania procedury granicznej w celu pomocy państwom członkowskim w związku z instrumentalizacją migrantów. Państwa członkowskie, których to dotyczy, mogą potrzebować czasu na reorganizację swoich zasobów i zwiększenie swoich zdolności, m.in. przy wsparciu ze strony agencji UE. Ponadto liczba spraw do rozpatrzenia w ramach procedury granicznej będzie większa niż w normalnych okolicznościach (ponieważ co do zasady wszyscy wnioskodawcy mogą podlegać tej procedurze). Przedłużenie tego terminu pomoże zatem państwu członkowskiemu stosować fikcję prawną dotyczącą odmowy wjazdu przez dłuższy okres, a jednocześnie zapewni większą elastyczność, która pozwoli sprostać zwiększonemu obciążeniu pracą.

W ramach szczególnej procedury azylowej wniosek umożliwia Łotwie, Litwie i Polsce stosowanie procedury granicznej w trybie przyspieszonym w celu podejmowania decyzji w sprawie dopuszczalności i merytorycznej treści wszystkich wniosków, z wyjątkiem przypadków, w których wnioskodawcom mającym szczególne problemy zdrowotne nie można zapewnić odpowiedniego wsparcia. Środek ten ograniczy możliwość poddawania przez Białoruś instrumentalizacji tych obywateli państw trzecich, wobec których nie można stosować procedury granicznej. Jak przewidziano w dyrektywie w sprawie procedur azylowych i wyraźnie stwierdzono w niniejszym wniosku, w trakcie procedury granicznej zastosowanie mają podstawowe zasady i gwarancje określone w rozdziale II dyrektywy w sprawie procedur azylowych, co służy zapewnieniu ochrony praw osób ubiegających się o ochronę międzynarodową przy jednoczesnym utrzymaniu prawa do azylu i poszanowaniu zasady non-refoulement. Ponadto wniosek przewiduje obowiązkowe priorytetowe traktowanie wniosków uzasadnionych oraz wniosków rodzin i dzieci.

Biorąc pod uwagę nagłą i niemożliwą do przewidzenia ingerencję/interwencję ze strony Białorusi, państwa członkowskie, których to dotyczy, muszą nie tylko zajmować się obywatelami państw trzecich przybywającymi na ich granice, ale także przekierowywać zasoby na ochronę swojej integralności terytorialnej. W związku z tym zainteresowane państwa członkowskie mogą potrzebować czasu na reorganizację swoich zasobów i zwiększenie swoich zdolności, m.in. przy wsparciu ze strony agencji UE.

Zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy w sprawie procedur azylowych państwo członkowskie może wymagać, aby wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej były składane w wyznaczonym miejscu. Dyrektywa nie określa jednak, gdzie ma się odbywać rejestracja. Art. 6 ust. 1 dyrektywy zawiera jedynie wymóg, aby w przypadku gdy osoba występuje z wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej, wniosek został zarejestrowany. Państwa członkowskie mogą zatem wyznaczyć jako miejsce rejestracji i składania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej specjalne punkty rejestracji, które mogą obejmować przejścia graniczne. Zgodnie z art. 6 ust. 2 państwa członkowskie zapewniają, aby wnioskodawcy mieli rzeczywistą możliwość jak najszybszego złożenia wniosku, z którym wystąpili. Z tego względu oraz w celu zapewnienia rzeczywistego i skutecznego dostępu do procedury azylowej Łotwa, Litwa i Polska muszą zapewnić wyznaczenie i otwarcie w tym celu wystarczającej liczby punktów rejestracji, w tym przejść granicznych, oraz zadbać o to, aby wnioskodawcy otrzymywali informacje o lokalizacji najbliższych punktów, w których można złożyć wniosek.

Ponieważ skutki działań Białorusi mogą z łatwością rozprzestrzenić się i wywrzeć wpływ na sąsiednie państwa członkowskie i Unię Europejską w szerszym zakresie (co nawet może być zakładanym celem tych działań), należy przewidzieć środki umożliwiające udzielanie wsparcia na poziomie UE. Jeżeli Łotwa, Litwa i Polska wystąpią o wsparcie ze strony agencji UE, priorytetem dla agencji powinno być wsparcie operacyjne. Dotyczy to w szczególności Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO), który może pomóc w rejestracji i rozpatrywaniu wniosków, zapewnić kontrolę przesiewową migrantów wymagających szczególnego traktowania, udzielać wsparcia w opracowywaniu i wprowadzaniu odpowiednich norm w ośrodkach recepcyjnych oraz w zarządzaniu tymi ośrodkami; a także wsparcia ze strony Fronteksu, który może wspierać działania w zakresie kontroli granicznej, w tym kontroli przesiewowej i operacji powrotowych, lub wsparcia ze strony Europolu, który może zapewnić dane wywiadowcze.

(3)Pozostałe przepisy

Wniosek zawiera również przepisy dotyczące współpracy między Komisją, państwami członkowskimi i agencjami UE, obowiązku dalszego przekazywania przez państwa członkowskie odpowiednich danych i statystyk za pośrednictwem unijnej sieci ds. reagowania w obszarze migracji i na wypadek kryzysu migracyjnego, a także przepisy zobowiązujące Komisję do regularnej oceny sytuacji. Zawiera on również przepis dotyczący zakresu podmiotowego, gwarantujący, że osoby przybyłe przed przyjęciem niniejszej decyzji, lecz także w kontekście instrumentalizacji, których wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej nie zostały jeszcze zarejestrowane lub w odniesieniu do których nie rozpoczęto jeszcze procedury powrotu, będą objęte przepisami decyzji i będą mogły z nich korzystać. Zapewni to tym obywatelom państw trzecich pewność prawa i przewidywalność w odniesieniu do mających zastosowanie przepisów proceduralnych. Kilka motywów dotyczy zmiennej geometrii w odniesieniu do kwestii uczestniczenia Irlandii i Danii w decyzji będącej przedmiotem niniejszego wniosku. Państwa członkowskie, których dotyczy decyzja będąca przedmiotem niniejszego wniosku, są zobowiązane do zaprzestania stosowania wszelkich środków w przypadku ustania sytuacji nadzwyczajnej.

•Podstawa prawna

Niniejszy wniosek obejmuje środki tymczasowe na rzecz trzech państw członkowskich (Łotwy, Litwy i Polski), które stoją w obliczu sytuacji nadzwyczajnej charakteryzującej się nagłym napływem obywateli państw trzecich, spowodowanym instrumentalizacją migrantów. Niezbędne tymczasowe środki wsparcia mogą wykraczać poza wspólny europejski system azylowy. W związku z tym właściwą podstawą prawną do przyjęcia tych środków tymczasowych przez Radę, po konsultacji z Parlamentem Europejskim, jest art. 78 ust. 3 TFUE.

Zgodnie z orzecznictwem TSUE pojęcie „środków tymczasowych” w rozumieniu art. 78 ust. 3 TFUE jest wystarczająco szerokie, aby można było przyjąć wszystkie środki tymczasowe niezbędne do skutecznego i szybkiego zareagowania na sytuację nadzwyczajną charakteryzującą się nagłym napływem obywateli państw trzecich, w tym przypadku spowodowanym instrumentalizacją migrantów do celów politycznych. Środki te mogą również, co do zasady, stanowić odstępstwo od przepisów aktów ustawodawczych. Zasadniczo Komisja i Rada dysponują szerokim zakresem uznania przy wyborze wprowadzanych środków, o ile środki te stanowią szybką i skuteczną reakcję na szczególną sytuację nadzwyczajną. Środki te mogą być zmieniane i dostosowywane, o ile zachowają swój tymczasowy charakter.

W związku z tym, zgodnie ze wspomnianym orzecznictwem, wniosek obejmuje szczególne środki tymczasowe w obszarach regulowanych dyrektywą w sprawie procedur azylowych (w zakresie rejestracji, formalnego składania wniosków i procedury granicznej), dyrektywą w sprawie warunków przyjmowania i dyrektywą powrotową, wraz z niezbędnymi zabezpieczeniami mającymi zapewnić poszanowanie praw podstawowych, oraz środki wsparcia operacyjnego ze strony agencji Unii Europejskiej na rzecz zainteresowanych państw członkowskich, dostępne na ich wniosek.

•Pomocniczość

Postanowienia tytułu V TFUE dotyczącego przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości powierzają określone kompetencje w tym zakresie Unii Europejskiej. Kompetencje te należy wykonywać zgodnie z art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej, tzn. tylko wówczas i tylko w takim zakresie, w jakim cele proponowanych działań nie mogą być osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast z uwagi na rozmiary lub skutki proponowanych działań możliwe jest lepsze ich osiągnięcie na poziomie Unii Europejskiej.

Należy uznać, że sytuacja, w której integralność terytorialna i bezpieczeństwo państw członkowskich są zagrożone wskutek nagłego napływu obywateli państw trzecich, spowodowanego aktywnymi działaniami państwa trzeciego ułatwiającymi przyjazd tych obywateli, wywiera wpływ na całą UE, w związku z czym wymaga rozwiązań i wsparcia na poziomie UE. Wszystkie państwa członkowskie muszą szybko zareagować i wspólnie zapewnić wsparcie danemu państwu członkowskiemu. Osiągnięcie tych celów wymaga działań na poziomie UE, ponieważ cele te mają charakter transgraniczny. Nie ulega wątpliwości, że działania podejmowane przez poszczególne państwa członkowskie nie mogą stanowić satysfakcjonującej odpowiedzi na potrzebę przyjęcia wspólnego podejścia UE do wspólnego problemu. Takie wspólne podejście nie może zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie działające indywidualnie, natomiast ze względu na rozmiary i skutki decyzji, będącej przedmiotem niniejszego wniosku, można je lepiej osiągnąć na poziomie Unii. Unia musi zatem podjąć działania i wprowadzać środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej.

•Proporcjonalność

Zgodnie z zasadą proporcjonalności, określoną w art. 5 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej, decyzja, która jest przedmiotem niniejszego wniosku, określa dokładne warunki, w jakich można stosować szczególne przepisy proceduralne w dziedzinie azylu, a także zakres i okres stosowania takich przepisów oraz niezbędne zabezpieczenia.

Wszystkie elementy środków, jakie proponuje się w celu zaradzenia szczególnej sytuacji związanej z instrumentalizacją migrantów, ograniczają się do tego, co jest konieczne, aby państwa członkowskie mogły zarządzać sytuacją w sposób uporządkowany i skuteczny, przy jednoczesnym zapewnieniu równego traktowania pod względem praw i gwarancji dla wnioskodawców. Okres obowiązywania tych środków jest również ograniczony do tego, co jest absolutnie niezbędne, aby umożliwić odpowiednim państwom członkowskim zaradzenie sytuacji zagrażającej ich bezpieczeństwu lub integralności terytorialnej.

We wniosku przewidziano ustanowienie zabezpieczeń dotyczących stosowania odstępstw. Środki te proponuje się wraz z innymi środkami oraz na etapie, kiedy działania w ramach polityki zagranicznej zaczynają przynosić rezultaty, aby pomóc państwom członkowskim, których to dotyczy, w opanowaniu sytuacji, w szczególności zważywszy na znaczną liczbę obywateli państw trzecich wciąż przybywających do tych trzech państw członkowskich z Białorusi oraz znaczną liczbę migrantów nadal przebywających na granicy UE z Białorusią. Komisja proponuje je jako środki o charakterze nadzwyczajnym i wyjątkowym, ograniczone w czasie, do zastosowania w trybie pilnym.

Szczególne środki w tych aspektach regulowane dyrektywą w sprawie procedur azylowych i dyrektywą powrotową są proporcjonalne, przy czym wprowadza się szereg zabezpieczeń zapewniających równowagę między pilnymi potrzebami zainteresowanych państw członkowskich wynikającymi z konieczności opanowania sytuacji związanej z instrumentalizacją a niezbędną ochroną obywateli państw trzecich podlegających instrumentalizacji.

•Wybór instrumentu

Podstawa prawna niniejszego wniosku, którą stanowi art. 78 ust. 3 TFUE, wymaga przyjęcia decyzji Rady, po konsultacji z Parlamentem Europejskim.

•Prawa podstawowe