UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1021 dotyczącym trwałych zanieczyszczeń organicznych („rozporządzenie dotyczące TZO”) wdrożono zobowiązania podjęte przez Unię na mocy Konwencji sztokholmskiej w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych („konwencja sztokholmska”), zatwierdzonej decyzją Rady 2006/507/WE, oraz na mocy Protokołu do Konwencji z 1979 r. w sprawie transgranicznego zanieczyszczenia powietrza na dalekie odległości dotyczącego trwałych zanieczyszczeń organicznych („protokół dotyczący TZO”), zatwierdzonego decyzją Rady 2004/259/WE.

Podstawowym celem wniosku jest wdrożenie, w odniesieniu do substancji objętych jego zakresem, międzynarodowych zobowiązań UE wynikających z konwencji sztokholmskiej, a w szczególności zobowiązań wynikających z rozporządzenia dotyczącego TZO. Dlatego też głównym celem wniosku jest ochrona zdrowia ludzi i środowiska przed niekorzystnym wpływem substancji TZO oraz wyeliminowanie lub zminimalizowanie emisji TZO z odpadów. Biorąc to pod uwagę, ogólnym celem niniejszej inicjatywy jest również zapewnienie, w możliwym zakresie, optymalnej równowagi z ambicjami Europejskiego Zielonego Ładu, aby osiągnąć nietoksyczne cykle materiałowe, zwiększyć recykling i obieg zamknięty oraz ograniczyć emisje gazów cieplarnianych.

Problemy powodowane przez substancje TZO są związane z ich nieodłącznymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi, ze sposobem i miejscem ich stosowania oraz ze szkodliwym wpływem ich stopniowego uwalniania na zdrowie ludzi, ekosystemy i usługi, które te ekosystemy zapewniają. Uznaje się, że wszystkie substancje TZO w taki czy inny sposób wywierają niekorzystny, zazwyczaj długotrwały wpływ na organizmy żywe. Utrzymują się one przez bardzo długi czas w środowisku i w naszych organizmach, i mogą być przenoszone w niezmienionej postaci do niemal każdego odległego miejsca na kuli ziemskiej, daleko od miejsca, w którym zostały wyprodukowane lub zastosowane.

Mówiąc konkretniej, celem niniejszej inicjatywy jest aktualizacja, w odniesieniu do niektórych substancji i grup substancji, dopuszczalnych wartości stężenia określonych w załącznikach IV i V do rozporządzenia dotyczącego TZO, które określają sposób postępowania z odpadami zawierającymi TZO, w szczególności to, czy mogą one zostać poddane recyklingowi, czy też powinny zostać zniszczone lub nieodwracalnie przekształcone. Niniejsza aktualizacja służy dostosowaniu załączników IV i V do konwencji sztokholmskiej oraz do załącznika I do rozporządzenia dotyczącego TZO poprzez ujednolicenie z wymienionymi w nich substancjami i wprowadzenie dla nich dopuszczalnych wartości stężenia. W niniejszej aktualizacji do postępu naukowo-technicznego dostosowano również dopuszczalne wartości dla niektórych substancji, które są już wymienione.

Gospodarka odpadami zawierającymi TZO, w tym ich recykling, jeżeli jest to możliwe, powinna być prowadzona w sposób bezpieczny dla środowiska, z minimalnym wpływem na zdrowie ludzi i środowisko. Powstałe w ten sposób surowce wtórne powinny zawsze nadawać się do bezpiecznego użycia i być odpowiednie do celu oraz, w największym możliwym stopniu, wolne od substancji toksycznych. Powinny one również minimalizować stopień uwalniania substancji toksycznych do środowiska, a tym samym przyczyniać się do dążenia do osiągnięcia zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń poprzez zmniejszenie ich wpływu na środowisko i zdrowie. Aby osiągnąć ten cel, muszą być dostępne odpowiednie, najnowocześniejsze technologie sortowania i dekontaminacji.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Obecne przepisy Unii dotyczące zarządzania trwałymi zanieczyszczeniami organicznymi ustanowiono w rozporządzeniu dotyczącym TZO. Ponadto zobowiązania unijne dotyczące wywozu trwałych zanieczyszczeń organicznych zostały wdrożone rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 649/2012.

Wniosek zmienia załączniki IV i V do rozporządzenia dotyczącego TZO, realizuje zobowiązania Unii w kontekście konwencji sztokholmskiej i protokołu dotyczącego TZO oraz jest zgodny z Konwencją bazylejską o kontroli transgranicznego przemieszczania i usuwania odpadów niebezpiecznych. Wniosek wdraża, w odniesieniu do substancji objętych jego zakresem, zobowiązanie stron konwencji bazylejskiej do zapewnienia bezpiecznej dla środowiska gospodarki odpadami niebezpiecznymi i innymi odpadami. Wartości określone w załączniku IV do rozporządzenia dotyczącego TZO wdrażają na poziomie Unii koncepcję „niskich wartości zawartości TZO”, które wymieniono jako wartości niewiążące w bazylejskich „Ogólnych wytycznych technicznych w sprawie bezpiecznej dla środowiska gospodarki odpadami składającymi się z trwałych zanieczyszczeń organicznych, zawierającymi je lub zanieczyszczonymi nimi”.

• Spójność z innymi politykami Unii Wniosek jest zgodny z celem strategii w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności, polegającym na zminimalizowaniu i zastąpieniu, w miarę możliwości, chemikaliów, które mają długoterminowy wpływ na zdrowie ludzi i środowisko (jeden z rodzajów substancji potencjalnie niebezpiecznych) oraz na stopniowym wycofywaniu najbardziej szkodliwych chemikaliów w zastosowaniach, które nie są niezbędne dla społeczeństwa, w szczególności w produktach konsumenckich.

Podobnie wniosek jest spójny z celem przedstawionym w Europejskim Zielonym Ładzie polegającym na osiągnięciu neutralności klimatycznej w Europie do 2050 r., oraz z celem jakim jest wdrożenie nowego planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym w celu stymulowania rozwoju pionierskich rynków produktów neutralnych dla klimatu i produktów o zamkniętym cyklu życia w UE i poza nią. Wniosek jest również zgodny z komunikatem w sprawie planu działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń, w którym UE określiła wizję eliminacji zanieczyszczeń do 2050 r., zgodnie z którą zanieczyszczenie powietrza, wody i gleby zostanie ograniczone do poziomów nieuznawanych już za szkodliwe dla zdrowia i ekosystemów naturalnych, z poszanowaniem ograniczeń naszej planety.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

Podstawą wniosku jest art. 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej odnoszący się do ochrony środowiska, ponieważ środki uzgodnione w ramach konwencji sztokholmskiej w przeważającej mierze służą realizacji celu środowiskowego, a mianowicie wyeliminowaniu lub ograniczeniu emisji trwałych zanieczyszczeń organicznych.