KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 2.12.2020 COM(2020) 786 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Ochrona przed COVID-19 w okresie zimowym









1.Niestabilna sytuacja Zbliżając się do końca 2020 r., świat nadal zmaga się z rosnącą globalną pandemią. Chociaż więcej już wiadomo na temat wirusa SARS-CoV-2, a systemy opieki zdrowotnej w całej UE są lepiej przygotowane, duża liczba przypadków może szybko doprowadzić do przekroczenia możliwości nawet najlepiej przygotowanego szpitala i wykroczyć poza ramy przewidziane w najlepiej opracowanych strategiach. Co 17 sekund jedna osoba umiera w UE z powodu COVID-19. Zasadnicze znaczenie ma kontrolowanie rozprzestrzeniania się wirusa i zapobieganie dalszym zgonom i poważnym zachorowaniom. Zbliżający się sezon świąteczny stwarza szczególne zagrożenia w tej niestabilnej sytuacji ze względu na związane z nimi spadek temperatury i mniejszy dystans społeczny. To będzie zupełnie inny sezon świąteczny – taki, w którym odpowiedzialność indywidualna i zbiorowa pozwoli ratować życie. W niniejszym komunikacie przedstawiono zalecenia dla państw członkowskich mające na celu utrzymanie na niskim poziomie liczby przypadków COVID-19 i uniknięcie zaprzepaszczenia dotychczasowych postępów, poczynionych ogromnym kosztem. Kolejne zalecenia zostaną przedstawione na początku przyszłego roku, aby opracować kompleksowe ramy kontroli COVID-19 w oparciu o dotychczasową wiedzę i doświadczenie oraz najnowsze dostępne wytyczne naukowe. Rygorystyczne środki kontroli, wdrażane od marca br. przez państwa w całej UE w odpowiedzi na pierwszą falę pandemii, pozwoliły skutecznie spowolnić rozprzestrzenianie się wirusa oraz znacznie zmniejszyć liczbę przypadków COVID-19 i hospitalizacji, ratując ludzkie życie na całym kontynencie. W okresie letnim liczba zakażeń ustabilizowała się. Złagodzenie ograniczeń – częściowo ułatwione letnimi temperaturami – zapewniło bardzo potrzebny impuls dla dobrostanu społecznego Europejczyków oraz dla gospodarek szczególnie dotkniętych pandemią. Jesienny wzrost liczby przypadków wskazuje jednak na ryzyko nieprzewidywalności szybko zmieniającej się sytuacji epidemiologicznej oraz na konieczność uzależnienia łagodzenia środków zarówno od rozwoju pandemii, jak i od posiadania wystarczającej zdolności testowania, ustalania kontaktów zakaźnych i leczenia pacjentów. Służby zdrowia i pracownicy służb zdrowia znów znajdują się pod ogromną presją. W rezultacie wiele państw europejskich ponownie wprowadziło w październiku nowe środki izolacji i surowe ograniczenia społeczne. Najnowsze dane epidemiologiczne wskazują, że restrykcje związane z COVID-19 wprowadzone ponownie od października zaczynają skutkować ograniczeniem przenoszenia wirusa. Ponadto producenci szczepionek przeciwko COVID-19 zaczęli publikować obiecujące wyniki w zakresie skuteczności ochronnej. W ostatnich tygodniach Pfizer/BioNTech i Moderna ogłosili w prasie, że pierwsze wyniki wykazują wskaźnik skuteczności szczepionki wynoszący około 95 %, przy minimalnych skutkach ubocznych, po czym AstraZeneca ogłosiła, że jej potencjalna szczepionka wykazuje średnią skuteczność na poziomie 70 %. Te i inne szczepionki będą stopniowo poddawane rygorystycznemu procesowi kontroli przeprowadzanemu przez Europejską Agencję Leków w celu zapewnienia ich bezpieczeństwa i skuteczności. W ciągu najbliższych tygodni i pod warunkiem uzyskania pozytywnej niezależnej oceny naukowej powinno dojść do wydania pierwszego zezwolenia na bezpieczną i skuteczną szczepionkę przeciwko COVID-19 w UE, przy zapewnieniu, aby państwa członkowskie i ich obywatele mieli ostatecznie dostęp do szczepionek dzięki wcześniejszym zakupom szczepionek przez UE. Chociaż grupy priorytetowe mogą zacząć otrzymywać szczepionki wkrótce po ich dopuszczeniu do obrotu, potrzeba czasu, zanim szczepionki przeciwko COVID-19 staną się powszechniejsze. Unia Europejska i jej państwa członkowskie potrzebują zatem strategii pomostowej w celu zarządzania sytuacją w nadchodzących miesiącach do czasu wprowadzenia szczepionek zanim osiągnięta zostanie wystarczająca masa krytyczna i odczujemy ich skutki ochronne. Niniejszy komunikat jest zgodny z wytycznymi i zaleceniami opublikowanymi przez Komisję w kwietniu, lipcu i październiku w sprawie środków związanych z COVID-19. Określono w nim szereg środków, które państwa członkowskie powinny rozważyć, przy pełnym poszanowaniu ich kompetencji, w szczególności w dziedzinie zdrowia, przy opracowywaniu krajowych podejść do bardziej zrównoważonego sposobu zarządzania pandemią w nadchodzących miesiącach, w tym w okresie świątecznym i Nowego Roku. Komunikat obejmuje zarówno ograniczenia w życiu społecznym i gospodarczym, jak i działania służące wzmocnieniu systemów opieki zdrowotnej w odpowiedzi na pandemię. Zastosowane łącznie i w oparciu o ścisłą współpracę na szczeblu europejskim działania te wspierają skoordynowane podejście do środków zapobiegania rozprzestrzenianiu się choroby zimą i ograniczania nowych ognisk zakażeń COVID-19 w UE. Podobnie jak wcześniej decyzje muszą być podejmowane w sposób skoordynowany i ukierunkowany. Odosobnione środki osłabią ogólną reakcję na pandemię, zniweczą osiągnięte postępy i doprowadzą do dłuższego okresu wysokiej zachorowalności ze wszystkimi znanymi negatywnymi konsekwencjami. Koordynacja na szczeblu UE i z sąsiednimi regionami ma zasadnicze znaczenie dla łagodzenia problemów transgranicznych, dalszego wzrostu liczby przypadków oraz trwałych negatywnych skutków gospodarczych i społecznych. W związku z tym kraje sąsiadujące z UE, zwłaszcza te, które uczestniczą w pracach Komitetu ds. Bezpieczeństwa Zdrowia UE w charakterze obserwatorów, są również proszone o dostosowanie się do tych środków. 2.Kluczowe znaczenie ma zachowanie bezpiecznej odległości fizycznej i ograniczenie kontaktów społecznych Obecne środki wdrożone w całej UE pozostają głównym narzędziem w zakresie zdrowia publicznego służącym do kontroli ognisk COVID-19 i zarządzania nimi. Obejmują one środki mające na celu zachowanie bezpiecznego dystansu fizycznego i ograniczenie kontaktów społecznych, powszechne stosowanie maseczek, stosowanie rozwiązań pracy zdalnej tam, gdzie to możliwe, zamykanie miejsc publicznych oraz ograniczenie liczby osób, które mogą uczestniczyć w zgromadzeniach w pomieszczeniach i na zewnątrz, przy jednoczesnym coraz częstszym testowaniu i śledzeniu kontaktów zakaźnych. Nie można przecenić znaczenia tych środków, ponieważ okazały się one kluczowe w spowolnieniu rozprzestrzeniania się wirusa i w ratowaniu życia. Niektóre z tych środków, choć skuteczne, mają znaczny negatywny wpływ na ogólny dobrostan ludzi, funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarkę. Szybkie przenoszenie wirusa i związane z nim ryzyko może być nasilane tradycjami kulturowymi, takimi jak okres świąt i zgromadzenia czy uroczystości. Zwyczajowe zgromadzenia nieuchronnie wiążą się z ryzykiem „wzmożonego przenoszenia”, co będzie miało wpływ na ich uczestników i na całe społeczeństwo. Chłodniejsze warunki pogodowe oznaczają również, że takie zgromadzenia często odbywałyby się w pomieszczeniach, gdzie ryzyko przenoszenia jest znacznie większe. W związku z tym Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) podkreśliło, że stosowanie „pozafarmaceutycznych środków przeciwdziałania”, które obejmują obecne środki, powinno opierać się na danych dotyczących lokalnej sytuacji epidemiologicznej i uwzględniać poziomy przenoszenia zakażenia w społeczności. Oprócz sytuacji epidemiologicznej, wszelkie decyzje dotyczące optymalnej strategii wdrażania pozafarmaceutycznych środków przeciwdziałania muszą uwzględniać charakterystykę populacji, na którą są ukierunkowane. Celem powinno być wdrożenie pozafarmaceutycznych środków przeciwdziałania w najbardziej skuteczny i ukierunkowany sposób, przy jednoczesnym zminimalizowaniu ich skutków osobistych, społecznych i gospodarczych. Należy wprowadzić skuteczne podejście polegające na unikaniu trzech Z: zamkniętych przestrzeni, zatłoczonych miejsc i zbyt bliskiego kontaktu. Zaangażowanie obywateli i społeczności ma kluczowe znaczenie dla powodzenia wszelkich działań. Jest ono bardziej prawdopodobne, jeżeli środki będą jasne, proporcjonalne, podane do wiadomości w przejrzysty sposób i nie zmieniają się zbyt często. Pomocne byłoby zatem, aby państwa członkowskie określiły cele ilościowe i cele epidemiologiczne oraz informowały o nich, biorąc pod uwagę zdolności systemów zdrowia publicznego i opieki zdrowotnej na szczeblu lokalnym i krajowym. Optymalnie do takich ukierunkowanych środków należy wykorzystać wiedzę na temat wzorców mobilności i ich roli zarówno w zakresie rozprzestrzeniania się wirusa, jak i zapobiegania jego rozprzestrzeniania się. Komisja wykorzystała zanonimizowane i zagregowane dane operatorów sieci komórkowych do uzyskiwania informacji na temat mobilności i tworzenia narzędzi służących do opracowywania lepiej ukierunkowanych środków w ramach platformy wizualizacji mobilności dostępnej dla państw członkowskich. Spostrzeżenia dotyczące mobilności są również przydatne w monitorowaniu skuteczności środków po ich nałożeniu. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób podkreśliło, że decydenci polityczni powinni pamiętać, że od wprowadzenia środków do widocznego wpływu na przebieg epidemii może upłynąć nawet 40 dni – co jest znacznie dłuższym okresem niż okres inkubacji zakażenia. Może to być związane z czasem potrzebnym do wejścia w życie zmiany zachowań, zmniejszeniem rozmiaru łańcuchów zakażeń oraz opóźnieniami w składaniu sprawozdań. Wyciągnięto wnioski na temat tego, jak ważna jest dogłębna ocena skutków przed stopniowym zniesieniem jakichkolwiek środków. Chociaż wskaźniki zakażeń COVID-19 powoli zaczynają się stabilizować w niektórych państwach UE, choć na wysokim poziomie bezwzględnym, wszelkie potencjalne złagodzenie obecnych ograniczeń wymaga bardzo starannego działania, aby zapewnić ograniczenie dalszych ognisk zakażeń do minimum i ich kontrolę. Z niedawnej publikacji ECDC wynika, że w oparciu o modelowanie matematyczne i obecną sytuację epidemiologiczną, jeżeli państwa miałyby znieść wszystkie swoje środki w dniu 7 grudnia, może to doprowadzić do wzrostu wskaźników hospitalizacji około 24 grudnia. Z drugiej strony, gdyby państwa zniosły wszystkie swoje środki w dniu 21 grudnia, nastąpiłby powiązany z tym wzrost liczby przyjęć do szpitali w związku z COVID-19 już w pierwszym tygodniu stycznia 2021 r. Symulacje te pokazują, że w obecnym kontekście epidemiologicznym w UE trudno jest uzasadnić zniesienie środków kontroli. Zachęca się państwa członkowskie do wykorzystywania modelowania opartego na scenariuszach, aby zapewnić podejmowanie świadomych decyzji. Wykres 1: Potencjalny nawrót zachorowań w wyniku zniesienia środków w związku z uroczystościami w okresie świątecznym (źródło: ECDC) Poniżej przedstawiono wytyczne polityczne dotyczące pozafarmaceutycznych środków przeciwdziałania, które są szczególnie istotne w nadchodzącym sezonie świątecznym i które pewne państwa członkowskie zaczęły już rozważać. Komisja zdecydowanie zachęca państwa członkowskie do rozważenia tych wytycznych.

DZIAŁANIA ZALECANE DLA PAŃSTW CZŁONKOWSKICH ·Stosowanie środków dotyczących bezpiecznego dystansu fizycznego, stosowanie masek, mycie rąk i inne środki higieny, ponieważ nadal mają one kluczowe znaczenie dla powstrzymania rozprzestrzeniania się wirusa podczas zgromadzeń publicznych, zarówno w pomieszczeniach, jak i na zewnątrz, oraz w rodzinach, w których są osoby bardziej zagrożone. ·Wprowadzenie środków mających na celu zapewnienie odpowiedniej opieki osobom wymagającym szczególnego traktowania, zwłaszcza w przypadku ograniczeń i zamykania sklepów i zakładów pracy; np. osobom starszym żyjącym samotnie lub w domach opieki (zarówno w celu zapewnienia stałego dostępu do opieki zdrowotnej i społecznej, środków zapobiegających samotności i izolacji), osobom cierpiącym na problemy ze zdrowiem psychicznym oraz osobom doświadczającym bezdomności. Należy również zadbać o to, by osoby z niepełnosprawnościami otrzymywały odpowiednią opiekę i informacje w przystępnych formatach. ·Rozważenie niedopuszczania do masowych zgromadzeń i określenie jasnych kryteriów dotyczących wyjątkowych wydarzeń, które mogą się odbyć, np. maksymalną liczbę osób dopuszczonych do udziału w zgromadzeniach publicznych w pomieszczeniach i na zewnątrz oraz określone środki kontroli. ·Określenie jasnych kryteriów dla małych zgromadzeń publicznych, niewielkich wydarzeń, np. maksymalnej liczby osób uprawnionych do zapewnienia zgodności z zasadami dystansu fizycznego i stosowanie maseczek. ·Dalsze ustanawianie jasnych kryteriów dotyczących zgromadzeń w gospodarstwie domowym (tj. maksymalnej liczby osób na zgromadzenie w gospodarstwie domowym). ·Ewentualnemu tymczasowemu rozluźnieniu przepisów dotyczących zgromadzeń i wydarzeń publicznych powinny towarzyszyć rygorystyczne wymogi dotyczące samoizolacji przed i po przez okres kilku dni (najlepiej co najmniej siedem dni). ·Zachęcanie pracodawców, aby umożliwiali ludziom pracę z domu lub z miejsca, w którym zamierzają spędzić święta, kilka dni przed i po – najlepiej około siedmiu dni, jeżeli to możliwe. Pozwoli to pracownikom na samoizolację przed udziałem w zgromadzeniach lub wydarzeniach publicznych lub odbywających się w gospodarstwach domowych lub przed powrotem do miejsca pracy. W przypadku gdy praca zdalna nie jest możliwa, pracodawcy muszą wprowadzić środki, które umożliwią bezpieczny powrót do pracy. ·W przypadku rozluźnienia ograniczeń stosowanie „bańki gospodarstw domowych”, co oznacza zachęcanie ludzi do spędzenia dni świątecznych z tymi samymi osobami i do ograniczenia dalszych kontaktów społecznych. ·Przypomnienie obywatelom, że powinni oni zwracać szczególną uwagę na kontakty ze starszymi członkami rodziny lub osobami należącymi do określonych grup zagrożonych poważnym przebiegiem zakażenia COVID-19, takimi jak osoby cierpiące na choroby przewlekłe. ·Wprowadzenie lub utrzymanie nocnej godziny policyjnej. ·Udzielanie wskazówek i porad dotyczących gości pozostających na noc oraz wizyt w gospodarstwach domowych (zwłaszcza w przypadku nocnej godziny policyjnej). ·Zachęcanie do organizowania zgromadzeń i wydarzeń publicznych, takich jak wigilia w miejscu pracy, w formie online. ·Aby ograniczyć ryzyko przenoszenia zakażenia w okresie następującym po sezonie świątecznym, rozważenie wydłużenia ferii szkolnych lub wprowadzenie okresu nauki zdalnej jako sposobu na wprowadzenie okresu buforowego i uniknięcie przenoszenia zakażeń do szkół. W takich przypadkach ważne będzie określenie daty na kilka dni przed powrotem do szkoły, która będzie stanowiła termin powrotu do domu rodzin z dziećmi i wychowawców, jeżeli wyjeżdżali. ·W przypadku uroczystości rozważenie unikania dużych mszy lub korzystanie z transmisji online, telewizyjnej lub radiowej, przydzielanie konkretnych miejsc dla bliskiej rodziny („bańki gospodarstw domowych”), by jej członkowie siedzieli razem, oraz zakazanie śpiewu zbiorowego. Stosowanie maseczek jest szczególnie istotne podczas tego rodzaju zgromadzeń. 3.Zwiększenie liczby testów i ustalania kontaktów zakaźnych Testowanie i ustalanie kontaktów zakaźnych pozostają kluczowymi elementami monitorowania, ograniczania i łagodzenia pandemii COVID-19. Ustalanie przeszłych i przyszłych kontaktów zakaźnych jest podstawowym narzędziem wykrywania ognisk zakażeń i unikania dalszego przenoszenia zakażenia. Skuteczne testy odgrywają kluczową rolę w sprawnym funkcjonowaniu rynku wewnętrznego, ponieważ umożliwiają wprowadzanie ukierunkowanych środków izolacji lub kwarantanny. Testowanie i ustalanie kontaktów zakaźnych będą miały kluczowe znaczenie dla strategii kontroli, w szczególności w celu monitorowania wpływu rozluźnienia środków. Jak podkreśliła również Komisja w swoim komunikacie w sprawie dodatkowych środków reagowania na COVID-19, przyjętym w dniu 28 października, nieodzowne jest podjęcie przez państwa UE, przy wsparciu Komisji, szybkich działań w celu zaradzenia obecnym brakom w zakresie dostępu do testów, zdolności testowania, niedoborom materiałów do testów i długiemu czasowi oczekiwania na wyniki (czas między skierowaniem na test a jego wynikiem), które ograniczają skuteczne wdrażanie obostrzeń oraz szybkie ustalanie kontaktów zakaźnych. W tym kontekście państwa członkowskie coraz częściej badają stosowanie szybkich testów antygenowych, które są generacją szybszych i tańszych testów na COVID-19, co pozwala na uzyskanie wyniku po upływie mniej niż 30 minut. Szczegółowe zalecenie Komisji dotyczące stosowania tego rodzaju testów zawiera wytyczne dla państw dotyczące ich stosowania. W szczególności coraz większe znaczenie mają dwa aspekty: niezależna walidacja kliniczna testów i wzajemne uznawanie wyników szybkich testów antygenowych między państwami. Doświadczenia w zakresie wzajemnego uznawania wyników szybkich testów antygenowych, jak również dane, nowe dowody i publikacje na temat badań dotyczących walidacji klinicznej przeprowadzanych przez kraje UE są stale udostępniane i omawiane na forum Komitetu ds. Bezpieczeństwa Zdrowia. Szczególne wytyczne ECDC dotyczące szybkich testów antygenowych wskazują, że najważniejszymi zaletami stosowania tych testów jest szybkie wykrycie przypadków wysoce zakaźnych oraz ułatwienie szybkiej samoizolacji, aby uniknąć dalszego przenoszenia zakażenia. Większość państw członkowskich uruchomiła obecnie krajową aplikację służącą do ustalania kontaktów zakaźnych i ostrzegania w celu uzupełnienia środków tradycyjnych metod śledzenia kontaktów zakaźnych w oparciu o zalecenie i zestaw narzędzi oraz jest w trakcie przystępowania do europejskiej usługi bramy federacyjnej (EFGS). Im więcej osób posługuje się aplikacją, tym bardziej pozytywny wpływ ma ona na walkę z wirusem. W rezultacie im więcej państw członkowskich wprowadzi aplikację i przyłączy się do EFGS, tym skuteczniejsze będą te technologie. Skuteczne systemy zaplecza w państwach członkowskich mają zasadnicze znaczenie dla wspierania wdrażania cyfrowego ustalania kontaktów zakaźnych. Ważne jest również posiadanie mechanizmów zapewniających obywatelom jasne i szybkie informacje na temat zalecanego postępowania. Zachęca się obywateli do pobierania aplikacji krajowych i przyczyniania się do przezwyciężenia pandemii. DZIAŁANIA ZALECANE DLA PAŃSTW CZŁONKOWSKICH ·Zapewnienie wystarczających zdolności testowania i materiałów oraz określenie docelowego wskaźnika wykonanych testów na 100 000 mieszkańców. ·Zapewnienie obywatelom łatwego i bezpłatnego dostępu do testów umożliwiających szybkie uzyskanie wyników. ·Skoncentrowanie wysiłków na zapewnieniu krótkiego czasu oczekiwania na wyniki w celu ułatwienia szybkiej identyfikacji potwierdzonych przypadków COVID-19; w przypadku testów RT-PCR czas oczekiwania na wyniki powinien być krótszy niż 24 godziny, a w przypadku ograniczonej zdolności przeprowadzania testów RT-PCR zbadanie możliwości zastosowania szybkich testów antygenowych oraz, w stosownych przypadkach, wydłużenia czasu oczekiwania na wyniki. ·Zbadanie możliwości zastosowania szybkich testów w uzupełnieniu do testów RT-PCR, w stosownych przypadkach, i skoncentrowanie wysiłków na wczesnym wykrywaniu większości przypadków zakażeń i szybkiej samoizolacji tych osób. ·Szybkie testy antygenowe najlepiej stosować w warunkach wysokiej częstości występowania zakażeń i do pięciu dni po wystąpieniu objawów. ·Szybkie testy antygenowe powinny przejść niezależną walidację kliniczną i należy zapewnić wzajemne uznawanie wyników między krajami, zgodnie z zaleceniem Komisji opublikowanym w dniu 28 października. ·Zwiększenie stosowania cyfrowych aplikacji do ustalania kontaktów zakaźnych i aplikacji ostrzegawczych lub ustalania kontaktów zakaźnych tradycyjnymi metodami, jeżeli jest to właściwsze. 4.Bezpieczne podróże w ramach poszczególnych państw członkowskich i w całej UE Obecnie większość państw członkowskich zaleca powstrzymanie się od wszelkich podróży, z wyjątkiem niezbędnych, a większość z nich wprowadziła wymogi w zakresie ustalania kontaktów zakaźnych lub kwarantanny dla osób przekraczających granice. W dniu 13 października Rada przyjęła zalecenie w sprawie skoordynowanego podejścia do ograniczania swobodnego przepływu w odpowiedzi na pandemię COVID-19, którego celem jest uniknięcie fragmentacji i zakłóceń oraz zwiększenie jasności i przewidywalności dla obywateli i przedsiębiorstw. Zalecenie stanowi, że wszelkie środki ograniczające swobodę przemieszczania się uzasadnione względami zdrowia publicznego muszą być proporcjonalne i oparte na niedyskryminacyjnych kryteriach oraz muszą zostać zniesione, gdy tylko pozwoli na to sytuacja epidemiologiczna. Na podstawie zalecenia ECDC co tydzień publikuje mapę wykorzystując klasyfikację opartą na sygnalizacji świetlnej, z wykorzystaniem uzgodnionych kryteriów i progów. Państwa członkowskie, które spodziewają się zwiększenia liczby podróżujących, zarówno w granicach poszczególnych państw członkowskich, jak i między nimi, zwłaszcza w okresie świątecznym, będą musiały poczynić z wyprzedzeniem dokładne plany. Porty lotnicze, dworce autobusowe, dworce kolejowe, transport publiczny, stacje paliw i miejsca odpoczynku to wszystko miejsca, w których podróżujący mogą być narażeni na zakażenie wirusem obecnym w powietrzu i na powierzchniach. Podróżni powinni otrzymywać odpowiednie porady i informacje w czasie rzeczywistym zarówno na temat obowiązujących ograniczeń, jak i wytycznych dotyczących zdrowia publicznego, a w takich miejscach należy dokładnie przestrzegać zachowania dystansu fizycznego, noszenia maseczek oraz rygorystycznych zasad higieny. W miesiącach zimowych turystyka zimowa cieszy się popularnością w UE. Biorąc pod uwagę jej aspekty transgraniczne, państwa członkowskie powinny starannie rozważyć wspólne podejście oparte na koordynacji, spójności i dowodach naukowych. Kwestia ta mogłaby zostać omówiona w ramach zintegrowanych uzgodnień UE dotyczących reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR) na podstawie wytycznych naukowych ECDC. Podróż sama w sobie stanowi czynnik ryzyka, jednak powszechne rozprzestrzenianie się COVID-19 w państwach członkowskich oznacza, że obecnie podróże transgraniczne wewnątrz UE nie wiążą się ze znacznym dodatkowym ryzykiem. W kontekście podróży lotniczych i obecnej sytuacji epidemiologicznej w UE/EOG i Zjednoczonym Królestwie oraz w oparciu o istniejące dowody ECDC i Agencja Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA) nie zalecają kwarantanny lub testowania na SARS-CoV-2 podróżnych w transporcie lotniczym do i ze stref o zbliżonej sytuacji epidemiologicznej zgodnie z wytycznymi dotyczącymi testów na COVID-19 i kwarantanny podróżnych w transporcie lotniczym opublikowanymi w dniu 2 grudnia. Ważne jest usprawnienie przepływu informacji w takich przypadkach – obejmuje to proste procedury w zakresie kart lokalizacji pasażera, w miarę możliwości w postaci cyfrowej; skuteczne powiązanie informacji transgranicznych i zdolności do ustalania kontaktów zakaźnych w społeczności, przy pełnym poszanowaniu przepisów dotyczących ochrony danych oraz skoordynowaną komunikację między zainteresowanymi stronami z sektora lotnictwa a organami ds. zdrowia publicznego, a także turystycznymi obiektami zakwaterowania. Aby zwiększyć możliwości transgranicznego ustalania kontaktów zakaźnych, zachęca się państwa członkowskie do wspierania bieżących wysiłków na rzecz opracowania wspólnej unijnej cyfrowej karty lokalizacji pasażera oraz do przystępowania do platformy wymiany opracowanej przez EASA dla transportu lotniczego przed sezonem podróży w okresie świątecznym i noworocznym. Im więcej państw uczestniczy, tym większe są korzyści w zakresie przyspieszenia i uproszczenia procesu ustalania kontaktów zakaźnych związanych z podróżą. Jeżeli państwa członkowskie zdecydują się na utrzymanie lub wprowadzenie kwarantanny związanej z podróżami, powinny uczynić to zgodnie z zasadami określonymi w zaleceniu Rady 2020/1475 w sprawie skoordynowanego podejścia do ograniczania swobodnego przepływu w odpowiedzi na pandemię COVID-19 oraz uzgodnić wspólne podejście w celu skoordynowania swoich środków i poinformować obywateli z wyprzedzeniem o wszelkich wprowadzanych w życie środkach. Kwestię tę należy omówić w ramach zintegrowanych uzgodnień UE dotyczących reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR). DZIAŁANIA ZALECANE DLA PAŃSTW CZŁONKOWSKICH ·Zachęcanie osób, które zamierzają podróżować, aby zaszczepiły się przeciwko grypie, w miarę dostępności szczepionek. ·Wzmocnienie kampanii informacyjnych w celu zdecydowanego zniechęcania osób z objawami COVID-19 do podróżowania. ·W miarę możliwości należy zwiększyć opcje i zdolności transportu publicznego, aby ograniczyć zatłoczenie, zwłaszcza w dniach lub w okresach, w których oczekuje się stosunkowo większego natężenia ruchu, aby zapewnić utrzymywanie dystansu fizycznego. Stosowanie maseczek powinno być obowiązkowe w transporcie publicznym, a wszystkie pojazdy powinny być dobrze wentylowane. ·Zapewnienie pracownikom sektora transportu, turystyki i innych narażonych sektorów niezbędnych informacji i środków ochronnych w celu zapewnienia ochrony ich własnego zdrowia i bezpieczeństwa. ·Zapewnienie, aby w sytuacji gdy wymagana jest kwarantanna i testowanie podróżnych, (tj. w sytuacji, gdy dane państwo ograniczyło poziom przenoszenia zakażenia do poziomu bliskiego zeru), wymogi te były proporcjonalne, niedyskryminujące, jasno podane do wiadomości i łatwo stosowane, oraz dokonanie oceny, w jaki sposób testy mogą prowadzić do zniesienia kwarantanny lub innych ograniczeń dla podróżnych. ·Jeżeli nałożono wymogi dotyczące kwarantanny w odniesieniu do podróży z obszaru wysokiego ryzyka, rozważenie skrócenia wymaganego czasu kwarantanny, jeżeli po 7 dniach od powrotu uzyskano negatywny wynik testu PCR. ·Zapewnienie, aby infrastruktura podróży, w tym stanowiska kontroli, były przygotowane, wyposażone i obsadzone, z poszanowaniem obowiązujących protokołów higienicznych, tak aby ryzyko dla podróżnych było w jak największym stopniu ograniczone poprzez skrócenie do minimum czasu oczekiwania, ograniczenie zatłoczenia i zagęszczenia ruchu. ·Zapewnienie, by środki krajowe były zgodne z zasadami i mechanizmami określonymi w zaleceniu Rady 2020/1475 w sprawie skoordynowanego podejścia do ograniczania swobodnego przepływu w odpowiedzi na pandemię COVID-19. ·Przystąpienie do platformy wymiany opracowanej przez EASA w celu zwiększenia możliwości w zakresie ustalania kontaktów zakaźnych w oparciu o kartę lokalizacji pasażera i wspieranie wysiłków na rzecz utworzenia wspólnej unijnej cyfrowej karty lokalizacji pasażera. 5.Priorytetowe traktowanie zdolności służby zdrowia i jej personelu

Ze względu na to, że stopień wykorzystania szpitali i oddziałów intensywnej terapii oraz liczba nowych przyjęć do szpitali są nadal wysokie i wzrastają w większości państw UE, niezmiernie ważne jest stałe koncentrowanie się na zdolnościach w zakresie opieki zdrowotnej i personelu służby zdrowia oraz nadanie im priorytetowego znaczenia. Biorąc pod uwagę wysokie prawdopodobieństwo wzrostu liczby przypadków COVID-19 w sytuacji złagodzenia środków wraz z nadejściem okresu świątecznego, państwa członkowskie UE powinny zadbać o to, by ich systemy opieki zdrowotnej były gotowe na ewentualne zwiększenie liczby przyjęć w szpitalach. Powinny one unikać wszelkiego ryzyka niedoboru podstawowego sprzętu i podstawowych materiałów, a także dbać o dobrostan pracowników służby zdrowia znajdujących się pod ogromną presją i od których uzależniony jest system. Oprócz szpitali świadczeniodawcy podstawowej opieki zdrowotnej są zaangażowani w zwalczanie zakażeń i skutków choroby na wiele sposobów: wdrażając system segregacji medycznej w sposób skoordynowany i przejrzysty, przeprowadzając testy, wspierając kwarantannę oraz zapewniając pomoc psychospołeczną. Niektóre organy publiczne w Europie ustanowiły kliniki gorączki w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Rola lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w kontrolowaniu rozprzestrzeniania się COVID-19 w społeczności nabiera coraz większego znaczenia ze względu na ich kluczową rolę w testowaniu i ustalaniu kontaktów zakaźnych, a także w zaspokajaniu potrzeb w zakresie diagnostyki po COVID-19 i zaspokajaniu potrzeb w zakresie opieki nad ogółem populacji. Aby zwiększyć zdolności wiele krajów stworzyło zastępcze placówki opieki w przebudowanych pomieszczeniach lub mobilnych szpitalach polowych, korzystało z placówek opieki społecznej oraz nowych form partnerstw publiczno-prywatnych, aby zaspokoić ogólnokrajowe zapotrzebowanie w sposób społecznie odpowiedzialny. Absolutnym priorytetem pozostaje zajęcie się kwestią dobrostanu wszystkich pracowników służby zdrowia i jego zapewnienie. Państwa członkowskie UE powinny zagwarantować wszystkim pracownikom służby zdrowia dostęp do odpowiednich środków ochrony indywidualnej, a także do usług wsparcia w celu złagodzenia skutków dla zdrowia psychicznego wynikających z wyjątkowego poziomu stresu, na który pracownicy służby zdrowia są narażeni w czasie kryzysu. Zagwarantowanie pracownikom służby zdrowia szybkiego dostępu do wsparcia psychologicznego jest ważne zwłaszcza w świetle pojawiających się dowodów sugerujących, że wyczerpanie psychiczne w związku z kryzysem zdrowotnym może mieć długofalowy wpływ na ich dobrostan. Na przykład we Włoszech badanie przeprowadzone wśród pracowników służby zdrowia w marcu 2020 r. wykazało wzrost objawów stresu, lęku, depresji i bezsenności, zwłaszcza wśród pracowników pierwszego kontaktu i młodych kobiet. W Hiszpanii badania ujawniły, że w kwietniu 2020 r. 57 % pracowników służby zdrowia wykazywało objawy stresu pourazowego. Jednocześnie utrzymanie usług opieki zdrowotnej innych niż usługi związane z COVID-19 ma równie duże znaczenie. Obecna pandemia miała – i nadal ma – poważne konsekwencje dla diagnozowania i leczenia innych chorób i problemów zdrowotnych, w tym raka. W okresach znacznego przenoszenia wirusa w społeczności zaobserwowano tymczasowe zakłócenia w bieżącym dostępie do opieki medycznej i jej świadczeniu, podobnie jak i w sytuacjach niebędących nagłymi przypadkami. Na przykład kilka państw, takich jak Włochy, zgłosiło, że liczba przyjęć z powodu zawału mięśnia sercowego znacznie spadła w czasie pandemii COVID-19, a jednocześnie wzrosła liczba ofiar śmiertelnych i powikłań. Ponadto we Francji liczba rozpoznań raka spadła w kwietniu 2020 r. o 35–50 % w porównaniu z kwietniem 2019 r., a niderlandzki rejestr chorób nowotworowych odnotował spadek o 40 % tygodniowej zachorowalności na raka. Dzieje się tak pomimo tego, że wiele krajów priorytetowo traktuje usługi związane z rakiem, chorobami układu sercowo-naczyniowego i cukrzycą. Ponadto w dziedzinie zaopatrzenia w krew i jej wykorzystania do transfuzji badania wskazują, że państwa powinny spodziewać się zmniejszenia liczby pobrań i utraty kluczowego personelu z powodu chorób i ograniczeń związanych ze zdrowiem publicznym. Planowanie awaryjne obejmuje politykę ustalania priorytetów dla pacjentów w przypadku przewidywanego niedoboru. Szczególnie niepokojące jest również opóźnienie lub unikanie opieki medycznej z powodu COVID-19, ponieważ może to zwiększyć ryzyko zachorowalności i śmiertelności związane z możliwymi do wyleczenia lub uniknięcia schorzeniami i mogło przyczynić się do zgłaszanej nadmiernej śmiertelności bezpośrednio lub pośrednio związanej z COVID-19. Choć kontrola pandemii ma ogromne znaczenie, długofalowy wpływ na osoby cierpiące na choroby niezakaźne jest znaczny. Wydaje się, że choroby te zwiększają ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 i ryzyko śmiertelności, a zakażenie SARS-CoV-2 u osób, które przeszły choroby niezakaźne, może również wpływać na rozwój ich wcześniejszych schorzeń. Ponadto ograniczenia związane z utrzymaniem dystansu fizycznego i kwarantanną zmniejszą aktywność fizyczną i zwiększą liczbę przypadków innego rodzaju niezdrowych zachowań, zwiększając tym samym czynniki ryzyka związane z chorobami niezakaźnymi i pogarszając objawy kliniczne. Wiele krajów wprowadziło zmiany w bieżącej opiece nad pacjentami, np. anulowanie wizyt ambulatoryjnych, które nie są pilne, co będzie miało istotne konsekwencje dla zarządzania chorobami niezakaźnymi, diagnozowania nowo pojawiających się chorób, stosowania leków i rozwoju choroby. Komisja współpracuje z firmami farmaceutycznymi w celu uzyskania dostępu do nowych leków podlegających obecnie zatwierdzeniu przez organy regulacyjne (np. przeciwciał) i zapewni szybką wymianę informacji z państwami członkowskimi na temat rozwoju sytuacji. DZIAŁANIA ZALECANE DLA PAŃSTW CZŁONKOWSKICH ·Zapewnienie wzmocnienia usług opieki zdrowotnej w celu zwiększenia liczby przyjęć w szpitalach i na oddziałach intensywnej terapii w związku ze zbliżającym się sezonem świątecznym, na przykład poprzez wprowadzenie konkretnych planów ciągłości działania w związku z COVID-19, znaczne zwiększenie zdolności kadrowych i sprzętowych, które zapewniają utrzymanie zdolności personelu służby zdrowia przy jednoczesnym zapewnieniu możliwości wytchnienia. ·Podjęcie działań na rzecz zmaksymalizowania dostępności podstawowej opieki zdrowotnej w celu odciążenia szpitali, w tym poprzez rozszerzenie roli pielęgniarek, farmaceutów i pracowników środowiskowej opieki zdrowotnej, a także poprzez zwiększenie korzystania z usług telemedycznych, aby utrzymać ciągłość opieki nad pacjentami cierpiącymi na schorzenia inne niż COVID-19. ·Uważne monitorowanie zdolności w zakresie wymaganego sprzętu i materiałów medycznych oraz korzystanie z odpowiednich wspólnych zamówień i innego rodzaju wsparcia finansowego, w tym inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa zainicjowanej przez Komisję. ·Państwa powinny opracować zintegrowane strategie na rzecz swoich systemów opieki zdrowotnej, tak aby opieka dotycząca chorób i problemów medycznych innych niż te związane z COVID-19 mogła być kontynuowana i zabezpieczona. ·Dalsze inwestowanie w szkolenie nowych pracowników, w tym za pośrednictwem europejskiej internetowej sieci klinicystów, oraz opracowanie modułów szkoleniowych na temat COVID-19 dla pracowników służby zdrowia (w tym za pośrednictwem wirtualnej akademii) we współpracy z europejskimi federacjami, takimi jak Europejskie Stowarzyszenie Intensywnej Opieki Medycznej. ·Zachęcanie obywateli do korzystania ze wszystkich niezbędnych usług medycznych, w tym usług świadczonych w szpitalach. ·Placówki opieki zdrowotnej powinny ponadto zapewnić dostępność najskuteczniejszych środków ochrony indywidualnej już teraz i w nadchodzących miesiącach oraz odpowiednie ich stosowanie w celu ochrony osób świadczących opiekę nad pacjentami i rezydentami domów opieki. ·Wspieranie personelu służby zdrowia w radzeniu sobie ze zwiększoną presją spowodowaną pandemią, np. poprzez wprowadzanie bezpłatnych linii interwencyjnych, bezpłatnych usług wzajemnego wsparcia, udzielanie informacji pomagających w zarządzaniu dobrostanem i zdrowiem psychicznym). 6.Zajęcie się kwestią „zmęczenia pandemią” Nawrót pandemii COVID-19 jesienią tego roku nieuchronnie przyniósł rozczarowanie Europejczykom zmagającym się z ograniczeniami, o których myśleli, że mają je już za sobą. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że około 60 % państw regionu europejskiego doświadcza obecnie pewnego rodzaju „zmęczenia pandemią”. Ludzie są zmuszeni do podejmowania niezbędnych działań zapobiegawczych, w tym do utrzymywania dystansu fizycznego, ograniczenia interakcji społecznych i przestrzegania ograniczeń gospodarczych. Utrudnia to wdrożenie podstawowych ograniczeń i stanowi podatny grunt dla dezinformacji na temat pandemii. Zmęczenie pandemią jest spodziewaną i naturalną reakcją na przedłużający się kryzys w dziedzinie zdrowia publicznego na skalę pandemii COVID-19. Ważne jest zatem, aby państwa członkowskie zajęły się tym problemem i uznały jego znaczenie. Biuro Regionalne WHO dla Europy opracowało wytyczne mające na celu wspieranie krajów w opracowywaniu wieloczynnikowych planów działania służących utrzymaniu i ożywieniu publicznego poparcia dla zachowań ochronnych. Oprócz zmęczenia pandemią nie należy lekceważyć wpływu COVID-19 na zdrowie psychiczne ludności. Obawy i destabilizacja odczuwane przez ogół społeczeństwa mogą być szczególnie dotkliwe w grupach szczególnie wrażliwych, takich jak osoby starsze lub osoby cierpiące na choroby przewlekłe, osoby żyjące samotnie lub osoby niepełnosprawne. Pracownicy służby zdrowia i pracownicy opiekuńczy są szczególnie narażeni i należy promować najlepsze praktyki mające na celu zmniejszenie wpływu na tych i innych pracowników pierwszego kontaktu. Głównym dotychczasowym wpływem psychologicznym są podwyższone współczynniki stresu lub lęku. Jednak wraz z wprowadzeniem nowych środków – zwłaszcza polityki „zostań w domu”, kwarantanny i przedłużających się godzin policyjnych oraz ich wpływu na zwyczajową działalność wielu osób, ich codzienną aktywność lub źródła utrzymania – wzrasta również poziom samotności, depresji, szkodliwego spożywania alkoholu i zażywania narkotyków oraz samookaleczenia, przemocy domowej lub zachowań samobójczych. Państwa członkowskie powinny zająć się tymi kwestiami i zapewnić wprowadzenie odpowiednich środków i usług dla osób potrzebujących. DZIAŁANIA ZALECANE DLA PAŃSTW CZŁONKOWSKICH ·Jasne informowanie obywateli i społeczności o nowych środkach, o powodach ich wdrożenia oraz o tym, kiedy i w jaki sposób możliwe jest ich zniesienie. O ile to możliwe, przedstawienie powiązania z określonymi celami, takimi jak współczynnik reprodukcji, tak aby środki były konkretne i zrozumiałe. Poparcie wśród obywateli i stosowanie środków ma zasadnicze znaczenie. ·Zapewnienie osobom potrzebującym, w tym pracownikom pierwszego kontaktu i pracownikom o krytycznym znaczeniu lub usługodawcom pierwszego kontaktu, łatwego dostępu do usług w zakresie zdrowia psychicznego i wsparcia psychospołecznego (np. bezpłatne linie interwencyjne). Zapewnienie wsparcia osobom niepełnosprawnym i wrażliwym grupom społecznym. ·Platforma polityki zdrowotnej zgromadziła zainteresowane strony w celu określenia szeregu najlepszych praktyk z pierwszej fali pandemii, które można promować przy wsparciu Komisji na wniosek państw członkowskich. 7.Znaczenie strategii szczepień przeciwko COVID-19 W miarę jak Europa uczy się żyć z pandemią, opracowanie i szybkie wprowadzenie na całym świecie bezpiecznych i skutecznych szczepionek przeciwko COVID-19 pozostaje zasadniczym elementem ostatecznego rozwiązania kryzysu w dziedzinie zdrowia publicznego. Zgodnie ze strategią UE dotyczącą szczepionek przeciwko COVID-19 z dnia 17 czerwca Komisja Europejska i państwa członkowskie zabezpieczają produkcję szczepionek przeciwko COVID-19 za pośrednictwem umów zakupu z wyprzedzeniem zawieranych z producentami szczepionek. Każda szczepionka będzie wymagała zatwierdzenia przez Komisję w następstwie wnikliwej analizy przeprowadzonej przez Europejską Agencję Leków zgodnie z obowiązującymi normami w zakresie bezpieczeństwa i skuteczności. Komisja określiła również potrzebę zapewnienia dostępu do bezpiecznych i skutecznych szczepionek w całej Europie, któremu musi towarzyszyć skoordynowane podejście do strategii dotyczącej szczepień w zakresie wprowadzania szczepionek. Państwa członkowskie powinny zapewnić odpowiednie planowanie usług transportowych i logistyki niezbędnych do bezpiecznej dostawy szczepionek. W razie potrzeby Komisja jest gotowa wspierać państwa członkowskie we wprowadzaniu szczepionek za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności i innych odpowiednich programów. W dniu 15 października Komisja przedstawiła kluczowe elementy, które państwa członkowskie powinny uwzględnić w swoich strategiach dotyczących szczepień przeciwko COVID-19, aby zapewnić uporządkowane i terminowe ich wprowadzanie, związane z wymaganymi zdolnościami w zakresie usług szczepień, łatwym, przystępnym cenowo i najlepiej bezpłatnym dostępem dla ludności, zdolnościami w zakresie transportu i przechowywania oraz informowania obywateli o korzyściach, ryzyku i znaczeniu szczepionek przeciwko COVID-19. Ponieważ ogólna liczba dawek szczepionki będzie ograniczona na początkowych etapach jej wprowadzania i zanim możliwe będzie zwiększenie produkcji, w komunikacie przedstawiono również przykłady grup priorytetowych, które należy objąć szczepieniami. Państwa członkowskie dzielą się wiedzą i doświadczeniami oraz informują o rozwoju krajowych strategii dotyczących szczepień, w tym o określaniu grup ludności i społeczności, które będą traktowane priorytetowo w odniesieniu do szczepień przeciwko COVID-19. Do priorytetowych grup docelowych określonych przez państwa członkowskie składające sprawozdania należą osoby starsze, pracownicy służby zdrowia, pracownicy służb użyteczności publicznej innych niż służba zdrowia, pracownicy transportu, osoby cierpiące na choroby przewlekłe, osoby z niepełnosprawnościami i pracownicy opieki społecznej. Zdecydowana większość państw członkowskich, które zgłosiły aktualny stan swoich strategii dotyczących szczepień, planuje oferować bezpłatne szczepienia przeciwko COVID-19, a niektóre będą korzystać z ośrodków szczepień w całym kraju, aby zapewnić dotarcie do ludności zamieszkującej obszary wiejskie lub grup mających utrudniony dostęp do służby wykonujących szczepienia lub ośrodków szczepień. Wiele państw europejskich dokonuje obecnie przeglądu swojej infrastruktury szczepień, w szczególności w celu zapewnienia dodatkowych zdolności w zakresie łańcucha chłodniczego, oraz wzmacnia istniejące służby wykonujące szczepienia poprzez zatrudnienie i szkolenie dodatkowego personelu medycznego. Jeżeli chodzi o środki medyczne i środki ochrony indywidualnej potrzebne służbom wykonującym szczepienia, większość państw członkowskich składających sprawozdania planuje wykorzystanie obecnych rezerw, ale wiele państw planuje również gromadzenie zapasów produktów w ramach krajowych lub unijnych procedur wspólnego udzielania zamówień, w szczególności w odniesieniu do produktów szczególnie potrzebnych do szczepienia przeciwko COVID-19. W przypadku gdyby zdolności krajowe były przeciążone, państwa członkowskie będą mogły zwrócić się o pomoc za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności w ramach europejskiej puli ochrony ludności, jak i strategicznych zapasów sprzętu medycznego na potrzeby sytuacji nadzwyczajnej w ramach rescEU. Wraz z niniejszym komunikatem ECDC opublikowało „Przegląd obecnych planów dotyczących wprowadzania szczepionek przeciwko COVID-19 i szczepień w UE/EOG i Zjednoczonym Królestwie”. Na podstawie tego dokumentu, dyskusji na forum Komitetu ds. Bezpieczeństwa Zdrowia i badań ECDC Komisja rozważy potrzebę dalszych wytycznych w sprawie krajowych planów szczepień przeciwko COVID-19.