KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 5.9.2019 COM(2019) 406 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY EMPTY Sprawozdanie z wdrażania krajowych strateii integracji Romów - 2019 r. {SWD(2019) 320 final}



WPROWADZENIE W dniu 4 grudnia 2018 r. Komisja Europejska opublikowała ocenę Unijnych ram dotyczących krajowych strategii integracji Romów do 2020 r. Ocenie poddano unijne ramy oraz sposób, w jaki przyczyniły się one do uruchamiania innych europejskich instrumentów politycznych, prawnych i finansowych na rzecz integracji Romów . Aby dopełnić obrazu, w niniejszym sprawozdaniu z 2019 r. skupiono się na wdrażaniu środków na rzecz integracji Romów na szczeblu krajowym. Ocenę oparto głównie na następujących źródłach: ·sprawozdaniach krajowych punktów kontaktowych ds. integracji Romów ; ·sprawozdaniach społeczeństwa obywatelskiego w ramach projektu pilotażowego Parlamentu Europejskiego „Roma Civil Monitor” ; ·danych na temat sytuacji Romów, przekazanych przez Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) ; ·meta-ocenie interwencji na rzecz integracji Romów . W niniejszym sprawozdaniu podsumowano najważniejsze tendencje dotyczące czterech obszarów polityki unijnych ram dotyczących krajowych strategii integracji Romów (edukacja, zatrudnienie, zdrowie, zakwaterowanie), a także zwalczania dyskryminacji i antycyganizmu. W odniesieniu do każdego z obszarów w sprawozdaniu skupiono się na sytuacji Romów; podsumowano główne rodzaje środków na rzecz integracji, osiągnięcia i wyzwania związane z ich wdrażaniem (zgłoszone przez krajowe punkty kontaktowe ds. integracji Romów); oraz określono udoskonalenia polityki, podkreślając obiecujące podejścia i kwestie, którymi należy zająć się w pierwszej kolejności (na podstawie istniejących ocen , informacji zwrotnych od społeczeństwa obywatelskiego i krajowych punktów kontaktowych ds. integracji Romów). I. Istotne obszary polityki W niniejszym sprawozdaniu opisano środki zastosowane na podstawie zalecenia Rady w sprawie skutecznych środków integracji Romów . Szereg zgłoszonych środków niekoniecznie odzwierciedla ambicję lub skuteczność wysiłków. W obszarach edukacji oraz zwalczania dyskryminacji i antycyganizmu większość środków jest ukierunkowana na Romów. Jeżeli chodzi o zakwaterowanie, istnieje nawet równowaga między środkami ukierunkowanymi na Romów a środkami ogólnymi. W obszarze zatrudnienia i w mniejszym zakresie w obszarze zdrowia w celu promowania również integracji Romów państwa członkowskie polegają głównie na środkach ogólnych.

1. Edukacja 1.1. Ukierunkowanie środków Większość państw członkowskich inwestuje w środki mające na celu ograniczenie zjawiska wczesnego kończenia nauki (18 państw członkowskich). Kolejne najczęściej stosowane środki obejmują: uwzględnianie potrzeb poszczególnych uczniów we współpracy z ich rodzinami (14 państw członkowskich); zwiększanie dostępu do wczesnej edukacji i opieki nad dziećmi oraz podnoszenie ich jakości (13 państw członkowskich); oraz sprzyjanie uczestnictwu Romów w edukacji na poziomie średnim i wyższym oraz pomyślnemu kończeniu tej edukacji (11 państw członkowskich). Podejmowane są również wysiłki na rzecz zwalczenia segregacji szkolnej; stosowania integrujących metod nauczania; oraz rozwoju umiejętności dostosowanych do potrzeb rynku pracy (każde z tych działań przeprowadzane jest w 12 państwach członkowskich). Jeżeli chodzi o zasadniczy cel środków wykraczający poza powyższe założenia, okazało się, że państwa członkowskie wybierają najczęściej następujące środki mające na celu podniesienie poziomu wykształcenia: zwalczanie zjawiska wczesnego kończenia nauki; sprzyjanie kontynuacji edukacji na poziomie średnim i wyższym oraz pomyślnemu kończeniu tej edukacji; lub udzielanie wsparcia w celu zrekompensowania braków w wykształceniu lub gorszej sytuacji materialnej. Łącznie tego rodzaju środki stanowią 36 % wszystkich środków z dziedziny edukacji. Inne istotne grupy środków dotyczą głównie: przejścia z etapu kształcenia do etapu zatrudnienia dzięki wspieraniu kształcenia zawodowego; rozwoju kariery i uczenia się przez całe życie; oraz budowania zdolności pracowników (9–11 %). Rzadziej stosowane środki obejmują zintegrowane interwencje na rzecz integracji oraz włączenie historii i kultury romskiej do programów nauczania (6–6 %). 1.2. Osiągnięcia i wyzwania Najpowszechniejsze osiągnięcie, które wymieniają krajowe punkty kontaktowe ds. integracji Romów w obszarze edukacji, dotyczy mediacji . Inne osiągnięcia obejmują: zwiększenie liczby miejsc w przedszkolach ; większe wsparcie na rzecz zwalczania i monitorowania zjawiska wczesnego kończenia nauki ; oraz włączenie tematów związanych z integracją Romów i niedyskryminacją do szkoleń nauczycieli lub krajowych programów nauczania . Wśród najistotniejszych wyzwań krajowe punkty kontaktowe ds. integracji Romów wymieniają: udział szkoły, absencję, wczesne kończenie nauki, przejście ze szkoły podstawowej do średniej i pomyślne kończenie edukacji na poziomie średnim . Inne wyzwania obejmują: zwalczanie segregacji ; zapewnienie i rozwój potencjału ludzkiego ; współpracę zainteresowanych stron ; promowanie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem ; kształcenie dorosłych i kształcenie wyrównawcze ; oraz dostępność danych . 1.3. Doskonalenie polityki Edukacja jest obszarem, który charakteryzuje się największą liczbą interwencji i ocen. W związku z tym jest to również obszar, w którym liczba obiecujących podejść i wniosków politycznych wspólnych dla kilku państw jest stosunkowo wyższa. Niektóre z istotnych wniosków politycznych dotyczących tego obszaru obejmują: znaczenie wczesnej interwencji i zapobiegania; potrzebę zapewniania udziału i wzmocnienia pozycji rodziców romskich (jako najważniejszy element wspierania dzieci na każdym etapie edukacji); rolę zajęć pozalekcyjnych w rozwijaniu tożsamości i sieci społecznych dzieci romskich; znaczenie stałych kompleksowych środków wsparcia (opieka dydaktyczna połączona ze stypendiami i znoszeniem innych barier kosztowych) dla promowania przechodzenia na kolejne poziomy edukacji oraz do etapu zatrudnienia. Chociaż akcja afirmatywna przyczyniła się do zwiększenia uczestnictwa Romów w edukacji, należy unikać tworzenia szczególnych miejsc dla Romów, którzy kwalifikowaliby się do przyjęcia do szkoły na zwykłych zasadach. W szczególności w państwach członkowskich, w których występuje wysoki odsetek uczniów romskich, aby zwalczyć segregację szkolną i klasową, która pozostaje palącym problemem uniemożliwiającym powodzenie innych środków na rzecz integracji, konieczne jest systematyczne, kompleksowe i długoterminowe podejście. Istotne elementy tego podejścia obejmują: zapewnianie wczesnego i bezpłatnego dostępu do wysokiej jakości włączającej wczesnej edukacji i opieki nad dziećmi w zintegrowanych strukturach (zarówno w celu przygotowania dzieci romskich, jak i przezwyciężenia uprzedzeń między dziećmi romskimi i pozostałymi dziećmi oraz rodzicami, aby zapobiec późniejszej segregacji); wspieranie romskich rodziców podczas wyboru szkoły; stopniowe zamykanie oddzielnych szkół przez władze oświatowe; oraz umieszczanie dzieci romskich w różnych szkołach (dzięki reorganizacji rejonów szkolnych). Takim czynnym środkom przeciwdziałania segregacji powinno towarzyszyć dodatkowe wsparcie finansowe i zawodowe mające na celu promowanie integracji społecznej i szkolnej dzieci romskich w szkołach powszechnych, w tym: pokrywanie kosztów transportu, artykułów szkolnych, posiłków, zajęć pozalekcyjnych, zajęć dodatkowych; szkolenie pracowników przedszkoli i nauczycieli wychowania przedszkolnego w zakresie nowych metod nauczania w zintegrowanych placówkach szkolnych (m.in. przezwyciężanie stereotypów); ułatwianie komunikacji między rodzicami a szkołami; informowanie rodziców o korzyściach wynikających ze zintegrowanej edukacji; opieka indywidualnego doradcy nad uczniami, wsparcie pozalekcyjne dla dzieci romskich, zatrudnienie asystentów nauczyciela; środki mające na celu uwrażliwienie ogółu społeczeństwa na znaczenie edukacji włączającej oraz edukacji międzykulturowej dla relacji społecznych za pośrednictwem kampanii i mediów . Obiecujące podejścia: Kwestie, którymi należy zająć się w pierwszej kolejności: ٠BG, CZ, DK, EL, FI, FR, HR, HU, LT, PL, SK: Wprowadzenie lub rozszerzenie zakresu obowiązkowej (bezpłatnej) edukacji przedszkolnej, finansowany z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych rozwój przedszkoli, szkolenia dla nauczycieli wychowania przedszkolnego ٠CY, EL, ES, IE, IT, HR, HU, LT, LV, NL, PL, PT, RO, SE, SI: Programy mające na celu zapobieganie wczesnemu kończeniu nauki przez Romów (dziewczęta romskie) za pośrednictwem wsparcia pozalekcyjnego, opieki dydaktycznej, stypendiów, mentoringu, mediacji, asystentów, kształcenia wyrównawczego, szkolenia nauczycieli, wsparcia rodzin ٠AT, CY, FI, HU, IE, IT, PT, RO: Włączenie historii (w tym Holokaustu) lub kultury romskiej do krajowych programów nauczania ٠IE, HR, RO: Przydzielanie Romom miejsc w szkołach średnich i wyższych ٠LT: Sieć szkół, do których uczęszczają dzieci romskie otrzymujące wsparcie w zakresie budowania zdolności i rozwoju kompetencji ٠SE: Szkolenie nauczycieli (Uniwersytet Södertörn) i kształcenie dorosłych na poziomie edukacji średniej w języku romskim ٠Wspieranie wychowywania w domu i wczesnego kształcenia w ramach kompleksowych programów wczesnej interwencji i zapobiegania ٠Wprowadzenie lub dalsze zwiększenie zakresu wysokiej jakości, włączającej, bezpłatnej i obowiązkowej edukacji przedszkolnej oraz zniesienie finansowych i niefinansowych barier dostępu ٠Promowanie jakości, włączania i wyników w obszarze edukacji za pośrednictwem zachęt (finansowanie i reforma szkolenia nauczycieli), przyciąganie najlepszych nauczycieli do szkół/regionów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji ٠Systematyczne monitorowanie i zwalczanie segregacji szkolnej i klasowej za pomocą długoterminowych, kompleksowych środków przygotowujących i towarzyszących, wspierających rodziny romskie ٠Zdobycie publicznego wsparcia i nawiązanie współpracy między wszystkimi zainteresowanymi stronami, aby uzupełnić konkretne aktywne środki przeciwdziałania segregacji ٠Połączenie stypendiów, opieki dydaktycznej i zajęć pozalekcyjnych, aby zapobiegać wczesnemu kończeniu nauki i promować przechodzenie do kolejnych etapów edukacji ٠Ukierunkowanie działań na romskie dziewczęta, ich rodziców oraz nauczycieli, aby zwalczyć stereotypy płci i ograniczyć zjawisko wczesnego kończenia nauki ٠Promowanie kontynuacji edukacji na poziomie szkół średnich II stopnia i dalszej edukacji oraz pomyślnego kończenia tej edukacji, m.in. za pośrednictwem poradnictwa zawodowego dla romskich uczniów i ich rodzin 2. Zatrudnienie 2.1. Ukierunkowanie środków Dwie największe grupy środków wdrożonych przez większość państw członkowskich mają na celu zniesienie barier na rynku pracy (15 państw członkowskich) oraz udzielanie zindywidualizowanego wsparcia osobom poszukującym pracy (13 państw członkowskich). Mniejsza, choć nadal znacząca liczba państw, inwestuje w szkolenie zawodowe (9 państw członkowskich), uczenie się przez całe życie i rozwijanie umiejętności (10 państw członkowskich) oraz samozatrudnienie i przedsiębiorczość (8 państw członkowskich). Rosnący odsetek młodzieży romskiej niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się z pewnością będzie się wiązał z koniecznością udzielania jeszcze większego wsparcia w zakresie pierwszych doświadczeń zawodowych (10 państw członkowskich). Dwa inne obszary, które należy traktować priorytetowo, obejmują: gwarancje i zindywidualizowane usługi mające na celu zapewnić, by powszechne publiczne służby zatrudnienia w skuteczny sposób docierały do poszukujących pracy Romów znajdujących się w niekorzystnej sytuacji; oraz działanie pozytywne mające na celu promowanie zatrudnienia Romów w służbie cywilnej.

Jeżeli chodzi o zasadniczy cel środków, okazało się, że najczęściej państwa członkowskie decydują się na zindywidualizowane formy wsparcia, takie jak subsydiowanie zatrudnienia, inne formy podziału kosztów, wsparcie rozwoju kariery (mentoring, coaching) oraz szkolenie zawodowe (łącznie 35 % wszystkich środków). Ogólniejsze środki mające na celu promowanie włączenia społecznego, rozwoju społeczności, uzyskiwania kwalifikacji przez dorosłych i kształcenia pozwalającego zlikwidować braki w edukacji stanowią 8–9 % środków. Jedynie jedna piąta środków jest skierowana do osób młodych, co jest wyraźnie niewystarczające, biorąc pod uwagę wyzwania, z jakimi mierzy się młodzież romska w obszarze zatrudnienia. 2.2. Osiągnięcia i wyzwania W swoich sprawozdaniach z 2017 r. kilka krajowych punktów kontaktowych ds. integracji Romów odniosło się do pozytywnego wpływu wzrostu gospodarczego na perspektywy zatrudnienia Romów . Jeszcze większa liczba krajowych punktów kontaktowych ds. integracji Romów wspomniała jednak o ukierunkowanych środkach takich jak regionalne programy zatrudnienia (poradnictwo zawodowe, szkolenie zawodowe lub szkolenie w miejscu pracy oraz pośrednictwo pracy dostosowane do potrzeb Romów lub osób poszukujących pracy o słabszej pozycji na rynku) . Takie środki są jeszcze skuteczniejsze, jeżeli Romowie uczestniczą w nich jako mediatorzy, pracownicy społeczni lub inni usługodawcy. Krajowe punkty kontaktowe ds. integracji Romów podkreślają trzy główne rodzaje wyzwań: zdolność struktur wykonawczych ; dyskryminacja Romów ; mentalność i zaufanie samych Romów . 2.3. Doskonalenie polityki Wydaje się, że najważniejszymi elementami w obszarze zatrudnienia są zapewnienie skutecznego kończenia etapu kształcenia i wchodzenia na otwarty rynek pracy, zwalczanie dyskryminacji ze strony pracodawców oraz zapewnienie zaspokojenia popytu na pracę przez podaż (zwłaszcza wśród młodzieży romskiej niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się). Aby zmniejszyć różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn w obszarze zatrudnienia oraz odsetek młodzieży romskiej niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej się, należy stworzyć zachęty dla prywatnych pracodawców i ściśle z nimi współpracować oraz wyraźnie ukierunkować główne strategie polityczne na młodzież romską i kobiety romskie (zamiast tworzenia równoległych struktur zatrudnienia). Zwiększanie zdolności Romów do zatrudnienia powinno obejmować również rozwój umiejętności informatycznych i znajomości języków obcych. Aby zapewnić szanse zatrudnienia, należy jednak zlikwidować również inne bariery, związane w szczególności z dyskryminacją ze strony pracodawców, ograniczonymi sieciami społecznymi Romów poszukujących pracy lub tradycyjnymi rolami związanymi z płcią w społecznościach romskich. Połączenie szkoleń, dofinansowanych staży i środków walki z dyskryminacją skierowanych do pracodawców może odegrać w tej dziedzinie ważną rolę. Obiecujące podejścia: Kwestie, którymi należy zająć się w pierwszej kolejności: ٠BG, CY, ES, IT, LV, NL, PT, SI: Regionalne lub lokalne programy zatrudnienia (zindywidualizowane poradnictwo) mające na celu promowanie aktywnego poszukiwania pracy lub samozatrudnienia ٠HU, EL, ES, FR: Ukierunkowane programy mające na celu zwiększenie zdolności kobiet romskich do zatrudnienia (w sektorze społecznym) ٠IT, LT, HU: Przykłady współpracy z pracodawcami na potrzeby pośrednictwa pracy skierowanego do Romów i zwalczania stereotypów ٠SK: Zmiana ustawy o publicznych służbach zatrudnienia wprowadzająca indywidualny plan działania na rzecz wsparcia integracji na rynku pracy, wiążący osobę poszukującą pracy i urząd pracy ٠BE: Od 2016 r. Romowie mają dostęp do „ścieżki integracji” stworzonej dla osób obcego pochodzenia w Walonii (kursy języka francuskiego, podstawowa wiedza na temat społeczeństwa; wsparcie w poszukiwaniu pracy i nauka szkolna dla dzieci). Gminy zatrudniają romskich mediatorów w publicznych ośrodkach opieki społecznej, służbach prewencyjnych lub służbach wsparcia bezpośredniego ٠HR: Biuro rzecznika praw obywatelskich prowadzi szkolenia z zakresu przeciwdziałania dyskryminacji dla urzędników publicznej służby zatrudnienia oraz innych urzędników służby cywilnej ٠UK: Audyt zróżnicowania rasowego i strona internetowa służąca gromadzeniu i rozpowszechnianiu informacji na temat dyskryminacji w zatrudnieniu ٠Umożliwienie powszechnym publicznym służbom zatrudnienia skutecznego wspierania integracji Romów poszukujących pracy na głównym rynku pracy ٠(Kontynuacja) szkolenia i zatrudniania mentorów Romów i młodzieży, mediatorów mających wspierać przechodzenie do kolejnych etapów edukacji i wchodzenie na rynek pracy ٠Wyraźniejsze skierowanie aktywnych polityk rynku pracy, w tym gwarancji dla młodzieży, do Romów (młodzieży i kobiet) ٠Uwrażliwienie pracodawców i zachęcanie ich do zatrudniania Romów ٠Systematyczne monitorowanie i zwalczanie dyskryminacji w zakresie dostępu do rynku pracy oraz w miejscu pracy ٠Połączenie wsparcia w zakresie pośrednictwa pracy (staż) ze szkoleniem informatycznym i językowym oraz współpraca z pracodawcami ٠Nadanie priorytetowego charakteru (ponownej) integracji na głównym rynku pracy w stosunku do systemów równoległych (np. prace publiczne lub nieformalne) ٠Praca nad zintegrowanymi rozwiązaniami w celu zaradzenia trudnej sytuacji przemieszczających się Romów nieposiadających dokumentów, w tym w formie ponadnarodowej współpracy 3. Zdrowie 3.1. Ukierunkowanie środków Dwa najbardziej znaczące rodzaje środków zgłaszanych przez większość państw członkowskich dotyczą usuwania ogólnych barier utrudniających dostęp do opieki zdrowotnej oraz szerzenia wiedzy na temat zdrowia (13–14 państw członkowskich), co zapewnia równowagę między interwencjami po stronie podaży i popytu. Inne istotne środki obejmują ukierunkowane programy szczepień i dostęp do specjalistycznych usług zdrowotnych (6–7 państw członkowskich). Jeżeli chodzi o zasadniczy cel środków, okazało się, że państwa członkowskie wybierają najczęściej środki usprawniające stronę podaży (pracownicy, obiekty) opieki zdrowotnej (26 % środków). Państwa członkowskie zajmują się również stroną popytu za pośrednictwem kampanii szerzących wiedzę na temat zdrowia i kampanii informacyjnych (21 %). Inne znaczące grupy środków obejmują ogólne działania mające na celu poprawę infrastruktury medycznej i sanitarnej na szczeblu lokalnym oraz świadczenie usług profilaktycznych (16–17 %). Niezwykle istotne interwencje – zapewnienie Romom ubezpieczenia zdrowotnego i skierowanie kampanii na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji do pracowników służby zdrowia – są znacznie rzadsze (6–7 %). 3.2. Osiągnięcia i wyzwania Do osiągnięć najczęściej wymienianych przez krajowe punkty kontaktowe ds. integracji Romów należały: kampanie szczepień ; inne programy profilaktyki i wykrywania ; poprawa higieny, warunków zdrowotnych i dostępu do opieki zdrowotnej ; podnoszenie świadomości ; mediacja w obszarze zdrowia ; oraz współpraca wielu zainteresowanych stron z udziałem organów krajowych i lokalnych oraz społeczeństwa obywatelskiego . Widoczny był brak odniesienia do wysiłków na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji; poprawy warunków życia pod względem higieny; oraz dostępu do zdrowej żywności. Zgłoszono następujące wyzwania: brak koordynacji i skutecznej komunikacji między szczeblem krajowym i lokalnym; utrzymanie odpowiedniego (krajowego lub unijnego) finansowania lub zatrudnienia ; brak samoświadomości w kwestiach zdrowia ; brak objęcia Romów ubezpieczeniem zdrowotnym ; oraz niewystarczająca wiedza pracowników służby zdrowia na temat problemów Romów . Wyrażono również obawy co do niskiego stanu zaszczepienia Romów, w odniesieniu do którego zgłoszono, że w niektórych państwach przyczynia się on do wyższych wskaźników przedwczesnej umieralności i zachorowalności . Uczestnictwo Romów i wzmocnienie ich pozycji w inicjatywach dotyczących opieki zdrowotnej uznawane jest za wyzwanie, również z powodu niskiego wskaźnika alfabetyzacji i barier językowych . 3.3. Doskonalenie polityki Zarówno środki, jak i oceny w obszarze zdrowia są ograniczone (podobnie jak w przypadku zakwaterowania), co zmniejsza możliwości doskonalenia polityki i dzielenia się wiedzą w zakresie polityki. Najpowszechniej stosowane obiecujące praktyki dotyczą zapobiegania za pośrednictwem kampanii szczepień oraz szkolenia i zatrudniania romskich mediatorów ds. zdrowia. Należy jednak zapewnić, by ukierunkowane usługi wsparcia aktywnie się przyczyniały do zwiększania wiedzy na temat zdrowia, zmiany zachowań oraz zwiększania długoterminowej samodzielności i zdolności Romów w zakresie kontaktów z instytucjami publicznymi – tak, by przestali oni być zależni od stałych pośredników i długoterminowych równoległych struktur. Priorytetowe znaczenie należy nadać środkom walki z dyskryminacją skierowanym do pracowników służby zdrowia. Obiecujące podejścia: Kwestie, którymi należy zająć się w pierwszej kolejności: ٠BG, CZ, DK, EL, FR, HU, PL, PT, RO, SE, SI, SK: Szkolenie i zatrudnienie romskich mediatorów ds. zdrowia (asystenci, odwiedzający, „budowniczowie mostów”) w celu promowania dostępu Romów do opieki zdrowotnej ٠AT, BG, EL, FR, HU, HR, PL, SK, UK: Kampanie szczepień skierowane do Romów (dziewczęta, kobiety) oraz osób mieszkających na obszarach zmarginalizowanych ٠CZ, IT, RO, SI, SK: Długoterminowe krajowe programy, plany działania i strategie dotyczące zdrowia ٠ES: Zapewnienie udziału Romów i społeczeństwa obywatelskiego w opracowaniu programów profilaktyki zdrowotnej i programów szkoleniowych dla pracowników służb społecznych ٠FI: Badanie dobrostanu Romów przeprowadzone przez Krajowy Instytut Zdrowia i Opieki Społecznej ٠PT: Planowanie interwencji na podstawie dowodów mające na celu przeciwdziałanie nierównościom w zakresie zdrowia wśród Romów, w tym materiały służące informowaniu i podnoszeniu świadomości na temat macierzyństwa nastolatek, opieki pediatrycznej i zdrowych nawyków żywieniowych ٠LT: Seminaria mające na celu szerzenie wiedzy na temat zdrowia w zakresie profilaktyki, zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego oraz opieki nad dziećmi skierowane do romskich kobiet i romskiej młodzieży ٠Zwiększenie zakresu ubezpieczenia społecznego, uzupełnienie luk w zakresie świadczenia podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej dotyczącej m.in. zdrowia reprodukcyjnego i seksualnego na obszarach o niekorzystnych warunkach ٠Wzmożenie wysiłków na rzecz zapobiegania narkomanii, paleniu tytoniu, HIV, zapaleniu wątroby, gruźlicy, chorobom układu krążenia i przedwczesnemu porodowi oraz zwalczania tych zjawisk ٠Monitorowanie i zwalczanie dyskryminacji w dostępie do opieki zdrowotnej oraz uwrażliwianie pracowników służby zdrowia na potrzeby Romów ٠Zapewnienie, by mediatorzy ds. zdrowia zajmujący się Romami pomagali Romom w uzyskaniu długoterminowej samodzielności ٠Poprawa odżywiania i zwalczanie niezdrowych warunków życia w przypadku romskich kobiet i rodzin z dziećmi 4. Zakwaterowanie

4.1. Ukierunkowanie środków Najczęściej zgłaszane przez państwa członkowskie środki mają na celu: zapewnianie dostępu do mediów komunalnych (woda, energia elektryczna, gaz) oraz infrastruktury mieszkaniowej; wspieranie przeciwdziałania segregacji; promowanie niedyskryminacji w dostępie do lokali socjalnych (10–12 państw członkowskich). Jedynie nieliczne państwa członkowskie inwestują w zintegrowane działania w zakresie zakwaterowania skierowane do marginalizowanych społeczności w ramach lokalnych projektów rewitalizacji obszarów miejskich (7 państw członkowskich) lub korzystają z funduszy ESI w odniesieniu do rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność lub zintegrowanych inwestycji terytorialnych (4 państwa członkowskie). Jedynie dwa państwa członkowskie zgłosiły oferowanie terenów pod obozowiska dla Romów prowadzących wędrowny tryb życia. Jeżeli chodzi o zasadniczy cel środków, okazało się, że najczęściej państwa członkowskie koncentrują się na utrzymaniu, udostępnieniu i remontach lokali komunalnych i socjalnych (27 %); infrastrukturze w osiedlach Romów (16 %); a także środkach legislacyjnych, pozwoleniach na budowę lub legalizacji prowizorycznych stref zamieszkania (ang. informal housing) (13 %). Jednoznaczne aktywne przeciwdziałanie segregacji, m.in. likwidacja slumsów, a także zintegrowane środki terytorialne lub wsparcie socjalne lub infrastrukturalne osób bezdomnych znacznie rzadziej stanowią główny element inwestycji (7 % w odniesieniu do każdego z tych działań). 4.2. Osiągnięcia i wyzwania Krajowe punkty kontaktowe ds. integracji Romów poinformowały, że najistotniejsze osiągnięcia były związane z dostępem do lokali socjalnych . Inna ważna grupa osiągnięć zgłaszanych przez kilka krajowych punktów kontaktowych ds. integracji Romów dotyczyła likwidacji slumsów i wyeliminowania segregacji przestrzennej . Krajowe punkty kontaktowe ds. integracji Romów odniosły się również do wyników zapewniania terenów pod obozowiska , dostępu do mediów komunalnych (takich jak woda, energia elektryczna i gaz) oraz infrastruktury mieszkaniowej ; legalizacji prowizorycznych stref zamieszkania ; oraz rewitalizacji obszarów miejskich . Zgłoszone wyzwania obejmują: segregację przestrzenną ; bariery utrudniające Romom dostęp do zakwaterowania w sektorze prywatnym ; a także publiczne wsparcie w zakresie dostępu do lokali socjalnych oraz przepisy regulujące tę kwestię . 4.3. Doskonalenie polityki Zakwaterowanie jest obszarem polityki, w którym występuje najmniej przykładów obiecujących podejść wspólnych dla kilku państw. Jest to również obszar, w odniesieniu do którego za szczególnie istotne uznano długoterminowe, zintegrowane i kompleksowe podejście obejmujące: uzupełnienie działania polegającego na zapewnianiu zakwaterowania o towarzyszące mu wsparcie łączące elementy zatrudnienia, edukacji, zdrowia i rozwoju społecznego; oraz włączenie interwencji do szerszej krajowej polityki oraz przepisów dotyczących gruntów i lokali socjalnych. Promowanie przeciwdziałania segregacji przestrzennej wymaga ukierunkowanego, skoordynowanego i zakładającego uczestnictwo procesu: angażowanie romskich beneficjentów w opracowanie i wdrożenie społecznościowych i indywidualnych wariantów mieszkaniowych; połączenie inwestycji infrastrukturalnych i inwestycji w zasoby ludzkie; oraz podnoszenie świadomości mające na celu zmniejszenie napięć etnicznych i przezwyciężenie oporu większości społeczeństwa. Inne obszary, które należy traktować priorytetowo, obejmują: rozwój zasobów lokali socjalnych zapewniający ich większą dostępność dla Romów; zapobieganie przymusowym eksmisjom w ramach angażującego wiele zainteresowanych stron, szeroko zakrojonego podejścia do zakwaterowania; oferowanie Romom prowadzącym wędrowny tryb życia wystarczających i właściwych pod względem kulturowym terenów pod obozowiska. Obiecujące podejścia: Kwestie, którymi należy zająć się w pierwszej kolejności: ٠ES: Instytucje samorządowe na szczeblu lokalnym i regionalnym przy wsparciu ze strony NGO doprowadziły do znaczącego ograniczenia liczby slumsów w ciągu ostatnich 15 lat, dzięki czemu w ramach zintegrowanego podejścia zlikwidowano segregację oraz osiągnięto trwałą poprawę w obszarach edukacji, zdrowia i zatrudnienia ٠CZ: Fundusze ESI wspierają rozwój lokalnych inicjatyw „Housing first” („Najpierw mieszkanie”) opartych na modelach zakończonego powodzeniem pilotażowego projektu dotyczącego lokali socjalnych przeprowadzonego przez samorządy terytorialne oraz pilotażowego projektu dotyczącego socjalnej agencji wynajmu przeprowadzonego przez NGO, wykluczających zakwaterowanie na obszarach, na których występuje segregacja (metodyka identyfikacji segregacji ze względu na miejsce zamieszkania opracowana przez Ministerstwo Pracy i 12 gmin) ٠EL: Nowe przepisy mające promować: przenoszenie z obozów i osiedli; ulepszenie infrastruktury; tworzenie systemu samodzielnego zarządzania i ochrony kompleksów mieszkalnych; oraz dopłaty do czynszu służące znalezieniu mieszkania w zintegrowanych osiedlach ٠FR: Angażujące wiele zainteresowanych stron, kompleksowe podejście „Housing first” („Najpierw mieszkanie”) w Tuluzie mające wspierać Romów podczas przenoszenia się z obozów na obszary zintegrowane, któremu towarzyszą: wsparcie socjalne, alfabetyzacja i inne szkolenia, a także zapewnienie dostępu do edukacji, zatrudnienia i opieki zdrowotnej ٠SI: Przetargi publiczne na podstawową infrastrukturę komunalną (woda, energia elektryczna, drogi) skierowane do gmin, w których mieszkają Romowie ٠LT: Proces likwidacji segregacji na osiedlu Kirtimai w Wilnie za pośrednictwem przenoszenia połączonego z oferowaniem lokali socjalnych oraz dotacji do czynszu dla rodzin wielodzietnych ٠SE: Wytyczne i szkolenia dla właścicieli mieszkań mające na celu podnoszenie świadomości i zwalczanie dyskryminacji Romów ٠Inwestowanie w przystępne cenowo i odpowiednie zasoby lokali socjalnych na obszarach zintegrowanych oraz zapewnienie, by Romowie byli w stanie spełnić kryteria kwalifikowalności ٠Zapewnienie pomocy dotyczącej zakwaterowania skierowanej do osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji ٠Legalizacja prowizorycznych stref zamieszkania i zapobieganie przymusowym eksmisjom ٠Połączenie kompleksowego długoterminowego przeciwdziałania segregacji ze środkami przygotowującymi i towarzyszącymi zapewniającymi wsparcie publiczne i budującymi wieloetniczne relacje społeczne oraz zapewnienie udziału społeczności w projektowaniu i wdrażaniu tych działań ٠Zapewnienie dostępu do czystej wody, podstawowych udogodnień i najważniejszych usług publicznych dla wszystkich przy jednoczesnym udzieleniu Romom jednoznacznych gwarancji ٠Zwalczanie dyskryminacji w dostępie do zakwaterowania (socjalnego i prywatnego) ٠Zapewnienie udostępnienia wystarczających, odpowiednio obsługiwanych i właściwych pod względem kulturowym terenów pod obozowiska dla społeczności Trawelerów II. Zwalczanie dyskryminacji i antycyganizmu 1.Ukierunkowanie środków Najczęściej zgłaszane przez państwa członkowskie środki na rzecz walki z dyskryminacją obejmują: zwalczanie antycyganizmu przez podnoszenie świadomości na temat korzyści wynikających z integracji Romów; podnoszenie świadomości na temat różnorodności; walka z antyromską retoryką i nawoływaniem do nienawiści (10–12 państw członkowskich). Kilka państw członkowskich inwestuje w środki, które mają na celu ochronę kobiet i dzieci romskich za pośrednictwem zwalczania dyskryminacji z wielu przyczyn jednocześnie, przemocy (w rodzinie) lub wczesnych lub przymusowych małżeństw (2–4 państwa członkowskie). Tylko cztery państwa członkowskie informują o inwestowaniu w środki mające na celu zapewnienie skutecznego wdrażania dyrektywy w sprawie równości rasowej (2000/43/WE). Jeszcze mniej państw członkowskich odnosi się do środków przeciwdziałania lokalnej lub regionalnej segregacji (3 państwa członkowskie) lub zwalczania handlu ludźmi (2 państwa członkowskie). Tylko jedno państwo członkowskie zgłosiło środki mające na celu zapobieganie bezprawnym eksmisjom lub żebractwu z udziałem dzieci; oraz promowanie współpracy transgranicznej. Jeżeli chodzi o zasadniczy cel środków, okazało się, że państwa członkowskie najczęściej inwestują w promowanie kultury romskiej i dziedzictwa romskiego, aby pośrednio podnosić świadomość i zwalczać antycyganizm wśród ogółu społeczeństwa (22 %). Nieco mniejsza liczba środków ma na celu podnoszenie świadomości, aby bezpośrednio walczyć z dyskryminacją i nietolerancją (18 %). Inne środki dotyczą głównie budowania zdolności instytucji (15 %), romskiego społeczeństwa obywatelskiego (12 %) i mechanizmów monitorowania praw człowieka (11 %). Główne obszary, którym poświęcono mniej uwagi, obejmują zapewnianie wsparcia prawnego, wzmacnianie pozycji kobiet romskich i przeciwdziałanie segregacji (5–6 %). Jedynie 16 % zgłoszonych środków na rzecz walki z dyskryminacją było wyraźnie skierowanych do młodzieży romskiej, zaś 10 % było skierowanych do kobiet romskich. 2.Osiągnięcia i wyzwania Do osiągnięć najczęściej wymienianych przez krajowe punkty kontaktowe ds. integracji Romów należą: poprawa warunków życia romskich kobiet i dzieci ; zwalczanie antycyganizmu za pośrednictwem przełamywania stereotypów lub promowania kultury i historii Romów ; oraz zaangażowanie wszystkich istotnych podmiotów (organów publicznych, społeczeństwa obywatelskiego i społeczności romskich) w działania na rzecz promowania przeciwdziałania dyskryminacji . Kilka krajowych punktów kontaktowych ds. integracji Romów odniosło się do wyzwań związanych ze zwiększaniem dostępu do ochrony prawnej i podnoszeniem świadomości na temat praw , a także trudności w zwalczaniu stereotypów oraz poprawy sytuacji kobiet i dzieci romskich . Sam fakt, że kilka państw członkowskich – m.in. kilka państw, w których obecne są duże społeczności Romów, i kilka państw, w których odnotowano wysoki odsetek postrzeganej dyskryminacji wśród Romów – nie zgłosiło żadnych środków na rzecz walki z dyskryminacją, podkreśla wagę wyzwań w tym obszarze. 3.Doskonalenie polityki Z doświadczeń zdobytych w trakcie działań na rzecz integracji Romów wynika, że długoterminowa zmiana w każdym z obszarów polityki wymaga zwalczania antycyganizmu i dyskryminacji Romów oraz budowania zaufania między społecznościami Romów a innymi społecznościami. Aby odnieść sukces, działania na rzecz integracji Romów we wszystkich obszarach polityki muszą być powiązane ze wspólnymi wartościami i obejmować podnoszenie świadomości wśród ogółu społeczeństwa. Aby zwalczyć stereotypy, nawoływanie do nienawiści oraz przestępstwa z nienawiści, konieczne jest tworzenie pozytywnego przekazu dotyczącego Romów wśród głównego nurtu społeczeństwa oraz wzmacnianie tożsamości Romów dzięki szczególnym ukierunkowanym środkom służącym przeciwdziałaniu antycyganizmowi i promowaniu uznania historii Romów (w tym Holokaustu). Działania zakończone największym sukcesem nie polegają na dostosowaniu, ale raczej na przekształceniu głównych struktur i strategii politycznych przez zwalczanie uprzedzeń i stereotypów oraz tworzenie pozytywnego wizerunku Romów wśród osób odpowiedzialnych za wyznaczanie kierunków polityki i innych zainteresowanych stron.

Obiecujące podejścia: Kwestie, którymi należy zająć się w pierwszej kolejności: ٠AT: W wyniku internetowych konsultacji na temat krajowych strategii integracji Romów zintensyfikowano wysiłki na rzecz zwalczania antycyganizmu. Zwalczanie antycyganizmu uznano za priorytet zmienionej strategii oraz poświęcono mu specjalne wydarzenie austriackiej prezydencji w UE ٠DE: Utworzono niezależną komisję ekspertów ds. antycyganizmu, aby zapewnić rządowi konkretne zalecenia dotyczące historii Sinti i Romów w Niemczech, ich prześladowania i dyskryminacji, a także zalecenia dotyczące zwalczania antycyganizmu w obecnych czasach. ٠Uznanie holokaustu Romów i utworzenie komitetu przeciwko rasizmowi z udziałem Romów (SK); pomniki, wystawy i platforma internetowa służące uczczeniu pamięci romskich ofiar Holokaustu (NL); coroczne obchody Dnia Pamięci o Zagładzie Romów w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau (PL); Muzeum Historii i Sztuki Romskiej oraz odszkodowanie dla ofiar pracy przymusowej (LV) ٠CZ: Rząd odkupił gospodarstwo zajmujące się chowem trzody chlewnej znajdujące się na terenie byłego obozu koncentracyjnego w Letach u Písku. Przy wsparciu w postaci grantów EOG zbudowany zostanie pomnik ofiar holokaustu Romów ٠SE: Prace komisji ds. zwalczania antycyganizmu, których wynikiem jest uznanie przeszłego i obecnego antycyganizmu; specjalne jednostki policji zwalczające przestępstwa z nienawiści, współpracujące z mniejszościami, w tym Romami ٠ES: Kampanie na rzecz zwalczania stereotypów i upowszechniania kultury Romów prowadzone przez Instytut Kultury Romskiej i samorządy regionalne z udziałem romskiego społeczeństwa obywatelskiego; bezpłatne usługi pomocy prawnej dla ofiar dyskryminacji i przestępstw z nienawiści świadczone przez izby adwokackie z Madrytu, Barcelony, Malagi, Sewilli i Kordoby; prokurator specjalizujący się w przestępstwach z nienawiści i dyskryminacji w hiszpańskich prowincjach ٠IT: Organ ds. równości (wraz z krajowym punktem kontaktowym ds. integracji Romów) ustanowił centrum kontaktowe, do którego można zgłaszać skargi dotyczące przestępstw z nienawiści, zapewniające wsparcie i pomoc prawną ofiarom oraz centrum monitorowania mediów i internetu szkolące młodzież romską i nieromską w zakresie monitorowania nawoływania do nienawiści oraz zgłaszania lub usuwania takich treści ٠FI: Kampanie antydyskryminacyjne przeciwko przestępstwom z nienawiści i nawoływaniu do nienawiści prowadzone przez NGO z udziałem Romów; podnoszenie świadomości Romów na temat ról związanych z płcią w rodzinie; obowiązek gmin i większych pracodawców dotyczący planowania działań na rzecz równości, którego przestrzeganie monitoruje biuro rzecznika ds. przeciwdziałania dyskryminacji ٠IE: Kodeks etyki dla irlandzkiej policji zawierający szczególne odniesienie do zwalczania dyskryminacji społeczności Trawelerów; wyznaczenie 277 etnicznych urzędników łącznikowych, aby zbudować zaufanie między Trawelerami a policją ٠CZ, EL, HU SK, RO: Wskazanie społeczności wykluczonych społecznie/romskich, do których można skierować interwencje, w tym interwencje finansowane z funduszy ESI ٠UK: Serwis umożliwiający zgłaszanie przestępstw z nienawiści przez internet ٠Opracowanie procesu gromadzenia (zanonimizowanych) danych segregowanych według kryterium pochodzenia etnicznego w celu monitorowania antycyganizmu, dyskryminacji i wpływu publicznych strategii politycznych na Romów ٠Rozwijanie działań mających na celu zwalczanie antycyganizmu, przestępstw z nienawiści i nawoływania do nienawiści, podnoszenie świadomość na ich temat, monitorowanie i karanie takich zachowań (które to działania są powiązane z szerszymi strategiami przeciwdziałania rasizmowi) z udziałem romskiego społeczeństwa obywatelskiego, skierowanych do całego społeczeństwa ٠Zapewnienie wdrożenia przepisów dotyczących równouprawnienia i zwalczania dyskryminującego traktowania przez organy ścigania i inne organy publiczne dzięki dokładnemu postępowaniu przygotowawczemu, odstraszającym sankcjom, działaniom uwrażliwiającym i szkoleniom z zakresu przeciwdziałania dyskryminacji ٠Ułatwianie Romom dostępu do wymiaru sprawiedliwości ze szczególnym uwzględnieniem ofiar dyskryminacji z wielu przyczyn jednocześnie (kobiety, LGBTI, Romowie nieposiadający obywatelstwa) oraz zwiększanie zdolności organów ds. równości do walki z dyskryminacją Romów ٠Zapoczątkowanie prowadzonych przez Romów procesów dochodzenia prawdy i pojednania w celu zbadania i udokumentowania przypadków naruszenia praw Romów z przeszłości oraz podnoszenia świadomości na ich temat, a także w celu promowania zaufania i pojednania ٠Wzmacnianie pozycji Romów, aby mogli oni w pełni uczestniczyć w życiu politycznym, kulturalnym i społecznym oraz we wszystkich etapach procesu politycznego ٠Stosowanie holistycznego, uwzględniającego problematykę płci i dostosowanego do potrzeb dzieci podejścia; zwalczanie znęcania się nad dziećmi, wczesnych małżeństw, żebractwa z udziałem dzieci (przez wdrożenie przepisów zapewniających ochronę praw dziecka), przemocy, w tym handlu ludźmi ٠Łagodzenie społecznych skutków żebractwa i zachowanie godności ludzkiej III. Integracja Romów w regionie objętym procesem rozszerzenia Bałkany Zachodnie przejawiają ambicje przekraczające oczekiwania i przyznany im mandat i zatwierdziły takie same cele w zakresie integracji Romów oraz metody pracy jak państwa członkowskie. Konkretne i trwałe usprawnienia w zakresie integracji Romów są konieczne, aby osiągnąć postępy na drodze do integracji z UE. Aby uwzględnić skutki wcześniejszych przystąpień, zwłaszcza w dziedzinie swobodnego przepływu osób, postępy w obszarze integracji Romów zostały po raz pierwszy włączone jako osobny punkt trwających negocjacji w ramach procesu przystąpienia dotyczących rozdziału 23 „Wymiar sprawiedliwości i prawa podstawowe”. Wyniki badania społeczno-ekonomicznej sytuacji Romów na Bałkanach Zachodnich z 2017 r. umożliwiły partnerom określenie nowych wyzwań, takich jak większe wsparcie na rzecz udanej reintegracji osób powracających do regionu oraz ustanowienie solidnej podstawy definiowania wymogów przyszłej polityki dotyczącej Romów. Po raz pierwszy specjalny załącznik do niniejszego komunikatu dotyczy integracji Romów w regionie objętym procesem rozszerzenia i zawiera zarówno szczegółowe informacje horyzontalne, jak i informacje dotyczące poszczególnych państw. IV. Wnioski Przegląd środków na rzecz integracji Romów uwydatnił potrzebę określenia i opracowania interwencji z czynnym udziałem Romów, które: stanowią odpowiedź na wyzwania i są proporcjonalne do ich skali; gwarantują wymierne rezultaty; oraz obejmują realistyczne warianty, aby uzyskać akceptację ogółu społeczeństwa. Czynniki powodzenia dotyczące planowania, wdrażania i monitorowania interwencji na rzecz integracji Romów są następujące: ٠Czas wystarczający nie tylko na wdrożenie, ale również planowanie, konsultacje, zaangażowanie zainteresowanych stron, budowanie zaufania społeczności, monitorowanie, ocenę i przegląd polityki ٠Systematyczne gromadzenie rzetelnych danych segregowanych według kryterium płci i wieku, aby zapewnić podstawę analizy potrzeb i analizy kontekstowej; określić punkt odniesienia; określić cele; oraz wypełnić wskaźniki rezultatów i oddziaływania ٠Włączenie ukierunkowanych interwencji do głównego nurtu polityki i ram prawnych, aby zapewnić zachowanie ich tymczasowego charakteru i promować skuteczny, równy dostęp Romów do podstawowych usług, zamiast tworzyć trwałe struktury równoległe ٠Silne partnerstwa wielostronne – aby zapewnić odpowiedzialność, współdzielenie obowiązków i trwałość ٠Aktywne uczestnictwo Romów i wszystkich zainteresowanych stron na wszystkich etapach (planowanie, wdrażanie, monitorowanie, ocena i przegląd polityki) ٠Krzyżowe, międzysektorowe, zintegrowane podejścia do zwalczania dyskryminacji z wielu przyczyn jednocześnie i wielowymiarowego wykluczenia ٠Podejście uwzględniające problematykę płci i dostosowane do potrzeb dzieci: planowanie na podstawie analizy potrzeb romskich kobiet i dzieci; kompleksowe podejście; oraz stałe wsparcie, zwłaszcza podczas najważniejszych zmian ٠Uwzględnienie różnorodności wśród Romów: odzwierciedlenie rzeczywistych potrzeb; zapewnienie uwzględnienia lokalnych warunków; oraz zwalczenie schematów wykluczenia i dyskryminacji, z jakimi mierzą się konkretne społeczności Romów ٠Zwalczenie skrajnego ubóstwa za pomocą połączenia ukierunkowanych na terytorium i grupę kompleksowych interwencji w celu promowania długoterminowej zmiany ٠Ukierunkowane, jednoznaczne – lecz niewykluczające – podejście mające na celu zapewnienie uwzględnienia szerszego kontekstu i zapobieganie niechęci ze strony innych grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji ٠Nadawanie priorytetowego znaczenia zapobieganiu i wczesnej interwencji, aby zapewnić oszczędność kosztową i wywoływać długoterminową, trwałą zmianę ٠Uznanie przeciwdziałania segregacji (w obszarze edukacji i zakwaterowania) za długoterminowy priorytet zamiast poprawy jakości osiedli, na których występuje segregacja ٠Uznanie istnienia antycyganizmu w celu promowania stanowczego podejścia niedyskryminacyjnego w ramach interwencji na rzecz integracji Romów we wszystkich obszarach ٠Wiedza fachowa mająca na celu zapewnienie wysokiej jakości, niedyskryminujących usług