SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO dotyczące wdrożenia instrumentu finansowego Schengen (2004-2006) /* COM/2013/0115 final */





SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO dotyczące wdrożenia instrumentu finansowego Schengen (2004-2006) 1. WPROWADZENIE Instrument finansowy Schengen był tymczasowym instrumentem stworzonym po to, aby pomóc państwom członkowskim-beneficjentom w finansowaniu środków wprowadzanych na nowych granicach zewnętrznych UE w celu wdrożenia dorobku Schengen i kontroli na tych granicach. Instrument obejmował lata 2004–2006, a jego łączny budżet wynosił 961 453 271 EUR. Beneficjentami było siedem spośród państw członkowskich, które przystąpiły do Unii Europejskiej w 2004 r.: Estonia, Litwa, Łotwa, Polska, Słowacja, Słowenia i Węgry. Pozostałe trzy państwa przystępujące nie uczestniczyły w instrumencie finansowym Schengen: Republika Czeska nie ma zewnętrznej granicy lądowej, w przypadku Malty te same obszary polityki były objęte środkami przejściowymi, zaś Cypr w tym czasie nie był gotowy do rozpoczęcia procesu oceny na potrzeby przystąpienia do strefy Schengen. Instrument finansowy Schengen stanowił pomoc dla beneficjentów w dalszej realizacji dotychczasowych działań i strategii zmierzających do modernizacji zarządzania granicami w perspektywie przystąpienia do strefy Schengen. Został on powołany art. 35 i załącznikiem I do Aktu przystąpienia, a jego ostatecznym celem była pomoc w procesie przystąpienia wspomnianych państw do strefy Schengen. Rzeczywiste koszty kwalifikowalne w ramach instrumentu finansowego Schengen wyniosły ponad 1 mld euro, przy czym współfinansowanie z budżetu UE pokryło 85,27 %, a z budżetów krajowych – 14,73 % całości. Jak wynika z podziału na poszczególne kraje (Wykres 1), wielkość finansowania z budżetu UE wynosiła od 53 mln EUR dla Słowacji do 283 mln EUR dla Polski. Ogólne wykorzystanie wkładu UE wyniosło 97,6 %. Wszystkie działania musiały zostać zrealizowane w okresie od 1 maja 2004 r. do 30 września 2007 r.[1]. Ostatecznym terminem dokonania wszelkich płatności był dzień 31 grudnia 2007 r. Instrument finansowy Schengen koncentrował się na sześciu kategoriach środków: kontrole graniczne, ochrona granicy, zarządzanie wizami, systemy informatyczne, szkolenie oraz zarządzanie instrumentem finansowym Schengen. Działania współfinansowane w ramach instrumentu finansowego Schengen doprowadziły do: · włączenia wszystkich siedmiu państw członkowskich do strefy Schengen w ustalonym terminie; · poprawy bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych UE; · lepszego zapobiegania imigracji nieuregulowanej. W zakresie zarządzania granicami instrument finansowy Schengen umożliwił: · osiągnięcie wyższej jakości kontroli granicznych, poprawę obsługi pasażerów na przejściach granicznych oraz przyspieszenie wymiany informacji; · poprawę ochrony granicy dzięki zwiększonej mobilności (nowy cyfrowy sprzęt radiowy, nowe pojazdy dla patroli drogowych oraz zwiększenie zasobów kadrowych, co pozytywnie wpłynęło na możliwości reagowania; natychmiast dostępne środki transportu o lepszych parametrach; zwiększone możliwości interwencji w warunkach nadzwyczajnych, np. w nocy, w warunkach zimowych i przy trudnej pogodzie ograniczającej widoczność; intensywniejsza ochrona granicy – dodatkowe stanowiska radarów, nadzór wideo); · poprawę wykrywalności sfałszowanych dokumentów dzięki nowemu sprzętowi; · poprawę pokrycia zielonej granicy siecią radiolokacyjną; · udoskonalenie i skrócenie procedury wydawania wiz; · skuteczną współpracę straży granicznych i policji oraz zwiększoną koordynację operacyjną; · zatrzymanie większej liczby osób poszukiwanych przez służby krajowe i międzynarodowe dzięki efektywnym kontrolom z wykorzystaniem bazy danych systemu informacyjnego Schengen (SIS); · zwiększenie zasobu wiedzy służącej jako podstawa do podejmowania decyzji operacyjnych oraz poprawę analizy wywiadowczej wśród służb; · wdrożenie rzetelnego systemu szkoleń. Niniejsze sprawozdanie opiera się na sprawozdaniach z oceny ex post przedstawionych przez siedem państw członkowskich korzystających z instrumentu finansowego Schengen oraz na analizie odpowiednich dokumentów uzupełniających. 2. CEL I ZAKRES INSTRUMENTU W toku negocjacji z państwami kandydującymi dorobek Schengen[2] był najbardziej szczegółową częścią rozdziału 24 „Sprawiedliwość, wolność i bezpieczeństwo”. Państwa, o których mowa, podpisały traktat o przystąpieniu w dniu 16 kwietnia 2003 r. i oficjalnie przystąpiły do Unii w dniu 1 maja 2004 r. po zakończeniu procedur ratyfikacyjnych. Instrument finansowy Schengen został ustanowiony art. 35 Aktu przystąpienia Cypru, Estonii, Węgier, Polski, Czech, Słowenii, Łotwy, Litwy, Malty i Słowacji[3]. Ogólnym celem, jakiemu miał służyć instrument, była pomoc państwom członkowskim określonym w art. 35 ust. 2 Aktu przystąpienia w finansowaniu środków wprowadzanych na nowych granicach zewnętrznych UE w celu wdrożenia dorobku Schengen. Podstawowe zasady przyjęte w ramach Schengen to między innymi: · zniesienie kontroli osób na granicach wewnętrznych; · stosowanie wspólnego zbioru zasad wobec osób przekraczających zewnętrzne granice UE; · harmonizacja warunków wjazdu i zasad dotyczących wiz krótkoterminowych; · rozwój współpracy policyjnej (obejmujący prawa w zakresie obserwacji transgranicznej i pościgu transgranicznego); · ściślejsza współpraca sądowa dzięki szybszemu systemowi ekstradycji i przekazanie do wykonania orzeczeń w sprawach karnych; · ustanowienie i rozwój systemu informacyjnego Schengen (SIS). Szczególny instrument finansowy miał na celu wsparcie państw kandydujących, przystępujących wówczas do UE, w wejściu do strefy Schengen, a konkretnie w zniesieniu kontroli na granicach wewnętrznych i udoskonaleniu zarządzania granicą zewnętrzną. Zgodnie z art. 35 Aktu przystąpienia za kwalifikujące się do finansowania w ramach instrumentu finansowego Schengen uznano następujące rodzaje działań: – inwestycje w budowę, odnowienie lub polepszenie stanu infrastruktury na przejściach granicznych oraz powiązanych z nimi budynków, – inwestycje we wszelkie rodzaje sprzętu operacyjnego (np. sprzęt laboratoryjny, narzędzia wykrywające, sprzęt komputerowy oraz oprogramowanie dla Systemu Informacyjnego Schengen – SIS2, środki transportu); – szkolenia straży granicznych, – wsparcie dla kosztów logistyki oraz operacji. W dniu 5 lutego 2004 r. Komisja przyjęła decyzję w sprawie zarządzania instrumentem finansowym Schengen i monitorowania tego instrumentu[4], w której ustanowiono procedury selekcji i kryteria kwalifikowalności poniesionych wydatków. Została ona zmieniona nową decyzją[5], w której przedłużono termin wykonania umów do dnia 30 września 2007 r. (wcześniej 31 grudnia 2006 r.). Z uwagi na wyjątkowe okoliczności, które spowodowały opóźnienia w realizacji projektów związanych z SIS II, udzielanie zamówień w tym zakresie przedłużono do dnia 31 marca 2007 r.[6]. Instrumentem finansowym Schengen zarządzano zgodnie z systemem zarządzania zdecentralizowanego. 3. ŚRODKI UE UDOSTĘPNIONE PAŃSTWOM CZŁONKOWSKIM I WSPÓŁFINANSOWANIE KRAJOWE Rzeczywiste koszty kwalifikowalne poniesione ogółem w ramach instrumentu finansowego Schengen wyniosły 1 067 669 235 EUR, przy czym współfinansowanie z budżetu UE pokryło kwotę 910 371 476 EUR (85,27 %), a współfinansowanie z budżetów krajowych – 157 297 780 EUR (14,73 %). Wykres 1. Podział według państw · Główni beneficjenci: Polska (283,3 mln EUR), Węgry (153,7 mln EUR) i Litwa (149,9 mln EUR). Kwoty przyznane tym trzem państwom członkowskim stanowiły w sumie 65 % łącznej kwoty przyznanej wszystkim uczestniczącym państwom członkowskim. · Kolejne państwa członkowskie otrzymały kwoty wynoszące od 6 % do 13 % łącznej sumy na lata 2004–2006: Słowenia – 113,9 mln EUR, Łotwa – 78,9 mln EUR, Estonia – 77 mln EUR, a Słowacja – 53,5 mln EUR. Zgodnie z art. 2 decyzji Komisji C(2004)248 stopa pomocy UE przyznanej w ramach instrumentu mogła wynosić do 100 %; nie określono jednoznacznych kryteriów ustalania odsetka wydatków krajowych, które miały być pokryte z instrumentu finansowego Schengen[7]. Państwa członkowskie mogły zatem zadeklarować na potrzeby instrumentu dowolnie ustalony poziom wkładu krajowego. Wydatki objęte instrumentem nie mogły jednak być pokrywane z żadnego innego instrumentu finansowego UE. Udział współfinansowania krajowego różnił się w poszczególnych państwach członkowskich-beneficjentach – Polska pokryła zaledwie 1,88 % kosztów kwalifikowalnych (5 414 201,99 EUR), natomiast współfinansowanie Słowenii wyniosło 34 % (59 036 202,97 EUR) – wynikało to głównie z opóźnień w pracach budowlanych, przez co wydatki te musiały zostać pokryte ze środków krajowych, ponieważ zostały poniesione poza okresem realizacji. Wykres 2. Współfinansowanie krajowe Pod względem wykorzystania wkładu UE wyniki były bardzo wysokie – od 90,6 % w przypadku Węgier do ponad 100 % w przypadku Polski[8]; łączna stopa wykorzystania wyniosła 97,6 %. Tabela 1: Stopa wykorzystania || Kwoty wg programu || Ostateczne koszty kwalifikowalne || Stopa wykorzystania Estonia || 79 629 000 EUR || 77 001 525 EUR || 96,70 % Węgry || 169 562 611 EUR || 153 694 401 EUR || 90,64 % Łotwa || 79 701 739 EUR || 78 975 718 EUR || 99,09 % Litwa || 151 657 105 EUR || 149 862 483 EUR || 98,82 % Polska || 278 458 520 EUR || 283 329 466 EUR || 101,75 % Słowacja || 53 866 478 EUR || 53 527 465 EUR || 99,37 % Słowenia || 119 800 000 EUR || 113 980 418 EUR || 95,4 % OGÓŁEM || 932 675 453 EUR || 910 371 475 EUR || 97,61 % 4. PRZYGOTOWANIE WDROŻENIA W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH 4.1. Wprowadzenie środków zapewniających zgodność wydatków z prawem i zasadami Decyzja w sprawie zarządzania instrumentem finansowym Schengen i monitorowania tego instrumentu[9] miała na celu zapewnienie zharmonizowanego stosowania instrumentu i ustanowienie zasad zarządzania nim. Ustanowione zasady obejmowały procedury selekcji i kryteria kwalifikowalności wydatków poniesionych w ramach instrumentu. Instrumentem finansowym Schengen zarządzano zgodnie z systemem zarządzania zdecentralizowanego w rozumieniu art. 53c rozporządzenia finansowego[10]. Dużą część odpowiedzialności za zarządzanie środkami przydzielanymi przez UE w ramach instrumentu oraz ich kontrolę przekazano państwom członkowskim przy założeniu późniejszego przeprowadzenia przez Komisję kontroli ex post. W decyzji ustanowiono następujące wymogi: – art. 3 ust. 2: Komisja weryfikuje, czy proces zamówień przebiega zgodnie z zasadami przejrzystości, proporcjonalności, równego traktowania i braku dyskryminacji; – art. 8: Komisja weryfikuje, czy istnieją odpowiednie systemy zarządzania i kontroli; – art. 14 ust. 1: Komisja dopilnowuje istnienia procedury certyfikacji; – art. 15 ust. 1: Komisja dopilnowuje istnienia systemów weryfikacji. Pracownicy Komisji przeprowadzali regularne wizyty monitorujące w celu sprawdzenia realizacji tych wymogów. Komisja wydała również: – uwagi dotyczące zgodności działań ujętych przez państwa członkowskie-beneficjentów w orientacyjnych harmonogramach na lata 2004–2006 z zasadami kwalifikowalności. Państwa członkowskie korzystające z instrumentu były odpowiedzialne za programowanie, wybór i realizację poszczególnych działań oraz zarządzanie środkami finansowymi, których właściwe wykorzystanie było weryfikowane ex post przez Komisję zgodnie z rozporządzeniem finansowym 1605/2002 i przepisami wykonawczymi do tego rozporządzenia[11]. Państwa członkowskie były odpowiedzialne za koordynację korzystania z instrumentu z pomocą uzyskiwaną z innych instrumentów UE przy zapewnieniu zgodności z polityką UE w innych dziedzinach oraz z rozporządzeniem finansowym. System płatności w ramach instrumentu finansowego Schengen opierał się na rocznych płatnościach ryczałtowych dokonywanych na rzecz poszczególnych państw członkowskich-beneficjentów w następstwie przyjmowania przez Komisję rocznych decyzji w sprawie finansowania w odniesieniu do poszczególnych państw. Zryczałtowane płatności w ramach dotacji miały być wykorzystane w ciągu trzech lat od otrzymania pierwszej płatności. Wszelkie środki niewykorzystane lub wydane w sposób nieuzasadniony miały być odzyskane przez Komisję w wyniku rozliczenia rachunków. Sześć miesięcy po upływie trzyletniego terminu państwa członkowskie były zobowiązane do przedstawienia kompleksowego sprawozdania o wykorzystaniu ryczałtowych płatności w ramach dotacji wraz z uzasadnieniem wydatków. 4.2. Opracowywanie krajowych strategii wykorzystania środków UE Wszystkie siedem odnośnych państw członkowskich wskazało, że ich ogólne podejście do wdrażania instrumentu finansowego Schengen polegało na dalszej realizacji dotychczasowych działań i strategii zmierzających do modernizacji systemów zarządzania granicami i egzekwowania prawa. Państwa członkowskie przyjęły w tej kwestii co najmniej dwa konkretne dokumenty strategiczne: plan działania Schengen (SAP) i plan ogólny SIS II. Państwa członkowskie podkreśliły, że ich głównym celem jest zwiększenie bezpieczeństwa na granicy zewnętrznej i zarządzanie napływem imigrantów. Ogólne priorytety poszczególnych państw w zakresie inwestycji były podobne: budowa, renowacja i modernizacja przejść granicznych oraz innych powiązanych budynków, sprzęt operacyjny służący przetwarzaniu i wymianie danych, środki transportu i komunikacji radiowej, szkolenia językowe i techniczne. Krajowe strategie realizacji instrumentu finansowego Schengen miały różną postać – od strategii określających cztery kompleksowe cele (Polska, Węgry) do obejmujących 31 celów szczegółowych (Łotwa). Węgry, Polska i Słowacja nadały instrumentowi finansowemu Schengen silny wymiar strategiczny, włączając go do swoich ogólnych krajowych dokumentów strategicznych (SAP, strategia zintegrowanego zarządzania granicami) i przewidując jego ścisłe powiązanie z innymi źródłami finansowania (programy Phare, środki przejściowe, Norweski Mechanizm Finansowy, finansowanie krajowe). Słowenia, Estonia, Litwa i Łotwa oparły realizację instrumentu zasadniczo na własnych krajowych planach działania Schengen[12]. Jeszcze przed ustanowieniem instrumentu finansowego Schengen Węgry przyjęły szereg decyzji rządowych (2001-2003) i średniookresowych strategii resortowych, które przygotowały grunt pod wspólną strategię zarządzania granicami. Na tej podstawie opracowano węgierską strategię zintegrowanego zarządzania granicami. Ze względu na centralne umiejscowienie w Europie Węgry przyjęły jako priorytet kontrolę ruchu granicznego. Uważnie rozpatrzono też kwestię komplementarności źródeł finansowania. Polska włączyła własną strategię dotyczącą instrumentu finansowego Schengen do swojej strategii zintegrowanego zarządzania granicami (2000-2002, następnie 2003-2005), przyjmując za cel opracowanie modelu bezpieczeństwa granicznego w celu ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego, a w szczególności udaremnienia imigracji nieuregulowanej. Polska powiązała również swoją strategię ze specjalną pozycją funduszu Phare przeznaczoną na wsparcie zadań opisanych w dokumentach strategicznych dotyczących zintegrowanego zarządzania granicami. Wyraźny priorytet przypisano sprzętowi operacyjnemu i systemom informatycznym. Oprócz funduszu Phare, przy wdrażaniu strategii zintegrowanego zarządzania granicami Polska korzystała z programu Phare 2000, 2001, 2002 i 2003 oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Słowacja wykroczyła poza SAP, opracowując słowacką krajową strategię realizacji instrumentu finansowego Schengen – określono w niej niedociągnięcia, które miały być zniwelowane wyłącznie w ramach instrumentu finansowego Schengen. Potrzeby te doprecyzowano, ustalając 16 celów operacyjnych instrumentu finansowego Schengen, oraz powiązano je z SAP, który obejmował również inne instrumenty wsparcia UE, np. Phare i środki przejściowe. Estonia wykorzystała środki instrumentu finansowego Schengen do wdrożenia elementów swojego SAP i nie opracowała własnej strategii wykorzystania instrumentu. Priorytetowe znaczenie w inwestycjach przypisano systemom operacyjnym, środkom transportu i systemom informatycznym. Litwa przyjęła dwa cele strategiczne: (1) zwiększenie bezpieczeństwa granicy zewnętrznej UE i zapobieganie dzięki temu nieuregulowanej imigracji i nielegalnemu przedostawaniu się na terytorium UE oraz (2) odpowiednia kontrola przepływu pasażerów. Litwa postanowiła podzielić współfinansowanie UE dość równo pomiędzy następujące cele: środki transportu, infrastruktura, inne środki informatyczne oraz szkolenia. Słowenia przyjęła w odniesieniu do instrumentu finansowego Schengen szeroką strategię zmierzającą do zapewnienia warunków koniecznych do właściwego wdrożenia dorobku Schengen. Przyjęto siedem celów, których liczbę następnie zwiększono do dziewięciu. Priorytetowymi sektorami dla inwestycji były: infrastruktura, informatyka oraz wynagrodzenia nowo przyjętych pracowników. Oprócz wzmocnienia granicy zewnętrznej i stworzenia systemów informacyjnych, Łotwa skoncentrowała się na zwiększeniu zdolności instytucji i personelu do wypełniania wymogów dorobku Schengen. Akcent położono na ustalone ramy regulacyjne oraz w szczególności na wyposażenie techniczne. Jednym z celów strategicznych było powołanie systemu zarządzania przepływami migracyjnymi. 5. WDRAŻANIE INSTRUMENTU FINANSOWEGO SCHENGEN 5.1. Systemy zarządzania i kontroli utworzone w celu wdrażania instrumentu finansowego Schengen Każde z państw członkowskich korzystających z instrumentu wyznaczyło organ odpowiedzialny za jego wdrażanie – w przypadku Estonii, Litwy, Słowacji, Polski i Łotwy organem tym było Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, a w przypadku Słowenii i Węgier – Ministerstwo Finansów. W zakresie organizacji organu odpowiedzialnego zastosowano rozmaite scenariusze: tylko Litwa powołała specjalną jednostkę; Estonia, Słowacja i Słowenia wyznaczyły istniejące jednostki jako organy odpowiedzialne, natomiast Polska i Łotwa wyznaczyły istniejące już zespoły międzyresortowe. Jako agencję płatniczą wyznaczano zazwyczaj Ministerstwo Finansów. Państwa-beneficjenci w dużym stopniu wykorzystywały doświadczenia uzyskane w toku wdrażania funduszy przedakcesyjnych i zarządzania nimi. W krajowych sprawozdaniach z oceny wszystkie państwa członkowskie-beneficjenci uznały istotne znaczenie komitetów sterujących, zarządzających i monitorujących powołanych w celu ukierunkowania wdrażania instrumentu finansowego Schengen i nadzoru nad nim. Komitety te zazwyczaj skupiały wszystkie główne zainteresowane instytucje i miały istotny udział w wyborze projektów, przydzielaniu środków finansowych i monitorowaniu. Niejednokrotnie podkreślano, że elastyczność systemu zarządzania i kontroli w połączeniu z dużym zakresem odpowiedzialności pozostawionej państwom członkowskim (za pośrednictwem komitetów sterujących) była kluczem do powodzenia instrumentu finansowego Schengen. Przy realizacji niektórych działań w ramach zarządzania projektem (przygotowywanie dokumentacji przetargowej, monitorowanie, szkolenie w zakresie zamówień, audyt) Polska, Estonia, Węgry i Łotwa wykorzystały umowy dotyczące pomocy technicznej. 5.2. Ilościowe i jakościowe aspekty wdrażania instrumentu przez państwa członkowskie W ramach sześciu kategorii instrumentu finansowego Schengen najważniejszymi pozycjami wydatków były ochrona granicy oraz systemy informatyczne, na które przeznaczono łącznie 672,4 mln EUR, czyli 74 % całości zainwestowanych środków. Na zarządzanie wizami i szkolenia przeznaczono zaledwie 6 % środków (57,9 mln EUR). Wykres 3. Podział wkładu UE według kategorii Wykres 4: Wydatki według państwa i kategorii (wkład UE) Ochrona granicy była najważniejszym sektorem inwestycji we wszystkich państwach członkowskich-beneficjentach z wyjątkiem Polski (gdzie stanowiła drugą z kolei pozycję). Największy odsetek środków – 75 % – przeznaczono na ten cel na Słowacji. We wszystkich państwach jednym z priorytetów były również systemy informatyczne, znajdujące się na pierwszym miejscu listy celów (Polska), na drugim (Słowenia, Estonia, Słowacja, Litwa) bądź na trzecim (Węgry, Łotwa). Warto zwrócić uwagę na następujące specyficzne aspekty w poszczególnych krajach: Słowenia (19,4 %) i Węgry (12,8 %) przeznaczyły ponad 10 % dostępnych im środków na zarządzanie instrumentem finansowym Schengen (koszty personelu). Litwa przeznaczyła 11 % środków na szkolenia i budowanie zdolności (utworzenie szkoły straży granicznej i ośrodka szkoleniowego). Łotwa przeznaczyła 11,35 % środków na zarządzanie wizami (odnowienie wydziałów konsularnych, szkolenie personelu, wyposażenie). Jeśli chodzi o podkategorie, najważniejsze pozycje wydatków stanowiły: infrastruktura (28 %), środki transportu (16,6 %) i SIS (12,8 %). Tabela 2: Podział wkładu UE na podkategorie Podkategorie || Kwota || Odsetek współfinansowania UE Infrastruktura || 255 341 341 EUR || 28,0 % Środki transportu || 151 456 150 EUR || 16,6 % SIS || 116 578 179 EUR || 12,8 % Inne systemy informatyczne || 95 313 280 EUR || 10,5 % Sprzęt || 88 394 988 EUR || 9,7 % Systemy || 49 821 637 EUR || 5,5 % SIS i VIS || 41 344 964 EUR || 4,5 % VIS || 34 176 305 EUR || 3,8 % Personel || 31 743 183 EUR || 3,5 % Szkolenia || 30 527 698 EUR || 3,4 % Logistyka || 15 642 828 EUR || 1,7 % Operacje || 30 921 EUR || < 0,1 % Zdecydowanie największych inwestycji dokonywano w infrastrukturę. Ich łączna kwota wyniosła 255,3 mln EUR, czyli 28 % łącznych środków instrumentu finansowego Schengen. Wydatki te można podzielić na trzy cele: kontrole graniczne (36 %), ochrona granicy (62 %) i zarządzanie wizami (2 %). Wykres 5: Podział wkładu UE według kategorii granic 5.3. Trudności napotkane w toku wdrażania i sposób ich rozwiązania Państwa członkowskie-beneficjenci stwierdziły zgodnie, że najtrudniejszą dla nich kwestią było stosowanie zasad kwalifikowalności. Komisja wyjaśniała najczęściej powtarzające się zagadnienia w szeregu zestawień technicznych. Dotyczyły one zasad kwalifikowalności w zakresie VAT, wynagrodzeń, logistyki i nabywania gruntów. Większość państw członkowskich-beneficjentów zgłosiła opóźnienia w pierwszym roku wdrażania – wynikały one głównie z nowego charakteru mechanizmu. Problemy napotkane przez państwa członkowskie dotyczyły w szczególności następujących kwestii: · Zasady wdrażania. Wśród kwestii zgłaszanych przez państwa członkowskie znalazły się prośby do Komisji o dokładne wskazówki metodyczne i bardziej terminowe wyjaśnienia. · Systemy zarządzania. Napotkano trudności w utworzeniu właściwego, efektywnego systemu zarządzania i kontroli, a także problemy z rekrutacją wykwalifikowanych pracowników. Większość wspomnianych problemów rozwiązano w ciągu kilku miesięcy od wdrożenia. Wyzwaniem dla większości państw-beneficjentów była również kwestia zarządzania zamówieniami. Prowadziło to do: – opóźnień spowodowanych skargami, szczególnie w przypadku dużych zamówień, – przekroczeń budżetu w wyniku niedoszacowania kosztów, inflacji i ograniczeń rynkowych (sytuację utrudniała dodatkowo dostępność dużych kwot finansowania); – niepewności dotyczącej kwalifikowalności działań i kosztów. Zastosowane środki zaradcze polegały głównie na przeniesieniu niewydanych kwot budżetu na inne działania. Dla przykładu – ze względu na komplikacje w procedurze zamówienia (przekroczenie budżetu i brak czasu na rozpisanie kolejnego przetargu) Polska odstąpiła od projektu dotyczącego systemów ochrony technicznej wartego 52 mln EUR i przeniosła środki finansowe na podobne projekty. W porównywalnej sytuacji (opóźnienia procedury przetargowej i realizacji prac budowlanych) Słowenia postanowiła pokryć wydatki ze środków krajowych, a dofinansowanie ze środków UE przeznaczyć na inne działania. Łotwa i Estonia napotkały trudności budżetowe wskutek gwałtownego wzrostu inflacji w latach 2004-2005, co doprowadziło do przekroczeń budżetu i odwołania przetargów. Państwa te postanowiły w tej sytuacji ograniczyć zakres prac budowlanych i zamawianego sprzętu i przeznaczyć odnośne sumy na inne podobne cele. Niektóre państwa członkowskie-beneficjenci zgłaszały również problemy w zakresie komunikacji z Komisją. Kolejnym wyzwaniem dla państw członkowskich-beneficjentów było opracowanie systemów informatycznych mających służyć zapewnieniu odpowiednich mechanizmów wymiany informacji w strefie Schengen. Konkretnie rzecz biorąc, za wysoce wymagającą uznano kwestię dostosowania technicznego do norm systemu informacyjnego Schengen drugiej generacji (SIS II). Komisja podjęła w 2007 r. decyzję[13] o opracowaniu systemu „SISone4all”, umożliwiającemu państwom członkowskim wejście do Schengen bez SIS II. Zostało to przyjęte z zadowoleniem jako rozwiązanie pozwalające na zakończenie opracowywania i wdrażania systemu IT, co nie byłoby możliwe przy zachowaniu poprzednich terminów. W odniesieniu do harmonogramu wdrażania wszystkie państwa członkowskie-beneficjenci uznały, że pierwotny termin zamknięcia instrumentu finansowego Schengen (31 grudnia 2006 r.) był bardzo restrykcyjny. Wszystkie te państwa były zgodne, że dwie przyjęte przez Komisję decyzje[14] o przedłużeniu terminów zobowiązań i płatności w zasadniczy sposób przyczyniły się do optymalizacji wykorzystania wkładu UE i umożliwienia fizycznej realizacji projektów. Państwa-beneficjenci szacują, że ok. 50 % realizacji projektów miało miejsce w 2007 r. Należy zauważyć, że państwa-beneficjenci miały możliwość dokonania zmian w swoich programach w odpowiednim terminie, ponieważ decyzję o przedłużeniu terminu wykonania umów do końca września 2007 r. przyjęto na początku 2006 r. Decyzja ta ułatwiła skuteczną realizację projektów. Ponadto bez przedłużenia terminów stopień wykorzystania środków finansowych byłby znacznie niższy. Polska szacuje, że 148 385 650 EUR, czyli 52,37 % kwoty, o którą się ubiegano, wydano po pierwotnym terminie 31 grudnia 2006 r. Z tej kwoty ponad 25 mln EUR (prawie 8,6 % łącznego wkładu UE) było powiązane bezpośrednio z projektami SIS II, a więc miał do tych środków zastosowanie przedłużony okres kwalifikowalności dotyczący tych projektów. Kwoty te przeznaczono na bardzo ważne, strategiczne projekty[15], w przypadku których istniało ryzyko przekroczenia terminu kwalifikowalności. Na Litwie 40 % wszystkich środków przeznaczonych na programy w ramach instrumentu finansowego Schengen zakontraktowano przed dniem 2 października 2006 r., a 96,21 % przed dniem 31 grudnia 2006 r. Gdyby Komisja nie przyjęła decyzji o przedłużeniu okresu realizacji zamówień, ich przyznanie lub całkowite wykonanie nie byłoby możliwe. Litwa szacuje, że w takiej sytuacji nie udałoby się wydać 40 % środków. Jedynie 26 % wydatków w ramach instrumentu finansowego Schengen 2004-2006 faktycznie dokonano do dnia 31 grudnia 2006 r. Przedłużenie działań związanych z SIS umożliwiło realizację dwóch znaczących projektów SIS II[16] o łącznej wartości ponad 26 mln EUR (17 % finansowania w ramach instrumentu finansowego Schengen). W Słowenii na dzień 31 grudnia 2006 r. łączna wysokość dokonanych płatności z instrumentu finansowego Schengen wynosiła 48,4 mln EUR, co stanowiło zaledwie 40 % łącznego wkładu UE. Ostateczna wartość zrealizowanych działań wyniosła 95,11 % ogólnego wkładu, co oznacza, że realizacja finansowa ponad 50 % wartości środków nastąpiła w 2007 r. Na Łotwie w lipcu 2006 r. przypisanych było zaledwie 11 % środków, a większość umów podpisano pod sam koniec 2006 r. Szacuje się, że bez przedłużenia terminów utracono by ok. dwóch trzecich środków. W przypadku Słowacji szacuje się, że 70 % środków nie zostałoby wykorzystanych, gdyby nie dokonano pierwszego przedłużenia, a decyzja dotycząca działań związanych z SIS dotyczyła 7 % zaangażowanych środków. 6. OCENA WDRAŻANIA W celu oceny wdrożenia instrumentu finansowego Schengen przeprowadzono kompleksową analizę. Objęła ona ocenę skutków wdrożenia instrumentu na szczeblu krajowym oraz pomiar skuteczności wdrożenia programu w odniesieniu do ustalonych wskaźników. 6.1. Znaczenie w kontekście krajowym W opinii państw członkowskich-beneficjentów instrument finansowy Schengen miał istotne znaczenie w ich kontekście krajowym pod kilkoma względami: · Finanse. Instrument znacznie zmniejszył obciążenie finansowe budżetów krajowych związane z wdrażaniem dorobku Schengen. Wszystkie zaangażowane państwa członkowskie stwierdziły, że bez instrumentu finansowego Schengen nie byłyby w stanie w takim samym stopniu zapewnić zgodności z dorobkiem Schengen w ustalonych terminach. · Strategie. Dzięki elastycznemu podejściu charakteryzującemu instrument finansowy Schengen wszystkie korzystające z niego państwa członkowskie mogły opracować i realizować bardzo różnorodne strategie i cele operacyjne. Podział na pięć „głównych celów” określonych w art. 35 Aktu przystąpienia z 2003 r.[17] stanowił dla państw członkowskich wystarczającą podstawę do opracowania strategii. Takie podejście zostało uznane przez wszystkie państwa członkowskie za właściwe, ponieważ odpowiadało ono potrzebom i deficytom[18] stwierdzonym przy opracowywaniu i przyjmowaniu planu działania Schengen. Pod tym względem instrument stanowił skuteczną kontynuację wsparcia udzielanego przez Komisję za pośrednictwem innych funduszy, np. programu Phare i środków przejściowych (Polska, Słowacja, Łotwa i Węgry). Instrument pomógł tym krajom we wdrożeniu strategii krajowych, nie narzucając im celów. Polska stwierdziła, że w jej strategii konieczne było dokonanie zmian w celu dostosowania jej do wymogów Schengen (plan działania Schengen, plan ogólny SIS II i strategia zintegrowanego zarządzania granicami). · Zarządzanie. Elastyczne podejście do systemów zarządzania i kontroli (programowanie wieloletnie oraz roczne orientacyjne harmonogramy umożliwiające elastyczny przydział środków pomiędzy projekty przy pozostawieniu państwom członkowskim dużego zakresu odpowiedzialności) umożliwiło państwom członkowskim szybkie przystosowywanie strategii do zmieniających się potrzeb. Z uwagi na ograniczenia czasowe tylko dzięki takiej elastyczności możliwe było zapewnienie wysokiego stopnia wdrożenia instrumentu finansowego Schengen. 6.2. Skuteczność wdrożenia programu Skuteczność oznacza stopień osiągnięcia wyznaczonych celów w toku realizacji programu oraz konkretny wpływ instrumentu finansowego Schengen na sektor. Najistotniejsze wyniki, na które zwrócono uwagę, są następujące: · skuteczne włączenie wszystkich beneficjentów do strefy Schengen; · zwiększenie bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych UE (Polska, Litwa, Łotwa); · skuteczniejsze zwalczanie imigracji nieuregulowanej. Skuteczność wdrożenia instrumentu finansowego Schengen można ocenić również na podstawie oceny dokonanej przez państwa członkowskie pod kątem realizacji pięciu celów operacyjnych, której wyniki wskazują ogólnie na wysoki poziom satysfakcji. Tabela 3: Ocena realizacji celów dokonana przez państwa członkowskie || Słowenia || Polska || Estonia || Słowacja || Litwa || Węgry || Łotwa Poprawa kontroli granicznych || 5 || 4 || 5 || 3 || 5 || 4 || 4 Poprawa ochrony granicy || 5 || 4 || 4 || 4 || 5 || 4 || 4 Poprawa zarządzania wizami || 4 || 4 || 4 || 3.5 || 5 || 4 || 4 Udoskonalenie systemów informatycznych || 4 || 4 || 5 || 4.5 || 4 || 4 || 5 Poprawa szkoleń oraz umiejętności i wiedzy fachowej personelu || 5 || Brak oceny || 5 || 4 || 5 || 5 || 4 Skala ocen: 5 – najwyższy poziom satysfakcji; 1 – poziom najniższy Oceny należy interpretować ostrożnie, ponieważ stanowią one samoocenę opartą na własnym wrażeniu. Np. Słowacja wykazuje najniższe oceny, mimo że nie zgłaszała żadnych trudności, a nawet deklarowała, że skuteczność kontroli granicznych znacznie się zwiększyła. Pod względem efektywności finansowej warto zauważyć, że stosunek wydatków dokonanych do planowanych jest bardzo wysoki – od 90 % (Węgry) do 100 % (Polska[19]). Skuteczność instrumentu finansowego Schengen można mierzyć również jego wpływem na zarządzanie granicami. Najważniejsze spostrzeżenia są następujące: · Kontrole graniczne: – skrócenie czasu oczekiwania na Słowacji i Litwie (szacowane skrócenie o 30 % dzięki rozdzieleniu przepływów pasażerów): rozdział przepływów pasażerów i ruchu pojazdów, nowoczesne wyposażenie do kontroli wstępnej i szczegółowej pojazdów; – utrzymanie tego samego czasu oczekiwania na Węgrzech i na Łotwie, ale przy poprawie norm bezpieczeństwa; w niektórych przypadkach czas wydłużony ze względu na bardziej rygorystyczne kontrole bezpieczeństwa (Łotwa); – wyższa jakość wywiadów z pasażerami dzięki szkoleniu (szczególnie kursom językowym – Łotwa i Litwa) oraz poprawa jakości obsługi pasażerów na przejściach granicznych (nie podano jednak danych ani wyników badań satysfakcji); – szybsza wymiana informacji dzięki nowym systemom informacyjnym (Łotwa). · Poprawa ochrony granicy dzięki zwiększonej mobilności: – nowy cyfrowy sprzęt radiowy, nowe pojazdy dla patroli drogowych oraz zwiększenie zasobów kadrowych, co pozytywnie wpłynęło na zdolność reagowania (Węgry); – natychmiast dostępne środki transportu o lepszych parametrach (Estonia, Łotwa); – zwiększone możliwości interwencji w warunkach nadzwyczajnych – w nocy (Węgry, Słowenia), w warunkach zimowych i przy trudnej pogodzie ograniczającej widoczność (Estonia, Słowenia, Polska); – intensywniejsza ochrona granicy (Estonia) – dodatkowe stanowiska radarów, nadzór wideo. Pozwoliło to również na zwiększenie wykrywalności fałszywych dokumentów i kradzionych pojazdów. We wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Łotwy zanotowano spadek liczby osób zatrzymanych na nieuregulowanym przekraczaniu granic zewnętrznych UE (spadek sięgający 50 % w Polsce w latach 2003–2007), co wyjaśniono odstraszającym działaniem zwiększonej ochrony granicy; – poprawa wykrywalności sfałszowanych dokumentów – znacznie skuteczniejsze kontrole pierwszej, a szczególnie drugiej linii dzięki nowemu sprzętowi wykrywającemu (Polska, Litwa); – poprawę pokrycia zielonej granicy siecią radiolokacyjną (z 55 % do 100 % na Łotwie); – poprawa jakości i skrócenie czasu procedury wydawania wiz dzięki nowemu sprzętowi, systemom informacyjnym i szkoleniom (Słowenia, Łotwa, Litwa), dzięki czemu zarządzanie wizami jest szybsze, bezpieczniejsze i bardziej ujednolicone (Łotwa); poprawa systemu kontroli bezpieczeństwa w konsulatach (Estonia, Litwa); – skuteczna współpraca straży granicznych i policji oraz zwiększona koordynacja operacyjna (Litwa); · zwiększenie liczby zatrzymań osób poszukiwanych przez służby krajowe i międzynarodowe dzięki efektywnym kontrolom z wykorzystaniem bazy danych SIS (Polska); · zwiększenie zasobu wiedzy służącej jako podstawa podejmowania decyzji operacyjnych oraz poprawa analizy informacji wywiadowczych wśród służb (Litwa, Słowacja); · wprowadzenie rzetelnego systemu szkoleń z uwzględnieniem systemu szkolenia instruktorów (Słowacja) i szkolenia językowego funkcjonariuszy straży granicznej (Łotwa). Ramka 1: Polski system ochrony granicy Przykładem zwiększonej zdolności ochrony granic jest odcinek granicy w pobliżu lądowiska dla śmigłowców Straży Granicznej w Huwnikach (województwo podkarpackie). Zakup śmigłowców ze środków instrumentu finansowego Schengen umożliwił efektywną obserwację granicy z Ukrainą i Białorusią przy dużej dokładności zapewnionej przez wyposażenie tych maszyn (kamery na podczerwień i silne reflektory punktowe). W przypadku wykrycia przez załogę śmigłowca próby nieuregulowanego przekroczenia granicy naziemna jednostka Straży Granicznej wyposażona w pojazdy terenowe zakupione przy wsparciu instrumentu finansowego Schengen podejmuje działania w celu jego udaremnienia. Taki sposób działania, możliwy dzięki zakupom dokonanym ze środków instrumentu finansowego Schengen, przyczynił się do poprawy bezpieczeństwa na zewnętrznej granicy UE. Ramka 2: Cyfrowy system radiowy w Słowenii Ministerstwo Spraw Wewnętrznych stworzyło infrastrukturę cyfrowego systemu radiowego (TETRA) w celu zwiększenia efektywności transgranicznej współpracy policyjnej. Wyposażenie obejmuje 63 stacje bazowe, trzy centrale i 2 160 terminali radiowych. Cyfrowy system radiowy umożliwia skuteczną wymianę informacji na poziomie krajowym i na poziomie Schengen, a także zapewnia bezpieczną wymianę informacji. W celu oceny skuteczności instrumentu finansowego Schengen wybrano szereg wskaźników. Informacje przekazane przez państwa członkowskie miały jednak zbyt różnorodny charakter, aby możliwe było spójne porównanie danych. Tabela 4: Wskaźniki – Liczba pasażerów przybywających spoza strefy Schengen lub udających się poza nią || Liczba pasażerów przybywających spoza strefy Schengen lub udających się poza nią, kontrolowanych na granicach zewnętrznych z wykorzystaniem nowych (zgodnych z Schengen) technologii informatycznych Estonia || 2008 – 5 971 678 2009 – 6 593 361 Węgry || W roku 2009 na granicy zewnętrznej skontrolowano prawie 33 mln podróżnych z wykorzystaniem nowych systemów informatycznych. Przed 2007 r. nie prowadzono kontroli zgodnych z wymogami Schengen. Łotwa || 100 % pasażerów przybywających spoza strefy Schengen lub udających się poza nią kontrolowanych jest na granicach kraju z wykorzystaniem nowych technologii informatycznych. Litwa || Wszyscy pasażerowie z państw trzecich przekraczający granicę zewnętrzną są poddawani dokładnej kontroli z wykorzystaniem nowych systemów informacyjnych (VSATIS, SIS) 2007 – 3 181 764 2008 – 2 266 999 2009 – 2 113 326 1. i 2. kwartał 2010 r. – 1 183 542 Polska || Brak dostępnych danych. Słowacja || 2005 – 1 876 421 2006 – 2 498 308 2007 – 2 540 180 Słowenia || Wszyscy przybywający pasażerowie przekraczający granicę zewnętrzną są kontrolowani z wykorzystaniem nowych technologii informatycznych, ponieważ na wszystkich przejściach granicznych działa sprzęt zakupiony w ramach instrumentu finansowego Schengen. Państwa członkowskie-beneficjenci przekazały różne informacje dotyczące liczby fałszywych lub podrobionych dokumentów wykrytych za pomocą nowych technologii informatycznych. Tabela 5: Wskaźniki – Liczba wykrytych fałszywych lub sfałszowanych dokumentów || Liczba fałszywych lub sfałszowanych dokumentów wykrytych za pomocą nowych technologii informatycznych Estonia || Rok – Liczba wykrytych dokumentów 2006 – 63 2007 – 36 2007 – 44 Węgry || Brak dostępnych danych statystycznych dotyczących fałszywych lub sfałszowanych dokumentów wykrytych za pomocą nowych technologii informatycznych. Niemniej jednak wyraźnie widać znaczny postęp. W okresie od 2003 do 2008 r. liczba wykrytych fałszerstw wzrosła o 22 %, podczas gdy długość granicy zewnętrznej zmniejszyła się dwukrotnie. Łotwa || 100 % dokumentów podlega kontroli z wykorzystaniem nowych technologii i sprzętu, zakupionych w ramach instrumentu finansowego Schengen. Liczba wykrytych sfałszowanych dokumentów wzrosła z 71 w roku 2006 do 128 w roku 2010. Litwa || Liczba wykrytych zaawansowanych technicznie fałszerstw dokumentów podróżnych wzrosła. 2007 – 292 2008 – 131 2009 – 203 1.–3. kwartał 2010 r. – 233 Polska || Brak dostępnych danych. Słowacja || Rok – Liczba przypadków 2005 – 11 dokumentów podróżnych 2006 – 59 = 29 dokumentów podróżnych, 16 stempli, 10 zezwoleń na pobyt, 4 wizy. 2007 – 172 = 47 dokumentów podróżnych, 92 stemple, 21 zezwoleń na pobyt, 10 wiz, 2 prawa jazdy. Słowenia || Wszystkie fałszywe lub sfałszowane dokumenty wykryto z wykorzystaniem nowego sprzętu, zakupionego w ramach instrumentu finansowego Schengen. Wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem Łotwy zgłosiły spadek liczby zatrzymanych imigrantów o nieuregulowanym statusie. Wyjaśniano to odstraszającym działaniem nowego sprzętu oraz zwiększoną skutecznością zarządzania kontrolą granic. Państwa członkowskie zwróciły uwagę, że wzmocnienie wschodniej granicy zewnętrznej doprowadziło do zmiany tras nieuregulowanej imigracji. Łotwa również uważa to za sukces, który tłumaczy skutecznością nowego sprzętu oraz zwiększonymi możliwościami kadrowymi. Tabela 6: Liczba wykrytych przypadków nielegalnego wjazdu || Liczba wykrytych przypadków nielegalnego wjazdu Estonia || Nieuregulowane przekroczenia granicy: 2003 – 168 przypadków wjazdu 2004 – 160 przypadków wjazdu 2005 – 135 przypadków wjazdu 2006 – 123 przypadki wjazdu 2007 – 113 przypadków wjazdu 2008 – 101 przypadków wjazdu Węgry || Liczba osób zatrzymanych na przekraczaniu zielonej granicy wskazuje na zwiększoną skuteczność kontroli granicy. W 2003 r. zatrzymano 6 455 osób; liczba ta spadła o 30 % do 4 502, podczas gdy długość granicy zewnętrznej zmniejszyła się dwukrotnie. Łotwa || Liczba wykrytych nieuregulowanych wjazdów wzrosła z 23 w roku 2006 do 49 w roku 2010. Litwa || Środki prewencyjne i poprawa jakości kontroli granicy doprowadziły do spadku liczby nielegalnych wjazdów. Liczba zatrzymanych migrantów o nieuregulowanym statusie: 1 311 (2007); 1 234 (2008); 1 214 (2009). Polska || Liczba osób zatrzymanych przy nielegalnym przekraczaniu granicy wschodniej znacznie spadła (z 203 w roku 2003 do 93 w roku 2007 w trzech oddziałach Straży Granicznej na granicy wschodniej) w wyniku lepszej ochrony granicy zewnętrznej, co zniechęca do nieuregulowanej imigracji. Słowacja || Nielegalne przekroczenia granicy państwowej: 2005 – 341 migrantów zatrzymanych 2006 – 352 migrantów zatrzymanych 2007 – 400 migrantów zatrzymanych Słowenia || Przed wdrożeniem instrumentu finansowego Schengen istniały niedobory w zakresie działań ochrony granicy w nocy i w porach ograniczonego oświetlenia. Zakup nowego sprzętu do nadzoru nocnego, mianowicie przenośnych i ręcznych kamer termowizyjnych oraz gogli noktowizyjnych, umożliwiły zniwelowanie tych niedoborów. Doprowadziło to do ogólnego spadku liczby nieuregulowanych wjazdów. 6.3. Efektywność wdrożenia programu Efektywność wdrożenia programu można mierzyć według dwóch różnych podejść. Pierwsze dotyczy samego wdrożenia, a drugie polega na ocenie wpływu programu na zarządzanie granicami. Państwa członkowskie przedstawiły jednak bardzo różne dane w zakresie kosztów zarządzania i pomiaru wpływu w ramach każdego z sześciu celów, przez co możliwe jest określenie tylko ogólnych tendencji[20]. Najważniejsze wspólne wnioski są następujące: · Zarządzanie. Zarządzanie instrumentem finansowym Schengen uznano za bardzo racjonalne pod względem kosztów, ponieważ umożliwiło ono realizację celu, jakim było wejście do strefy Schengen, w ograniczonych ramach czasowych i po stosunkowo niskich kosztach zarządzania. Według szacunków Litwy, Słowenii, Łotwy i Węgier koszt ten wynosił od 0,4 % do 1,7 % łącznych kwot przydzielonych tym państwom. Polska i Słowenia uznały, że program był pod tym względem porównywalny z innymi podobnymi programami, natomiast Litwa uznała, że był znacznie bardziej oszczędny (0,4 % w porównaniu z Funduszem Granic Zewnętrznych – 1,7 %)[21]. Polska uznała, że obciążenie administracyjne ograniczono do minimum, natomiast zdaniem Łotwy było ono nadmierne (szczególnie w zakresie sprawozdawczości). · Współpraca między instytucjami. Litwa, Łotwa i Węgry chwaliły zwiększoną współpracę pomiędzy organami odpowiedzialnymi za zarządzanie granicami oraz zwalczanie nieuregulowanej imigracji, która to współpraca była możliwa dzięki zintegrowaniu działań, infrastruktury i sprzętu. Wspólny udział w zarządzaniu projektami pozwolił też na zwiększenie możliwości tych organów oraz na poprawę efektywności podobnych późniejszych programów, w szczególności Funduszu Granic Zewnętrznych i Funduszu Powrotów Imigrantów. Nie zgłaszano wzrostu skali współpracy międzynarodowej, jeśli nie liczyć wymiany informacji za pośrednictwem nowych systemów informacyjnych (SIS, VIS). · Wpływ na wydatki. Wszystkie państwa członkowskie odnotowały znaczący wpływ na budżet ochrony granic. Wynikał on z dodatkowych kosztów utrzymania (nowy i bardziej zaawansowany sprzęt, wygaśnięcie okresów gwarancji), wyższych wynagrodzeń (Słowenia) i kosztowniejszych szkoleń (Łotwa)[22]. Łotwa zwraca uwagę na ryzyko związane ze wspomnianym sprzętem w okresie kryzysu gospodarczego i ograniczonych środków budżetowych. Od 2008 r. Słowenia pokrywa te koszty ze swojego przydziału w ramach Funduszu Granic Zewnętrznych. · Efektywność programu. Pewien efekt uboczny instrumentu finansowego Schengen zaobserwowano w Słowenii, na Łotwie i na Węgrzech. Wszystkie te trzy państwa członkowskie zgłosiły, że koszty poniesione w ramach instrumentu były zazwyczaj wyższe niż ceny rynkowe. Przedstawiono następujące wyjaśnienia tej sytuacji: zastymulowanie małych rynków bardzo pokaźnymi przepływami pieniędzy w krótkim czasie, duże zamówienia (szczególnie na Litwie) prowadzące do ograniczenia konkurencji, ożywienie gospodarcze i inflacja (Łotwa i Słowenia). Na Łotwie Urząd do Spraw Obywatelskich i Migracji oraz Ministerstwo Spraw Zagranicznych wdrożyły rozmaite projekty w celu udoskonalenia różnych aspektów zarządzania wizami: – Ogółem 33 przedstawicielstwa dyplomatyczne i konsularne wyposażono w technologie komputerowe i sprzęt do przekazywania danych, umożliwiające im dostęp do systemów VIS, SIS II i VISION, dzięki czemu przyspieszono procesy podejmowania decyzji i wydawania wiz. – W siedzibach ambasad i konsulatów dokonano modyfikacji w celu zapewnienia bezpiecznego środowiska do wydawania wiz Schengen (osobne wejścia dla pracowników służb konsularnych, kontuary z szybami ze wzmacnianego szkła, oddzielenie poczekalni od pomieszczeń z kontuarami, przenośne detektory do kontrolowania interesantów); modyfikacje te były zgodne z normami bezpieczeństwa i wymogami przewidzianymi we wspólnych instrukcjach konsularnych oraz dokumencie „Katalog zaleceń i wzorcowych rozwiązań dotyczących prawidłowego stosowania dorobku Schengen – Wydawanie wiz”[23]. – Urząd do Spraw Obywatelskich i Migracji wyposażono w nowe serwery umożliwiające bezpieczne przechowywanie danych (udostępnianie danych tylko upoważnionym podmiotom) oraz ciągły dostęp do rozmaitych rejestrów (rejestr ludności, rejestr zaproszeń, rejestr pozwoleń na pracę, rejestr pozwoleń na pobyt, rejestr wizowy oraz czarna lista wjazdowa); ten nowy system jest zgodny z wymogami UE oraz z krajowym systemem informacji wizowej służącym ochronie, przechowywaniu i przetwarzaniu danych osobowych 1,1 mln osób. Ramka 3: Projekty zrealizowane na Łotwie w ramach celu „Poprawa zarządzania wizami” Ramka 4: Projekty zrealizowane w Estonii w ramach celu „Poprawa kontroli granicznych” Kierownictwo Straży Granicznej wyposażyło Centrum Analizy Dokumentów Podróżnych i jego graniczne punkty kontrolne w nową technologię służącą kontroli i znakowaniu dokumentów cudzoziemców: – Centrum Analizy Dokumentów Podróżnych wyposażono w sprzęt spektroskopowy (VSC 5000), który umożliwił ekspertom wdrożenie odpowiedniej kontroli dokumentów i sprawdzanie ich w świetle ultrafioletowym, a dzięki temu ich kompleksową kontrolę. Opisy dokumentów i fałszerstw wykorzystywano w szkoleniu zawodowym i służbowym w zakresie kontroli dokumentów oraz w międzynarodowej wymianie informacji. Punkty kontroli granicznej wyposażono w odpowiednie stemple graniczne, zgodne z wymogami Schengen. Ramka 5: Projekty zrealizowane w Słowenii w ramach celu „Poprawa kontroli granicznych” Ministerstwo Administracji Publicznej planowało budowę lub modernizację 24 przejść granicznych i realizację siedmiu działań (zakup gruntów, nabycie gruntów, przygotowanie dokumentacji, budowa infrastruktury i nowych obiektów, zakup sprzętu i zatrudnienie inżynierów). Konieczne było jednak dokonanie daleko idących zmian w orientacyjnym harmonogramie, ponieważ okazało się, że niektóre projekty wykroczyłyby poza okres kwalifikowalności. Z tego względu ograniczono zakres 14 środków, a z jednego środka całkowicie zrezygnowano. Wykluczenie pewnych działań z zakresu instrumentu finansowego Schengen przez Ministerstwo Administracji Publicznej wynikało z dwóch zasadniczych powodów: – opóźnień w podpisywaniu umów, przez co projekty wykroczyły poza okres kwalifikowalności; – nieopublikowaniu ogłoszeń o zamówieniach publicznych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej wskutek błędnego oszacowania kosztów prac przed otwarciem przetargów. Wszystkie środki i działania zostały jednak zrealizowane – działania wykluczone sfinansowano z budżetu krajowego. Tabela 7: Wpływ na ogólne wydatki w zakresie zarządzania granicami EE || LT || PL || SI || SK || LV || HU +40 % (2003-2008) || +71 % (2003-2008) || +17 % (2002-2008) || Ok. 30 % (nie określono ram czasowych) || +40 % (2003-2008)) || Wzrost (brak danych) || +20 % (szacunkowo) (2002-2009) 6.4. Komplementarność Państwa członkowskie-beneficjenci rozpatrywały kwestię komplementarności z bardzo różnych punktów widzenia. Podczas gdy Słowacja i Litwa wspomniały tylko, że działania w ramach instrumentu finansowego Schengen były skoordynowane z działaniami w ramach Phare i środków przejściowych, pozostałe państwa rozważyły tę kwestię bardzo szczegółowo, koncentrując się na dwóch aspektach: · Zarządzanie. W pięciu państwach członkowskich koordynatorzy Phare, środków przejściowych, Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego EOG byli odpowiedzialni również za instrument finansowy Schengen. Znacznie ułatwiło to koordynację zarządzania funduszami i ich przydziału. · Sektory inwestycji. Komplementarność w zakresie sektorów, w których dokonywano inwestycji, wymaga oceny z punktu widzenia krajowych strategii realizacji celów przewidzianych w krajowych planach działania Schengen (SAP). W tym aspekcie wszystkie unijne i inne źródła finansowania wykorzystywano w celu zaspokojenia stwierdzonych potrzeb i uzupełnienia braków. W przypadku Estonii, Polski, Łotwy i Węgier, zgodnie z ich strategią SAP, działania w ramach instrumentu finansowego Schengen (modernizacja i nabycie sprzętu do zarządzania granicami, systemów informatycznych i infrastruktury) były uzupełniane z wykorzystaniem programów Phare, funduszów współpracy transgranicznej (tylko Polska), Norweskiego Mechanizmu Finansowego i środków przejściowych. Polska korzystała również ze środków Phare przeznaczonych specjalnie na realizację jej strategii zintegrowanego zarządzania granicami. W Słowenii programy Phare na lata 1999–2003 są postrzegane jako programy poprzedzające instrument finansowy Schengen, jeśli chodzi o nabycie unowocześnionego, udoskonalonego sprzętu i systemów informacyjnych (SIS) w dziedzinie zarządzania granicami, sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Środki przejściowe zostały przeznaczone na rozwój instytucjonalny oraz pomoc administracyjną i prawną przy transpozycji dorobku Schengen. Słowenia postanowiła również nie korzystać ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego EOG. Ramka 6: System przekazywania danych w Polsce w ramach celu „Udoskonalenie systemów informatycznych” Komenda Główna Straży Granicznej opracowała zakrojony na dużą skalę projekt modernizacji sieci informatycznej Straży. Miała ona połączyć różne systemy baz danych, np. SIS/SIS II, za pośrednictwem centralnego węzła umożliwiającego dostęp jednostkom policji wszystkich szczebli w przystępny sposób. Dzięki temu udoskonaleniu zapewniono również przepływ informacji pomiędzy centralnymi systemami SIS II i VIS oraz systemami satelitarnymi użytkowników instytucjonalnych i biurem SIRENE w Polsce. System informatyczny Straży Granicznej został dostosowany do wymogów Schengen, umożliwiając poprawę przepływu informacji (z uwzględnieniem SIS). Realizacja tego projektu doprowadziła do poprawy poziomu ochrony granicy zewnętrznej UE. Dzięki temu nowy polski system informatyczny przyczynił się do zmniejszenia liczby cudzoziemców wydalonych z Polski oraz liczby prób nielegalnego przekroczenia granicy tego państwa. Niektóre elementy dużych projektów w ramach instrumentu finansowego Schengen stanowiły kontynuację projektów Phare, w tym krajowych programów Phare i projektów w zakresie współpracy transgranicznej, np. projektu PNP 2002. Przygotowanie infrastruktury informatycznej do współpracy z SIS umożliwiło skuteczne wdrożenie projektów w ramach instrumentu finansowego Schengen w Komendzie Głównej Policji. Projekt jest kontynuowany w ramach Funduszu Granic Zewnętrznych. Węgry wspomniały o innych instrumentach UE, takich jak TAIEX, programy Perykles i Herkules II prowadzone z pomocą OLAF-u oraz program ARGO. Co ciekawe, w celu realizacji potrzeb, które nie mogły zostać pokryte ze środków instrumentu finansowego Schengen, Węgry przewidziały również komplementarność z późniejszymi programami: ogólnym programem w sprawie bezpieczeństwa i ochrony wolności na lata 2007–2013, Funduszem Granic Zewnętrznych, Planem Rozwoju Nowych Węgier, europejskim programem współpracy terytorialnej oraz programami dotyczącymi korytarzy paneuropejskich: V (stacja kolejowa Eperjeske) i VII (śródlądowa droga wodna Mohacza). 7. Ciągłość z Funduszem Granic Zewnętrznych (FGZ)[24] Dla wszystkich państw członkowskich kwestią oczywistą jest zachowanie ciągłości pomiędzy instrumentem finansowym Schengen a Funduszem Granic Zewnętrznych, zarówno pod względem zarządzania, jak i objętych obszarów. Wszystkie państwa członkowskie oświadczyły, że systemy zarządzania, kontroli i monitorowania powołane na potrzeby instrumentu finansowego Schengen były stosowane do opracowania systemów na potrzeby FGZ. Większość państw członkowskich (Polska, Estonia, Litwa, Łotwa, Węgry) postanowiła zachować ciągłość praktyki instytucjonalnej i kulturę organizacyjną, nie dokonując zmian w zakresie odpowiedzialnych podmiotów. Słowenia[25] i Słowacja[26] zdecydowały się zmienić odpowiedzialne organy. Estonia i Polska podkreśliły zwiększone zdolności w zakresie planowania strategicznego (przydział zasobów, plan wykorzystania) oraz organizacji procedur zamówień publicznych i zarządzania nimi, dzięki czemu pomoc wykorzystano w bardziej efektywny sposób (Estonia). Litwa podkreśliła, że dobra współpraca instytucjonalna zapoczątkowana w ramach instrumentu finansowego Schengen jest utrzymywana w toku zarządzania FGZ. Pod względem działań, w przypadku Litwy ciągłość jest tym bardziej widoczna – twierdzono konsekwentnie, że roczny program na 2007 r. w ramach FGZ przyczynił się do realizacji środków, których nie udało się wdrożyć w ramach instrumentu finansowego Schengen. Jako że większość państw-beneficjentów przyznała, że eksploatacja nowoczesnego sprzętu zakupionego w ramach instrumentu finansowego Schengen pociąga za sobą wysokie koszty, państwa te pokrywają te koszty ze środków FGZ. Wsparcie UE jest nadal świadczone również w zakresie systemów IT, a w szczególności SIS II. Węgry zwracają również uwagę na potrzebę powtarzania i aktualizacji szkoleń. 8. Podsumowanie Ogólnie rzecz biorąc instrument finansowy Schengen uznawany jest za sukces – w dużej mierze umożliwił on wszystkim siedmiu odnośnym państwom członkowskim wypełnienie wymogów Schengen w ograniczonym czasie i wejście do strefy Schengen w dniu 1 grudnia 2007 r. Wykorzystanie środków przydzielonych przez UE wyraźnie świadczy o wprowadzeniu dobrych uregulowań w zakresie zarządzania; zostało to potwierdzone przez państwa członkowskie, które przyznały, że nie byłyby w stanie wejść do strefy Schengen w tak krótkim terminie bez wsparcia instrumentu finansowego Schengen. Główną przyczyną tego sukcesu była specyficzna struktura programu, opierająca się na orientacyjnych harmonogramach rocznych, które nie były wiążące pod względem finansowym. System ten, pozostawiający państwom członkowskim znaczny zakres odpowiedzialności pod względem przydziału i realokacji środków, okazał się zarówno elastyczny, jak i efektywny. Instrument finansowy Schengen, służący realizacji celów określonych w art. 35 Aktu przystąpienia, był wykorzystywany głównie do inwestycji w infrastrukturę, środki transportu i systemy informatyczne na granicach lądowych i na lotniskach. Stanowił on uzupełnienie działań krajowych służących efektywnemu zarządzaniu granicami zewnętrznymi i zwalczaniu nieuregulowanych wjazdów na terytorium strefy Schengen. Instrument finansowy Schengen jest wyraźnie powiązany z Funduszem Granic Zewnętrznych. Fundusz, opierający się na osiągnięciach instrumentu finansowego Schengen w zakresie polityki i zarządzania, jest powszechnie uznawany przez państwa-beneficjentów instrumentu za środek służący kontynuacji, a w niektórych przypadkach ukończeniu, działań prowadzonych w ramach instrumentu. Mając to na względzie, większość państw członkowskich-beneficjentów utrzymało podobną strukturę zarządzania, jaką powołano na potrzeby instrumentu. Wysoki stopień wykorzystania środków przydzielonych z UE i efektywne zarządzanie finansowe świadczą o skutecznym wdrożeniu instrumentu finansowego Schengen. Stopień wykorzystania środków z UE wynosił od 90 do 100 %. Ogólnie rzecz biorąc, dostępne środki wykorzystano prawidłowo; zastosowano jedynie ograniczone korekty finansowe. Na koniec należy dodać, że na podstawie zgromadzonych doświadczeń opracowano instrument finansowy Schengen dla Rumunii i Bułgarii (2007–2009)[27], a podobne uregulowania w zakresie zarządzania będą rozważane na potrzeby podobnego tymczasowego instrumentu przewidzianego w Akcie przystąpienia Chorwacji[28]. [1] Termin wykonania umów ustalono pierwotnie na dzień 31 grudnia 2006 r. (decyzją Komisji C(2004)248), a następnie przedłużono do dnia 30 września 2007 r. decyzją Komisji C(2006)684). [2] Podstawą działania strefy Schengen i współpracy w jej ramach jest Układ z Schengen z 1985 r. Strefa Schengen stanowi terytorium, na którym zagwarantowana jest swoboda przepływu osób. Państwa-sygnatariusze układu zniosły wszelkie granice wewnętrzne, tworząc w zamian jedną granicę zewnętrzną, na której stosowane są wspólne zasady i procedury w zakresie wiz krótkoterminowych, wniosków o azyl oraz kontroli granicznych. Jednocześnie w celu zagwarantowania bezpieczeństwa w strefie Schengen zintensyfikowano współpracę i koordynację służb policyjnych i organów sądowniczych. Współpracę w ramach Schengen włączono do ram prawnych UE traktatem z Amsterdamu z 1997 r. [3] Akt dotyczący warunków przystąpienia do Unii Europejskiej Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w Traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej, Dz. U. L 236 z 23.9.2003, s. 44. [4] Decyzja Komisji C(2004)248. [5] Decyzja Komisji C(2006)684. [6] Decyzja Komisji C(2007)494. [7] Artykuł 2 ust. 2 decyzji Komisji C(2004)248 stanowi: „Stopa pomocy Wspólnoty przyznanej w ramach instrumentu może wynosić do 100 %.” Orientacyjny harmonogram powinien zawierać informację o innych źródłach finansowania poszczególnych działań. [8] Zgodnie z art. 7 decyzji Komisji C(2004)248 Polska jako państwo niestosujące euro jest zobowiązana do przeliczania płatności dokonywanych w ramach instrumentu finansowego Schengen według kursu wymiany PLN/EUR. Kurs wymiany podczas okresu programowania (a także w odniesieniu do płatności zaliczkowych dokonywanych przez Komisję) był wyższy niż w odniesieniu do płatności dokonanych przez beneficjentów w toku realizacji projektu. To wyjaśnia, dlaczego stopa wykorzystania przekracza 100 %. [9] Decyzja Komisji C(2004)248. [10] Rozporządzenie Rady nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich [11] Rozporządzenie Komisji nr 2342/2002 z dnia 23 grudnia 2002 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady nr 1605/2002 w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich. [12] Artykuł 35 Aktu przystąpienia stanowił, że środki z instrumentu finansowego Schengen mają pokryć inwestycje w infrastrukturę, sprzęt operacyjny, szkolenie i koszty logistyczne. Tworzenie instytucji i pomoc prawna w przeniesieniu dorobku Schengen do krajowych porządków prawnych nie należały zatem do celów instrumentu finansowego Schengen. Jedynie Słowenia opracowała szczegółową strategię wykorzystania rozmaitych instrumentów finansowania do realizacji poszczególnych wymienionych potrzeb (infrastruktura, sprzęt, tworzenie instytucji, pomoc prawna). [13] Decyzja Komisji C(2007)494. [14] Decyzją Komisji C(2006) 684 przedłużono terminy następująco: termin zaciągnięcia zobowiązań na wydatki i podpisania umowy – 31.12.2006, termin ostatecznego wykonania umowy – 30.9.2007, termin ostatecznej płatności – 31.12.2007. Decyzją Komisji C(2007)494 przedłużono termin podpisywania umów na projekty SIS II do 31.3.2007, a termin wykonania tych umów – do 31.12.2007. Terminy zobowiązań i płatności nie uległy zmianie. [15] B.11. System przekazywania danych; B.12. Objęcie dostępem do zasobów SIS jednostek policji – poziom podstawowy; B.15. Utworzenie i wdrożenie Krajowego Systemu Informatycznego z centralnym węzłem SIS II i VIS (N-SIS PL); B.16. Modernizacja systemu „Pobyt”; B.18. Wdrożenie dorobku Schengen w sądach i prokuraturach; B.19. Zwiększenie funkcjonalności systemu informacyjnego Wiza-Konsul; B.20. Organizacja trybu bezpiecznego uwierzytelniania użytkownika w ramach SIS; B.21 Przygotowanie centralnych systemów informacyjnych do wdrożenia postanowień konwencji wykonawczej do układu z Schengen (2005); B.25. Udostępnienie zasobów SIS jednostkom policji na wszystkich poziomach (2005). [16] Zaprojektowanie i realizacja ogólnokrajowego systemu cyfrowej mobilnej komunikacji radiowej (DMRCS) (22 725 511 EUR z mechanizmu finansowego Schengen) oraz zaprojektowanie i realizacja sieci telekomunikacyjnej MSW na zewnętrznej granicy UE (3 419 457 EUR z mechanizmu finansowego Schengen). [17] Infrastruktura graniczna (tiret pierwsze), sprzęt operacyjny z wyjątkiem systemów informatycznych (tiret drugie), informatyka (tiret drugie), szkolenia (tiret trzecie), logistyka i operacje (tiret czwarte). [18] Stwierdzono następujące zasadnicze deficyty: braki w zakresie infrastruktury zgodnej z Schengen na przejściach granicznych oraz w budynkach policji, służb konsularnych i straży granicznych (braki w niektórych miejscach, infrastruktura przestarzała, niespełniająca minimalnych wymagań); przestarzałe systemy i infrastruktura sieciowa na potrzeby wymiany informacji i danych (procedur wizowych, pobierania odcisków palców, kontroli pojazdów itp.); niedostateczna współpraca instytucji (straży granicznych, policji, służb konsularnych, wymiaru sprawiedliwości); niedobory w zakresie środków transportu (statków, śmigłowców, pojazdów zimowych) i systemów komunikacji radiowej; niedobór pracowników spełniających wymogi Schengen (pod względem umiejętności technicznych i językowych). [19] Zob. przypis 8. [20] Państwa członkowskie przedstawiły większość danych liczbowych, a w szczególności procentowych, bez podania okresu, którego dotyczą, oraz dokładnego zakresu działań. [21] Do podanych niskich odsetków kosztów zarządzania należy podchodzić z ostrożnością, gdyż – jak wskazuje Łotwa – większość państw członkowskich pokrywa te koszty z własnego budżetu, przez co nie są one wykazane. [22] Co ciekawe, Litwa zgłosiła, że w 2003 r. budżet krajowy na kwestie związane z granicami zmniejszono z uwagi na oczekiwane dodatkowe finansowanie z instrumentu finansowego Schengen. [23] Notatka Sekretariatu Generalnego dla Grupy Roboczej ds. Oceny Schengen (6183/03 z 7.2.2003). [24] Fundusz Granic Zewnętrznych (FGZ) obejmuje lata 2007–2013. Uczestniczą w nim łącznie 23 państwa członkowskie. Jego ogólnym celem jest pomoc państwom członkowskim w zapewnieniu efektywnej, jednolitej kontroli wysokiej jakości na granicach zewnętrznych oraz przyczynienie się do opracowania wspólnej polityki wizowej. [25] Rolę organu odpowiedzialnego przeniesiono z Ministerstwa Finansów na Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, natomiast Ministerstwo Finansów zostało instytucją certyfikującą. [26] Odpowiedzialność za zarządzanie instrumentami finansowymi na lata 2007–2013 przeniesiono z Biura ds. Międzynarodowej Współpracy Policyjnej w Komendzie Głównej Policji do Departamentu Pomocy Zagranicznej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Począwszy od 2006 r. Departament Pomocy Zagranicznej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych został wzmocniony (zwiększono zatrudnienie i zmniejszono jego rotację) i zaczął wykonywać zadania w dziedzinie zapewniania wsparcia metodologicznego wszystkim organom resortowym (beneficjentom) w zakresie funduszy UE (zwiększanie świadomości dot. funduszy UE wśród organów resortowych, przekazywanie odpowiednich zaproszeń do składania wniosków dot. projektów osobom wyznaczonym do kontaktów, programowanie funduszy, składanie sprawozdań itp.). Zapewniono utrzymanie ciągłości praktyki instytucjonalnej, ponieważ pracownicy Biura ds. Międzynarodowej Współpracy Policyjnej zaangażowani w zarządzanie instrumentem finansowym Schengen uczestniczyli w przenoszeniu zdolności administracyjnej i organizacyjnej oraz wiedzy fachowej. [27] Artykuł 32 Protokołu dotyczącego warunków i uzgodnień w sprawie przyjęcia Republiki Bułgarii i Rumunii do Unii Europejskiej, Dz.U. L 157 z 21.6.2005, s. 39. [28] Artykuł 31 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia Republiki Chorwacji oraz dostosowań w Traktacie o Unii Europejskiej, Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i Traktacie ustanawiającym Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, Dz.U. L 112 z 24.4.2012, s. 29. Pełen wykaz celów określonych przez siedem państw członkowskich-beneficjentów Państwo członkowskie || Ostateczna liczba celów || Sposób sformułowania celów || Cele Polska || 4 || Cele ogólne – strategiczne i operacyjne || × Cel 1: Budowa lub modernizacja infrastruktury przejść granicznych na zewnętrznej granicy UE. × Cel 2: Sprzęt operacyjny na potrzeby ochrony granic, połączony bezpośrednio z systemem informacyjnym Schengen. × Cel 3: Szkolenia i służby. × Cel 4: Wsparcie kosztów logistyki i operacji (pomoc techniczna). Węgry || 4 || Ogólne cele strategiczne || × Cel 1: Wzmocnienie kontroli na granicy zewnętrznej. × Cel 2: Poprawa potencjału w zakresie kontroli poprzez zwiększenie zdolności przekazywania danych i dostępu do nich. × Cel 3: Zwiększenie skuteczności kontroli szczegółowych. × Cel 4: Rozwój zdolności w zakresie współpracy międzynarodowej w sprawach karnych. Estonia || 6 pierwotnie 5 || Cele szczegółowe – strategiczne i operacyjne || × Cel 1: Stworzenie działającego systemu komunikacji radiowej oraz koniecznych rozwiązań technicznych na potrzeby stworzenia prototypu technicznego SIS II. × Cel 2: Rozwój systemów operacyjnych służb policyjnych i włączenie ich do systemu VIS oraz zapewnienie połączenia umożliwiającego bezpieczne przekazywanie danych właściwym organom innych państw członkowskich UE. × Cel 3: Dostosowanie infrastruktury i bazy materialno-technicznej koniecznej do właściwego wdrożenia ochrony granicy zewnętrznej i kontroli granicznych do wymogów konwencji wykonawczej do układu z Schengen, „Katalogu Schengen” i wspólnych instrukcji; budowa infrastruktury oraz stworzenie bazy materialno-technicznej na potrzeby szkolenia wysoko wykwalifikowanych funkcjonariuszy straży granicznej, a także przygotowanie funkcjonariuszy straży granicznej do ochrony granicy zgodnie z wymogami ustanowionymi dla ochrony granic UE i kontroli granicznej na tych granicach. × Cel 4: Stworzenie mobilnych stanowisk pracy dla funkcjonariuszy nadzoru migracyjnego, wdrożenie VIS i stworzenie infrastruktury koniecznej do wdrożenia VIS; zapewnienie jej bezpieczeństwa i wdrożenie rozwiązań biometrycznych. × Cel 5: Dostosowanie infrastruktury placówek konsularnych do zobowiązań wynikających z Układu z Schengen, zapewnienie funkcjonowania wspólnego europejskiego obszaru wizowego, dostosowanie procedur wizowych do wymogów Unii Europejskiej i wprowadzenie odpowiedniego sprzętu komputerowego. × Cel 6: Stworzenie krajowego systemu dystrybucji danych SIS (NS-SIS) oraz zapewnienie kontroli jego funkcjonowania i dodatkowej wymiany informacji – systemu informacyjnego Sirene. Litwa || 8 || Cele szczegółowe – strategiczne i wysoce operacyjne || × Cel 1: Budowa, odnowienie i poprawa stanu infrastruktury przejść granicznych oraz powiązanych z nimi budynków. × Cel 2: Kontrola techniczna, sprzęt do nadzoru, pojazdy i inne niezbędne wyposażenie na potrzeby obsługi granicy zewnętrznej UE – na stacjach i przejściach granicznych. × Cel 3: Stworzenie nowej i rozwój istniejącej infrastruktury w zakresie sieci komunikacyjnych i informacyjnych na granicy zewnętrznej UE. × Cel 4: Środki niezbędne do wdrożenia systemu informacyjnego Schengen (SIS). × Cel 5: Nabycie sprzętu do wykrywania fałszerstw oraz wspólnych stempli wjazdowych i wyjazdowych na potrzeby kontroli granicznych na granicy zewnętrznej UE. × Cel 6: Rozwój współpracy pomiędzy strażą graniczną a jednostkami policji działającymi na granicy, a przez to zapewnienie natychmiastowej i bezpośredniej interakcji pomiędzy tymi służbami przy poszukiwaniu i zatrzymywaniu osób nielegalnie przekraczających granicę zewnętrzną UE. × Cel 7: Udoskonalenie szkoleń oraz poprawa umiejętności i wiedzy personelu. × Cel 8: Zarządzanie instrumentem finansowym Schengen: logistyka i kadry. Słowenia || 9 pierwotnie 7 || Ogólne cele operacyjne dla poszczególnych kategorii inwestycji || × Cel 1: Udoskonalenie lub rozbudowa lokali posterunków policji. × Cel 2: Inwestycje w wyposażenie techniczne i środki transportu. × Cel 3: Inwestycje w system informacyjno-telekomunikacyjny. × Cel 4: Szkolenia dla instruktorów na potrzeby wdrażania dorobku Schengen oraz program podstawowych szkoleń dla nowo przyjętych funkcjonariuszy policji i straży granicznej. × Cel 5: Wynagrodzenia i wyposażenie osobiste. × Cel 6: Inwestycje w przejścia graniczne. × Cel 7: Utrzymanie przejść granicznych. × Cel 8: Inwestycje w sprzęt zapewniający bezpieczeństwo w misjach dyplomatycznych i placówkach konsularnych. × Cel 9: Koszty operacyjne. Słowacja || 16 || Ogólne cele operacyjne dla poszczególnych programów || × Cel 1: Stworzenie kompleksowego systemu ochrony granicy między Słowacją a Ukrainą. × Cel 2: Udoskonalenie obiektów jednostek kontroli granicznej na granicy między Słowacją a Ukrainą. × Cel 3: Wyposażenie międzynarodowego portu lotniczego im. M. R. Štefánika w Bratysławie i przystosowanie go do norm Schengen. × Cel 4: Zapewnienie umundurowania i sprzętu funkcjonariuszom policji ochraniającym granicę między Słowacją a Ukrainą. × Cel 5: Poprawa ochrony informacji niejawnych przekazywanych w ramach sieci jednostek kontroli granicznej na granicy między Słowacją a Ukrainą. × Cel 6: Zwiększenie liczby miejsc w ośrodku detencyjnym w Sečovcach . × Cel 7: Zharmonizowanie krajowych policyjnych systemów informacyjnych z SIS II. × Cel 8: Wsparcie techniczne dla ośrodków centralnych i użytkowników końcowych SIS/Sirene. × Cel 9: Rozwój systemów informacyjnych powiązanych z VIS. × Cel 10: Poprawa jakości wydawanych wiz i zapewnienie przekazywania do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych informacji o wydawanych wizach w czasie rzeczywistym. × Cel 11: Skompletowanie sprzętu na potrzeby nadzoru transgranicznego. × Cel 12: Modernizacja wyposażenia laboratoryjnego na potrzeby dokumentów tożsamości. × Cel 13: Usprawnienie funkcjonowania służb celnych na granicy między Słowacją a Ukrainą. × Cel 14: Nabycie pojazdów silnikowych i specjalnych technologii do celów identyfikacji kradzionych lub utraconych pojazdów silnikowych. × Cel 15: Wsparcie mechanizmu finansowego Schengen – logistyka i operacje. × Cel 16: Elektroniczny system monitoringu za pomocą kamer na kolejowych przejściach granicznych na granicy między Słowacją a Ukrainą. Łotwa || 33 pierwotnie 25 || Cele operacyjne na poziomie projektu (później powiązane z „głównymi celami”: 9 w ramach ochrony granic, 8 w ramach kontroli granicznych, 6 w ramach zarządzania wizami, 4 w ramach szkoleń, 2 w ramach systemów informatycznych, 2 niezidentyfikowane) || × Cel 1: Infrastruktura dla przedstawicielstw dyplomatycznych Łotwy służąca do przekazywania danych na potrzeby wydawania wiz Schengen (sprzęt komputerowy i do przekazywania danych). × Cel 2: Poprawa poziomu bezpieczeństwa i wypełnienie wymogów przewidzianych we wspólnych instrukcjach konsularnych oraz „Katalogu zaleceń i wzorcowych rozwiązań dotyczących prawidłowego stosowania dorobku Schengen – Wydawanie wiz” (6183/03, 07.02.2003). × Cel 3: Właściwa kontrola dokumentów podróży i wykrywanie fałszerstw w przedstawicielstwach dyplomatycznych i konsularnych Łotwy. × Cel 4: Zapewnienie przedstawicielstwom dyplomatycznym i konsularnym Łotwy niezbędnych wykwalifikowanych kadr zgodnie z normami i wymogami przewidzianymi we wspólnych instrukcjach konsularnych oraz dokumencie „Katalog zaleceń i wzorcowych rozwiązań dotyczących prawidłowego stosowania dorobku Schengen – Wydawanie wiz” (6183/03, 07.02.2003). × Cel 5: Zapewnienie urzędnikom konsularnym w ambasadach i konsulatach za granicą wszelkiej wiedzy niezbędnej do wydawania wiz Schengen. × Cel 6: Skuteczna kontrola osób i ich rzeczy osobistych na granicach zewnętrznych. × Cel 7: Nabycie psów wykrywających narkotyki. × Cel 8: Urządzenie i wyposażenie pomieszczeń dla centralnych serwerów Urzędu do Spraw Obywatelskich i Migracji (OCMA). × Cel 9: Rozwój łotewskiego krajowego systemu informacji wizowej. × Cel 10: Kursy językowe dla urzędników OCMA. × Cel 11: Szkolenia dla użytkowników N.SIS, pracowników biura Sirene i przyszłych użytkowników SIS. × Cel 12: Zwiększenie bezpieczeństwa sieci przekazywania danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. × Cel 13: Kursy języka angielskiego i innych języków dla funkcjonariuszy policji. × Cel 14: Udoskonalenie systemów mobilnego patrolowania granicy poprzez stosowanie pojazdów terenowych, skuterów śnieżnych, quadów i łodzi motorowych. × Cel 15: Zwiększenie mobilności straży granicznej poprzez stworzenie jednostki lotniczej w jej ramach. × Cel 16: Poprawa mobilności straży granicznej na morzu. × Cel 17: Zwiększenie efektywności kontroli osób przekraczających granicę, ich rzeczy osobistych i pojazdów dzięki nabyciu wyposażenia technicznego dla przejść granicznych. × Cel 18: Stworzenie systemu nadzoru wideo granicy morskiej. × Cel 19: Rozwój nadzoru technicznego wschodniej zielonej granicy. × Cel 20: Poprawa zaopatrzenia na potrzeby działań operacyjnych poprzez zakup środków technicznych. × Cel 21: Zapewnienie sprzętu do celów ochrony technicznej granic, kontroli i wymiany informacji. × Cel 22: Modernizacja sieci telekomunikacyjnej straży granicznej. × Cel 23: Rozwój systemu kształcenia zawodowego straży granicznej. × Cel 24: Automatyczny system identyfikacji daktyloskopijnej. × Cel 25: Rozwój infrastruktury straży granicznej. × Cel 26: Budowa lądowisk dla śmigłowców na przejściach granicznych Punduri, Lavošnieki, Šķilbēni, Pededze i Vientuļi. × Cel 27: Rozbudowa systemu komunikacji radiowej na granicy wschodniej. × Cel 28: Nabycie psów. × Cel 31: Nabycie sprzętu. × Cel 32: Kursy szkoleniowe. × Cel 33: Pokrycie kosztów zarządzania związanych z wdrożeniem instrumentu finansowego Schengen.