Usługi online w zakresie treści objęte zakresem wniosku zasadniczo odwołują się do prawa autorskiego i praw pokrewnych, które zostały zharmonizowane na szczeblu unijnym. Unia Europejska zharmonizowała obszar prawa autorskiego w odniesieniu do praw, które mają znaczenie dla rozpowszechniania w internecie utworów i innych przedmiotów objętych ochroną (w szczególności prawa do zwielokrotniania utworu, jego publicznego udostępniania i podawania do publicznej wiadomości).

Podstawą wniosku jest art. 114 TFUE. Niniejszy artykuł nadaje UE uprawnienia do przyjmowania środków, które mają na celu ustanowienie i funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Obejmuje to swobody świadczenia i otrzymywania usług.

Zgodnie z art. 167 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) Unia uwzględnia aspekty kulturalne w swoim działaniu na podstawie traktatów. Niniejszy wniosek przyczynia się do zwiększenia dostępu do treści kulturowych, gdyż pozwoliłby konsumentom na lepsze obcowanie z treściami poprzez łatwiejszy dostęp podczas podróży w UE.

W ramach strategii jednolitego rynku cyfrowego sformułowano szereg inicjatyw mających na celu stworzenie wewnętrznego rynku treści i usług cyfrowych. Niniejszy wniosek jest jedną z pierwszych inicjatyw w ramach tej strategii. W następnej kolejności pojawią się inne inicjatywy w obszarach określonych we wspomnianej strategii, w tym w dziedzinie prawa autorskiego. Usuwanie barier ograniczających możliwości transgranicznego przenoszenia jest pierwszym znaczącym krokiem, który dotyczy konkretnej przeszkody dla transgranicznego dostępu do treści, co ma istotne znaczenie dla konsumentów. Ukierunkowana wczesna interwencja w tej dziedzinie jest również na czasie, zważywszy że zbliża się termin zniesienia opłat roamingowych dla podróżnych poruszających się w obrębie UE.

Niniejszy wniosek ma na celu usunięcie barier ograniczających możliwości transgranicznego przenoszenia, tak aby potrzeby użytkowników mogły być zaspokajane skuteczniej, a także promowanie innowacji z korzyścią dla konsumentów, dostawców usług internetowych i podmiotów praw. We wniosku wprowadza się wspólne podejście w ramach Unii przy jednoczesnym utrzymaniu wysokiego poziomu ochrony podmiotów praw. W ten sposób wniosek przyczynia się do funkcjonowania rynku wewnętrznego jako obszaru bez granic wewnętrznych, gdzie zapewnione są swobody świadczenia i otrzymywania usług.

Możliwość transgranicznego przenoszenia dotyczy usług online w zakresie treści, do których konsumenci mają legalny dostęp, lub treści zakupionych bądź wynajętych w internecie w ich kraju zamieszkania, do których to treści pragną oni nadal mieć dostęp podczas podróży w UE. Zapotrzebowanie konsumentów na możliwości transgranicznego przenoszenia usług online w zakresie treści jest wysokie i spodziewany jest jego dalszy wzrost. Podróżujący w UE często nie mogą jednak korzystać z takich możliwości transgranicznego przenoszenia lub mogą to czynić jedynie w ograniczonym zakresie. Brak możliwości transgranicznego przenoszenia usług online w zakresie treści lub związane z nią problemy są skutkiem praktyk licencyjnych podmiotów prawa autorskiego lub praw pokrewnych bądź praktyk handlowych dostawców usług.

Chociaż niewiążący instrument, taki jak zalecenie wspierania możliwości transgranicznego przenoszenia, mógłby wspierać rozwój rynku w tej dziedzinie, skuteczność takich instrumentów mogłaby być bardzo ograniczona. Byłaby ona uzależniona od decyzji handlowych podjętych przez różne podmioty rynkowe. Nie prowadziłoby to zatem do jednolitego wdrażania i nie byłoby wystarczające do zagwarantowania, że konsumentom w UE oferuje się takie same warunki dotyczące możliwości przenoszenia usług online w zakresie treści w całej Unii.

Podsumowując opinie zainteresowanych stron na temat wniosku, można stwierdzić, że konsumenci na ogół wypowiadają się za poprawą transgranicznego dostępu do treści internetowych, w tym możliwości transgranicznego przenoszenia usług online. Przedstawiciele sektora treści cyfrowych, podmiotów praw oraz dostawców usług nie są przeciwni możliwości transgranicznego przenoszenia treści internetowych, lecz są zwykle za rozwiązaniami branżowymi i instrumentami prawa miękkiego, w przeciwieństwie do zobowiązań prawnych w tej dziedzinie.

Rozporządzenie będzie bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich i wejdzie w życie w tym samym czasie. Instrument ten jest najlepszy do osiągnięcia celu zapewnienia możliwości przenoszenia treści online w całej UE. Umożliwia on jednolite stosowanie zasad przenoszenia między państwami członkowskimi i zagwarantuje, aby podmioty praw i dostawcy usług online z różnych państw członkowskich podlegali dokładnie takim samym przepisom.

Wniosek ma na celu ułatwienie transgranicznego przenoszenia usług online w zakresie treści (zapewnienie miejscowego dostosowania miejsca świadczenia, jak również dostępu i korzystania z usługi) i nakłada, pod pewnymi warunkami, na dostawcę usług obowiązek umożliwienia transgranicznego przenoszenia uprawnień. Zakres wniosku nie wykracza poza to, co jest konieczne do rozwiązania stwierdzonych problemów. Nie wpływa on znacząco na udzielanie licencji dotyczących praw i w związku z tym ma ograniczony wpływ na modele biznesowe podmiotów praw i dostawców usług. Wniosek nie zobowiązuje podmiotów prawa autorskiego i praw pokrewnych oraz dostawców usług do renegocjacji umów, gdyż spowoduje bezskuteczność wszelkich postanowień w umowach sprzecznych z obowiązkiem zapewnienia możliwości transgranicznego przenoszenia.

Pod względem skuteczności jedynie interwencja UE może zagwarantować, że warunki dostępu konsumentów do usług online w zakresie treści nie różnią się w obrębie Unii Europejskiej. Działania UE przyniosą również wyraźne korzyści podmiotom praw i dostawcom usług dzięki stworzeniu jednolitych warunków transgranicznego świadczenia usług w zakresie treści w całej Europie. Zapewni to większą pewność prawną i mogłoby wyeliminować konieczność renegocjowania całej sieci istniejących licencji na potrzeby możliwości transgranicznego przenoszenia.

Niektóre elementy usług online w zakresie treści, takie jak imprezy sportowe, serwisy informacyjne i debaty polityczne, niekoniecznie są chronione prawem autorskim. Kiedy jednak treści takie ujęte są w ramach przekazu za pomocą dowolnego środka, w tym drogą transmisji przez organizacje nadawcze, podmioty prawa autorskiego mogą dochodzić praw pokrewnych zharmonizowanych na poziomie unijnym, takich jak prawo do zwielokrotniania lub prawo do udostępniania. Ponadto transmisjom wydarzeń sportowych, wiadomościom i relacjom z bieżących wydarzeń często towarzyszą elementy chronione prawem autorskim, takie jak czołówki lub zakończenia w postaci sekwencji wideo lub towarzysząca muzyka. Takie elementy są objęte zharmonizowanymi unijnymi ramami prawnymi. Ponadto niektóre aspekty tych transmisji dotyczące wydarzeń o doniosłym znaczeniu dla społeczeństwa lub cieszące się znacznym zainteresowaniem zostały zharmonizowane dyrektywą 2010/13/UE. Aby zapewnić konsumentom pełnię korzyści z możliwości transgranicznego przenoszenia, w omawianym wniosku należy uwzględnić wszystkie elementy takich transmisji.

Niniejsza inicjatywa dotyczy transgranicznego wykonywania tych zharmonizowanych praw w odniesieniu do możliwości transgranicznego przenoszenia usług online w zakresie treści. Ponieważ mogłoby to wpłynąć na prawa objęte harmonizacją w ramach unijnych przepisów dotyczących prawa autorskiego, należałoby powołać się na art. 114 TFUE jako podstawę prawną, w którym to artykule proponowanym instrumentem jest rozporządzenie.

Pierwszy etap rozpocznie się bezpośrednio po przyjęciu aktu ustawodawczego i będzie trwał do momentu rozpoczęcia jego stosowania. Uwaga będzie w tym czasie skoncentrowana na sposobie, w jaki rozporządzenie zostało wdrożone w państwach członkowskich przez uczestników rynku, w celu zapewnienia spójnego podejścia. Komisja zorganizuje spotkania z przedstawicielami państw członkowskich i właściwymi podmiotami w celu znalezienia sposobów ułatwienia przejścia do stosowania nowych przepisów.

Wniosek przyczyni się do promowania korzystania z usług online w zakresie treści. Odnosi się on do środowiska online, ponieważ tam właśnie głównie powstaje zapotrzebowanie na możliwość przenoszenia. Wniosek posłuży propagowaniu innowacji i postępu na rynku, ponieważ dotyczy wszystkich usług online w zakresie treści, bez względu na zastosowane technologie. W związku z tym we wniosku uwzględniono rozwój nowych technologii cyfrowych i internetowych, jest on dostosowany do wymogów środowiska cyfrowego i internetowego.

Wniosek ten odnosi się w równym stopniu do wszystkich przedsiębiorstw, w tym mikroprzedsiębiorstw i MŚP. Wszystkie przedsiębiorstwa mogą korzystać z mechanizmu ustalania miejsca eksploatacji do celów przenoszenia określonych we wniosku. Wyłączenie MŚP z zakresu obowiązywania przepisów mogłoby podważyć skuteczność środka, ponieważ MŚP stanowią liczną grupę dostawców usług online. Ponieważ wniosek nie pociąga za sobą znacznych kosztów, nie zachodzi potrzeba obniżenia kosztów przestrzegania przepisów dla mikroprzedsiębiorstw lub MŚP.

Potencjalne koszty można rozdzielić między koszty bezpośrednio związane z interwencją, tj. koszty ponoszone przez dostawców usług na uwierzytelnianie państwa członkowskiego zamieszkania abonentów, oraz koszty, jakie mogą powstać, lecz są jedynie pośrednio związane z interwencją, tj. koszty dostosowania licencji do nowych przepisów i koszty ponoszone przez dostawców usług związane z dostosowaniem infrastruktury technicznej. Takie koszty techniczne bezpośrednio związane z interwencją raczej nie będą znaczne i mogłyby zostać włączone w koszty ponoszone przez dostawców usług na rutynowe utrzymywanie oprogramowania. Trudno jest oszacować koszty związane ze zobowiązaniami umownymi. Wniosek nie będzie jednak wymagał renegocjacji umów. Wniosek nie określa wymogów dotyczących jakości dostarczania usługi w trybie transgranicznego przenoszenia, nie nakłada więc żadnych kosztów w tym zakresie (dostawcy usług zachowują swobodę wyboru, czy podejmą działania dobrowolne, czy zobowiążą się do niego w umowach z konsumentami bądź podmiotami prawa autorskiego).

Preferowany wariant odpowiada oczekiwaniom konsumentów. Dostawcy usług będą korzystać z mechanizmu ustalania miejsca eksploatacji do celów przenoszenia i będą w stanie lepiej reagować na potrzeby swoich klientów. Co się tyczy branży treści cyfrowych, sposób udzielania licencji będzie w największym stopniu dotyczył sektora audiowizualnego i sektora treści sportowych klasy premium. Ponieważ jednak możliwość przenoszenia usług online w zakresie treści nie rozszerza zakresu użytkowników tej usługi i nie podważa w związku z tym wyłączności terytorialnej licencji, oczekuje się, że wpływ na branżę będzie marginalny.

Z punktu widzenia konsumentów, podmiotów praw oraz dostawców usług wariant 3 byłby najskuteczniejszy do realizacji wyznaczonych celów. W ramach scenariusza podstawowego i wariantu 1 podmioty praw w sektorze audiowizualnym będą prawdopodobnie niechętne możliwości przenoszenia swoich treści. W mniejszym stopniu dotyczy to również treści sportowych klasy premium. Zgodnie ze scenariuszem odniesienia oraz wariantami 1 i 2 dostawcy usług będą nadal mogli ograniczać możliwość transgranicznego przenoszenia i wielu z nich nadal będzie napotykać problemy (ograniczenia umowne), jeśli zechcą zaoferować taką możliwość. Zarówno podmioty praw, jak również dostawcy usług będą musieli ponieść wyższe koszty transakcji w celu renegocjowania swoich sieci umów licencyjnych. W ramach tych wariantów przejście do transgranicznego przenoszenia zajmie więcej czasu. Ponadto warianty te nie zapewniłyby konsumentom jednolitych usług. Jedynie wariant 3 w skuteczny sposób zapewniłby oferowanie transgranicznego przenoszenia i zaspokojenie popytu. Dlatego też wariant 3 uznano za najlepszy wybór polityczny.

W ostatecznej ocenie skutków przeanalizowano scenariusz bazowy (brak działań) oraz trzy warianty strategiczne. Wariant 1 obejmuje wydanie zainteresowanym stronom przez Komisję wytycznych zachęcających dostawców treści internetowych do zapewnienia możliwości transgranicznego przenoszenia usług w całej UE. Wariant 2 wymaga interwencji UE, w której wyniku uznawano by, że dostarczanie usług, dostęp i korzystanie z usług w zakresie treści online w trybie transgranicznego przenoszenia odbywa się w państwie członkowskim zamieszkania konsumenta. W wariancie 3 w uzupełnieniu powyższego mechanizmu (i) na dostawców usług w zakresie treści online nałożono by obowiązek zapewnienia transgranicznego przenoszenia takich usług oraz (ii) ustanowiono by, że wszelkie postanowienia w umowach ograniczające możliwość transgranicznego przenoszenia są bezskuteczne.

W ostatnich latach dokonano prawnych i gospodarczych analiz różnych aspektów obowiązujących przepisów prawa autorskiego, w tym w odniesieniu do terytorialności przepisów unijnych stosowanych do transmisji internetowych.

Drugi etap rozpocząłby się od daty stosowania rozporządzenia i przedmiotem monitorowania byłby wpływ odnośnych przepisów. W ramach tego monitorowania będzie się zwracać szczególną uwagę na skutki dla MŚP i konsumentów.

•Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku

Artykuł 1 określa cel i zakres wniosku. Za pomocą wniosku wprowadza się wspólne podejście do zapewnienia, aby abonenci w Unii usług online w zakresie treści, które są dostarczane na zasadzie przenośnej, mogli korzystać z takich usług podczas pobytu czasowego w innym państwie członkowskim (możliwość transgranicznego przenoszenia).

W art. 2 zamieszczono definicje. Definicje te należy interpretować w jednolity sposób w całej UE. Definiuje się tam „abonenta” czyli konsumenta, który, na podstawie umowy o świadczenie usługi online w zakresie treści zawartej z dostawcą, ma dostęp do takiej usługi w państwie członkowskim zamieszkania i może z niej korzystać w tym państwie. „Konsument" oznacza każdą osobę fizyczną, która w umowach objętych niniejszym rozporządzeniem działa w celach niezwiązanych z prowadzoną przez siebie działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą bądź wykonywaniem wolnego zawodu.

W art. 2 ustanowiono także definicję „państwa członkowskiego zamieszkania”, „czasowego przebywania”, „treści online” i zdefiniowano znaczenie przymiotnika „przenośny”. „Państwo członkowskie zamieszkania” oznacza państwo członkowskie, w którym abonent ma miejsce zwykłego pobytu. „Czasowe przebywanie” oznacza obecność abonenta w innym państwie członkowskim niż państwo członkowskie zamieszkania. „Usługa online w zakresie treści” jest objęta wnioskiem w przypadku gdy: (i) usługa jest dostarczana legalnie w państwie członkowskim zamieszkania; (ii) usługa jest dostarczana na zasadzie przenośnej; (iii) usługa jest audiowizualną usługą medialną w rozumieniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE lub usługą, której główną cechą jest zapewnienie dostępu do pracy, innego przedmiotu lub transmisji organizacji nadawczej. Na potrzeby rozporządzenia „przenośny” oznacza cechę polegającą na tym, że abonenci mogą skutecznie uzyskać dostęp do usługi online w zakresie treści i korzystać z niej w państwie członkowskim zamieszkania, nie będąc ograniczonymi do określonej lokalizacji. W odniesieniu do usług online w zakresie treści uwzględniono dwa scenariusze: (i) usługi dostarczane za odpłatnością (bezpośrednią lub pośrednią); oraz (ii) usługi dostarczane nieodpłatnie, o ile dostawca weryfikuje państwo członkowskie zamieszkania abonenta. Przykładem płatności pośredniej jest opłacanie przez abonenta pakietu usług, który obejmuje łącznie usługi telekomunikacyjne i usługę online w zakresie treści dostarczaną przez innego dostawcę usług. Jeśli abonent korzysta z usług online w zakresie treści nieodpłatnie, dostawca będzie zobowiązany do umożliwienia abonentowi korzystania z możliwości transgranicznego przenoszenia jedynie wtedy, jeśli dokona weryfikacji państwa członkowskiego zamieszkania abonenta. Dlatego jeśli na przykład konsument tylko akceptuje warunki bezpłatnej usługi, ale nie zarejestruje się na stronie internetowej takiej usługi (i w związku z tym dostawca usług nie sprawdzi państwa członkowskiego zamieszkania takiego konsumenta), dostawca usług nie będzie zobowiązany do zapewnienia możliwości transgranicznego przenoszenia takiej usługi.

W art. 3 nakłada się na dostawcę obowiązek umożliwienia abonentowi korzystania z usług online w zakresie treści podczas czasowego przebywania abonenta w innym państwie członkowskim. Odnosi się to do tej samej treści, tego samego zakresu i tej samej liczby urządzeń oraz takiego samego zakresu funkcjonalności, jakie oferowane są w państwie członkowskim zamieszkania. Obowiązek ten nie rozciąga się jednak na żadne wymogi dotyczące jakości, które mają zastosowanie do dostarczania takiej usługi, gdy jest ona dostarczana w państwie członkowskim zamieszkania. W scenariuszach możliwości transgranicznego przenoszenia dostawca usług nie ponosi odpowiedzialności, jeżeli jakość usługi jest niższa – na przykład ze względu na ograniczony dostęp do internetu. Tym niemniej jeżeli dostawca usług wyraźnie zgodzi się na zagwarantowanie określonej jakości dostarczania usług abonentom, którzy czasowo przebywają w innych państwach członkowskich, dostawca jest związany taką zgodą. Niniejsze rozporządzenie zobowiązuje zatem dostawcę usługi online w zakresie treści do powiadomienia abonenta o jakości dostarczania usługi online w zakresie treści, jeśli dostęp do tej usługi i korzystanie z niej odbywa się w innym państwie członkowskim niż państwo członkowskie zamieszkania.

W art. 4 określono mechanizm ustalania miejsca eksploatacji usługi do celów możliwości przenoszenia: uznaje się, że zarówno zapewnienie dostępu do usług, jak również korzystanie z nich przez abonenta, który tymczasowo przebywa w innym państwie członkowskim, odbywają się wyłącznie w państwie członkowskim zamieszkania. W odniesieniu do udzielania licencji w zakresie prawa autorskiego i praw pokrewnych oznacza to, że poszczególne działania podlegające prawu autorskiemu, które pojawiają się, gdy usługi są świadczone konsumentom na zasadzie możliwości transgranicznego przenoszenia, traktowane są jako realizowane wyłącznie w państwie członkowskim zamieszkania. Przepis ten stosuje się w odniesieniu do wszystkich innych celów związanych z dostarczaniem usługi, jak również dostępem i korzystaniem z niej w trybie transgranicznego przenoszenia.

Ponadto art. 5 stanowi, że wszelkie warunki umowne sprzeczne z obowiązkiem zapewnienia możliwości transgranicznego przenoszenia, w szczególności te, które ograniczają możliwości konsumenta w odniesieniu do transgranicznego przenoszenia jego usług online w zakresie treści, bądź zdolność usługodawcy do ich dostarczenia, są bezskuteczne. Ponadto wszelkie warunki umowne sprzeczne z mechanizmem prawnym, który umożliwia dostawcy usług przestrzeganie obowiązku możliwości transgranicznego przenoszenia są również bezskuteczne. Ma to zastosowanie do wszystkich umów, w tym między podmiotami praw a dostawcami usług oraz między dostawcami usług a klientami. Podmioty praw mogą jednak wymagać, aby dostawca usług zastosował środki, które mają na celu sprawdzenie, czy usługa online w zakresie treści jest świadczona zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. Wniosek zmierza do zagwarantowania, aby takie środki były rozsądne i nie wykraczały poza to, co jest konieczne do osiągnięcia przez nie zamierzonego celu.

Art. 6 stanowi, że przetwarzanie danych osobowych prowadzone w ramach niniejszego rozporządzenia odbywa się zgodnie z dyrektywą 95/46/WE i dyrektywą 2002/58/WE.

Art. 7 stanowi, że rozporządzenie stosuje się również do wszelkich zawartych umów i praw nabytych przed datą zastosowania rozporządzenia, jeśli mają one znaczenie dla dostarczania usługi, dostępu do niej lub korzystania z niej.

Art. 8 stanowi, że rozporządzenie wchodzi w życie sześć miesięcy po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

2015/0284 (COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie zapewnienia możliwości transgranicznego przenoszenia na rynku wewnętrznym usług online w zakresie treści

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 114,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,