Wierzymy w ukierunkowaną na człowieka transformację cyfrową. Chodzi o to, kim chcemy być jako Europejczycy. Sformułujemy zestaw zasad cyfrowych umożliwiający lepsze zrozumienie tej koncepcji. Takich jak dostęp do internetu dla wszystkich; bezpieczna przestrzeń internetowa; prawo do nabywania umiejętności cyfrowych; algorytmy działające z poszanowaniem ludzi; ochrona dzieci w internecie. Te ważne zasady będą uzupełnieniem praw, które już chronią Europejczyków w internecie, takich jak ochrona danych osobowych lub wolność wypowiedzi.

Przewodnicząca Ursula von der Leyen, wydarzenie dotyczące przewodnictwa w cyfrowej dekadzie,

Sines, 1 czerwca 2021 r.

1.Wprowadzenie

Ukierunkowanie transformacji cyfrowej na człowieka jest jednym z kluczowych priorytetów Komisji Europejskiej. Transformacja cyfrowa powinna być kształtowana zgodnie z naszymi europejskimi wartościami i prawami.

Komisja proponuje dziś określenie zestawu zasad takiej ukierunkowanej na człowieka transformacji cyfrowej. W tej Europejskiej deklaracji praw i zasad cyfrowych (zwanej dalej „deklaracją”) wspólne intencje polityczne zostałyby przedstawione obywatelom, przedsiębiorstwom, administracji publicznej i decydentom politycznym. Zasady cyfrowe zawarte w deklaracji mają być podstawowymi pojęciami, opartymi na wspólnych wartościach europejskich, służącymi jako wytyczne dla ukierunkowanego na człowieka, bezpiecznego, zapewniającego włączenie społeczne i otwartego środowiska cyfrowego, w którym nikt nie jest pominięty. Celem jest zapewnienie, by unijne wartości oraz prawa i wolności osób fizycznych zagwarantowane przez prawo Unii były przestrzegane i wzmacniane w internecie i poza internetem.

Deklaracja przyjmie formę wspólnej uroczystej deklaracji, która zostanie podpisana przez Parlament Europejski, Radę i Komisję. Komunikat ten towarzyszy proponowanemu projektowi takiej wspólnej deklaracji.

Deklaracja ta stanowi odpowiedź na apele Parlamentu Europejskiego o zapewnienie pełnej zgodności podejścia UE do transformacji cyfrowej z prawami podstawowymi, w tym z przepisami dotyczącymi ochrony danych i równego traktowania, zasadami takimi jak neutralność technologiczna i neutralność sieci oraz włączenie społeczne, a także o zwiększenie umiejętności i kompetencji cyfrowych oraz wspieranie wysoce wydajnego ekosystemu edukacji cyfrowej . W deklaracji tej uwzględniono również apel Parlamentu o ochronę praw użytkowników w środowisku cyfrowym, zapewnienie wolności mediów i zwalczanie dezinformacji .

W Deklaracji berlińskiej z 2020 r. w sprawie społeczeństwa cyfrowego i administracji cyfrowej opartej na wartościach Rada stwierdziła, że każdy powinien być w stanie korzystać z możliwości oferowanych przez transformację cyfrową. W deklaracji lizbońskiej (Deklaracja lizbońska – celowa demokracja cyfrowa) przedstawionej na Zgromadzeniu Cyfrowym w czerwcu 2021 r. Rada wezwała ponadto do opracowania modelu transformacji cyfrowej wzmacniającego ludzki wymiar ekosystemu cyfrowego, którego podstawą jest jednolity rynek cyfrowy. Rada zaapelowała również o transformację cyfrową, która tworzy powiązania z zieloną transformacją w kierunku neutralnej dla klimatu i zrównoważonej przyszłości.

Od czasu pierwszych zapowiedzi tej inicjatywy zawartych w komunikacie w sprawie cyfrowego kompasu z marca ubiegłego roku Komisja aktywnie nawiązuje kontakty z obywatelami i zainteresowanymi stronami, aby wysłuchać ich opinii. Te działania konsultacyjne pomogły nadać kształt proponowanej deklaracji.

W tym komunikacie przedstawiono również dalsze kroki dotyczące monitorowania środków i działań wprowadzonych w celu wdrożenia deklaracji w praktyce. Deklaracja jest ściśle powiązana z przyjętym we wrześniu 2021 r. wnioskiem dotyczącym „Drogi ku cyfrowej dekadzie” i stanowi uzupełnienie tego dokumentu, w którym określono szersze cele cyfrowe oraz drogę do ich osiągnięcia. Jak określono we wniosku dotyczącym „Drogi ku cyfrowej dekadzie”, co roku będą przedstawiane wyniki skutecznego monitoringu postępów we wdrażaniu zasad zawartych w deklaracji, wraz z corocznym badaniem Eurobarometr dotyczącym postrzegania przez obywateli europejskich wprowadzonych działań i środków. Zapewni to przejrzystość, monitorowanie tendencji i wyników we wszystkich państwach członkowskich oraz będzie stanowić podstawę wytycznych politycznych wszelkich ewentualnych przyszłych przepisów w dziedzinach objętych zasadami zapisanymi w deklaracji.

2.Uzasadnienie przyjęcia Europejskiej deklaracji praw i zasad cyfrowych

Technologie cyfrowe zmieniają każdy aspekt naszego życia i oferują bezprecedensowe możliwości. Praca, uczenie się, życie towarzyskie, rozrywka, zakupy, dostęp do administracji publicznej, opieki zdrowotnej lub kultury w coraz większym stopniu odbywają się za pomocą środków cyfrowych. Pandemia COVID-19 radykalnie zmieniła rolę transformacji cyfrowej w naszych społeczeństwach i gospodarkach i wpłynęła na przyspieszenie tego procesu.

Pojawiające się przełomy technologiczne w takich dziedzinach jak sztuczna inteligencja, analiza danych, robotyka, internet rzeczy i ich włączenie w modele działalności gospodarczej oraz codzienne usługi i produkty przyczyniły się do zmiany sposobu organizacji gospodarki i społeczeństwa. Zwiększone tempo transformacji cyfrowej doprowadziło do istotnych innowacji, oferując nowe narzędzia umożliwiające sprostanie globalnym wyzwaniom społecznym oraz poprawę efektywności usług prywatnych i publicznych. Ułatwiło ono również dostęp do kształcenia i szkolenia oraz do zasobów informacyjnych, a także otworzyło nowe przestrzenie dyskursu publicznego. Powszechne stosowanie technologii cyfrowych zwiększyło naszą swobodę, gdyż pozwoliło na połączenie nawet najbardziej oddalonych regionów i stworzyło nowe możliwości dla obywateli, pracowników i konsumentów; dla tworzenia i rozwoju przedsiębiorstw; dla rozkwitu społeczności; w zakresie włączenia społecznego grup w niekorzystnej sytuacji; a naszemu społeczeństwu zapewniło całościowy postęp.

Chociaż pandemia COVID-19 przyspieszyła tempo tej transformacji, zwiększyła ona również podział cyfrowy w całej Unii Europejskiej, nie tylko między obszarami miejskimi o dobrej łączności a obszarami wiejskimi i regionami oddalonymi, ale również między tymi, którzy mogą w pełni korzystać z wzbogaconej, dostępnej i bezpiecznej przestrzeni cyfrowej obejmującej pełny zakres usług, a tymi, którzy nie mają takiej możliwości. Bardziej niż kiedykolwiek ograniczony dostęp do łączności i usług internetowych, ale także ograniczone możliwości nabywania umiejętności cyfrowych i zrozumienia technologii cyfrowych stanowią poważne zagrożenie dla spójności dzisiejszego społeczeństwa. Pandemia COVID-19 pokazała, jak ważne jest, aby wszystkie podmioty, w tym instytucje, takie jak administracje, instytucje zajmujące się badaniami, kształceniem i szkoleniem oraz placówki opieki zdrowotnej, były przygotowane na nadejście społeczeństwa cyfrowego i były w stanie zapewnić włączenie społeczne i wsparcie osobom podatnym na zagrożenia, osobom starszym, dzieciom i osobom z niepełnosprawnościami, tak aby mogły one w pełni korzystać z transformacji cyfrowej.

Ponadto rosnąca dostępność nowych technologii i danych cyfrowych wiąże się również z niepożądanymi konsekwencjami, które mogą mieć dalekosiężne skutki dla obywateli, naszych wartości demokratycznych, naszego bezpieczeństwa lub fundamentów naszych społeczeństw. Zagrożenia te znacznie wzrosły, w tym naruszenia prywatności i naruszenia ochrony danych osobowych, rozpowszechniania nielegalnych i szkodliwych treści i niebezpiecznych produktów, a także dezinformacji, cyberprzestępczości i cyberataków, wykorzystywania i znęcania się, w tym dzieci, masowej inwigilacji, stronniczości algorytmów utrudniających sprawiedliwy i niedyskryminacyjny dostęp do informacji i demokratycznej debaty, a nawet jawnej cenzury. Problemy te dotyczą samej istoty praw podstawowych i podważają z trudem wywalczony postęp poczyniony w tej dziedzinie zarówno w Unii Europejskiej, jak i na arenie międzynarodowej.