KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 2.6.2015 COM(2015) 235 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY Jedenaste sprawozdanie w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 866/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz skutków jego stosowania, obejmujące okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. {SWD(2015) 108 final}



SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY Jedenaste sprawozdanie w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 866/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. oraz skutków jego stosowania, obejmujące okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. Rozporządzenie Rady (WE) nr 866/2004 w sprawie systemu na podstawie art. 2 Protokołu nr 10 do Aktu Przystąpienia (zwane dalej rozporządzeniem w sprawie zielonej linii) weszło w życie dnia 1 maja 2004 r. Rozporządzenie to określa, na jakich warunkach przepisy prawa UE stosują się do przepływu osób, towarów i usług przez linię oddzielającą obszary Republiki Cypryjskiej, na których faktyczną kontrolę sprawuje rząd, od tych, na których nie sprawuje on takiej kontroli. Aby zapewnić skuteczność tych przepisów, ich stosowanie zostało również rozszerzone na obszar graniczny między tymi dwoma obszarami oraz na teren wschodniej strefy suwerennej Zjednoczonego Królestwa („wschodnia strefa suwerenna”) . Niniejsze sprawozdanie obejmuje okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2014 r. Komisja prowadzi konstruktywny dialog dotyczący wdrażania rozporządzenia z odpowiednimi władzami Republiki Cypryjskiej, administracją wschodniej strefy suwerennej, a także Izbą Handlową Turków Cypryjskich. 1.RUCH OSOBOWY 1.1.Przekraczanie linii na przejściach granicznych Omawiane rozporządzenie zapewnia stabilne ramy prawne dla swobodnego przepływu Cypryjczyków, innych obywateli UE oraz obywateli państw trzecich przekraczających zieloną linię (zwaną dalej również „linią”) na dozwolonych przejściach granicznych. W 2014 r. – w porównaniu z latami poprzednimi – nastąpił wzrost liczby Greków cypryjskich, jak i Turków cypryjskich przekraczających linię. Według danych przekazanych przez Republikę Cypryjską w okresie sprawozdawczym 589 906 Greków cypryjskich (poprzednio 520 410) oraz 200 562 pojazdów Greków cypryjskich (poprzednio 183 185) przekroczyło linię, przechodząc z obszarów kontrolowanych przez rząd na tereny północnej części Cypru, a 927 141 Turków cypryjskich (poprzednio 877 759) oraz 346 495 pojazdów Turków cypryjskich (poprzednio 323 655) przekroczyło linię, przechodząc z terenów północnej części Cypru na obszary znajdujące się pod kontrolą rządu . Liczba obywateli UE spoza Cypru oraz obywateli państw trzecich przekraczających linię znacznie wzrosła. Według danych policji Republiki Cypryjskiej (zwanej dalej „CYPOL”) w okresie sprawozdawczym liczba obywateli UE spoza Cypru oraz obywateli państw trzecich przekraczających linię wyniosła 732 856 (poprzednio 517 580). 77 % z nich (565 742 osoby) przekroczyło przejście graniczne przy ulicy Ledra, z którego nadal korzystała zdecydowana większość obywateli spoza Cypru (głównie turystów). Dane zgromadzone przez wspólnotę Turków cypryjskich wskazują na wzrost liczby przekroczeń przez Greków cypryjskich (tj. 838 876) oraz wzrost liczby przekroczeń przez pojazdy Greków cypryjskich (tj. 281 521) z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru. Ponadto dane te wskazują na spadek liczby przekroczeń przez Turków cypryjskich (1 257 530) oraz wzrost liczby przekroczeń przez pojazdy Turków cypryjskich (484 186) w przeciwnym kierunku. Linię przekroczyło 1 157 812 obcokrajowców przechodzących z obszarów kontrolowanych przez rząd na tereny północnej części Cypru. Wyżej wspomniane dane zebrane przez CYPOL nie obejmują jednak osób i pojazdów przekraczających linię na przejściach granicznych w Pergamos i Strovilii z północnej części Cypru . Szacuje się jednak, na podstawie informacji pochodzących od Turków cypryjskich, że linię przekroczyło 108 893 (poprzednio 84 551) Greków cypryjskich, przechodząc na teren północnej części Cypru, oraz 273 607 (poprzednio: 216 081) Turków cypryjskich – w przeciwnym kierunku, a 258 348 innych obywateli UE oraz obywateli państw trzecich przekroczyło linię w obu kierunkach przez przejścia graniczne zlokalizowane we wschodniej strefie suwerennej. Liczba pracowników CYPOL pracujących bezpośrednio na przejściach granicznych zmalała z 75 w 2013 r. do 72 w 2014 r. Dnia 26 lutego 2014 r. władze Republiki Cypryjskiej odmówiły wpuszczenia na obszar kontrolowany przez rząd autobusu należącego do Turków cypryjskich przewożącego obywateli UE na przejściu granicznym Agios Dhometios. Republika Cypryjska poinformowała Komisję, że choć kierowca miał tymczasowe pozwolenie, nie posiadał licencji przewoźnika wymaganej na mocy rozporządzenia nr 1071/2009 i ustawy krajowej nr 101 (I)/(2001). Komisja poinformowała już władze Republiki Cypryjskiej, że wymaganie licencji przewoźnika od przedsiębiorstwa autobusowego mającego siedzibę na obszarze, gdzie unijny dorobek prawny nie obowiązuje, nie jest ani potrzebne, ani właściwe, i podała swoje stanowisko do wiadomości publicznej . Stabilność, przewidywalność postępowania na przejściach granicznych i pewność prawa są niezbędne do osiągnięcia celów rozporządzenia. Zgodnie ze sprawozdaniem SG ONZ ze stycznia 2015 r. przy wsparciu Sił Pokojowych Organizacji Narodów Zjednoczonych na Cyprze (UNFICYP) podjęte zostały istotne kroki w celu ułatwienia praktyk kultu religijnego. Przywódcy religijni i wyznawcy mieli możliwość łatwiejszego przekraczania granicy w obu kierunkach. 1.2.Nielegalna migracja przez zieloną linię i azyl Dane CYPOL za 2014 r. wskazują dalszy spadek liczby migrantów, którzy nielegalnie przekroczyli linię z północnej części Cypru na obszary kontrolowane przez rząd. W 2014 r. ich liczba wyniosła 970, podczas gdy w 2013 r., 2012 r. i 2011 r. było to odpowiednio 1043, 1265 i 1311 . Jako prawdopodobną przyczynę CYPOL wskazuje pogorszenie perspektyw zatrudnienia w związku z kryzysem gospodarczym na Cyprze oraz wzrost liczby funkcjonariuszy i patroli zgodnie z planem strategicznym CYPOL na lata 2012–2015 w zakresie walki z nielegalną migracją. Najwięcej nielegalnych migrantów zatrzymanych po przekroczeniu linii pochodziło z Syrii (619), Pakistanu (58), Iranu (44), Gruzji (33) i Indii (28).

Spośród tych 970 nielegalnych migrantów 717 osób (74 %) złożyło wnioski o objęcie ochroną międzynarodową w Republice Cypryjskiej, przy czym najliczniejszą grupę wśród nich stanowią Syryjczycy (583). Nielegalni migranci są zazwyczaj zatrzymywani podczas kontroli prowadzonych wzdłuż linii oraz na lotniskach, podczas próby opuszczenia Cypru. Obywatele państw trzecich starający się o ochronę międzynarodową zazwyczaj ujawniają się na posterunkach policji przy składaniu wniosku o azyl. Stwierdzając, że migranci przedostali się na obszary kontrolowane przez rząd przez nielegalne przekroczenie linii, CYPOL opierała się na tych samych kryteriach, co w poprzednich latach, wykorzystując głównie informacje zawarte w ich dokumentach, oświadczenia migrantów oraz inne formy dowodów. Z analizy dokonanej przez CYPOL wynika, że niemal wszyscy migranci zatrzymani na obszarach kontrolowanych przez rząd po nielegalnym przekroczeniu linii przybyli do północnej części Cypru z terytorium Turcji. Społeczność Turków cypryjskich poinformowała Komisję, że w północnej części Cypru podejmowane są starania, aby zapobiegać nielegalnej migracji. Z otrzymanych informacji wynika, że w 2014 r. odmówiono wjazdu do północnej części Cypru na różnych przejściach granicznych 2 160 osobom (przybywającym, bez wyjątku, z terytorium Turcji), a 777 osób zatrzymanych w północnej części Cypru wydalono na terytorium Turcji, która była ostatnim miejscem ich pobytu przed przybyciem na wyspę. Przedstawiciele obu społeczności spotykają się regularnie w ramach komitetu technicznego ds. przestępstw i spraw karnych działającego pod egidą ONZ. Jako rozszerzenie działalności wspomnianego komitetu obie społeczności aktywnie wykorzystują też ustanowiony wcześniej tzw. obszar wspólnej komunikacji („Joint Communications Room”), który stanowi forum wymiany informacji w sprawach karnych. Dobra współpraca doprowadziła do wszczęcia postępowań karnych. Jak zauważył Sekretarz Generalny ONZ, powołanie po raz pierwszy czynnych oficerów policji na przedstawicieli Greków cypryjskich na forum komitetu technicznego stanowiło znaczący krok naprzód w ramach współpracy . W ocenie CYPOL współpraca z innymi właściwymi jednostkami rządowymi oraz władzami wschodniej strefy suwerennej przebiega bardzo dobrze. Wschodnia strefa suwerenna Ogólnie rzecz biorąc, nastąpił nieznaczny spadek nielegalnej migracji z północnej części Cypru przez wschodnią strefę suwerenną. W 2014 r. zatrzymano 9 nielegalnych migrantów, którzy przekroczyli linię niezgodnie z prawem. Zgody na jej przekroczenie nie otrzymało 1 301 osób, których znaczną większość stanowili obywatele Turcji. Pozostałymi obcokrajowcami byli głównie turyści ze Stanów Zjednoczonych, Rosji i Australii, którzy przybyli przez północną część Cypru. Osoby te zostały skierowane na przejście graniczne w Agios Dhometios w celu dopełnienia formalności związanych z wymogami dotyczącymi wjazdu na teren Republiki Cypryjskiej . Funkcjonariusze wschodniej strefy suwerennej podtrzymują opinię, że współpraca z Republiką Cypru przebiega doskonale. Aby zapobiegać nielegalnej migracji w oddaleniu od przejść granicznych, policja wschodniej strefy suwerennej prowadzi wyrywkowe patrole w oparciu o ocenę ryzyka i dane wywiadowcze. Oprócz nich tereny patrolowane są przez Wydział Celny wschodniej strefy suwerennej oraz wojsko. Szereg niedozwolonych przejść granicznych znajdujących się w wiosce Pergamos lub w jej pobliżu, z których korzystają lokalni mieszkańcy i rolnicy, jest szczególnie trudnych do kontrolowania. Jak wspomniano w poprzednich sprawozdaniach, te niedozwolone przejścia graniczne wciąż budzą zaniepokojenie, a zatem należy znaleźć właściwe rozwiązanie tej kwestii zgodnie z art. 5 ust. 2 Protokołu nr 3 do Aktu Przystąpienia z 2003 r. . Przedstawiciele wschodniej strefy suwerennej poinformowali, że w razie potrzeby możliwe jest szybkie rozmieszczenie pracowników w okolice tych niedozwolonych przejść granicznych. 2.PRZEPŁYW TOWARÓW 2.1.Wartość wymiany handlowej Na mocy art. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1480/2004 Izba Handlowa Turków Cypryjskich oraz władze Republiki Cypryjskiej co miesiąc przekazywały Komisji dane dotyczące typu, ilości oraz wartości towarów, dla których wystawiono dokumenty towarzyszące. Obie strony w swoich sprawozdaniach donoszą o towarach wwożonych na obszary kontrolowane przez rząd przez przejścia graniczne Pergamos i Strovilia, znajdujące się pod zwierzchnictwem administracji wschodniej strefy suwerennej. Według Izby Handlowej Turków Cypryjskich łączna wartość towarów, dla których w okresie sprawozdawczym wystawiono dokumenty towarzyszące, wyniosła 3 911 189 EUR (poprzednio: 4 311 615 EUR). Liczby te wskazują na spadek o 9,3 % łącznej wartości towarów, dla których wystawiono dokumenty towarzyszące, w porównaniu z 2013 r. Według sprawozdań przedstawionych przez Republikę Cypryjską łączna wartość wymiany handlowej obejmującej towary, dla których wystawiono dokumenty towarzyszące, a które przekroczyły linię, nieznacznie wzrosła, o 3,1 %, do kwoty 3 520 045 EUR. Szczególny wzrost nastąpił w przypadku wyrobów z tworzyw sztucznych, materiałów budowlanych, wyrobów z aluminium i świeżych ryb. Jako główną przyczynę tego wzrostu zainteresowane strony wymieniają ustabilizowanie kryzysu gospodarczego. Chociaż handel z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru nie jest objęty zakresem stosowania rozporządzenia w sprawie zielonej linii, to według danych liczbowych Cypryjskiej Izby Handlowo-Przemysłowej jego wartość wzrosła o ok. 56 %, z 799 910 EUR w 2013 r. do 1 246 930 EUR w 2014 r. Handel z obszarów kontrolowanych przez rząd do północnej części Cypru stanowi 35,4 % wymiany handlowej odbywającej się w przeciwnym kierunku (w 2013 r. odsetek ten wynosił 23,4 %). Wspólnota Turków cypryjskich nadal stosuje system handlu, który zasadniczo stanowi lustrzane odbicie ograniczeń przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie zielonej linii. System ten nie zawsze jest jednak spójnie stosowany, co utrudnia nawiązanie trwałych stosunków handlowych. Jako główny powód przedstawiciele tureckiej wspólnoty cypryjskiej otwarcie podają ochronę lokalnych przedsiębiorstw. 2.2.Rodzaj towarów

W 2014 r. najczęstszym przedmiotem wymiany handlowej były wyroby z tworzyw sztucznych, a następnie świeże ryby, materiały budowlane/wyroby z kamienia oraz złom . Wprowadzono nowe produkty, takie jak owoce opuncji figowej czy gotowe bloki betonowe, ale miały one bardzo niewielki wpływ na wymianę handlową. Cały handel przez zieloną linię stanowił wymianę w obrębie wyspy, a wywozu do innych państw członkowskich UE czy państw trzecich nie zarejestrowano. 2.3.Nieprawidłowości W okresie sprawozdawczym Republika Cypryjska zwróciła uwagę Komisji na jeden szczególny przypadek nieprawidłowości dotyczący świeżych ryb pochodzących z Turcji. Komisja poinformowała o tym fakcie Izbę Handlową Turków Cypryjskich. Izba natychmiast zbadała sprawę, ukarała odpowiedzialny podmiot handlowy i zawiesiła jego zezwolenie na handel przez zieloną linią do końca 2014 r. 2.4.Przeszkody i utrudnienia w przepływie towarów Przeszkody w wymianie handlowej przekraczającej linię nadal istnieją i jest to – zdaniem Komisji i podmiotów gospodarczych należących do Turków cypryjskich – przyczyna niskiego poziomu wymiany handlowej. Zgodnie z informacjami zawartymi w poprzednich sprawozdaniach do tej pory nie rozwiązano problemu pojazdów użytkowych Turków cypryjskich przejeżdżających przez obszary kontrolowane przez rząd. Komisja jest przekonana, że rozwiązanie tego problemu znacznie przyczyniłoby się do podniesienia poziomu wymiany handlowej, gdyż ułatwiłoby przewóz towarów. Wzmocniłoby też kontakty między cypryjskimi podmiotami gospodarczymi, znacząco przyczyniając się do wzrostu wzajemnego zaufania między obiema wspólnotami. Jak dotąd żadne pojazdy użytkowe Turków cypryjskich powyżej 7,5 tony nie mogą przekraczać linii, chyba że mają dokumenty w pełni zgodne z dorobkiem prawnym UE, wydane przez Republikę Cypryjską. Władze Republiki Cypryjskiej poinformowały Komisję, że wprowadziły przepisy ułatwiające uzyskiwanie świadectw przydatności do ruchu drogowego i zawodowych praw jazdy przez Turków cypryjskich. Od lata 2013 r. Komisja kontaktuje się z władzami Republiki Cypryjskiej oraz zainteresowanymi podmiotami należącymi do Turków cypryjskich, dążąc do wprowadzenia mechanizmu, który umożliwi przekraczanie zielonej linii przez pojazdy użytkowe Turków cypryjskich . W świetle zawieszenia stosowania dorobku prawnego UE na obszarach nieobjętych kontrolą rządu, zgodnie z protokołem nr 10 traktatu o przystąpieniu z 2003 r. taki mechanizm mógłby ułatwić przekraczanie zielonej linii przez pojazdy użytkowe Turków cypryjskich i pomóc rozwiązać kwestie bezpieczeństwa. Kontakty te miały służyć rozwiązaniu problemu, ale nie przyniosły rezultatu przed końcem okresu sprawozdawczego. Jeśli chodzi o przetworzone środki spożywcze, władze Republiki Cypryjskiej nie pozwalają na ich przewożenie ze względu na obawy zgłaszane przez służby ds. zdrowia dotyczące procesów produkcyjnych stosowanych w północnej części Cypru. Podobnie jak w poprzednich sprawozdaniach Komisja nadal deklaruje, że na mocy rozporządzenia w sprawie zielonej linii nie ma podstaw do kontroli przedsiębiorstw położonych w północnej części Cypru w celu stwierdzenia, czy proces produkcji przebiega zgodnie z przepisami unijnymi . Władze Republiki Cypryjskiej mogą pobierać próbki produktów do dalszej analizy w ramach stosowania rozporządzenia w sprawie zielonej linii, ale nie mogą blokować całego przewozu przetworzonych środków spożywczych. Władze cypryjskie nadal nie zezwalają na przewóz jakichkolwiek przetworzonych środków spożywczych. Rozmowy między władzami Republiki Cypryjskiej a Komisją powinny być kontynuowane w celu rozwiązania tego problemu. Począwszy od lata 2013 r. Komisja podejmowała wysiłki podobne do tych, na które wyrażono zgodę w przypadku pojazdów użytkowych, w celu wdrożenia mechanizmu ułatwiającego przewożenie przetworzonych środków spożywczych i rozwiązanie kwestii zdrowia publicznego. Jeśli chodzi o pojazdy użytkowe, dyskusje nie przyniosły rezultatów do końca okresu sprawozdawczego. Podobnie jak w poprzednich latach Turcy cypryjscy zajmujący się handlem nadal zgłaszali trudności z zaopatrywaniem sklepów i reklamowaniem swoich produktów oraz usług na obszarach kontrolowanych przez rząd, co utrudnia wymianę handlową. Podmioty handlowe nadal informują o niechęci Greków cypryjskich do zakupu produktów Turków cypryjskich. Ponadto stwierdzono, że przedsiębiorcy z obu społeczności, którzy chcą rozpocząć współpracę ze wspólnotą po drugiej stronie linii, napotykają wiele problemów administracyjnych. Podmioty gospodarcze z obu stron muszą mieć swobodę nawiązywania stosunków handlowych, zależnie od wymogów biznesowych. Sekretarz Generalny ONZ zasygnalizował, że poziom wymiany handlowej jest rażąco niski, i wyraził pogląd, że sprzyjanie tej wymianie może przynieść wyłącznie pozytywne skutki dla procesu zjednoczenia. 2.5.Przemyt towarów Przemyt towarów pozostaje zjawiskiem rozpowszechnionym, odzwierciedlając geograficzny charakter zielonej linii. Na obszarach przylegających do zielonej linii organizowane są kontrole mające na celu rozwiązanie problemów o charakterze sezonowym, zwłaszcza takich jak transport dzikiej zwierzyny, dzikiego ptactwa lub petard (również przez tereny wschodniej strefy suwerennej) na obszary kontrolowane przez rząd. W 2014 r. Republika Cypryjska dokonała zajęcia towarów w 2 627 przypadkach (poprzednio: 2 873). W 2014 r. nastąpił wyraźny wzrost ilości tytoniu przeznaczonego do samodzielnego skręcania papierosów oraz spadek liczby papierosów skonfiskowanych przez Republikę Cypryjską: 140 029 papierosów i 370 794 g tytoniu przeznaczonego do samodzielnego skręcania (poprzednio było to, odpowiednio, 175 340 papierosów i 300 704 g). Odnotowano, że w większości przypadków przemyt dotyczył małych ilości. Wynika on z różnic w cenach oraz wyższego obecnie podatku od wyrobów tytoniowych w Republice Cypryjskiej. Inne skonfiskowane towary to głównie towary naruszające prawa własności intelektualnej, a także zwierzęta i produkty mleczne. W sądzie rejonowym nie wszczęto żadnych postępowań karnych dotyczących przemytu. W większości zgłoszonych przypadków nakładane są kary administracyjne. W 2014 r. wzrosła liczba wykrywanych towarów we wschodniej strefie suwerennej. W 2014 r. dokonano 452 konfiskat (poprzednio: 351) i – tak jak poprzednio – najczęściej konfiskowano papierosy i tytoń przeznaczony do samodzielnego skręcania. Jeśli chodzi o tradycyjne dostawy dla społeczności Turków cypryjskich z wioski Pyla, usytuowanej w strefie buforowej (art. 4 ust. 10 rozporządzenia w sprawie zielonej linii), administracja wschodniej strefy suwerennej kontroluje i rejestruje ilość przekazywanych materiałów budowlanych, ryb, papierosów itp. 2.6.Ułatwienie wymiany handlowej Komisja nadal dąży do znalezienia sposobów na wzmożenie wymiany handlowej przez zieloną linię . Izba Handlowa Turków Cypryjskich w dalszym ciągu wyrażała ogólne zainteresowanie zniesieniem zakazu handlu wszystkimi żywymi zwierzętami i produktami pochodzenia zwierzęcego, w tym produktami mlecznymi, w zakresie w jakim towary te byłyby zgodne z unijnymi przepisami i uregulowaniami. Komisja rozpatruje obecnie wniosek o zezwolenie na handel rybami z gospodarstw rybackich. Republika Cypryjska wielokrotnie wyrażała wolę przeanalizowania możliwości rozszerzenia wykazu towarów dopuszczonych do przewozu przez zieloną linię na obszary kontrolowane przez rząd.