Celem niniejszego sprawozdania jest przekazanie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie informacji na temat wykonania decyzji nr 1082/2013/UE w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia, przyjętej w dniu 22 października 2013 r. . Obowiązek ten jest określony w art. 19 decyzji nr 1082/2013/UE, który stanowi, że sprawozdanie ma zostać złożone w terminie do dnia 7 listopada 2015 r., a następnie co trzy lata. Sprawozdanie ma zawierać w szczególności ocenę działania systemu wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS) oraz sieci nadzoru epidemiologicznego, jak również informacje dotyczące tego, w jaki sposób ustanowione mechanizmy i struktury uzupełniają inne systemy powiadamiania na poziomie Unii, unikając przy tym powieleń.

Decyzja nr 1082/2013/UE, obowiązująca od dnia 6 listopada 2013 r., poprawiła bezpieczeństwo zdrowotne w Unii Europejskiej i ochronę obywateli Unii przed chorobami zakaźnymi i innymi zdarzeniami biologicznymi, chemicznymi i środowiskowymi.

Gotowość państw członkowskich, jak również mechanizmy powiadamiania o zagrożeniu, oceniania ryzyka i zarządzania zagrożeniem transgranicznym przez koordynację reagowania na szczeblu UE były poddawane systematycznym badaniom podczas zdarzeń dotyczących zdrowia o stosunkowo małym i średnim nasileniu dla UE. Największym wyzwaniem była jednak niedawna epidemia gorączki krwotocznej Ebola.

We wszystkich przypadkach okazało się, że ustanowione mechanizmy i struktury, a mianowicie EWRS, sieć nadzoru epidemiologicznego, Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (KBZ), są skuteczne i charakteryzują się poziomem jakości zgodnym z poziomem wymaganym w przypadku poważnego transgranicznego zagrożenia zdrowia. Struktury te, poza swoim standardowym codziennym funkcjonowaniem, z powodzeniem działały podczas wystąpienia gorączki krwotocznej Ebola, bliskowschodniego zespołu niewydolności oddechowej wywoływanego przez koronawirus MERS-CoV i zagrożenia poliomyelitis.

EWRS miał zasadnicze znaczenie dla powiadamiania o zagrożeniach, a także o środkach wprowadzanych przez państwa członkowskie. Funkcja komunikacji selektywnej była kluczowa dla przekazywania danych osobowych w celu wsparcia ewakuacji medycznej pacjentów cierpiących na gorączkę krwotoczną Ebola z państw dotkniętych epidemią do UE.

ECDC został ustanowiony na mocy rozporządzenia (WE) nr 851/2004 jako niezależna agencja UE odpowiedzialna m.in. za zapewnianie terminowej oceny ryzyka zagrożenia zdrowia publicznego spowodowanego przez choroby zakaźne, w tym za przedstawienie możliwych środków ochrony zdrowia publicznego.

Wykazano, że systemy te uzupełniają inne systemy wczesnego ostrzegania UE, które obejmują inne obszary (np. żywność, zdrowie zwierząt itp.), lecz mogą mieć duże znaczenie dla zdrowia publicznego, przy czym nie powielają tych systemów. Komplementarność została zapewniona poprzez modernizację narzędzia informatycznego EWRS, aby umożliwić dostęp do informacji użytkownikom odpowiedzialnym za inne sektory, oraz poprzez utworzenie rozwiązań operacyjnych służących udostępnianiu powiadomień rozpowszechnianych za pomocą EWRS służbom Komisji odpowiedzialnym za bezpieczeństwo żywności, zdrowie zwierząt, wyroby medyczne i produkty lecznicze oraz inne sektory, na które mogą wpływać poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia. Więcej szczegółów i przykłady podano w dalszej części niniejszego sprawozdania.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 decyzji nr 1082/2013/UE większość państw członkowskich przekazała Komisji zaktualizowane informacje na temat planowania gotowości i reagowania na szczeblu krajowym. Na podstawie otrzymanych do tej pory informacji Komisja we współpracy z ECDC i Biurem Regionalnym WHO dla Europy (WHO EURO) opracowała sprawozdanie podsumowujące z postępu prac w celu zainicjowania dyskusji w KBZ.

Ze względu na to, że kompetencje do wprowadzania środków ochrony zdrowia publicznego w związku z wystąpieniem poważnego transgranicznego zagrożenia zdrowia należą do państw członkowskich, w decyzji nr 1082/2013/UE zobowiązuje się te państwa do informowania o takich środkach w celu zwiększenia koordynacji między państwami w powiązaniu z Komisją. Podczas wystąpienia gorączki krwotocznej Ebola państwa członkowskie wymieniały informacje i omawiały sposób reagowania na to zdarzenie w KBZ. Ważnym środkiem zastosowanym z powodzeniem podczas wystąpienia tej choroby była ewakuacja medyczna do UE personelu medycznego zakażonego lub podejrzanego o zakażenie wirusem Ebola. Dodatkowo wprowadzono środki w celu ułatwienia kontroli przy wjeździe podróżnych przybywających do UE z państw dotkniętych epidemią gorączki krwotocznej Ebola.

Pomimo że ogólna komunikacja w KBZ była wystarczająco skuteczna, z tego procesu wyciągnięto pewne ważne wnioski. Podczas szczytowej fazy epidemii gorączki krwotocznej Ebola położono silny nacisk na wymianę informacji, podczas gdy w mniejszym zakresie KBZ zajmował się omawianiem i koordynacją działań. Główny wniosek płynący z tych doświadczeń jest taki, że można poprawić wdrażanie przepisów dotyczących koordynowania przez państwa członkowskie reakcji na poziomie krajowym.

2.Działania wdrażające decyzję i ich najważniejsze osiągnięcia

2.1.Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia

Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia został utworzony w 2001 r. na wniosek ministrów zdrowia UE jako nieformalna grupa doradcza do spraw bezpieczeństwa zdrowia na szczeblu europejskim. W decyzji nr 1082/2013/UE sformalizowano ustanowienie Komitetu i wzmocniono jego rolę.

Po wyznaczeniu przedstawicieli przez państwa członkowskie pełny skład KBZ osiągnięto w czerwcu 2014 r. W regulaminie wewnętrznym przyjętym w dniu 26 czerwca 2015 r. przewidziano, że zostanie on poddany przeglądowi w ciągu sześciu miesięcy w oparciu o dwa projekty decyzji wykonawczych, które mają zostać przyjęte na mocy art. 8 i 11 decyzji nr 1082/2013/UE. Przewodniczącym KBZ jest przedstawiciel Komisji, która prowadzi również sekretariat. Komitet zbiera się na posiedzeniach plenarnych w Luksemburgu średnio dwa razy w roku (raz w 2014 r. i trzy razy w 2015 r.) oraz doraźnie przez audiokonferencje. Doraźne audiokonferencje zwoływane są przez Komisję lub z inicjatywy KBZ w celu omówienia koordynacji środków reagowania na poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia prowadzonej przez UE.

Na posiedzeniu plenarnym w dniu 27 lutego 2015 r. KBZ ustalił, że powstanie stała sieć pełnomocników ds. komunikacji oraz stała grupa robocza ds. gotowości.

Po zgłoszeniu nominacji przez zainteresowane państwa członkowskie w kwietniu 2015 r. utworzono grupę przedstawicieli państw członkowskich, która omówiła projekt zakresu zadań każdej grupy roboczej podczas audiokonferencji przeprowadzonej specjalnie w tym celu w maju 2015 r.

2.2.Planowanie gotowości i reagowania

Zgodnie z art. 4 ust. 2 decyzji nr 1082/2013/UE państwa członkowskie mają obowiązek przedstawiać Komisji w terminie do dnia 7 listopada 2014 r., a następnie co trzy lata, aktualne informacje na temat najnowszego stanu planowania gotowości i reagowania na szczeblu krajowym. Przekazywane informacje mają obejmować wdrażanie Międzynarodowych przepisów zdrowotnych (IHR), interoperacyjność między sektorem zdrowia a innymi sektorami oraz plany ciągłości działania. Ponadto zgodnie z art. 4 ust. 3 państwa członkowskie powinny terminowo informować Komisję o istotnych zmianach krajowego planowania gotowości. Komisja utworzyła specjalną stronę internetową „EUSurvey”, aby umożliwić bezpieczną, przyjazną dla użytkownika i spójną sprawozdawczość za pomocą szablonu określonego w decyzji wykonawczej Komisji 2014/504/UE . Według stanu na dzień 23 października 2015 r. za pośrednictwem tej strony internetowej wymagane informacje przekazało 26 państw członkowskich UE i 1 państwo EOG , reprezentujące 86 % łącznej ludności EOG. Państwom członkowskim, które do tej pory nie przedstawiły wymaganych informacji, przypomniano, aby to zrobiły.

Na podstawie otrzymanych informacji zgodnie z art. 4 ust. 5 decyzji nr 1082/2013/UE Komisja przekazała KBZ sprawozdanie podsumowujące z postępu prac w celu zainicjowania dyskusji. Struktura tego dokumentu jest zgodna ze strukturą szablonu załączonego do decyzji wykonawczej Komisji 2014/504/UE. Informacje przekazane KBZ przedstawiają jedynie dane zagregowane.

Przesłane informacje ujawniły szereg mocnych i słabych stron. Jeżeli chodzi o mocne strony, większość respondentów wskazała, że wdrożono normy IHR w zakresie podstawowych zdolności oraz że zaangażowano inne sektory w działania w zakresie planowania gotowości i reagowania obejmujące wiele różnych poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia. Wprowadzono standardowe procedury operacyjne (SPO) na potrzeby koordynacji między sektorem zdrowia a wieloma innymi sektorami uważanymi za krytyczne w przypadku poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia. Większość respondentów odpowiedziała, że przetestowała interoperacyjność sektorów.