Sprawozdanie specjalne Postępowanie w  obliczu 
poważnych 
transgranicznych zagrożeń 
zdrowia w UE – podjęto 
istotne działania, lecz 
konieczne są dalsze krokiPL 2016  nr 28
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY  
12 rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUKSEMBURG
Tel.: +352 4398-1
Formularz kontaktowy:  eca.europa.eu/pl/Pages/ContactForm.aspx
Strona internetowa:  eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors
Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).
Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2016
Print ISBN 978-92-872-6147-2 ISSN 1831-0923 doi:10.2865/121269 QJ-AB-16-028-PL-C
PDF ISBN 978-92-872-6175-5 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/300551 QJ-AB-16-028-PL-N
EPUB ISBN 978-92-872-6143-4 ISSN 1977-5768 doi:10.2865/197255 QJ-AB-16-028-PL-E
© Unia Europejska, 2016
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.
Postępowanie w  obliczu  
poważnych 
transgranicznych zagrożeń 
zdrowia w UE – podjęto 
istotne działania, lecz 
konieczne są dalsze kroki
(przedstawione na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE)Sprawozdanie specjalnePL 2016  nr 28
02
 Zespół kontrolny
Sprawozdania specjalne Trybunału przedstawiają wyniki kontroli wykonania zadań i kontroli zgodności wybranych ob -
szarów działalności UE lub kwestii związanych z zarządzaniem. Trybunał wybiera i opracowuje zadania kontrolne w taki 
sposób, aby miały one jak największe oddziaływanie, biorąc pod uwagę kryteria takie jak zagrożenia dla wykonania 
zadań lub zgodności, poziom dochodów lub wydatków w danym obszarze, nadchodzące zmiany oraz interes polityczny 
i społeczny.
Niniejsza kontrola wykonania zadań została przeprowadzona przez Izbę kontroli I, której przewodniczy członek Trybu -
nału Phil Wynn Owen i która zajmuje się obszarem wydatków związanym ze zrównoważonym użytkowaniem zasobów 
naturalnych. Kontrolą kierował Janusz Wojciechowski, członek Trybunału, a  w działania kontrolne zaangażowani byli: 
Kinga Wiśniewska-Danek, szef gabinetu; Katarzyna Radecka-Moroz, attaché; Colm Friel, kierownik; Stefan den Engelsen, 
koordynator zadania; Joanna Kokot, zastępca koordynatora zadania, a  także kontrolerzy: Aris Konstantinidis, Jurgen Man -
jé, Roberto Resegotti i Frédéric Soblet. Wsparcia językowego udzielił Madis Rausi.
Od lewej: C. Friel, A. Konstantinidis, K. Radecka-Moroz, S. den Engelsen, J. Wojciechowski, J. Manjé, J. Kokot, R. Resegotti  
i F. Soblet.
03
 Spis treści
Punkt
 Wykaz skrótów
I–X Streszczenie
1–12  Wstęp
1–2 Poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia
3–12  Unijne ramy postępowania w obliczu poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia
13–20  Zakres kontroli i podejście kontrolne
21–111  Uwagi
21–55  Na mocy decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia wprowadzono 
pewne innowacje w  zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego UE, jednak ich wdrażanie i  rozwój 
zahamowały opóźnienia, a wyzwania strategiczne i operacyjne nadal się utrzymują
56–77  Panuje powszechna zgoda co do tego, że istniejące systemy i procedury wczesnego ostrzegania 
i reagowania oraz nadzoru epidemiologicznego pełnią ważną rolę, jednak można w nich 
wprowadzić pewne ulepszenia
78–94  W funkcjonowaniu programu w dziedzinie zdrowia wystąpiły uchybienia dotyczące ochrony 
obywateli przed zagrożeniami zdrowia
95 –111  Sprawowaną przez Komisję koordynację wewnętrzną cechują niedociągnięcia w działaniach 
dotyczących bezpieczeństwa zdrowotnego i w zarządzaniu kryzysowym w dziedzinie zdrowia 
publicznego
112–121  Wnioski i  zalecenia
 Załącznik I – Planowanie gotowości i reagowania w kontekście międzynarodowym
 Załącznik II –  Opis głównych zadań i zakresów odpowiedzialności w UE związanych z ochroną 
obywateli przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowia
 Załącznik III – Przegląd współfinansowanych działań objętych kontrolą
 Odpowiedzi Komisji
04
 Wykaz skrótów
Chafea : Agencja Wykonawcza ds. Konsumentów, Zdrowia, Rolnictwa i Żywności
DG ECHO : DG ds. Europejskiej Ochrony Ludności i Pomocy Humanitarnej
DG HOME : Dyrekcja Generalna ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych
DG RTD : Dyrekcja Generalna ds. Badań Naukowych i Innowacji
ECDC : Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób
EOG : Europejski Obszar Gospodarczy
ERCC : Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego
ERCEA : Agencja Wykonawcza Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych
EWRS : system wczesnego ostrzegania i reagowania
HEOF : instrument operacyjny w nadzwyczajnych sytuacjach w dziedzinie zdrowia
HSC : Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia
IHR : Międzynarodowe przepisy zdrowotne (zob. załącznik  I)
MERS : bliskowschodni zespół niewydolności oddechowej
PHEIC : stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym
REA : Agencja Wykonawcza ds. Badań Naukowych
SARS : zespół ostrej niewydolności oddechowej
SCHEER : Komitet Naukowy ds. Zagrożeń Zdrowia i Środowiska oraz Pojawiających się Zagrożeń
STAR : ocena strategiczna i  reagowanie
TESSy : europejski system nadzoru
TFUE : Traktat o  funkcjonowaniu Unii Europejskiej
WHO : Światowa Organizacja Zdrowia
7PR : siódmy program ramowy w zakresie badań
05
 Streszczenie
I
W ostatnich dziesięcioleciach różne zdarzenia stanowiące poważne zagrożenie dla zdrowia i życia spowodowały, 
że na szczeblu międzynarodowym oraz unijnym zaczęto poświęcać więcej uwagi kwestii bezpieczeństwa zdrowot -
nego. Zagrożenia zdrowia publicznego mogą mieć rozmaite źródła. Oprócz wpływu na zdrowie mogą pociągać za 
sobą również bardzo wysokie koszty gospodarcze, szczególnie kiedy sytuacja nadzwyczajna się przedłuża, utrudnia 
podróże i handel oraz życie publiczne. Wydarzenia z przeszłości pokazują, że poważne zagrożenia zdrowia często 
mają charakter transgraniczny i mogą wymagać wielosektorowej i wielostronnej reakcji.
II
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowi, że Unia zapewnia wysoki poziom ochrony zdrowia 
ludzkiego oraz że jej działanie obejmuje monitorowanie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia, wczesne 
ostrzeganie w przypadku takich zagrożeń oraz ich zwalczanie. Zgodnie z Traktatem działanie Unii w dziedzinie zdro -
wia ma wspierać i uzupełniać działania państw członkowskich, na których spoczywa główny ciężar odpowiedzial -
ności za politykę zdrowotną. Rola Komisji w polityce zdrowotnej polega zatem zasadniczo na udzielaniu wsparcia 
i podejmowaniu działań uzupełniających.
III
Komisja Europejska uznała poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia za dziedzinę, w której państwa członkow -
skie mogą działać skuteczniej, gdy ze sobą współpracują. Dlatego stworzyła mechanizmy koordynacji pozwala -
jące Unii stawić czoła takim zagrożeniom. Jednym z punktów zwrotnych na drodze do wzmocnienia unijnych ram 
bezpieczeństwa zdrowotnego było przyjęcie w 2013 r. decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń 
zdrowia. Wprowadzono za jej pośrednictwem istotne innowacje, dotyczące na przykład koordynacji planowania 
gotowości i wzmocnienia roli Komitetu ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (HSC). Działania z obszaru bezpieczeństwa 
zdrowotnego wspierane są również za pomocą unijnych programów ramowych na rzecz zdrowia i badań.
IV
Wykonanie decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia oraz wdrożenie związanych z nią ram 
unijnych to złożone zagadnienie z uwagi na kompetencje UE i państw członkowskich oraz na to, że wciąż pojawiają 
się nowe poważne zagrożenia. Dlatego też Trybunał sprawdził, czy unijne ramy ochrony obywateli przed poważ -
nymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowia zostały odpowiednio wdrożone. W  ramach tego nadrzędnego pytania 
Trybunał zbadał:
1) Czy wprowadzone decyzją innowacje są wdrażane skutecznie?
2) Czy istniejące systemy wczesnego ostrzegania i reagowania oraz nadzoru epidemiologicznego są odpowiednio 
zarządzane i  wdrażane?
3) Czy unijne programy w dziedzinie zdrowia faktycznie przyczyniają się do ochrony obywateli przed zagrożenia -
mi zdrowia?
4) Czy wewnętrzna koordynacja Komisji w zakresie finansowania bezpieczeństwa zdrowotnego i zarządzania kry -
zysowego w dziedzinie zdrowia publicznego jest wystarczająca?
06 Streszczenie 
V
Trybunał uznał, że decyzja nr 1082/2013/UE1 w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia stanowi 
istotny krok na drodze do skuteczniejszego reagowania na takie zagrożenia w UE. Na wdrażanie decyzji i związa -
nych z nią ram unijnych mają jednak wpływ istotne niedociągnięcia na poziomie państw członkowskich i Komisji. 
Jako że charakter i skala przyszłych zagrożeń są nieznane i mogą ewoluować, pełne wykorzystanie ustanowionych 
mechanizmów w przyszłości wymaga zajęcia się w większym stopniu kwestią tych niedociągnięć na szczeblu 
unijnym.
VI
Jeżeli chodzi o innowacje wprowadzone decyzją w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia, Trybu -
nał stwierdził, że w ich wdrażanie i rozwój zahamowały opóźnienia, mogące potencjalnie ograniczyć skuteczność 
funkcjonowania tych innowacji. Rozpoczęto wprawdzie działania związane z  koordynacją planowania gotowości, 
lecz aby uzyskać widoczne rezultaty, należy wzmocnić i doprecyzować stosowne procedury. Państwa członkow -
skie nie zareagowały w odpowiedni sposób na potrzebę przyspieszenia zamówienia wspólnego na szczepionkę 
przeciwko grypie pandemicznej i jak dotąd nie został ustanowiony unijny mechanizm reagowania na pilne zapo -
trzebowanie na medyczne środki zapobiegawcze w ramach odnośnej decyzji. Prace podejmowane przez Komitet 
ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (HSC) i rola, którą pełni, okazały się bardzo istotne, niemniej jednak stoi przed nim 
szereg wyzwań strategicznych i operacyjnych, z którymi musi sobie poradzić. Odnosi się to również do wyzwań 
związanych z koordynacją zasad reagowania.
VII
Jeśli chodzi o skuteczne wdrożenie istniejących systemów wczesnego ostrzegania i reagowania oraz nadzoru epide -
miologicznego, Trybunał stwierdził, że systemy te funkcjonują od wielu lat i że zainteresowane strony powszechnie 
doceniają ich ważną rolę na szczeblu unijnym. Niemniej jednak w systemie wczesnego ostrzegania i reagowania 
(EWRS) i związanych z nim procedurach można wprowadzić pewne usprawnienia.
VIII
Trybunał uznał, że w funkcjonowaniu programu w dziedzinie zdrowia wystąpiły niedociągnięcia pod względem 
ochrony obywateli przed zagrożeniami zdrowia. W ramach większości skontrolowanych działań dotyczących zagro -
żeń zdrowia realizowanych w ramach drugiego programu w dziedzinie zdrowia (lata 2008–2013) uzyskano wpraw -
dzie uzgodnione produkty, ale działania te nie przyniosły trwałych rezultatów. Tym samym zmniejszyło to ich wkład 
w osiągnięcie celu, jakim jest ochrona obywateli przed zagrożeniami zdrowia. Trybunał stwierdził także uchybienia 
w pomiarze realizacji celu dotyczącego zagrożeń zdrowia w ramach trzeciego programu w dziedzinie zdrowia (lata 
2014–2020) za pomocą odnośnego wskaźnika oraz stosunkowo niski poziom wydatkowania w latach 2014–2016.
IX
Ponadto kontrola ujawniła szereg niedociągnięć w sposobie, w jaki Komisja koordynuje wewnętrznie działania 
z zakresu bezpieczeństwa zdrowotnego w różnych służbach i programach. Trybunał stwierdził też, że należy doło -
żyć starań, by porozumienia o współpracy między strukturami zarządzania kryzysowego w Komisji były w pełni 
funkcjonalne, oraz że występują uchybienia w sposobie, w jaki DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności zarzą -
dza instrumentem operacyjnym w nadzwyczajnych sytuacjach w dziedzinie zdrowia, które mogą zakłócić jego 
funkcjonowanie.
1 Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1082/2013/UE z dnia 22 października 2013 r. w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia oraz 
uchylająca decyzję nr 2119/98/WE (Dz.U. L 293 z 5.11.2013, s. 1).
07 Streszczenie 
X
W związku z poczynionymi uwagami Trybunał sformułował szereg zaleceń:
(i) Aby przyspieszyć rozwój i wdrażanie innowacji wprowadzonych decyzją w sprawie poważnych transgranicznych 
zagrożeń zdrowia, Trybunał przedstawia zalecenia obejmujące opracowanie strategicznego planu działania 
na rzecz wdrożenia decyzji nr 1082/2013/UE przez Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (HSC), monitorowanie 
przez Komisję wyników w tym obszarze polityki oraz wspólne udzielanie zamówień na medyczne środki zapo -
biegawcze (zob. zalecenie 1  lit. a) do d), po pkt 118).
(ii) Aby dodatkowo usprawnić system wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS) oraz opracować bardziej 
zintegrowane rozwiązania w zakresie związanych z nim procedur zarządzania ryzykiem, Trybunał przedstawia 
zalecenia dotyczące rozwoju tego systemu (zob. zalecenie 2  lit. a) i b), po pkt 119).
(iii) Jeśli chodzi o przeciwdziałanie zagrożeniom zdrowia, w celu wyeliminowania najważniejszych niedociągnięć 
stwierdzonych w funkcjonowaniu programu w dziedzinie zdrowia Trybunał przedstawia zalecenia dotyczące 
poprawy trwałości rezultatów współfinansowanych działań oraz odpowiedniej metodyki pomiaru wyników 
(zob. zalecenie 3  lit. a) do c), po pkt 120).
(iv) W celu usunięcia luk w sprawowanej przez Komisję wewnętrznej koordynacji działań dotyczących bezpieczeń -
stwa zdrowotnego i zarządzania kryzysowego w dziedzinie zdrowia publicznego, a także w celu poprawy kon -
cepcji instrumentu operacyjnego Komisji w nadzwyczajnych sytuacjach w dziedzinie zdrowia, Trybunał przed -
stawia szczegółowe zalecenia mające zapewnić lepiej ustrukturyzowane podejście do koordynacji działań służb 
działających na rzecz bezpieczeństwa zdrowotnego, zapewnienia pełnej funkcjonalności istniejących porozu -
mień dotyczących zarządzania kryzysowego w Komisji oraz konkretnych usprawnień instrumentu operacyjnego 
w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych (zob. zalecenie 4  lit. a) do c), po pkt 121).
08
 Wstęp
Poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia
01 
Śmiertelne w skutkach zdarzenia, takie jak epidemia zespołu ostrej niewydolno -
ści oddechowej (SARS) w 2003 r., światowa pandemia grypy typu H1N1 w 2009 r. 
oraz epidemia zakażeń E.coli  w 2011 r., które wystąpiły w poprzednich dziesię -
cioleciach, spowodowały, że zwiększono nacisk na bezpieczeństwo zdrowotne 
na szczeblu międzynarodowym oraz unijnym. Niedawno zaś najpoważniejsza 
w historii epidemia gorączki krwotocznej Ebola w Afryce Zachodniej miała 
poważne konsekwencje dla sektora zdrowia i innych sektorów, nie tylko w re -
gionach, w których wystąpiła choroba, ale również w krajach całego świata, do 
których przybyli podróżni i pacjenci z tych regionów. Na przykładzie tej epidemii 
można jasno stwierdzić, jakie wyzwania pojawiają się, gdy zachodzi sytuacja 
nadzwyczajna w dziedzinie zdrowia publicznego o poważnym, transgranicznym 
charakterze (zob. ramka  1).
Epidemia eboli w latach 2014–2016
W marcu 2014 r. Gwinea powiadomiła WHO o wybuchu epidemii gorączki krwotocznej Ebola. W dniu 8 sierp -
nia 2014 r. dyrektor generalna WHO ogłosiła, że epidemia eboli w Afryce Zachodniej stanowi stan zagrożenia 
zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym (PHEIC – zob. opis w załączniku I ). Epidemia ta wystąpiła 
jednocześnie w trzech krajach (w Gwinei, Sierra Leone i Liberii) i była najpoważniejszą epidemią tej choroby 
w historii – wystąpiło potencjalnie ponad 28 tys. przypadków zachorowań i 11 tys.2 zgonów, w tym setek pra -
cowników opieki zdrowotnej.
Epidemia przekształciła się w kryzys w dziedzinie zdrowia publicznego oraz kryzys humanitarny i społeczno-
gospodarczy o bezprecedensowych konsekwencjach dla dotkniętych nią krajów3. Wyzwania z nią związane 
obejmowały jednocześnie wiele sektorów. Reagowanie nie ograniczało się do dziedziny zdrowia publicznego 
i opieki zdrowotnej i wymagało zaangażowania wielu podmiotów. O przypadkach zachorowań „po powrocie” 
poinformowało później siedem innych krajów (m.in. Włochy, Hiszpania i Zjednoczone Królestwo)4. Zgłoszone 
przypadki dotyczyły głównie pracowników opieki zdrowotnej lub pomocy humanitarnej powracających lub 
ewakuowanych do krajów pochodzenia po zakażeniu się chorobą. Obecność w terenie wielu tego rodza -
ju pracowników zagranicznych, również pochodzących z Europy, wiązała się z dodatkowymi wyzwaniami, 
w szczególności dotyczącymi organizowania ewakuacji medycznej i zapewnienia gotowości zakładów opieki 
zdrowotnej do leczenia przypadków zakażenia wirusem Ebola w krajach europejskich. W dniu 29 marca 2016 r. 
dyrektor generalna WHO ogłosiła zakończenie stanu PHEIC w kontekście wirusa Ebola.
2 Raport sytuacyjny WHO dotyczący wirusa Ebola z dnia 30 marca 2016 r.
3 Konkluzje Rady w sprawie wniosków na przyszłość w dziedzinie zdrowia publicznego po epidemii eboli w Afryce Zachodniej – Bezpieczeństwo 
zdrowia w Unii Europejskiej (2015/C 421/04) z dnia 17 grudnia 2015 r.
4 Raport sytuacyjny WHO dotyczący wirusa Ebola z dnia 30 marca 2016 r.Ramka  1
09 Wstęp 
02 
Poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia to zagrażające życiu lub innego 
rodzaju poważne zagrożenia dla zdrowia pochodzenia biologicznego, chemicz -
nego, środowiskowego lub nieznanego pochodzenia, które rozprzestrzeniają się 
lub wiążą ze znacznym ryzykiem rozprzestrzenienia się ponad granicami państw 
członkowskich i które mogą wymagać koordynacji na szczeblu unijnym, aby 
zagwarantować wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego5 (przykłady takich 
zagrożeń – zob. ramka  2). Oprócz kosztów ludzkich i zdrowotnych poważne 
zagrożenia zdrowia publicznego mogą potencjalnie pociągać za sobą bardzo 
wysokie koszty gospodarcze, szczególnie jeżeli epidemia utrzymuje się przez 
dłuższy czas, utrudnia podróże i handel oraz życie publiczne. Takie zagrożenia 
zwykle pojawiają się niespodziewanie i mogą szybko przekształcać się w skom -
plikowane sytuacje nadzwyczajne o ogromnej skali. Dlatego zadaniem polityki 
i działań z zakresu bezpieczeństwa zdrowotnego jest ochrona obywateli przed 
tymi zagrożeniami oraz zapobieganie poważnym skutkom, jakie wywierają one 
na społeczeństwo i gospodarkę, jak też łagodzenie tych skutków6.
Przykład poważnego transgranicznego zagrożenia zdrowia
W październiku 2010 r. na Węgrzech miała miejsce katastrofa chemiczna  – w hucie aluminium doszło do wy -
cieku odpadów ze zbiornika ze żrącym czerwonym szlamem. Fala szlamu dotarła do pobliskich miejscowości, 
powodując ofiary śmiertelne i obrażenia ciała, a wiele osób wymagało leczenia z powodu poparzenia substan -
cjami chemicznymi. Toksyczny szlam dotarł do Dunaju , wskutek czego państwa leżące w dole rzeki opraco -
wały plany działania w sytuacjach nadzwyczajnych. Węgry wystąpiły również o pilną pomoc międzynarodową 
do Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności.
W 2011 r. epidemia zakażeń bakterią E.coli  w 2011 r. w ciągu dwóch miesięcy spowodowała 3 910 zacho -
rowań i 46 ofiar śmiertelnych. Doprowadziła ona do przepełnienia oddziałów intensywnej opieki medycznej 
w Niemczech, niedoborów sprzętu medycznego i  skrajnego obciążenia laboratoriów i  spowodowała utratę 
zaufania publicznego do środków ochrony zdrowia. Epidemia ta miała znaczny wpływ na sektor rolny w UE. 
Straty poniesione przez przedsiębiorców szacowano na setki milionów euro, a UE wdrożyła programy rekom -
pensat i  pomocy7.
Dane z nadzoru pokazują, że oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe  jest coraz poważniejszym pro -
blemem zdrowia publicznego w europejskich szpitalach i społecznościach, głównie wynikającym z niewłaści -
wego stosowania antybiotyków8. Oporność ta stanowi zagrożenie dla skutecznej profilaktyki i leczenia coraz 
większej liczby zakażeń bakteryjnych, pasożytniczych, wirusowych i grzybiczych9. W obliczu pojawiania się 
i globalnego rozprzestrzeniania nowych mechanizmów opornościowych zdaniem WHO oporność na środki 
przeciwdrobnoustrojowe jest coraz poważniejszym zagrożeniem dla zdrowia publicznego na świecie, któ -
re wymaga podjęcia działań dotyczących wszystkich sektorów publicznych i całego społeczeństwa .
7 SEC(2011) 1519 final z dnia 8 grudnia 2011 r. „Ocena skutków załączona do decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady decyzji w sprawie poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia”.
8 Ogólnodostępna nota faktograficzna ECDC dotycząca oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe ( http://ecdc.europa.eu ).
9 Nota faktograficzna WHO nr 194 dotycząca oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, aktualizacja kwiecień 2015 r.Ramka  25 Decyzja nr 1082/2013/UE.
6 Zob. w szczególności motywy 
1–3 decyzji nr 1082/2013/UE.
10 Wstęp 
10 Zob. art. 168 ust. 1 Traktatu 
o funkcjonowaniu Unii 
Europejskiej.
11 Zob. również rozdział 1 białej 
księgi pt. „Razem na rzecz 
zdrowia: strategiczne 
podejście dla UE na lata 
2008–2013”, 
COM(2007) 630 final z dnia 
23 grudnia 2007 r.
12 COM(2007) 630 final.
13 Pozostałe dwa cele służą 
działaniu na rzecz dobrego 
zdrowia w  starzejącej się 
Europie oraz wspieraniu 
dynamicznych systemów 
zdrowotnych i nowych 
technologii.
14 Dokument SEC(2009) 1622 
final z dnia 23 listopada 2009 r. 
w sprawie bezpieczeństwa 
zdrowotnego w  Unii 
Europejskiej i na świecie.
15 COM(2010) 673 final z dnia 
22 października 2010 r. 
„Strategia bezpieczeństwa 
wewnętrznego UE w  działaniu: 
pięć kroków w kierunku 
bezpieczniejszej Europy”.
16 Decyzja nr 2119/98/UE 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady z dnia 24 września 
1998  r. ustanawiająca sieć 
nadzoru i  kontroli 
epidemiologicznej chorób 
zakaźnych we Wspólnocie 
(Dz.U. L 268 z 3.10.1998, s. 1).
17 Art. 1 ust. 1 rozporządzenia 
(WE) nr  851/2004 Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 
21 kwietnia 2004 r. 
ustanawiającego Europejskie 
Centrum ds. Zapobiegania 
i Kontroli Chorób 
(rozporządzenie 
ustanawiające ECDC) 
(Dz.U. L 142 z 30.4.2004, s. 1).Unijne ramy postępowania w obliczu poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia
Unijna strategia w  zakresie zdrowia publicznego
03 
Traktat o  funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) zawiera postanowienia doty -
czące zdrowia i stanowi10 między innymi, że przy określaniu i  urzeczywistnianiu 
wszystkich polityk i działań Unii zapewnia się wysoki poziom ochrony zdrowia 
ludzkiego oraz że działanie Unii obejmuje monitorowanie poważnych transgra -
nicznych zagrożeń zdrowia, wczesne ostrzeganie w przypadku takich zagrożeń 
oraz ich zwalczanie. Określa również, że działanie Unii w dziedzinie zdrowia pu -
blicznego ma wspierać i uzupełniać działania państw członkowskich, na których 
spoczywa główny ciężar odpowiedzialności za politykę zdrowotną11. Rola Komisji 
w polityce zdrowotnej polega zatem głównie na udzielaniu wsparcia i podejmo -
waniu w razie potrzeby działań uzupełniających.
04 
Jednym z trzech celów unijnej strategii w zakresie zdrowia na lata 2008–201312 
była ochrona ludności przed zagrożeniami zdrowia13. Jak wynika z  przeglą -
du śródokresowego strategii w zakresie zdrowia dokonanego przez Komisję 
w 2011 r., cele i zasady tej strategii były zgodne ze strategią „Europa 2020”, 
ponieważ wspierały zdrowie jako integralną część celów inteligentnego wzrostu 
sprzyjającego włączeniu społecznemu. Została ona zatem utrzymana na okres do 
2020 r. Inne istotne publikacje Komisji dotyczące bezpieczeństwa zdrowotnego 
UE14 i szerszego obszaru bezpieczeństwa wewnętrznego15 nawiązywały do faktu, 
że tego rodzaju zagrożenia zdrowia są często problemami transgranicznymi, 
które mają konsekwencje międzynarodowe. Jak wynika z tych strategii, państwa 
członkowskie nie są w stanie skutecznie reagować na takie zagrożenia samodziel -
nie, co daje podstawę do podjęcia w tej dziedzinie działań unijnych.
Mechanizmy i narzędzia koordynacji ogólnounijnej 
i współpracy międzynarodowej
05 
Rada Ministrów Zdrowia już w 2001 r. ustanowiła nieformalny Komitet ds. Bez -
pieczeństwa Zdrowia (HSC) jako jeden z mechanizmów koordynowania działań 
państw członkowskich w odpowiedzi na problemy związane z bezpieczeństwem 
zdrowotnym. W tamtym czasie najważniejsze przepisy UE chroniące obywateli 
przed zagrożeniami zdrowia dotyczyły chorób zakaźnych. W decyzji nr 2119/98/
WE16 ustanowiono sieć nadzoru i  kontroli epidemiologicznej chorób zakaźnych 
we Wspólnocie, w tym system wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS). 
W 2004 r. powołane zostało Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli 
Chorób (ECDC), będące niezależną agencją Unii Europejskiej17. Centrum rozpo -
częło działalność w 2005 r., pełniąc rolę siedziby i koordynatora sieci nadzoru 
epidemiologicznego i  EWRS.
11 Wstęp Tabela 106 
Na szczeblu międzynarodowym Komisja współpracuje z Ogólnoświatową 
Inicjatywą na rzecz Bezpieczeństwa Zdrowotnego18 oraz z WHO. WHO koordy -
nuje wdrażanie Międzynarodowych przepisów zdrowotnych (2005) (w załącz -
niku I przedstawiono szczegółowe informacje na temat Międzynarodowych 
przepisów zdrowotnych (IHR)), stanowiących prawnie wiążące porozumienie mię -
dzynarodowe będące w mocy od 2007 r., przyjętych w kontekście intensyfikacji 
międzynarodowych podróży i handlu oraz pojawiania się i nawrotów międzyna -
rodowych zagrożeń chorobami i innych zagrożeń zdrowia publicznego (w tabe -
li 1 przedstawiono przegląd najważniejszych zagrożeń od czasu przyjęcia IHR). 
Wszystkie państwa członkowskie UE są stronami IHR i muszą tworzyć, wzmacniać 
i utrzymywać najważniejsze zdolności w zakresie zdrowia publicznego w obsza -
rze nadzoru i reagowania. Zdają również WHO relację z wdrażania IHR.18 Ta inicjatywa grupy G-7 
została zapoczątkowana 
w listopadzie 2001 r. przez 
Francję, Kanadę, Japonię, 
Meksyk, Niemcy, Stany 
Zjednoczone, UE, Włochy 
i Zjednoczone Królestwo. 
WHO pełni rolę doradcy-
eksperta przy tej inicjatywie, 
a Komisja uczestniczy w niej 
jako przedstawiciel UE.
Największe epidemie od wejścia w  życie IHR (2005)
Rok Poważne epidemie Wpływ na zdrowieOgłoszenie przez WHO 
stanu zagrożenia zdrowia 
publicznego o  zasięgu 
międzynarodowym
2009 Pandemia grypy H1N1 (lub „grypy świń”)18 449 ofiar śmiertelnych w ponad 214 krajach i tery -
toriach lub społecznościach (według stanu na dzień 
1 sierpnia 2010 r.).Kwiecień 2009 r.
2012 Koronawirus MERS-CoV1 769 potwierdzonych przypadków w 27 różnych kra -
jach i 630 ofiar śmiertelnych zgłoszonych od września 
2012 r.nd.
2013 Grypa ptaków H7N9 u ludziŚmiertelność ok. 25 %; poprzednie przypadki innych 
podgrup grypy ptaków H7 zanotowane w wielu 
krajach we wcześniejszych latach.nd.
2014Powrót polio po jego niemal całkowitym 
zwalczeniuW 1988 r. zanotowano 350 000 przypadków w 125 kra -
jach; w 2015 r. 74 przypadki w 2 krajach.Maj 2014 r.
2014 Epidemia Eboli w Afryce ZachodniejPonad 28 000 potwierdzonych przypadków w Gwi -
nei, Liberii i Sierra Leone oraz ponad 11 000 ofiar 
śmiertelnych.Sierpień 2014 r.
2016 Epidemia wirusa ZikaWedług stanu na czerwiec 2016 r. 61 krajów donosi 
o ciągłym przenoszeniu choroby przez komary. Luty 2016 r.
Źródło:  Noty faktograficzne WHO i tematyczne strony internetowe poświęcone odnośnym chorobom według stanu na lipiec 2016 r.
12 Wstęp 
Decyzja nr  1082/2013/UE w  sprawie poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia
07 
Z myślą o koordynowaniu działań państw członkowskich mających znaczenie dla 
bezpieczeństwa zdrowotnego w Unii przyjęto decyzję nr 1082/2013/UE w spra -
wie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia19. Wprowadza ona koncepcję 
podejścia obejmującego wszystkie kategorie zagrożeń (analogicznie do IHR) 
do prawa europejskiego i nakłada na państwa członkowskie i na Komisję pew -
ne obowiązki w zakresie współpracy i koordynacji w określonych dziedzinach 
(zob.  wykres 1 ).19 Decyzja nr 1082/2013/UE.Wykres  1Najważniejsze dziedziny objęte decyzją nr  1082/2013/UE w  sprawie poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia
Gotowość
Nadzór/monitorowanie
EWRS
Ocena ryzyka
Koordynacja reagowania
Ogłoszenie sytuacji nadzwyczajnej
Komitet ds. Bezpieczeństwa 
Zdrowia (HSC)
Organy krajowe
Członkowie HSC
Organ właściwy ds. nadzoru
Punkt kontaktowy EWRSOgólne kompetencje w zakresie 
zdrowia publicznegoPoważne transgraniczne zagrożenia zdrowia
 
Państwa 
członkowskie
ECDC/2004
„Choroby zakaźne”
Inne agencje/
organy UEPoziom UE Główne obszaryPochodzenie zagrożeń
Poziom krajowyBiologiczne1Chemiczne Środowiskowe
Komisja
DG ds. Zdrowia 
i Bezpieczeństwa Żywności
„koordynacja + wsparcie”
Art. 168 TFUEDecyzja nr 1082/2013/UE
Nieznane?
1 Zagrożenia biologiczne mogą obejmować choroby zakaźne,  oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe i szczególne problemy zdrowotne, a także biotoksyny.Zamówienia wspólne
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy.
13 Wstęp 
08 
Decyzja nr 1082/2013/UE powinna umożliwiać UE podejmowanie sprawniejszych 
działań w obliczu poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia. Wprowadzo -
ne nią innowacje w przepisach UE obejmują sformalizowanie i wzmocnienie 
roli Komitetu ds. Bezpieczeństwa Zdrowia oraz zasad koordynacji reagowania; 
rozszerzenie ram prawnych UE, aby obejmowały także zagrożenia inne niż 
choroby zakaźne (szczególnie zagrożenia chemiczne i  środowiskowe oraz za -
grożenia o nieznanym pochodzeniu, ale także oporność na środki przeciwdrob -
noustrojowe i  biotoksyny); konsultacje dotyczące planowania gotowości oraz 
koordynację tego rodzaju planowania, a także nową podstawę prawną dla już 
istniejącego systemu wczesnego ostrzegania i reagowania oraz sieci nadzoru 
epidemiologicznego.
09 
Kolejną innowacją wprowadzoną w decyzji jest wspólne zamówienie na medycz -
ne środki zapobiegawcze (np. na szczepionki), zgodnie z którym, jeżeli została 
podpisana umowa w sprawie wspólnych zamówień (JPA)20, można organizować 
określone wspólne zamówienia na medyczne środki zapobiegawcze. Decyzja 
ta przewiduje również, że Komisja może ogłosić w UE sytuację nadzwyczajną 
(zob.  załącznik  I).
Główne role i obowiązki we wdrażaniu ram unijnych
10 
Jak wspomniano w pkt 3, główny ciężar odpowiedzialności za politykę zdrowotną 
spoczywa na państwach członkowskich. Ponadto decyzja w sprawie poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia nakłada na państwa członkowskie szereg 
konkretnych obowiązków w dziedzinach opisanych w pkt 7–9, w tym w zakresie 
ustanawiania niektórych organów i  mianowania przedstawicieli unijnych struktur 
koordynacyjnych. Komisja (w szczególności DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa 
Żywności) odpowiada za wdrożenie i rozwijanie odpowiednich elementów 
unijnej strategii i polityki w zakresie zdrowia. Ma ona również konkretne obo -
wiązki wynikające z decyzji nr 1082/2013/UE, w tym pełnienie funkcji sekretariatu 
i sprawowania przewodnictwa w Komitecie ds. Bezpieczeństwa Zdrowia, a także 
kieruje instrumentem operacyjnym w nadzwyczajnych sytuacjach w dziedzinie 
zdrowia. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) prowa -
dzi sieć nadzoru epidemiologicznego chorób zakaźnych oraz system wczesnego 
ostrzegania i reagowania (szczegółowy opis tych obowiązków został przedsta -
wiony w załączniku II ).20 Umowa w sprawie wspólnych 
zamówień została 
początkowo podpisana przez 
15 państw członkowskich 
w czerwcu 2014 r., a weszła 
w życie dnia 5 lipca 2014 r. 
Według stanu na maj 2016 r. 
umowę podpisały 24 państwa 
członkowskie UE.
14 Wstęp 
Działania w  obszarze zagrożeń zdrowia publicznego objęte 
współfinansowaniem unijnym
Unijne programy w dziedzinie zdrowia
11 
Unijną strategię w zakresie zdrowia wspierają wieloletnie programy w dziedzinie 
zdrowia. Drugi program był realizowany w latach 2008–201321. Trzeci program 
realizowany jest w latach 2014–202022. Za zarządzanie programem w dziedzinie 
zdrowia w dużej mierze odpowiedzialna jest Agencja Wykonawcza ds. Konsu -
mentów, Zdrowia, Rolnictwa i Żywności (Chafea). Cel nr 2 programu w dziedzinie 
zdrowia na lata 2014–2020, który ma znaczenie dla kontroli prowadzonej przez 
Trybunał, jest zbieżny z działaniami i definicjami zawartymi w decyzji w sprawie 
poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia. W tabeli 2  przedstawiono odno -
śne cele i wydatki lub budżet.21 Na mocy decyzji nr 1350/2007/
WE Parlamentu Europejskiego 
i Rady z dnia 23 października 
2007  r. ustanawiającej drugi 
wspólnotowy program 
działań w  dziedzinie zdrowia 
na lata 2008–2013 (Dz.U. L 301 
z 20.11.2007, s. 3).
22 Na mocy rozporządzenia 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady (UE) nr 282/2014 z dnia 
11 marca 2014 r. w sprawie 
ustanowienia Trzeciego 
Programu działań Unii 
w dziedzinie zdrowia 
(2014–2020) oraz uchylającego 
decyzję nr 1350/2007/WE 
(Dz.U. L 86 z 21.3.2014, s. 1).Tabela 2Cele programu w  dziedzinie zdrowia mające znaczenie dla przeprowadzanej 
kontroli1
Drugi program w dziedzinie zdrowia na lata 
2008–2013Trzeci program w dziedzinie zdrowia na lata 
2014–2020
Łączny budżet operacyjny za dany 
okres 247 mln EUR 405 mln EUR
Liczba głównych celów 3 4
Poddziałania/priorytety 19 23
Odpowiedni priorytet tematyczny 
dla tej kontroli„1: Poprawa bezpieczeństwa zdrowotnego 
obywateli2: Aby chronić obywateli Unii przed poważnymi 
transgranicznymi zagrożeniami zdrowia: określenie 
i rozwijanie spójnego podejścia i promowanie jego 
wdrażania w celu osiągnięcia lepszej gotowości 
i koordynacji w sytuacjach kryzysowych dotyczących 
zdrowia.
Wydatki/budżet w ramach danego 
priorytetu tematycznego 1.1: Ochrona obywateli przed zagrożeniami zdrowia”Szacowane 12 mln EUR w oparciu o plan wieloletni 
z 2013 r. na lata 2014–2016 (ok. 3 %)
32 mln EUR dla działania 1.1 (ok. 13 %)
1  Dane liczbowe przedstawione w tabeli 2  nie są w pełni porównywalne między okresami programowania z uwagi na różne podpriorytety 
oraz przesunięcie niektórych działań z programu w dziedzinie zdrowia do ECDC, które dysponuje znacznym budżetem rocznym w wysokości 
około 55 mln euro.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie informacji przedstawionych przez Komisję.
15 Wstęp 
Pozostałe źródła finansowania unijnego na rzecz bezpieczeństwa 
zdrowotnego
12 
Finansowanie działań dotyczących bezpieczeństwa zdrowotnego pozyskiwane 
jest również z innych funduszy unijnych, w szczególności z programów ramo -
wych w zakresie badań (7PR na lata 2007–2013 i program „Horyzont 2020” na lata 
2014–2020). Z obszarów tematycznych „Zdrowie” i „Bezpieczeństwo” w ramach 
programu szczegółowego „Współpraca” w 7PR pochodziło ponad 7 mld euro23. 
Dyrekcje odpowiedzialne za te obszary tematyczne to DG ds. Badań Naukowych 
i Innowacji oraz DG ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych. Nowy program „Horyzont 
2020” podejmuje również kwestie badań dotyczących zdrowia i bezpieczeń -
stwa24. Szacuje się25, że w latach 2014–2020 UE zainwestuje w tych dziedzinach 
ok. 9,1 mld euro. W przypadku zdrowia obejmuje to cel, którym jest zwiększenie 
możliwości monitorowania zdrowia, a także zapobiegania chorobom, ich wykry -
wania i leczenia oraz postępowania w sytuacji ich wystąpienia. Dotacje przy -
znawane w ramach tych programów mogą mieć zatem bezpośrednie znaczenie 
dla polityki bezpieczeństwa zdrowotnego i mogą być związane z poważnymi 
transgranicznymi zagrożeniami zdrowia26.23 Zob. dane liczbowe dotyczące 
wykonania budżetu 7PR na 
lata 2007–2013 – https://
ec.europa.eu/research/fp7/
index_en.cfm?pg=budget .
24 W ramach priorytetu 
Wyzwania Społeczne nr 1 
„Zdrowie, zmiany 
demograficzne i  dobrostan” 
oraz nr 7 – „Bezpieczne 
społeczeństwa”.
25 Zob. nota faktograficzna 
dotycząca budżetu programu 
„Horyzont 2020” z dnia 
25 listopada 2013 r.
26 Na przykład projekty 
obejmujące zagadnienia takie 
jak wirus ebola, oporność na 
środki przeciwdrobnou stro -
jowe, choroby zakaźne, a także 
stan gotowości.
16
 Zakres kontroli i  podejście 
kontrolne
13 
W celu określenia zakresu i celów kontroli Trybunał przyjął, że unijne ramy na 
rzecz ochrony obywateli przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdro -
wia obejmują zasadniczo decyzję nr 1082/2013/UE w sprawie poważnych trans -
granicznych zagrożeń zdrowia oraz zasoby unijne udostępnione na pomoc w jej 
wdrożeniu. W ogólnym zarysie ramy te wpisują się w szerszy kontekst unijnej 
strategii w  zakresie zdrowia.
14 
W trakcie kontroli starano się odpowiedzieć na następujące główne pytanie:
Czy unijne ramy ochrony obywateli przed poważnymi transgranicznymi zagro -
żeniami zdrowia są odpowiednio wdrażane?
W ramach pytania nadrzędnego Trybunał zbadał:
(i) czy innowacje wprowadzone decyzją nr 1082/2013/UE są skutecznie 
wdrażane;
(ii) czy istniejące systemy wczesnego ostrzegania i reagowania oraz nadzoru 
epidemiologicznego są odpowiednio zarządzane i  wdrażane;
(iii) czy unijne programy w dziedzinie zdrowia faktycznie przyczyniają się do 
ochrony obywateli w kontekście zagrożeń zdrowia;
(iv) czy wewnętrzna koordynacja Komisji w  zakresie finansowania bezpieczeń -
stwa zdrowotnego i zarządzania kryzysowego w dziedzinie zdrowia publicz -
nego jest wystarczająca.
15 
Zakres kontroli ściśle pokrywa się z poszczególnymi obszarami decyzji w sprawie 
poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia (zob. również wykres 1  powy -
żej). W pytaniu szczegółowym 1 ujęto innowacje w przepisach UE wprowadzone 
przedmiotową decyzją (np. koordynacja planowania gotowości, wspólne za -
mówienia i wzmocnienie roli HSC, zob. pkt 7–9), a w pytaniu szczegółowym 2 
uwzględniono systemy, które istniały już wcześniej (tj. dotyczące nadzoru epide -
miologicznego oraz wczesnego ostrzegania i  reagowania).
16 
Zakres kontroli obejmował również ocenę zarządzania zasobami UE udostępnio -
nymi w celu przyczynienia się do ochrony obywateli przed zagrożeniami zdrowia. 
W ramach pytania szczegółowego 3 Trybunał ocenił stosowne działania i projek -
ty realizowane przez DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności oraz Chafea dla 
okresu programowania 2008–2013 i w pewnym stopniu dla okresu programowa -
nia 2014–2020.
17 Zakres kontroli i podejście kontrolne 
17 
W ramach pytania szczegółowego 4 Trybunał zbadał działania ogólne związane 
z wynikami i koordynacją, szczególnie na szczeblu działu zarządzania kryzy -
sowego i gotowości w dziedzinie zdrowia w DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa 
Żywności oraz odpowiednich jednostkach operacyjnych ECDC. Przyjrzał się także 
koordynacji DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności z innymi służbami Komi -
sji, szczególnie w zakresie programów badawczych, których cele dotyczą bezpie -
czeństwa zdrowotnego, oraz w zakresie struktur zarządzania kryzysowego.
18 
Trybunał nie ma uprawnień do badania wdrożenia przez państwa członkowskie 
Międzynarodowych przepisów zdrowotnych WHO ani ogólnej realizacji planów 
gotowości na szczeblu krajowym. Kwestie te nie zostały więc objęte zakresem 
kontroli. W ramach tej kontroli rozpatrzono jednak pewne pojęcia zawarte w Mię -
dzynarodowych przepisach zdrowotnych. Jeśli chodzi o prace kontrolne dotyczą -
ce koordynacji struktur zarządzania kryzysowego, zakres kontroli nie obejmował 
pełnego badania ich funkcjonowania między różnymi dyrekcjami generalnymi 
ani w ramach unijnej reakcji na epidemię eboli27.
19 
Pytania 1–4 zostały zadane na szczeblu Komisji (tj. DG ds. Zdrowia i Bezpie -
czeństwa Żywności, a w przypadku pytań 3 i 4 przeprowadzono także wizyty 
o charakterze informacyjnym w DG ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych, Agencji 
Wykonawczej ds. Badań Naukowych (REA) i Agencji Wykonawczej Europejskiej 
Rady ds. Badań Naukowych (ERCEA)) i Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania 
i Kontroli Chorób (ECDC) oraz omówione podczas wizyt o charakterze informa -
cyjnym w czterech państwach członkowskich28. Oprócz rozmów przeprowadzo -
nych podczas wizyt na miejscu Trybunał odbył wizytę o charakterze informacyj -
nym w biurze WHO dla Europy, przeprowadził przegląd dokumentacji 20 działań 
programu w  dziedzinie zdrowia29 (w załączniku III  przedstawiono przegląd 
tych działań) i celów 10 projektów 7PR (zob. załącznik  III) oraz zapoznał się ze 
sporządzonymi przez Komisję sprawozdaniami z postępu prac i z wykonania, jak 
również z dokumentami dotyczącymi prac HSC.
20 
Wagę i potencjalny wpływ na wdrożenie i zarządzanie obszarami objętymi 
zakresem kontroli należy oceniać głównie przez pryzmat potencjalnych kosztów 
i konsekwencji, które grożą, jeżeli nie zostaną podjęte działania w najskuteczniej -
szy sposób zapobiegające transgranicznym zagrożeniom zdrowia publicznego. 
Sytuacje nadzwyczajne zwykle wymagają natychmiastowej dostępności znacz -
nych zasobów finansowych na działania z zakresu reagowania, a potrzeby te są 
jeszcze większe, jeżeli wczesna reakcja jest powolniejsza lub mniej skuteczna niż 
trzeba. Ponadto szkodliwe skutki nie ograniczają się do zdrowia ludzkiego, ale 
dotykają potencjalnie wielu sektorów szeroko pojętej gospodarki, jak opisano 
w pkt 1–2. Z uwagi na nieprzewidywalny charakter i skalę przyszłych stanów za -
grożenia zdrowia publicznego niemożliwe jest określenie z góry kosztów takich 
szkód i ich skutków.27 W związku z tym Trybunał 
odnosi się również do innej 
kontroli wykonania zadań, 
którą przeprowadził 
w odniesieniu do zarządzania 
kryzysowego sprawowanego 
przez Komisję w stosunkach 
zewnętrznych, obejmującej 
również studium przypadku 
kryzysu wywołanego wirusem 
Ebola.
28 Wizyty o charakterze 
informacyjnym odbyły się 
w Estonii, we Włoszech, 
w Niderlandach i  Zjedno -
czonym Królestwie. 
W wyborze krajów Trybunał 
kierował się ich zasięgiem 
geograficznym i  występo -
waniem w  nich czynników 
ryzyka, takich jak podróże, 
handel i  granice zewnętrzne.
29 Odpowiadają one ok. 56 % 
(tj. 18 mln euro) finansowania 
na rzecz przeciwdziałania 
zagrożeniom zdrowia 
w ramach drugiego 
wspólnotowego programu 
działań w  dziedzinie zdrowia. 
Trybunał odbył również wizyty 
na miejscu w  siedzibach 
głównych koordynatorów 
siedmiu projektów.
18
 Uwagi
Na mocy decyzji w  sprawie poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia wprowadzono 
pewne innowacje w  zakresie bezpieczeństwa 
zdrowotnego UE, jednak ich wdrażanie i  rozwój 
zahamowały opóźnienia, a  wyzwania strategiczne 
i operacyjne nadal się utrzymują
21 
Trybunał zbadał, czy innowacje wprowadzone decyzją w sprawie poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia, które opisano w pkt 7–9 oraz na wykresie 1 , 
zostały faktycznie wdrożone. Ustalił, że wdrożenie i rozwój tych innowacji zostały 
zahamowane przez opóźnienia oraz że wciąż utrzymują się wyzwania strategicz -
ne i operacyjne. W poniższych punktach Trybunał stwierdza, że konsultacje na 
temat planowania gotowości i związane z nim działania koordynacyjne nie przy -
niosły wystarczających, widocznych rezultatów oraz że w pomiarze wyników tych 
działań wystąpiły niedociągnięcia. Trybunał przedstawia również informacje na 
temat niewystarczająco sformalizowanej roli ECDC w zakresie ogólnej gotowości, 
powolnych postępów we wspólnych zamówieniach na medyczne środki zapo -
biegawcze i  braku unijnego mechanizmu reagowania na pilne zapotrzebowanie 
na te środki w ramach decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń 
zdrowia. Trybunał informuje ponadto o operacyjnych i strategicznych wyzwa -
niach stojących przed Komitetem ds. Bezpieczeństwa Zdrowia oraz o trudno -
ściach w stosowaniu zasad koordynacji reagowania.
Konsultacje na temat planowania gotowości i  działania 
koordynacyjne w tym zakresie nie przyniosły wystarczającej 
liczby widocznych rezultatów
22 
Państwa członkowskie i Komisja powinny się ze sobą konsultować na forum HSC 
w celu koordynowania działań zmierzających do rozwoju, wzmocnienia i utrzy -
mania zdolności do monitorowania, wczesnego ostrzegania, oceny i reagowania 
na poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia30. Konsultacje te powinny służyć 
wymianie dobrych praktyk i doświadczeń w zakresie planowania gotowości 
i reagowania, wspieraniu interoperacyjności krajowego planowania gotowości 
oraz wychodzeniu naprzeciw konieczności współpracy poszczególnych sektorów 
(np. zdrowotnego, ochrony ludności, transportu, kontroli granic) w  zakresie pla -
nowania gotowości i reagowania na szczeblu unijnym. Powinny także wspierać 
realizację wymogów dotyczących podstawowych zdolności w zakresie nadzoru 
i reagowania, jak wspomniano w IHR (zob. załącznik  I).
23 
Do 7 listopada 2014 r., a następnie co trzy lata, państwa członkowskie powinny 
przedkładać Komisji najnowsze informacje na temat krajowego planowania goto -
wości i reagowania w głównych dziedzinach opisanych powyżej. Aby zapewnić, 
że informacje będą zgodne z celami oraz istotne dla ich realizacji, są one przed -
kładane w oparciu o przyjęty przez Komisję wzór.30 Art. 4 decyzji nr 1082/2013/UE.
19 Uwagi 
24 
Podczas kryzysu wywołanego wirusem Ebola, w lipcu 2014 r., Komisja w porozu -
mieniu z państwami członkowskimi przyjęła wzór do przedkładania informacji 
dotyczących gotowości – zaledwie cztery miesiące przed upływem terminu 
wypełnienia kwestionariusza przez państwa członkowskie. Dziewięć państw 
członkowskich UE przesłało odpowiedzi w terminie, korzystając z kwestionariu -
sza elektronicznego. Kolejnych 17 państw członkowskich nadesłało odpowiedzi 
z opóźnieniem, głównie w 2015 r., po kilkakrotnych upomnieniach ze strony 
Komisji. Komisja współpracowała z ECDC i biurem WHO dla Europy nad przygo -
towaniem w oparciu o odpowiedzi państw członkowskich sprawozdania z postę -
pu prac w planowaniu gotowości i reagowania. Sprawozdanie przekazano HSC 
w czerwcu i listopadzie 2015 r. Mimo opóźnień w nadsyłaniu odpowiedzi zapo -
czątkowało ono niezbędną wymianę informacji na temat planowania gotowości 
i reagowania.
25 
Większość informacji zawartych w tym sprawozdaniu, oprócz niektórych map 
uzyskanych ze sprawozdań WHO31, ma jednak charakter zanonimizowany i  zagre -
gowany. Członkowie HSC nie wiedzą zatem, który kraj dostarczył jakie informa -
cje, sugestie dotyczące usprawnień lub przykłady dobrych praktyk. Tego rodzaju 
wiedza pozwoliłoby na sprawną i przejrzystą wymianę poglądów mimo poufne -
go charakteru HSC i samego sprawozdania. Ani w decyzji w sprawie poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia, ani we wzorze kwestionariusza nie wymaga 
się, aby państwa członkowskie przedkładały dokumenty poświadczające, takie 
jak plany wdrażania czy plany działania, krajowe podręczniki lub faktyczne plany 
gotowości.
26 
Przepisy nie dają Komisji uprawnień do gromadzenia ani weryfikowania takich 
informacji, na przykład w trakcie wizyt krajowych. Informacje zawarte w sprawo -
zdaniu z postępu prac dotyczące odpowiednich aspektów gotowości oparte są 
jedynie na samodzielnych ocenach dokonanych przez państwa członkowskie i nie 
zawierają dowodów potwierdzających. Nie oznacza to, że informacje te są nie -
precyzyjne, lecz w konsekwencji zalety i niedociągnięcia stwierdzone w sprawo -
zdaniu i przedstawione HSC nie są oparte na danych, które poddano zewnętrznej 
weryfikacji lub przeglądowi. Taki przegląd i zwiększona przejrzystość, mimo że 
nie są przewidziane w przepisach, mogą przyczyniać się do wzrostu zaufania 
w odniesieniu do gotowości w zakresie poważnych transgranicznych zagrożeń 
zdrowia (zob. ramka  3, w której przedstawiono niedociągnięcia w samoocenie 
dotyczącej wdrożenia IHR) i pozwoliłyby na lepsze ukierunkowanie działań, które 
trzeba podjąć w odpowiedzi na niedociągnięcia.31 WHO (2014), Streszczenie 
sprawozdania państw-stron 
z 2013 r. dotyczącego 
wdrożenia podstawowych 
zdolności w  zakresie IHR, 
Profile regionalne, http://
www.who.int/ihr/
publications/WHO_HSE_
GCR_2014.10/en/ .
20 Uwagi Ramka  3
27 
Niektórym państwom członkowskim, mimo ich udziału w opracowywaniu wzoru, 
trudno było w praktyce odpowiedzieć na kwestionariusz z zakresu gotowości 
i wyrażały pewne zastrzeżenia dotyczące wniosków zawartych w sprawozdaniu 
z postępu prac. Ponadto w kwestionariuszu zrealizowanym w postaci interne -
towej ankiety wystąpiły problemy natury technicznej, które w przypadku nie -
których pytań spowodowały obniżenie jakości danych. Wynikało to częściowo 
z tego, że ECDC nie zostało na wystarczająco wczesnym etapie zaangażowane 
przez DG ds. Zdrowia i Konsumentów w techniczne przygotowania do wykorzy -
stania tego narzędzia.
28 
Jeśli chodzi o  potencjalne unijne kryteria planowania gotowości i  reagowania, 
oprócz podstawowych kryteriów wymienionych w  decyzji32, w ocenie skutków33 
z 2011 r. Komisja odniosła się do kwestii dostępności kompleksowych wytycznych 
dotyczących ogólnego planowania gotowości34 na wszystkie rodzaje zagrożeń 
zdrowia oraz braku mechanizmu zapewniającego wdrożenie tych wytycznych we 
wszystkich państwach członkowskich. Trybunał stwierdził, że w ramach decyzji 
w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia nie uwzględniono tych 
wytycznych oraz że wiedza na temat ich treści jest na ogół niewielka – mimo 
znacznych wysiłków ze strony Komisji i niektórych państw członkowskich na 
rzecz opracowania całościowej, zaktualizowanej wersji wytycznych z 2011 r. oraz 
dostępnych na stronie internetowej Komisji innych wersji językowych tego doku -
mentu. Jeżeli wytyczne te nie będą wykorzystywane przez państwa członkow -
skie ani aktualizowane, znaczne zasoby zaangażowane w  ich opracowanie mogą 
zostać zmarnowane.Rozwój sytuacji w  zakresie gotowości na poziomie międzynarodowym  – uchybienia 
w samoocenach dotyczących wdrożenia IHR
WHO i jego panele ekspertów sygnalizowały istnienie nieodłącznych niedociągnięć w samoocenach doty -
czących wdrożenia podstawowych zdolności w zakresie IHR. W lipcu 2015 r. panel ds. oceny śródokresowej 
w kontekście wirusa Ebola uznał, że nie do przyjęcia jest fakt, iż do pomiaru podstawowych zdolności w za -
kresie IHR wymagana jest jedynie dobrowolna samoocena. Zachęcił do podejmowania działań, zarówno na 
forum WHO, jak i za pośrednictwem takich inicjatyw jak globalna agenda na rzecz bezpieczeństwa zdrowot -
nego (zob. załącznik  I, w którym przedstawiono opis innych inicjatyw na rzecz poprawy planowania gotowo -
ści i zwiększenia przejrzystości), mających na celu wspieranie ram oceny, zewnętrznego monitorowania 
i przejrzystości w odniesieniu do podstawowych zdolności  i podkreślił, że prace te mogą być wspierane  
przez regionalne organizacje polityczne, takie jak Unia Europejska .
69 Światowe Zgromadzenie Zdrowia (w dniach 23–28 maja 2016 r.) rozpatrzyło sprawozdanie komitetu 
ds. przeglądu poświęcone roli IHR w związku z epidemią eboli i reakcji na tę epidemię, dochodząc do podob -
nych wniosków. Komitet ds. przeglądu stwierdził, że do nasilenia się epidemii eboli przyczyniło się niewdro -
żenie IHR. Sposoby podejścia zaproponowane przez komitet ds. przeglądu w celu poprawy wdrażania IHR 
obejmują uznawanie zewnętrznej oceny podstawowych zdolności kraju  za dobrą praktykę.
32 Art. 4 decyzji nr 1082/2013/UE.
33 SEC(2011) 1519 final z dnia 
8 grudnia 2011 r., s. 17.
34 „Strategy for Generic 
Preparedness Planning, 
Technical guidance on generic 
preparedness planning for 
public health emergencies” 
[Strategia ogólnego 
planowania gotowości, 
wskazówki techniczne 
dotyczące ogólnego 
planowania gotowości na 
wypadek stanu zagrożenia 
zdrowia publicznego] 
(aktualizacja z 2011 r.).
21 Uwagi 
29 
Trybunał stwierdził, że zgodnie z wymogami rozpoczęto konsultacje między pań -
stwami członkowskimi na temat planowania gotowości i  reagowania. Procedury 
pozyskiwania i wymiany odpowiednich informacji w celu lepszego koordynowa -
nia działań związanych z gotowością nie są jednak jeszcze wystarczająco nieza -
wodne i nie przyniosły jak dotąd widocznych rezultatów.
Niedociągnięcia w  pomiarze wyników w  zakresie koordynacji 
gotowości
30 
Komisja powinna dokonywać pomiarów skuteczności polityk i programów unij -
nych. Dotyczy to również celów polityki UE wymienionych w decyzji w sprawie 
poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia, w szczególności działań realizo -
wanych w myśl art. 4 dotyczącego planowania gotowości i reagowania, o którym 
mowa powyżej. Należy zatem w ścisłym porozumieniu z państwami członkow -
skimi określić cele i  wskaźniki spełniające kryteria SMART35, a także opracować 
metodykę umożliwiającą przejrzysty pomiar i ocenę postępów. Państwa człon -
kowskie z kolei muszą następnie wykazać poczynione postępy.
31 
Cele DG ds. Zdrowia i Konsumentów w zakresie zdrowia w bieżącym okresie pro -
gramowania (lata 2014–2020) obejmują szczegółowy cel dotyczący ochrony oby -
wateli przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowia  – nakreślanie 
i rozwijanie spójnego podejścia oraz wspieranie jego wdrażania w celu poprawy 
gotowości i koordynacji w stanach zagrożenia zdrowia. Związany z nim szcze -
gółowy wskaźnik rezultatu to „Liczba państw członkowskich uwzględniających 
wypracowane wspólne podejście w projektach swoich planów gotowości[…]”36.
32 
Jeśli chodzi o ten szczegółowy cel i wskaźnik, Komisja w swoich planach zarzą -
dzania na 2014 i 2015 r. ustaliła poziomy docelowe – cztery państwa członkowskie 
włączą wypracowane wspólne podejścia do projektów swoich planów gotowości 
do roku 2015, 14 państw – do 2017 r., a wszystkie – do 2020 r. Niemniej jednak cel 
i wskaźnik jako takie nie są ujęte w decyzji, co oznacza, że nie są one dla państw 
członkowskich wiążące. Komisja nie przewidziała również kryteriów ustalenia 
tego, czym jest wspólne podejście, które ma być uwzględnione w projekcie planu 
gotowości – podejście to, zgodnie z przedmiotowym celem, należy wciąż wska -
zać i opracować. Trybunał stwierdził, że kiedy Komisja ustalała poziomy docelowe 
wskaźnika, koncepcja wspólnego podejścia nie została przez nią dopracowana 
w porozumieniu z państwami członkowskimi. Nie zastosowano też przejrzystego 
i uzgodnionego podejścia do pomiaru postępów.35 Skonkretyzowane, mierzalne, 
osiągalne, realne, terminowe 
(ang. SMART – specific, 
measurable, achievable, 
relevant and time-bound).
36 Ten sam cel i wskaźnik 
przewidziane zostały w art. 2 
i 3 rozporządzenia (UE) 
nr 282/2014 na potrzeby 
mierzenia skuteczności 
odnośnych wydatków 
realizowanych zgodnie z tym 
celem.
22 Uwagi 
33 
Na początku 2016 r. Komisja udoskonaliła metodykę pomiaru postępów w kon -
tekście tego szczegółowego wskaźnika i zwróciła się do ECDC o dokonanie 
dodatkowej analizy danych uzyskanych od państw członkowskich. Poproszono 
ECDC o ustalenie liczby państw członkowskich, które wprowadziły następują -
ce elementy: wdrożenie podstawowych zdolności w zakresie IHR, uzgodnienia 
interoperacyjne między sektorami oraz plany ciągłości działania. ECDC stwierdzi -
ło, że 16 państw członkowskich zadeklarowało, iż wprowadziło te elementy i że 
wskaźnik na rok 2015 przekroczył zakładane poziomy docelowe (tj. 14 państw do 
2017 r.). Niemniej jednak, jak wykazano w pkt 32, Trybunał nie zdołał potwierdzić, 
że metodyka ta została omówiona z HSC i przez niego zatwierdzona.
34 
Trybunał nie był zatem w stanie stwierdzić, jakie znaczenie mają odnotowane po -
stępy w kontekście uzyskanych wyników, ani czy państwa członkowskie popierają 
wszystkie definicje i koncepcje celów, wskaźników i poziomów docelowych. Jest 
to tym ważniejsze, że skuteczna koordynacja planowania gotowości i reagowania 
w przypadku poważnych transgranicznych zagrożeń w dużej mierze jest oparta 
na tych elementach37 i wymaga, aby zainteresowane strony działały na rzecz tych 
samych celów.
Rola ECDC w odniesieniu do ogólnej gotowości nie jest 
wystarczająco sformalizowana
35 
Uprawnienia ECDC pozwalają mu wspierać państwa członkowskie i Komisję 
w działaniach związanych z gotowością. Uprawnienia te tradycyjnie obejmowały 
profilaktykę chorobową i kontrolę chorób. Od czasu ich opracowania nie były 
one formalnie aktualizowane, mimo że w sytuacji w zakresie bezpieczeństwa 
zdrowotnego zaszły istotne zmiany, takie jak przede wszystkim wejście w życie 
IHR i przyjęcie decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia. 
Trybunał zbadał zatem, po pierwsze, czy było to wystarczająco jasne dla Komisji 
i ECDC, oraz po drugie, w jakim stopniu w kontekście relacji między ECDC a jego 
zainteresowanymi stronami ECDC może służyć wiedzą fachową w obszarze 
ogólnej gotowości oraz jak, mając ten fakt na uwadze, powinno planować swoją 
działalność i  swoje zasoby.
36 
Rozporządzenie ustanawiające ECDC stanowi, że Europejskie Centrum ds. Zapo -
biegania i  Kontroli Chorób zapewnia państwom członkowskim, Komisji i  innym 
agencjom wspólnotowym naukowo-techniczną wiedzę fachową dla potrzeb 
opracowywania, regularnych przeglądów i  uaktualnienia planów gotowości, 
a także w zakresie opracowywania strategii interwencyjnych w dziedzinach obję -
tych jego misją (ochrona przed chorobami zakaźnymi i zagrożeniami nieznanego 
pochodzenia). Decyzja w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdro -
wia wyraźnie powierza ECDC zadania w zakresie nadzoru epidemiologicznego 
i wczesnego ostrzegania i  reagowania, jednak nie w  zakresie wsparcia dla plano -
wania gotowości.37 Potwierdza to DG ds. Zdrowia 
i Konsumentów w rocznym 
sprawozdaniu z  działalności za 
2015 r., w którym informuje 
o postępach w realizacji tego 
szczegółowego celu 
i wskaźnika.
23 Uwagi 
37 
Po przyjęciu decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia 
ECDC pracowało nad nowymi zadaniami38, zwłaszcza w dziedzinie ogólnej goto -
wości, wychodząc naprzeciw unijnemu zapotrzebowaniu na podejście obejmu -
jące wszystkie kategorie zagrożeń. Trybunał stwierdził jednak, że oficjalnie nie 
określono i nie uzgodniono roli ani zakresu obowiązków ECDC w odniesieniu do 
ogólnej gotowości – ani poprzez aktualizację odpowiednich przepisów, ani na 
przykład poprzez zawarcie pisemnego porozumienia między Komisją a ECDC, 
które zostałoby zatwierdzone przez zainteresowane strony ECDC. W  związku 
z tym, że rola i zakres obowiązków ECDC oraz sposób ich dopasowania do misji 
ECDC nie są dostatecznie jasno określone w sposób formalny, organizacja ta 
może nie być w stanie przygotować się do pełnienia tych zadań w ujęciu długo -
terminowym ani do skutecznego reagowania na wnioski o udzielenie pomocy. 
Ryzyko związane z tą sytuacją stało się już faktem w kontekście wspólnych prac 
prowadzonych przez ECDC i WHO nad Instrukcją modyfikacji planu na wypadek 
pandemii grypy, co wykazano poniżej.
38 
W następstwie epidemii grypy z 2009 r. jednym z głównych zaleceń Rady było 
przyjęcie wytycznych dotyczących planów gotowości39. Kraje w całej Europie 
zaczęły modyfikować swoje plany na wypadek pandemii w oparciu o wyciągnię -
te wnioski. ECDC i biuro WHO dla Europy włożyły wiele wysiłku w organizację 
warsztatów i przeglądów. Opublikowały w 2012 r. wspólny dokument, w którym 
zawarły rezultaty tych działań40. Następnie pracowały nad wytycznymi w zakresie 
modyfikacji planu na wypadek pandemii grypy41. Przygotowane wytyczne zosta -
ły skierowane do wszystkich 53 krajów europejskiego regionu WHO. Zostały one 
opracowane przez specjalistów od planowania gotowości na wypadek pandemii 
z różnych krajów i organizacji.
39 
W marcu 2014 r. Komisja wstrzymała jednak publikację wytycznych opracowa -
nych przez ECDC. Jako powód podała wątpliwości co do uprawnień Centrum do 
wydawania tego rodzaju wskazówek bezpośrednio państwom członkowskim 
i stwierdziła, że organem właściwym do omawiania spraw gotowości i posiada -
jącym uprawnienia w tym zakresie jest HSC. W czasie przeprowadzania kontroli 
(dwa lata później) nie były znane terminy omawiania wytycznych na forum HSC 
(lub grupy roboczej HSC ds. gotowości) ani ich opublikowania. Zaniechanie pu -
blikacji i propagowania wytycznych stanowiłoby zmarnowanie zasobów i pracy, 
którą włożono w ich powstanie. Oznacza to również, że państwa członkowskie UE 
i biuro WHO dla Europy nie miały do nich dostępu, nawet gdy na szczeblu krajo -
wym czyniono starania w  celu zaktualizowania planów gotowości na wypadek 
pandemii.38 Jednym z takich zadań była 
udzielona Komisji przez ECDC 
pomoc w  agregowaniu 
danych przesłanych przez 
państwa członkowskie, w  myśl 
art. 4 decyzji nr 1082/2013/UE, 
oraz w zdaniu relacji HSC.
39 Konkluzje Rady w  sprawie 
pandemii (H1N1) 2009 – 
podejście strategiczne, pkt 11, 
s. 2.
40 Najważniejsze zmiany 
w planach na wypadek 
pandemii wprowadzone przez 
państwa członkowskie 
europejskiego regionu WHO 
w oparciu o wnioski 
wyciągnięte z pandemii 
w 2009 r., Biuro Regionalne 
WHO dla Europy i ECDC, 2012.
41 Wytyczne w zakresie 
modyfikacji planu na wypadek 
pandemii grypy – 
Zastosowanie wniosków 
sformułowanych 
w następstwie pandemii H1N1 
w 2009 r.; Wytyczne dla 
państw członkowskich 
europejskiego regionu WHO, 
Unii Europejskiej 
i Europejskiego Obszaru 
Gospodarczego, projekt 
z 2014  r.
24 Uwagi 
Reakcja państw członkowskich na potrzebę przyspieszenia 
wspólnego zamówienia na szczepionkę przeciwko grypie 
pandemicznej była niewystarczająca, a  jak dotąd nie powstał 
unijny mechanizm reagowania na pilne zapotrzebowanie na 
medyczne środki zapobiegawcze w ramach decyzji w sprawie 
poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia
40 
Po kryzysie wywołanym pandemią grypy H1N1 w 2009 r. Rada42 zaapelowała do 
Komisji, aby jak najszybciej, a najpóźniej do grudnia 2010 r., opracowała mecha -
nizm wspólnych zamówień na szczepionki i leki przeciwwirusowe oraz zdawała 
relację z przebiegu tych prac. Już w 2011 r. Komisja poprosiła państwa członkow -
skie o przedstawienie analiz potrzeb w odniesieniu do procedury wspólnych 
zamówień. Niemniej jednak dopiero w 2013 r. – dzięki przyjęciu decyzji w spra -
wie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia – powstała unijna podstawa 
prawna do wspólnych zamówień na medyczne środki zapobiegawcze. Komisja 
przyjęła umowę o wspólnych zamówieniach w dniu 10 kwietnia 2014 r. Kraje, któ -
re podpisały tę umowę, mogą uczestniczyć w określonych procedurach wspól -
nych zamówień na medyczne środki zapobiegawcze, które wymagają udziału co 
najmniej czterech państw członkowskich.
41 
W lutym 2016 r. Komisja pomyślnie ukończyła realizację i opublikowała specyfika -
cje wspólnego zamówienia na środki ochrony indywidualnej, którego realizację 
rozpoczęto w następstwie kryzysu wywołanego wirusem Ebola. Ponadto rozpo -
częto szereg innych postępowań o wspólne udzielenie zamówienia na konkretne 
szczepionki. Przygotowanie szczegółowego postępowania o wspólne udzielenie 
zamówienia na szczepionkę przeciwko grypie pandemicznej, o którą Rada pier -
wotnie wystąpiła w 2010 r., było jednak wciąż w toku. Mimo licznych wniosków 
wysyłanych przez Komisję do kwietnia 2016 r. tylko pięć państw członkowskich 
nadesłało swoje oceny potrzeb. Przyszłe postępy zależą od zaangażowania 
państw członkowskich w realizację tych procedur. W swoich rocznych sprawo -
zdaniach z działalności w latach 2014 i 2015 Komisja poinformowała, że nie osią -
gnięto poziomów docelowych w zakresie wspólnych zamówień na szczepionki 
przeciwko grypie pandemicznej.
42 
Instrument stosowany w sytuacjach nadzwyczajnych do reagowania na pilne 
zapotrzebowanie na medyczne środki zapobiegawcze wymagałby mniejszego 
stopnia skomplikowania i zapewniałby większą sprawność i elastyczność dzia -
łania niż umowa o wspólnych zamówieniach. Po wystąpieniu w 2015 r. zacho -
rowania na błonicę w Hiszpanii, kiedy to szpital leczący pacjenta napotkał duże 
trudności ze znalezieniem antytoksyny w  Europie43, HSC i Komisja zdecydowały 
się przeanalizować potencjalne sposoby rozwiązania takich problemów w przy -
szłości. HSC zobowiązał się powierzyć swojej grupie roboczej ds. gotowości 
opracowanie obowiązujących procedur działania pozwalających na szybkie 
i konsekwentne reagowanie przez Unię na sytuacje wyjątkowe. W styczniu 2016 r. 
Komisja zwróciła się do państw członkowskich o wyznaczenie uczestników grupy 
HSC ds. gotowości z myślą o obowiązującej procedurze działania dotyczącej wy -
miany medycznych środków zapobiegawczych. Podczas przeprowadzania kon -
troli Trybunał nie zdołał jednak uzyskać dowodów potwierdzających uzgodnienie 
odnośnej procedury lub rozpoczęcie konkretnych prac (zob. także pkt 46–47).42 Konkluzje Rady z dnia 
13 września 2010 r. w sprawie 
wniosków na przyszłość po 
pandemii A/H1N1  – 
bezpieczeństwo zdrowia 
w Unii Europejskiej.
43 Zob. ocena nagłego ryzyka 
opracowana przez ECDC pt. 
„A case of diphtheria in 
Spain”[Przypadek błonicy 
w Hiszpanii] z dnia 15 czerwca 
2015 r.: „Sposoby wykrywania, 
zarządzania i  reagowania 
w zakresie zdrowia 
publicznego w  kontekście 
pierwszego od niemal 30 lat 
przypadku błonicy w  Hiszpanii 
unaoczniły wyzwania 
w zakresie gotowości na 
wypadek wystąpienia błonicy 
w Unii Europejskiej”.
25 Uwagi 
Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia a  epidemia eboli
Rozmowy na temat wirusa Ebola na forum HSC rozpoczęły się w marcu 2014 r. po pierwszym zgłoszeniu przez 
Gwineę epidemii do WHO i przeprowadzeniu przez ECDC oceny nagłego ryzyka. Z oceny wynikało, że ryzyko 
dotarcia choroby do UE było niewielkie, chociaż niektóre sytuacje mogłyby uzasadniać wprowadzenie stosow -
nych środków w UE, np. turyści powracający z Gwinei po wizycie u rodziny i przyjaciół lub osoby narażone na 
kontakt z chorobą szukające pomocy lekarskiej w UE.
W dniu 8 sierpnia 2014 r. epidemia eboli została zakwalifikowana przez WHO jako stan PHEIC. Tydzień wcze -
śniej Komisja zwołała audiokonferencję z udziałem HSC z uwagi na szybko pogarszającą się sytuację w do -
tkniętych krajach. W wydarzeniu tym wzięło udział wiele różnych służb Komisji, ECDC, WHO i państwa człon -
kowskie. Celem była wymiana informacji i koordynacja działań w zakresie podejmowanych i planowanych 
środków, tak aby określić dodatkowe działania mające na celu wzmocnienie gotowości oraz aby rozważyć 
udzielenie pomocy dotkniętym krajom. Omówiono również możliwości ewakuacji medycznej obywateli UE/
EOG pracujących w tym obszarze. DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności z pomocą ECDC opracował 
kwestionariusz dotyczący gotowości na wypadek wystąpienia epidemii eboli (aby uzyskać ogólne informacje 
na temat zdolności laboratoriów i obiektów szpitalnych do leczenia przypadków zachorowań na gorączkę 
Ebola oraz organizacji odpowiedniego transportu), który został wysłany do państw członkowskich i na który 
większość z nich odpowiedziała. Po zakwalifikowaniu przez WHO epidemii jako PHEIC wydatnie zwiększyła 
się częstotliwość posiedzeń HSC poświęconych wirusowi Ebola (do stycznia 2015 r. odbywały się niemal co 
tydzień). Dopiero od lutego 2015 r. do porządku posiedzeń HSC wróciły zagadnienia operacyjne, takie jak 
wspólne udzielanie zamówień i grupy robocze.Ramka  443 
Jeśli chodzi o wdrożenie przepisów dotyczących wspólnego udzielania zamó -
wień, Trybunał stwierdził, że w czasie przeprowadzania kontroli postępy w or -
ganizowaniu zamówienia wspólnego na szczepionkę przeciwko grypie pande -
micznej, które zainicjowano po pandemii grypy H1N1 w 2009 r., były niewielkie 
z uwagi na małe zainteresowanie wśród państw członkowskich. Ustalił też, że na 
szczeblu unijnym nie istnieje mechanizm reagowania na pilne zapotrzebowanie 
na medyczne środki zapobiegawcze, co potencjalnie zmniejsza gotowość UE na 
wypadek grypy pandemicznej.
Wyzwania strategiczne i  operacyjne stojące przed 
sformalizowanym Komitetem ds. Bezpieczeństwa Zdrowia
44 
Decyzja w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia ustanawia 
Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (HSC), który składa się z przedstawicieli 
państw członkowskich i któremu przewodniczy Komisja (zob. załącznik  II, w któ -
rym przedstawiono szczegółowy opis roli i zakresu obowiązków Komitetu).
45 
Wszystkie państwa członkowskie wyznaczyły swoich przedstawicieli do HSC. 
W 2014 r. odbyło się jedno, a w 2015 r. trzy posiedzenia plenarne; zorganizowano 
także wiele audiokonferencji, szczególnie w kontekście ewoluującego kryzysu 
wywołanego wirusem Ebola (zob. ramka  4).
26 Uwagi 
46 
W czasie przeprowadzania kontroli dysponowano zakresem uprawnień czterech 
grup roboczych HSC: stałej grupy roboczej ds. gotowości, stałej sieci pełnomoc -
ników ds. komunikacji, grupy roboczej ad hoc  ds. nowo przybyłych migrantów 
i chorób zakaźnych oraz grupy roboczej ad hoc  ds. zwalczania oporności na 
środki drobnoustrojowe (zob. ramka  2). Niemniej jednak formalnie HSC ustano -
wił jedynie sieć pełnomocników ds. komunikacji oraz grupę roboczą ds. goto -
wości. W ramach swojego zakresu uprawnień cztery grupy robocze miały za 
zadanie przygotować roczny plan prac (w tym wskaźniki efektywności na potrze -
by oceny), który miał zostać przedłożony HSC do akceptacji, tak aby zapewnić 
ustrukturyzowanie prac nad tymi zagadnieniami. Trybunał stwierdził, że pod 
koniec kontroli (w marcu 2016 r.) nie przedłożono HSC do zatwierdzenia żadnych 
rocznych planów prac ze wskaźnikami, które wymagane były zgodnie z zakresem 
uprawnień grup roboczych. Oznacza to, że prace przeprowadzone przez te grupy 
nie są realizowane zgodnie z zakresem uprawnień i że wyniki ich działań nie są 
odpowiednio mierzone.
47 
Udział w grupach roboczych HSC jest dobrowolny. Pod koniec przeprowadzonej 
przez Trybunał kontroli wszystkie państwa członkowskie wyznaczyły swoich 
przedstawicieli do sieci pełnomocników ds. komunikacji. Komisja wystosowa -
ła również apel o wyznaczenie członków grupy roboczej ds. gotowości (zob. 
również pkt 42 powyżej), jednak do marca 2016 r. uczyniło to jedynie dziewięć 
państw członkowskich. Udział dużej liczby państw członkowskich jest ważny dla 
zapewnienia, aby wyniki prac grup roboczych uzyskały następnie poparcie HSC 
i zostały przez niego dalej rozwijane.
48 
Trybunał stwierdził, że w okresie gdy HSC miał wciąż charakter nieformalny i dzia -
łał na podstawie zakresu uprawnień ustalonego przez Radę (tj. do 2013 r.), funk -
cjonował w oparciu o programy prac z rocznymi celami i sprawozdawczością oraz 
z udokumentowanymi planami działania obejmującymi sprawozdania z  postępu 
prac. W decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia status 
i uprawnienia obecnego HSC zostały określone inaczej. Trybunał nie znalazł jed -
nak w dokumentach HSC ani w Komisji dowodów na to, że Komitet ten obecnie 
wykonuje swoje zadania na podstawie uzgodnionego planowania strategicznego 
lub zaktualizowanego planu działania określającego odpowiednie długotermino -
we tematy strategiczne. W trakcie kontroli przedstawiciele państw członkowskich 
wyrazili również pewne obawy dotyczące charakteru audiokonferencji HSC, które 
niektórzy z nich postrzegali jako zbyt skoncentrowane na dyskusjach o charakte -
rze technicznym, a nie strategicznym.
27 Uwagi 
49 
Działania HSC, szczególnie w odpowiedzi na kryzys wywołany wirusem Ebo -
la, były co do zasady bardzo istotne i zapoczątkowały rozwój mechanizmów 
współpracy, np. w zakresie korzystania z laboratoriów oraz z ewakuacji me -
dycznej. Mechanizmy te mogą zostać utrzymane lub wznowione w sytuacjach 
nadzwyczajnych w  przyszłości44. HSC stał się główną platformą, w ramach której 
przedstawiciele odpowiednich służb Komisji i państw członkowskich rozpoczęli 
współdziałanie i wymianę informacji, również z WHO. Jest to kolejny dowód na 
wysoce istotną rolę HSC, co przyznała też Rada w swoich konkluzjach w sprawie 
wniosków na przyszłość w dziedzinie zdrowia publicznego po epidemii Eboli 
w Afryce Zachodniej45.
50 
Z dowodów zgromadzonych przez Trybunał wynika jednak, że od kiedy WHO 
uznała epidemię eboli za stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu między -
narodowym, przez prawie sześć miesięcy większość prac i audiokonferencji HSC 
skupiała się na reagowaniu na kryzys wywołany wirusem Ebola, który dla UE sta -
nowił niewielkie zagrożenie zdrowia46. W rezultacie inne działania HSC dotyczące 
strategicznego rozwoju i wdrożenia ram decyzji w sprawie poważnych transgra -
nicznych zagrożeń zdrowia nie były w tym okresie traktowane priorytetowo.
51 
Duża liczba poważnych zdarzeń zdrowotnych w ostatnich latach, takich jak wy -
stąpienie koronawirusa MERS-CoV (MERS), wirusów Ebola i Zika, oraz brak strate -
gicznego planowania po stronie HSC, wyjaśnia częściowo, dlaczego posiedzenia 
HSC miały charakter techniczny i skupiały się na reagowaniu, a nie na strategii. 
Ponadto Trybunał stwierdził, że działania w grupach roboczych, które powinny 
obejmować prace techniczne HSC lub ich wsparcie, postępowały powoli.
52 
Sama Komisja może również wciąż udoskonalić proces tworzenia odpowiednich 
planów lub sprawozdań dotyczących działań realizowanych w innych służbach, 
agencjach i programach Komisji w tym kontekście (zob. też pkt 96–102). Wszyst -
kie te czynniki wskazują, że wciąż istnieją możliwości usprawnienia działań 
strategicznych HSC. Jest to tym istotniejsze, że HSC ma obecnie silne uprawnie -
nia, szczególnie w zakresie koordynowania we współpracy z Komisją planowania 
gotowości i reagowania państw członkowskich (zob. pkt 44), a zatem zapewnia 
najwyższy możliwy poziom ochrony przed zagrożeniami zdrowia w UE.44 Bez uszczerbku dla ustaleń, 
które Trybunał może 
sformułować w  wyniku 
przeprowadzanej aktualnie 
przez Izbę III kontroli 
wykonania zadań dotyczącej 
struktur zarządzania 
kryzysowego, obejmującej 
również reakcję UE na 
epidemię eboli.
45 Konkluzje Rady w  sprawie 
wniosków na przyszłość 
w dziedzinie zdrowia 
publicznego po epidemii eboli 
w Afryce Zachodniej – 
Bezpieczeństwo zdrowia 
w Unii Europejskiej 
(2015/C 421/04) z dnia 
17 grudnia 2015 r.
46 Zob. ocena nagłego ryzyka 
opracowana przez ECDC pt. 
„Wybuch epidemii wirusa 
Ebola w Afryce Zachodniej”, 
4. aktualizacja, 3  września 
2014 r., w której stwierdzono, 
że za niezmiernie niskie uznaje 
się ryzyko rozprzestrzenienia 
wirusa ebola przez pacjenta 
przybywającego do UE 
w wyniku planowej ewakuacji 
medycznej.
28 Uwagi 
Stosowanie zasad koordynacji reagowania w praktyce 
okazuje się trudne
53 
We wprowadzeniu do decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagro -
żeń zdrowia stwierdzono, że chociaż to państwa członkowskie odpowiadają za 
zarządzanie na szczeblu krajowym kryzysami w dziedzinie zdrowia publicznego, 
środki podejmowane indywidualnie przez państwa członkowskie mogą zaszko -
dzić interesom innych państw członkowskich, jeśli będą niespójne ze sobą lub 
oparte na rozbieżnych ocenach ryzyka. Dlatego też państwa członkowskie, które 
zamierzają przyjąć środki ochrony zdrowia publicznego służące zwalczaniu 
poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia, powinny47 najpierw poinformo -
wać o tych środkach pozostałe państwa członkowskie i Komisję oraz porozumieć 
się z nimi w tej sprawie. Jeżeli potrzeba ochrony zdrowia publicznego jest tak 
nagląca, że niezbędne jest niezwłoczne przyjęcie tych środków, dane państwo 
członkowskie może poinformować pozostałe państwa członkowskie i Komisję już 
po ich przyjęciu.
54 
Doświadczenie wyniesione z kryzysu wywołanego wirusem Ebola pokazało, 
że spełnienie wymogu informowania pozostałych państw członkowskich (za 
pośrednictwem HSC) przed przyjęciem środków na szczeblu krajowym bywa 
trudne. Niektóre państwa członkowskie postanowiły odejść od ocen ryzyka ECDC 
i WHO, wprowadzając badania podróżnych przy wjeździe na lotniskach przyjmu -
jących loty z Afryki Zachodniej. W kolejnych ocenach ryzyka ECDC i WHO konse -
kwentnie nie zalecały badań przy wjeździe, wskazując na ich koszty, niską sku -
teczność i istnienie skutecznych badań przy wyjeździe w dotkniętych krajach48. 
W dniu 16 października 2014 r. Komisja zaprosiła ministrów zdrowia państw UE 
na posiedzenie koordynacyjne wysokiego szczebla poświęcone wirusowi Ebola. 
Na posiedzeniu omówiono też ewentualne środki podejmowane przy wjeździe 
na granicach UE. Jednym z rezultatów było zorganizowanie przez Komisję i WHO 
kontroli dotyczącej badań przy wyjeździe pod kątem wirusa eboli w dotkniętych 
krajach w Afryce Zachodniej. Z kontroli wynika, że procedury badań przy wyjeź -
dzie były wdrożone poprawnie i że przy ich stosowaniu bardzo prawdopodobne 
było zidentyfikowanie osób z oznakami i objawami zarażenia wirusem Ebola.
55 
W swoim sprawozdaniu z realizacji49 z 2015 r. Komisja oświadczyła zatem, że 
jednym z najważniejszych wniosków wyciągniętych z epidemii eboli, było to, że 
nadal istnieją możliwości poprawy realizacji środków zobowiązujących państwa 
członkowskie do koordynowania reakcji krajowych. Jeżeli o środkach ochrony 
zdrowia publicznego, których przyjęcie rozważa lub które przyjęło dane państwo 
członkowskie, nie są na odpowiednio wczesnym etapie informowane pozostałe 
państwa członkowskie, może to mieć negatywny wpływ na te państwa członkow -
skie. Chodzi tu na przykład o dublowanie kontroli i poddawanie badaniu osób, 
które były już sprawdzane przy pierwszym wjeździe do UE, co wymaga dodat -
kowych działań i zasobów ze strony innych państw członkowskich, albo o zwięk -
szoną presję mediów na organy ds. zdrowia publicznego, aby wyjaśniły, dlaczego 
niektóre państwa członkowskie postępują zgodnie z  opiniami naukowymi WHO 
lub ECDC, a inne nie.47 Zgodnie z art. 11 decyzji 
nr 1082/2013/UE.
48 Ocena nagłego ryzyka 
opracowana przez ECDC 
pt. „Wybuch epidemii wirusa 
Ebola w Afryce Zachodniej”, 
4. aktualizacja, 3  września 
2014 r., lub sprawozdanie 
techniczne ECDC „Środki 
profilaktyki i kontroli zakażeń 
wirusem Ebola – procedury 
badań przy wjeździe 
i wyjeździe”, 12  października 
2014  r.
49 Sprawozdanie z  realizacji 
decyzji nr 1082/2013/UE, 
COM(2015) 617 final 
z dnia 7 grudnia 2015 r.
29 Uwagi 
Panuje powszechna zgoda co do tego, że istniejące 
systemy i  procedury wczesnego ostrzegania 
i reagowania oraz nadzoru epidemiologicznego pełnią 
ważną rolę, jednak można w nich wprowadzić pewne 
ulepszenia
56 
Trybunał zbadał, czy istniejące systemy wczesnego ostrzegania i reagowania 
oraz nadzoru epidemiologicznego, dla których decyzja w sprawie poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia stanowi podstawę prawną, są odpowiednio 
zarządzane i wdrażane (zob. też wykres 1 ). Ogólnie Trybunał stwierdził, że istnie -
jące systemy działają od lat i że zainteresowane strony powszechnie doceniają 
ich ważną rolę na szczeblu unijnym. Niemniej jednak w procedurach i systemach 
konieczne jest wprowadzenie pewnych usprawnień. W poniższych punktach jest 
mowa o potrzebie dalszego usprawnienia EWRS i powiązań z innymi systemami 
ostrzegania oraz o  tym, że zaktualizowane ogólnounijne podejście do wczesnego 
ostrzegania i reagowania na poważne zagrożenia chemiczne i środowiskowe nie 
zostało jeszcze przetestowane. Ponadto konieczne są dalsze prace nad unijnym 
systemem nadzoru epidemiologicznego w  celu zoptymalizowania porównywal -
ności i  jakości danych.
Mimo szerokiego zastosowania EWRS i  powszechnego 
uznania, jakim się cieszy, konieczne są dalsze usprawnienia, 
w tym w  zakresie powiązań z  innymi systemami ostrzegania
57 
Decyzja w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia stanowi pod -
stawę prawną dla systemu wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS) w za -
kresie wysyłania na szczeblu unijnym ostrzeżeń o  poważnych transgranicznych 
zagrożeniach zdrowia. EWRS powinien umożliwiać Komisji i właściwym organom 
odpowiedzialnym na szczeblu krajowym bieżącą komunikację do celów ostrze -
gania, oceny zagrożeń zdrowia publicznego i ustalania, jakie środki mogą być 
wymagane do ochrony tego zdrowia. ECDC powinno wspierać Komisję i pomagać 
jej, obsługując EWRS i zapewniając wraz z państwami członkowskimi zdolność do 
skoordynowanego reagowania. ECDC powinno analizować treść komunikatów 
otrzymywanych z EWRS i dostarczać informacji, wiedzy fachowej, porad i ocen 
ryzyka.
58 
Komisja i ECDC powinny również zadbać o to, aby EWRS był faktycznie połączony 
z innymi wspólnotowymi systemami ostrzegania (w zakresie zdrowia zwierząt, 
żywności i pasz oraz ochrony ludności). W oparciu o te normy Trybunał dokonał 
ogólnej oceny odpowiedniego funkcjonowania EWRS i zarządzania nim.
30 Uwagi 
59 
W następstwie przyjęcia decyzji nr 1082/2013/UE EWRS został zmodyfikowany, 
tak aby uwzględniał dokonane zmiany, takie jak dodanie nowych pól danych dla 
zagrożeń niebędących chorobami zakaźnymi oraz dodanie definicji dotyczących 
powiadamiania o zagrożeniach. Trybunał stwierdził, że EWRS jest powszechnie 
wykorzystywany przez stosowne organy państw członkowskich i Komisję. Od 
2004 r. państwa członkowskie i Komisja wprowadziły do EWRS 1 493 komunikaty 
(zob. wykres 2 ). Mimo wprowadzonych aktualizacji i  ulepszeń Trybunał uznał 
jednak, że system ma pewne wewnętrzne ograniczenia z uwagi na swoją przesta -
rzałą konstrukcję, która nie pozwala na integrację najnowszych narzędzi informa -
tycznych, na powiązanie z mediami społecznościowymi ani na pełną zgodność 
z urządzeniami mobilnymi. Wykres  2Komunikaty wprowadzone w EWRS (lata 2004–2015)
Tych 1 493 komunikatów dotyczyło 1 482 zdarzeń 
związanych z chorobami zakaźnymi od 2004 r., a od 2014 r.:
- 1 zdarzenia chemicznego;
- 6 zdarzeń środowiskowych; - 4 potencjalnych zagrożeń nieznanego pochodzenia.
Łącznie 725 komunikatów zakwali/f_ikowano jako 
powiadomienia o zagrożeniach lub wczesne ostrzeżenia.
UK SK SI SE RO PT PL NO NL MT LV LU LT IT IS IE HU HR GR FR FI ES EE KE/one.superior DK DE CZ CY CH BG BE AT350
300
250
200
150
100
50
0
1 KE – Komisja Europejska
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych dotyczących EWRS dostarczonych przez ECDC w październiku 2015 r.
31 Uwagi 
50 Druga niezależna ocena ECDC 
zgodnie z  rozporządzeniem 
ustanawiającym ECDC 
(rozporządzenie (WE) 
nr 851/2004), sprawozdanie 
końcowe z dnia 8 października 
2014  r.
51 W przypadku większości 
państw członkowskich funkcji 
członka HSC i osoby do 
kontaktów w sprawie EWRS 
nie pełni ta sama osoba. Na 
ogół istnieje rozgraniczenie 
między personelem 
politycznym wyższej rangi 
z ministerstw zdrowia 
oddelegowanym do HSC 
a pracownikami technicznymi 
wyższej rangi z krajowych 
agencji ds. zdrowia 
publicznego wyznaczonymi 
jako osoby do kontaktów 
w sprawie EWRS, chociaż 
istnieją także inne 
konfiguracje.60 
W najnowszym sprawozdaniu z oceny zewnętrznej50 obejmującym lata 2008–
2012 wskazano na ogólnie pozytywną opinię o konstrukcji technicznej i łatwości 
obsługi EWRS, jednak odnotowano także, że w sytuacjach zagrożenia EWRS dzia -
łał mało wydajnie. Podkreślano mianowicie, że w przeszłości system łatwo ulegał 
przeciążeniom oraz że prawdopodobnie można by dokonać jego przeglądu, tak 
aby lepiej działał on w sytuacjach zagrożenia zdrowia.
61 
Obecnie nie istnieje żadna specjalna platforma ani narzędzie orientacji sytuacyj -
nej na szczeblu UE, które pozwalałyby na uzyskiwanie w czasie rzeczywistym 
oglądu krajowych środków ochrony zdrowia publicznego przyjmowanych w od -
powiedzi na poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia. W tym celu stosowany 
jest EWRS lub nawiązywany jest kontakt e-mailowy, na przykład między członka -
mi HSC a Komisją. Istnieją możliwości stworzenia takiego mechanizmu, na przy -
kład w  formie specjalnego narzędzia lub zintegrowanej funkcji w  usprawnionej 
wersji EWRS.
62 
Do roku 2012 istniał Komitet ds. EWRS. Komitet ten zajmował się aspektami 
technicznymi stanów zagrożenia zdrowia, natomiast Komitet ds. Bezpieczeństwa 
Zdrowia (HSC) był w tym czasie w większym stopniu ukierunkowany na zagad -
nienia strategiczne51. Z ustaleń Trybunału wynika, że zgodnie z obowiązującymi 
przepisami wciąż istnieje potrzeba wykonywania technicznych prac przygoto -
wawczych (zob. także pkt 51 poświęcony HSC). W czasie przeprowadzania kon -
troli przez Trybunał (w marcu 2016 r.) Komisja i ECDC omawiały również utworze -
nie grupy, w ramach której można by dokonać przeglądu ocen ryzyka w zakresie 
zdrowia publicznego oraz zbadać warianty strategiczne. Utworzenie takiej grupy 
uznano za niezbędne, aby uniknąć przeciążenia HSC, jednak nie zaproponowano 
ani nie uzgodniono żadnych praktycznych rozwiązań.
63 
W czasie przeprowadzania kontroli nie istniała grupa użytkowników EWRS ani 
analogiczny organ wspierający i ułatwiający prace osób korzystających z EWRS 
w funkcjonalnych i proceduralnych aspektach bieżącego wykorzystania systemu 
oraz w odniesieniu do potencjalnych wniosków o zmiany i modernizacje i szko -
leń. Podobne działania realizowano jednak w Komitecie ds. EWRS do roku 2012, 
a przedstawiciele państw członkowskich ds. EWRS uznali, że nadal istnieje potrze -
ba regularnego omawiania tych kwestii.Komunikaty wprowadzone w EWRS (lata 2004–2015)
32 Uwagi 
64 
W swoim sprawozdaniu z realizacji z 2015 r.52 Komisja stwierdziła, że rozważa 
dalsze usprawnianie EWRS, które w ujęciu średnioterminowym pozwoliłoby opra -
cować bardziej przyjazne dla użytkownika funkcje, jak tylko propozycja pełnej 
przebudowy (modernizacji) narzędzia informatycznego EWRS zostanie uzgod -
niona z zainteresowanymi stronami i z ECDC. W czasie przeprowadzania kontroli 
Trybunał nie mógł jednak uzyskać od Komisji żadnych konkretnych dowodów 
świadczących o postępach poczynionych w tym zakresie.
65 
Już w 2011 r. Komisja53 określiła agencje i systemy wczesnego ostrzegania na 
szczeblu UE54, które powinny zostać powiązane z EWRS. Wykaz ten zawierał 
uwagi dotyczące każdego systemu ostrzegania, które uzasadniały konieczność 
zapewnienia powiązania między tymi systemami a powiadomieniami o zagroże -
niach w systemie EWRS. Opisano w nim cele dotyczące tych powiązań i luki, które 
należało usunąć. Trybunał zbadał, jakie postępy w zakresie tych powiązań poczy -
niono od 2011 r., i stwierdził, że w momencie przeprowadzania kontroli (w marcu 
2016 r.) wciąż istniały systemy ostrzegania i systemy informatyczne55, które miały 
zostać stopniowo powiązane z EWRS.
66 
Kwestia powiązania systemów ostrzegania jest istotna, ponieważ różne unijne 
systemy ostrzegania (np. EUROPHYT w zakresie zdrowia roślin lub RAPEX w za -
kresie niebezpiecznych produktów nieżywnościowych) zarządzane przez różne 
służby Komisji mogą mieć również odmienne punkty kontaktowe w państwach 
członkowskich  – dlatego fundamentalne znaczenie mają odpowiednie kanały 
komunikacji na szczeblu krajowym i  unijnym.
67 
Według Komisji56 pełne ukończenie działań (proceduralnych i  technicznych) 
związanych z tworzeniem powiązań może nie być możliwe, dopóki bardziej 
jasny nie stanie się zakres i skutki pełnej przebudowy narzędzia informatycz -
nego EWRS, jak wspomniano w poprzednich punktach. Równocześnie wciąż 
niezbędne są sprawne procedury pozwalające unikać powielania lub dublowania 
działań i zapewniające skuteczne wczesne reagowanie na ostrzeżenia o różnych 
zagrożeniach.52 COM(2015) 617 final.
53 „Struktura na potrzeby 
gotowości i  reagowania na 
transgraniczne zagrożenia 
zdrowia”  – dokument 
załączony do oceny skutków 
SEC(2011) 1519 final.
54 Np. systemy ostrzegania 
dotyczące niebezpiecznych 
produktów nieżywno  ścio -
wych, zdrowia zwierząt 
i bezpieczeństwa żywności.
55 Załącznik do projektu aktu 
wykonawczego zgodnie 
z art. 8 decyzji nr 1082/2013/
UE – w czasie przepro  wa-
dzania kontroli nie został 
jeszcze przyjęty.
56 COM(2015) 617 final.
33 Uwagi 
68 
Trybunał stwierdził, że EWRS funkcjonuje od wielu lat i że zainteresowane strony 
powszechnie doceniają jego ważną rolę na szczeblu unijnym, co dotyczy również 
użytkowników EWRS, z którymi Trybunał kontaktował się w czasie przeprowadza -
nia kontroli. Niemniej jednak Komisja i ECDC nie podjęły jeszcze istotnych działań 
w celu dalszego rozszerzenia EWRS i opracowania zintegrowanych rozwiązań na 
rzecz orientacji sytuacyjnej i zarządzania incydentami w sytuacjach poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia. Ponadto nie dokończono jeszcze procedural -
nych bądź technicznych działań potrzebnych do utworzenia powiązań z innymi 
systemami wczesnego ostrzegania na szczeblu unijnym.
Zaktualizowane unijne podejście do wczesnego ostrzegania 
i reagowania na poważne zagrożenia chemiczne lub 
środowiskowe nie zostało jeszcze sprawdzone w  praktyce
69 
Jeżeli zgodnie z zasadami powiadamiania o zagrożeniach opisanych w decyzji 
nr 1082/2013/UE zgłoszone zostanie zagrożenie, Komisja powinna za pośred -
nictwem EWRS udostępnić właściwym organom krajowym i Komitetowi ds. 
Bezpieczeństwa Zdrowia (HSC) ocenę ryzyka dotyczącą potencjalnego nasilenia 
zagrożenia zdrowia publicznego, obejmującą ewentualne środki ochrony zdrowia 
publicznego57. ECDC powinno opracować taką ocenę ryzyka, jeżeli zagrożenie 
dotyczy choroby zakaźnej, oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe lub 
związanych z tym szczególnych problemów zdrowotnych, albo jeżeli pochodze -
nie zagrożenia jest nieznane. Komisja może też w odpowiednich przypadkach 
zwrócić się o przedstawienie oceny ryzyka do Europejskiego Urzędu ds. Bezpie -
czeństwa Żywności i do innych agencji unijnych. W sytuacji, kiedy wymagana 
ocena ryzyka wykracza całkowicie lub częściowo poza uprawnienia agencji 
unijnych, a uznaje się, że jest niezbędna do koordynowania reakcji na szczeblu 
Unii, Komisja powinna przedstawić doraźną ocenę ryzyka. Trybunał sprawdził, jak 
wyglądałoby to w praktyce.
70 
Jeśli chodzi o zagrożenia chemiczne lub środowiskowe, decyzja daje Komisji peł -
ną swobodę uzyskania oceny nagłego ryzyka z każdego odpowiedniego źródła. 
W momencie przeprowadzania kontroli tego rodzaju oceny dotyczące zagro -
żeń chemicznych pozyskiwane były z projektu współfinansowanego przez UE. 
W projekcie opracowano kompleksowy zestaw narzędzi pozwalających reagować 
na takie zagrożenia – projekt ten zakończył się jednak w marcu 2016 r. Aby po za -
kończeniu projektu nadal wypełniać swój prawny obowiązek zapewniania ocen 
nagłego ryzyka w zakresie tych zagrożeń, Komisja wraz ze swoim Komitetem Na -
ukowym opracowała obowiązującą procedurę działania58. Komitet ten natomiast 
na podstawie niektórych, ale nie wszystkich, produktów uzyskanych w ramach 
projektu zapewnił wymagane zdolności.57 Art. 10 decyzji nr 1082/2013/
UE dotyczący ocen ryzyka 
w zakresie zdrowia 
publicznego.
58 W opracowywaniu swojej 
polityki i wniosków 
dotyczących bezpieczeństwa 
konsumentów, zdrowia 
publicznego i środowiska 
Komisja korzysta z usług 
niezależnych komitetów 
naukowych, które dostarczają 
jej wiarygodnych porad 
naukowych. Komitety 
naukowe mogą zwracać się do 
doradców naukowych oraz do 
ekspertów figurujących 
w bazie danych o dodatkową 
wiedzę fachową. Jednym 
z trzech komitetów 
powołanych w 2009 r. był 
Komitet Naukowy 
ds. Zagrożeń Zdrowia 
i Środowiska (SCHER). W 2016 r. 
został on zastąpiony przez 
nowy komitet SCHEER.
34 Uwagi 
71 
Częstotliwość poważnych transgranicznych incydentów chemicznych jest na 
ogół niska, ale z uwagi na ich charakter możliwe, że wymagane będzie dostarcza -
nie ocen nagłego ryzyka w terminach wynoszących zaledwie 12–36 godzin, poza 
godzinami pracy. Komitet Naukowy nie przedkładał wcześniej opinii naukowych 
w tym trybie.
72 
Badanie zrealizowane w 2016 r. w ramach tego samego projektu dodatkowo una -
oczniło wartość dodaną części składowych zestawu narzędzi w przeciwdziałaniu 
zagrożeniom chemicznym. Pokazało ono, że kiedy zatrudnieni zostaną wszyscy 
eksperci grupy roboczej ds. oceny nagłego ryzyka dotyczącej zagrożeń chemicz -
nych (termin składania zgłoszeń dla ekspertów upłynął w dniu 9 maja 2016 r.), 
najprawdopodobniej wymagane będą szeroko zakrojone działania szkoleniowe 
i ćwiczeniowe, zanim mechanizm ten osiągnie optymalną skuteczność w dostar -
czaniu ocen nagłego ryzyka o wymaganej jakości i w wymaganych terminach. 
Ponadto Trybunał stwierdził, że hosting narzędzia informatycznego59 – opraco -
wanego w ramach projektu pod kątem monitorowania potencjalnych poważnych 
incydentów chemicznych przed zgłoszeniem ich do EWRS – został faktycznie 
przeniesiony z projektu do Komisji. Niemniej jednak w czasie przeprowadzania 
kontroli użytkownicy byli zarejestrowani w zaledwie 14 państwach członkow -
skich, co oznacza, że nie istnieje kompleksowa i spójna praktyka ogólnounijna 
dotycząca powiadamiania o takich zagrożeniach. Komisja nie przedstawiła 
przejrzystych informacji na temat sposobu moderowania i konserwacji platformy 
ani na temat sposobu organizowania szkoleń czy promowania wykorzystania 
platformy.
73 
Obowiązująca procedura działania w zakresie ocen nagłego ryzyka, które ma 
przeprowadzać Komitet Naukowy, obejmowała tylko incydenty chemiczne i  nie 
uwzględniała zagrożeń środowiskowych. Na szczeblu Komisji Trybunał nie stwier -
dził, by istniała jakakolwiek inna obowiązująca procedura działania pozwalająca 
uzyskiwać tego rodzaju oceny dotyczące poważnych transgranicznych zagrożeń 
środowiskowych. Ogólnie na szczeblu UE poziom doświadczenia w reagowaniu 
na poważne transgraniczne zagrożenia chemiczne lub środowiskowe jest niski, 
a odnośne zaktualizowane ustalenia w zakresie monitorowania i wczesnego 
reagowania nie zostały jeszcze przetestowane.59 RASCHEM – system szybkiego 
ostrzegania o  zagrożeniach 
chemicznych.
35 Uwagi 
Unijny system nadzoru epidemiologicznego co do zasady 
działa prawidłowo, jednak konieczne są dalsze prace w celu 
zoptymalizowania porównywalności i  jakości danych
74 
Komisja powinna60 ustanowić i  zaktualizować procedury dotyczące funkcjono -
wania sieci nadzoru epidemiologicznego utworzonej w  myśl szczegółowych 
przepisów rozporządzenia ustanawiającego ECDC. Ponadto właściwe organy 
krajowe zgłaszające informacje dotyczące nadzoru epidemiologicznego powin -
ny – w miarę dostępności – korzystać z definicji przypadków61 przyjętych zgodnie 
z decyzją w sprawie każdej choroby zakaźnej i powiązanego z nią szczególnego 
problemu zdrowotnego, które figurują w unijnym wykazie chorób. Komisja przyj -
muje definicje przypadków w celu zapewnienia porównywalności i zgodności 
danych na szczeblu unijnym. ECDC zapewnia hosting i  funkcjonowanie platformy 
nadzoru epidemiologicznego TESSy, do której państwa członkowskie przesyłają 
swoje dane z nadzoru. Poprawa jakości danych z nadzoru zbieranych na szczeblu 
europejskim stanowi jeden z celów ECDC w jego długoterminowej strategii nad -
zoru na lata 2014–2020. W strategicznym wieloletnim programie (SMAP) ECDC62 
jest również mowa o tym, że można poprawić jakość danych i ich porównywal -
ność między państwami członkowskimi.
75 
ECDC i specjaliści ds. nadzoru w państwach członkowskich współpracowali 
nad stworzeniem norm nadzoru, które pozwolą zoptymalizować unijny nadzór 
i poprawić jakość danych. ECDC ogólnie uznaje, że państwa członkowskie w za -
dowalającym zakresie spełniają wymogi sprawozdawcze. Problemem jest jednak 
często jakość (kompletność i  reprezentatywność) danych. ECDC dokonało szcze -
gółowych ocen jakości danych w przypadku trzech63 chorób, aby ocenić wskaź -
niki jakości, takie jak kompletność, precyzja i wiarygodność. Oceny te wykazały 
istnienie licznych niedociągnięć w odniesieniu do wspomnianych kryteriów.
76 
Projekt realizowany przez ECDC od 2009 r. i służący poprawie jakości danych gro -
madzonych przez krajowe systemy nadzoru miał zakończyć się w 2011 r., ale pod 
koniec 2015 r. prace były wciąż w toku. Ponadto zdaniem ECDC jednym z czynni -
ków mających wpływ na jakość danych jest to, że państwa członkowskie często 
decydują się wykorzystać inne definicje przypadków niż te określone przez UE 
i ustanowione decyzją wykonawczą Komisji z 2012 r.64
77 
Ogólnie Trybunał stwierdził, że w wyniku prac ECDC nad rozwiązaniem proble -
mów ze zgłaszaniem danych z nadzoru epidemiologicznego nie zdołano jak 
dotąd zapewnić optymalnej porównywalności i jakości danych. Państwa człon -
kowskie mogłyby również dokonać w tym zakresie dalszych usprawnień poprzez 
konsekwentne stosowanie unijnych definicji przypadków i optymalizację dostar -
czania danych do ECDC.60 Decyzja nr 1082/2013/UE, 
rozdział  III.
61 Definicja przypadku to zestaw 
wspólnie uzgodnionych 
kryteriów, które muszą zostać 
spełnione w celu właściwego 
rozpoznania określonych 
przypadków poważnego 
transgranicznego zagrożenia 
zdrowia.
62 ECDC, rozdział 9.1 Nadzór – 
„Kontekst i perspektywy na 
przyszłość”.
63 ECDC gromadzi, analizuje 
i dystrybuuje dane z nadzoru 
w zakresie 53 chorób 
zakaźnych i powiązanych 
z nimi szczególnych 
problemów zdrowotnych ze 
wszystkich 28 państw 
członkowskich Unii 
Europejskiej (UE) oraz z dwóch 
spośród trzech pozostałych 
krajów Europejskiego Obszaru 
Gospodarczego (EOG) 
(Islandia i  Norwegia).
64 Decyzja wykonawcza Komisji 
2012/506/UE z dnia 8 sierpnia 
2012  r. zmieniająca decyzję 
2002/253/WE ustanawiającą 
definicje przypadku w celu 
zgłaszania chorób zakaźnych 
do sieci wspólnotowej na 
pod  stawie decyzji 
nr 2119/98/WE Parlamentu 
Europejskiego i  Rady 
(Dz.U. L 262 z 27.9.2012, s. 1).
36 Uwagi 
W funkcjonowaniu programu w  dziedzinie zdrowia 
wystąpiły uchybienia dotyczące ochrony obywateli 
przed zagrożeniami zdrowia
78 
Trybunał zbadał, czy unijne programy w dziedzinie zdrowia faktycznie przyczy -
niają się do ochrony obywateli przed zagrożeniami zdrowia. Przeprowadził w tym 
celu szczegółową analizę zarządzania prowadzonego przez Agencję Wykonaw -
czą ds. Konsumentów, Zdrowia, Rolnictwa i Żywności (Chafea) oraz realizacji 20 
działań (przegląd działań – zob. załącznik  III) finansowanych w ramach zawar -
tego w drugim programie w dziedzinie zdrowia celu dotyczącego zagrożeń 
zdrowia (zob. pkt 11), co obejmowało wizyty u koordynujących beneficjentów 
siedmiu projektów. Trybunał zbadał także postępy w realizacji celu dotyczącego 
zagrożeń zdrowia w ramach obecnego trzeciego programu w dziedzinie zdrowia, 
jeśli chodzi o odpowiednie działania nakreślone w rocznych planach prac oraz 
związany z tym pomiar wyników dokonywany przez Komisję. Trybunał uznał, 
że w funkcjonowaniu programu w dziedzinie zdrowia pod względem ochrony 
obywateli przed (poważnymi transgranicznymi) zagrożeniami zdrowia co do za -
sady wystąpiły uchybienia. W poniższych punktach jest mowa o braku trwałych 
rezultatów działań dotyczących zagrożeń zdrowia w ramach drugiego progra -
mu w dziedzinie zdrowia (lata 2008–2013) oraz o niedociągnięciach w pomiarze 
postępów w realizacji celu dotyczącego zagrożeń zdrowia za pomocą odnośnego 
wskaźnika w ramach trzeciego programu w dziedzinie zdrowia. W odniesieniu do 
lat 2014–2016 Trybunał stwierdził także stosunkowo niski poziom wydatków na 
działania dotyczące zagrożeń zdrowia, zważywszy na to, jak ważny i ambitny jest 
cel w tym zakresie i dostępne zasoby.
W ramach drugiego programu UE w dziedzinie zdrowia 
odnotowano brak trwałych rezultatów działań dotyczących 
zagrożeń zdrowia
79 
Drugi pogram w dziedzinie zdrowia powinien65 stanowić uzupełnienie, wspar -
cie oraz wartość dodaną w stosunku do polityki państw członkowskich poprzez 
ochronę i wspieranie zdrowia i bezpieczeństwa ludzi oraz poprawę zdrowia pu -
blicznego. Program ma trzy cele, z których jednym jest poprawa bezpieczeństwa 
zdrowotnego obywateli. W ramach tego celu działaniem objętym zakresem tej 
kontroli jest działanie 1.1 „Ochrona obywateli przed zagrożeniami zdrowotnymi”.
80 
Zgodnie z rozporządzeniem finansowym UE budżet musi zostać wykonany 
zgodnie z  zasadami należytego zarządzania finansami (tj. gospodarności, efek -
tywności i skuteczności). Zasada skuteczności wymaga zrealizowania konkretne -
go zestawu celów oraz osiągnięcia założonych wyników. Komisja i Chafea muszą 
zadbać o to, aby współfinansowane działania przyczyniały się do zrealizowania 
celów programu w dziedzinie zdrowia. Trybunał uważa również, że o ile wyni -
ki finansowanych działań cechują się wystarczająco dobrą jakością, należy je 
utrzymywać i wspierać po zakończeniu tych działań, tak aby miały oddziaływanie 
i przyniosły wartość dodaną.65 Art. 2 ust. 1 decyzji 
nr 1350/2007/WE.
37 Uwagi 
81 
Większość z 14 projektów66 w dobranej przez Trybunał próbie 20 działań przynio -
sła uzgodnione wyniki (poza dwoma, którym Chafea nadała ocenę „dostateczny” 
i które nie przyniosły niektórych wymaganych wyników lub wymaganej jakości). 
Trybunał stwierdził jednak, że po zakończeniu projektów z wielu wyników nie ko -
rzystano, nawet jeśli były bardzo praktyczne lub gotowe do użytku (np. zestawy 
narzędzi, protokoły, instrukcje), albo też nie potrafiono w jasny sposób wykazać, 
jak te wyniki wpływały na tworzenie polityki na szczeblu krajowym lub unijnym. 
W przypadku dziewięciu spośród 12 ukończonych działań, które były przedmio -
tem kontroli, Trybunał stwierdził istotne problemy związane z  brakiem trwałości 
rezultatów, które w wielu przypadkach Chafea opisała także w swoich wewnętrz -
nych notach oceniających sporządzanych na zakończenie każdego projektu 
(przykłady – zob. ramka  5).
82 
Ponadto Trybunał stwierdził, że po zakończeniu projektów Chafea i Komisja 
przekazują bardzo niewiele technicznych informacji zwrotnych na temat natury 
produktów uzyskanych w ramach projektów i ich przydatności dla polityki. Po -
twierdzili to także beneficjenci objęci wizytą na miejscu. Po zakończeniu pro -
jektów Chafea ocenia potencjał projektów w szerszym kontekście politycznym 
oraz przydatność danego działania dla polityki DG ds. Zdrowia i Konsumentów. 
Trybunał stwierdził jednak, że chociaż DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności 
ma dostęp do dokumentacji Chafea, nie dokonuje systematycznych przeglą -
dów informacji w niej zawartych, aby ocenić, jaką rolę mogłyby one odegrać na 
szczeblu unijnym w rozwinięciu rezultatów, które oznaczono jako przydatne dla 
polityki tego DG, lub we wzmocnieniu bądź rozszerzeniu oddziaływania UE67. 
W czasie wizyt Trybunału u koordynatorów projektów wyrazili oni obawy, że 
mimo szeroko zakrojonych działań dotyczących rozpowszechniania informacji, 
wymaganych zgodnie z umową o dofinansowanie, trudno jest im dotrzeć do 
konkretnych odbiorców docelowych, szczególnie do decydentów na szczeblu 
unijnym i  krajowym.
Przykłady skontrolowanych projektów i  wykrytych problemów
Prace kontrolne Trybunału wykazały w przypadku jednego z projektów objętych próbą, że niemożliwe 
było utrzymanie części rezultatów  projektu, ponieważ po zakończeniu projektu w dużej mierze przestała 
funkcjonować sieć specjalistów korzystających z  utworzonej platformy informatycznej. Trybunał skontro -
lował także projekt obejmujący rozbudowane elementy o charakterze badawczym, które okazały się zbyt 
złożone i kosztowne. Główny cel tego projektu nie został zrealizowany . Wynikało to częściowo z faktu, że 
nie w pełni uwzględniono wnioski wyciągnięte z poprzedniego projektu, więc założenia były zbyt ambitne. 
W przypadku trzeciego projektu dotyczącego badań przesiewowych na obecność konkretnej choroby w nie -
których grupach ludności Trybunał stwierdził, że projekt ten był bardzo skuteczny pod względem osiągania 
wymaganych produktów wysokiej jakości, lecz uzyskane produkty nie były aktualizowane po zakończeniu 
projektu ani nie były powszechnie wykorzystywane . Wkład tych projektów w realizację celu programu 
w dziedzinie zdrowia dotyczącego zagrożeń zdrowia szybko zmniejszyłby się zatem w miarę upływu czasu.Ramka  566 Próba objęła 14 projektów, 
jedno wspólne działanie i pięć 
działań dotyczących 
zamówienia 
(zob. załącznik  III).
67 Trybunał zalecał już Komisji 
ocenę ex post  projektów 
w celu poprawy koncepcji 
przyszłych projektów poprzez 
zastosowanie zdobytych 
wcześniej doświadczeń, zob. 
zalecenie 2 w sprawozdaniu 
specjalnym nr 2/2009 
dotyczącym pierwszego 
programu zdrowia publicz-
nego (lata 2003–2007).
38 Uwagi 
83 
Ocena ex post  programu w  dziedzinie zdrowia68 wykazała podobne problemy. 
Mimo że w drugiej połowie trwania programu włożono sporo wysiłku w szer -
sze rozpowszechnianie informacji, nadal można było wprowadzić usprawnienia 
służące podnoszeniu poziomu wiedzy na temat rezultatów współfinansowanych 
działań wśród odpowiednich zainteresowanych stron69, tak aby uzyskać jak naj -
większe ich upowszechnienie i oddziaływanie70. Ponadto w sprawozdaniu z oceny 
stwierdzono, że jeżeli brak jest powiązań z odnośną polityką, trudno jest poko -
nać bariery, które uniemożliwiają wdrożenie rezultatów w całej UE. W tym samym 
sprawozdaniu jest mowa o tym, że nie wszystkie współfinansowane działania 
były szczególnie skuteczne, jeśli chodzi o osiąganie konkretnych i użytecznych 
rezultatów i oddziaływania. O ile wspólne działania (zob. ramka  6) zazwyczaj 
przynoszą, jak stwierdzono w sprawozdaniu, konkretne skutki, o tyle stosunkowo 
często wyniki projektów nie są rozwijane ani wykorzystywane w praktyce. Wy -
nika to między innymi z niewystarczającego zwracania uwagi na najważniejsze 
przeszkody, które uniemożliwiają wdrożenie rezultatów i zaangażowanie odpo -
wiednich podmiotów wspomagających71.
84 
Jeśli chodzi o pięć elementów zamówień (zob. załącznik  III), które zostały skon -
trolowane w DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności i w Chafea, Trybunał 
stwierdził także ograniczony poziom wykorzystania osiągniętych produktów 
i oceny rezultatów. Do planów działania, w przypadku których możliwe było 
monitorowanie wyników72, nie były na ogół dołączone zalecenia wynikające 
z końcowych sprawozdań z działalności i z oceny dotyczące ćwiczeń i warszta -
tów/szkoleń. Dwa ćwiczenia (przeprowadzone w 2011 i 2014 r.), które znalazły 
się w dobranej przez Trybunał próbie złożonej z pięciu elementów zamówień, 
obejmowały zagrożenia chemiczne, a  przedstawione w  ich następstwie problemy 
i zalecenia były w wielu przypadkach podobne, a czasem nawet identyczne.68 Ocena ex post  programu 
w dziedzinie zdrowia (lata 
2008–2013), 2016.
69 Tekst w niniejszym punkcie 
stanowi parafrazę tekstu ze 
sprawozdania z oceny ex post . 
Stosowanie terminów 
„rezultaty” i  „oddziaływanie” 
nie musi być w nim zatem 
zgodne z metodyką 
Trybunału.
70 Streszczenie oceny ex post  
programu w  dziedzinie 
zdrowia (lata 2008–2013), 
2016.
71 Podsumowanie oceny ex post  
programu w  dziedzinie 
zdrowia (lata 2008–2013), 
2016.
72 Dotyczy to również czterech 
badań zamówionych na 
podstawie umowy ramowej 
z 2012 r., w przypadku których 
Trybunał stwierdził, że DG ds. 
Zdrowia i  Bezpieczeństwa 
Żywności nie ma 
ustrukturyzowanego 
podejścia do gromadzenia 
i dokumentowania zaleceń, 
rozpoznawania odpowiednich 
działań i  monitorowania 
postępów we wdrażaniu. 
W momencie 
przeprowadzania kontroli 
(w październiku 2015 r.) 
badania te również nie zostały 
jeszcze przekazane HSC.
Wspólne działania w  ramach programu w  dziedzinie zdrowia
Program UE w dziedzinie zdrowia obejmuje innowacyjny, perspektywiczny instrument finansowania o nazwie 
„Wspólne działania” . Są one zazwyczaj współfinansowane przez właściwe organy ds. zdrowia w państwach 
członkowskich. Propozycje wynikające ze wspólnych działań powinny zapewnić autentyczny wymiar euro -
pejski . W jednym wspólnym działaniu udział brało średnio 25 partnerów73. We wspólnych działaniach uczest -
niczą lub wspierają je krajowe właściwe organy ds. zdrowia publicznego, co powinno pozwolić na lepsze 
wdrożenie rezultatów i zwiększyć wpływ na politykę. Z uwagi na ich dużą skalę wymagają jednak więcej czasu 
na przygotowanie, wsparcia politycznego oraz współfinansowania na szczeblu krajowym. Mimo że wspólne 
działania mogą potencjalnie zwiększyć stopień wdrożenia na terenie całej UE rezultatów uzyskanych za po -
mocą finansowania w ramach programu w dziedzinie zdrowia, w jednym obszarze polityki nie można zatem 
realizować zbyt wielu tego rodzaju następujących po sobie działań.
73 Publikacja Chafea poświęcona wspólnym działaniom w ramach trzeciego programu w dziedzinie zdrowia (lata 2014–2020).Ramka  6
39 Uwagi 
85 
Dwa działania wdrażane na podstawie ustaleń administracyjnych ze Wspólnym 
Centrum Badawczym zostały zakończone odpowiednio po roku i po sześciu 
latach. Kiedy zakończono pierwsze działanie dotyczące sieci modelowania 
epidemiologicznego, Komisja nie dokonała oceny rezultatów działania ani nie 
udokumentowała powodów, dla których przerwała działanie. Drugie działanie 
prowadzono przez sześć lat, od 2005 do 2011 r. Dotyczyło ono platformy wymia -
ny informacji w sytuacjach odnoszących się do zdrowia publicznego. Platforma 
została utworzona na prośbę państw członkowskich w oparciu o rozmowy na 
forum HSC, ale w 2012 r., kiedy Komisja postanowiła zamknąć wszystkie istniejące 
systemy informatyczne niezintegrowane z żadną podstawą prawną, jej funkcjo -
nowanie zostało zakończone.
86 
Niezależnie od wyżej wspomnianych problemów nie ulega wątpliwości, że skon -
trolowane projekty wnoszą dużą wartość dodaną w  tworzenie sieci kontaktów 
i budowanie zdolności w całej UE74. Wszystkie dotacje na projekty są realizowane 
przez konsorcja partnerów i chociaż zasięg geograficzny tej części programu 
w dziedzinie zdrowia wciąż nie jest optymalny, a działania są do pewnego stop -
nia skoncentrowane w  ograniczonej liczbie agencji krajowych, uzyskano szerokie 
doświadczenia. Komisja podejmuje jednak za mało ustrukturyzowanych działań 
we współpracy ze swoimi partnerami, agencjami i komitetami w celu zoptyma -
lizowania obiegu informacji zwrotnych dotyczących polityki zdrowotnej. Jest 
to problematyczne szczególnie dlatego, że program w dziedzinie zdrowia jest 
oparty na tej polityce.
87 
Trybunał stwierdził, że w trzecim programie w dziedzinie zdrowia (na lata 2014–
2020) (zob. również pkt 89–94 poniżej) wystąpiło przesunięcie punktu ciężkości 
z projektów na zamówienia75. Zamówienia stanowią odmienny mechanizm finan -
sowania, w którym odpowiedzialność za produkty spoczywa na Komisji. Jednak 
jak już wspomniano w ocenie ex post  dotyczącej drugiego programu działań 
w dziedzinie zdrowia, istnieje ryzyko, że nadmierne poleganie na zamówieniach 
publicznych na usługi byłoby szkodliwe dla integracyjnego charakteru programu 
w dziedzinie zdrowia (jeśli chodzi o rodzaje beneficjentów i właściwy im zakres 
geograficzny). Z prac kontrolnych Trybunału związanych z drugim programem 
działań w dziedzinie zdrowia wynika (zob. pkt 84), że również w dziedzinie zamó -
wień Chafea i Komisja mogły w większym stopniu zapewnić trwałe rezultaty.
88 
Co do zasady trwałości rezultatów nie zapewniono w przypadku większości 
skontrolowanych działań dotyczących zagrożeń zdrowia w ramach drugiego pro -
gramu działań w dziedzinie zdrowia, co ograniczyło ich wkład w realizację celu, 
jakim jest ochrona obywateli przed zagrożeniami zdrowia. Komisja mogła podjąć 
skuteczniejsze działania, które pomogłyby beneficjentom przezwyciężać bariery 
dla ukierunkowanego rozpowszechniania informacji, a  także oceniać i  wspierać 
przydatność ukończonych działań dla polityki zdrowotnej.74 Trybunał zwrócił już uwagę na 
tę kwestię w pkt 88 
sprawozdania specjalnego 
nr 2/2009 poświęconego 
pierwszemu programowi 
zdrowia publicznego (na lata 
2003–2007).
75 W latach 2014, 2015 i 2016 nie 
wystosowano żadnych 
zaproszeń do składania 
projektów w ramach celu 
dotyczącego zagrożeń 
zdrowia.
40 Uwagi 
Niedociągnięcia w  pomiarze postępów w  realizacji celu 
dotyczącego zagrożeń zdrowia za pomocą odnośnego 
wskaźnika w ramach Trzeciego Programu działań Unii 
w dziedzinie zdrowia (2014–2020) oraz stosunkowo niski 
poziom wydatkowania w latach 2014–2016
89 
Trzeci Program działań Unii w dziedzinie zdrowia (2014–2020)76 obejmuje cztery 
cele szczegółowe i wskaźniki, z których jeden (cel nr 2) odnosi się do poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia: „Aby chronić obywateli Unii przed poważny -
mi transgranicznymi zagrożeniami zdrowotnymi: określenie i  rozwijanie spójnego 
podejścia i promowanie jego wdrażania w celu osiągnięcia lepszej gotowości 
i koordynacji w sytuacjach kryzysowych dotyczących zdrowia.” Cel ten powinien 
być mierzony wzrostem liczby państw członkowskich uwzględniających spój -
ne podejście w koncepcji planów gotowości (zob. też pkt 30–34). Finansowane 
działania powinny zatem przyczyniać się do realizacji tego celu szczegółowego. 
Należy też wprowadzić metodykę pozwalającą skutecznie mierzyć postępy za 
pomocą odnośnego wskaźnika.
90 
Pula środków finansowych na wdrożenie programu na lata 2014–2020 wynosi 
449 mln euro. Kryteria ustanawiania rocznych programów prac77 stanowią, że 
należy zapewnić zrównoważony podział zasobów budżetowych między różnymi 
celami programu.
91 
Trybunał przeanalizował wewnętrzny plan wieloletni Komisji, ustanowiony 
w 2013 r., oraz otrzymany w trakcie kontroli projekt jego aktualizacji z 2016 r.78. 
W przypadku celu nr 2 początkowo zaplanowano działania dla trzech z czterech 
odnośnych priorytetów tematycznych. Przegląd budżetu wykazał, że oczekiwa -
na łączna kwota za okres 2014–2020 dla celu nr 2, obejmująca wszystkie rodzaje 
mechanizmów finansowania, wyniosłaby 12 069 000 euro, czyli 3 %79 całkowitej 
wartości programu dla wszystkich czterech celów.
92 
Mimo że podczas przeprowadzania kontroli dane szczegółowe i ewentualne ko -
rekty dotyczące przeglądu orientacyjnego planu wieloletniego z 2016 r., a także 
potencjalne zmiany w celu nr 2, nie były jeszcze dostępne, z dowodów wynika, 
że w rocznych programach prac na lata 2014–2015 ujęto mniej działań niż pier -
wotnie planowano80. W efekcie wydatki na cel nr 2 w ramach trzeciego programu 
w dziedzinie zdrowia nie były na dobrej drodze do osiągnięcia do 2020 r. progno -
zowanego poziomu 3 % całkowitych dostępnych zasobów. Pojawiają się zatem 
wątpliwości, czy stosunkowo niski poziom wydatków wystarczy, by osiągnąć 
tego rodzaju ważny i ambitny cel. Nie jest też zapewniony zrównoważony podział 
zasobów budżetowych między poszczególne cele81.76 Rozporządzenie (UE) 
nr 282/2014.
77 Załącznik II do rozporządzenia 
(UE) nr 282/2014.
78 Wciąż trwały wówczas prace 
nad pełną aktualizacją na rok 
2016.
79 W zaktualizowanej wersji tego 
planu dane liczbowe 
zwiększono do wysokości 
prognozowanej kwoty łącznej 
wynoszącej 14 685 000 euro 
dla celu nr 2, co stanowi 3,63 % 
całkowitej wartości programu 
w dziedzinie zdrowia na lata 
2014–2020.
80 W ramach tego celu w latach 
2014, 2015 i 2016 nie 
zorganizowano naborów 
projektów.
81 Jak wynika z prognoz, celowi 
nr 3 odpowiadałoby około 
52,5 % zasobów budżetowych 
programu, a celom 1 i 4 – 
około 20 %.
41 Uwagi 
93 
Trybunał sprawdził też, czy istnieje przejrzysta metodyka pomiaru wskaźnika 
szczegółowego powiązanego z celem nr 2 (zob. pkt 89). Podobnie jak w przypad -
ku uwag w pkt 30–34, Trybunał nie był w stanie stwierdzić istnienia tego rodzaju 
metodyki. Chafea zbiera określone informacje na temat wdrożenia programu 
w dziedzinie zdrowia we współpracy z krajowymi punktami centralnymi progra -
mu w państwach członkowskich, ale nie w konkretnym celu dokonania ilościo -
wego pomiaru postępów dotyczących tego wskaźnika na podstawie rezultatów 
i wyników projektu. Chociaż rezultaty nielicznych działań finansowanych dotąd 
w ramach celu nr 2 w trzecim programie w dziedzinie zdrowia nie zostały objęte 
oceną podczas tej kontroli, Trybunał nie stwierdził istnienia przejrzystej metody -
ki pomiaru postępów finansowanych działań za pomocą odnośnego wskaźnika 
szczegółowego.
94 
W pomiarze wskaźnika realizacji celu trzeciego programu w dziedzinie zdrowia 
polegającego na ochronie obywateli przed poważnymi transgranicznymi za -
grożeniami zdrowia wystąpiły niedociągnięcia, a poziom wydatków na ten cel 
w latach 2014–2016 był stosunkowo niski – dużo niższy niż w przypadku innych 
głównych celów programu. Budzi to wątpliwości co do tego, czy do 2020 r. uda 
się sfinansować wystarczającą liczbę działań w dziedzinie polityki zdrowotnej, 
by osiągnąć pewną równowagę między celami i wywrzeć rzeczywisty wpływ na 
sytuację w zakresie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia.
Sprawowaną przez Komisję koordynację wewnętrzną 
cechują niedociągnięcia w  działaniach dotyczących 
bezpieczeństwa zdrowotnego i w zarządzaniu 
kryzysowym w  dziedzinie zdrowia publicznego
95 
Trybunał zbadał, czy sprawowana przez Komisję koordynacja wewnętrzna w za -
kresie finansowania bezpieczeństwa zdrowotnego i zarządzania kryzysowego 
w dziedzinie zdrowia publicznego jest wystarczająca. Kontrola wykazała, że w ko -
ordynacji wewnętrznej występuje szereg luk. Koordynacja działań służb Komisji 
w zakresie finansowania bezpieczeństwa zdrowotnego pochodzącego z różnych 
programów unijnych nie zapewnia osiągnięcia pełnej synergii. Niezbędne są 
dalsze postępy w  uruchamianiu współpracy między strukturami zarządzania kry -
zysowego w Komisji, a w zarządzaniu przez Komisję instrumentem operacyjnym 
w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych Trybunał stwierdził uchybienia.
42 Uwagi 
Koordynacja działań służb Komisji w  zakresie finansowania 
bezpieczeństwa zdrowotnego pochodzącego z  różnych 
programów unijnych nie zapewnia osiągnięcia pełnej 
synergii
96 
Aby zapewnić realizację celów dotyczących bezpieczeństwa zdrowotnego 
w ramach programów w dziedzinie zdrowia w najwydajniejszy sposób, należy 
skutecznie skoordynować prace odpowiednich służb i agencji Komisji. Wykonując 
budżet UE, Komisja Europejska musi zapewnić należyte zarządzanie finansami 
oraz zadbać o to, aby wykorzystanie zasobów unijnych przynosiło wartość doda -
ną na szczeblu UE. Komisja we współpracy z państwami członkowskimi powinna 
zapewniać ogólną spójność i komplementarność pomiędzy programem a innymi 
politykami, instrumentami i działaniami Unii, łącznie z tymi prowadzonymi przez 
agencje82.
97 
Trybunał przeanalizował próbę 10 projektów finansowanych w  ramach siódmego 
programu ramowego w zakresie badań (7PR), w przypadku których współfinan -
sowanie unijne wyniosło łącznie około 50,8 mln euro. W oparciu o analizę celów 
DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności Trybunał wybrał projekty mogące 
mieć znaczenie dla obszaru polityki bezpieczeństwa zdrowotnego, którym 
ta dyrekcja się zajmuje, pochodzące z różnych priorytetów tematycznych 7PR 
(zob. pkt 12) i zarządzane przez różne służby lub agencje Komisji. Trybunał do -
konał przeglądu celów i zakresu projektów oraz ich komplementarności wobec 
odpowiednich celów dotyczących zagrożeń zdrowia w ramach programu w dzie -
dzinie zdrowia83.
98 
DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności na ogół uczestniczy we wszystkich 
formalnych strukturach i  procedurach koordynacyjnych dla 7PR i  dla programu 
„Horyzont 2020”, w tym w konsultacjach między służbami dotyczącymi planów 
prac programu „Horyzont 2020” oraz odpowiednich decyzji o przyznaniu dota -
cji. DG ds. Badań Naukowych i Innowacji uczestniczy w procedurach konsultacji 
DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności dotyczących programu w dziedzi -
nie zdrowia i szerszego obszaru polityki oraz bierze udział w ocenie wniosków 
składanych w ramach programu w dziedzinie zdrowia. DG ds. Badań Naukowych 
i Innowacji ma również przedstawiciela w zarządzie ECDC.82 Zob. art. 12 rozporządzenia 
(UE) nr 282/2014 
ustanawiającego Trzeci 
Program działań Unii 
w dziedzinie zdrowia.
83 Trybunał sprawdził, w jakim 
stopniu jednostka do spraw 
odnośnej polityki w DG 
ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa 
Żywności koordynowała swój 
wkład w  działania 
finansowane ze środków na 
badania naukowe lub 
zasięgała informacji na ich 
temat. Podczas wizyt w DG 
ds. Migracji i Spraw 
Wewnętrznych, DG ds. Badań 
Naukowych i Innowacji, 
Agencji Wykonawczej 
ds. Badań Naukowych oraz 
Europejskiej Radzie ds. Badań 
Naukowych Trybunał omówił 
istniejące struktury 
koordynacyjne i  zbadał 
znaczenie tych projektów dla 
DG ds. Zdrowia i Bezpie -
czeństwa Żywności.
43 Uwagi 
99 
Trybunał stwierdził, że mimo naukowego charakteru projektów 7PR z  zakresu 
zdrowia i ochrony, sześć projektów objętych przeglądem wykazało wyraźne po -
wiązania z niektórymi projektami, które Trybunał zbadał w związku z programem 
UE w dziedzinie zdrowia. Skupiały się one często na gotowości i służyły wypraco -
waniu konkretnych produktów mających znaczenie dla polityki. Jednym z poten -
cjalnych powodów jest to, że dwa spośród zbadanych projektów to tzw. działania 
koordynacyjno-wspierające (CSA). Działania te nie obejmują samych badań, lecz 
koordynację i tworzenie sieci kontaktów, rozpowszechnianie i wykorzystywa -
nie wiedzy, opracowywanie analiz lub pomoc grupy ekspertów we wdrażaniu 
programu.
100  
Pozostałe służby Komisji, z którymi Trybunał przeprowadził rozmowy, zasygna -
lizowały, że na wniosek dyrekcji generalnych odpowiedzialnych za odnośną 
politykę mogą przeprowadzić analizę swoich portfeli projektów. Niemniej jednak 
DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności nie wystąpiła o tego rodzaju analizę 
dla obszaru zagrożeń zdrowia.
101  
Z doświadczeń Komisji w zakresie tych programów badawczych – w szczególno -
ści priorytetu tematycznego 7PR dotyczącego bezpieczeństwa84 – wynika, że do 
lepszego wykorzystania rezultatów potrzebne jest większe zaangażowanie użyt -
kowników końcowych. Trybunał doszedł do podobnego wniosku w odniesieniu 
do programu w dziedzinie zdrowia (zob. pkt 79–88). DG ds. Migracji i Spraw We -
wnętrznych podjęła inicjatywę stworzenia „społeczności użytkowników na rzecz 
zarządzania ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi i zarządzania kryzyso -
wego”, stanowiącej forum wymiany informacji między użytkownikami a innymi 
zainteresowanymi stronami. Forum to powinno również ułatwiać osiąganie sy -
nergii poprzez przeprowadzanie regularnych badań dotyczących projektów po -
chodzących z różnych naborów oraz poprzez organizowanie doraźnych spotkań 
w celu wymiany poglądów między decydentami a zainteresowanymi stronami na 
temat synergii. Kompleksowy plan wspieranych przez UE działań w ramach spo -
łeczności użytkowników to obiecująca inicjatywa, którą można rozwinąć również 
w odniesieniu do innych obszarów polityki lub obszarów tematycznych.
102  
Projekty wdrażane w tym samym obszarze tematycznym mogą być finansowa -
ne z różnych programów UE. Duże kwoty finansowania unijnego pochodzące 
z różnych programów tematycznych oraz fakt, że w zarządzanie nimi zaangażo -
wanych jest szereg służb Komisji, wymagają złożonych działań komunikacyjnych 
między służbami Komisji, krajowymi decydentami, użytkownikami końcowymi 
i innymi zainteresowanymi stronami. Utrzymuje się zatem ryzyko powielania 
działań, nawet jeśli jest ono niewielkie, a jeśli chodzi o osiąganie synergii, wciąż 
istnieje pole do zwiększenia ich zakresu. Wskazuje to na możliwość ustanowienia 
systemu koordynacji w większym stopniu zorientowanego na politykę i lepiej 
ustrukturyzowanego, zwłaszcza w  zakresie polityki bezpieczeństwa zdrowot -
nego i związanych z nią działań. Trybunał stwierdził, że DG ds. Zdrowia i Bezpie -
czeństwa Żywności mogłaby podjąć więcej ustrukturyzowanych działań, aby 
ułatwić taką koordynację oraz aby móc lepiej kierować informacjami zwrotnymi 
na temat polityk i upowszechnianiem odnośnych rezultatów w ramach grupy 
zainteresowanych stron i  HSC.84 Przegląd śródokresowy badań 
w zakresie bezpieczeństwa 
w 7PR, streszczenie, styczeń 
2011.
44 Uwagi 
Niezbędne są dalsze postępy w  uruchamianiu współpracy 
między strukturami zarządzania kryzysowego w  Komisji
103  
Protokół ustaleń podpisany w maju 2013 r. przez DG ds. Zdrowia i Bezpieczeń -
stwa Żywności, DG ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych oraz DG ds. Europejskiej 
Ochrony Ludności i  Pomocy Humanitarnej obejmuje koordynację struktur za -
rządzania kryzysowego każdej z tych dyrekcji85. Koordynacja powinna dotyczyć 
działań przekrojowych w zakresie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia 
we wszystkich obszarach, w których wspólne działanie byłoby korzystne. Obej -
mują one szkolenia i ćwiczenia z zakresu gotowości, oceny ryzyka oraz wzajemne 
wsparcie na etapie reagowania oraz w procesie wyciągania wniosków z zaistnia -
łych sytuacji kryzysowych. Przewidziano również zabezpieczone kanały komuni -
kacji między poszczególnymi centrami kryzysowymi.
104  
Protokół ustaleń zawarto, aby poprawić zdolność UE do reagowania na poważne 
wielosektorowe sytuacje nadzwyczajne. Trybunał stwierdził jednak, że w  czasie 
przeprowadzania kontroli procedury działania w  zakresie wdrażania tej umowy 
wciąż były na etapie opracowywania. Choć DG ds. Migracji i Spraw Wewnętrz -
nych, DG ds. Europejskiej Ochrony Ludności i Pomocy Humanitarnej i DG ds. 
Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności były zaangażowane w opracowywanie, 
planowanie, przeprowadzanie i  wykorzystywanie wyników szeregu wspólnych 
ćwiczeń, Trybunał nie był w stanie uzyskać w DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa 
Żywności potwierdzenia, że systematycznie organizowano wspólne szkolenia, 
warsztaty lub regularne spotkania z udziałem najważniejszego personelu, który 
odpowiada za struktury zarządzania kryzysowego w tych dyrekcjach, jak prze -
widziano w umowie. Brak postępów w tych kwestiach był w dużej mierze spo -
wodowany nasileniem się kryzysu wywołanego wirusem Ebola, w czasie którego 
trudno było zorganizować prace rozwojowe.
105  
Sprawozdanie z konferencji poświęconej wnioskom wyciągniętym z kryzysu 
wywołanego epidemią eboli86, która miała miejsce w 2015 r., zawiera zalecenia 
w sprawie zarządzania kryzysowego na szczeblu UE. Wynika z nich, że należy 
wzmocnić współpracę między partnerami zajmującymi się zdrowiem publicz -
nym i pomocą rozwojową oraz innymi kluczowymi podmiotami na różnych 
szczeblach, tak aby lepiej koordynować i uwzględniać kwestie z zakresu zdrowia 
publicznego w budowaniu odporności i reagowaniu na sytuacje nadzwyczajne. 
W tym celu należy realizować wspólne plany reagowania oraz dalsze wspólne 
szkolenia i ćwiczenia, prowadzić wymianę dobrych praktyk, a także opraco -
wać wytyczne międzysektorowe. Ze sprawozdania wynika, że należy – w ścisłej 
współpracy z Komitetem ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (HSC) – dodatkowo rozbu -
dować Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego przy Komisji Europejskiej 
jako platformę wymiany informacji i koordynacji na szczeblu UE w sytuacjach 
kryzysowych dotyczących zdrowia publicznego, których przyczyna leży poza 
Unią. Chociaż zalecenia skierowane były głównie do DG ds. Europejskiej Ochrony 
Ludności i  Pomocy Humanitarnej, obsługującej Centrum Koordynacji Reagowania 
Kryzysowego (ERCC), w czasie przeprowadzania kontroli Trybunał nie stwierdził, 
by opracowany został konkretny plan działania dotyczący zaangażowania DG 
ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności w działania następcze w związku z tymi 
zaleceniami.85 Na struktury te składają się: 
instrument operacyjny 
w nadzwyczajnych sytuacjach 
zdrowotnych (HEOF) – DG 
ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa 
Żywności, strategiczna ocena 
i reagowanie (STAR) – DG 
ds. Migracji i Spraw 
Wewnętrznych oraz Centrum 
Koordynacji Reagowania 
Kryzysowego (ERCC) – DG 
ds. Europejskiej Ochrony 
Ludności i Pomocy 
Humanitarnej.
86 Sprawozdanie 
podsumowujące konferencję 
zatytułowaną „Wnioski 
w zakresie zdrowia 
publicznego wyciągnięte na 
podstawie epidemii wirusa 
ebola w Afryce Zachodniej – 
jak poprawić gotowość 
i reagowanie w UE 
w przypadku przyszłych 
epidemii”, Mondorf-les-Bains, 
12–14 października 2015 r., 
s. 23.
45 Uwagi 
106  
Protokół ustaleń między trzema DG, o którym była mowa powyżej, stanowi waż -
ny krok w kierunku zwiększenia gotowości na szczeblu UE w zakresie poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia i innych groźnych wielosektorowych sytuacji 
nadzwyczajnych. Niemniej jednak prace kontrolne, które Trybunał przeprowadził 
w DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności, wskazywały na to, że niezbędne są 
dalsze postępy we wdrażaniu tego protokołu, niezależnie od szeroko zakrojonej 
współpracy między DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności a DG ds. Europej -
skiej Ochrony Ludności i Pomocy Humanitarnej w czasie epidemii eboli.
Stwierdzono niedociągnięcia w  sposobie, w  jaki Komisja 
zarządza instrumentem operacyjnym w nadzwyczajnych 
sytuacjach zdrowotnych
107  
DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności obsługuje instrument operacyjny 
w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych, który można uruchamiać w formie 
różnych poziomów stanów alarmowych87 w czasie sytuacji kryzysowych dotyczą -
cych zdrowia. Trybunał uznał, że instrument taki wymaga ustrukturyzowanego 
podejścia do oceny dokonywanej po wystąpieniu danego zdarzenia. Należy 
zaktualizować plany zarządzania sytuacjami wyjątkowymi zgodnie z  zaleceniami 
sformułowanymi w ocenie dokonywanej po wystąpieniu zdarzenia. Przykłady ta -
kich ustaleń można również znaleźć w planie ECDC na wypadek stanu zagrożenia 
zdrowia publicznego i w jego obowiązujących procedurach działania88.
108  
Aby skutecznie wypełniać swoją rolę w strukturach zarządzania i koordynacji 
kryzysowej, członkowie personelu powinni aktualizować wiedzę na temat swoich 
potencjalnych zadań i systemów, biorąc udział w programach szkoleniowych. 
Odnośna organizacja musi monitorować wiedzę swoich pracowników i upewniać 
się, że są świadomi swoich potencjalnych zadań, na przykład sprawdzając, czy 
faktycznie uczestniczą w szkoleniach. Należy zapewnić jasne i odpowiednie usta -
lenia, tak aby organizacja odpowiadająca za koordynację lub zarządzanie kryzy -
sowe mogła przez dłuższy czas kontynuować działalność w czasie podwyższone -
go stanu alarmowego. Konieczne jest więc stosowne uwzględnienie zaistniałych 
w tej sytuacji potrzeb personelu.
109  
Instrument operacyjny w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych jest oparty na 
podręczniku DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności89. Podręcznik ten został 
zaktualizowany i uproszczony w oparciu o wnioski wyciągnięte z kryzysu H1N1 
w 2009 r. Trybunał stwierdził jednak szereg istotnych niedociągnięć w zarządza -
niu tym instrumentem przez Komisję. W czasie przeprowadzania kontroli treść 
podręcznika nie była zaktualizowana. Nie było wystarczająco jasne, które części 
szczegółowych zaleceń z zakrojonego na szeroką skalę ćwiczenia Quicksilver 
z 2014  r.90 zostały wzięte pod uwagę, aby poprawić jego koncepcję. Ponadto 
Komisja nie przeprowadziła wewnętrznej oceny funkcjonowania instrumentu 
operacyjnego w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych w czasie kryzysu 
wywołanego wirusem Ebola, dlatego też podręcznik nie został odpowiednio 
zaktualizowany.87 Poziomy te obejmują: zielony 
(stan normalny), 
pomarańczowy (zdarzenia 
średnio poważne lub 
poważne) i czerwony (ostry 
kryzys).
88 Obowiązująca procedura 
działania w zakresie oceny 
planu ECDC na wypadek stanu 
zagrożenia zdrowia 
publicznego  – należy ocenić 
procedury uruchamiania 
poziomu 1 lub 2 ze względu 
na zagrożenie lub w związku 
z ćwiczeniem symulacyjnym, 
a wyciągnięte wnioski należy 
uwzględnić w procesie 
zarządzania zaktualizowanym 
planem na wypadek stanu 
zagrożenia zdrowia 
publicznego.
89 Instrument operacyjny 
w nadzwyczajnych sytuacjach 
zdrowotnych (HEOF) na rzecz 
skoordynowanego 
zarządzania stanami 
zagrożenia zdrowia 
publicznego na szczeblu 
UE – zmienione wskazówki 
praktyczne dla członków 
HEOF (kwiecień 2015).
90 Ćwiczenie Quicksilver, 
„Command Post Exercise on 
serious cross-border threats to 
health falling under the 
chemical and environmental 
categories”[Ćwiczenie na 
szczeblu stanowiska 
dowodzenia dotyczące 
poważnych transgranicznych 
zagrożeń zdrowia z kategorii 
zagrożeń chemicznych 
i środowiskowych], 
sprawozdanie końcowe.
46 Uwagi 
110  
Trybunał stwierdził również, że nie prowadzono żadnych ciągłych szkoleń pra -
cowników, aby w każdej chwili mogli oni zacząć pełnić swoje funkcje w ramach 
instrumentu operacyjnego w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych, szcze -
gólnie w sytuacjach gdy członkowie personelu nie pracują w Dziale Zarządzania 
Kryzysowego i Gotowości, ale mogą zostać powołani do pełnienia obowiązków 
w przypadku ogłoszenia najwyższego stanu alarmowego. Jeśli chodzi o stan per -
sonelu w okresach podwyższonego stanu alarmowego, Trybunał uznał, że wpro -
wadzono jedynie standardowe ustalenia wyrównawcze w  systemie ruchomego 
czasu pracy, które nie wystarczają do uporania się z wyzwaniami stojącym przed 
DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności w zakresie koordynowania zarządza -
nia stanami zagrożenia zdrowia publicznego na szczeblu UE, szczególnie jeżeli 
trwają one długo, a pracownicy pracują w systemie zmianowym bez możliwości 
wzięcia urlopu wyrównawczego.
111 
Trybunał stwierdził również, że instrument operacyjny w  nadzwyczajnych sy -
tuacjach zdrowotnych nie został poddany wzajemnej ocenie przez żadną inną 
instytucję ani agencję, oraz że ECDC i DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywno -
ści nie przeprowadziły żadnych konkretnych wymian doświadczeń lub dobrych 
praktyk w  odniesieniu do struktury i  funkcjonowania swoich planów zarządzania 
w sytuacjach wyjątkowych.
47
 Wnioski i  zalecenia
112  
Wejście w życie decyzji nr 1082/2013/UE w sprawie poważnych transgranicznych 
zagrożeń zdrowia przyczynia się budowania i wzmocnienia kompleksowych unij -
nych ram bezpieczeństwa zdrowotnego oraz służy temu, aby Unia mogła chro -
nić swoich obywateli przed takimi zagrożeniami. Opracowanie i wdrożenie tej 
decyzji oraz związanych z nią działań dotyczących bezpieczeństwa zdrowotnego 
na szczeblu UE, w tym programów finansowania, jest kwestią skomplikowaną 
z uwagi na dużą liczbę podmiotów i złożoność struktur istniejących w poszcze -
gólnych krajach i w kontekście międzynarodowym (zob. załączniki I i II ), a także 
z perspektywy prawnej. Główny ciężar odpowiedzialności za politykę zdrowotną 
spoczywa na państwach członkowskich (zob. pkt 3), a zadaniem UE w tej dziedzi -
nie jest zatem jedynie uzupełnianie i wspieranie ich działań. Rolą i obowiązkiem 
Komisji jest zatem zasadniczo udzielanie wsparcia i podejmowanie działań uzu -
pełniających, o ile zajdzie taka potrzeba.
113  
Stosunkowo wysoka częstotliwość poważnych sytuacji wyjątkowych wymaga 
niemal nieprzerwanej uwagi, co dodatkowo komplikuje tę sprawę. Od czasu 
przyjęcia decyzji wystąpiło już kilka takich sytuacji, a nowe zagrożenia mogą 
szybko się zmaterializować, na przykład w formie rozległego ataku grypy pande -
micznej w UE. Oznacza to, że państwa członkowskie, szereg służb Komisji i orga -
nizacje międzynarodowe niemal nieprzerwanie muszą na te sytuacje reagować, 
jednocześnie wciąż będąc zaangażowanymi w  pozostałe, istotne pod względem 
nakładów, prace z zakresu gotowości.
114  
W tych wymagających okolicznościach samo istnienie decyzji oraz środków i pro -
gramów wspierających jej wdrożenie nie wystarczy do zapewnienia optymalnej 
ochrony obywateli przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowia 
w UE. Ponadto decyzja jest unijnym aktem prawnym i aby mogły zostać spełnio -
ne jej cele, jej przepisy muszą być stosowane skutecznie i konsekwentnie przez 
wszystkie zaangażowane podmioty. Z tego względu Trybunał sprawdził, czy 
unijne ramy ochrony obywateli przed poważnymi transgranicznymi zagrożenia -
mi zdrowia zostały odpowiednio wdrożone. Skupił się przy tym na skutecznym 
wdrożeniu innowacyjnych i  wcześniej istniejących obszarów decyzji (pkt 7–9). 
Trybunał zajął się także kwestią tego, czy unijne programy w dziedzinie zdrowia 
faktycznie przyczyniają się do ochrony obywateli przed zagrożeniami zdrowia 
i czy prowadzona przez Komisję wewnętrzna koordynacja finansowania bezpie -
czeństwa zdrowotnego i zarządzania kryzysowego w dziedzinie zdrowia publicz -
nego jest odpowiednia (pkt 15 i 17).
48 Wnioski i  zalecenia 
115  
Doszedł do ogólnego wniosku, że decyzja nr 1082/2013/UE w sprawie poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia stanowi istotny krok na drodze do skutecz -
niejszego reagowania na tego rodzaju zagrożenia w UE. Na wdrażanie decyzji 
i związanych z nią ram unijnych mają jednak wpływ istotne niedociągnięcia na 
poziomie państw członkowskich i Komisji. Jako że charakter i skala przyszłych 
zagrożeń są nieznane i mogą ewoluować, należy w większym stopniu zająć się 
kwestią tych niedociągnięć na szczeblu unijnym i zadbać o to, aby Unia mogła 
w pełni korzystać z ustanowionych mechanizmów.
116  
Trybunał stwierdził, że wdrożenie i rozwój innowacji wprowadzonych decyzją 
w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia (pkt 21) od czasu jej 
wejścia w życie w grudniu 2013 r. zostały zahamowane przez opóźnienia, które 
potencjalnie zmniejszyły skuteczność tych innowacji. Zgodnie z wymogami decy -
zji rozpoczęto konsultacje między państwami członkowskimi a Komisją w spra -
wie planowania gotowości i  reagowania na poważne transgraniczne zagrożenia 
zdrowia. Procedury pozyskiwania i wymiany odpowiednich informacji w celu 
lep szego koordynowania działań związanych z gotowością nie są jednak jeszcze 
wystarczająco solidne i nie przyniosły jak dotąd wyraźnych rezultatów (pkt 22–29). 
Jeśli chodzi o prowadzony przez Komisję pomiar wyników wdrażania działań 
w obszarze polityki dotyczącym transgranicznych zagrożeń zdrowia, Trybunał 
uznał, że kluczowe elementy celu szczegółowego i wskaźnika Komisji nie zostały 
jasno określone ani uzgodnione z państwami członkowskimi, tak aby wszystkie 
zainteresowane strony dążyły do tych samych celów (pkt 30–34).
117  
Trybunał stwierdził również, że rola ECDC w odniesieniu do ogólnej gotowości 
nie została wystarczająco określona, co może ograniczyć jego zdolność do odpo -
wiedniego planowania zadań z tym związanych w ujęciu długoterminowym lub 
skutecznego reagowania na wnioski o pomoc (pkt 35–39). Państwa członkowskie 
natomiast w niewystarczającym stopniu reagowały na potrzebę przyspieszenia 
zamówienia wspólnego na szczepionkę przeciwko grypie pandemicznej (pkt 40–43), 
a UE nie dysponuje mechanizmem reagowania na pilne zapotrzebowanie na 
medyczne środki zapobiegawcze (pkt 42). Ponadto prace i rola HSC okazały się 
bardzo ważne, jednak stoją przed nim pewne wyzwania strategiczne i operacyj -
ne, z którymi należy się uporać, aby móc w pełni wykorzystać jego silny mandat 
(pkt 44–52) i, co za tym idzie, zapewnić jak najwyższy poziom ochrony przed 
zagrożeniami zdrowia w UE. Dotyczy to również zapewnienia, by zasady koor -
dynacji reagowania ustanowione w  odnośnej decyzji były faktycznie stosowane 
(pkt 53–55).
49 Wnioski i  zalecenia 
118  
Należy przyspieszyć rozwój i wdrażanie innowacji wprowadzonych decyzją 
nr 1082/2013/UE oraz uporać się z pozostałymi wyzwaniami operacyjnymi i stra -
tegicznymi stojącymi przed HSC. Wymaga to osiągnięcia przez państwa człon -
kowskie i Komisję głębszego porozumienia co do celów i wspólnych priorytetów 
działań z zakresu wzmocnionej koordynacji i wymiany informacji realizowanych 
zgodnie z tą decyzją, szczególnie w dziedzinie planowania gotowości, wspólnych 
zamówień i organizowania prac HSC w ujęciu długoterminowym. Jeśli chodzi 
o planowanie gotowości i reagowania, dodatkowym wyzwaniem jest uwzględ -
nianie zmian zachodzących w szerszym kontekście międzynarodowym, jak 
przedstawiono w ramce nr 3  i załączniku I .
Zalecenie 1
Aby przyspieszyć rozwój i wdrażanie innowacji wprowadzonych decyzją w spra -
wie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia oraz uporać się z pozostałymi 
wyzwaniami operacyjnymi i strategicznymi stojącymi przed HSC:
a) Komisja powinna zaproponować HSC  opracowanie strategicznego planu 
działania na rzecz wdrożenia i rozwinięcia tej decyzji. Decyzja nie wymaga 
ustanowienia wartości docelowych i wskaźników, jednak plan powinien 
odzwierciedlać wspólne priorytety, szczególnie koordynację planowania go -
towości, aby ułatwić porozumienie co do tego, jak osiągnąć wyraźniejsze re -
zultaty do roku 2020. Prace w tym obszarze powinny uwzględniać stosowne 
inicjatywy międzynarodowe, które w szczególności wymagają zastosowania 
oceny wzajemnej lub mechanizmów oceny zewnętrznej. W miarę możliwości 
prace te powinny również uwzględniać już opracowane wytyczne dotyczące 
gotowości na szczeblu UE;
b) Komisja powinna zapewnić, aby wnioski wyciągnięte z pierwszego cyklu 
sprawozdawczego w zakresie planowania gotowości zostały zastosowane 
w następnej rundzie sprawozdawczej w 2017 r. i ulepszyć sprawozdawczość 
na temat wyników wdrożenia decyzji do roku 2020. Powinna zapewnić, aby 
przedstawiane dane na temat postępów były prawidłowe i w stosownych 
przypadkach oparte na metodyce uzgodnionej z państwami członkowskimi;
c) Komisja, we współpracy z  państwami członkowskimi , powinna ustalić, 
jak najlepiej wykorzystać grupy robocze HSC, i zapewnić, aby ich prace były 
odpowiednio ustrukturyzowane wokół kwestii technicznych i  służyły jako 
wkład w działania HSC. Ustanowione już grupy robocze muszą od 2017 r. 
stosować się do zakresów swoich uprawnień i zapewnić osiągnięcie zakłada -
nych rezultatów w oparciu o roczne plany prac i jasno określone cele. Doty -
czy to również grupy roboczej HSC ds. gotowości i jej prac nad stworzeniem 
unijnego mechanizmu wychodzenia naprzeciw pilnemu zapotrzebowaniu na 
medyczne środki zapobiegawcze;
d) Komisja i  państwa członkowskie  muszą zapewnić, aby ich prace nad wspól -
nym zamówieniem na szczepionkę przeciwko grypie pandemicznej nabrały 
tempa i jak najszybciej przyniosły rezultaty.
50 Wnioski i  zalecenia 
119  
Jeśli chodzi o skuteczne wdrożenie istniejących systemów wczesnego ostrzega -
nia i reagowania oraz nadzoru epidemiologicznego (pkt 56), dla których decyzja 
w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia stanowi podstawę 
prawną, Trybunał stwierdził, że systemy te funkcjonują od lat i że zainteresowa -
ne strony powszechnie doceniają ich ważną rolę na szczeblu unijnym. Niemniej 
jednak Trybunał uznał, że można wprowadzić pewne ulepszenia do systemu 
wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS) i do związanych z nim procedur 
i procesów w zakresie orientacji sytuacyjnej i zarządzania incydentami oraz 
organizowania społeczności użytkowników EWRS (pkt 57–68). Co więcej, zaktu -
alizowane unijne podejście do wczesnego ostrzegania i reagowania na poważne 
zagrożenia chemiczne lub środowiskowe nie zostało jeszcze przetestowane 
(pkt 69–73). Ponadto system nadzoru epidemiologicznego na ogół działa dobrze, 
ale ECDC i państwa członkowskie muszą dołożyć starań, by zapewnić jak najwięk -
szą porównywalność i jak najwyższą jakość danych z nadzoru (pkt 74–77).
Zalecenie 2
Aby w większym stopniu usprawnić EWRS i opracować bardziej zintegrowane 
rozwiązania w zakresie powiązanych procedur zarządzania ryzykiem, Komisja we 
współpracy z  państwami członkowskimi i  ECDC  powinna:
a) przeanalizować i zaproponować w 2017 r. możliwości zmodernizowania i roz -
szerzenia EWRS. Powinna przy tym uwzględnić zintegrowane lub uzupełnia -
jące możliwości zapewnienia orientacji sytuacyjnej i zarządzania incydentami 
w przypadku poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia;
b) regularnie gromadzić informacje zwrotne od użytkowników na temat zinte -
growanych rozwiązań w zakresie zarządzania ryzykiem oraz funkcjonowania 
i rozwoju EWRS.
120  
Jeśli chodzi o cele programu w dziedzinie zdrowia dotyczące ochrony obywateli 
przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowia (pkt 78), Trybunał 
stwierdził, że w jego funkcjonowaniu wystąpiły uchybienia. Większość spośród 
skontrolowanych działań dotyczących zagrożeń zdrowia realizowanych w ramach 
drugiego programu w dziedzinie zdrowia (na lata 2008–2013) dała wprawdzie 
uzgodnione wyniki, ale nie przyniosła trwałych rezultatów (pkt 79–88), co zmniej -
sza wkład tych działań w osiągnięcie celu polegającego na ochronie obywateli 
przed zagrożeniami zdrowia. Chociaż nie jest to nowe ustalenie, pokazuje ono, 
że Komisja musi w porozumieniu z zainteresowanymi stronami podjąć dodatko -
we działania, aby poprawić wyniki w tym zakresie. Ponadto Trybunał stwierdził 
niedociągnięcia w pomiarze realizacji celu dotyczącego zagrożeń zdrowia za po -
mocą odnośnego wskaźnika w ramach trzeciego programu w dziedzinie zdrowia 
oraz stosunkowo niski poziom wydatków na ten cel w latach 2014–2016. Sugeruje 
to, że znalezienie wystarczającej liczby działań w dziedzinie polityki zdrowotnej 
w ramach tego celu, tak aby zapewnić wniesienie rzeczywistego wkładu w jego 
osiągnięcie do 2020 r., nastręcza trudności (pkt 89–94).
51 Wnioski i  zalecenia 
Zalecenie 3
Aby wyeliminować najpoważniejsze niedociągnięcia stwierdzone w funkcjono -
waniu programu w dziedzinie zdrowia w odniesieniu do przeciwdziałania zagro -
żeniom zdrowia, Komisja powinna :
a) przeanalizować i zaproponować w 2017 r. możliwości zapewnienia większej 
trwałości rezultatów działań dotyczących zagrożeń zdrowia, finansowanych 
w ramach programu w dziedzinie zdrowia w okresie do 2020 r. Możliwości 
te powinny uwzględniać precyzyjniejsze określanie potrzeb i  znaczenia dla 
polityki zdrowotnej w trakcie planowania działań, jak również głębszą współ -
pracę między DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności a Chafea podczas 
analizowania znaczenia bieżących i  niedawno ukończonych działań dla odno -
śnej polityki w celu określenia, w jaki sposób można wspierać wykorzystywa -
nie rezultatów o wysokiej jakości (zob. także zalecenie 4);
b) określić i uzgodnić w porozumieniu z państwami członkowskimi przejrzystą 
metodykę gromadzenia informacji na temat wyników, które są niezbędne do 
informowania o postępach w okresie do roku 2020 r. w ramach szczegółowe -
go wskaźnika dotyczącego zagrożeń zdrowia w trzecim programie w dziedzi -
nie zdrowia (zob. też zalecenie 1);
c) jasno określić w 2017 r., w odniesieniu do pozostałych lat programu w dzie -
dzinie zdrowia do 2020 r., które priorytety celu ochrony obywateli przed 
poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowia dają możliwość sfinan -
sowania działań mających znaczenie dla polityki zdrowotnej w okresie do 
2020 r. (zob. zalecenie 3a)).
121  
Ponadto, mimo szerokiej gamy dostępnych mechanizmów koordynacyjnych, kon -
trola wykazała szereg luk w sprawowanej przez Komisję koordynacji wewnętrznej 
różnych służb i programów z zakresu bezpieczeństwa zdrowotnego, mającej 
na celu zapewnienie pełnego wykorzystania potencjalnych synergii. W kontek -
ście dużych kwot finansowania unijnego pochodzących z różnych programów 
tematycznych oraz faktu, że we wdrażanie tych programów zaangażowanych 
jest szereg służb Komisji, co wymaga złożonych działań komunikacyjnych między 
służbami Komisji, krajowymi decydentami, użytkownikami końcowymi i  innymi 
zainteresowanymi stronami, wciąż istnieją możliwości ustanowienia systemu 
koordynacji w większym stopniu zorientowanego na politykę i lepiej ustruktu -
ryzowanego (pkt 96–102). Trybunał stwierdził również, że należy dołożyć starań, 
by porozumienia o współpracy między strukturami zarządzania kryzysowego 
w Komisji były w pełni funkcjonalne (pkt 103–106), oraz że w sposobie, w jaki DG 
ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności zarządza instrumentem operacyjnym 
w nadzwyczajnych sytuacjach w dziedzinie zdrowia wystąpiły niedociągnięcia, 
które mogą zakłócić jego funkcjonowanie podczas reagowania na przyszłe sytu -
acje kryzysowe dotyczące zdrowia w UE (pkt 107–111).
52 Wnioski i  zalecenia 
Zalecenie 4
Aby usunąć luki w sprawowanej przez Komisję wewnętrznej koordynacji działań 
dotyczących bezpieczeństwa zdrowotnego i zarządzania kryzysowego w dziedzi -
nie zdrowia publicznego, a także aby ulepszyć koncepcję jej instrumentu opera -
cyjnego w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych:
a) Komisja  powinna od 2017  r. określić lepiej ustrukturyzowane, szczegółowe 
podejście do koordynacji między DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywno -
ści a innymi służbami Komisji wykonującymi działania istotne dla bezpie -
czeństwa zdrowotnego, co obejmuje sporządzanie projektów poprzednich, 
bieżących i przyszłych działań. Powinno to umożliwić identyfikację poten -
cjalnych synergii i wzmocnić współpracę dotyczącą wspólnych kwestii, takich 
jak ograniczone wykorzystanie produktów uzyskanych dzięki działaniom 
współfinansowanym przez UE oraz umożliwienie zainteresowanym stronom 
ukierunkowanie w większym stopniu na decydentów;
b) Komisja powinna niezwłocznie podjąć działania w  celu wdrożenia protokołu 
ustaleń dotyczącego struktur zarządzania kryzysowego między DG ds. Zdro -
wia i Bezpieczeństwa Żywności, DG ds. Migracji i Spraw Wewnętrznych i DG 
ds. Europejskiej Ochrony Ludności i Pomocy Humanitarnej. Powinny one 
obejmować organizowanie wspólnych działań dotyczących zdobytych do -
świadczeń oraz wzajemnych szkoleń z zakresu stosownych obszarów polityki 
i systemów, a także wprowadzenie obowiązujących procedur działania;
c) Komisja powinna niezwłocznie dokonać przeglądu instrumentu operacyj -
nego w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych i zapewnić, aby był on 
aktualizowany na podstawie wniosków wyciąganych z kryzysu wywołanego 
wirusem Ebola i zakrojonych na szeroką skalę ćwiczeń na szczeblu UE. Powin -
na też zadbać o wprowadzenie monitorowanego na bieżąco planu szkoleń 
dla wszystkich odpowiednich pracowników potencjalnie zaangażowanych 
w działanie instrumentu oraz w miarę możliwości prowadzić wymianę opinii 
z ECDC oraz DG ds. Europejskiej Ochrony Ludności i Pomocy Humanitarnej, 
w szczególności w zakresie koncepcji wytycznych na temat zarządzania kry -
zysowego lub struktur z  nim związanych.
Niniejsze sprawozdanie specjalne zostało przyjęte przez Izbę I, której 
przewodniczył Phil WYNN OWEN, członek Trybunału Obrachunkowego 
w Luksemburgu, na posiedzeniu w dniu 5 października 2016 r.
 W imieniu Trybunału Obrachunkowego
 Klaus-Heiner LEHNE
 Prezes

53
 Załączniki
Planowanie gotowości i  reagowania w  kontekście międzynarodowym
Międzynarodowe przepisy zdrowotne (2005) (IHR 2005)
1. Międzynarodowe przepisy zdrowotne (1969) Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zostały w pełni zmo -
dyfikowane i zastąpione IHR (2005), które weszły w życie w 2007 r. Celem IHR jest „jest zapobieganie przy -
padkom rozprzestrzeniania się choroby na skalę międzynarodową, ochrona przed pojawianiem się takich 
przypadków, ich zwalczanie i zapewnienie reagowania systemu zdrowia publicznego na takie przypadki 
w sposób proporcjonalny i ograniczający się do zagrożeń dla zdrowia publicznego oraz w sposób, który 
powoli uniknąć niepotrzebnych zakłóceń w międzynarodowym ruchu i handlu”1  . IHR (2005) wymagają, aby 
państwa-strony zgłaszały WHO wszelkie zdarzenia, które mogą stanowić stan zagrożenia zdrowia publicz -
nego o zasięgu międzynarodowym, niezależnie od ich pochodzenia. Wymagają również, by państwa te 
rozwijały, wzmacniały i utrzymywały podstawowe zdolności służące zdrowiu publicznemu z zakresu nad -
zoru i reagowania, z wykorzystaniem istniejących zasobów krajowych, takich jak krajowe plany gotowości 
na wypadek pandemii grypy. IHR mają ponadto na celu zmniejszenie ryzyka rozprzestrzenienia się choroby 
przez lotniska i porty międzynarodowe oraz przez lądowe przejścia graniczne oraz wymagają ustanowienia 
krajowych punktów centralnych i  punktów centralnych IHR WHO dla potrzeb pilnej komunikacji.
2. IHR (2005) nie określają żadnego mechanizmu egzekwowania przepisów na wypadek, gdyby któreś 
państwo ich nie przestrzegało. WHO monitoruje wdrażanie IHR oraz wydaje i aktualizuje odpowiednie 
wytyczne. Jej zespoły ekspertów i komitety ds. przeglądu dokonują także przeglądów skuteczności IHR 
w sytuacjach nadzwyczajnych, tak jak miało to miejsce na przykład po epidemii wywołanej wirusem Ebola 
(dodatkowe informacje – zob. ramka  3 w sprawozdaniu).
Stany zagrożenia zdrowia publicznego o  zasięgu międzynarodowym (PHEIC)
3. Zgodnie z IHR stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym dotyczy nadzwyczajne -
go zdarzenia w dziedzinie zdrowia publicznego, który stanowi zagrożenie zdrowia publicznego dla innych 
państw z uwagi na międzynarodowe rozprzestrzenianie się choroby i potencjalnie wymaga skoordynowanej 
reakcji międzynarodowej. Stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym ogłaszany jest 
przez dyrektora generalnego WHO w oparciu o zalecenie Komitetu ds. Sytuacji Nadzwyczajnych. W przy -
padku jego ogłoszenia WHO zobowiązana jest zareagować na to zagrożenie w czasie rzeczywistym. Dyrek -
tor generalny WHO przy wsparciu Komitetu ds. Sytuacji Nadzwyczajnych opracowuje i zaleca zasadnicze 
środki w zakresie zdrowia, które państwa-strony mają wdrożyć.
IHR a UE
4. Wszystkie państwa członkowskie UE są państwami-stronami WHO i zdają WHO relację z wdrażania IHR np. 
za pomocą kwestionariuszy i samodzielnych ocen. Sama UE nie jest członkiem WHO, a zatem nie jest też 
stroną IHR. W IHR uznaje się jednak potencjalną rolę UE jako „regionalnej organizacji integracji gospodar -
czej” i przepisy te stanowią, że „bez uszczerbku dla swoich zobowiązań wynikających z niniejszych przepi -
sów, państwa-strony, które są członkami regionalnej organizacji integracji gospodarczej, we wzajemnych 
stosunkach stosują wspólne zasady obowiązujące w tej regionalnej organizacji integracji gospodarczej”. 
Komisja i ECDC koordynują swoje działania z WHO na szczeblu politycznym2 i technicznym, również w  zakre -
sie wymiany informacji dla potrzeb informowania o ryzyku oraz przyznawania praw odczytu w niektórych 
systemach ostrzegania (takich jak system WHO służący informowaniu o zdarzeniach oraz unijny EWRS). 
Decyzja nr 1082/2013/UE wprowadziła też innowację, którą jest ogłaszanie przez Komisję sytuacji nadzwy -
czajnej w dziedzinie zdrowia publicznego, jednak różni się ono znacznie od ogłaszania stanu zagrożenia 
zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym przez dyrektora generalnego WHO (zob. ramka  A).Załącznik I
1 Międzynarodowe przepisy zdrowotne (2005), druga edycja, Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) 2008.
2 Zob. np. wspólna deklaracja z 2010 r. (deklaracja moskiewska) określająca współpracę między WHO a Komisją, a także stosowne aktualizacje na 
publicznej stronie internetowej DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności. ECDC i WHO zawarły też porozumienie administracyjne.
54 Załączniki Załącznik IRamka A – Ogłoszenie stanu zagrożenia zdrowia publicznego w UE
Jak wyjaśniono powyżej, termin „stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym” został 
zdefiniowany w Międzynarodowych przepisach zdrowotnych (IHR) jako „nadzwyczajne zdarzenie, które jest 
określane zgodnie z  niniejszymi przepisami jako stanowiące zagrożenie dla zdrowia publicznego innych 
państw poprzez rozprzestrzenianie się choroby na skalę międzynarodową; ewentualnie wymagające sko -
ordynowanej interwencji międzynarodowej”. Odpowiedzialność za ustalenie, czy dane zdarzenie mieści się 
w tej kategorii, spoczywa na dyrektorze generalnym WHO i wymaga zwołania posiedzenia komitetu eksper -
tów – Komitetu IHR ds. Sytuacji Nadzwyczajnych.
Jednym z nowych elementów wprowadzonych w decyzji nr 1082/2013/UE jest fakt, że Komisja może teraz 
również ogłosić sytuację nadzwyczajną w dziedzinie zdrowia publicznego w UE. Art. 12 stanowi, że „Komisja 
może uznać sytuację nadzwyczajną w dziedzinie zdrowia publicznego w odniesieniu do: a) epidemii grypy 
ludzkiej uważanych za mające potencjał pandemiczny, w przypadku gdy dyrektor generalny WHO został 
poinformowany, lecz nie wydał jeszcze decyzji stwierdzającej pandemię grypy zgodnie z mającymi zastoso -
wanie przepisami WHO; lub b) przypadków innych niż te, o których mowa w lit. a), w przypadku gdy dyrek -
tor generalny WHO został poinformowany, lecz nie wydał jeszcze decyzji stwierdzającej zgodnie z między -
narodowymi przepisami zdrowotnymi sytuację nadzwyczajną w dziedzinie zdrowia publicznego o zasięgu 
międzynarodowym; oraz gdy:
(i) przedmiotowe poważne transgraniczne zagrożenie zdrowia stanowi zagrożenie dla zdrowia publiczne -
go na poziomie Unii;
(ii) potrzeby medyczne związane z tym zagrożeniem nie zostały zaspokojone, co oznacza, że w Unii nie 
została dopuszczona zadowalająca metoda diagnostyki, profilaktyki lub leczenia lub  – nawet jeśli taka 
metoda istnieje – dopuszczenie produktu leczniczego przyniosłoby jednak większą korzyść terapeu -
tyczną osobom dotkniętym tym zagrożeniem”.
W art. 13 stwierdza się również, że wyłącznym skutkiem prawnym uznania sytuacji nadzwyczajnej zgodnie 
z art. 12 jest umożliwienie stosowania art. 2 pkt 2 rozporządzenia (WE) nr 507/20063 lub w  przypadku gdy 
uznanie to dotyczy konkretnie epidemii grypy ludzkiej uznanej za mającą potencjał pandemii, umożliwienie 
stosowania art. 21 rozporządzenia (WE) nr 1234/20084. Oznacza to, że celem ogłoszenia sytuacji nadzwyczaj -
nej w myśl art. 12 decyzji nr 1082/2013/UE jest jedynie zatwierdzenie w trybie przyspieszonym medycznych 
środków zapobiegawczych w związku z pandemią i wdrożenie przepisów farmaceutycznych. Stosowanie 
tego środka jest dużo bardziej ograniczone w stosunku do ogłoszenia przez WHO stanu zagrożenia zdrowia 
publicznego o zasięgu międzynarodowym, chociaż mogą wystąpić sytuacje, w których poważne transgra -
niczne zagrożenie zdrowia, niezależnie od jego potencjalnego pochodzenia, dotyka konkretnie UE, a nieko -
niecznie szerszej społeczności globalnej, za którą odpowiada WHO. Oznacza to też, że nie ma ogólnounijnej 
skali stanów alarmowych (np. powiązanej z  regulaminem Komitetu ds. Bezpieczeństwa Zdrowia), które 
uruchamiałyby działania i zdolności dotyczące reagowania zgodnie z zakresem stosowania decyzji lub aby 
zapewnić uruchomienie mechanizmu szybkiego reagowania lub finansowania.
3 Rozporządzenie Komisji (WE) nr 507/2006 z dnia 29 marca 2006 r. w sprawie warunkowego dopuszczenia do obrotu produktów leczniczych 
stosowanych u ludzi wchodzących w zakres rozporządzenia (WE) nr 726/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 92 z 30.3.2006, s. 6).
4 Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1234/2008 z dnia 24 listopada 2008 r. dotyczące badania zmian w warunkach pozwoleń na dopuszczenie do 
obrotu dla produktów leczniczych stosowanych u ludzi i weterynaryjnych produktów leczniczych (Dz.U. L 334 z 12.12.2008, s. 7).
55 Załączniki 
Międzynarodowe inicjatywy w  zakresie planowania gotowości i  przejrzystości
5. Istnieje kilka innych inicjatyw międzynarodowych wychodzących naprzeciw potrzebie usprawnienia plano -
wania gotowości i zwiększenia przejrzystości. Inicjatywy te obejmują przede wszystkim globalną agendę 
na rzecz bezpieczeństwa zdrowotnego5 dla potrzeb przeprowadzania ocen wzajemnych6, wsparcie dla tych 
działań7 ze strony grupy G-7 i globalnej inicjatywy na rzecz bezpieczeństwa zdrowotnego8, a także wizyty 
krajowe ECDC odbywające się na zasadzie dobrowolnej, podczas których poruszane są też kwestie goto -
wości9  . Sprawozdanie z konferencji10 zatytułowanej: „Wnioski w zakresie zdrowia publicznego wyciągnięte 
z epidemii wirusa Ebola w Afryce Zachodniej – jak poprawić gotowość i reagowanie w UE w przypadku przy -
szłych epidemii”, które zostało wykorzystane w konkluzjach Rady z grudnia 2015 r., zawierało następujące 
zalecenie: „Mechanizm wzajemnych ocen mógłby pomóc państwom członkowskim udoskonalić ich krajowe 
plany gotowości z uwzględnieniem wcześniejszych i bieżących inicjatyw na rzecz niezależnych ocen krajów 
na szczeblu globalnym i  regionalnym”.Załącznik I
5 „Globalna agenda na rzecz bezpieczeństwa zdrowotnego (GHSA) została zapoczątkowana w lutym 2014 r. i stanowi powiększające się partnerstwo, 
w którym uczestniczy niemal 50 krajów, organizacji międzynarodowych i podmiotów pozarządowych i które pomaga w budowaniu zdolności 
krajów do wspomagania tworzenia bezpiecznego świata chronionego przed zagrożeniami ze strony chorób zakaźnych oraz w podniesieniu 
bezpieczeństwa zdrowotnego do rangi krajowego i  globalnego priorytetu. GHSA stosuje podejście wielostronne i  wielosektorowe służące 
wzmocnieniu globalnych i krajowych zdolności do zapobiegania zagrożeniom spowodowanym chorobami zakaźnymi ludzi i zwierząt 
pojawiającym się w sposób naturalny lub przypadkowy albo wywołanym celowo, ich wykrywania i reagowania na nie”. https://ghsagenda.org .
6 „Samodzielna ocena oraz ocena zewnętrzna przeprowadzona przez zespół ekspertów z innych krajów GHSA. Ten model ocen wzajemnych 
zapewnia obiektywne podejście i  ułatwia transgraniczną wymianę wiedzy. Ocenę zewnętrzną GHSA należy przeprowadzić co najmniej dwa razy 
dla każdego kraju – pierwszy raz, aby dokonać pomiaru referencyjnego, a drugi raz, żeby sprawdzić, jakich dokonano postępów”. Państwa 
członkowskie UE, które uczestniczyły już w tej ocenie i dla których opublikowano sprawozdanie, to Portugalia i Zjednoczone Królestwo.
7 „Aby nie dopuścić do tego, by przyszłe epidemie rozwinęły się w stany zagrożenia zdrowia publicznego na dużą skalę, liderzy grupy G-7 
postanowili w ciągu najbliższych pięciu lat udzielić co najmniej 60 krajom, w tym krajom Afryki Zachodniej, pomocy we wdrażaniu IHR, również za 
pośrednictwem globalnej agendy na rzecz bezpieczeństwa zdrowotnego (GHSA) oraz jej wspólnych celów, a także innych inicjatyw 
wielostronnych”. Deklaracja ministrów zdrowia państw grupy G-7, 8–9 października 2015 r., Berlin.
8 „Globalna inicjatywa na rzecz bezpieczeństwa zdrowotnego to nieformalne, międzynarodowe partnerstwo krajów o podobnych zapatrywaniach, 
służące wzmocnieniu na szczeblu globalnym gotowości w dziedzinie zdrowia i reagowania na zagrożenia biologiczne, chemiczne, radiologiczne 
i jądrowe (CBRN) oraz na grypę pandemiczną. Inicjatywa ta została zapoczątkowana w listopadzie 2001 r. przez Kanadę, Unię Europejską, Francję, 
Niemcy, Włochy, Japonię, Meksyk, Zjednoczone Królestwo i Stany Zjednoczone. Światowa Organizacja Zdrowia pełni rolę eksperta-doradcy GHSI” 
(http://www.ghsi.ca/english/index.asp ).
9 Sprawozdanie techniczne ECDC, „Gotowość na wypadek sytuacji nadzwyczajnej związanej z wirusem Ebola – wnioski z wizyt w ramach ocen 
wzajemnych w Belgii, Portugalii i Rumunii”, czerwiec 2015.
10 Konferencja wysokiego szczebla zorganizowana przez DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności w dniach 12–14 października 2015 r. w Mondorf-
les-Bains, Luksemburg.
56 Załączniki 
Opis głównych zadań i zakresów odpowiedzialności w UE związanych z ochroną oby -
wateli przed poważnymi transgranicznych zagrożeniami zdrowia
Organy państw członkowskich ds. zdrowia publicznego
1. Organy państw członkowskich ds. zdrowia publicznego są odpowiedzialne za politykę dotyczącą zdrowia 
publicznego na szczeblu krajowym oraz za zajmowanie się zagrożeniami zdrowia publicznego. Między pań -
stwami członkowskich mogą istnieć różnice zakresu obowiązków dotyczących pewnych aspektów planowa -
nia gotowości i reagowania oraz wczesnego ostrzegania i reagowania. Mogą one mianowicie spoczywać na 
różnych organach publicznych, zależnie od organizacji ich władz, zagrożeń krajowych lub konkretnych oko -
liczności. Niektóre państwa członkowskie mogły dokonać decentralizacji części lub większości obowiązków 
dotyczących zdrowia publicznego, w tym obowiązków dotyczących planowania gotowości i reagowania. 
Państwa członkowskie UE są również członkami europejskiego oddziału WHO1 i są zobowiązane do wdraża -
nia Międzynarodowe przepisy zdrowotne (IHR), jak wyjaśniono w załączniku I .
2. Od czasu przyjęcia decyzji nr 1082/2013/UE państwa członkowskie mają też obowiązek dostarczania Komisji 
określonych informacji na temat planowania gotowości i reagowania. Zgodnie z decyzją nr 1082/2013/UE 
państwa członkowskie i Komisja mają obowiązek konsultować się ze sobą w ramach Komitetu ds. Bezpie -
czeństwa Zdrowia w celu rozwijania, wzmacniania i utrzymania swoich zdolności monitorowania poważ -
nych transgranicznych zagrożeń zdrowia, wczesnego ostrzegania w przypadku takich zagrożeń oraz oceny 
poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia i reagowania na nie. Konsultacje te służą wymianie dobrych 
praktyk i doświadczeń w zakresie planowania gotowości i reagowania, wspieraniu interoperacyjności krajo -
wego planowania gotowości, zajęciu się kwestią wielosektorowego wymiaru planowania gotowości i reago -
wania na szczeblu Unii oraz wspieraniu realizacji wymogów dotyczących podstawowych zdolności w zakre -
sie nadzoru i reagowania, jak wspomniano w IHR. Państwa członkowskie powołują także krajowe właściwe 
organy ds. nadzoru epidemiologicznego, które są odpowiedzialne za dostarczanie danych do europejskiego 
systemu nadzoru zgodnie z przepisami i wskazówkami UE oraz powoływanie krajowych punktów kontakto -
wych ds. EWRS w celu monitorowania EWRS i ostrzegania o zagrożeniach, zgodnie z przepisami ustanowio -
nymi w odnośnej decyzji.
Komisja Europejska – DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności
3. Komisja zapewnia prowadzenie sekretariatu i sprawowanie przewodnictwa w Komitecie ds. Bezpieczeństwa 
Zdrowia oraz koordynuje i obsługuje instrument operacyjny w nadzwyczajnych sytuacjach w dziedzinie 
zdrowia (HEOF). Zarządza też odpowiednimi systemami informatycznymi i koordynuje działania z innymi 
służbami i agencjami Komisji w zakresie kwestii przekrojowych w tej dziedzinie polityki oraz z odpowiedni -
mi organizacjami międzynarodowymi, np. WHO. Decyzja nr 1082/2013/UE w sprawie poważnych transgra -
nicznych zagrożeń zdrowia wyraźnie przewiduje, że Komisja (tj. DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności) 
zapewnia koordynację działań i  wymianę informacji między mechanizmami, strukturami i  działaniami, które 
są istotne dla planowania gotowości i reagowania na poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia, monito -
rowania ich, wczesnego ostrzegania o nich, oraz zwalczania takich zagrożeń. Komisja odpowiada również 
za zapewnienie unikania wszelkiego powielania działań lub wszelkich sprzeczności oraz za to, aby dostępne 
były odpowiednie zasoby dla wszystkich wymaganych i krytycznych zadań i funkcji.Załącznik II
1 W sumie 55 krajów podlegających Biuru Regionalnemu WHO dla Europy w Kopenhadze.
57 Załączniki 
Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC)
4. ECDC obsługuje i  koordynuje sieć nadzoru epidemiologicznego w  zakresie chorób zakaźnych i  oporności na 
środki przeciwdrobnoustrojowe oraz zakażeń związanych z opieką zdrowotną w zakresie chorób zakaźnych. 
Jest to agencja UE, której zadaniem jest rozpoznawanie, ocena i informowanie o aktualnych i pojawiających 
się zagrożeniach dla zdrowia ludzkiego stwarzanych przez choroby zakaźne. ECDC udostępnia również ser -
wery na użytek systemu wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS). EWRS to system internetowy łączący 
Komisję, organy ds. zdrowia publicznego w państwach członkowskich odpowiedzialne za środki kontroli 
chorób zakaźnych i ECDC. Państwa EOG (Islandia, Liechtenstein i Norwegia) są również podłączone do syste -
mu, a WHO ma w nim prawa odczytu.
5. Zgodnie z decyzją w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia ECDC zobowiązane jest 
zapewniać opinie naukowe i oceny ryzyka w zakresie zagrożeń zgłaszanych za pośrednictwem EWRS, 
szczególnie zagrożeń pochodzenia biologicznego lub nieznanego pochodzenia. Komisja może zwrócić 
się do innych agencji lub organów UE (np. komitetów naukowych) o przedstawienie ocen nagłego ryzyka, 
jeżeli obszar specjalizacji tych agencji lub organów bardziej pokrywa się z charakterem danego zagrożenia. 
Na wniosek Komisji i państw członkowskich ECDC dodatkowo pomaga im we wdrażaniu wymogów decy -
zji nr 1082/2013/UE w zakresie planowania gotowości. Roczny budżet ECDC obejmuje również programy 
dotyczące chorób. Są to programy wertykalne utworzone na potrzeby poszczególnych chorób, obejmujące 
również takie elementy, jak budowanie zdolności i informowanie o ryzyku. ECDC może zapewnić krajom lub 
organizacjom międzynarodowym, jak WHO, wsparcie z zakresu reagowania na epidemie, tak jak miało to 
miejsce w czasie epidemii eboli. ECDC prowadzi Centrum Działań w Sytuacjach Nadzwyczajnych na podsta -
wie podręcznika dotyczącego sytuacji nadzwyczajnych w dziedzinie zdrowia publicznego. Obecne podej -
ście ECDC zakłada skupianie się na wszystkich zagrożeniach (tj. nie tylko zagrożeniach zdrowia wynikają -
cych z chorób zakaźnych, ale także innego pochodzenia), zgodnie z celami IHR i decyzją nr 1082/2013/UE. 
Stanowi to rozszerzenie poprzedniego, tradycyjnego mandatu ECDC, który koncentrował się na chorobach 
zakaźnych i gotowości na wypadek pandemii.Załącznik II
58 Załączniki 
Przegląd współfinansowanych działań objętych kontrolą
Poniższa tabela zawiera wykaz najważniejszych elementów skontrolowanych działań, współfinansowanych 
w ramach celu dotyczącego zagrożeń zdrowia w drugim wspólnotowym programie działań w dziedzinie zdro -
wia na lata 2008–2013, objętych zarządzaniem Chafea lub DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności (w odnie -
sieniu do trzech elementów zamówienia):
Nr 
ref.Opis ogólnyInstrument 
finansowaniaWspółfinansowanie unijne 
w przeliczeniu na umowę 
o dofinansowanie
(w EUR)
1Opracowanie ogólnych ram szybkiej produkcji i oceny szczepionek na 
wypadek sytuacji nadzwyczajnejProjekt 2 116 023
2Optymalizacja testów i powiązań z opieką nad pacjentami z wirusem HIV 
w całej EuropieProjekt 1 429  984
3Sieć kontroli zagrożeń zdrowia publicznego i innego ryzyka związanego 
z ochroną biologiczną w regionie Morza Śródziemnego i BałkanówProjekt 900  000
4Badania przesiewowe w kierunku wirusowego zapalenia wątroby typu 
B i C u migrantów w Unii EuropejskiejProjekt 800  000
5 Analiza nadzoru syndromicznego, ocena pod kątem wytycznych dla Europy Projekt 798 814
6Strategie adaptacyjne w dziedzinie zdrowia publicznego w przypadku 
ekstremalnych zdarzeń pogodowychProjekt 750 000
7Upodmiotowienie społeczeństwa obywatelskiego i systemu zdrowia pu -
blicznego w walce z epidemią gruźlicy w grupach szczególnie wrażliwychProjekt 750 000
8Ocena racjonalności kosztowej europejskich strategii na rzecz ostrzegania 
o pandemiach grypy u ludzi i reagowania na nieProjekt 700 000
9Europejska sieć nadzoru i kontroli raka szyjki macicy w nowych państwach 
członkowskichProjekt 615 023
10 Propagowanie szczepień ochronnych dla pracowników służby zdrowia Projekt 604  000
11Skoordynowane działania w sektorze lotnictwa na rzecz kontroli zagrożeń 
zdrowia publicznegoProjekt 598 566
12 Propagowanie szczepień w społecznościach migrantów w Europie Projekt 548 680
13System ostrzegania, nadzoru i zgłaszania chemicznych zagrożeń zdrowia, 
faza IIIProjekt 497 760
14 Europejska sieć ostrzegania o zagrożeniach chemicznych Projekt 447 600
15Ćwiczenia z zakresu zapewnienia jakości i budowania kontaktów na rzecz 
wykrywania wysoce zaraźliwych patogenówWspólne działanie 3 316 326
16Ćwiczenie na szczeblu stanowiska dowodzenia dotyczące poważnych 
transgranicznych zagrożeń zdrowia z kategorii zagrożeń chemicznych 
i środowiskowychZamówienie / zamówienie 
publiczne na usługi458 989
17Zorganizowanie wraz z organami państw członkowskich ds. zdrowia 
publicznego dwóch regionalnych szkoleń poświęconych wdrożeniu nowej 
decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowiaZamówienie / zamówienie 
publiczne na usługi249 599
18System wczesnego ostrzegania i powiadamiania, Hedis, Nemo (mo -
nitorowanie mechanizmów wymiany informacji na rzecz zarządzania 
kryzysowego)Zamówienie / zamówienie 
publiczne na usługi1 588 500
19Europejski system laboratoriów referencyjnych w dziedzinie patogenów 
ludzkichZamówienie / zamówienie 
publiczne na usługi500 000
20Organizacja szkolenia personelu i prowadzenie ćwiczeń na szczeblu euro -
pejskim jako podstawowy element gotowościZamówienie / zamówienie 
publiczne na usługi333 646
Łącznie: 18 003  510Załącznik III
59 Załączniki 
W poniższej tabeli przedstawiono wykaz głównych elementów zbadanych działań współfinansowanych w ra -
mach siódmego programu ramowego w zakresie badań (7PR) na lata 2008–2013:
Nr ref. Ogólny cel wybranego działaniaFinansowane 
w ramach programu 
szczegółowego 7PROdpowiedzialna służba 
KomisjiWspółfinansowanie unijne
(w EUR)
1Prognozy rozwoju epidemii i  symulacje 
pandemiiERBN1ERCEA 684  000
2Platforma dla nowych i  powracających 
jednostek chorób zakaźnychZdrowie RTD 11 909 560
3Kontrola zakażeń w lotnictwie –od 
skutecznej kwarantanny do protokołów 
sterylizowania/odkażania kabiny samolotuLudzie REA 100 000
4Opracowanie opartego na dowodach pa -
kietu środków dla pracowników i agencji 
służby zdrowia w całej Europie w zakresie 
zachowania i komunikacji w przypadku 
poważnych epidemiiZdrowie RTD 1 999  607
5Rola przedsiębiorstw farmaceutycznych 
w formułowaniu i wdrażaniu polityki na 
rzecz bezpieczeństwa zdrowotnegoERBN ERCEA 1 197 694
6Przekształcenie europejskiej reakcji na 
przyszłe poważne epidemie i pandemie 
dzięki zapewnieniu infrastruktury, koor -
dynacji i integracji istniejących sieci badań 
klinicznychZdrowie RTD 23 992 375
7Stworzenie zintegrowanego zestawu 
narzędzi pomagającego organizacjom 
transportującym pomoc i odpowiednim 
podmiotom w ważnych węzłach transpor -
towych w rozwinięciu ich aktualnych pla -
nów gotowości i reagowania na wypadek 
pandemii i pojawienia się niebezpiecznych 
patogenówSEC2HOME 3 142 004
8Interoperacyjność i gotowość europejskich 
służb zdrowia na wypadek śmiertelnych 
zagrożeń, takich jak pandemie i poważne 
ataki terrorystyczneSEC REA 2 789 940
9Zwiększenie gotowości na wypadek 
dużych i  transgranicznych katastrof 
dotykających europejskie społeczności 
i społeczeństwaSEC REA 999 084
10Skuteczne reagowanie na wyzwania 
naukowe i społeczne dotyczące pande -
mii i powiązanego z nimi zarządzania 
kryzysowego. Opracowanie zintegrowanej 
i transdyscyplinarnej strategii.SiS3RTD 3 939 880
Łącznie: 50 754 144
1 Europejska Rada ds. Badań Naukowych.
2 Program na rzecz bezpieczeństwa.
3 Nauka w społeczeństwach.Załącznik III
60 Odpowiedzi  
Komisji
Streszczenie
III
Decyzja w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia jest oparta na art. 168 Traktatu, który to arty -
kuł dotyczy zdrowia publicznego.
V
Komisja i państwa członkowskie prowadzą działania w celu ustanowienia infrastruktury, która jest konieczna do 
pełnego i skutecznego wykonania decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia. Jest to 
złożona kwestia. Chociaż stwierdzono, że wystąpiły opóźnienia np. w przyjęciu niektórych aktów wykonawczych, 
problem tych opóźnień został rozwiązany i nie osłabił w znaczący sposób skuteczności reakcji UE na transgraniczne 
zagrożenia dla zdrowia. Obowiązki zarówno państw członkowskich, jak i Komisji są wyraźnie określone w decyzji 
nr 1082/2013.
VI
Opóźnienia w wykonaniu decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia odzwierciedlają 
złożoność sytuacji zagrożeń dla zdrowia lub „złożoność przedmiotowej kwestii”. Jak określono w szczegółowych 
uwagach poniżej, poczyniono istotne postępy w opracowywaniu pozostałych aktów wykonawczych oraz w przy -
spieszeniu prac nad medycznymi środkami zapobiegawczymi. Obecnie mechanizm zamówień wspólnych jest już 
w pełni funkcjonalny. Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia jest w pełni operacyjny; Komisja omówi uwagi Trybunału 
z państwami członkowskimi w ramach Komitetu.
VII
Komisja uważa, że mimo aktualizacji technicznych systemu, których dokonywano na przestrzeni czasu, pożądana 
jest modernizacja systemu. Komisja pracuje obecnie wraz z ECDC nad modernizacją systemu EWRS.
IX
Komisja uważa, że służby Komisji zajmujące się różnymi aspektami bezpieczeństwa zdrowotnego są dobrze sko -
ordynowane oraz że podejmowane są działania w  odpowiedzi na poszczególne uwagi zgłoszone przez Trybunał. 
W 2016 r. DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności podjęła istotne kroki, aby poprawić funkcjonowanie instru -
mentu operacyjnego w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych.
X
(i)
Komisja przyjmuje zalecenie 1 i zgadza się z nim w zakresie, w jakim dotyczy ono jej roli w Komitecie ds. Bezpie -
czeństwa Zdrowia (HSC) i mechanizmie zamówień wspólnych. Komisja omówi te kwestie w ramach HSC.
(ii)
Komisja przyjmuje zalecenie 2. Komisja pracuje obecnie wraz z ECDC nad modernizacją systemu EWRS oraz omówi 
z państwami członkowskimi kwestię tego, w jaki sposób informacje zwrotne od użytkowników mogą poprawić 
funkcjonowanie systemu.
Odpowiedzi Komisji 61
(iii)
Komisja przyjmuje zalecenia 3 lit. a) i c) oraz częściowo zalecenie 3 lit. b).
Komisja przyznaje, że chociaż w ostatnich latach poczyniono znaczne postępy, trwałość rezultatów nadal pozostaje 
nierozwiązaną kwestią. Stale wprowadzane są ulepszenia, szczególnie w ramach planu działań ustanowionego 
przez Komisję po przeprowadzeniu oceny ex post  drugiego programu w  dziedzinie zdrowia.
(iv) 
Komisja częściowo przyjmuje zalecenie 4 lit. a) i przyjmuje zalecenia 4 lit. b) i c). Odpowiednie służby Komisji należy -
cie ze sobą współpracują oraz prowadzą rozmowy w celu pogłębienia koordynacji działań.
Komisja uważa, że struktura instrumentu operacyjnego w  nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych jest stabilna 
oraz określa role i stany alarmowe. Od czerwca 2016 r. Komisja opracowała program szkolenia ustawicznego, aby 
zapewnić pełną operacyjność instrumentu operacyjnego w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych w każdym 
momencie.
Uwagi
21
Decyzja w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia stanowi istotny krok naprzód w kierunku 
zacieśnienia współpracy między państwami członkowskimi w celu poprawy reagowania na zagrożenia dla zdrowia 
i ochrony obywateli UE.
Komisja zdaje sobie sprawę, że wystąpiły pewne opóźnienia, ale uważa, że nie podważają one skuteczności współ -
pracy państw członkowskich w zakresie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia.
24
Ponieważ gotowość w zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego obejmuje wrażliwe obszary, szczegółowo omówiono 
z państwami członkowskimi formularz sprawozdawczy. Konieczne było również drugie spotkanie w ramach proce -
dury komitetowej, aby osiągnąć porozumienie.
Odpowiedzi Komisji 62
25
Sprawozdanie przedłożone HSC nie obejmowało informacji indywidualnych otrzymanych od państw członkowskich, 
ponieważ gotowość w zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego obejmuje wrażliwe obszary. Sprawozdanie opiera się 
wyłącznie na danych przedstawionych przez państwa członkowskie, ponieważ zgodnie z przepisami Komisja nie jest 
uprawniona do weryfikacji i kontroli informacji dostarczonych przez państwa członkowskie.
Wyniki sprawozdania omówiono następnie w ramach grupy roboczej HSC ds. planowania gotowości i reagowania 
(w dniu 12 listopada 2015 r.). Na posiedzeniu plenarnym HSC (w dniach 7–8 czerwca 2016 r.) państwa członkowskie 
zostały poinformowane o aktualizacji sprawozdania odzwierciedlającej szczegółowo główne problemy w poszcze -
gólnych państwach członkowskich.
26
Komisja uważa, że sprawozdanie z postępu prac zapewnia kompleksowy przegląd stanu gotowości na szczeblu kra -
jowym w UE i zawiera wyraźne wskazówki co do tego, w jaki sposób można usunąć luki i niedociągnięcia za pomocą 
planu działania uzgodnionego z  państwami członkowskimi poprzez zatwierdzenie przez HSC. Podgrupa HSC 
ds. gotowości będzie w dalszym ciągu prowadzić dyskusje dotyczące tego, jakie działania następcze są podejmo -
wane w związku z ustaleniami wynikającymi ze sprawozdania w połączeniu z wnioskami wyciągniętymi z epidemii 
zarażeń wirusem Ebola. Pierwsze posiedzenie tej grupy w formie audiokonferencji odbyło się przed posiedzeniem 
HSC w listopadzie 2015 r.
Trwają rozmowy i prace wraz z ECDC i WHO dla Europy dotyczące przeglądu formularza sprawozdawczego na 
podstawie art. 4, z uwzględnieniem podejścia WHO do wdrożenia Międzynarodowych przepisów zdrowotnych (IHR) 
oraz nowych ram monitorowania i oceny.
Ramka 3  – Międzynarodowe postępy w  zakresie gotowości: niedociągnięcia 
w samoocenach dotyczących wdrożenia IHR
Niniejsza ramka odnosi się do postępów w ramach WHO, które wykraczają poza ramy prawne UE.
27
Jak wyjaśniono powyżej, państwa członkowskie były czynnie zaangażowane w opracowywanie pytań i w ramach 
procedury komitetowej osiągnięto wymaganą większość kwalifikowaną.
28
W decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia nie przyznaje się Komisji żadnych upraw -
nień do narzucenia państwom członkowskim określonej ogólnej struktury gotowości. Strategia ogólnego plano -
wania gotowości, o której wspomniał Trybunał, jest dokumentem technicznym, który wpisuje się w trwające prace 
dotyczące gotowości prowadzone wspólnie z  państwami członkowskimi. Rozpowszechnianie istniejących wytycz -
nych w państwach członkowskich zależy przede wszystkim od członków HSC.
Odpowiedzi Komisji 63
29
Procedury są złożone zarówno z perspektywy prawnej, w świetle kompetencji UE w zakresie zdrowia, które polegają 
na wsparciu, koordynacji lub uzupełnianiu działań państw członkowskich w dziedzinie zdrowia publicznego, jak 
i wskutek mnogości podmiotów i złożonych struktur funkcjonujących w państwach, a także w związku ze struktu -
rami międzynarodowymi prowadzącymi działania w tym zakresie.
Komisja uważa, że informacje zgromadzone w ramach sprawozdawczości przewidzianej w art. 4 decyzji w sprawie 
poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia zapewniają kompleksowy przegląd stanu gotowości na szcze -
blu krajowym w UE i zawierają wyraźne wskazówki co do tego, w jaki sposób można usunąć luki i niedociągnięcia. 
Podgrupa HSC ds. gotowości podejmuje dalsze działania w tym zakresie.
30
Komisja ściśle współpracuje z państwami członkowskimi w ramach HSC i jego podgrupy ds. gotowości nad opra -
cowaniem struktur i rozwiązań dotyczących współpracy w zakresie gotowości, w tym planu działania, współpracy 
w zakresie medycznych środków zapobiegawczych oraz sprawozdawczości na podstawie art. 4 decyzji w sprawie 
poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia. Współpraca ta obejmie dyskusję na temat sprawozdawczości 
z postępu prac.
31
Ponieważ decyzja w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia nie zawiera celu i wskaźnika, Komi -
sja wypracowała inne sposoby składania sprawozdań we współpracy z ECDC, jak opisano w pkt 33.
33
Ocena ECDC opiera się na odpowiedziach udzielonych w ramach sprawozdawczości przewidzianej w art. 4 decyzji 
w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia. Jest to ocena techniczna należąca w całości do kom -
petencji ECDC.
Komisja omawia z ECDC opracowanie odpowiednich wskaźników w celu wiarygodnego pomiaru postępów w zakre -
sie gotowości.
Opracowanie nowych wskaźników wpisuje się w szerzej zakrojone podejście polegające na opracowywaniu krajo -
wych profili zdrowia w porozumieniu z ECDC, WHO dla Europy i państwami członkowskimi w ramach grupy robo -
czej ds. gotowości.
34
W kontekście prac w zakresie gotowości Komisja omówi adekwatność wskaźników z państwami członkowskimi 
w ramach HSC. Sprawozdanie ECDC zapewnia techniczny przegląd sytuacji, luk i potrzeb w państwach członkow -
skich w  odniesieniu do planowania gotowości i  reagowania.
Odpowiedzi Komisji 64
37
Komisja uważa, że bieżąca współpraca w zakresie poważnych zagrożeń dla zdrowia, takich jak epidemia zarażeń 
wirusem Zika, pokazuje, że podział obowiązków jest odpowiednio rozumiany i że ECDC jest w pełni zdolne do peł -
nienia swojej roli polegającej na dostarczaniu HSC informacji na temat oceny ryzyka. Różnica między oceną ryzyka 
(obowiązek ECDC) a koordynacją zarządzania ryzykiem (obowiązek Komisji) jest określona w przepisach. Komisja 
i ECDC muszą jednak często omawiać i uzgadniać konkretne zagadnienia i nowe zadania indywidualnie dla każdego 
przypadku. Organizowane w tym celu comiesięczne posiedzenia koordynacyjne między ECDC i Komisją zapewniają 
ścisłą współpracę i umożliwiają ECDC skuteczne reagowanie na prośby o pomoc.
39
Prace nad opracowaniem wytycznych rozpoczęły się przed przyjęciem decyzji.
Po przyjęciu decyzji Komisja zasugerowała ECDC omówienie wytycznych i zawartych w nich zaleceń z HSC. Po prze -
prowadzeniu dalszych prac nad dokumentem przewiduje się dyskusję na posiedzeniu grupy roboczej HSC ds. goto -
wości, które ma się odbyć jesienią 2016 r.
40
Dalsze kroki mające na celu opracowanie umowy o wspólnych zamówieniach w ramach decyzji w sprawie poważ -
nych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia podjęto bez zbędnej zwłoki; należy wziąć pod uwagę fakt, że aby 
podpisać umowę, poszczególne państwa członkowskie musiały zastosować się do krajowych procedur ratyfikacji, 
co zawsze jest czasochłonne.
41
Zamówienia na szczepionkę przeciwko grypie pandemicznej są szczególnie złożoną kwestią. Ponadto okazało się, 
że zidentyfikowanie i zebranie wymogów poszczególnych państw członkowskich jest czasochłonne. Jednocześnie 
w 2016 r. poczyniono istotne postępy w przygotowywaniu procedury zamówienia wspólnego na szczepionki prze -
ciwko grypie pandemicznej. Poza procedurą dotyczącą szczepionek przeciwko grypie pandemicznej od września 
2016 r. trwają cztery inne procedury udzielania zamówień publicznych.
42
Komisja pragnie podkreślić, że zarówno wspólne udzielanie zamówień, jak i  bardziej złożona procedura wymiany 
medycznych środków zapobiegawczych stanowią istotny element gotowości na poważne transgraniczne zagro -
żenia dla zdrowia. W związku ze swoim charakterem każde zamówienie będzie czasochłonne i będzie wymagać 
zastosowania procedur określonych w przepisach UE.
Z upoważnienia HSC trwają obecnie prace nad obowiązującymi procedurami działania w celu zapewnienia szybkiej 
i spójnej reakcji na sytuacje nadzwyczajne w przyszłości. Wyniki dyskusji zostaną przedstawione HSC w listopadzie 
2016 r.
Należy zaznaczyć, że Mechanizm Ochrony Ludności zapewnia już ramy wymiany środków zapobiegawczych.
Odpowiedzi Komisji 65
43
Mimo że postępy w zakresie wspólnego zamówienia na szczepionki przeciwko grypie były istotnie powolne 
z powodu złożoności tej sprawy, Komisja pragnie podkreślić, że dotychczas 24 państwa członkowskie zgodziły 
się przystąpić do umowy o wspólnych zamówieniach i że w chwili obecnej trwa szereg postępowań o udzielenie 
zamówienia wspólnego. Pilnym potrzebom w zakresie wymiany medycznych środków zapobiegawczych można 
zawsze zaradzić za pośrednictwem EWRS (jak miało to miejsce np. w przypadku antytoksyny błoniczej w 2016 r.) lub 
ogólnie za pośrednictwem Mechanizmu Ochrony Ludności.
46
Jak dotąd, HSC podjął decyzję o nieustanawianiu grupy roboczej ds. migrantów. Potrzeba stworzenia takiej grupy 
roboczej zostanie ponownie omówiona na warsztatach HSC.
Kiedy w lutym 2015 r. do porządku obrad HSC ponownie wprowadzono zagadnienia operacyjne, posiedzenia HSC 
były zorganizowane tematycznie i  nadal trwają prace nad planem działania dla HSC. Plan działania w  zakresie 
gotowości zapewni dalsze ramy na potrzeby planu prac grupy roboczej ds. gotowości. Co więcej, trwają rozmowy 
z ECDC, aby poprawić koordynację prac Komitetu Koordynacyjnego ds. Gotowości ECDC oraz grupy roboczej HSC 
ds. gotowości. Rozpoczęto prace nad przygotowaniem planów pracy zarówno w ramach sieci pełnomocników 
ds. komunikacji, jak i w ramach grupy roboczej ds. gotowości.
47
Od września 2016 r. w pracach grupy roboczej ds. gotowości uczestniczy 11 państw członkowskich, WHO i ECDC. 
Grupa robocza odgrywa istotną rolę w przygotowywaniu dokumentów dla HSC, takich jak obowiązujące proce -
dury działania w sprawie medycznych środków zapobiegawczych i plan działania w zakresie gotowości itd. Udział 
wszystkich państw członkowskich jest w tym przypadku mniej istotny, ponieważ grupa robocza skupia ekspertów 
technicznych, którzy biorą udział w  przygotowywaniu wniosków przedkładanych do zatwierdzenia/przyjęcia przez 
cały HSC.
48
Zadania HSC są wyszczególnione w decyzji w sprawie transgranicznych zagrożeń dla zdrowia (art. 17 ust. 2). Posie -
dzenia HSC były zorganizowane tematycznie i nadal trwają prace nad planem działania dla HSC (zob. pkt 46). Aby 
skoordynować reakcje, podczas posiedzeń ad hoc  HSC omawiane są dokumenty techniczne, takie jak oceny ryzyka 
sporządzone przez ECDC i odpowiednie wskazówki dla podróżnych. W przypadku dyskusji technicznych na podsta -
wie decyzji HSC można jednak zwoływać właściwe grupy robocze ad hoc  składające się z ekspertów technicznych 
z państw członkowskich. Miało to miejsce w trakcie obecnej epidemii zarażeń wirusem Zika, kiedy dwukrotnie usta -
nowiono i zwołano grupę roboczą ad hoc  ds. epidemii zarażeń wirusem Zika.
Odpowiedzi Komisji 66
51
Komisja zgadza się, że ponieważ wejście w życie decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdro -
wia zbiegło się z kryzysem związanym z wirusem Ebola, opóźniono wysiłki na rzecz opracowania bardziej ustruk -
turyzowanego podejścia, w szczególności w odniesieniu do gotowości. Prace w tym zakresie są jednak obecnie 
zaawansowane.
52
Komisja uważa, że informacje, które przekazuje HSC w związku z działaniami właściwych służb Komisji, są odpo -
wiednie. Między służbami obowiązują porozumienia w sprawie współpracy. W posiedzeniach HSC często uczest -
niczą inne służby. Co więcej, DG ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności uczestniczyła na przykład w codziennych 
audiokonferencjach grupy zadaniowej ds. wirusa Ebola i w wielu innych grupach złożonych z przedstawicieli 
różnych służb.
60
Sprawozdanie z oceny zewnętrznej ECDC odnosiło się do lat 2008–2012, czyli do okresu poprzedzającego wprowa -
dzenie w życie decyzji w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia i wprowadzenie odpowiednich 
(ograniczonych) zmian w  EWRS.
63
Komisja zgadza się, że informacje zwrotne od użytkowników są niezbędne z punktu widzenia przeglądu EWRS.
64
Komisja współpracuje z ECDC nad przekształceniem systemu.
65
Komisja podkreśla, że wykaz, o którym mowa w tym punkcie, znalazł się w ocenie skutków przygotowanej przed 
przyjęciem samej decyzji.
67
Komisja rozpoczęła współpracę z ECDC nad przekształceniem systemu EWRS.
70
Zasady i procedury dotyczące reagowania na poważne zagrożenia chemiczne i środowiskowe w ramach decyzji 
w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia są takie same jak w przypadku pozostałych zagrożeń 
spowodowanych zdarzeniami biologicznymi lub chorobami zakaźnymi. Kryteria zgłaszania są takie same, podobnie 
jak stosowanie narzędzi informatycznych zaprojektowanych w tym celu. Od trzech lat w ramach programu w dzie -
dzinie zdrowia współtworzona jest specjalna sieć monitorowania i oceny zdarzeń spowodowanych przez zagrożenia 
chemiczne i środowiskowe. Ustanowiono również połączenie z Komitetem Naukowym Komisji Europejskiej, aby 
zapewnić możliwość pozyskania wystarczającej wiedzy fachowej na potrzeby ocen ryzyka poza zakresem kompe -
tencji ECDC.
Funkcjonowanie tego systemu zostanie zbadane w przyszłości.
Odpowiedzi Komisji 67
72
Komisja moderuje i utrzymuje system, ale jej celem jest włączenie systemu RASCHEM do EWRS. Według stanu na 
wrzesień 2016 r. w systemie RASCHEM zarejestrowało się 18 państw.
74
Komisja zdaje sobie z tego sprawę i współpracuje z ECDC nad poprawą jakości danych i kompletności sprawozdań 
państw członkowskich.
77
Komisja zdaje sobie z tego sprawę i współpracuje z ECDC nad poprawą jakości danych i kompletności sprawozdań 
państw członkowskich.
78
Komisja zauważa, że Trybunał zbadał działania przeprowadzone w ramach drugiego i trzeciego programu w dzie -
dzinie zdrowia. Zarządzanie programem zostało znacznie zmienione, jeśli porównać oba programy. Zaproszenia do 
składania ofert finansowane z programu w dziedzinie zdrowia wyraźnie przyczyniły się do poprawy transgranicz -
nych przygotowań na zagrożenia dla zdrowia, a rezultaty większości projektów były zgodne z oczekiwaniami.
Ćwiczenia transgraniczne finansowane z programu w dziedzinie zdrowia wyraźnie przyczyniły się do poprawy 
trans  granicznych przygotowań na zagrożenia dla zdrowia.
81
Komisja jest w pełni świadoma, że w przypadku niektórych projektów współfinansowanych w ramach drugiego 
programu w dziedzinie zdrowia przed wejściem w życie decyzji nr 1082/2013 trwałość rezultatów nie zawsze jest 
zadowalająca. Minimalną trwałość zawsze zapewnia rozpowszechnianie rezultatów projektów i ich stała dostępność 
na stronie internetowej Chafea. Ostatnio dokonano ulepszeń: w połowie listopada 2016 r. na stronie internetowej 
Chafea zostanie uruchomiona nowa baza danych; trwają prace nad nową platformą internetową (umożliwiającą 
hosting stron internetowych projektów / wspólnych działań podczas realizowania projektów, na które otrzymano 
dotacje, i po ich zakończeniu); Chafea przygotowała modelową strategię rozpowszechniania, która ma zostać prze -
kazana koordynatorom projektów.
Ramka 5  – Przykłady skontrolowanych projektów i  wykrytych problemów
Komisja zdaje sobie sprawę, że nie wszystkie projekty zapewniają takie same wyniki i najwyższą możliwą jakość. 
Aby zagwarantować jak najlepsze rezultaty każdego projektu, Chafea od kilku lat wdraża środki takie jak zapewnie -
nie „zagrożonym” projektom zewnętrznej wiedzy fachowej i  poradnictwa.
Komisja uważa, że plan działania ustanowiony przez Komisję i Chafea po przeprowadzeniu oceny ex post  drugiego 
programu w dziedzinie zdrowia zapewni współfinansowanie tylko tych działań, w przypadku których istnieje duże 
prawdopodobieństwo, że wniosą one wkład w ważne inicjatywy polityczne UE, i które wnoszą wysoką europejską 
wartość dodaną, tak aby zminimalizować ryzyko osiągnięcia niedostatecznych rezultatów i ich niedostatecznego 
upowszechnienia.
Odpowiedzi Komisji 68
82
Poza dokumentacją pisemną Chafea przekazuje Komisji informacje na temat ważnych rezultatów projektów rów -
nież podczas spotkań dwustronnych. Co więcej, od połowy 2016 r. personel Komisji ma dostęp do nowego systemu 
informatycznego, który Chafea wykorzystuje do zarządzania projektami. System ten nie funkcjonował w przypadku 
skontrolowanych projektów.
Jak wspomniano już powyżej (w pkt 81), Chafea przygotowała modelową strategię rozpowszechniania, która 
pomoże koordynatorom projektów w ich pracy w tym obszarze. Chafea zatrudniła ostatnio w pełnym wymiarze 
czasu specjalnego urzędnika zajmującego się rozpowszechnianiem m.in. w  celu wsparcia koordynatorów projektów 
w zakresie zdrowia w pełnieniu ich zadań związanych z rozpowszechnianiem.
83
W związku z oceną ex post  drugiego programu w dziedzinie zdrowia Komisja opracowała – we współpracy z Cha -
fea – plan działania, aby wdrożyć wszystkie zalecenia sformułowane przez zewnętrznych oceniających. Poczyniono 
postępy np. poprzez przebudowanie publicznej bazy danych, określenie wskaźników monitorowania, ustanowienie 
systemu monitorowania oraz opracowanie strategii rozpowszechniania.
Ramka 6 – Wspólne działania w ramach programu w dziedzinie zdrowia
Komisja uważa, że wspólne działania są istotnym instrumentem ułatwiającym współpracę organów państw człon -
kowskich w zakresie specyficznych kwestii technicznych, którego skuteczność została wykazana w dziedzinie 
zagrożeń dla zdrowia. Uzupełnieniem wspólnych działań są w szczególności działania (np. ćwiczenia) finansowane 
za pośrednictwem zamówień publicznych.
84
Wyniki ćwiczeń i szkoleń regularnie wnoszą wkład w prace w zakresie gotowości; w ostatnim czasie, na posiedzeniu, 
które odbyło się w czerwcu 2016 r., HSC otrzymał informacje na temat wniosków wyciągniętych z ćwiczeń.
85
Niektóre opracowane przez JRC narzędzia dotyczące modelowania nadal istnieją i są wykorzystywane m.in. 
przez ECDC. Prowadzone są dyskusje mające na celu zacieśnienie współpracy między ECDC a JRC w oparciu o te 
narzędzia.
86
Komisja uważa, że podjęte działania mogłyby być bardziej ustrukturyzowane, chociaż podjęto również takie 
działania jak zaproszenie koordynatorów projektów na posiedzenia grup ekspertów (dotyczące np. EWRS, grypy, 
ogólnego planowania gotowości, zagrożeń chemicznych) lub na posiedzenie HSC czy też organizacja warsztatów 
w grudniu 2014 r. pod hasłem „Jak skorzystać z projektów europejskich”, będących inicjatywą państw członkowskich 
UE mającą na celu rozpowszechnienie rezultatów drugiego programu w dziedzinie zdrowia UE (lata 2008–2013) 
w obszarze bezpieczeństwa zdrowotnego ( http://ec.europa.eu/chafea/news/news349.html ).
87
Komisja, stosując zamówienia publiczne, nabywa usługi, w odniesieniu do których podejmowane przez nią dzia -
łania następcze zależą od rodzaju świadczonej usługi. Ponadto rezultaty zamówień na usługi, które są najczęściej 
dostępne w formie sprawozdania, są publikowane i udostępniane przez wystarczająco długi okres.
Komisja podejmuje szereg działań w celu zwiększenia różnorodności wykonawców, np. podpisywanie umów ramo -
wych przewidujących ponowne otwarcie zamówienia na konkurencję.
Odpowiedzi Komisji 69
88
Komisja przyznaje, że trwałość rezultatów nadal pozostaje nierozwiązaną kwestią, mimo iż w ostatnich latach 
poczyniono znaczne postępy, takie jak opracowanie broszury na temat ogólnego planowania gotowości (2011 r.)1, 
spotkanie klastrów poświęcone szczepieniom (2012 r.), konferencja wysokiego szczebla w sprawie programu w dzie -
dzinie zdrowia (2012 r.)2 oraz regionalna konferencja w sprawie bezpieczeństwa zdrowotnego (2014 r.)3. Minimalna 
trwałość jest zawsze zapewniana poprzez stronę internetową Chafea. Stale wprowadzane są ulepszenia, zob. uwaga 
do pkt 81.
89
Plan działania przygotowany przez Komisję po przeprowadzeniu oceny ex post  drugiego programu w  dziedzi -
nie zdrowia obejmuje opracowanie nowych wskaźników dotyczących monitorowania. Są one wykorzystywane 
w nowym systemie monitorowania, który beneficjenci stosują obecnie w swoich sprawozdaniach okresowych od 
2016 r. Wspomniane monitorowanie pomoże również mierzyć wkład współfinansowanych działań w ogólne cele 
trzeciego programu w  dziedzinie zdrowia.
91
Komisja podkreśla, że planowanie wieloletnie jest nieformalnym i wewnętrznym procesem. Nie jest ono prawnie 
wymagane w ramach trzeciego programu w dziedzinie zdrowia.
92
Prognozy dotyczące wykonania budżetu są jedynie orientacyjne. Priorytetowe traktowanie oceny ryzyka ma np. 
znaczenie jedynie w przypadku sytuacji nadzwyczajnych. Jeżeli nie wystąpi żadna taka sytuacja nadzwyczajna, pro -
gram pracy dotyczący tego priorytetu można wdrożyć bez ponoszenia żadnych wydatków. Co więcej, nie oznacza 
to, że podział budżetu nie jest zrównoważony.
93
Ocena ex post  drugiego programu w dziedzinie zdrowia i plan działania Komisji z marca 2016 r. wskazują na opraco -
wanie nowego systemu monitorowania i wskaźników dotyczących monitorowania obowiązujących od 2016 r.
94
Trwają prace nad udoskonaleniem systemu monitorowania i  wskaźników dotyczących monitorowania; niektóre 
nowe wskaźniki są już stosowane od 2016 r.
Na etapie prognozowania wykonania budżetu przez Komisję celem nie jest osiągnięcie równowagi pomiędzy celami 
programu.
1 http://ec.europa.eu/chafea/publications/publications_for_health_programme.html #
2 http://ec.europa.eu/health/programme/events/ev_20120503_en.htm
3 http://ec.europa.eu/chafea/news/news349.html
Odpowiedzi Komisji 70
95
Komisja uważa, że wdrożyła ustrukturyzowaną współpracę między służbami.
101
Komisja uważa, że między służbami funkcjonuje już należyta, ustrukturyzowana współpraca. Zawsze istnieje moż -
liwość poprawy, która może obejmować dalsze tworzenie zestawień działań. Nie rozwiąże to jednak samo w sobie 
kwestii związanych z  upowszechnianiem rezultatów badań.
102
Komisja zobowiązuje się do dalszego zacieśniania współpracy między służbami i uważa, że istnieje możliwość 
poprawy. Dzięki różnorodnym wdrożonym środkom, takim jak protokół ustaleń zawarty z kilkoma DG, oraz regular -
nym spotkaniom i innym sposobom skutecznej i efektywnej wymiany informacji współpraca jest odpowiednia.
Wspólna odpowiedź Komisji do pkt 103–106
Komisja uważa, że w czasie niedawnych kryzysów ERCC udowodniło, iż odgrywa ono skuteczną rolę jako centralna 
platforma koordynująca, jako punkt wejścia dla platformy IPRC oraz w ramach koordynowania reakcji na katastrofy 
poza Unią.
107
Istotnie, wnioski wyciągnięte z epidemii zakażeń wirusem grypy A/H1N1 w latach 2009–2010 doprowadziły do 
istotnego uproszczenia struktury instrumentu operacyjnego w  nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych, który od 
tamtej pory jest stabilny. Co więcej, szeroko zakrojone ćwiczenia i szkolenia prowadzą do aktualizacji podręcznika 
w razie konieczności.
108
Komisja przyznaje, że ciągły program szkoleń i ćwiczeń jest dobrym sposobem utrzymania i zwiększenia wiedzy, 
którą można sobie łatwo przypomnieć w przypadku uruchomienia instrumentu operacyjnego w nadzwyczajnych 
sytuacjach zdrowotnych.
Po reorganizacji DG SANTE na początku 2016 r. opracowano szkolenia w zakresie instrumentu operacyjnego w nad -
zwyczajnych sytuacjach zdrowotnych dla wszystkich pracowników związanych z tą kwestią i rozpoczęto przeprowa -
dzanie tych szkoleń. Sesje szkoleniowe są organizowane regularnie.
Przypisano pracowników do uprzednio określonych funkcji w ramach instrumentu operacyjnego w nadzwyczajnych 
sytuacjach zdrowotnych. Pozwala to na lepsze zaznajomienie się z poszczególnymi funkcjami oraz lepsze ukierun -
kowanie szkoleń w ich zakresie.
109
Komisja jest zdania, że instrument operacyjny w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych okazał się funkcjonalny 
w sytuacjach kryzysowych, które miały miejsce w przeszłości, biorąc pod uwagę ograniczoną liczbę pracowników 
działających w  ramach tego instrumentu. Obecną strukturę instrumentu operacyjnego w  nadzwyczajnych sytu -
acjach zdrowotnych określono po wyciągnięciu wniosków z epidemii zakażeń wirusem grypy A/H1N1 w latach 
2009–2010. Komisja uważa, że struktura jest stabilna oraz określa role i stany alarmowe. Podczas epidemii zarażeń 
wirusem Ebola wyznaczony personel DG SANTE dobrze znał procedury. W ostatnim czasie dokonano przeglądu 
operacji w ramach instrumentu operacyjnego w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych oraz zorganizowano 
szkolenia dla zainteresowanego personelu.
Odpowiedzi Komisji 71
111
Komisja przypomina, że ze względu na zachodzące w przeszłości zmiany procedury działania w sytuacjach wyjąt -
kowych w Komisji są dosyć zróżnicowane oraz zostały ustanowione na różne sposoby i z zastosowaniem różnych 
konfiguracji personelu, tak aby sprostać poszczególnym wyzwaniom. Dotyczy to również ECDC, w ramach którego 
np. przez 24 godziny na dobę, nawet w czasie pokoju, dostępna jest pula ekspertów.
Wnioski i  zalecenia
115
Decyzja w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia stanowi istotny krok naprzód w kierunku 
zacieśnienia współpracy między państwami członkowskimi w celu poprawy reagowania na zagrożenia dla zdrowia 
i ochrony obywateli UE.
Komisja zdaje sobie sprawę, że wystąpiły pewne opóźnienia, ale uważa, że nie podważają one skuteczności współ -
pracy państw członkowskich w zakresie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia.
116
Komisja przyznaje, że wystąpiły pewne opóźnienia w ustanawianiu skutecznej współpracy państw członkowskich 
w zakresie poważnych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia.
Kwestie dotyczące stanu gotowości na szczeblu krajowym w UE oraz luk i niedociągnięć zostaną poruszone w pla -
nie działania uzgodnionym z państwami członkowskimi poprzez zatwierdzenie przez HSC.
Prowadzone są rozmowy i prace wraz z ECDC i WHO dla Europy, których celem jest dokonanie przeglądu systemu 
sprawozdawczości, z uwzględnieniem podejścia WHO do wdrożenia IHR oraz nowych ram monitorowania i oceny.
117
Komisja uważa, że rola ECDC jest określona w rozporządzeniu ustanawiającym oraz w decyzji w sprawie poważnych 
transgranicznych zagrożeń dla zdrowia.
W 2016 r. przygotowania do procedury zamówienia wspólnego na szczepionki przeciwko grypie pandemicznej były 
już bardzo zaawansowane. Trwają prace nad kolejnymi inicjatywami dotyczącymi zamówień wspólnych.
W ramach Mechanizmu Ochrony Ludności przewidziano już wymianę informacji na temat środków zapobiegaw -
czych; trwają również prace na szczegółową obowiązującą procedurą działania w odniesieniu do medycznych 
środków zapobiegawczych.
HSC udowodnił, że jest skutecznym mechanizmem koordynacji dla państw członkowskich.
118
Organem zarządzającym w odniesieniu do umów w sprawie wspólnych zamówień (JPA) jest Komitet Sterujący JPA.
Odpowiedzi Komisji 72
Zalecenie 1  
a)
Komisja przyjmuje to zalecenie i omówi je oraz potencjalny zakres i treść planu działania z HSC. W zależności od 
wyniku dyskusji Komisja przygotuje taki dokument do zatwierdzenia przez HSC.
b)
Komisja przyjmuje to zalecenie.
c)
Komisja przyjmuje to zalecenie.
Grupy robocze są ważnymi narzędziami dla HSC. Zapewniają rezultaty na podstawie konkretnych zadań, które 
stanowią wkład w prace HSC. Komisja nie zgadza się z tym, że 2017 r. powinien być ostatnim rokiem ich funkcjo -
nowania; uważa natomiast, że gotowość i komunikacja stanowią zadania ciągłe, w przypadku których utrzymanie 
szczególnych struktur pracy byłoby uzasadnione.
d)
Komisja przyjmuje to zalecenie w takim zakresie, w jakim dotyczy ono jej roli i zadań w mechanizmie zamówień 
wspólnych.
119
Komisja zgadza się, że mimo aktualizacji technicznych systemu, których dokonywano na przestrzeni czasu, pożą -
dana jest modernizacja systemu. Rozmowy z ECDC są w toku.
Zalecenie 2  
a)
Komisja przyjmuje to zalecenie. Komisja pracuje obecnie wraz z ECDC nad modernizacją systemu EWRS.
b)
Komisja przyjmuje to zalecenie i omówi z państwami członkowskimi kwestię tego, w jaki sposób informacje zwrotne 
od użytkowników mogą poprawić funkcjonowanie systemu.
120
Komisja przyznała, że trwałość rezultatów nadal pozostaje nierozwiązaną kwestią, mimo iż w ostatnich latach 
poczyniono znaczne postępy, takie jak opracowanie broszury na temat ogólnego planowania gotowości (2011 r.), 
spotkanie klastrów poświęcone szczepieniom (2012 r.) oraz regionalna konferencja w sprawie bezpieczeństwa zdro -
wotnego (2014 r.). Stale wprowadzane są ulepszenia, np. niedawna przebudowa publicznej bazy danych, tj. plat -
formy HELI, oraz wdrożenie nowej strategii rozpowszechniania.
Trwają prace nad udoskonaleniem funkcjonowania systemu monitorowania; niektóre nowe wskaźniki są już stoso -
wane od 2015 r.
Odpowiedzi Komisji 73
Zalecenie 3  
a)
Komisja przyjmuje to zalecenie. Do wszystkich aspektów odniesiono się już w planie działania, którego projekt 
Komisja przygotowała w 2016 r. w związku z oceną ex post  drugiego programu w dziedzinie zdrowia. DG SANTE 
będzie w dalszym ciągu współpracować z Chafea w zakresie znaczenia politycznego trwających i niedawno zakoń -
czonych działań.
b)
Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie i omówi sprawozdawczość z państwami członkowskimi w ramach HSC. 
Faktyczne wdrożenie tego zalecenia zależy od państw członkowskich.
c)
Komisja przyjmuje to zalecenie i odnosi się do niego już podczas opracowywania wieloletniego planu na lata 2018–
2020, który powinien zostać ukończony jesienią 2016 r., aby zaplanować priorytety trzeciego programu w dziedzinie 
zdrowia na te lata.
Zalecenie 4  
a)
Komisja częściowo przyjmuje to zalecenie.
Komisja uważa, że między służbami funkcjonuje już należyta, ustrukturyzowana współpraca. Istnieje możliwość 
poprawy, która może obejmować tworzenie zestawień działań. Nie rozwiąże to jednak samo w sobie kwestii związa -
nych z  upowszechnianiem rezultatów badań.
b)
Komisja zobowiązuje się do dalszego zacieśniania współpracy między służbami.
c)
Komisja przyjmuje to zalecenie. Po wyciągnięciu wniosków z epidemii zakażeń wirusem grypy A/H1N1 w latach 
2009–2010 instrument operacyjny w nadzwyczajnych sytuacjach zdrowotnych został znacznie uproszczony i zreor -
ganizowany. Komisja uważa, że jego obecna struktura jest stabilna oraz określa role i stany alarmowe. Od czerwca 
2016 r. opracowywano program szkolenia ustawicznego oraz regularnie organizowane są sesje szkoleniowe. Nadal 
trwają dyskusje na temat trwałego długoterminowego rozwiązania dotyczącego wynagrodzeń dla pracowników, 
którzy uczestniczą w zarządzaniu sytuacjami nadzwyczajnymi w zakresie zdrowia publicznego.
Po kryzysie związanym z wirusem Ebola i w świetle konieczności sprostania zagrożeniom środowiskowym i che -
micznym zorganizowano szereg ćwiczeń służących określeniu kolejnych kwestii wymagających poprawy. Trwają 
prace wraz z ECDC.

JAK OTRZYMAĆ PUBLIKACJE UE
Publikacje bezpłatne:
  jeden egzemplarz:  
w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)
  kilka egzemplarzy (lub mapy, plakaty):  
w przedstawicielstwach Unii Europejskiej (http://ec.europa.eu/represent_pl.htm)  
w delegaturach Unii Europejskiej w krajach poza UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_pl.htm)  
kontaktując się z Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_pl.htm)  
lub dzwoniąc pod numer 00 800 6 7 8 9 10 11 (numer bezpłatny w całej UE) (*)
(*)  Informacje są udzielane nieodpłatnie, większość połączeń również jest bezpłatna (niektórzy operatorzy,  
hotele lub telefony publiczne mogą naliczać opłaty).
Publikacje płatne:
 w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)
Wydarzenie Data
Przyjęcie ramowego programu kontroli / rozpoczęcie kontroli 15.7.2015
Oficjalne przesłanie projektu sprawozdania do Komisji (lub innej jednostki 
kontrolowanej)2 2.7. 2016
Przyjęcie sprawozdania końcowego po przeprowadzeniu postępowania 
kontradyktoryjnego5.10.2016
Otrzymanie oficjalnych odpowiedzi Komisji (lub innej jednostki kontrolowanej) we 
wszystkich językach14.11.2016
Przyjęcie decyzji w  sprawie poważnych transgranicznych 
zagrożeń zdrowia w 2013 r. miało zasadnicze znaczenie dla 
wzmocnienia ram unijnych w  zakresie bezpieczeństwa 
zdrowotnego. Działania związane z  tymi ramami 
wspierane są również przez unijne programy ramowe na 
rzecz zdrowia i badań. Z przeprowadzonej kontroli wynika, 
że decyzja w  sprawie poważnych transgranicznych 
zagrożeń zdrowia stanowi rzeczywiście istotny krok na 
drodze do skuteczniejszego reagowania na tego rodzaju 
zagrożenia w UE. Niemniej jednak podczas wdrażania ram 
bezpieczeństwa zdrowotnego wystąpiły poważne 
uchybienia. Aby na poziomie unijnym można było w pełni 
skorzystać z ustanowionych mechanizmów, należy zająć 
się w większym stopniu kwestią tych uchybień. Trybunał 
formułuje zatem szereg zaleceń dotyczących głównie 
przyspieszenia i  usprawnienia procesu wdrażania ram.
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y