Dyrektywa 2014/45/UE w sprawie okresowych badań zdatności do ruchu drogowego (zwana dalej „dyrektywą”) obowiązuje od dnia 20 maja 2018 r. i na jej mocy wprowadzono znaczące zmiany w stosunku do dyrektywy 2009/40/WE.

Pakiet dotyczący zdatności do ruchu drogowego przedstawiono w 2012 r. w następstwie komunikatu Komisji z 2010 r. dotyczącego kierunków polityki bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zgodnie z celem nr 4 („Bezpieczniejsze pojazdy”) tych kierunków polityki Komisja określiła działanie, w ramach którego „przedstawi propozycje w zakresie stopniowej harmonizacji i wzmacniania testów zdatności do ruchu drogowego i technicznych kontroli drogowych”.

Badania techniczne pojazdów mają zasadnicze znaczenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz zapewnienia efektywności środowiskowej pojazdów. Przepisy UE określające minimalne standardy dotyczące kontroli pojazdów ustanowiono w 1977 r. i były one nowelizowane jedynie w niewielkim zakresie. Jednak od tego czasu pojazdy, zachowanie kierowców i technologia uległy znacznym zmianom. Pierwszą istotną zmianę dotyczącą ram badania zdatności do ruchu drogowego wprowadzono wraz z przyjęciem pakietu dotyczącego zdatności do ruchu drogowego w 2014 r. Pakiet ten obejmował trzy elementy: okresowe badania zdatności do ruchu drogowego, kontrole drogowe stanu technicznego pojazdów użytkowych oraz dokumenty rejestracyjne pojazdów.

Ponadto należy zwrócić uwagę, że wbrew temu, co pierwotnie proponowała Komisja, lekkie przyczepy ostatecznie nie zostały objęte zakresem stosowania dyrektywy. Niemniej większość państw członkowskich wprowadziła tę dodatkową kategorię pojazdów do systemu okresowych badań zdatności do ruchu drogowego. Jak jednak wspomniano powyżej, aby móc sformułować znaczące wnioski, średnio wymagany jest nieprzerwany okres stosowania wynoszący trzy lata.

Jeżeli chodzi o włączenie pojazdów dwu- lub trzykołowych, należy jednak zwrócić uwagę, że okresowe badania zdatności do ruchu drogowego tych pojazdów będą prowadzone dopiero począwszy od dnia 1 stycznia 2022 r., przez co wyciągnięcie znaczących wniosków w tym zakresie będzie możliwe najwcześniej w 2025 r. Jeżeli chodzi o skuteczność włączenia w zakres dyrektywy lekkich przyczep, należy zwrócić uwagę, że lekkie przyczepy nie zostały jeszcze objęte zakresem stosowania dyrektywy, a tym samym nie można dokonać analizy skutków ich włączenia.

·obejmować ocenę, czy normy i koszty okresowych badań zdatności do ruchu drogowego dla każdej kategorii pojazdów są współmierne do wyznaczonych celów w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego;

·informacje na temat wdrożenia i skutków dyrektywy, w szczególności w odniesieniu do poziomu harmonizacji okresowych badań zdatności do ruchu drogowego, skuteczności przepisów dotyczących jej zakresu, częstotliwości badań, wzajemnego uznawania świadectw zdatności do ruchu drogowego w przypadku przerejestrowania pojazdów pochodzących z innego państwa członkowskiego;

Do dnia 30 kwietnia 2020 r. Komisja powinna przedstawić sprawozdanie zgodnie z art. 20 ust. 1 dyrektywy, a do dnia 30 kwietnia 2019 r. – sprawozdanie zgodnie z art. 20 ust. 2. Komisja w pełni przyznaje, że przekazanie sprawozdań nastąpiło z opóźnieniem i ubolewa nad tym faktem.

W oparciu o to zalecenie w dyrektywie wprowadzono ocenę usterek jako zharmonizowany środek. W zależności od wagi usterki mogą być drobne, poważne lub niebezpieczne i mogą odnosić się do bezpieczeństwa lub efektywności środowiskowej pojazdu. Jeżeli podczas badania zdatności do ruchu drogowego zostanie stwierdzonych kilka defektów różnej wagi, pojazd należy zaklasyfikować według najpoważniejszej usterki. Ponadto jeżeli w pojeździe stwierdzono szereg usterek w tych samych obszarach kontroli (takich jak układ hamulcowy lub układ kierowniczy), pojazd można zaklasyfikować do kolejnej najpoważniejszej kategorii usterek, jeżeli można wykazać, że połączone skutki tych usterek stwarzają większe zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego.

W 2010 r. Komisja przyjęła zalecenie w celu zapewnienia wytycznych dla diagnostów oraz zharmonizowanej oceny usterek wymienionych w załączniku II do dyrektywy 2009/40/WE. W zaleceniu wprowadzono trzy kategorie usterek (drobne, istotne i stwarzające zagrożenie) oraz określono kategorię w odniesieniu do każdej usterki w celu zapewnienia wytycznych.

Nowy element związany jest z nowo dodanymi do systemu badań kategoriami pojazdów. Szybkie ciągniki należy badać po raz pierwszy cztery lata po ich pierwszej rejestracji, a następnie co dwa lata.

W dyrektywie utrzymano także obowiązkowe badania zarówno w zakresie bezpieczeństwa, jak i efektywności środowiskowej w odniesieniu do wszystkich pojazdów, które poddawano już regularnym badaniom zgodnie z dyrektywą 2009/40/WE, tj. w odniesieniu do samochodów osobowych, pojazdów lekkich i pojazdów ciężkich służących do przewozu osób lub towarów, a także ciężkich przyczep.

Jedną z najważniejszych nowości wprowadzonych w dyrektywie była harmonizacja działań następczych w zależności od wagi defektu lub defektów zidentyfikowanych w trakcie okresowych badań zdatności do ruchu drogowego.

Jeżeli w pojeździe stwierdzono wystąpienie wyłącznie drobnych usterek, muszą one zostać usunięte, ale pojazd przechodzi badanie zdatności do ruchu drogowego i nie zostanie poddany ponownemu badaniu po przeprowadzeniu napraw.

Jeżeli podczas badania zdatności do ruchu drogowego wykryte zostaną poważne lub niebezpieczne usterki, pojazd należy uznać za niespełniający wymogów, a po usunięciu usterek należy go poddać ponownemu badaniu. W przypadku poważnych usterek ponowne badanie pojazdu należy przeprowadzić nie później niż dwa miesiące od pierwotnego badania; w tym czasie możliwe jest użytkowanie pojazdu. Jednak w przypadku niebezpiecznych usterek organy mogą zawiesić rejestrację pojazdu, zakazując tym samym korzystania z niego w ruchu drogowym do czasu usunięcia usterek i wydania świadectwa zdatności do ruchu drogowego.

2.5Świadectwo zdatności do ruchu drogowego oraz poświadczenie przeprowadzenia badania; współpraca administracyjna między państwami członkowskimi

Świadectwo zdatności do ruchu drogowego o zharmonizowanej minimalnej zawartości wprowadzono dyrektywą Komisji 2010/48/UE od dnia 31 grudnia 2013 r.

Jedną z nowości wprowadzonych w dyrektywie jest obowiązek poprzedzania wszystkich obowiązkowych elementów zharmonizowanym kodem unijnym, co ułatwia identyfikację i rozumienie najbardziej istotnych informacji umieszczanych na dokumencie, który pod innymi względami nie jest zharmonizowany.

W oparciu o zharmonizowane elementy świadectwa zdatności do ruchu drogowego jedną z najważniejszych nowości wprowadzonych w dyrektywie jest wzajemne uznawanie świadectw zdatności do ruchu drogowego na potrzeby przerejestrowywania. W ten sposób w dyrektywie powstrzymano systematyczne badania pojazdów przez przerejestrowaniem niezależnie od tego, czy posiadają one ważne świadectwo zdatności do ruchu drogowego. Jedyne ograniczenie we wzajemnym uznawaniu dotyczy tego, że w momencie przerejestrowania świadectwo zdatności do ruchu drogowego musi być ważne w granicach częstotliwości przeprowadzania badania ustanowionych dla okresowych badań zdatności do ruchu drogowego przez państwo członkowskie, które dokonuje przerejestrowania. Może tak być na przykład w przypadku, gdy samochód osobowy został przywieziony z państwa członkowskiego, w którym obowiązuje częstotliwość badań 4-2-2 (lata), i jest on przerejestrowywany w państwie członkowskim, w którym obowiązuje częstotliwość badań 3-1-1.

Innym ważnym środkiem określonym w dyrektywie jest możliwość sprawdzenia przez państwo członkowskie, które dokonuje przerejestrowania, ważności świadectwa zdatności do ruchu drogowego przed jego uznaniem, jeżeli państwo to ma wątpliwości co do jego ważności. W tym celu organy państw członkowskich mogą wykorzystać wyznaczone krajowe punkty kontaktowe, o których powiadomiono Komisję. Komisja sporządziła wykaz krajowych punktów kontaktowych, o których ją powiadomiono, zaktualizowała go w oparciu o kolejne zawiadomienia i regularnie przekazywała go państwom członkowskim.

Państwa członkowskie były zobowiązane do przekazania Komisji opisu świadectwa zdatności do ruchu drogowego przed dniem 20 maja 2018 r.

W dyrektywie wprowadzono znaczące środki dotyczące komunikacji między stacjami kontroli pojazdów a właściwymi organami. Stacje kontroli pojazdów muszą przekazywać drogą elektroniczną informacje zawarte w świadectwie zdatności do ruchu drogowego w rozsądnym terminie po wydaniu świadectwa zdatności do ruchu drogowego. Aby jednak mieć wystarczająco dużo czasu na przeprowadzenie niezbędnych zmian, państwa członkowskie mają czas do dnia 20 maja 2021 r. na uruchomienie i doprowadzenie do funkcjonowania tej elektronicznej komunikacji. Ponadto aby powiązać okresowe badania zdatności do ruchu drogowego z elektronicznym rejestrem pojazdów wprowadzonym w dyrektywie 2014/46/UE, państwa członkowskie muszą informować o wynikach badania zdatności do ruchu drogowego organ rejestracyjny.

2.6Oszustwa polegające na fałszowaniu przebiegu

Dyrektywa zawiera pierwsze europejskie przepisy, w których wprowadzono zharmonizowane środki służące zwalczaniu oszustw polegających na fałszowaniu przebiegu. Mowa jest w niej o oszustwach polegających na fałszowaniu przebiegu z perspektywy okresowych badań zdatności do ruchu drogowego i zobowiązuje ona państwa członkowskie do zapewnienia, aby diagnoście przeprowadzającemu kolejne badanie udostępniano dane z odczytu licznika zarejestrowane podczas poprzedniego badania zdatności do ruchu drogowego. Informacje te należy niezwłocznie udostępniać drogą elektroniczną.

Ponadto państwa członkowskie muszą wprowadzić skuteczne, proporcjonalne, odstraszające i niedyskryminujące sankcje mające zastosowanie w przypadku stwierdzenia manipulacji mechanizmem drogomierza.

2.7Stacje kontroli pojazdów, wyposażenie i przyrządy do przeprowadzania badań, nadzór nad stacjami kontroli pojazdów, diagności

W dyrektywie wprowadzono szereg zharmonizowanych wymogów dla stacji kontroli pojazdów.

·Stacja kontroli pojazdów musi być upoważniona do przeprowadzania badań przez państwo członkowskie lub jego właściwy organ.

·W załączniku III określono minimalne wymogi techniczne dotyczące wyposażenia i przyrządów do przeprowadzania badań, a państwa członkowskie muszą zapewnić zgodność z tymi wymogami.

·Do dnia 20 maja 2023 r. państwa członkowskie mają czas na zapewnienie, aby wszystkie stacje kontroli pojazdów spełniały minimalne wymogi techniczne.

W celu zapewnienia stałego spełniania wymogów przez stacje kontroli pojazdów, państwa członkowskie muszą zapewnić nadzór nad nimi. Do dnia 1 stycznia 2023 r. organy nadzoru muszą spełnić wymogi i wykonać zadania określone w załączniku V do dyrektywy, takie jak:

·wymogi dotyczące organu nadzoru;