KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 21.12.2021 JOIN(2021) 35 final WSPÓLNY KOMUNIKAT DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Strategiczne podejście UE do wspierania rozbrojenia, demobilizacji i reintegracji byłych bojowników



1. Wprowadzenie Zmienny charakter konfliktów, rozprzestrzenianie się ugrupowań zbrojnych oraz rosnąca przemoc są przyczyną ogromnego bólu i cierpienia oraz mają głęboki wpływ na życie mężczyzn, kobiet, chłopców i dziewcząt we wszystkich zakątkach świata. W sytuacji gdy pokój zostaje utracony, a konflikty zbrojne destabilizują państwa i całe regiony, Unia Europejska (UE) często musi mierzyć się z bezpośrednimi lub pośrednimi konsekwencjami i nowymi wyzwaniami w zakresie bezpieczeństwa. Dlatego też UE bardziej niż kiedykolwiek wcześniej musi udoskonalić swoje reagowanie jako podmiot działający na rzecz zapewnienia pokoju na świecie w sytuacjach braku stabilności i konfliktu poza swoimi granicami. UE od wielu lat udziela wsparcia na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa i rozwoju społecznego wśród społeczności i osób fizycznych prowadzących działania zmierzające do wyjścia z konfliktu. W procesie przechodzenia od konfliktu do pokoju kluczowe znaczenie ma ułatwienie korzystania z odpowiedzialnych możliwości wyjścia, stosowania procesów politycznych i dostępu do alternatywnych źródeł utrzymania dla osób w potrzebie. Wsparcie procesów pokojowych w Kolumbii lub w indonezyjskiej prowincji Aceh, szukanie możliwości wyjścia ze stref konfliktu w północno-wschodniej Nigerii lub intensyfikacja reintegracji weteranów konfliktów we wschodniej Ukrainie to niektóre ze sposobów, które UE może dostosować, aby wspierać te przedsięwzięcia. Rozbrojenie, demobilizacja i reintegracja byłych bojowników (DDR) odgrywają kluczową rolę w stabilizacji i budowaniu trwałego pokoju. Działania te mogą zapobiec dalszemu wykorzystywaniu problemów i niestabilności podsycanych przez ugrupowania zbrojne, z których niektóre mogą zostać uznane za organizacje terrorystyczne. DDR jest zatem integralną częścią wkładu UE w zapobieganie ponownemu występowaniu przemocy i w szerszą stabilizację, ponieważ pozwala walczyć z zagrożeniami stwarzanymi przez ugrupowania zbrojne i wspiera przejście od konfrontacji zbrojnej do zaangażowania politycznego i rządów uwzględniających wszystkie podmioty. Podczas realizacji inicjatyw z zakresu DDR niekiedy pojawiają się określone przeszkody, takie jak m.in.: niewystarczające poczucie odpowiedzialności na szczeblu lokalnym i krajowym; fragmentaryczne podejście do budowania pokoju; nierealistyczne lub niepoparte postanowienia lub oczekiwania wynikające z porozumień dotyczących zawieszenia broni lub porozumień pokojowych; krótkoterminowe podejścia do reintegracji; nieskuteczne zarządzanie w obszarze bezpieczeństwa i sektora sprawiedliwości. Doświadczenie UE pokazało, że konieczne jest wczesne zaangażowanie, któremu towarzyszy perspektywa długoterminowa, elastyczność i zdolność do szybkiego reagowania, łączące wysiłki w obszarze dyplomacji, rozwoju, pokoju, bezpieczeństwa i obrony w sytuacji wysokiego ryzyka. Aby sprostać wyzwaniom stwarzanym przez ugrupowania zbrojne oraz maksymalnie zwiększyć wpływ działań UE, Unia zdecydowała się zaktualizować swoją politykę w zakresie DDR , bazując na swojej globalnej strategii i swoim zintegrowanym podejściu do konfliktów i kryzysów zewnętrznych (zwanym dalej „zintegrowanym podejściem”). Zaktualizowana polityka UE w zakresie DDR będzie odpowiadać ambicji „Silniejszej pozycji Europy na świecie”, opierając się na jej zaangażowaniu w realizację agendy Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) na rzecz trwałego pokoju, która skupia się na zapobieganiu konfliktom i proaktywnych sposobach osiągania pokoju i rozwoju. W ten sposób UE przyczynia się do zapobiegania skutkom zewnętrznym z regionów sąsiednich i przyległych, które mogłyby mieć wpływ na bezpieczeństwo wewnętrzne UE. Definicja i cel DDR oznacza dobrowolne zaangażowanie się mężczyzn i kobiet będących członkami i partnerami sił i ugrupowań zbrojnych w złożenie broni, uwolnienie się od struktur dowodzenia i kontroli oraz przejście do życia cywilnego. Głównym celem DDR jest zrównoważona (re)integracja. Działanie to wiąże się z wieloma aspektami dotyczącymi bezpieczeństwa, potrzeb społecznych i psychologicznych oraz przyszłych perspektyw społeczno-gospodarczych, edukacyjnych, zdrowotnych, prawnych i politycznych, nie tylko dla byłych bojowników i ich wspólników, ale także dla rodzin i społeczności, w których się (re)integrują. Samo w sobie DDR stanowi połączenie wysiłków humanitarnych, rozwojowych i pokojowych. W niniejszym wspólnym komunikacie ustanawia się ogólnounijną kompleksową politykę na rzecz oceny procesów DDR i zaangażowania w nie oraz proponuje się środki w celu opracowania i zapewnienia wsparcia na rzecz DDR w dotkniętych państwach i regionach, w sposób skoordynowany i uwrażliwiony na konflikty oraz zgodnie z prawem międzynarodowym, bezpośrednio i we współpracy z partnerami, w tym ONZ, Bankiem Światowym, organizacjami na szczeblu regionalnym i państwami trzecimi. W związku z tym w niniejszym komunikacie: ·przedstawiono unijne podejście do DDR oraz zwrócono uwagę na rodzaje wkładów, jakie mogą wnieść UE i jej państwa członkowskie; ·zacieśniono powiązania z innymi kluczowymi strategiami i instrumentami w całym cyklu konfliktu; ·nakreślono zasady przewodnie dla podmiotów unijnych; ·zaproponowano specjalne narzędzia i działania. 2. Dostosowanie unijnego podejścia do DDR do zmieniającej się sytuacji We współczesnych konfliktach mamy do czynienia z coraz bardziej rozdrobnionymi ugrupowaniami zbrojnymi o płynnych strukturach dowodzenia, charakteryzujących się ponadnarodowym wymiarem i powiązaniami z zorganizowanymi organizacjami przestępczymi i terrorystycznymi. Dynamika, która prowadzi do radykalizacji, wykorzystuje problemy społeczne, etniczne, kulturowe, gospodarcze, polityczne, religijne i związane z bezpieczeństwem, spotęgowane słabością pod względem praworządności, struktur państwowych i administracji publicznej, nierównym dostępem do ziemi i zasobów naturalnych, zmianą klimatu i niestabilnością środowiska. W tym kontekście procesy DDR są często pozbawione tradycyjnie wymaganych ram – trwałego zawieszenia broni i realnych porozumień pokojowych. Ponadto inne kluczowe warunki DDR – wzajemne zaufanie stron konfliktu do procesu pokojowego, ich gotowość do zaangażowania się oraz minimalne poziomy bezpieczeństwa – mogą zostać naruszone. Dlatego osoby i grupy wychodzące z konfliktów zbrojnych mogą potrzebować pomocy i wsparcia zarówno gdy zostało zawarte porozumienie pokojowe, jak i wówczas, gdy konflikt nadal trwa. Uczestnictwo w procesie DDR

Aby sprostać oczekiwaniom i zwiększyć zaufanie do procesu pokojowego, udział mężczyzn, kobiet, chłopców i dziewcząt w procesie DDR powinien być oparty na dostosowanych do sytuacji, jasnych i stałych kryteriach kwalifikowalności, uwzględniających wiek, płeć i różnorodność. Mimo że role mogą się pokrywać, odpowiednie kategorie do celów DDR są następujące: -bojownicy należący do sił zbrojnych lub ugrupowań zbrojnych oraz osoby fizyczne pełniące role wspierające, często określane mianem wspólników; -cywilne osoby powracające i osoby zdemobilizowane; -rodziny i inne osoby pozostające na utrzymaniu członków ugrupowań zbrojnych; -osoby uprowadzone, dzieci, osoby ocalałe i inne ofiary; -społeczności, w których byli bojownicy i ich wspólnicy (re)integrują się. Prawo międzynarodowe praw człowieka, międzynarodowe prawo humanitarne oraz międzynarodowe prawo karne zawierają ograniczenia dotyczące kwalifikowania się do uczestnictwa w procesach DDR w przypadku osób dopuszczających się zbrodni wojennych, ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości oraz rażących naruszeń praw człowieka. Z tego powodu osoba, którą początkowo uznano za kwalifikującą się do danego procesu DDR, może zostać wykluczona i ścigana po zakończeniu dochodzenia w postępowaniu przygotowawczym. Ponadto grupy uznane przez Radę Bezpieczeństwa ONZ lub UE za organizacje terrorystyczne lub powracający zagraniczni bojownicy terrorystyczni i ich rodziny pozostają poza zakresem DDR. Zgodnie z prawem międzynarodowym praw człowieka i międzynarodowym prawem humanitarnym bezwarunkową i natychmiastową ochronę, uwolnienie i (re)integrację dzieci związanych z siłami i ugrupowaniami zbrojnymi z ich rodzinami i społecznością należy zaplanować i zawsze traktować priorytetowo, niezależnie od ewentualnego wyznaczenia ugrupowania zbrojnego. Dzieci w wieku odpowiedzialności karnej, które są podejrzane o popełnienie poważnego przestępstwa, powinny być przekazywane podmiotom będącym osobami cywilnymi, a wymierzanie sprawiedliwości powinno odbywać się w ramach wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich. Kluczowe elementy DDR UE uważa DDR za proces o charakterze politycznym, niewojskowym i transformacyjnym, który w dużym stopniu opiera się na odpowiedzialności krajowej i lokalnej, na wysiłkach na rzecz zapewnienia pokoju i rozwoju oraz na budowaniu odporności. Zaangażowanie UE we wspieranie DDR, jej szczególne ukierunkowanie na konkretne elementy, ich uporządkowanie i połączenie należy dostosować do każdego szczególnego kontekstu. UE może wspierać inicjatywy, które nie są wyraźnie określane mianem DDR , lecz które mimo to mają na celu zmniejszenie przemocy lub zwiększenie odporności na poziomie społeczności i zwiększenie zdolności osób fizycznych do oparcia się (ponownej) rekrutacji przez ugrupowania zbrojne. Stworzenie perspektyw odpowiedzialnego wyjścia – spontanicznego lub zorganizowanego – z ugrupowań zbrojnych i powrotu do życia cywilnego może przyczynić się do powstania środowisk bardziej sprzyjających DDR. Rozbrojenie to bezpieczna ocena, zebranie, dokumentowanie, kontrola i unieszkodliwianie broni, amunicji i materiałów wybuchowych wykorzystywanych przez bojowników i ich wspólników, a czasami również przez ludność cywilną, aby ograniczyć nielegalny obrót głównie bronią strzelecką i lekką (BSiL) i powiązanymi przedmiotami. Rozbrojenie może nastąpić na wszystkich etapach DDR, mieć charakter przejściowy lub być uwarunkowane szerszym rozwojem sytuacji politycznej lub postępującym procesem pokojowym. UE może wspierać rozbrojenie lub zarządzanie bronią i amunicją poprzez strategie polityczne oraz dialog polityczny lub przez zapewnianie środków pomocy i porad ekspertów władzom na szczeblu krajowym lub lokalnym. Oprócz udziału w inicjatywach pod auspicjami ONZ lub inicjatywach regionalnych i krajowych można rozważyć wspólne operacje rozbrojeniowe w ramach misji lub operacji WPBiO, jeżeli Rada tak zadecyduje, zgodnie z art. 43 TUE. Należy również kontynuować współpracę operacyjną między organami ścigania z UE i spoza UE w ramach priorytetu dotyczącego broni palnej europejskiej multidyscyplinarnej platformy przeciwko zagrożeniom przestępstwami (EMPACT). Demobilizacja oznacza oddzielenie pełnoletnich członków sił zbrojnych i ugrupowań zbrojnych od struktur dowodzenia lub ich odejście z takich struktur oraz uzyskanie przez nie statusu osoby cywilnej. Wiąże się to ze zmianą statusu prawnego i może wymagać doradztwa psychospołecznego oraz wsparcia opieki zdrowotnej. Demobilizacja może występować spontanicznie lub zostać zorganizowana w drodze przepisów lub porozumień politycznych. Proces analizy i zwolnienia kwalifikowalnych bojowników i ich wspólników obejmuje przejściową, krótkoterminową i ukierunkowaną pomoc – zwaną wsparciem na rzecz resocjalizacji – dla osób poddawanych procesowi demobilizacji. Proces ten powinien uwzględniać ofiary handlu ludźmi wykorzystywanymi w konfliktach zbrojnych i do celów wojennych. UE może wspierać demobilizację przez pomoc, którą można szybko wdrożyć, przepisy szczegółowe w ramach programów finansowania działań zewnętrznych UE, działania na podstawie art. 28 TUE, wkłady z WPBiO i inne działania zwiększające potencjał organów w takich obszarach jak weryfikacja, logistyka i cyfryzacja. Środki wsparcia w zakresie resocjalizacji mogłyby obejmować szkolenia przygotowujące do przyszłych wyzwań w życiu społecznym i zawodowym, równolegle z przepisami szczegółowymi łączącymi resocjalizację i reintegrację, np. przez udział w projektach gospodarczych i rozwojowych związanych z infrastrukturą, usługami zdrowotnymi, zieloną energią itp. Reintegracja to proces, w którym byli bojownicy i ich wspólnicy przechodzą do życia jako członkowie społeczności w charakterze osób cywilnych. Ten otwarty proces ma wymiar związany z bezpieczeństwem, wymiar psychologiczny, społeczny, zdrowotny, kulturowy, religijny, gospodarczy, polityczny i prawny oraz odbywa się na poziomie jednostki, rodziny i społeczności jako część szerszych procesów odbudowy, pokoju i rozwoju. W szczególnych okolicznościach kwalifikujący się i poddani weryfikacji byli bojownicy mogą zostać włączeni do sektora bezpieczeństwa narodowego. Proces ten powinien odbywać się na szczeblu krajowym, promować większą integrację i sprawiedliwą reprezentację oraz odpowiadać potrzebom ludności w zakresie bezpieczeństwa, a także uwzględniać kwestie rozliczalności, podziału uprawnień i zdolności absorpcyjnej sektora bezpieczeństwa. Działania UE na rzecz reintegracji zostaną połączone z szerzej zakrojonymi wysiłkami na rzecz rozwoju i budowania pokoju w celu wsparcia byłych bojowników i ich wspólników w procesie przechodzenia do życia cywilnego oraz zwiększenia zdolności absorpcyjnych społeczności i władz przyjmujących takie osoby, w tym przez wzmocnienie lokalnych struktur, zdolności oraz procesów zarządzania. Z uwagi na fakt, że szersze dysfunkcje systemów politycznych, instytucji państwowych, systemów edukacji i opieki zdrowotnej oraz administracji publicznej jeszcze bardziej zmniejszają szanse na udaną reintegrację, UE rozważy zastosowanie podejść strukturalnych. Wspieranie innych społeczności poszkodowanych w wyniku konfliktów oraz sprawiedliwy podział zysków płynących z pokoju (np. przez zadośćuczynienie ofiarom i osobom, które przeżyły konflikt, w tym ofiarom handlu ludźmi) zwiększa zaangażowanie w ten proces społeczności lokalnych i podmiotów krajowych i przyczynia się do pojednania. Aby wspierać reintegrację społeczno-gospodarczą, UE jest zaangażowana w rozwiązywanie problemów związanych z wielosektorowym charakterem tych procesów, obejmujących tak różne aspekty jak przezwyciężenie niepewnej sytuacji w zakresie własności gruntów i zapewnienie dostępu do opieki zdrowotnej, a także wspieranie dostępu do usług finansowych i bankowych. Dlatego też konieczne będzie rozważenie niektórych kluczowych czynników podatności społeczno-gospodarczej, takich jak strukturalne deficyty makroekonomiczne i przeszkody dla zrównoważonego rozwoju, dobrobytu i tworzenia godnych miejsc pracy, braki w wykształceniu oraz nieskuteczne lub niedostępne systemy ochrony socjalnej i zdrowotnej, wraz z innymi istotnymi aspektami, takimi jak np. rola przestępczości zorganizowanej, nielegalne gospodarki, ryzyko ponownej rekrutacji, i podjęcie w związku z nimi odpowiednich działań.

Przez rozwój, pomoc humanitarną i współpracę handlową UE wspiera propagowanie godnej pracy, zrównoważonych źródeł utrzymania i gospodarek, aby pomóc krajom w wychodzeniu z sytuacji kryzysowych i odbudowie. Podejście to powinno być bardziej systematycznie stosowane w procesach reintegracji, w tym osób wewnętrznie przesiedlonych, uchodźców i osób powracających. W swoich wysiłkach na rzecz propagowania kultury pokoju sprzyjającej reintegracji politycznej UE pomaga osobom fizycznym i społecznościom w nabywaniu umiejętności potrzebnych do zaangażowania się w działalność polityczną za pośrednictwem partii politycznych, ruchów społecznych lub jako niezależni działacze, co umożliwia wielostronną debatę, a także stwarza perspektywy szerzej zakrojonego pojednania i budowania pokoju bez obawy przed brutalnym odwetem. 3. Całościowe zaangażowanie UE odpowiadające wyzwaniom związanym z DDR Szeroki zasięg Aby sprostać wyzwaniom związanym z DDR, UE wykorzysta swój wielowymiarowy wkład w dążenie do zapewnienia pokoju, bezpieczeństwa i rozwoju: ·jako podmiot globalny o wzmocnionym profilu mediacyjnym UE odgrywa jednoczącą rolę w procesach pokojowych i zapobieganiu konfliktom, a w centrum jej działań znajduje się bezpieczeństwo ludzi. W związku z tym UE jest podmiotem właściwym do zapewnienia skutecznego i elastycznego wsparcia dla procesów DDR w drodze strategii krajowych lub regionalnych. Realistyczne podejście oparte na polityce i dialogu politycznym, które dotyczy również państwowych podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, może zmniejszyć prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia napięć i poprawić stabilność i odporność partnerów UE w sąsiedztwie i poza nim; ·wykorzystywanie badań naukowych i innowacji do kształtowania polityki opartej na dowodach zwiększa wsparcie dla procesów DDR i wymaga zarządzania wiedzą, wnioskami i doświadczeniami. Spójne stosowanie unijnego zestawu narzędzi Inicjatywy z zakresu DDR są skuteczniejsze, jeżeli są wspierane przez polityki, narzędzia i instrumenty zintegrowanego podejścia, pod warunkiem że są odpowiednio zaplanowane, mają realistyczne cele, budżet i ramy czasowe dla każdego konkretnego kontekstu. Wszystkie właściwe podmioty UE, angażujące się stosownie do swoich kompetencji, muszą prowadzić działania koordynacyjne, konsultować się i współpracować na szczeblu politycznym, strategicznym i operacyjnym, aby powiązać długoterminowe wsparcie na rzecz rozwoju oparte na polityce z działaniami krótkoterminowymi i innymi środkami pomocy. Obecnie UE jest w stanie prowadzić lepsze działania w tym zakresie dzięki przyjęciu Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny wymiar Europy” oraz Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju. Budowanie pokoju i współpraca na rzecz rozwoju UE inwestuje w inicjatywy na rzecz zapobiegania konfliktom i budowania pokoju na całym świecie i dąży do uwzględnienia kwestii uwrażliwienia na konflikty i odporności na nie w swoich działaniach zewnętrznych, w tym poprzez specjalny wymóg mający zastosowanie do współpracy na rzecz rozwoju i partnerstw międzynarodowych w krajach niestabilnych i dotkniętych konfliktami. Obejmuje to systematyczne eliminowanie pierwotnych przyczyn konfliktów i kryzysów dzięki długoterminowym podejściom do przekształcenia konfliktu i budowania pokoju. W środowiskach niestabilnych kluczowe znaczenie mają starania na rzecz stworzenia przestrzeni dla dialogu politycznego i poszanowania zasad praworządności, a także zapobiegania przemocy i ekstremizmowi lub ograniczania tych zjawisk na poziomie społeczności. W tych kontekstach inwestycje ukierunkowane na byłych bojowników, ich wspólników i społeczności przyjmujące zapobiegają nawrotom konfliktów i przemocy dzięki budowaniu odporności i wzmacnianiu oporu na próby ponownego zwerbowania przez ugrupowania zbrojne. UE odgrywa zasadniczą rolę w procesie pokojowym w Kolumbii, zarówno dzięki stymulowaniu zaufania i dialogu między byłymi przedstawicielami Rewolucyjnych Sił Zbrojnych Kolumbii (FARC) a rządem Kolumbii, jak i jako główny darczyńca na rzecz społecznej i gospodarczej reintegracji byłych bojowników, za pomocą projektów, a także wsparcia budżetowego. Wsparcie UE, wzmocnione znaczącą rolą specjalnego wysłannika UE ds. procesu pokojowego, zaprojektowano z uwzględnieniem podejścia opartego na prawach człowieka i było ono zgodne z zasadą niepozostawiania nikogo w tyle. Jego celem jest reintegracja gospodarcza byłych bojowników dzięki wspieraniu projektów produkcyjnych i szkoleń zawodowych, budownictwa mieszkaniowego i dostępu do podstawowych usług publicznych, rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami, opiece nad dziećmi i upodmiotowieniu ekonomicznemu kobiet. Główne wyzwania związane z procesem pokojowym w Kolumbii dotyczą kwestii bezpieczeństwa byłych bojowników, redystrybucji gruntów pod projekty i budownictwo mieszkaniowe i dostępu do tych gruntów, trwałości inicjatyw generujących dochód, budżetowania na szczeblu lokalnym i regionalnym w celu uwzględnienia potrzeb związanych z reintegracją w lokalnych planach rozwoju, stygmatyzacji i dostępu do finansowania unijnego za pośrednictwem systemu bankowego. Dyplomacja prewencyjna i mediacja Jak zauważono w koncepcji mediacji pokojowej UE, ustalenia dotyczące uzbrojonych uczestników konfliktu mają kluczowe znaczenie dla mediacji i negocjacji pokojowych. W miarę możliwości w skład delegacji negocjacyjnych powinni wchodzić przedstawiciele ugrupowań zbrojnych oraz społeczności, których dotyczą procesy DDR. Możliwe do wdrożenia i realistyczne przepisy dotyczące DDR, w tym zaprzestanie działań wojennych, mechanizmy zawieszenia broni i podziału władzy oraz ustalenia dotyczące bezpieczeństwa, zwiększają szanse na pomyślne pojednanie i stabilizację. Dlatego ważne jest, aby na wczesnym etapie negocjacji korzystać z wiedzy eksperckiej w dziedzinie DDR.

Reforma sektora bezpieczeństwa i wsparcie praworządności Zgodnie z ogólnounijnymi ramami RSB RSB i DDR mogą być ze sobą ściśle powiązane. Podmioty mogą uzależniać swoje zaangażowanie w jeden proces od wiarygodnego zaangażowania przeciwnika w drugi proces, ponieważ RSB może być postrzegana jako osłabienie państwowych sił mundurowych, a DDR jako osłabienie ugrupowań zbrojnych. Reforma sektora bezpieczeństwa powinna doprowadzić do poprawy rozliczalności sektora bezpieczeństwa i jego osiągnięć w zakresie praw człowieka, a także do lepszego wsparcia na rzecz zasad praworządności i rządów demokratycznych, a tym samym do rozwiązania podstawowych problemów społeczności wykorzystywanych przez uzbrojonych uczestników konfliktu. W Wybrzeżu Kości Słoniowej UE odegrała kluczową rolę w procesie DDR, który rozpoczął się w 2013 r., w szczególności w zakresie reintegracji. Rząd skupił się na rozbrojeniu i demobilizacji, natomiast UE na resocjalizacji i reintegracji za pomocą szeregu różnych projektów. Zapewniła również wsparcie uzupełniające dla umowy na rzecz budowania państwowości, koncentrując się na reformie sektora sprawiedliwości, pojednaniu narodowym oraz projektach na rzecz zapobiegania konfliktom dzięki wsparciu organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych. Misje i operacje w ramach WPBiO oraz sieci doradców ds. bezpieczeństwa i obrony Starania w zakresie DDR muszą być zapewniać synergię z działaniami UE w sektorze bezpieczeństwa i obrony. Zgodnie z przyznanymi im mandatami cywilne i wojskowe misje i operacje w ramach WPBiO powinny przyczyniać się do tworzenia środowiska sprzyjającego procesowi DDR dzięki wspieraniu podmiotów krajowych i lokalnych. Oprócz bezpośredniego wkładu w konkretne elementy DDR misje WPBiO mogą przyczyniać się do długoterminowej reintegracji byłych bojowników, którzy przeszli proces DDR, dzięki szkoleniom i działaniom mentorskim. Odpowiednie służby Komisji, delegatury Unii, doradcy wojskowi ESDZ oraz sieci ekspertów ds. zwalczania terroryzmu/bezpieczeństwa, a także attaché ds. obrony i doradcy ds. bezpieczeństwa z państw członkowskich UE powinni odgrywać kluczową rolę w docieraniu do krajowych sił zbrojnych i organów ścigania z krajów partnerskich zaangażowanych w procesy DDR. W 2005 r. pod przewodnictwem UE rozpoczęła się Misja Obserwacyjna w Acehu (AMM), która miała na celu monitorowanie i wspieranie procesu pokojowego w indonezyjskiej prowincji Aceh. AMM była misją cywilną, której zadaniem było wycofanie z użycia uzbrojenia Ruchu Wyzwolenia Acehu (GAM) oraz relokacja wysłanych przez rząd do prowincji sił wojskowych i sił policyjnych. Po wypełnieniu powierzonych zadań dotyczących wycofania broni z użycia na początku 2006 r. AMM nadal monitorowała sytuację w zakresie praw człowieka, proces zmian legislacyjnych oraz reintegrację członków GAM aż do zakończenia misji w 2006 r. Zapobieganie i przeciwdziałanie brutalnemu ekstremizmowi Wiele procesów związanych z DDR odbywa się w kontekstach, w których brutalny ekstremizm umocnił się w dynamice konfliktu. W takich kontekstach, w uzupełnieniu zewnętrznego wymiaru planu dla UE w dziedzinie zwalczania terroryzmu, inicjatywy w zakresie zapobiegania i przeciwdziałania brutalnemu ekstremizmowi przyczyniają się do ogólnego zapobiegania terroryzmowi i brutalnemu ekstremizmowi – w tym (ponownemu) werbowaniu przez ugrupowania zbrojne – w ramach których można rozważyć elementy mające na celu deradykalizację. Jeżeli inicjatywy te są w pełni zgodne z normami prawa międzynarodowego praw człowieka, mają na celu wyposażenie rządów, społeczeństwa obywatelskiego, społeczności i władz lokalnych w wiedzę i umiejętności niezbędne do lepszego radzenia sobie z taką dynamiką oraz zwiększenia odporności społeczności i lokalnych zdolności do zapobiegania konfliktom i brutalnemu ekstremizmowi. Praktycy pracujący w tych kontekstach powinni dobrze znać inicjatywy na rzecz DDR oraz zapobiegania i przeciwdziałania brutalnemu ekstremizmowi dotyczące krajów lub regionów, w których pracują, rozumieć ich cele i konkretne metody pracy oraz szukać synergii między różnymi działaniami. Inicjatywy na rzecz zapobiegania i przeciwdziałania brutalnemu ekstremizmowi mogą zawierać elementy przymusu, na przykład gdy władze realizują strategie rehabilitacji i reintegracji po zakończeniu ścigania. Kwestia ta odróżnia inicjatywy na rzecz zapobiegania i przeciwdziałania brutalnemu ekstremizmowi od inicjatyw na rzecz DDR, mających dobrowolny charakter w każdych okolicznościach, który to charakter musi być zachowany. W 2014 r. między rządem Filipin a Islamskim Frontem Wyzwolenia Moro (MILF) zawarte zostało kompleksowe porozumienie w sprawie regionu Bangsamoro, które zawiera załącznik normalizacyjny odnoszący się do aspektów konfliktu związanych z DDR. Ścieżka normalizacji obejmuje cztery kluczowe elementy, w tym bezpieczeństwo (wraz z formalnym wycofaniem ze służby (demobilizacją) 40 000 bojowników), rozwój społeczno-gospodarczy, środki służące budowie zaufania oraz sprawiedliwość okresu przejściowego i pojednanie. Całościowe podejście UE łączyło starania na rzecz wczesnej odbudowy z bardziej długoterminowym wsparciem dla władz lokalnych, aby stworzyć podstawy zrównoważonego rozwoju poprzez wzmocnienie sprawowania rządów, praworządności oraz lokalnego potencjału gospodarczego. Programy te były zgodne z innymi inicjatywami UE, które również wspierają społeczności, rozwój instytucjonalny i rozwój obszarów wiejskich w Bangsamoro i na Mindanao. UE wspiera również odbudowę miasta Marawi, program wspierający Władzę Przejściową Bangsamoro, który obejmuje również społeczeństwo obywatelskie i kwestie związane ze sprawiedliwością okresu przejściowego, programy rozwoju obszarów wiejskich oraz programy dla przedsiębiorstw rolniczych. Broń strzelecka i broń lekka, zarządzanie bronią i amunicją oraz działania przeciwminowe Proliferacja i przenikanie broni strzeleckiej i lekkiej (BSiL) oraz amunicji do niej w kontekście konfliktu ułatwia ponowne uzbrojenie i mobilizację ugrupowań zbrojnych oraz utrudnia jakikolwiek wpływ procesu DDR na zapobieganie ponownemu wybuchowi konfliktu. Stanowi to również długoterminowe zagrożenie dla bezpieczeństwa wewnętrznego UE, ponieważ zapasy broni mogą przeniknąć do grup przestępczych w UE lub w regionie. W związku z tym rozbrojenie w ramach procesu DDR powinno opierać się na szerszych politycznych procesach zarządzania bronią i amunicją (WAM). Pomoże to wzmocnić strategie odbudowy po konflikcie, embarga na broń i uwzględniające aspekt płci działania regulacyjne, operacyjne i techniczne w zakresie kontroli BSiL, zgodnie z unijną strategią BSiL. Aby to osiągnąć, kluczowe jest zaangażowanie państw członkowskich UE i współpraca z państwami trzecimi. DDR ściśle wiąże się z inicjatywami na rzecz działań przeciwminowych, które mogłyby się przyczynić do zwiększenia ogólnego zaufania do procesu pokojowego. Może ono stanowić część działań w zakresie resocjalizacji i reintegracji, np. poprzez inicjatywy na rzecz edukacji na temat zagrożenia związanego z minami. Rozminowywanie humanitarne umożliwia również dostęp do gruntów i źródeł utrzymania oraz poprawia sytuację w zakresie bezpieczeństwa dotkniętych społeczności. Przeciwdziałanie przestępczości zorganizowanej i zwalczanie nielegalnej eksploatacji zasobów naturalnych

Zwalczanie handlu ludźmi Strefy konfliktów stanowią podatny grunt dla rozkwitu handlu ludźmi, co dodatkowo dotyka słabsze grupy społeczne. Coraz bardziej dramatyczna sytuacja gospodarcza, osłabienie lub nawet upadek praworządności oraz mniejsza liczba dostępnych usług socjalnych zwiększają izolację ludności ze względu na takie czynniki jak różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn, ubóstwo, wykluczenie społeczne i pochodzenie etniczne. To z kolei zwiększa podatność miejscowej ludności na handel ludźmi, zwłaszcza kobiet i dzieci. Dzieci są często wykorzystywane jako żołnierze lub do pełnienia związanych z tym ról pomocniczych, np. tragarzy, kucharzy, wartowników i osób pozyskujących informacje, a także jako niewolnicy seksualni. Szczególne znaczenie ma transgraniczny charakter handlu ludźmi, ponieważ organizacje przestępcze często działają za pośrednictwem dobrze zorganizowanych i profesjonalnych sieci, zarówno offline, jak i online. UE będzie nadal koncentrować się na rozbijaniu modeli działalności przestępczej handlarzy oraz na ochronie ofiar, zwłaszcza kobiet i dzieci, i wzmacnianiu ich pozycji. 4. Zasady przewodnie wsparcia UE na rzecz DDR Podejście do wspierania DDR różni się znacznie w zależności od fazy konfliktu, jego dynamiki, rodzaju zaprzestania działań wojennych oraz poziomu zaangażowania społeczności międzynarodowej. Wsparcie udzielane przez UE zgodnie z prawem międzynarodowym powinno być realistyczne, elastyczne, uwrażliwione na konflikty oraz powinno opierać się na następujących specjalnych zasadach: ØOparte na polityce i dobrze skoordynowane z partnerami Wzmocnione podejście oparte na polityce pozwoli UE skutecznie integrować i koordynować starania oraz ograniczać związane z nimi ryzyko przy jednoczesnym zaangażowaniu kluczowych podmiotów w dziedzinie budowania pokoju, dyplomacji, rozwoju i pomocy humanitarnej. Delegatury Unii, specjalni przedstawiciele UE, misje i operacje w ramach WPBiO oraz przedstawicielstwa państw członkowskich w krajach partnerskich odgrywają kluczową rolę w tworzeniu podstaw silniejszego, bardziej zintegrowanego wkładu UE. Jako zwolenniczka skutecznego multilateralizmu UE będzie wykorzystywała cenne partnerstwa z Organizacją Narodów Zjednoczonych, Bankiem Światowym, organizacjami regionalnymi takimi jak Unia Afrykańska i Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, państwami trzecimi i podmiotami krajowymi, a także z podmiotami lokalnymi, społecznościami, podmiotami sektora prywatnego i podmiotami społeczeństwa obywatelskiego. UE będzie dalej wspierać starania na rzecz DDR, wspierając przystępowanie do wielostronnych instrumentów i ich stosowanie. ØO charakterze krajowym i lokalnym Wprawdzie wkład zewnętrzny, w tym na szczeblu regionalnym, może ułatwić stworzenie warunków sprzyjających DDR, jednak odpowiedzialność, zaangażowanie i praca podmiotów krajowych, lokalnych i podmiotów z danej społeczności mają nadal zasadnicze znaczenie. Aby osiągnąć trwałe rezultaty, koordynacja starań UE dzięki strategiom krajowym i regionalnym będzie miała na celu wzmocnienie odpowiedzialności, w tym na obszarach o nieszczelnych granicach. Powinno to pomóc w budowaniu praworządności i wzmocnić odpowiedzialne instytucje i zdolności, takie jak agencje i organy związane z DDR, a także odpowiednie inicjatywy społeczności i społeczeństwa obywatelskiego. ØUkierunkowane na ludzi i dobrowolne UE będzie stosować zasady „nie szkodzić” i „nie pozostawiać nikogo w tyle” oraz zapewni należytą staranność w zakresie praw człowieka, a także uwrażliwienie na konflikty. Decyzja o opuszczeniu ugrupowania zbrojnego jest uwarunkowana kontekstem i chociaż można ją ułatwić lub zachęcić do niej, ani osób, ani ugrupowań nie można zmusić do wzięcia udziału w procesie DDR; zasadnicze znaczenie ma zachowanie dobrowolnego charakteru ich zaangażowania. UE będzie propagować poszanowanie prawa międzynarodowego praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego we wszystkich okolicznościach, w tym w sytuacjach takich jak zatrzymania i pojmania na polu walki, gdy osoby pojmane znajdują się w potrzasku. Osoby przystępujące do procesów DDR i w nie zaangażowane często spotykają się z wykluczeniem społecznym i ze stygmatyzacją. Mogą borykać się z zerwanymi więziami rodzinnymi, brakami w wykształceniu, problemami zdrowotnymi, w tym problemami ze zdrowiem psychicznym, które mogą wiązać się z nadużywaniem substancji, agresywnymi zachowaniami lub indywidualnymi bądź zbiorowymi traumami, w tym związanymi z przemocą seksualną i przemocą ze względu na płeć oraz handlem ludźmi. Może im brakować umiejętności i sieci kontaktów, aby utrzymać się dzięki (samo)zatrudnieniu lub konstruktywnemu uczestnictwu w życiu politycznym, a jednocześnie mogą borykać się ze stygmatyzacją oraz z prawnymi i praktycznymi przeszkodami na drodze do reintegracji. Jednocześnie społeczności przyjmujące mogą odczuwać zbiorową traumę, strach i nieufność oraz doświadczać pogorszenia sytuacji w zakresie bezpieczeństwa, co może zwiększać podejrzliwość wobec byłych bojowników i ich wspólników. Z tych powodów UE będzie stosować wielosektorowe podejście do DDR, uwzględniając różne, specyficzne i niejednolite potrzeby, zdolności i oczekiwania mężczyzn, kobiet, chłopców i dziewcząt w różnym wieku, w tym należących do mniejszości narodowych lub etnicznych, religijnych, językowych i politycznych oraz ludności rdzennej. W tych staraniach UE będzie również uwzględniać kwestie związane z niepełnosprawnością oraz wyzwania związane z opieką zdrowotną w niestabilnych warunkach. I.Zapewniające ochronę dzieci i ich praw

II.Uwzględniające aspekt płci W procesach DDR należy uwzględnić różne potrzeby, zdolności i możliwości mężczyzn, kobiet, chłopców i dziewcząt oraz kontekstowe oczekiwania wobec nich, tak by zapewnić ich równie znaczący udział we wszystkich etapach procesów DDR. Uwzględnianie perspektywy płci powinno opierać się na dogłębnej i uwzględniającej aspekt płci analizie wszystkich programów współpracy na rzecz rozwoju. Reakcje powinny uwzględniać różnorodność ról, jakie różne grupy osób tej samej płci i grupy wiekowe mogły pełnić w okresie, w którym były związane z ugrupowaniami zbrojnymi, oraz uwzględniać kwestię stereotypowych ról związanych z płcią, nierówności i stygmatyzacji ze względu na płeć. III.Angażujące młodzież Należy odpowiednio uwzględnić rolę osób młodych, zarówno tych, które przeżyły konflikt i stały się jego ofiarami, jak i tych, które przyczyniają się do pozytywnych zmian, czy też tych, które są narażone na radykalizację lub (ponowny) werbunek. Szczególne potrzeby, możliwości i oczekiwania młodych kobiet i mężczyzn w kontekście DDR powinny być uwzględniane we wszystkich procesach DDR dzięki aktywnym konsultacjom, zaangażowaniu i udziałowi. ØDobrze zaplanowane Planowanie wsparcia dla procesu DDR należy rozpocząć na możliwie najwcześniejszym etapie. Na podstawie skoordynowanej oceny DDR działania UE w zakresie pomocy humanitarnej, stabilizacji, budowania pokoju, rozwoju, WPBiO i WPZiB powinny być zgodne ze zintegrowanym podejściem. Wkład może łączyć działania UE, jej instytucji finansowych i państw członkowskich. W razie potrzeby delegatury Unii powinny korzystać ze specjalistycznej wiedzy fachowej i wsparcia w zakresie DDR, a także w dziedzinach pokrewnych, takich jak budowanie pokoju, mediacja, ochrona dzieci lub bezpieczeństwo. W stosownych przypadkach powinny one również korzystać z zaangażowania doradców/attaché wojskowych lub ds. bezpieczeństwa oraz ekspertów ESDZ w dziedzinie zwalczania terroryzmu/bezpieczeństwa, a także z obecności misji WPBiO w tym samym państwie lub regionie bądź korzystać z tymczasowego wsparcia dzięki specjalnym zadaniom. Należy odpowiednio uwzględnić kontekst środowiskowy i klimatyczny, w którym prowadzone są procesy DDR. Wymaga to w szczególności oceny podatności na zagrożenia lub niestabilności w celu zapewnienia, by możliwości gospodarcze i społeczne stworzone w ramach procesów DDR były odporne i długotrwałe oraz by ryzyko środowiskowe lub związane ze zmianą klimatu było w miarę możliwości łagodzone i nie pogarszało jeszcze bardziej istniejących podatności na zagrożenia ani ryzyka konfliktu. UE powinna jasno komunikować swoje wsparcie władzom krajowym i lokalnym, uczestnikom, zainteresowanym stronom oraz osobom, które mogą zakłócać proces pokojowy. Komunikacja powinna uwzględniać aspekty wieku i płci, a także być dostosowana do odbiorców oraz lokalnych kultur i kontekstów. W tym celu ważnymi partnerami są przywódcy polityczni, wojskowi, tradycyjni i religijni, a także społeczeństwo obywatelskie, aczkolwiek z uwzględnieniem kwestii uwrażliwienia na konflikty i standardów praw człowieka. ØMożliwe do dostosowania Działania wspierające DDR powinny opierać się na dowodach i być elastyczne, z zastosowaniem monitorowania, oceny i uczenia się, oraz powinny wykorzystywać możliwości transformacji cyfrowej, a także najlepsze praktyki i doświadczenia. Przekładanie tej polityki na działania wymaga zwiększania ogólnej świadomości i budowania zdolności w zakresie DDR, w tym dzięki szkoleniom łączącym praktykę, politykę i badania. Dzięki temu UE będzie mogła wykorzystać wiedzę, talent i know-how do budowania pokoju i rozwoju. 5. Działania służące ocenie i zaangażowaniu, określeniu ram i zapewnieniu skutecznego zaangażowania UE w DDR UE będzie w spójny sposób łączyć szybkie reagowanie z geograficznymi, regionalnymi i tematycznymi długoterminowymi zobowiązaniami mającymi na celu wsparcie DDR. Będzie ona dążyć do maksymalnego zwiększenia swojego oddziaływania dzięki partnerstwom z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi, w oparciu o wspólne wartości, wspólne interesy i wzajemne korzyści. ØWysoki Przedstawiciel i Komisja wzmocnią koordynację w zakresie wspierania DDR, propagując wymianę informacji między odpowiednimi zainteresowanymi stronami UE. Wszystkie powiązane polityki, instrumenty i mechanizmy zostaną uwzględnione przy planowaniu zaangażowania mającego na celu wsparcie DDR. W ramach zintegrowanego podejścia dążyć się będzie również do uzyskania wkładu państw członkowskich UE. ·Utworzona zostanie specjalna stała nieformalna grupa zadaniowa kierowana przez przedstawicieli różnych służb i obejmująca przedstawicieli odpowiednich służb tematycznych ESDZ i Komisji, która będzie nadzorować działania UE w zakresie DDR, doradzać i wspierać delegatury Unii, ESDZ i służby Komisji oraz misje WPBiO. Utworzenie i funkcjonowanie grupy zadaniowej w zakresie DDR będzie przebiegać według podobnych procedur jak w przypadku stałej nieformalnej grupy zadaniowej w zakresie RSB kierowanej przez przedstawicieli różnych służb. ·Zespoły mediatorów z UE będą korzystać z wiedzy fachowej na temat DDR, tak by porozumienia pokojowe i porozumienia o zawieszeniu broni zawierały realistyczne klauzule dotyczące DDR. ·UE zwiększy swoje wewnętrzne możliwości wspierania procesów DDR, np. dzięki szkoleniom w zakresie DDR i wzmocnieniu współpracy z odpowiednimi instytucjami szkoleniowymi oraz z sieciami badawczymi i eksperckimi. ØGdy planowane jest wsparcie DDR, na jak najwcześniejszym etapie należy przeprowadzić szczegółową ocenę DDR koordynowaną przez UE, aby umożliwić oparte na polityce, uwrażliwione na konflikty i elastyczne zaangażowanie.