P6_TA(2006)0067

Zarządzanie ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych w rolnictwie

Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych w rolnictwie (2005/2053(INI))

Parlament Europejski,

- uwzględniając komunikat Komisji skierowany do Rady w sprawie zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych w rolnictwie (COM(2005)0074),

- uwzględniając memorandum Komisji z dnia 6 września 2005 r. (MEMO/05/302) wprowadzające "pięciopunktowy plan dotyczący reakcji na wzrost cen ropy",

- uwzględniając ekspertyzę "Zarządzanie ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych w rolnictwie", którą sporządzono na zlecenie Parlamentu Europejskiego,

- uwzględniając art. 45 Regulaminu,

- uwzględniając sprawozdanie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi (A6-0014/2006),

A. mając na uwadze, że ryzyko związane z produkcją rolną powstaje na różnych szczeblach i dlatego musi być szacowane i traktowane w zróżnicowany sposób:

- z jednej strony ryzyko na szczeblu gospodarstw, tj. ryzyko indywidualne związane z inwestycjami i finansowaniem, ze stosowaniem określonych metod produkcji, ryzyko wynikające ze zmian cen producenckich i cen handlowych,

- z drugiej strony na szczeblu zewnętrznych warunków naturalnych i gospodarczych, jak np. zmiany klimatyczne i zmiany ilości opadów, częstsze występowanie klęsk żywiołowych lub skutki liberalizacji handlu produktami rolnymi oraz zaburzenia powstałe na rynku w wyniku wymiany handlowej,

B. mając na uwadze, że zarządzanie ryzykiem w rolnictwie ma zgodnie z celami Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) służyć przede wszystkim pożytkowi ogółu gwarantując zaopatrzenie ludności w zdrową żywność i surowce rolnicze oraz ochronę środowiska naturalnego,

C. mając na uwadze, że od czasu ostatniej reformy WPR w czerwcu 2003 r. nastąpiła znaczna redukcja środków stabilizacji rynku i cen, które zastąpiono dopłatami bezpośrednimi dla rolników oddzielonymi od produkcji, skutkiem czego z jednej strony rolnicy bardziej kierują się rynkiem, lecz z drugiej strony zwiększa się ryzyka związane z produkcją dla indywidualnych gospodarstw,

D. mając na uwadze, że równocześnie z tą reformą wprowadzono zasadę współzależności (cross compliance), która narzuca rolnikom pewne obowiązki w zakresie ochrony środowiska i zwierząt,

E. mając na uwadze, że w związku ze stopniowym kształtowaniem się koniunktury o wyższym niż w niedawnej przeszłości stopniu ryzyka, ponieważ należy się spodziewać, że ryzyko związane z działalnością rolniczą będzie rosło pod względem różnorodności, rozmiarów oraz częstotliwości, ze szkodą dla rolników, oczekuje się, że zmiany ryzyka w rolnictwie będą zależały od rozmiarów i częstotliwości zjawisk naturalnych, koniunktury gospodarczej i związanych z nią zagrożeń, ryzyka technologicznego, społecznej percepcji środowiska, bezpieczeństwa żywności oraz zachowań konsumentów,

F. mając na uwadze, że zwiększy się ryzyko związane z produkcją rolniczą z powodu zmian klimatycznych, degradacji gleby, braku wody, zubożenia zasobów genetycznych i innych czynników,

G. mając na uwadze, że szczególne ryzyko wiąże się również z nowymi technologiami, np. ze stosowaniem techniki genetycznej w rolnictwie, co wiąże się z niemożliwymi do przewidzenia konsekwencjami dla żywych organizmów i środowiska w przyszłości, w odniesieniu do których należy stosować zasadę ostrożności i zasadę "zanieczyszczający płaci",

H. mając na uwadze, że duże uzależnienie rolnictwa unijnego od surowców kopalnych wykorzystywanych do nawożenia, w środkach ochrony roślin i jako paliwo do maszyn niesie ze sobą ryzyko wynikające z wahań cen ropy i niedostatku ropy naftowej, któremu należy przeciwdziałać poprzez oszczędzanie i zwiększanie stopnia wykorzystania odnawialnych źródeł energii,

I. mając na uwadze, że ubezpieczenia rolnicze należą do pomocy państwowych przyjętych przez WTO oraz że niektórzy partnerzy handlowi, jak USA i Kanada, systematycznie wykorzystują dla zabezpieczenia dochodów w rolnictwie zarówno pomoc wewnętrzną dla mechanizmów gwarantujących te dochody i mających na celu zrekompensowanie skutków klęsk żywiołowych, jak również wypłaty nadzwyczajne na pokrycie strat w dochodach spowodowanych zmianami cen rynkowych (załącznik 2 ust. 7 i 8 porozumienia WTO w sprawie rolnictwa), przyczyniając się tym samym do stworzenia swego rodzaju "siatki bezpieczeństwa" gwarantującej korzystną dla rolników politykę w zakresie dochodów, czego Unia Europejska nie może ignorować,

J. mając na uwadze, że rozważane przez Komisję trzy opcje zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych (ubezpieczenie od klęsk żywiołowych, fundusze wzajemnego inwestowania i zagwarantowanie podstawowego ubezpieczenia dochodu) nie stanowią w rzeczywistości środków prewencyjnych służących zmniejszaniu ryzyka lub szkód, lecz są modelami finansowania odszkodowań na wypadek wystąpienia szkody,

K. mając na uwadze, że finansowanie trzech zaproponowanych przez Komisję środków ma odbywać się, zgodnie z propozycją, za pomocą 1 % modulacji lub w ramach krajowych programów rozwoju obszarów wiejskich, co zdaniem ekspertów z pewnością nie pokryje wydatków związanych z finansowaniem przedstawionych środków,

L. mając na uwadze, że młodzi rolnicy są szczególnie narażeni na konsekwencje kryzysów i klęsk żywiołowych, ponieważ są oni często poważnie zadłużeni po zakupie gospodarstwa,

M. mając na uwadze, że nowe Państwa Członkowskie są wyłączone z mechanizmu modulacji do roku 2013, a dopłaty bezpośrednie w tych państwach objęte są mechanizmem stopniowego dochodzenia do pełnej wysokości (phasing-in), należy im zagwarantować możliwość skorzystania z innych środków WPR.

Wnioski

Informacje ogólne:

1. z zadowoleniem przyjmuje podejście Komisji polegające na rozpatrzeniu różnych opcji zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych; niemniej jednak zgłasza zastrzeżenia co do wyrównawczego i odszkodowawczego charakteru propozycji; wzywa Komisję do większego uwzględnienia środków prewencyjnych służących zmniejszaniu ryzyka i zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, takich jak szczepienia i lepsze kontrolowanie nielegalnego przywozu;

2. uważa, że w celu zapewnienia większej spójności w ramach polityki zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych, należy zadbać, aby:

- przedsiębiorstwa ubezpieczeniowe, państwowe lub prywatne, oraz towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych prowadziły swoją działalność w dziedzinie ubezpieczeń bezpośrednich w celu zabezpieczenia od ryzyka objętego ubezpieczeniem bądź w sposób niezależny, bądź w ramach systemu ubezpieczeń rolniczych;

- państwa ograniczyły się do ubezpieczenia nieobjętego ubezpieczeniem ryzyka związanego z katastrofami naturalnymi oraz aby finansowanie przez państwo tego typu działań było obwarowane pewnymi warunkami;

- dozwolone były dopłaty państwa do składek ubezpieczeniowych oraz finansowanie przez państwo reasekuracji spółek ubezpieczeniowych, pod warunkiem zgodności z ustaleniami obowiązującymi na poziomie wspólnotowym;

- udział ubezpieczycieli i ubezpieczonych rolników był dobrowolny

3. uważa, że w odniesieniu do finansowania wspólnotowego, gdyby miało dojść do przyjęcia wspólnej polityki ramowej w zakresie ubezpieczeń i odszkodowań dla rolnictwa, możliwe są poniższe rozwiązania:

- ustanowienie funduszy wspólnotowych na pokrycie części kosztów utworzenia i działania systemów ochrony dochodów z rolnictwa;

- finansowanie na szczeblu krajowym i finansowanie na szczeblu wspólnotowym będą zgodne z przepisami obowiązującymi obecnie lub w przyszłości na mocy porozumień zawartych w ramach WTO;

- finansowane będą jedynie systemy, które odpowiadać będą minimalnym normom wspólnej polityki lub przyjmą harmonogram wprowadzania koniecznych zmian;

4. w związku z tym wskazuje na wzrost szkód spowodowanych zmianami klimatycznymi i klęskami żywiołowymi, takimi jak powodzie, susze i pożary, oraz na szkody spowodowane chorobami zakaźnymi zwierząt, które rozprzestrzeniają się szybciej po świecie poprzez transport zwierząt oraz nielegalny przywóz;

5. uważa, że propozycje Komisji nie uwzględniają w wystarczającym stopniu ryzyka i możliwych sytuacji kryzysowych związanych z liberalizacją rynków produktów rolnych w ramach negocjacji WTO; wzywa zatem Komisję do przeprowadzenia dokładniejszej oceny instrumentów i środków, które pomogą uniknąć gwałtownego spadku cen i sytuacji kryzysowych na rynku, strat w dochodach rolników oraz wszelkich przeszkód do dalszego prowadzenia przez nich działalności, a także do dokonania analizy roli środków prowadzących do wzrostu cen kosztów własnych w dziedzinie dobrostanu zwierząt i środowiska;

6. uważa, że propozycje Komisji powinny uwzględniać sytuacje kryzysowe na rynku o dużej szkodliwości dla producentów wspólnotowych, powstałe w wyniku ograniczeń w wywozie unijnych produktów rolnych wprowadzonych przez kraje trzecie; wzywa zatem Komisję do uzupełnienia definicji sytuacji kryzysowej o powyższą kwestię;

7. opowiada się zdecydowanie przeciw rezygnacji z zasady preferencji wspólnotowej; uważa za absolutnie konieczne dokładniejsze zbadanie instrumentów i środków służących zapobieganiu ryzyku i rozwiązywaniu sytuacji kryzysowych stosowanych w UE i jej Państwach Członkowskich; w związku z tym wskazuje przede wszystkim na możliwość sterowania podażą w celu niedopuszczenia do nadprodukcji i spadku cen oraz na nowe programy na rzecz rozwoju obszarów wiejskich; w przypadku szczególnie wrażliwych sektorów, takich jak sadownictwo i ogrodnictwo, uważa wspólne środki przewidziane w ramach wspólnej organizacji rynków (WOR) za nadal usprawiedliwione; uważa, że należy je uttrzymać w ramach przyszłej reformy WOR owoców i warzyw;

8. wzywa Komisję do wprowadzenia mechanizmu siatki bezpieczeństwa nie tylko w sytuacjach kryzysowych WOR wołowiny, lecz również w innych sektorach, takich jak owoce i warzywa, wino, mięso wieprzowe i drób;

9. wzywa Komisję do zbadania skuteczności pewnych specyficznych środków, jak:

- pomoc w zakresie magazynowania produktów w przypadku nagłego spadku cen,

- pomoc w zakresie przetwórstwa w celu odblokowania rynku w przypadkach, kiedy jest to możliwe,

- środki zmierzające do zmniejszenia ewentualnego negatywnego oddziaływania na opinię publiczną i zmniejszenia jego konsekwencji (np. w sprawie spożycia mięsa wołowego po kryzysie BSE),

- pomoc dla dobrowolnego ograniczenia produkcji w przypadku przewidywanych trudności w zakresie wprowadzania danego produktu na rynek;

10. wobec uzgodnionej w ramach WTO daleko idącej redukcji taryf celnych na produkty rolne opowiada się za określeniem warunków dostępu do rynku jako środkiem prewencyjnym, za pomocą którego można zapobiegać gospodarczym, ekologicznym i socjalnym praktykom dumpingowym; uważa dodatkowe podatki od przywozu produktów rolnych za nadal uzasadnione, jeżeli produkty wytwarzane są w warunkach, w których łamane są prawa człowieka oraz międzynarodowe porozumienia i prawodawstwo europejskie dotyczące ochrony środowiska naturalnego i ochrony zwierząt; proponuje wykorzystanie przychodu z tych podatków poprawę bezpieczeństwa żywności i zapobieganie sytuacjom kryzysowym w zainteresowanych krajach rozwijających się;

11. uważa, że Komisja powinna przedstawić możliwe źródła finansowania proponowanych środków w nowych Państwach Członkowskich; wykorzystane na ten cel środki finansowe nie powinny wpływać na obniżenie wsparcia, jakie nowe Państwa Członkowskie otrzymują w ramach dopłat bezpośrednich i wsparcia rozwoju obszarów wiejskich;

12. uważa za dopuszczalne współfinansowanie środków mających na celu zapobieganie ryzyku i rozwiązywanie sytuacji kryzysowych przez Komisję, Państwa Członkowskie, przemysł rolniczy i zakłady produkcji rolnej pod warunkiem, że będzie ono obowiązkowe i nie będzie prowadziło do nierówności między Państwami Członkowskimi i grupami rolników;

13. biorąc pod uwagę konieczność działań na rzecz rozwoju obszarów wiejskich i ich rolę w zapobieganiu ryzyku, sprzeciwia się propozycji Komisji w zakresie finansowania zarządzania ryzykiem i w sytuacjach kryzysowych jedynie z 1% modulacji; uważa, że w obliczu istniejących wyzwań konieczne jest raczej zwiększenie środków na zapobieganie sytuacjom kryzysowym, w tym funduszy rezerwowych; w związku z tym proponuje wprowadzenie wyjątku od zasady rocznego ustalania budżetu w celu sprostania wahaniom zapotrzebowania w przypadku sytuacji kryzysowych;

14. w związku z tym, że środki pochodzące z modulacji kształtują się na różnych poziomach w poszczególnych Państwach Członkowskich, wzywa Komisję do zbadania zastępczych źródeł finansowania tych środków, które Państwa Członkowskie będą mogły sobie dowolnie wybrać, jak na przykład wyznaczony procent wartości brutto ich produkcji rolnej;

15. wzywa Komisję do sporządzenia ilościowej analizy umozliwiającej rzetelną ocenę skutków powstającego niedoboru ropy naftowej oraz możliwych rozwiązań tego problemu przewidujących możliwość przyznawania pomocy na zakup paliw w przypadku wyjątkowych zwyżek ich cen; uważa, że należy jednocześnie zachęcać rolników do uprawy roślin energetycznych, poprzez znaczące zwiększenie pomocy od hektara przyznawanej w ramach rozporzadzenia Rady (WE) nr 1782/2003 [1];

16. wzywa Komisję do zbadania, w ramach dopłat bezpośrednich i programów rozwoju obszarów wiejskich, środków skłaniających rolników do wybrania sposobów zarządzania lub innych metod zmniejszających ryzyko;

17. wzywa Komisję do zwrócenia szczególnej uwagi na sytuację młodych rolników w ramach wszystkich podejmowanych przez nią działań w dziedzinie zarządzania ryzykiem i sytuacjami kryzysowymi;

18. uważa, że polityka zarządzania w sytuacjach kryzysowych w rolnictwie powinna opierać się na zasadzie elastyczności i pluralistycznym podejściu, ponieważ nie jest możliwe wprowadzenie jedynego modelu reakcji w sytuacjach kryzysowych ze względu na złożoność systemów ubezpieczeń i specyfikę krajową;

Opcja 1: współfinansowanie klęsk żywiołowych przez systemy ubezpieczeń prywatnych

19. uważa, że w związku z różnorodnością dostępnej na rynku oferty ubezpieczeniowej, rola ubezpieczeń jest szczególnie ważna, ponieważ:

a) stanowią one najbardziej wypróbowany instrument na rynku, który jest przy tym najdoskonalszy z punktu widzenia instytucjonalnego, najbardziej znany i najczęściej stosowany,

b) z tego właśnie względu, bardziej niż inne instrumenty odpowiada potrzebom międzynarodowego rynku produktów rolnych,

c) pomoc w zakresie dopłat do składek ubezpieczeniowych stanowi formę pomocy w pełni przyjętą w ramach WTO,

d) rynek ubezpieczeń może poszczycić się szerokim doświadczeniem w tym zakresie i umożliwił znalezienie rozwiązań w bardzo złożonych sytuacjach, a równocześnie pozwala na wprowadzanie innowacyjnych instrumentów w dziedzinie ubezpieczeń;

20. z zadowoleniem przyjmuje rozważania Komisji dotyczące współfinansowania składek ubezpieczenia płaconych przez rolników z tytułu ubezpieczenia od skutków klęsk żywiołowych lub wspierania systemów reasekuracji; uważa, że opcja ta wymaga znacznie większego zaangażowania środków z budżetu wspólnotowego i budżetów krajowych niż zakładany 1 % modulacji; uważa, że warunki dostępu muszą zostać określone bardzo precyzyjnie oraz że należy też rozważyć możliwość wsparcia tego rozwiązania z budżetów krajowych;

21. zwraca uwagę, że system ten działa już w sposób zadowalający w wielu Państwach Członkowskich i wzywa Komisję do przedstawienia wnikliwych analiz w odniesieniu do specyficznego ryzyka (np. gradu, suszy, huraganów) i upraw (np. zbóż, kukurydzy, rzepaku), świadczeń oferowanych przez prywatnych ubezpieczycieli na wypadek klęsk żywiołowych i chorób zwierzęcych, ich kosztów i konkurencyjności, oraz do porównania ich z dotychczasowymi wydatkami i świadczeniami krajowych i europejskich instytucji publicznych;

22. wzywa Komisję do utworzenia systemu ubezpieczeń publicznych finansowanego przez Unię Europejską dla poszczególnych sektorów i metod produkcji, w celu określenia ram polityki w zakresie zarządzania ryzykiem i zapobiegania sytuacjom kryzysowym;

23. wzywa Komisję do wtworzenia, w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, spójnego i dostępnego dla wszystkich Państw Członkowskich systemu reasekuracji;

Opcja 2: fundusze wzajemnego inwestowania

24. z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji dotyczącą wspierania utworzonych przez producentów funduszy wzajemnego inwestowania; w związku z tym wskazuje na duże znaczenie organizacji producentów, które ze względu na rozłożenie ryzyka i połączenie interesów z rynkami kapitałowymi i prywatnym sektorem ubezpieczeniowym mogą uzyskać skuteczniejsze ubezpieczenia;

25. wskazuje na zalety zbiorowej odpowiedzialności w przypadku funduszy sektorowych lub ponadsektorowych, która, zarówno ze względu na wspólną infrastrukturę, korzystanie z pomocy państwowej, jak również ze względu na fundusz rezerwowy producentów, mogłaby oznaczać większe zaangażowanie także w zakresie środków prewencyjnych;

26. wzywa Komisję do zbadania możliwości zabezpieczenia ponoszonego przez rolników ryzyka związanego z gwałtownym spadkiem cen poprzez terminowe transakcje towarowe i ceny gwarantowane, a ryzyka strat ilościowych przez ubezpieczenia prywatne;

27. uważa, że krajowe i unijne środki towarzyszące w zakresie ulg podatkowych i ułatwień kredytowych, przeznaczone na zachęcanie prywatnych inwestycji i wkładów, są niezbędne w celu ułatwienia producentom uczestnictwa w planowanym funduszu wzajemnego inwestowania; wskazuje w szczególności na przykładowe warunki i propozycje Parlamentu Europejskiego zawarte w jego stanowisku z dnia 15 listopada 2000 r. [2] w sprawie wspólnej organizacji rynku wieprzowiny;

28. wzywa Komisję do zbadania opcji 1 i 2 pod kątem ewentualnego wprowadzenia rozróżnienia między zarządzaniem ryzykiem społecznym a zarządzaniem ryzykiem w sektorze prywatnym oraz do ewentualnej modulacji pomocy według wielkości gospodarstw i podjętych środków zapobiegania sytuacjom kryzysowym;

Opcja 3: podstawowe ubezpieczenie dochodu na wypadek sytuacji kryzysowych

29. przyjmuje do wiadomości propozycje Komisji dotyczące zagwarantowania podstawowego ubezpieczenia dochodu na wypadek sytuacji kryzysowych i uważa, że powinny one zostać przedyskutowane w ramach przyszłej rewizji WPR;

30. wskazuje na trudności przy określaniu i uznawaniu szkód i strat w dochodach, które występują już teraz na szczeblu krajowym; zakłada, że taki system pociągnąłby za sobą uciążliwe formalności i wysokie koszty;

31. zwraca się do Komisji o niewprowadzanie pomocy państwowej na wypadek strat w dochodach w sytuacjach kryzysowych, co stanowiłoby konkurencję dla prywatnych systemów ubezpieczeń, lecz o zapewnienie, za pomocą odpowiednich kontroli, rzetelności i wydajności tych systemów;

32. podkreśla, że priorytetem dla Komisji powinno być wprowadzenie systemu szybkiego i elastycznego reagowania w sytuacjach kryzysowych, przy równoczesnym ograniczeniu do minimum czasochłonnych procedur biurokratycznych, które ograniczają skuteczność środków;

*

* *

33. zobowiązuje swojego Przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie i Komisji.

[1] Dz.U. L 270 z 21.10.2003, str. 1.

[2] Dz.U. C 223 z 8.8.2001, str. 176.

--------------------------------------------------