Celem Europejskiego filaru praw socjalnych jest zapewnienie sprawiedliwości w codziennym życiu każdego obywatela – niezależnie od tego, czy uczy się on, pracuje, szuka pracy czy przechodzi na emeryturę; niezależnie od tego, czy mieszka w mieście czy na obszarze wiejskim; niezależnie od jego płci, pochodzenia rasowego lub etnicznego, przekonań religijnych lub wyznania, niepełnosprawności, wieku lub orientacji seksualnej. W 2017 r. wszystkie instytucje UE ogłosiły 20 zasad filaru, które zmierzają do zapewnienia równości szans, pracy dla wszystkich, sprawiedliwych warunków pracy oraz ochrony socjalnej i włączenia społecznego. Realizacja tych założeń umacnia zobowiązanie podjęte na najwyższym szczeblu: w centrum znajduje się człowiek, niezależnie od zachodzących zmian, nikt też nie pozostaje w tyle.

Wszyscy Europejczycy powinni mieć takie same szanse na rozwój – musimy zachować to, co zbudowali nasi rodzice i dziadkowie, dokonując niezbędnych dostosowań i poprawek. Dzisiaj aż 241 mln osób w UE ma miejsce pracy – jest to rekordowo wysoka liczba. Jednak liczba ta odzwierciedla jedynie jedną stronę medalu. W rzeczywistości utrzymują się nierówności i nie każdy korzysta z tych pozytywnych zmian. Zbyt wiele osób nadal walczy o przetrwanie lub boryka się z trudnościami wynikającymi z nierówności. Wiele dzieci i młodych ludzi, zbyt często pochodzących ze środowisk o niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, nie ma dostępu do edukacji lub opieki zdrowotnej na wysokim poziomie. Nadal zbyt wiele osób starszych nie ma dostępu do usług opiekuńczych. Nierówność jest hamulcem wzrostu gospodarczego i zagraża spójności społecznej. Musimy działać teraz, aby wszystkie nasze dzieci i wnuki miały przed sobą sprawiedliwą i dostatnią przyszłość, uwzględniającą wymiar ekologiczny, oraz aby zagwarantowana była sprawiedliwość międzypokoleniowa.

W sercu cyfrowej gospodarki – zarówno dzisiaj jak i w przyszłości – musi znajdować się człowiek. Zgodnie z przewidywaniami sama tylko sztuczna inteligencja i robotyka będą w ciągu nadchodzących 5 lat źródłem niemal 60 mln nowych miejsc pracy na całym świecie. Wiele miejsc pracy zmieni się lub wręcz zniknie. Nowe technologie stworzą nowe możliwości pracy i umożliwią bardziej elastyczne formy zatrudnienia, jednak musimy zadbać o to, by nowe miejsca pracy były wysokiej jakości, a potencjalni pracownicy dysponowali odpowiednimi umiejętnościami pozwalającymi na znalezienie takiego zatrudnienia. Gospodarka cyfrowa nie może opierać się na zbiorach przepisów prawnych i społecznych zredagowanych w XX wieku; nadszedł czas na niezbędne dostosowanie i zagwarantowanie ochrony socjalnej w nowej rzeczywistości zawodowej, a także na dostosowanie przepisów podatkowych i zapewnienie, aby każdy wnosił swój sprawiedliwy udział.

W Europie mamy jeden z najwyższych na świecie standardów życia, najlepsze warunki pracy i najskuteczniejszą ochronę socjalną. Dzisiaj bycie Europejczykiem oznacza szansę na osiągnięcie sukcesu i prawo do godnego życia. Podstawą europejskiej społecznej gospodarki rynkowej jest sprawiedliwość społeczna – leży ona w samym sercu naszej Unii. Wynika z niej przekonanie, że uczciwość społeczna i dobrobyt to podstawowe elementy odpornego społeczeństwa, którego standardy dobrobytu są najwyższe na świecie. Odzwierciedla to również ambicję Europy, aby postępować w kierunku pełnej realizacji celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych. Europa jest dziś wyjątkowym miejscem, w którym dobrobyt, sprawiedliwość i zrównoważona przyszłość są celami o równie istotnym znaczeniu.

Umocnienie pozycji obywateli za sprawą edukacji i szkoleń na wysokim poziomie oraz odpowiednich umiejętności

Umiejętności to klucz do przyszłości. Ze względu na to, że pracownicy coraz częściej zmieniają pracę, a warunki pracy są coraz bardziej elastyczne, istnieje stała potrzeba uczenia się oraz kontynuowania nauki w celu osiągnięcia sukcesu. Umiejętności pozwalają pracownikom na czerpanie korzyści z szybko zmieniającego się świata pracy. W ciągu najbliższych pięciu lat połowa obecnej siły roboczej będzie musiała zaktualizować swoje umiejętności. Jednak dzisiaj zbyt wielu młodych ludzi nie posiada umiejętności podstawowych czy umiejętności cyfrowych i zbyt niewielu ma szansę nadrobić zaległości po opuszczeniu szkoły. Jedynie co dziesiąta osoba dorosła uczestniczy w szkoleniach przypadających na którykolwiek miesiąc w roku. Jeden milion nieobsadzonych stanowisk specjalistów w dziedzinie ICT hamuje inwestycje w obszarze transformacji cyfrowej. Ponad 50 % przedsiębiorstw, które zatrudniły lub próbowały zatrudnić specjalistów w dziedzinie ICT w 2018 r. zgłaszało trudności w obsadzaniu wolnych stanowisk.

Kształcenie i szkolenie mają kluczowe znaczenie dla nabywania umiejętności. W całej Europie państwa członkowskie muszą dostosować swoje krajowe systemy kształcenia i szkolenia, zapewniając od jak najmłodszych lat kształcenie i szkolenie na wysokim poziomie, sprzyjające włączeniu społecznemu. Muszą one ponadto wspierać swoich obywateli, którzy zdecydują się podjąć odpowiedzialność za swój nieustanny rozwój przez cały okres kariery zawodowej. Niezbędne są dalsze wysiłki prowadzące do weryfikowania umiejętności i kompetencji nabywanych poza formalnymi systemami kształcenia i szkolenia. Umiejętności i doświadczenia zdobyte w miejscu pracy, w ramach wolontariatu lub w jakikolwiek inny nieformalny sposób, mogą – o ile zostaną uznane i docenione – być ważnym atutem osób poszukujących nowej pracy.

Aby dowiedzieć się, jakich umiejętności potrzebujemy, rządy krajowe i regionalne muszą współpracować z tymi, którzy mają najlepszą orientację: z pracodawcami, pracownikami, nauczycielami i instruktorami. Na szybko zmieniającym się rynku pracy bardzo ważne jest, aby wszyscy mieli jak najszersze kompetencje podstawowe, które stanowią odpowiednią bazę umożliwiającą im szybkie dostosowywanie się. Dodatkowymi wskazówkami odnośnie do tego, czego się uczyć i w jaki sposób, mogą służyć silne partnerstwa nawiązywane między tymi, którzy szukają nowych talentów i tymi, którzy szkolą i edukują potencjalnych pracowników, w połączeniu z nowoczesnymi technikami prognostycznymi oraz monitorowaniem losów absolwentów. Jest to szczególnie potrzebne w regionach, w których notowany jest spadek liczby ludności, i w których pracodawcy mają trudności ze znalezieniem wykwalifikowanych pracowników. Jest to również przydatne dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), które stanowią podstawę naszej gospodarki. Jedna czwarta europejskich MŚP zgłasza poważne trudności w znalezieniu doświadczonego personelu i kadry kierowniczej. Mówiąc bardziej ogólnie, jest to konieczne wszędzie tam, gdzie transformacja cyfrowa i transformacja ekologiczna będą wiązać się z zapotrzebowaniem na nowe umiejętności. Kształcenie i szkolenie zawodowe oraz przygotowanie zawodowe mogą zwiększać szanse młodych ludzi i osób dorosłych na znalezienie zatrudnienia. Mogą one również pomóc w zaspokojeniu zmieniających się potrzeb przedsiębiorstw. Inwestowanie w doskonalenie zawodowe lub przekwalifikowywanie będzie kosztowne, a zatem koszty powinny być rozłożone na sektor publiczny, pracodawców i osoby zainteresowane. Dążąc do umieszczenia umiejętności, możliwości zatrudnienia oraz kapitału ludzkiego w centrum zainteresowania, Komisja zaktualizuje w pierwszym kwartale 2020 r. Europejski program na rzecz umiejętności, m.in. przygotowując wniosek w sprawie zalecenia dotyczącego europejskiego kształcenia i szkolenia zawodowego. Rozważane są rozwiązania innowacyjne, pozwalające pracownikom na kontrolowanie własnego procesu uczenia się i kariery zawodowej, takie jak indywidualne konto uczenia się dla osób w wieku produkcyjnym.

Kształcenie i szkolenie o wysokiej jakości to gwarancja równych szans, która może przełamać zamknięty cykl słabych wyników w nauce. Europejski obszar edukacji, który ma stać się rzeczywistością do 2025 r., ułatwi osobom uczącym się przekraczanie granic w obrębie Europy i poprawi dostęp do kształcenia i szkolenia o wysokiej jakości, które sprzyjają włączeniu społecznemu. W trzecim kwartale 2020 r. Komisja będzie dalej rozwijać cele związane z europejskim obszarem edukacji i ustanowi nowe ramy współpracy państw członkowskich w dziedzinie kształcenia i szkolenia, skupiając się przy tym w większym stopniu na zagwarantowaniu, aby młodzi ludzie kończyli co najmniej szkołę średnią II stopnia i dysponowali dostateczną biegłością w zakresie umiejętności podstawowych. Kontynuowany będzie program Erasmus+, służący wspieraniu i wzmacnianiu takich obszarów w Europie jak: kształcenie, szkolenie, młodzież i sport; w latach 2021–2027 program ten będzie dysponował znacznie większym budżetem. Celem jest, aby młodzi ludzie o mniejszych możliwościach mieli w przyszłości lepszy dostęp do tego programu, co sprawi, że będzie on w większym stopniu sprzyjał włączeniu społecznemu. Upowszechnienie tego programu wśród nauczycieli, instruktorów oraz nauczycieli akademickich doprowadzi do wzmocnienia jego potencjału dalszego zbliżania do siebie naszych systemów, a tym samym do zwiększenia korzyści płynących z wymiany najlepszych praktyk. Program „Cyfrowa Europa” będzie stanowił wsparcie rozwoju zaawansowanych umiejętności cyfrowych. Dzięki temu możliwe będzie wykorzystywanie tych technologii w całej gospodarce, a także umocnienie potencjału cyfrowego jednostek oferujących edukację. Wspierając działania państw członkowskich, Komisja zaktualizuje w drugim kwartale 2020 r. Plan działania w dziedzinie edukacji cyfrowej, aby zwiększyć umiejętności cyfrowe młodych ludzi i osób dorosłych, a także dopilnować, aby każda jednostka edukacyjna była przygotowana do epoki cyfrowej.

Młodzi ludzie są przyszłością Europy i zasługują na to, aby ta przyszłość była jasna. Rodzice z natury pragną, aby ich dzieci miały dobre miejsca pracy i odpowiednie perspektywy kariery. Jednak nadal zbyt wielu młodych ludzi znajduje zatrudnienie na stanowiskach pracy o niskim wynagrodzeniu, na czas określony i w niestandardowych formach zatrudnienia, bez możliwości rozwoju swojego potencjału i zaplanowania przyszłości. Jeszcze większe ryzyko pozostania w tyle dotyczy młodych osób niepełnosprawnych, osób ze środowisk migracyjnych i młodych rodziców. Dążąc do zintensyfikowania walki z bezrobociem osób młodych, Komisja przedstawi w drugim kwartale 2020 r. wniosek dotyczący wzmocnienia gwarancji dla młodzieży. Już teraz w ramach tego instrumentu 3,5 mln młodych ludzi rocznie skorzystało ze szkoleń, mogło się kształcić lub pracować. Wzmocniona gwarancja dla młodzieży będzie docierać do młodych ludzi, wspierając ich w rozwijaniu umiejętności i zdobywaniu doświadczenia zawodowego, w szczególności tych najistotniejszych z punktu widzenia transformacji ekologicznej i cyfrowej.

Wspieranie mobilności zawodowej i restrukturyzacji ekonomicznej

Każdy obywatel Europy, młody czy stary, powinien w odpowiednim dla niego momencie mieć dostęp do wsparcia dostosowanego do jego potrzeb, w tym do szkoleń, co pozwoli zwiększyć jego szanse na uzyskanie dobrej pracy lub rozpoczęcie działalności gospodarczej. Niemal każda osoba dorosła poszukiwała pracy w przeszłości. Niektóre osoby znalazły ją od razu po zakończeniu szkoły, a następnie z łatwością zmieniały miejsce zatrudnienia dzięki odpowiednim kontaktom i udokumentowanym osiągnięciom. Dla innych osób nie było to takie łatwe. Być może brakowało im informacji o możliwościach zatrudnienia, być może nie znalazły miejsca pracy odpowiadającego ich umiejętnościom i doświadczeniom, a być może znajdowały się w trudnej sytuacji osobistej lub rodzinnej. Publiczne i prywatne służby zatrudnienia powinny wspierać nie tylko bezrobotnych, lecz także tych, którzy w coraz większym stopniu są zagrożeni utratą pracy ze względu na nieaktualne umiejętności.

Zaprezentowany w dniu dzisiejszym plan inwestycyjny na rzecz zrównoważonej Europy – plan inwestycji związanych z Europejskim Zielonym Ładem – przyczyni się do sfinansowania transformacji, przed którą znajduje się Europa. Przejście na bardziej ekologiczną gospodarkę będzie prawdopodobnie miało większe lub mniejsze oddziaływanie – w zależności od regionu i sektora. Integralną częścią planu jest mechanizm sprawiedliwej transformacji, w tym specjalny fundusz sprawiedliwej transformacji. Mechanizm będzie źródłem wsparcia dla regionów, które z dużym prawdopodobieństwem będą w większym stopniu dotknięte skutkami transformacji, a tym samym pomoże dopilnować, by nikt nie został w tyle. Jest to dowód zaangażowania UE na rzecz równowagi między rozwojem środowiskowym i społecznym. Inwestycje przyczynią się do rozwoju nowej działalności gospodarczej i tworzenia nowych miejsc pracy, zmniejszenia śladu węglowego, zapewnienia przystępnej cenowo energii i wzmocnienia procesu nabywania nowych umiejętności. Ponadto fundusz modernizacyjny pozwoli na przeprowadzenie sprawiedliwej transformacji w regionach uzależnionych od węgla; będzie to możliwe dzięki wsparciu przeznaczonemu na przegrupowanie zawodowe, przekwalifikowanie pracowników i podniesienie ich umiejętności, szkolenie, poszukiwanie pracy i tworzenie przedsiębiorstw typu start-up. W celu wykazania solidarności ze zwolnionymi pracownikami oraz osobami samozatrudnionymi, oraz zaoferowania im pomocy, możliwe będą interwencje w ramach Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji.

Zwiększanie liczby miejsc pracy

Gospodarka europejska odnotowuje obecnie wzrost gospodarczy siódmy rok z rzędu. Przewiduje się, że gospodarka będzie nadal rosnąć w latach 2020–2021, mimo że perspektywy wzrostu osłabiły się. Sytuacja na rynkach pracy jest dobra, bezrobocie nadal spada, choć w wolniejszym tempie.

Europa musi budować w oparciu o te solidne podstawy i zadbać o to, by w nadchodzących latach jej społeczna gospodarka rynkowa nadal była źródłem rosnącej liczby coraz lepszych miejsc pracy dla wszystkich. Centralny element tej transformacji będzie stanowiła strategia przemysłowa, która zostanie przedstawiona w pierwszym kwartale 2020 r., posiadająca silne podstawy na jednolitym rynku. Umożliwi ona naszym przedsiębiorstwom innowacyjne działania i opracowywanie nowych technologii, wzmacniając jednocześnie obieg zamknięty gospodarki i tworząc nowe rynki. Uwzględnienie aspektów społecznych i związanych z zatrudnieniem jest integralną częścią strategii, dzięki czemu z transformacji przemysłowej będą mogli skorzystać wszyscy obywatele, przedsiębiorstwa i regiony. W pierwszym kwartale 2020 r. Komisja przedstawi także wniosek dotyczący oddzielnej strategii dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Dzięki nim w ciągu ostatnich pięciu lat powstało 85 % nowych miejsc pracy. Kluczowe znaczenie dla tworzenia miejsc pracy w Europie ma promowanie innowacji, zapewnianie finansowania i ograniczanie biurokracji dla MŚP.

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny Plus oraz Fundusz Spójności będą nadal odgrywać kluczową rolę we wspieraniu spójności społecznej i terytorialnej w naszych państwach członkowskich, regionach i na obszarach wiejskich, aby mogły one sprostać cyfrowej i zielonej transformacji naszego świata. We wniosku Komisji dotyczącym kolejnych wieloletnich ram finansowych ustalono ogólny przydział środków na politykę spójności na lata 2021–2027 na poziomie 373 mld EUR według cen bieżących. W zapewnieniu spójności terytorialnej udział będą miały także Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejski Fundusz Morski i Rybacki. We wniosku Komisji wzywa się również do uruchomienia Programu InvestEU, który – zgodnie z oczekiwaniami – uruchomi inwestycje w wysokości 650 mld EUR, z czego 50 mld EUR na projekty z zakresu infrastruktury społecznej i na inwestycje społeczne w obszarze edukacji i nabywania umiejętności, przedsiębiorczość społeczną i mikrofinansowanie. InvestEU będzie pionierskim modelem partnerstwa, nowych modeli biznesowych i modeli finansowania przyczyniających się do poprawy wyników społecznych, uwolnienia potencjału inwestorów i kapitału dobroczynnego.

Zwiększanie liczby miejsc pracy to nie tylko wzrost gospodarczy. To działanie na rzecz rzeczywistej gospodarki społecznej, która służy potrzebom społeczeństwa. Gospodarka społeczna w Europie zatrudnia około 13,6 mln osób. Przedsiębiorstwa i organizacje społeczne mogą generować zaangażowanie, podejmowanie inicjatyw i sprzyjać określonym zyskom po stronie społeczności lokalnych, jednocześnie przybliżając społeczeństwo do rynku pracy. Gospodarka społeczna oferuje innowacyjne rozwiązania w zakresie edukacji, opieki zdrowotnej, transformacji sektora energetycznego, mieszkalnictwa i świadczenia usług społecznych. Ponadto może ona stać się pionierem, jeżeli chodzi o tworzenie zielonego ładu na szczeblu lokalnym. Jest to możliwe dzięki tworzeniu sojuszy angażujących obywateli i przedsiębiorstwa w proces transformacji klimatycznej na określonych obszarach. W 2021 r. Komisja uruchomi plan działania na rzecz gospodarki społecznej, którego celem będzie zwiększenie inwestycji społecznych i innowacji społecznych, a także uruchomienie potencjału przedsiębiorstw społecznych w zakresie tworzenia miejsc pracy, w tym dla osób najbardziej oddalonych od rynku pracy. Społecznie odpowiedzialny proces udzielania zamówień publicznych może również być gwarancją wydatkowania istniejących funduszy w sposób, który wspiera włączenie społeczne, na przykład poprzez zapewnianie możliwości zatrudnienia osobom niepełnosprawnym lub zagrożonym ubóstwem.

Wspieranie równości

Nasza Unia czerpie siłę i jedność ze swojej różnorodności, na którą składają się ludzie, kultura i tradycja. Jednak Europa może iść do przodu jedynie wtedy, gdy wykorzystuje wszystkie swoje aktywa i talenty oraz cały potencjał. Oznacza to stworzenie bardziej sprawiedliwego społeczeństwa, w którym wszyscy ci, którzy mają te same dążenia, mają takie same możliwości ich realizacji. Nasza Unia to jedno z najbardziej równych społeczeństw na świecie, mimo to wciąż jest jeszcze dużo do zrobienia. Europa musi wzmocnić swoje zaangażowanie na rzecz włączenia społecznego i równości we wszystkich aspektach, niezależnie od płci, pochodzenia rasowego lub etnicznego, przekonań religijnych lub wyznania, niepełnosprawności, wieku lub orientacji seksualnej. Równouprawnienie ma bardzo duże znaczenie w programie obecnej Komisji. Po raz pierwszy wprowadzono oddzielne portfolio ds. równouprawnienia oraz specjalną grupę zadaniową poświęconą temu zagadnieniu.

Na szczególną uwagę zasługuje sytuacja kobiet. Niski poziom zatrudnienia jest niekorzystny dla gospodarki i dla samych kobiet. Pomimo tego, że kobiety są lepiej wykształcone, ich kariery zawodowe są krótsze i bardziej rozdrobnione, co jest nierzadko spowodowane obowiązkami opiekuńczymi. Ich kariery zawodowe postępują wolniej, ich dochody i emerytury są niższe, mimo że kobiety żyją dłużej niż mężczyźni. W niektórych sektorach kobiety nie są dostatecznie reprezentowane. Na przykład w przypadku zawodów cyfrowych kobiety stanowią niecałe 20 % wśród specjalistów w dziedzinie ICT. Wysokość emerytur kobiet to zaledwie dwie trzecie wysokości emerytur mężczyzn. Ta różnica jest nawet większa niż w przypadku wynagrodzeń. Dla zapewnienia kobietom możliwości rozwoju kariery i otrzymywania godziwego wynagrodzenia decydujące znaczenie ma zwalczanie stereotypów w świecie pracy. Częścią rozwiązania zapewniającego bardziej sprawiedliwy podział obowiązków opiekuńczych między kobietami i mężczyznami jest lepsza opieka nad dziećmi oraz lepsze usługi związane z opieką długoterminową. W pierwszym kwartale 2020 r. Komisja przedstawi wniosek dotyczący nowej europejskiej strategii na rzecz równouprawnienia płci, mając na celu poczynienie postępów na drodze do wyeliminowania luki płacowej między kobietami a mężczyznami, w tym z pomocą nowych wiążących środków w zakresie przejrzystości wynagrodzeń, a także luki emerytalnej między kobietami a mężczyznami, promowanie dostępu kobiet do rynku pracy i zwiększenie liczby kobiet na wyższych stanowiskach w przedsiębiorstwach i organizacjach.

Gospodarka służąca ludziom to gospodarka służąca osobom niepełnosprawnym. Europejski akt w sprawie dostępności stworzy możliwości wprowadzania łatwo dostępnych produktów i usług. Technologia, a także odpowiednio przystosowana praca i miejsca pracy, może stworzyć nowe możliwości dla osób niepełnosprawnych, a także dla osób i przedsiębiorstw, które zaspokajają ich potrzeby. Jednak osoby niepełnosprawne nadal napotykają trudności w dostępie do kształcenia i szkolenia, zatrudnienia, systemów ochrony socjalnej i opieki zdrowotnej. Często starają się, mimo przeszkód, aktywnie uczestniczyć w życiu politycznym lub kulturalnym swoich społeczności. Komisja będzie kontynuować wdrażanie Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. W 2021 r. Komisja przedstawi wzmocnioną strategię na rzecz niepełnosprawności, opierając się na wynikach trwającej oceny europejskiej strategii na rzecz osób niepełnosprawnych na lata 2010–2020.