KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ I RADY

w sprawie trzeciej oceny stosowania tymczasowego ograniczenia dotyczącego innych niż niezbędne podróży do UE

I Wprowadzenie

Pandemia COVID-19 to bezprecedensowy stan zagrożenia zdrowia publicznego w Unii Europejskiej. Ochrona zdrowia publicznego jest teraz najwyższym priorytetem zarówno Unii Europejskiej, jak i jej państw członkowskich.

Wszystkie państwa członkowskie podjęły działania w celu ograniczenia skutków rozprzestrzeniania się wirusa. Stosowne środki, wprowadzane, by chronić zdrowie i dobrostan europejskich obywateli, miały jednocześnie poważne konsekwencje dla swobody przemieszczania się w UE oraz funkcjonowania i integralności strefy Schengen. Większość państw członkowskich i państw stowarzyszonych w ramach Schengen wprowadziła tymczasowe kontrole na granicach wewnętrznych i środki ograniczające swobodny przepływ osób w UE.

Jednolity obszar, którego podstawą jest swobodny przepływ, bez kontroli na granicach wewnętrznych – taki jak strefa Schengen – potrzebuje wspólnej i ściśle skoordynowanej polityki na granicach zewnętrznych UE, a pandemia COVID-19 jeszcze wyraźniej pokazała, iż niezbędne jest spójne i wspólne podejście do państw trzecich, przy czym podstawowym celem jest ochrona zdrowia publicznego. Od początku pandemii Komisja Europejska uczyniła wszystko, co w jej mocy, aby zapewnić jednolite działania wszystkich państw członkowskich UE i państw stowarzyszonych w ramach Schengen.

W dniu 10 marca 2020 r. szefowie państw lub rządów Unii Europejskiej podkreślili potrzebę wspólnego europejskiego podejścia do pandemii COVID-19. W dniu 16 marca 2020 r. Komisja przyjęła komunikat zalecający tymczasowe ograniczenie podróży innych niż niezbędne z państw trzecich na obszar UE+. Następnie w dniu 17 marca 2020 r. uzgodniono, na podstawie zalecenia Komisji, podjęcie skoordynowanych działań na granicach zewnętrznych. Od tego czasu wszystkie państwa członkowskie UE (z wyjątkiem Irlandii) i państwa stowarzyszone w ramach Schengen (zwane dalej „państwami członkowskimi”) podjęły krajowe decyzje o wprowadzeniu ograniczeń podróży.

W dniach 8 kwietnia 2020 r. i 8 maja 2020 r. Komisja przyjęła dwa komunikaty w sprawie oceny stosowania ograniczenia. W drugim komunikacie Komisja zwróciła się do państw członkowskich o przedłużenie ograniczenia podróży do dnia 15 czerwca 2020 r.

Tymczasowe ograniczenie podróży ma zastosowanie do wszystkich podróży innych niż niezbędne, które odbywają się z państw trzecich na obszar UE+. Aby jednak ograniczyć skutki ograniczenia do niezbędnego minimum, w zaleceniu z ograniczenia podróży zwolniono określone kategorie osób podróżujących w niezbędnym celu lub w związku z koniecznością.

W związku z tym, że zalecany okres utrzymania ograniczenia podróży na granicach zewnętrznych kończy się w dniu 15 czerwca 2020 r., w niniejszym komunikacie przedstawiono podejście zakładające stopniowe i skoordynowane znoszenie ograniczeń podróży w oparciu o zestaw wspólnych zasad i kryteriów umożliwiających określenie tych państw trzecich, w przypadku których możliwe jest zniesienie ograniczenia dotyczącego podróży innych niż niezbędne na obszar UE+.

II Rozwój sytuacji i ocena obecnej sytuacji

W dniu 15 kwietnia 2020 r. przewodnicząca Komisji Europejskiej i przewodniczący Rady Europejskiej przedstawili wspólny europejski plan działania prowadzący do zniesienia środków powstrzymujących rozprzestrzenianie się COVID-19. Zgodnie z tym planem znoszenie kontroli na granicach wewnętrznych powinno odbywać się stopniowo i w sposób skoordynowany, zanim, na drugim etapie, będzie można złagodzić tymczasowe ograniczenia na granicach zewnętrznych i ponownie umożliwić obywatelom państw trzecich inne niż niezbędne podróże do UE.

Zgodnie z tymi zasadami w dniu 13 maja 2020 r. Komisja przedstawiła komunikat „Skoordynowane podejście etapowe zmierzające do przywrócenia swobody przemieszczania się i zniesienia kontroli na granicach wewnętrznych” w ramach pakietu środków wsparcia związanych z turystyką i transportem. W niniejszym komunikacie przedstawiono skoordynowane, wyważone i etapowe podejście mające na celu zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych i ograniczeń podróży, a także rozważenie, na drugim etapie, zniesienia ograniczeń dotyczących innych niż niezbędne podróży do UE przez granice zewnętrzne. Kolejność znoszenia ograniczeń jest jasna i oba procesy mogą opierać się na ogólnie podobnym podejściu i kryteriach dotyczących sytuacji epidemiologicznej i środków ograniczających rozprzestrzenianie się wirusa, w tym ograniczenia kontaktów personalnych, z uwzględnieniem uwarunkowań gospodarczych i społecznych.

Na posiedzeniu w dniu 5 czerwca 2020 r. ministrowie spraw wewnętrznych omówili reakcję na pandemię COVID-19 oraz kroki, jakie należy podjąć w celu zniesienia nowych ograniczeń. Panuje powszechna zgoda, że choć państwa członkowskie i instytucje UE ściśle ze sobą współpracowały w celu powstrzymania rozprzestrzeniania się wirusa, obecnie, kiedy sytuacja się poprawia, koordynacja nadal jest niezbędna. Prezydencja odnotowała również, że większość państw członkowskich ma znieść kontrole na swoich granicach wewnętrznych i związane z tym ograniczenia podróży do dnia 15 czerwca br., a pozostałe państwa – do końca miesiąca. Ministrowie rozmawiali też o tym, jak długo należy utrzymać unijne ograniczenia podróży w odniesieniu do wjazdu obywateli państw trzecich oraz jakie kryteria i środki można zastosować po zniesieniu ograniczeń. Panowała zgoda co do potrzeby jednolitego podejścia do stopniowego i opartego na jasnych kryteriach znoszenia ograniczeń dotyczących innych niż niezbędne podróży do UE oraz wezwano Komisję, by zaproponowała skoordynowany sposób zniesienia ograniczeń na granicach zewnętrznych.

W UE+ sytuacja epidemiologiczna poprawia się. W ciągu ostatnich 14 dni na obszarze UE+, z wyjątkiem kilku regionów, zgłoszono mniej niż 100 nowych zakażeń na 100 tys. mieszkańców. Zgodnie z komunikatem z dnia 13 maja 2020 r. i zawartymi w nim zaleceniami można obecnie uznać, że wszystkie państwa członkowskie weszły co najmniej w etap 1, o którym mowa w komunikacie (tj. zaczęły częściowo znosić ograniczenia podróży i kontrole na granicach wewnętrznych).

Kilka państw członkowskich zniosło już kontrole na granicach wewnętrznych i ograniczenia swobodnego przepływu w obrębie UE, w tym wymogi dotyczące kwarantanny po takiej podróży, a inne państwa planują uczynić to do dnia 15 czerwca 2020 r. Komisja gorąco zachęca pozostałe państwa członkowskie, by zakończyć proces znoszenia kontroli na granicach wewnętrznych i ograniczeń swobodnego przepływu osób w UE do dnia 15 czerwca 2020 r.