W ciągu ostatnich dziesięcioleci nastąpił wzrost liczby osób podróżujących drogą powietrzną – w UE odnotowano 1 mld pasażerów (w 2019 r.), w tym pół miliarda pasażerów przybywających do UE lub opuszczających UE drogą powietrzną. Stanowi to obciążenie dla zewnętrznych granic powietrznych. W tym kontekście dane pasażera przekazywane przed podróżą (API) stanowią skuteczne narzędzie informowania służb granicznych z wyprzedzeniem o liczbie i tożsamości osób podróżujących drogą powietrzną, co umożliwia przeprowadzenie wstępnych kontroli przed przybyciem tych osób na granicę zewnętrzną. Pojawiają się jednak dwa główne problemy, które skutkują powstawianiem luk i niespójności, jeżeli chodzi o sposób przetwarzania danych API przez państwa członkowskie zarówno na potrzeby zarządzania granicami, jak i na potrzeby ochrony porządku publicznego.

·Po pierwsze, aby zarządzanie granicami było skuteczne, wszystkie osoby podróżujące drogą powietrzną, przekraczające zewnętrzne granice strefy Schengen, muszą być poddawane skutecznym i systematycznym wstępnym kontrolom z wykorzystaniem danych API. Nie wszystkie jednak państwa członkowskie wymagają od przewoźników lotniczych przekazywania danych API. Co więcej, w odniesieniu do państw członkowskich, które wprowadziły system API, w ocenie dyrektywy w sprawie API z 2020 r. stwierdzono, że w niewystarczającym stopniu korzystają one z możliwości przetwarzania danych API do celów usprawnienia zarządzania granicami. Skuteczne wykorzystanie danych API wymaga ponadto gromadzenia wiarygodnych i zweryfikowanych danych, co obecnie nie zawsze ma miejsce. W dyrektywie w sprawie API faktycznie nie przewidziano sposobów gromadzenia danych API od pasażerów, co w rezultacie może skutkować przekazywaniem organom krajowym niepełnych lub niepoprawnych danych. Z tych względów i dzięki elastyczności, jaką zapewniają wymogi określone w dyrektywie w sprawie API, występuje duża różnorodność w sposobie wdrażania dyrektywy w sprawie API przez państwa członkowskie. W rezultacie nie każda osoba podróżująca drogą powietrzną i przekraczająca zewnętrzną granicę strefy Schengen zostaje poddana wstępnej kontroli z wykorzystaniem danych API.

·Po drugie, łączne przetwarzanie danych API i danych dotyczących przelotu pasażera (PNR) stanowi skuteczne narzędzie wykorzystywane przez organy ścigania do celów wykrywania terrorystów i innych osób dopuszczających się poważnych przestępstw. Zwalczanie poważnej przestępczości i terroryzmu stanowi odrębny cel przetwarzania danych API, przy czym wykorzystywanie danych API w tym celu jest skuteczne wyłącznie wówczas, gdy są one przetwarzane w połączeniu z informacjami dotyczącymi rezerwacji zawartymi w danych PNR. Wskazane wyżej braki w przetwarzaniu danych API ograniczają skuteczność wykorzystania tych danych na potrzeby ochrony porządku publicznego. Co więcej, ponieważ w obecnie obowiązujących unijnych ramach przewidziano łączne przetwarzanie danych API i PNR wyłącznie w przypadku lotów do UE lub z UE, istnieje poważna luka w systemie bezpieczeństwa związana z przetwarzaniem przez władze państw członkowskich danych osób podróżujących drogą powietrzną w ramach lotów wewnątrzunijnych i krajowych. Aby wyeliminować tę lukę, w opracowanej przez Komisję Strategii na rzecz w pełni funkcjonującej i odpornej strefy Schengen z czerwca 2021 r., wezwano do większego wykorzystania danych API w połączeniu z danymi PNR w przypadku lotów wewnątrz strefy Schengen w celu znacznego zwiększenia bezpieczeństwa wewnętrznego, zgodnie z prawem podstawowym do ochrony danych osobowych i prawem podstawowym do swobody przemieszczania się.