Władze greckie usprawniły proces rejestracji i zmieniły terminy spotkań, tak aby do połowy marca 2017 r. wszyscy wstępnie zarejestrowani wnioskodawcy (w tym osoby posiadające obywatelstwo uprawniające do relokacji) byli w pełni zarejestrowani. Jak najszybsze osiągnięcie miesięcznej wartości docelowej będzie miało zasadnicze znaczenie dla uniknięcia długich okresów oczekiwania i ryzyka wtórnego przemieszczania.

Wartość docelowa wynosi 2 000 relokacji miesięcznie, tymczasem w grudniu 2016 r. z Grecji relokowano 1 162 osoby, a w styczniu 2017 r. 1 131 osób, przy czym w grudniu 2016 r. podjęto zobowiązanie do relokacji 1 178 osób, a w styczniu 2017 r. – 1 550. Osiągnięcie wartości docelowej jest możliwe, pod warunkiem że wszystkie państwa członkowskie będą regularnie, co miesiąc składać zobowiązania i dokonywać relokacji zgodnie ze swoimi przydziałami. Do osiągnięcia wartości docelowej 2 000 relokacji na miesiąc w szczególności niezbędne jest, by te państwa członkowskie, które nie przeprowadziły dotąd żadnych relokacji lub tylko ograniczoną ich liczbę (Republika Czeska, Węgry, Chorwacja, Austria, Polska i Słowacja) niezwłocznie podjęły takie działania. Ponadto wymagałoby to, by Belgia i Hiszpania podejmowały comiesięczne zobowiązania, zgodnie ze swoimi przydziałami oraz by Portugalia, Rumunia i Litwa wznowiły swoje comiesięczne zobowiązania. Niemniej jednak należy również przyznać, że Estonia, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Malta i Finlandia są na dobrej drodze do wypełnienia swoich zobowiązań. Ponadto, przy obecnym tempie relokacji, Szwajcaria i Norwegia w całości wypełnią swoje zobowiązania w tym zakresie do marca 2017 r. Inne państwa członkowskie, które dopiero niedawno rozpoczęły relokacje z Grecji, muszą jeszcze wiele nadrobić w stosunku do osiągających lepsze wyniki państw członkowskich i państw stowarzyszonych.

Po przyjęciu 8. sprawozdania Komisja wezwała niemal wszystkie państwa członkowskie do zwiększenia wysiłków zmierzających do osiągnięcia zakładanych celów. Aktywnie zaangażowane w ten proces państwa członkowskie oraz kraje stowarzyszone zareagowały pozytywnie na to wezwanie i przekazały Komisji swoje planowane miesięczne deklaracje. Sytuacja w odniesieniu do niektórych innych krajów jest jednak niezadowalająca. Węgry, Austria i Polska pozostają jedynymi państwami członkowskimi, które nie dokonały żadnych relokacji. Słowacja prowadzi relokacje wciąż w bardzo ograniczonym zakresie, a Republika Czeska nie podjęła nowych zobowiązań od maja 2016 r. i nie przeprowadziła żadnych relokacji od sierpnia 2016 r.

Co się tyczy przesiedleń, wdrażanie konkluzji z lipca 2015 r. przewidujących przesiedlenie 22 504 osób jest na właściwej drodze – dotychczas przesiedlono 13 968 osób wymagających ochrony międzynarodowej, czyli ponad połowę uzgodnionej liczby. Od dnia 6 grudnia 2016 r. przesiedlono 913 osób, głównie z Turcji, Jordanii i Libanu. Część przesiedleń realizowanych w ramach wspomnianego programu europejskiego służy również wprowadzeniu przewidzianego w oświadczeniu UE–Turcja mechanizmu 1:1. W ramach wspomnianego mechanizmu od momentu jego uruchomienia, tj. od dnia 4 kwietnia, z Turcji do UE przesiedlono 3 098 Syryjczyków, co obejmuje również 487 osób przesiedlonych od czasu poprzedniego sprawozdania.

W okresie sprawozdawczym relokowano 3 813 dodatkowych osób, dzięki czemu całkowita liczba relokowanych wzrosła do 11 966 (8 766 relokacji z Grecji i 3 200 z Włoch). W grudniu relokowano 1 926 osób (764 z Włoch i 1 162 z Grecji), co stanowi nowy rekord relokacji, zarówno z Włoch, jak i Grecji i pozwoliło na osiągnięcie wyznaczonego poziomu – ponad 10 000 osób relokowanych. Styczniowe wyniki (551 osób relokowanych z Włoch i 1 131 z Grecji) potwierdziły, że relokacje z Grecji ustabilizowały się na poziomie ok. 1 000 osób miesięcznie. Jednak mimo że liczby te nadal wskazują na ogólną pozytywną tendencję, wciąż nie sięgają wartości docelowych wyznaczonych przez Komisję, a w przypadku relokacji z Grecji, zatwierdzonych również przez Radę Europejską.

W 8. sprawozdaniu Komisja określiła szczegółowe cele miesięczne: relokowanie co najmniej 1 000 osób miesięcznie z Włoch i 2 000 miesięcznie z Grecji od grudnia 2016 r. Na swoim ostatnim posiedzeniu w dniu 15 grudnia Rada Europejska zatwierdziła wspólny plan działania dotyczący wdrażania ustaleń zawartych w oświadczeniu UE–Turcja, obejmujący cele w zakresie relokacji z Grecji, i ponowiła apel o zwiększenie wysiłków na rzecz przyspieszenia relokacji, w szczególności w odniesieniu do osób małoletnich bez opieki, oraz wzmocnienie istniejących programów przesiedleń. Mimo tych apeli rezultaty nie są jednoznacznie pozytywne.

Od 5 grudnia 2016 r. do Grecji przybyło 3 873 osób. Całkowita liczba migrantów przebywających w Grecji utrzymała się na tym samym poziomie co w poprzednim okresie sprawozdawczym. Na dzień 7 lutego wynosi ona około 62 600 osób, z czego około 15 000 na wyspach i około 47 600 w kontynentalnej części kraju. Od 5 grudnia 2016 r. do Włoch przybyło 15 614 osób. Osoby posiadające obywatelstwo Erytrei, czyli główne obywatelstwo uprawniające do relokacji we Włoszech, stanowiły 3,6 % przybywających.

Działania zmierzające do rozwiązania kwestii ograniczonej liczby zobowiązań: W okresie sprawozdawczym 13 państw członkowskich (Niemcy, Belgia, Estonia, Francja, Chorwacja, Irlandia, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Malta, Niderlandy, Słowenia i Finlandia) oraz Szwajcaria i Norwegia podjęło 4 413 formalnych zobowiązań (1 760 formalnych zobowiązań podjętych w odniesieniu do Włoch oraz 2 653 – w odniesieniu do Grecji). Łączna liczba formalnych zobowiązań podjętych przez państwa członkowskie relokacji wynosi 22 928 (7 599 odnosi się do Włoch, a 15 329 – do Grecji).

Od dnia 7 grudnia do dnia 7 lutego relokowano dodatkowo 3 813 osób: 2 558 z Grecji (w tym pierwsze przeniesienie do Liechtensteinu) i 1 255 z Włoch. Państwem, które relokowało największą liczbę wnioskodawców (2 727), jest Francja, a kolejne miejsca zajmują Niemcy (2 042) i Niderlandy (1 361).

W obecnym okresie sprawozdawczym łączna liczba przeniesionych osób małoletnich wyniosła 74 (do Finlandii, Hiszpanii, Irlandii, Luksemburga, Niderlandów, Niemiec, Norwegii i Szwajcarii), a całkowita liczba przeniesionych małoletnich bez opieki wzrosła do 249 i dotyczy prawie wyłącznie Grecji.

Włochy wprawdzie również podejmują starania zmierzające do ułatwienia relokacji osób małoletnich bez opieki, jednak muszą jeszcze dopracować procedurę umożliwiającą relokację małoletnich bez opieki podróżujących samodzielnie. Tylko jedno dziecko bez opieki zostało przeniesione z Włoch do Niderlandów w listopadzie 2016 r.

Liczba przybywających do Włoch osób małoletnich bez opieki nadal się zwiększa. W 2016 r. do Włoch przybyło 28 129 osób małoletnich, z czego 25 772 (91,6 %) bez opieki, w tym 3 806 Erytrejczyków, 218 Syryjczyków, 394 Irakijczyków i 13 Jemeńczyków. Ponadto do dnia 23 stycznia 2017 r. do tego kraju przybyło kolejnych 462 małoletnich bez opieki, z których czworo posiada obywatelstwo uprawniające do relokacji. Greckie Krajowe Centrum Solidarności Społecznej (EKKA) szacuje, że na dzień 27 stycznia w Grecji przebywało 2 200 małoletnich bez opieki. Jak poinformowano w poprzednim sprawozdaniu, w akcji masowej rejestracji wstępnej w Grecji stwierdzono obecność 1 225 małoletnich bez opieki, z czego 48 % (około 588) posiada obywatelstwa uprawniające do relokacji (36 % to Syryjczycy, 12 % to Irakijczycy).

Ze swojej strony Włochy zamierzają zwiększyć liczbę personelu obsługującego wnioski w zespole ds. postępowań dublińskich i wykazały elastyczność w odniesieniu do kontroli bezpieczeństwa. Ustalenia z Europolem w celu ułatwienia prowadzenia wyjątkowych dodatkowych kontroli bezpieczeństwa zostały po raz pierwszy wprowadzone w życie w styczniu 2017 r. na wniosek Norwegii. Na podstawie protokołu relokacji dotyczącego Włoch pierwsze przesłuchanie w ramach kontroli bezpieczeństwa przeprowadzone wspólnie przez funkcjonariuszy Europolu oraz funkcjonariuszy norweskich i włoskich powinno się odbyć we Włoszech w lutym. Ma ono w założeniu posłużyć jako podstawa do wyciągnięcia wniosków z postępowania i zwiększenia niezbędnego zaufania do systemu wśród wszystkich państw członkowskich prowadzących relokacje z Włoch.

W grudniu 2016 r. dokonano relokacji 764 osób z Włoch, co świadczy o stałym wzroście w ciągu poprzednich miesięcy. Jest to najwyższa wartość od początku programu. W grudniu 2016 r. liczba zobowiązań wyniosła 735, natomiast w styczniu została osiągnięta wyznaczona wartość docelowa 1 000 miejsc (zadeklarowano 1 025 miejsc). W ciągu ostatnich czterech miesięcy nastąpił gwałtowny wzrost relokacji z Włoch (z 230 do około 750 na miesiąc), jednak w styczniu liczba osób przeniesionych po raz pierwszy spadła (551 osób). Można to częściowo tłumaczyć sezonem urlopowym, ale również kwestiami operacyjnymi i logistycznymi, w niektórych przypadkach powiązanymi z rozproszeniem wnioskodawców po całym terytorium Włoch.

Belgia, Estonia, Finlandia, Francja, Irlandia, Łotwa, Malta, Niderlandy, Niemcy, Norwegia i Szwajcaria podejmowały comiesięczne zobowiązania w odniesieniu do Grecji, natomiast w odniesieniu do Włoch to samo zrobiły Belgia, Finlandia, Łotwa, Niderlandy, Niemcy, Norwegia i Szwajcaria. Poza tym Luksemburg podejmował zobowiązania w odniesieniu do obu krajów co dwa miesiące.

Austria i Węgry są nadal jedynymi państwami, które nie podjęły żadnych zobowiązań ani nie dokonały żadnych relokacji. Polska natomiast od kwietnia 2016 r. nie podjęła realizacji swoich zobowiązań i nie zadeklarowała ani nie dokonała relokacji żadnego wnioskodawcy. Ponadto niektóre państwa członkowskie (Bułgaria, Republika Czeska) nie podjęły zobowiązań od ponad siedmiu miesięcy.

Działania zmierzające do skrócenia czasu udzielania odpowiedzi na wnioski o relokację: W trakcie tego okresu sprawozdawczego państwa członkowskie poczyniły wprawdzie pewne postępy w kierunku zmniejszenia czasu potrzebnego na udzielenie odpowiedzi na wniosek o relokację, jednak w dalszym ciągu nie osiągnęły docelowej wartości 10 dni roboczych wyznaczonej w protokołach dotyczących relokacji. Jak podano w poprzednich sprawozdaniach, przesłuchania w ramach kontroli bezpieczeństwa powinny być przeprowadzane jedynie w należycie uzasadnionych przypadkach i z zachowaniem terminu 10 dni roboczych. Państwa członkowskie muszą zwiększyć swoje zdolności rozpatrywania wniosków i skrócić czas, w jakim udzielają odpowiedzi.

Niektóre przypadki odrzucenia wniosków w dalszym ciągu uzasadnia się powodami, które nie zostały przewidziane w decyzjach Rady, takimi jak obywatelstwo (nawet jeżeli dana osoba posiada obywatelstwo uprawniające do relokacji). Uzasadnianie odrzucenia wniosków musi zatem ulec poprawie, aby spełnione były wymogi decyzji Rady. W tym kontekście Niemcy, Niderlandy i Irlandię można uznać za dobre przykłady na to, w jaki sposób należy uzasadniać odrzucenie wniosku. Dla bezpieczeństwa Unii Europejskiej kluczowe znaczenie ma wymiana informacji. W związku z tym państwa członkowskie nie powinny odrzucać niektórych wniosków, odnosząc się jedynie do kwestii bezpieczeństwa w ujęciu ogólnym; powinny współpracować, by zająć się tą kwestią w sposób całościowy. W odpowiedzi na wyrażone przez niektóre państwa członkowskie obawy dotyczące wymiany informacji związanych z bezpieczeństwem Europol udostępnił specjalny zabezpieczony kanał komunikacji umożliwiający państwom członkowskim bezpieczne przekazywanie uzasadnień odrzucenia wniosków o relokację. Kanał ten funkcjonuje od dnia 1 grudnia 2016 r., ale dotychczas żadne państwo członkowskie nie wykorzystało go do przekazania informacji o uzasadnieniu odmowy. Grecka policja wyznaczyła krajowego korespondenta ds. bezpieczeństwa, który działa jako osoba kontaktowa do celów powiadamiania o przyczynach odmowy. Komisja podkreśla po raz kolejny, że na potrzeby weryfikacji na szczeblu krajowym możliwa jest wymiana odcisków palców za pośrednictwem kanałów współpracy policyjnej, w szczególności w przypadku gdy wnioskodawca nie posiada dowodu tożsamości ani dokumentów podróży.

Działania zmierzające do sprostania wyzwaniom związanym z relokacją wnioskodawców wymagających szczególnej troski, w tym małoletnich bez opieki: Tempo relokacji małoletnich bez opieki było podobne jak w poprzednim okresie sprawozdawczym ze względu na trudności związane z relokacją osób małoletnich będących w związkach małżeńskich, które opisano w sekcji 2.1. Niektóre państwa członkowskie niechętnie odnoszą się również do przyjmowania innych kategorii osób w trudnej sytuacji (np. osób poważnie chorych); inne interpretują decyzje Rady zbyt restrykcyjnie, uznając zobowiązanie za wygasłe w przypadkach gdy przeniesienie musiało zostać przełożone z przyczyn zdrowotnych (np. gdy osoba nie jest zdolna do podróży z powodu choroby) o więcej niż 2 miesiące przewidziane w decyzjach Rady. Zgodnie z decyzjami Rady relokacja wnioskodawców wymagających szczególnej troski powinna być priorytetem i wymaga elastycznego podejścia, gdy ze względów zdrowotnych przeniesienie musi zostać odroczone i zrealizowane po upływie terminu 2 miesięcy. Jest tak tym bardziej w sytuacji, gdy państwo członkowskie relokacji nie przestrzega uzgodnionego terminu odpowiedzi na wniosek o relokację. Decyzje Rady pozwalają na przedłużenie o kolejne 4 tygodnie, a ostatecznie nawet ponad ten rozszerzony termin. Byłaby zatem wskazana większa elastyczność państw członkowskich relokacji.

Działania służące przyspieszeniu przekazywania wnioskodawców: Nie zmniejszyło się znacząco opóźnienie między terminem pozytywnego rozpatrzenia wniosku przez państwo członkowskie relokacji a rzeczywistym przekazaniem. Jak wspomniano w poprzednim sprawozdaniu, podczas gdy w niektórych przypadkach takie opóźnienia są wynikiem dodatkowych kontroli przeprowadzanych przez państwa członkowskie po akceptacji wniosku, w innych spowodowane są problemami operacyjnymi i logistycznymi lub brakiem zdolności w zakresie przyjmowania migrantów w państwach członkowskich relokacji. Wskazana byłaby większa elastyczność państw członkowskich relokacji w zakresie organizacji i dat lotów, m.in. w przypadkach gdy przekazanie ma miejsce po upływie dwumiesięcznego terminu ze względów zdrowotnych, oraz lotów czarterowych. Państwa członkowskie będą musiały zapewnić zdolności recepcyjne umożliwiające przyjęcie relokowanych wnioskodawców.

Działania mające na celu wzmocnienie zdolności Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO) w zakresie wspierania Włoch i Grecji: W dniu 19 grudnia 2016 r. zarząd EASO zmienił decyzję w sprawie profili i łącznej liczby ekspertów udostępnianych na potrzeby zespołów wsparcia w dziedzinie azylu. Decyzja ta pozwala uczestniczyć w pracach zespołów wsparcia w dziedzinie azylu pracownikom tymczasowym EASO pod kierunkiem stałych pracowników EASO i ekspertów krajowych. EASO będzie starał się zachować równowagę między liczbą ekspertów krajowych i pracowników tymczasowych.

W odniesieniu do Grecji w dniu 20 grudnia 2016 r. EASO ogłosił pierwsze otwarte ogłoszenie o naborze na 26 stanowisk ekspertów o różnych profilach w ramach nowego planu operacyjnego. Nabór ten obejmuje cały 2017 r., co umożliwia państwom członkowskim zorganizowanie oddelegowania ekspertów również w dalszej przyszłości. Podczas ostatniego posiedzenia krajowych punktów kontaktowych rezerwy interwencyjnej w dziedzinie azylu, które odbyło się na Malcie w dniach 12 i 13 stycznia 2017 r., niektóre państwa członkowskie (Niemcy i Niderlandy) ogłosiły, że podzielą się z EASO swoimi długoterminowymi planami oddelegowania ekspertów.

Łączna liczba ekspertów oddelegowanych do Grecji w celu wsparcia systemu relokacji na dzień 6 lutego wynosi łącznie 19 ekspertów w dziedzinie azylu, w tym 3 ekspertów indywidualnych, a ponadto 40 tłumaczy ustnych. Obecnie brakuje 9 ekspertów, a przewiduje się, że od tygodnia rozpoczynającego się 13 marca niedobór ten wzrośnie do 21 ekspertów.

W odniesieniu do Włoch EASO opublikował pierwsze zaproszenie do wyrażenia zainteresowania w ramach nowego planu operacyjnego (podpisanego z Włochami w dniu 22 grudnia 2016 r.) dotyczące łącznie 72 stanowisk ekspertów. Na dzień 6 lutego do Włoch oddelegowano 48 ekspertów w dziedzinie azylu oraz 43 mediatorów kulturowych. Obecnie brakuje 24 ekspertów, a od tygodnia rozpoczynającego się 13 marca niedobór ten wzrośnie do 35 ekspertów. Wszystkie państwa członkowskie powinny wyznaczyć więcej ekspertów, którzy będą mogli regularnie zgłaszać się w ramach różnych naborów EASO, oraz zapewnić, by okresy oddelegowania były dłuższe, a eksperci mieli większe doświadczenie i wyspecjalizowane profile.