1.Wprowadzenie: Plan przemysłowy Zielonego Ładu na miarę epoki neutralności emisyjnej

Obecna dekada będzie miała decydujące znaczenie dla świata, który musi ograniczyć wzrost temperatury na Ziemi i podjąć niezbędne kroki w celu osiągnięcia neutralności emisyjnej. Stawka jest wysoka, a wyzwania okazują się złożone, lecz jest to epokowa szansa, aby konieczność ta stała się swego rodzaju katalizatorem inwestycji w gospodarkę opartą na czystej energii i przemysł na miarę epoki neutralności emisyjnej.

W Europejskim Zielonym Ładzie wyznaczono ambitne cele UE w zakresie zielonej transformacji, w tym cele klimatyczne zakładające osiągnięcie neutralności emisyjnej do 2050 r. Pakiet „Gotowi na 55” zawiera konkretny plan działań, które w zdecydowany sposób mają skierować gospodarkę europejską na właściwe tory, natomiast plan REPowerEU pozwala na szybszą rezygnację z paliw kopalnych. Wraz z Planem działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym instrumenty te tworzą ramy transformacji przemysłu UE na miarę epoki neutralności emisyjnej.

W ciągu najbliższych kilku lat gospodarczy aspekt epoki neutralności emisyjnej nabierze realnych kształtów. Powstaną nowe rynki, wynalezione, opracowane i wprowadzone na rynek zostaną czyste technologie stanowiące przełom, a stosowane dotychczas systemy energetyczne przejdą transformację. W związku z tym ci, którzy są pionierami inwestycji i nie mają sobie równych, jeśli chodzi o tempo inwestowania, zagwarantują sobie pozycję w tej nowej gospodarce i stworzą miejsca pracy dla nowo wykwalifikowanych pracowników, odmłodzą przemysłowe bazy produkcyjne, obniżą koszty dla społeczeństwa i przedsiębiorstw oraz będą odgrywać pierwszorzędną rolę we wspieraniu innych części świata w obniżaniu emisyjności tamtejszych gospodarek.

Skala szansy, przed jaką stoi przemysł europejski, jeszcze bardziej uwypukliła tę konieczność. Międzynarodowa Agencja Energetyczna szacuje, że do 2030 r. światowy rynek kluczowych, masowo wytwarzanych, czystych technologii energetycznych będzie wart około 650 mld USD rocznie (ok. 600 mld EUR), czyli ponad trzykrotnie więcej niż obecnie. Ponad dwukrotnie może wzrosnąć liczba miejsc pracy związanych z produkcją energii. Światowy przemysł technologii neutralnych emisyjnie dynamicznie się rozwija, do tego stopnia, że popyt przewyższa czasem podaż.

UE jest dobrze przygotowana do tego, aby zwiększyć wysiłki i wykorzystać szansę, jaką jest konieczność osiągnięcia neutralności emisyjnej. Przez ostatnie dziesięciolecia europejski model gospodarczy oparty na jednolitym rynku zapewniał rosnący dobrobyt. UE jest czołowym graczem w dziedzinie innowacji, kapitału wysokiego ryzyka oraz wprowadzania technologii neutralnych emisyjnie i zrównoważonych produktów. Ma ona mocny atut, tj. przemysł o udokumentowanych osiągnięciach w zakresie wyznaczania tendencji i norm, o coraz bardziej zaawansowanym poziomie cyfryzacji i wytwarzający wysokiej jakości innowacyjne produkty. UE posiada światowej klasy naukowców i badaczy, którzy konsekwentnie opracowują przełomowe rozwiązania lub udoskonalają istniejące technologie.

UE udowodniła również, że zielona transformacja może korzystnie wpłynąć na konkurencyjność. Stopniowa rezygnacja z rosyjskich paliw kopalnych przyspieszyła nową rewolucję przemysłową mającą na celu położenie kresu epoce paliw kopalnych. W gospodarce UE opracowuje się i wprowadza szeroką gamę nowych technologii neutralnych emisyjnie: w obszarze transportu, budownictwa, produkcji i energii. Co więcej, powstają zupełnie nowe rynki. W 2021 r. unijny ekosystem neutralny emisyjnie był wart ponad 100 mld EUR, czyli podwoił swoją wartość w stosunku do 2020 r.

UE udowodniła również swoją naturalną odporność na ciągłe zmiany i wyzwania. Przemysł boryka się z rozmaitymi wyzwaniami, począwszy od wysokiej inflacji, niedoborów siły roboczej, zmian demograficznych, zakłóceń w łańcuchach dostaw wskutek pandemii COVID-19 po rosnące stopy procentowe czy gwałtowne wzrosty kosztów energii i cen nakładów. Towarzyszy temu silna, ale nie zawsze uczciwa konkurencja na rozdrobnionym rynku światowym. Pomimo tych przeszkód gospodarka UE jest, jak dotąd, w nadzwyczaj dobrej kondycji, a jedność polityczna przynosi efekty. Ceny gazu i ropy spadły i kształtują się obecnie poniżej poziomu sprzed wojny. Przez dwa miesiące z rzędu inflacja w całej UE wykazywała tendencję spadkową, a najwyraźniejszy spadek odnotowano w grudniu 2022 r. Bezrobocie zmalało w stosunku do poziomu sprzed kryzysu finansowego w 2008 r., a rynki pracy nadal odnotowują dobre wyniki.

UE z pełnym zaangażowaniem i przekonaniem dąży do przyspieszenia transformacji przemysłowej neutralnej emisyjnie w swoich państwach członkowskich. Oprócz potrzeb i możliwości, takich jak rozpowszechnianie odnawialnych źródeł energii, transformacja infrastruktury energetycznej i transportowej, np. sieci elektroenergetycznych, masowe przejście na wodór odnawialny, który służy za nośnik magazynowania, paliwo i surowiec, UE może być również wiodącym graczem w przyszłych gałęziach przemysłu neutralnego emisyjnie. Możemy również stworzyć nowe formy współpracy w zakresie czystych technologii z partnerami spoza UE. Taka współpraca z partnerami w zakresie rozwoju technologii neutralnych emisyjnie, dywersyfikacji i wzmocnienia łańcuchów dostaw oraz wspierania innych w transformacji ekologicznej może sprawić, że wyścig w kierunku neutralności emisyjnej okaże się korzystny dla naszej planety i przedsiębiorstw.

Obiecujące jest to, że partnerzy UE również zaczynają dostrzegać możliwości wynikające z neutralności emisyjnej przemysłu. Stany Zjednoczone przyjęły ustawę o redukcji inflacji, która pozwoli im do 2032 r. uruchomić ponad 360 mld USD (ok. 330 mld EUR). Japonia opracowała plany dotyczące zielonej transformacji, które mają jej pozwolić uzyskać do 20 bln JPY (około 140 mld EUR) w drodze emisji zielonych obligacji. Z kolei Indie przedstawiły program zachęt związanych z produkcją, aby zwiększyć konkurencyjność w sektorach, takich jak fotowoltaika oraz baterie i akumulatory. Zjednoczone Królestwo, Kanada i wiele innych państw również przedstawiło swoje plany inwestycyjne w dziedzinie czystych technologii. UE deklaruje chęć współpracy z wszystkimi tymi partnerami dla dobra ogółu.

Handel i konkurencja w zakresie przemysłu technologii neutralnych emisyjnie muszą być jednak sprawiedliwe. Niektóre z inicjatyw partnerów UE mogą mieć niepożądane skutki uboczne dla europejskiego przemysłu neutralnego emisyjnie. Jeszcze bardziej zasadnicze znaczenie ma fakt, że od dłuższego czasu subsydia Chin dwukrotnie przewyższają dotacje unijne w stosunku do PKB. Spowodowało to zakłócenia na rynku i sprawiło, że produkcja licznych technologii gwarantujących neutralność emisyjną jest obecnie zdominowana przez Chiny, które z dotowania innowacji i produkcji w dziedzinie czystych technologii uczyniły priorytet swojego planu pięcioletniego. Wartość zapowiedzianych przez Chiny inwestycji w czyste technologie przekracza 280 mld USD (ok. 260 mld EUR). UE i jej partnerzy muszą dołożyć większych starań, aby zwalczyć skutki tych nieuczciwych subsydiów i długotrwałych zakłóceń rynku. Tam, gdzie inwestycje publiczne na rynkach prywatnych są zbyt duże, zakłócenia powodują powstanie nierównych warunków działania i pojawia się nieuczciwa konkurencja. Komisja będzie nadal w pełni wykorzystywać instrumenty ochrony handlu (TDI), aby chronić jednolity rynek i oparty na zasadach handel międzynarodowy przed nieuczciwymi praktykami handlowymi, takimi jak dumping i subsydia zakłócające konkurencję.

W przyszłości wyzwania związane z konkurencyjnością będą nadal obecne. Epoka tanich paliw kopalnych dobiegła końca, w związku z tym należy przyspieszyć transformację ekologiczną, aby przemysł miał dostęp do bogatych zasobów czystej energii po przystępnej cenie. UE musi wykorzystać swój największy atut, tj. jednolity rynek, i unikać rozdrobnienia. Z tego powodu Komisja jest zdecydowana przedstawić kompleksowe podejście europejskie oparte na wspólnych priorytetach strategicznych i ocenie potrzeb inwestycyjnych. Będzie się to wiązało z przeanalizowaniem różnych możliwości zapewnienia wspólnej reakcji UE, w tym finansowania unijnego. Należy również uczynić więcej, aby ułatwić przedsiębiorstwom dostęp do prywatnego finansowania, w szczególności należy dokończyć budowę unii rynków kapitałowych. Większa konkurencyjność musi iść w parze z dobrze płatnymi, wysokiej jakości miejscami pracy i inwestycjami w kapitał ludzki.

Dzisiejsze decyzje zadecydują o kształcie epoki przemysłu neutralnego emisyjnie. UE musi być gotowa odgrywać wiodącą rolę – zdecydowanie, ambitnie i w poczuciu wspólnego celu. Wspólna reakcja umocowana w unijnych strategiach politycznych i instrumentach będzie o wiele skuteczniejsza niż suma 27 podejść krajowych.

2.Plan przemysłowy Zielonego Ładu – utrzymywanie przewagi

W obliczu tej przełomowej szansy i wyzwań UE potrzebny jest nowy plan przemysłowy Zielonego Ładu. Plan ten będzie częścią Europejskiego Zielonego Ładu, który skierował nas na drogę neutralności klimatycznej, i umożliwi UE odgrywanie wiodącej roli na świecie w epoce przemysłu neutralnego emisyjnie.

Punktem wyjścia dla opracowania planu jest potrzeba zwiększenia na masową skalę w najbliższym dziesięcioleciu rozwoju technologicznego, wytwarzania i instalacji produktów neutralnych emisyjnie i dostaw energii, a także wartość dodana, jaką ma ogólnounijne podejście do tego, jak wspólnie sprostać temu wyzwaniu. Utrudnia to globalna konkurencja o surowce i o wykwalifikowany personel. Celem planu jest wyeliminowanie tej dychotomii i skupienie się na obszarach, w których UE może wnieść największy wkład. Jego założeniem jest również uniknięcie ryzyka polegającego na tym, że zależność UE od rosyjskich paliw kopalnych zastąpimy innymi strategicznymi zależnościami, co mogłyby utrudnić dostęp do kluczowych technologii i środków produkcji potrzebnych do transformacji ekologicznej przez połączenie dywersyfikacji oraz własnego rozwoju i produkcji. Plan wpisze się w bieżące wysiłki na rzecz transformacji przemysłu zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem i strategią przemysłową UE, w szczególności Planem działania UE dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym. Absolutnym priorytetem pozostaje również modernizacja i dekarbonizacja energochłonnych gałęzi przemysłu, podobnie jak zapewnienie zmiany zatrudnienia i tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy dzięki szkoleniom i kształceniu.

Dlatego też konieczne są zdecydowane, wspólne działania na poziomie UE w celu pobudzenia przemysłu technologii neutralnych emisyjnie. Plan przemysłowy Zielonego Ładu pomoże nam wykorzystać mocne strony UE: otwartość, innowacyjność, inkluzywność i zrównoważony rozwój. Przy odpowiednich warunkach przemysł technologii neutralnych emisyjnie w Europie odegra kluczową rolę w przejściu kontynentu na gospodarkę ekologiczną i zapewni UE dobrobyt, a także będzie miał czołowe znaczenie w skali światowej zarówno w dziedzinie technologii, jak i przeciwdziałania zmianie klimatu i zanieczyszczeniu środowiska.

Niniejszy zarys nowego planu przemysłowego Zielonego Ładu opiera się na czterech filarach: