w sprawie stanowiska, jakie ma zostać zajęte w imieniu Unii Europejskiej na forum Międzynarodowej Organizacji Lotnictwa Cywilnego w odniesieniu do zgłaszania różnic związanych z pandemią COVID-19 w załącznikach 1 i 6 do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym

Aby ułatwić powiadamianie o tymczasowych odstępstwach i rozpowszechnianie informacji na ich temat w tym okresie, Sekretariat ICAO stworzył podsystem dotyczący odstępstw związanych z sytuacją awaryjną wywołaną przez COVID-19 (COVID-19 Contingency Related Differences – CCRD) dostępny z pulpitu nawigacyjnego systemu elektronicznego zgłaszania odstępstw (Electronic Filing of Differences – EFOD), który będzie wstępnie utrzymywany do dnia 31 marca 2021 r.

Aby pomóc wszystkim państwom i odpowiednim zainteresowanym stronom, ICAO uruchomiła ogólnodostępną stronę internetową dotyczącą środków bezpieczeństwa operacyjnego związanych z COVID-19. Wszystkie państwa zaprasza się do korzystania z tej strony internetowej oraz do informowania ICAO o wszelkich najnowszych zmianach zachodzących w ich państwie.

Zgodnie z art. 38 konwencji chicagowskiej każde umawiające się państwo, które uważa za niemożliwe w praktyce zastosowanie się pod każdym względem do którychkolwiek ze wspomnianych międzynarodowych norm lub zasad postępowania albo całkowite dostosowanie wprowadzonych przez siebie przepisów lub metod postępowania do międzynarodowych norm i zasad postępowania, albo które uważa za konieczne wprowadzenie przepisów lub metod postępowania różniących się pod jakimkolwiek względem od przepisów i metod postępowania ustalonych zgodnie z normami międzynarodowymi, powinno niezwłocznie podać do wiadomości ICAO różnice zachodzące między jego własną praktyką a praktyką ustaloną przez normy międzynarodowe.

Niniejszy wniosek dotyczy stanowiska, jakie ma zostać zajęte w imieniu Unii na forum Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO) w odpowiedzi na oficjalne pismo AN 11/55-20/50 wystosowane w dniu 3 kwietnia 2020 r. odnoszące się do powiadomienia o tymczasowych odstępstwach związanych z pandemią COVID-19 dotyczących załączników 1 i 6 do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym.

2.1.Oficjalne pismo ICAO AN 11/55-20/50 i jego związek z obowiązującymi przepisami Unii

Oficjalne pismo ICAO AN 11/55-20/50 dotyczy tymczasowych odstępstw od załączników 1 i 6 konwencji chicagowskiej związanych z COVID-19 odnoszących się do kwestii personelu i operatorów lotniczych.

W załączniku 1 „Licencjonowanie personelu” do konwencji chicagowskiej przedstawiono normy i zalecane metody postępowania dotyczące licencjonowania członków załóg lotniczych, kontrolerów ruchu lotniczego, operatorów stacji lotniczych, techników obsługi i dyspozytorów lotniczych. Zgodnie z tymi zasadami kandydat ubiegający się o licencję musi spełnić pewne wymogi adekwatne do stopnia złożoności zadań, które ma wykonywać. Wymogi te uwzględniono w przepisach Unii, a mianowicie w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1139 z dnia 4 lipca 2018 r. w sprawie wspólnych zasad w dziedzinie lotnictwa cywilnego i utworzenia Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego oraz w związanych z nim aktach wykonawczych i delegowanych. Na przykład w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1178/2011 ustanowiono konkretne wymagania i procedury odnoszące się do załóg w lotnictwie cywilnym, a także określono tolerancje i terminy dotyczące licencjonowania personelu oraz badania lotniczej sprawności fizycznej i psychicznej (tj. przepisy określone w załączniku I część FCL i w załączniku IV część MED). Ze względu na poważne skutki pandemii COVID-19, takie jak ograniczona możliwość lub brak możliwości dostępu do lekarzy orzeczników medycyny lotniczej lub centrów medycyny lotniczej, kilka państw członkowskich tymczasowo przedłuża ważność orzeczeń lekarskich o cztery miesiące, podczas gdy zgodnie z odpowiednimi normami i zalecanymi metodami postępowania ICAO badania lekarskie i przedłużenie ważności orzeczenia lekarskiego muszą mieć miejsce maksymalnie w terminie 45 dni. Niektóre państwa członkowskie przedłużają również ważność, tj. o 4–8 miesięcy, licencji pilotów jeżeli piloci nie są w stanie dotrzeć lub uzyskać dostępu do symulatorów lotu we właściwym czasie, aby spełnić wymogi w zakresie niezbędnych okresowych szkoleń i kontroli.

Przedłużenie ważności licencji personelu ma zastosowanie do licencji, które tracą ważność w okresie referencyjnym między dniem 1 marca 2020 r. a dniem 31 października 2020 r.

Celem załącznika 6 „Eksploatacja statków powietrznych” do konwencji chicagowskiej jest określenie znormalizowanych zasad eksploatacji statków powietrznych wykorzystywanych w międzynarodowym transporcie lotniczym na potrzeby zapewnienia najwyższego poziomu bezpieczeństwa i efektywności. Na szczeblu unijnym te wymogi międzynarodowe odzwierciedlono w rozporządzeniu (UE) 2018/1139, rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1178/2011 i rozporządzeniu Komisji (UE) nr 965/2012. Pandemia COVID-19 spowodowała znaczne ograniczenie operacji komercyjnego transportu lotniczego, co utrudniło dotarcie do miejsc, w których dostępne są odpowiednie symulatory lotu. W związku z tym wielu pilotów nie jest w stanie spełnić wymogów dotyczących bieżącej praktyki określonych w pkt ORO.FC.100 (część ORO) załącznika III do rozporządzenia Komisji (UE) nr 965/2012 oraz pkt FCL.060 (część FCL) załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 1178/2011.

Normy i zalecane metody postępowania ICAO stanowią na przykład, że operator nie wyznacza dowódcy lub drugiego pilota do działań za sterami określonego typu samolotu lub jego odmiany podczas startu i lądowania, chyba że pilot w ciągu poprzedzających 90 dni wykonał za sterami samolotu przynajmniej trzy starty i lądowania na samolocie tego samego typu. Poważne utrudnienia operacyjne powstałe w związku z pandemią COVID-19 ograniczają możliwość spełnienia przez pilotów i załogi tego wymogu dotyczącego ciągłości praktyki. W tym celu oraz aby umożliwić załogom loty po wznowieniu działalności lotniczej, państwa członkowskie stosują zwolnienia z obowiązku przestrzegania tej zasady i wymagają, aby operator przeprowadził ocenę ryzyka w celu określenia prawdopodobieństwa i potencjalnego stopnia pogorszenia się kompetencji załogi w związku z przedłużoną przerwą w wykonywaniu czynności lotniczych. Państwa członkowskie wymagają również odpowiednich środków łagodzących minimalizujących zidentyfikowane zagrożenia, z których co najmniej jedno ograniczenie operacyjne obowiązuje w stosunku do całej załogi lotniczej (np. zmniejszenie maksymalnego ograniczenia w zakresie wiatrów bocznych, zwiększenie minimalnych wysokości podchodzenia do lądowania, ograniczenie warunków na nawierzchni drogi startowej, obsługa z działającym systemem lądowania automatycznego, jeśli jest on zainstalowany).

Zwolnienia ze stosowania tych zasad operacyjnych dotyczą operacji odbywających się w okresie referencyjnym od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 października 2020 r. i trwających maksymalnie osiem miesięcy.

Powyższe odstępstwa od przepisów ICAO wynikają ze stosowania art. 71 rozporządzenia (UE) 2018/1139, który przewiduje pewną elastyczność dla państw członkowskich, które mogą przyznawać zwolnienia z wymogów określonych w rozporządzeniu (UE) 2018/1139 i w jego aktach wykonawczych i delegowanych, innych niż zasadnicze wymogi, w przypadku pilnych nieprzewidzianych okoliczności lub pilnych potrzeb operacyjnych oraz zgodnie z warunkiem określonym w tym artykule. Jednym z tych warunków jest ograniczenie zwolnienia – pod względem zakresu i okresu obowiązywania – do tego, co jest absolutnie niezbędne. W takim przypadku dane państwo członkowskie niezwłocznie powiadamia Komisję, Agencję (EASA) oraz inne państwa członkowskie, za pośrednictwem repozytorium utworzonego na mocy art. 74 rozporządzenia (UE) 2018/1139, o przyznanym zwolnieniu, okresie jego obowiązywania, przyczynie jego przyznania oraz, w stosownych przypadkach, o zastosowanych niezbędnych środkach łagodzących. Kilka państw członkowskich skorzystało z tego mechanizmu w związku z poważnymi skutkami pandemii COVID-19, z której wynikają odstępstwa od przepisów ICAO. W niniejszej decyzji Rady uwzględniono te zwolnienia wynikające z art. 71 do celów powiadamiania ICAO w imieniu Unii o odstępstw dotyczących załączników 1 i 6 do konwencji chicagowskiej.

2.2.Stanowisko, jakie należy zająć w imieniu Unii

Odstępstwa, o których należy powiadomić ICAO, dotyczące załączników 1 i 6 do konwencji chicagowskiej, dotyczą kwestii personelu i operatorów lotniczych przedstawionych w tabeli w załączniku do niniejszej decyzji i szczegółowo określonych w poszczególnych indywidualnych powiadomieniach państw członkowskich zgodnie z jego indywidualnym zwolnieniem stosowanym zgodnie z art. 71 rozporządzenia (UE) 2018/1139.

Jeżeli chodzi o uznanie lub akceptację ważności certyfikatów i licencji, na które wpływ wywarły środki tymczasowe związane z pandemią COVID-19, wydanych przez państwa trzecie, zastosowanie ma rozporządzenie (UE) nr 452/2014 ustanawiające wymagania techniczne i procedury administracyjne dotyczące operacji lotniczych wykonywanych przez operatorów z państw trzecich. Co do zasady, zgodnie z pkt ART 200 lit. d) załącznika do rozporządzenia nr 452/2014, EASA – w porozumieniu z państwami członkowskimi – normy ICAO, dla których dopuszcza ona stosowanie środków łagodzących w przypadku zgłoszenia odstępstw od normy ICAO przez państwo operatora lub państwo rejestracji. Agencja akceptuje środki łagodzące kiedy uzna, że zapewniają one poziom bezpieczeństwa równoważny zapewnianemu przez normę, odnośnie do której zgłoszono różnice. Zgodnie z wnioskiem zawartym w oficjalnym piśmie AN 11/55-20/50, ICAO jest informowana o odpowiednich obowiązujących aktach Unii dotyczących uznania odstępstw wprowadzonych przez państwa trzecie, zgodnie z ostatnią kolumną tabeli w załączniku do niniejszej decyzji.

Stanowisko, jakie ma zostać zajęte w imieniu Unii na forum ICAO w odpowiedzi na oficjalne pismo AN 11/55-20/50, polega na powiadomieniu o odstępstwach w stosunku do załączników 1 i 6 do konwencji chicagowskiej wynikających ze środków tymczasowych związanych z pandemią COVID-19, o których mowa w tabeli w załączniku do niniejszej decyzji i które zostały szczegółowo opisane przez poszczególne państwa członkowskie składające powiadomienie zgodnie z indywidualnymi zwolnieniami przyznanymi przez nie na podstawie art. 71 rozporządzenia (UE) 2018/1139.

3.Podstawa prawna

3.1.Proceduralna podstawa prawna

4.1.1.Zasady

Art. 218 ust. 9 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) przewiduje decyzje ustalające „stanowiska, które mają być zajęte w imieniu Unii w ramach organu utworzonego przez umowę, gdy organ ten ma przyjąć akty mające skutki prawne, z wyjątkiem aktów uzupełniających lub zmieniających ramy instytucjonalne umowy”.

Art. 218 ust. 9 TFUE ma zastosowanie niezależnie od tego, czy Unia jest członkiem organu czy też stroną danej umowy.

Termin „akty mające skutki prawne” obejmuje akty, które wywołują skutki prawne na mocy przepisów prawa międzynarodowego dotyczących danego organu. Obejmuje on ponadto instrumenty, które nie są wiążące na mocy prawa międzynarodowego, ale mogą „w sposób decydujący wywrzeć wpływ na treść przepisów przyjętych przez prawodawcę Unii”.

4.1.2.Zastosowanie w niniejszej sprawie

Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego jest organem utworzonym na mocy umowy, a mianowicie konwencji chicagowskiej.