Podczas konsultacji publicznych wiele zainteresowanych stron, w tym wiele krajów partnerskich, wyraziło również stanowczo pogląd, że UE powinna zwiększyć swoje zaangażowanie we współpracę z partnerami w dziedzinie bezpieczeństwa. Podobnie jak w innych dziedzinach, zmieniona EPS zaoferuje indywidualne podejście do współpracy w kwestiach związanych z bezpieczeństwem, i będzie aktywnie zapewniać, aby nasze ogólne zaangażowanie uwzględniało sytuacje konfliktu, oraz było w pełni zgodne z prawem międzynarodowym, w tym międzynarodowym prawem w zakresie praw człowieka. Celem nowej EPS będą działania służące zapobieganiu konfliktom poprzez wczesne ostrzeganie, w połączeniu z wczesnymi środkami zapobiegawczymi oraz zwiększeniem zdolności partnerów w tym zakresie. Środki określone w niniejszym wspólnym komunikacie mają również na celu zapewnienie sposobów wzmocnienia odporności partnerów UE w obliczu nacisków zewnętrznych oraz ich zdolności do dokonywania własnych suwerennych wyborów.

EPS stanowi długoterminowe zobowiązanie do współpracy z sąsiadami UE, lecz musi także brać pod uwagę najbardziej palące potrzeby. W ciągu najbliższych trzech do pięciu lat najpilniejszym wyzwaniem w wielu państwach ościennych jest stabilizacja. Przyczyny niestabilności często wykraczają poza same kwestie bezpieczeństwa. W ramach swojego podejścia UE będzie dążyła do kompleksowego zajęcia się przyczynami niestabilności w różnych sektorach. Ubóstwo, nierówność, odczuwane poczucie niesprawiedliwości, korupcja, słaby rozwój gospodarczy i społeczny oraz brak perspektyw, szczególnie dla młodych ludzi, mogą leżeć u źródeł niestabilności i zwiększać podatność na radykalizację postaw. W ramach nowej EPS podjęte zostaną zdecydowane wysiłki na rzecz wsparcia gospodarek i poprawy perspektyw dla społeczności lokalnej. Polityka ta powinna wspierać uczynienie z krajów partnerskich miejsc, w których ludzie chcą budować swoją przyszłość, i pomóc w rozwiązaniu problemu niekontrolowanego przepływu osób.

Przyjęcie przez Zgromadzenie Ogólne ONZ programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030 i zawartych w nim celów zrównoważonego rozwoju oraz zdecydowane poparcie UE dla jego realizacji stworzyło nowe przekształcone ramy polityczne do współdziałania z partnerami. Ponadto niniejszy przegląd EPS jest obecnie ściśle koordynowany jako część szeroko zakrojonych prac dotyczących globalnej strategii UE w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.

Nowa EPS będą dążyć do uruchomienia dostępnych instrumentów i zasobów w sposób bardziej spójny i elastyczny. Ponadto ważne będzie dążenie do głębszego zaangażowania państw członkowskich UE w ożywienie współpracy z naszymi sąsiadami. Równocześnie celem jest głębsze zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych.

Konsultacje publiczne wykazały, że propozycja ściślejszych stosunków z UE dla tych krajów, które podjęły reformy systemu sprawowania rządów, sprzyja zmianom w niektórych państwach, jednak obecne praktyki i polityka były postrzegane przez innych partnerów jako zbyt nakazowe i w niewystarczającym stopniu odzwierciedlające ich aspiracje. Konsultacje wskazały również, że musi zostać zwiększona samoodpowiedzialność zarówno partnerów jak i państw członkowskich UE, że współpraca powinna być bardziej ukierunkowana, oraz że należy dążyć do większej elastyczności, aby umożliwić UE i jej partnerom dostosowanie się do stale zmieniających się potrzeb i okoliczności.

Zaproponowany przez przewodniczącego Junckera przegląd, którego domagały się państwa członkowskie UE, przyniósł ponad 250 odpowiedzi otrzymanych w ramach publicznych konsultacji z państwami członkowskimi, rządami krajów partnerskich, instytucjami UE, organizacjami międzynarodowymi, partnerami społecznymi, społeczeństwem obywatelskim, przedstawicielami kręgów biznesu, ośrodków analitycznych i środowisk akademickich oraz obywateli. Odpowiedzi te w dużej mierze potwierdzają konieczność wprowadzenia zmian w EPS, zarówno co do zakresu, jak i metodologii.

Charakterystycznymi cechami nowej EPS będą większe zróżnicowanie i większa współwłasność, uznanie, że nie wszyscy partnerzy aspirują do przepisów i norm UE, oraz uwzględnienie potrzeb każdego kraju co do charakteru i ukierunkowania jego partnerstwa z UE.

W międzyczasie w centrum uwagi znalazła się współzależność UE i jej państw sąsiadujących. Rosnąca liczba uchodźców przybywa do granic Unii Europejskiej z nadzieją na bezpieczną przyszłość. Kryzysy energetyczne pokazały, że UE musi współdziałać z sąsiadami w kwestii bezpieczeństwa energetycznego, w tym dywersyfikacji źródeł energii, dróg dostaw i dostawców. Doszło do aktów terroryzmu uderzających w UE i jej sąsiedztwo – ostatni przerażający atak terrorystyczny miał miejsce 13 listopada w Paryżu.

Nowa europejska polityka sąsiedztwa powinna się skupiać na bardziej spójnych wysiłkach UE i państw członkowskich. Wpływ UE jest większy, jeżeli jej członkowie są zjednoczeni wokół wspólnego podejścia i prezentują jednolite stanowisko. Może ona zaoferować partnerom więcej przy wykorzystaniu swoich zasobów w sposób strategiczny i dobrze skoordynowany. Dlatego, obok dyskusji z partnerami, zwiększy się rola Rady i państw członkowskich w określaniu priorytetów oraz we wspieraniu ich realizacji. Będzie to obejmowało także wspólne programowanie. Państwa członkowskie będą zachęcane do odgrywania roli wiodącego partnera w przypadku niektórych inicjatyw lub do wspierania niektórych reform.

Nie będzie już istniał jeden zestaw sprawozdań z postępów dotyczących wszystkich państw jednocześnie. Zamiast tego UE będzie dążyć do opracowania nowego stylu oceny, koncentrując się na realizacji celów uzgodnionych z krajami partnerskimi. Termin przedstawiania tych sprawozdań zostanie określony w taki sposób, aby mogły one stanowić podstawę do politycznej wymiany poglądów podczas spotkań na wysokim szczeblu z krajami partnerskimi, takich jak posiedzenia rady stowarzyszenia lub rady współpracy. W przypadku partnerów, którzy wolą skupić się na ograniczonej liczbie strategicznych priorytetów, ramy sprawozdawczości zostaną dostosowane do tego nowego podejścia. Oprócz sprawozdań dotyczących poszczególnych krajów, rozwój sytuacji w krajach sąsiadujących będzie monitorowany za pomocą regularnych sprawozdań. Sprawozdania te będą zawierać elementy wymagane na mocy rozporządzenia w sprawie Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa, w tym informacje dotyczące podstawowych wolności, praworządności, równości płci oraz praw człowieka.

Podejście oparte na zachętach („Więcej za więcej”) było skuteczne we wspieraniu reform w zakresie dobrych rządów, demokracji, praworządności i praw człowieka w przypadkach, gdy partnerzy byli zaangażowani w takie reformy. Jednak nie okazało się wystarczająco silnym bodźcem do stworzenia zaangażowania na rzecz reform, jeśli brak było woli politycznej. W takich przypadkach UE będzie wykorzystywać bardziej skuteczne sposoby na to, by optować za podstawowymi reformami w relacjach z partnerami, w tym poprzez zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego oraz podmiotów gospodarczych i społecznych.

W ramach konsultacji zadano znaczące pytania o to, czy i w jakiej formie należy kontynuować EPS. Panuje zgoda co do tego, że:

Partnerzy uczestniczący w konsultacjach zasygnalizowali w zdecydowany sposób, że UE jest dla nich interesującym partnerem w zakresie rozwoju gospodarczego i modernizacji, inwestycji i tworzenia możliwości zatrudnienia dla młodzieży. Wiąże się to z niezmiennie silnym zainteresowaniem mobilnością i możliwością podróżowania do UE i pracy na jej terytorium.

UE będzie dążyć do wspierania zdolności obywateli do pociągania rządów do odpowiedzialności i będzie działać na rzecz zwiększenia pluralizmu, niezależności i profesjonalizmu mediów lokalnych, wspierając je w ich roli jako forum debaty publicznej i katalizatora zmian w krajach partnerskich. Należy również propagować otwarty i wolny internet.

Szczególna uwaga zostanie poświęcona realizacji planu działania UE w sprawie równości płci na lata 2016–2020, który powinien zostać uwzględniony podczas programowania środków Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa, oraz wspieraniu partnerów objętych EPS w realizacji ich zobowiązań w zakresie równości płci i upodmiotowienia kobiet i dziewcząt, zgodnie z powszechnym programem działań do 2030 r. Nacisk zostanie położony na zapewnienie integralności cielesnej i psychicznej kobiet i dziewcząt, promowanie praw gospodarczych i społecznych oraz wzmocnienie pozycji kobiet i dziewcząt, zapewnienie im dostępu do wymiaru sprawiedliwości, edukacji, opieki zdrowotnej i innych usług socjalnych, wzmacnianie ich głosu i udziału w życiu politycznym oraz zmianę kultury instytucjonalnej w celu wywiązania się z tych zobowiązań.

Skuteczne środki antykorupcyjne, głównie działania zapobiegawcze, powinny zostać wdrożone w odniesieniu do zamówień publicznych na dużą skalę, (re)prywatyzacji, reformy państwowych/kontrolowanych przez państwo przedsiębiorstw lub w podobnych obszarach, w których podatność na korupcję jest wysoka. Powinny one wspierać kluczową rolę społeczeństwa obywatelskiego.

Priorytetami dla UE pozostaną nadal zapewnienie praworządności i niezawisłego oraz skutecznego wymiaru sprawiedliwości. Mają one zasadnicze znaczenie dla stabilności społecznej i gospodarczej, dla budowania zaufania do instytucji publicznych i zagwarantowania pewności prawa. Celem UE w stosunkach ze wszystkimi jej partnerami pozostanie nadal niezależny, przejrzysty i bezstronny wymiar sprawiedliwości, wolny od nacisków politycznych, który gwarantuje równy dostęp do wymiaru sprawiedliwości, ochronę praw człowieka, równość płci i niedyskryminację oraz pełne stosowanie prawa. Rozliczalna administracja publiczna na szczeblu centralnym i samorządowym ma podstawowe znaczenie dla rządów demokratycznych i rozwoju gospodarczego. Dlatego kluczowe jest przeprowadzenie reform administracji publicznej. Obejmuje to wzmocnienie demokratycznych i niezależnych instytucji, rozwój samorządów lokalnych i regionalnych, odpolitycznienie służby cywilnej, rozwój administracji elektronicznej oraz zwiększenie przejrzystości i rozliczalności. UE będzie również wspierała działania służące poprawie zdolności krajów partnerskich w zakresie opracowywania polityki, świadczenia usług i zarządzania finansami publicznymi oraz wspierania prac parlamentów narodowych.

Kluczowym narzędziem promowania dobrobytu w EPS było dotychczas przyznawanie dostępu do rynku UE. Niektóre kraje sąsiadujące wybrały drogę ściślejszej integracji gospodarczej z UE. Z partnerami na wschodzie zawarto trzy umowy w sprawie pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu (z Ukrainą, Republiką Mołdawii i Gruzją) jako część układów o stowarzyszeniu. Jeśli chodzi o sąsiadów na południu, trwają negocjacje dotyczące umowy w sprawie pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu z Marokiem, a negocjacje z Tunezją zostały niedawno rozpoczęte. UE będzie wspierać trwające negocjacje z partnerami z południowego wybrzeża Morza Śródziemnego, w tym poprzez zróżnicowane, progresywne i asymetryczne podejście oparte na wspólnych priorytetach. UE będzie wspierać reformy krajowe w państwach ościennych sprzyjające wdrożeniu układów o stowarzyszeniu/umów w sprawie pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu oraz innych umów dwustronnych.

Pełne i skuteczne wdrożenie tych układów i umów jest priorytetem dla odnośnych partnerów. Przyczyni się ono do pobudzenia reform i trwałego wzrostu gospodarczego. Jak określono podczas szczytów Partnerstwa Wschodniego w Wilnie w 2013 r. i w Rydze w 2015 r., wdrażanie układów o stowarzyszeniu/umów w sprawie pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu, któremu towarzyszyć będą reformy, pozwoli partnerom na kompleksowe zbliżenie do standardów międzynarodowych i unijnych przepisów i norm. Doprowadzi ono do stopniowej integracji gospodarczej krajów partnerskich z rynkiem wewnętrznym UE, a tym samym do stworzenia obszaru gospodarczego. Taka ambitna długoterminowa wizja integracji gospodarczej pomiędzy odnośnymi partnerami a UE jest pożądana. Ponadto przyczyni się to do realizacji długoterminowego celu, jakim jest szerszy obszar dobrobytu gospodarczego oparty na zasadach Światowej Organizacji Handlu i suwerennych wyborach w całej Europie i poza nią.

Jednak niektórzy partnerzy nie chcą obecnie skorzystać z takiego modelu. Dla tych, którzy nie są gotowi do rozpoczęcia negocjacji w sprawie pogłębionej i kompleksowej umowy o wolnym handlu, będziemy starać się wspólnie określić atrakcyjne i realne alternatywy służące wspieraniu integracji i wzmocnieniu stosunków handlowych i inwestycyjnych, które odzwierciedlają wspólne interesy. UE będzie oferować więcej elastyczności tam, gdzie jest to możliwe, oferując tym partnerom, którzy nie chcą od początku angażować się we wszystkich sektorach, prostsze opcje wykraczające poza istniejące preferencyjne lub niepreferencyjne umowy.

W układach o stowarzyszeniu/umowach w sprawie pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu przewidziano np. możliwość podpisania układów w sprawie oceny zgodności i zatwierdzania, które umożliwią swobodny przepływ produktów przemysłowych w określonych sektorach. Układy w sprawie oceny zgodności i zatwierdzania mogłyby także być odpowiednie dla innych państw EPS, których obecne stosunki umowne z UE przewidują zbliżenie w zakresie przepisów technicznych, norm i oceny zgodności.

UE pozostaje zaangażowana w promowanie handlu między UE, krajami partnerskimi EPS i swoimi partnerami handlowymi.

MODERNIZACJA GOSPODARCZA I PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ

*Wspieranie reform, które doprowadzą do poprawy otoczenia biznesowego i inwestycyjnego *Wspieranie wzrostu poprzez wsparcie dla MŚP *Wspieranie wzrostu poprzez modernizację istniejących sektorów i dywersyfikację w kierunku nowych sektorów

UE będzie wspierać partnerów w modernizacji ich gospodarek w kierunku inteligentnego i zrównoważonego wzrostu poprzez angażowanie się w dialog gospodarczy, doradztwo polityczne i uruchomienie pomocy finansowej. Będzie promować tworzenie lepszego otoczenia biznesu oraz reformy, które pozwalają na więcej inwestycji oraz tworzenie lepszych i liczniejszych miejsc pracy. Będzie się także koncentrować na wspieraniu sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), który jest podstawowym motorem tworzenia miejsc pracy (i jest już wspierany w ramach pogłębionych i kompleksowych umów o wolnym handlu, zwłaszcza dzięki działaniom na rzecz poprawy dostępu do finansowania i informacji). Należy wspierać reformy mające na celu wzmocnienie rozwoju gospodarczego i społecznego (w obszarach takich jak rozwój umiejętności, ochrona socjalna, edukacja, woda i zdrowie).

Badania, nauka i innowacje są niezbędne do tworzenia godnych i zrównoważonych miejsc pracy w krajach ościennych, dlatego należy propagować modernizację i dywersyfikację gospodarek poprzez ułatwianie większego udziału krajów sąsiadujących w inicjatywach UE, takich jak Europejska Sieć Przedsiębiorczości, programy „Horyzont 2020” i COSME UE, połączenie z siecią GÉANT i poprzez upowszechnienie koncepcji „inteligentnej specjalizacji” opracowanej w ramach polityki regionalnej UE dotyczącej opracowywania strategii badań i innowacji. Należy wzmocnić rozwój wspólnej przestrzeni wiedzy i innowacji między UE a jej wschodnimi i południowymi sąsiadami, wykorzystując wiedzę naukową do tworzenia opartych na wiedzy miejsc pracy i przyciągania inwestorów do innowacyjnych przedsiębiorstw w UE i krajach sąsiadujących. UE będzie kontynuować dostosowywanie i integrację wspólnych priorytetów w zakresie badań i innowacji poprzez wspólne programy, takie jak partnerstwo w dziedzinie badań i innowacji w regionie Morza Śródziemnego (PRIMA) i stowarzyszenie krajów partnerskich w ramach programu „Horyzont 2020”.

Rolnictwo jest głównym źródłem zatrudnienia w wielu krajach partnerskich, dlatego UE powinna nadal wspierać trwałe i integracyjne strategie polityczne i inwestycje w modernizację sektora, oraz, w stosownych przypadkach, dywersyfikację na inne działania zarobkowe w obszarach wiejskich. UE będzie wspierać gospodarkę zasobooszczędną poprzez rozwiązywanie problemów związanych z ochroną środowiska, takich jak degradacja i konkurowanie o zasoby naturalne. Podobnie UE powinna również wnosić wkład w rozwój gospodarki morskiej, a także współpracować na rzecz stworzenia wspólnej wizji zrównoważonego wykorzystania wspólnych mórz.

Wsparcie dla gospodarki cyfrowej powinno zostać wzmocnione, aby zharmonizować otoczenie cyfrowe pomiędzy UE a jej krajami sąsiadującymi. Stworzy to miejsca pracy oraz pobudzi wzrost i innowacje, z czego szczególnie skorzystają młodzi ludzie w zakresie możliwości kształcenia i zatrudnienia, na miejscu lub na odległość, oraz w zakresie zakładania przedsiębiorstw o niskim kapitale założycielskim.

ZATRUDNIENIE I SZANSE NA ZATRUDNIENIE: SZCZEGÓLNE UWZGLĘDNIENIE MŁODZIEŻY

*Nacisk na tworzenie miejsc pracy i kwalifikacje, zwłaszcza dla ludzi młodych *Zwiększenie wsparcia dla programu Erasmus + *Położenie nacisku na szkolenie zawodowe *Nowe zachęty na rzecz mobilności specjalistów

UE może pomóc w zwiększeniu szans na zatrudnienie lokalnych pracowników oraz pomóc skoncentrować wysiłki na rozwoju umiejętności i kompetencji oraz tworzeniu szans, zwłaszcza dla młodych mężczyzn i kobiet. Pomoc ta może obejmować wspieranie promowania kształcenia pozaszkolnego („uczenie się pozaformalne”) w celu ułatwienia dostępu do kształcenia podstawowego i średniego, a także zwalczanie analfabetyzmu, w celu zapewnienia rozwoju umiejętności, możliwości przyuczania do zawodu i szkoleń w miejscu pracy. UE znacznie zwiększy dostęp partnerów objętych polityką sąsiedztwa do program Erasmus +, w tym podniesie poziom finansowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na ułatwienie uczestnictwa w programie Erasmus + instytucjom szkolnictwa wyższego z regionów ogarniętych konfliktem.

UE będzie wspierać mobilność w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego, aby móc udzielić większego wsparcia w tej ważnej dziedzinie. UE będzie również wspierała mobilność stażystów z krajów europejskich i państw sąsiadujących, którzy pragną zdobyć doświadczenie zawodowe za granicą.