I. WPROWADZENIE

W dniu 12 kwietnia 2016 r. Komisja przedstawiła komunikat dotyczący aktualnej sytuacji i możliwych dalszych działań w odniesieniu do braku wzajemności ze strony niektórych państw trzecich w dziedzinie polityki wizowej. W komunikacie tym odnotowano, że większość przypadków braku wzajemności zgłoszonych w odniesieniu do ośmiu państw trzecich udało się rozwiązać przy aktywnym wsparciu ze strony Komisji. Jednocześnie jednak w komunikacie przypomniano, że jeżeli dane państwo trzecie nie zniesie obowiązku wizowego najpóźniej do dnia 12 kwietnia 2016 r., rozporządzenie Rady (WE) nr 539/2001 z dnia 15 marca 2001 r. zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1289/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. zobowiązuje Komisję do przyjęcia aktu delegowanego zawieszającego na 12 miesięcy zwolnienie z obowiązku wizowego dla obywateli tego państwa trzeciego. Rozporządzenie nakłada również wymóg, by Komisja uwzględniała konsekwencje zawieszenia zwolnienia z obowiązku wizowego w stosunkach zewnętrznych Unii i jej państw członkowskich.

W komunikacie z kwietnia 2016 r. przedstawiono ocenę konsekwencji, jakie wyniknęłyby dla obywateli i przedsiębiorstw UE oraz obywateli danych państw trzecich z zawieszenia zwolnienia z obowiązku wizowego, i wezwano Parlament Europejski i Radę do dyskusji na temat najwłaściwszego sposobu postępowania. Komisja przedstawiła następnie cztery komunikaty dotyczące działań następczych: w lipcu i grudniu 2016 r. oraz w maju i grudniu 2017 r. W swoim ostatnim komunikacie w sprawie wzajemności wizowej z grudnia 2017 r. Komisja przedstawiła przegląd sytuacji i możliwe dalsze działania w odniesieniu do braku wzajemności ze Stanami Zjednoczonymi (zgłoszonego przez Bułgarię, Chorwację, Cypr, Polskę i Rumunię), który pozostaje jedynym przypadkiem braku wzajemności.

Kiedy w Parlamencie Europejskim przedstawiono ostatni komunikat, niektórzy członkowie Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych przy Parlamencie Europejskim zwrócili się do Komisji o przyjęcie aktu delegowanego zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego dla obywateli Stanów Zjednoczonych. Inni natomiast zgodzili się z Komisją co do wpływu takiego zawieszenia na stosunki transatlantyckie i docenili bieżące wysiłki na rzecz osiągnięcia wzajemności wizowej. Jak informowano w poprzednich sprawozdaniach w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy Rada nie omawiała tej kwestii.

W niniejszym komunikacie podsumowano postępy, jakie osiągnięto od grudnia 2017 r. w kwestii wzajemności wizowej ze Stanami Zjednoczonymi.

II. AKTUALNA SYTUACJA

1.Wymogi programu znoszenia wiz Stanów Zjednoczonych i rozwój sytuacji w tym zakresie

Wymogi programu znoszenia wiz są ustanawiane przez Stany Zjednoczone. Są one określone w prawie Stanów Zjednoczonych, w szczególności w przypadku odsetka wniosków wizowych rozpatrywanych odmownie, lub stanowią część wymogów wykonawczych wprowadzonych przez Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Stany Zjednoczone postrzegają program znoszenia wiz nie tylko jako program ułatwień podróży, lecz również jako program bezpieczeństwa. Stany Zjednoczone wzmocniły elementy programu związane z bezpieczeństwem, wprowadzając w grudniu 2017 r. pewne dodatkowe obostrzenia programu znoszenia wiz. Usprawnienia wprowadził Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego i dotyczyły one głównie wskaźników przekroczenia dozwolonego okresu pobytu, ochrony lotnictwa i dalszego zaostrzania wymogów bezpieczeństwa, w szczególności wymogu pełnego wdrożenia istniejących ustaleń w zakresie wymiany informacji dotyczących systematycznego sprawdzania podróżnych w świetle amerykańskich informacji o zwalczaniu terroryzmu. Komisja uważnie śledzi te zmiany, które są obowiązujące zarówno wobec nowych członków, jak i państw jak i państw ubiegających się o członkostwo w tym programie, i obecnie są uznawane za „wymogi podstawowe”.

Dokonując oceny pięciu zainteresowanych państw członkowskich pod względem możliwości objęcia ich programem znoszenia wiz, Stany Zjednoczone skoncentrowały się w szczególności na następujących wymogach:

Odsetek wniosków wizowych rozpatrywanych odmownie

Zgodnie z ustawodawstwem Stanów Zjednoczonych, jak określono w amerykańskiej ustawie o imigracji i obywatelstwie, odsetek wniosków o wizę nieimigracyjną rozpatrywanych odmownie w przypadku krajów ubiegających się o uczestnictwo w programie znoszenia wiz powinien być na poziomie niższym niż 3 % rocznie lub w okresie dwóch lat średnio poniżej 2 %. Zgodnie z danymi statystycznymi dotyczącymi wniosków wizowych rozpatrywanych odmownie na 2017 r. cztery z pięciu państw członkowskich przekraczają wymagany próg 3 % (Bułgaria 14,97 %, Chorwacja 5,1 %, Polska 5,92 % i Rumunia 11,76 %). Zainteresowane państwa członkowskie podejmują odpowiednie działania, aby obniżyć odsetek wniosków rozpatrywanych odmownie. Odnotowuje się postępy w postaci obniżenia odsetka wniosków wizowych rozpatrywanych odmownie w odniesieniu do szeregu zainteresowanych państw członkowskich w stosunku do danych z 2016 r. W ostatnich latach odsetek wniosków wizowych rozpatrywanych odmownie w Bułgarii stale się zmniejszał: z 17,3 % w 2015 r. do 16,9 % w 2016 r. i do 14,97 % w 2017 r. Odsetek wniosków rozpatrywanych odmownie również zmniejszył się w przypadku Chorwacji: z 6,8 % w 2016 r. do 5,1 % w 2017 r. Cypr utrzymał się poniżej progu 3 %: odsetek wniosków rozpatrywanych odmownie zmalał z 2 % w 2016 r. do 1,69 % w 2017 r.. Mimo że odsetek wniosków wizowych rozpatrywanych odmownie w 2017 r. w przypadku Polski nieznacznie wzrósł w porównaniu z rokiem poprzednim (5,4 % w 2016 r.), ogólne dane z ostatnich lat wskazują na stałą tendencję spadkową. Odsetek wniosków wizowych rozpatrywanych odmownie w przypadku Rumunii utrzymywały się w ostatnich latach na stałym poziomie, przy czym odsetek ten nieznacznie wzrósł w 2017 r. w porównaniu z 2016 r. (11,4 %).

Kilka państw członkowskich prowadzi kampanie informacyjne przy wsparciu finansowym ze strony UE oraz aktywnym uczestnictwie lokalnych wydziałów konsularnych Stanów Zjednoczonych, aby podnieść świadomość na temat warunków podróżowania do Stanów Zjednoczonych, a tym samym obniżyć odsetek wniosków wizowych rozpatrywanych odmownie (dotyczy to w szczególności Chorwacji, Bułgarii i Rumunii w ciągu 2017 r.). Inne zainteresowane państwa członkowskie również prowadziły działania informacyjne: Bułgaria współpracowała z miejscowym oddziałem konsularnym Stanów Zjednoczonych nad opracowaniem wytycznych wyjaśniających proces ubiegania się o wizę do Stanów Zjednoczonych, w tym wywiad wizowy. Inne zainteresowane państwa członkowskie również prowadziły podobne działania informacyjne w przeszłości.

W tej kwestii zainteresowane państwa członkowskie zwróciły się do władz Stanów Zjednoczonych o przedstawienie szczegółowego zestawienia odsetka wniosków wizowych rozpatrywanych odmownie, aby lepiej ukierunkować kampanie informacyjne.

Wdrożenie Umowy o zapobieganiu i zwalczaniu poważnej przestępczości

Zgodnie z ukierunkowanymi usprawnieniami wprowadzonymi w 2017 r. przez Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego Stanów Zjednoczonych wymaga się, aby kraj ubiegający się o objęcie programem znoszenia wiz – oprócz podpisania umowy o zapobieganiu i zwalczaniu poważnej przestępczości – wprowadził w pełni w życie zasady tej umowy. Wszystkie zainteresowane państwa członkowskie kontynuowały prace, aby wypełnić to kryterium. Bułgaria, Chorwacja, Cypr i Rumunia podpisały i ratyfikowały ten rodzaj umowy ze Stanami Zjednoczonymi i pracowały nad jej pełnym wdrożeniem, aby spełnić wymogi programu znoszenia wiz określone przez Stany Zjednoczone.

Podczas spotkania trójstronnego w maju 2018 r. (zob. sekcja II.2 poniżej) Polska ogłosiła zamiar wznowienia negocjacji ze Stanami Zjednoczonymi w celu podpisania Umowy o zapobieganiu i zwalczaniu poważnej przestępczości, którą parafowano w 2013 r., ale której jeszcze nie podpisano. Na spotkaniu trójstronnym w październiku br., skupiono się na sposobie przyspieszenia prac nad podpisaniem i zawarciem Umowy o zapobieganiu i zwalczaniu poważnej przestępczości między Stanami Zjednoczonymi a Polską; jako docelowy termin przeglądu parafowanej umowy ustalono koniec 2018 r. Komisja popiera szybkie zawarcie wspomnianej umowy oraz jej wdrożenie, gdyż jest to wymóg ustalony przez Stany Zjednoczone, aby objąć dane państwo programem.

Wdrożenie Dekretu prezydenckiego dotyczącego bezpieczeństwa wewnętrznego nr 6 / Umowa w sprawie Centrum Monitorowania Terroryzmu

W podobnym duchu, zmiany wykonawcze wprowadzone w grudniu 2017 r. przez Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego do programu znoszenia wiz – oprócz konieczności podpisania Dekretu prezydenckiego dotyczącego bezpieczeństwa wewnętrznego nr 6 / Umowa w sprawie Centrum Monitorowania Terroryzmu – wprowadziły obowiązek pełnego wdrożenia tej umowy. Wszystkie zainteresowane państwa członkowskie podpisały i ratyfikowały tę umowę, jednak aby uznać jej wdrożenie za pełne, Stany Zjednoczone wymagają częstszych sprawozdań i systematycznego korzystania z informacji przekazywanych przez Stany Zjednoczone. Wszystkie zainteresowane państwa członkowskie kontynuowały prace, aby spełnić ten wymóg, na przykład poprzez ustanowienie operacyjnego systemu wymiany informacji między organami krajowymi a amerykańskim Centrum Monitorowania Terroryzmu.