KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 30.11.2015 COM(2015) 591 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Sprawozdanie w sprawie stosowania i skutków rozporządzenia (UE) nr 1029/2012 wprowadzającego nadzwyczajne autonomiczne preferencje handlowe dla Pakistanu



SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Sprawozdanie w sprawie stosowania i skutków rozporządzenia (UE) nr 1029/2012 wprowadzającego nadzwyczajne autonomiczne preferencje handlowe dla Pakistanu 1. Wprowadzenie W ramach reakcji UE na niszczycielskie powodzie, jakie dotknęły rozległe rejony Pakistanu w okresie od lipca do września 2010 r., Rada Europejska w deklaracji w sprawie Pakistanu załączonej do jej konkluzji z dnia 16 września 2010 r. postanowiła upoważnić ministrów do pilnego uzgodnienia kompleksowego pakietu środków krótko-, średnio- i długoterminowych, które pomogą we wspieraniu naprawy sytuacji w Pakistanie oraz jego przyszłego rozwoju i które mają obejmować m.in. ambitne środki handlowe o zasadniczym znaczeniu dla ożywienia i wzrostu gospodarczego. W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1029/2012 z dnia 25 października 2012 r. wprowadzającym nadzwyczajne autonomiczne preferencje handlowe dla Pakistanu (zwanym dalej „rozporządzeniem”) przyznano Pakistanowi preferencje handlowe w odniesieniu do 75 produktów. Wspomniane preferencje handlowe obejmują 49 produktów, które mogą być przywożone do UE bez konieczności uiszczania należności celnych lub stosowania ograniczeń ilościowych (produkty wymienione w załączniku I do rozporządzenia), i 26 produktów, które mogą być przywożone bez konieczności uiszczania należności celnych, ale podlegają ograniczeniom ilościowym, tj. w ramach kontyngentów taryfowych (produkty wymienione w załączniku II do rozporządzenia). 2. Metodyka Analiza dotycząca skutków dla handlu opiera się przede wszystkim na zbadaniu rozwoju przywozu towarów z Pakistanu do UE, jeżeli chodzi o produkty objęte autonomicznymi preferencjami handlowymi. Chociaż preferencje zostały przyznane na okres od dnia 15 listopada 2012 r. do dnia 31 grudnia 2013 r., analiza opiera się na roku kalendarzowym 2013, który porównano ze średnim przywozem w ciągu trzech poprzedzających lat (lata 2010, 2011 i 2012). Ze względu na dostępność danych oraz w celu ułatwienia porównania danych zostały one oparte na UE składającej się z 27 państw członkowskich (UE-27), ponieważ przystąpienie Chorwacji miało miejsce dnia 1 lipca 2013 r. Mając również na uwadze dostępność, wiarygodność i porównywalność danych, analizę oparto na danych mierzonych przy zastosowaniu wartości, a nie ilości. Podstawowym źródłem danych w odniesieniu do przywozu towarów z Pakistanu do UE jest Eurostat (COMEXT). Analiza skutków dla gospodarki i zatrudnienia w UE została w głównej mierze oparta na zbadaniu danych dotyczących produkcji i zatrudnienia m.in. na podstawie danych Prodcom Eurostatu (NACE Rev 2.0). Analizę oparto również przede wszystkim na sektorach tekstyliów i odzieży, ponieważ właśnie produkty z tych sektorów stanowią większość produktów objętych autonomicznymi preferencjami handlowymi. W tekście poniżej termin „autonomiczne preferencje handlowe” określany jest skrótem „ATP”, produkty objęte zakresem rozporządzeń określane są jako „pozycje objęte ATP” lub „produkty objęte ATP”, bądź – w zależności od przypadku – „produkty z załącznika I” i „produkty z załącznika II”. W tabelach, ale również w dokumencie poniżej dla danego produktu stosuje się głównie odniesienie do kodu nomenklatury scalonej (CN). Opis produktu związany z kodami CN można znaleźć w odpowiednich załącznikach do rozporządzenia.



3. Stosowanie rozporządzenia – zarządzanie kontyngentami taryfowymi Produkty z załącznika II były objęte kontyngentami taryfowymi, które – jak stanowi art. 3 rozporządzenia – są zarządzane zgodnie z art. 308a, 308b i 308c rozporządzenia (EWG) nr 2454/93. W tabeli 10 załącznika przedstawiono poziom wykorzystania kontyngentów taryfowych. W 2013 r. przydzielone kontyngenty zostały wypełnione lub niemal wypełnione w przypadku siedmiu pozycji taryfowych: 22071000, 41079210, 61033200, 61099020, 61159500, 62046231 i 64039993. W przypadku tych siedmiu pozycji taryfowych (z wyjątkiem 22071000) wielkość przywozu ogółem przekroczyła kontyngenty taryfowe, jednak przywóz powyżej przydzielonych kontyngentów (tj. poza zakresem przywozu kontyngentowego) został wprowadzony do UE w ramach cła objętego KNU lub GSP. Wydaje się, że przywóz bezcłowy w przypadku jednej pozycji taryfowej – 64039993 – nieznacznie przekroczył przydzielone kontyngenty taryfowe, tj. o 1,5 tony lub 0,06 % kontyngentów taryfowych. Średni ważony poziom wykorzystania kontyngentów taryfowych w 2012 r. (od dnia 15 listopada do dnia 31 grudnia) wyniósł 11,3 %, a w 2013 r. – 76,8 %.

4. Skutki rozporządzenia 4.1 Skutki dla handlu Ogólnie Pakistan znajduje się na 47. miejscu jako partner handlowy UE pod względem handlu ogółem, na 44. miejscu pod względem przywozu i na 51. jako partner eksportowy. Na rysunku 1 przedstawiono zmiany w handlu dwustronnym na przestrzeni ostatniej dekady, wykazując, że w ramach handlu dwustronnego ogółem zasadniczo odnotowano pozytywny rozwój. W tym okresie UE zarejestrowała nieznaczną nadwyżkę handlową w latach 2005–2009, która od 2010 r. została zastąpiona przez deficyt. W tabeli 1 przedstawiono łączny przywóz z Pakistanu do UE-27: przywóz związany zarówno z produktami objętymi ATP, jak i wszelkimi innymi produktami (tj. łączny przywóz po odjęciu przywozu objętego ATP). Wartość przywozu do UE produktów objętych ATP z Pakistanu wyniosła w 2013 r. 1,5 mld EUR i wzrosła o 348 mln EUR lub 31,5 % w 2013 r. w porównaniu ze średnią w latach 2010–2012. Z uwagi na fakt, że przywóz do UE produktów objętych ATP stanowił około 33 % łącznego przywozu z Pakistanu, można stwierdzić, iż przywóz objęty ATP znacząco przyczynił się do wzrostu łącznego przywozu z Pakistanu w 2013 r. o 9,4 % (przywóz wszystkich innych produktów niż produkty objęte ATP wzrósł tylko o 1,1 %). Na łączny przywóz do UE produktów objętych ATP z Pakistanu składają się niemal po równo produkty z załącznika I i załącznika II. W przypadku przywozu produktów z załącznika II odnotowano średnio nieco większy wzrost (34 %) niż w przypadku produktów z załącznika I (29 %), co było spowodowane głównie znacznym wzrostem przywozu jednego produktu z załącznika II (22071000 alkohol etylowy nieskażony). Jeżeli nie uwzględniono by tego produktu, przywóz produktów z załącznika II wzrósłby średnio o 25 %. Tabela 1: Przywóz do UE-27 z Pakistanu (w tys. EUR) Średnio w latach 2010–2012 2013 Zmiana w EUR Zmiana w % Pozycje objęte ATP w % w latach 2010–2012 ogółem Pozycje objęte ATP w % w 2013 r. ogółem Łączny przywóz wszystkich produktów 4 052 937 4 433 584 380 647 9,4 % Przywóz produktów objętych ATP 1 107 696 1 456 242 348 546 31,5 % 27,3 % 32,8 % Załącznik I 561 415 723 787 162 373 28,9 % 13,9 % 16,3 % Załącznik II 546 282 732 455 186 173 34,1 % 13,5 % 16,5 % Wszystkie pozostałe produkty 2 945 241 2 977 342 32 101 1,1 % Źródło: obliczenia w oparciu o dane Comext Eurostatu. W tabeli 2 podsumowano wykorzystanie ATP, tj. przywozów, w przypadku których faktycznie skorzystano z ATP i innych zastosowanych systemów taryfowych. Z zawartych w niej danych wynika, że średnio w przypadku około 65 % przywozu w ramach pozycji objętych ATP odniesiono korzyść z zastosowania ATP. Przywóz z zastosowaniem ATP o wartości 942 mln EUR stanowił 21 % łącznego przywozu do UE z Pakistanu w 2013 r. Tabela 2: Przywóz do UE-27 produktów objętych ATP z Pakistanu w ramach różnych systemów taryfowych (w tys. EUR) Średnio w latach 2010–2012 2013 Udział w przywozie objętym ATP w 2013 r. Udział w łącznym przywozie w 2013 r. Łączny przywóz pozycji objętych ATP 1 107 696 1 456 242 w ramach ATP 21 0321 942 374 64,7 % 21,3 % w ramach GSP 1 024 628 353 499 24,3 % 8,0 % w ramach KNU 76 058 160 369 11,0 % 3,6 % 1 Dotyczy tylko ATP przyznanych w okresie od dnia 15 listopada do dnia 31 grudnia 2012 r. Źródło: obliczenia w oparciu o dane Comext Eurostatu.

W tabeli 3 przedstawiono przywóz do UE z całego świata (spoza UE-27) i z państw objętych podobnymi preferencjami taryfowymi (państw korzystających z zerowej stawki celnej w ramach stosowanego przez UE ogólnego systemu preferencji taryfowych – GSP). Jak wynika z danych, w przypadku przywozu z Pakistanu w ramach pozycji ATP odnotowano średnio lepszy wynik niż w przypadku łącznego przywozu do UE z całego świata, ale zdecydowanie gorszy niż przywóz z państw objętych podobnymi preferencjami taryfowymi. Jednym z najbardziej prawdopodobnych wyjaśnień zdecydowanego wzrostu przywozu od beneficjentów stawki zerowej w ramach GSP (66,2 %) jest reforma unijnych reguł pochodzenia w zakresie GSP (mająca zastosowanie od dnia 1 stycznia 2011 r.), w ramach której znacząco złagodzono wymogi w odniesieniu do krajów najsłabiej rozwiniętych, w tym w odniesieniu do sektorów tekstyliów i odzieży. Głównym źródłem wspomnianego wzrostu jest Bangladesz, który odpowiada za ok. 65 % przywozu od beneficjentów stawki zerowej w ramach GSP.



Tabela 3: Przywóz do UE-27 z całego świata i od beneficjentów stawki zerowej w ramach GSP (w tys. EUR) Średnio w latach 2010–2012 2013 Zmiana Udział Pakistanu w latach 2010–2012 Udział Pakistanu w 2013 Świat Łączny przywóz 1 530 617 750 1 520 363 786 -0,7 % 0,3 % 0,3 % Przywóz dla wszystkich pozycji objętych ATP 17 431 666 18 238 834 4,6 % 6,4 % 8,0 % Załącznik I 11 164 767 11 718 469 5,0 % 5,0 % 6,2 % Załącznik II 6 266 899 6 520 365 4,0 % 8,7 % 11,2 % Beneficjenci stawki zerowej w ramach GSP Przywóz dla wszystkich pozycji objętych ATP 994 127 1 652 269 66,2 % Załącznik I 188 428 333 394 76,9 % Załącznik II 805 699 1 318 875 63,7 % Źródło: obliczenia w oparciu o dane Comext Eurostatu. W tabelach 11–13 w załączniku przedstawiono bardziej szczegółowe zestawienie danych (w podziale na sekcje i poszczególne pozycje) dotyczących przywozu w ramach ATP. Analiza wspomnianych tabel wraz z tabelami zamieszczonymi powyżej pozwala stwierdzić, że: udział Pakistanu w łącznym przywozie do UE z całego świata pozostaje na niezmienionym poziomie i wynosi 0,3 %. Udział Pakistanu w przywozie do UE produktów objętych ATP uwzględnionych łącznie wzrósł z 6,4 % do 8 % (zob. tabela 3). W przypadku określonych produktów udział przywozu z Pakistanu był już znaczny przed wprowadzeniem ATP – w odniesieniu do sześciu produktów objętych ATP odnotowano udział przywozu powyżej 50 % (zob. tabela 6). W 2013 r. udział przywozu powyżej 50 % odnotowano w odniesieniu do dziesięć produktów objętych ATP; produktem, w przypadku którego wzrost przywozu był największy (441 %), jest zdecydowanie alkohol etylowy nieskażony (22071000); wynika to przede wszystkim z faktu, że produkt ten nie jest zwykle objęty zakresem GSP i ma do niego zastosowanie cło w ramach klauzuli najwyższego uprzywilejowania (KNU) wynoszące 19 EUR/hektolitr (zob. tabele 11 i 12 w załączniku). Przywóz alkoholu etylowego nieskażonego z Pakistanu w ramach ATP był ograniczony kontyngentem taryfowym. W przypadku sekcji włókien ciągłych chemicznych (dział 54) również odnotowano duży wzrost – o 85 %, jednak stanowi ona jedynie 1,7 % wartości przywozu w ramach ATP (zob. tabela 13 w załączniku); jak wynika z tabeli 13, sekcją o najwyższej wartości łącznego przywozu w ramach ATP jest sekcja bawełny (dział 52), w przypadku której wzrost przywozu wyniósł 28,8 %. Należy zauważyć, że w przypadku bawełny i produktów bawełny Pakistan jest po Turcji drugim co do wielkości dostawcą UE. Sekcje artykułów odzieżowych – działy 61 i 62 – stanowiące łącznie ok. 34 % przywozu z Pakistanu w ramach ATP odnotowały wzrost odpowiednio o 37,4 % i 49,8 %. Przywóz do UE produktów objętych ATP w ramach działu 63 (pozostałe artykuły włókiennicze) wzrósł o 6,8 %; analizując poszczególne pozycje taryfowe w ramach ATP (zob. w szczególności tabela 12 w załączniku), można zauważyć, że są one zasadniczo zgodne z trendami występującymi w przywozie do UE z całego świata i w większości przypadków przywóz z Pakistanu miał lepsze lub gorsze wyniki w zależności od tego, czy w przywozie odnotowywano wzrost czy spadek. W przypadku dwudziestu siedmiu pozycji taryfowych przywóz wzrósł o ponad 40 %, w tym 10 pozycji odnotowało wzrost o ponad 80 %, natomiast przywóz w przypadku 18 pozycji zmalał, w tym 12 pozycji odnotowało spadek o ponad 20 %; zgodnie z danymi przedstawionymi w tabeli 12 największy wzrost pod względem przywozu miał miejsce w przypadku produktów z działu 52 (bawełna) i 61 (artykuły odzieżowe, dziane). Jednocześnie to właśnie w przypadku określonych produktów z bawełny odnotowano największy spadek. Zmalał również przywóz większości produktów w ramach działu 63 (pozostałe artykuły włókiennicze); całkowity utracony dochód UE z tytułu należności celnych w wyniku zastosowania ATP szacuje się na kwotę 84,6 mln EUR. Przywóz 10 produktów o najwyższej wartości przywozowej w ramach ATP odpowiadał 62 % utraconego dochodu z tytułu należności celnych. 4.2 Skutki dla produkcji i miejsc pracy w UE W niniejszej części zbadano możliwy wpływ ATP na gospodarkę UE, mierzoną przede wszystkim pod względem produkcji UE. Analizę oparto na danych Prodcom Eurostatu w odniesieniu do produkcji w przemyśle wytwórczym, która według szacunków odpowiada produktom objętym ATP. Ze względu na pewne braki w danych Prodcom (np. w przypadku niektórych państw członkowskich dane szczegółowe są poufne) i biorąc pod uwagę fakt, że kody Nomenklatury scalonej na poziomie ośmiocyfrowym nie zawsze odpowiadają pojedynczym kodom NACE, poniższe dane liczbowe można jednak traktować tylko jako orientacyjne i konieczne było przedstawienie ich w sposób zagregowany. W tabeli 4 przedstawiono produkcję (wartość produkcji sprzedanej) i zatrudnienie (całkowita liczba) w UE-27 w przemyśle wytwórczym w 2013 r. ogółem (sekcje C.10–C.32 NACE), w odniesieniu do tekstyliów (sekcje C.13 i C.20.60 NACE), odzieży (sekcja C.14 NACE) oraz skór wyprawionych i produktów powiązanych, w tym obuwia (sekcja C.15 NACE). Udział produkcji w trzech podsektorach w odniesieniu do łącznej produkcji w przemyśle wytwórczym można uznać za bardziej ograniczony, natomiast udział w zatrudnieniu ma znacznie większe znaczenie. Tabela 4: Produkcja i zatrudnienie w UE-27 w przemyśle wytwórczym w 2013 r. (w tys.) Produkcja w przemyśle wytwórczym Zatrudnienie w przemyśle wytwórczym Wartość (w EUR) Udział w łącznej produkcji Liczba Udział w zatrudnieniu ogółem Ogółem 4 807 491 596 31 537 Tekstylia 67 574 110 1,4 % 688 2,2 % Odzież 33 111 472 0,7 % 1 176 3,7 % Skóry wyprawione 33 338 444 0,7 % 451 1,4 % Źródło: obliczenia w oparciu o dane Prodcom Eurostatu i dane Eurostatu dotyczące zatrudnienia.

W tabeli 5 przedstawiono zmiany w produkcji i zatrudnieniu w UE-27 w przemyśle wytwórczym w latach 2010–2013 w porównaniu z rokiem poprzedzającym rok analizowany. Chociaż w 2013 r. produkcja UE-27 w trzech podsektorach wzrosła, zatrudnienie – z wyjątkiem „sektora skór wyprawionych” – uległo zmniejszeniu. W tabeli 14 w załączniku podano bardziej szczegółowy podział produkcji UE, który według szacunków odpowiada produktom objętym ATP. Niemożliwe jest przedstawienie podobnego podziału w odniesieniu do zatrudnienia, ponieważ dane dotyczące zatrudnienia są dostępne jedynie na poziomie dwucyfrowych sekcji NACE. Tabela 5: Zmiana w produkcji i zatrudnieniu w UE-27 w przemyśle wytwórczym w latach 2010–2013 Produkcja Zatrudnienie 2011-2010 2012-2011 2013-2012 2011-2010 2012-2011 2013-2012 Ogółem 8,6 % 1,2 % 1,2 % -0,1 % -1,4 % -1,4 % Tekstylia 6,8 % -1,3 % 1,5 % -0,9 % -2,2 % -2,6 % Odzież -2,1 % 1,2 % 6,0 % -4,4 % -2,9 % -4,5 % Skóry wyprawione 17,2 % -3,3 % 8,6 % 2,2 % 1,2 % 0,2 % Źródło: dane Prodcom Eurostatu i dane Eurostatu dotyczące zatrudnienia. W tabeli 6 przedstawiono rynek UE (produkcja UE-27 powiększona o całkowity przywóz spoza UE-27 pomniejszona o całkowity wywóz poza UE-27), który według szacunków odpowiada produktom objętym ATP w odniesieniu do różnych sekcji CN wchodzących w zakres rozporządzenia, oraz udział przywozu objętego ATP z Pakistanu. Tabela 6: Rynek UE-27 związany z produktami objętymi ATP oraz udział przywozu z Pakistanu według sekcji CN Sekcja CN Rynek UE-27 związany z produktami objętymi ATP (w mld EUR) Przywóz objęty ATP z Pakistanu jako udział w rynku UE 2010 2011 2012 2013 2010 2011 2012 2013 07 Warzywa jadalne 157 148 159 169 2,7 % 3,2 % 6,9 % 3,6 % 22 Napoje bezalkoholowe, alkoholowe i ocet 2 255 2 639 3 124 3 178 0,1 % 0,7 % 0,3 % 1,7 % 41 Skóry i skórki surowe oraz skóry wyprawione 1 214 1 547 1 186 1 400 1,3 % 1,4 % 1,7 % 1,6 % 42 Artykuły ze skóry wyprawionej 486 523 466 473 15,4 % 16,8 % 19,3 % 20,2 % 52 Bawełna 2 796 3 260 2 801 3 142 10,5 % 11,5 % 9,7 % 12,8 % 54 Włókna ciągłe chemiczne 1 456 1 851 1 906 1 599 1,0 % 0,7 % 0,6 % 1,6 % 55 Włókna odcinkowe chemiczne 578 706 613 616 8,1 % 7,7 % 7,4 % 11,2 % 61 Artykuły odzieżowe, dziane 14 471 14 917 14 407 14 566 1,1 % 1,3 % 1,3 % 1,7 % 62 Artykuły odzieżowe, niedziane 4 327 4 434 3 790 3 906 3,4 % 3,9 % 4,6 % 6,3 % 63 Pozostałe gotowe artykuły włókiennicze 6 826 7 120 5 108 5 134 3,3 % 3,5 % 4,6 % 4,9 % 64 Obuwie 9 317 9 871 9 630 9 889 0,3 % 0,3 % 0,3 % 0,3 % Źródło: obliczenia w oparciu o dane Comext i Prodcom Eurostatu. Trudno jest oddzielić możliwe skutki przywozu z Pakistanu w ramach ATP od szeregu innych czynników, które mogą mieć wpływ na produkcję, zatrudnienie i rynki w UE, takich jak słaby rozwój gospodarczy w kilku państwach członkowskich UE, kursy wymiany, cykle koniunkturalne, zaufanie konsumentów, stopy procentowe itp. W związku z tym trudno jest wyciągać jednoznaczne wnioski w kwestii tego, czy przywóz do UE z Pakistanu w ramach ATP ma wpływ na produkcję i zatrudnienie w UE, zwłaszcza w przypadku konkretnych sektorów lub produktów. Można jednak stwierdzić, że przywóz z Pakistanu w ramach ATP może mieć negatywny wpływ na produkcję UE, jeżeli zostaną spełnione przykładowo następujące kryteria: miał miejsce znaczny wzrost przywozu do UE produktów objętych ATP z Pakistanu; nastąpił nagły wzrost udziału przywozu objętego ATP z Pakistanu w rynku UE, a wspomniany przywóz stanowi znaczną część rynku UE; odnotowano ujemny wzrost produkcji UE; oraz udział produkcji UE związanej bezpośrednio z przywozem objętym ATP był na wysokim poziomie. W tabeli 7 przedstawiono łącznie wspomniane czynniki na poziomie dwucyfrowych sekcji CN („produkcja UE związana z ATP” dotyczy produkcji UE związanej z produktami objętymi ATP). Wydaje się, że analiza danych liczbowych z tabeli 7 nie prowadzi do jednoznacznych wniosków, ponieważ żadna z sekcji nie spełnia wszystkich wspomnianych wyżej kryteriów. W przypadku takich sekcji, jak włókna ciągłe chemiczne (dział 54), włókna odcinkowe chemiczne (dział 55) oraz odzież niedziana (dział 62), zaobserwowano zjawisko, które można uznać za wysoki wzrost przywozu produktów objętych ATP z Pakistanu i spadek produkcji UE. Jeżeli jednak chodzi o dział 54, udział przywozu objętego ATP w rynku jest ograniczony. W odniesieniu do działów 55 i 62 udział produkcji UE, na którą miał wpływ badany przywóz, jest ograniczony, miał jednak miejsce określony wzrost w udziale przywozu objętego ATP w rynku UE w 2013 r. w porównaniu z 2012 r. – można uznać, że był on niewielki.

W przypadku działu 42, artykuły ze skóry wyprawionej, odnotowano spadek produkcji UE w połączeniu ze stosunkowo dużym udziałem przywozu objętego ATP w rynku UE. Wzrost przywozu produktów objętych ATP w ramach działu 42 można jednak uznać za mniej znaczący (przywóz w ramach ATP był ograniczony kontyngentem taryfowym). Zasadniczo można wyciągnąć wniosek, że wpływ przywozu objętego ATP z Pakistanu na produkcję UE był ograniczony. Przywóz objęty ATP prawdopodobnie przyczynił się do zwiększenia konkurencyjności na rynku UE, zwłaszcza w ramach sekcji produktów, w których Pakistan należał już do głównych dostawców do UE. Ewentualny wkład w konkurencję przywozową należy jednak postrzegać jako względny w stosunku do znacznie istotniejszego wzrostu przywozu od beneficjentów stawki zerowej w ramach GSP. Tabela 7: Zmiany i udział w przywozie, rynku i produkcji w związku z produktami objętymi ATP Sekcja CN Zmiana w przywozie objętym ATP z Pakistanu 2013-2012 Udział przywozu objętego ATP z Pakistanu w rynku UE w 2012 r. Udział przywozu objętego ATP z Pakistanu w rynku UE w 2013 r. Zmiana w produkcji UE 2013-2012 Udział produkcji UE związanej z ATP w danej sekcji NACE w 2013 r. 07 Warzywa jadalne -10,0 % 6,9 % 3,6 % 8,3 % 22 Napoje bezalkoholowe, alkoholowe i ocet 441,3 % 0,3 % 1,7 % -2,6 % 41 Skóry i skórki surowe oraz skóry wyprawione 12,7 % 1,7 % 1,6 % 10,9 % 9,2 % 42 Artykuły ze skóry wyprawionej 13,2 % 19,3 % 20,2 % -8,3 % 0,8 % 52 Bawełna 28,8 % 9,7 % 12,8 % 2,7 % 3,3 % 54 Włókna ciągłe chemiczne 85,0 % 0,6 % 1,6 % -20,8 % 1,8 % 55 Włókna odcinkowe chemiczne 40,9 % 7,4 % 11,2 % -3,2 % 0,7 % 61 Artykuły odzieżowe, dziane 37,4 % 1,3 % 1,7 % 7,2 % 12,5 % 62 Artykuły odzieżowe, niedziane 49,8 % 4,6 % 6,3 % -22,9 % 3,8 % 63 Pozostałe gotowe artykuły włókiennicze 6,8 % 4,6 % 4,9 % -0,2 % 11,0 % 64 Obuwie 14,0 % 0,3 % 0,3 % 7,0 % 60,7 % Źródło: obliczenia w oparciu o dane Comext i Prodcom Eurostatu. 4.3 Wpływ na zatrudnienie, ubóstwo i trwały rozwój w Pakistanie Spowodowane przez monsun powodzie, które dotknęły Pakistan w okresie od lipca do września 2010 r., można uznać za największą klęskę żywiołową w historii tego państwa. Jak podają źródła Organizacji Narodów Zjednoczonych, powodzie dotknęły około 20 mln osób i 20 % gruntów Pakistanu, czyli co najmniej 160 000 kilometrów kwadratowych (łączna powierzchnia Bułgarii i Słowacji), w wyniku czego do 12 mln osób potrzebowało pilnej pomocy humanitarnej. We wstępnej ocenie zniszczeń i potrzeb (DNA) przygotowanej przez Bank Światowy, Azjatycki Bank Rozwoju i rząd Pakistanu oszacowano, że wartość szkód bezpośrednich i pośrednich spowodowanych przez powodzie sięgała 10 mld USD, a niezbędne ogólne koszty pomocy i odbudowy wynoszą 8,7–10,8 mld USD (stanowiąc odpowiednio 5,8 % PKB i 4,5–5,3 % PKB). Gdyby koszty odbudowy zostały rozłożone na trzy lata i pokryte wyłącznie przez rząd Pakistanu, stanowiłyby 8–11 % całkowitych wydatków przewidzianych w budżecie federalnym na lata 2010–2011. Sektorem w największym stopniu dotkniętym klęską było rolnictwo, do którego przypisane jest pełne 50 % szacowanych kosztów szkód. Do zniszczeń doszło w szczególności w sektorze produkcji ryżu i bawełny (prowincje Sindh i Pendżab, najsilniej dotknięte powodziami, odpowiadają za niemal 100 % produkcji bawełny w Pakistanie). W ramach oceny zniszczeń i potrzeb oszacowano, że klęska nie miała bezpośredniego wpływu na sektor przemysłu. Przewidywano jednak, że znaczny wpływ na sektor przemysłu będą mieć straty w uprawie bawełny, trzciny cukrowej i innych uprawach rolnych. Ze względu na stratę 2 mln beli bawełny istniało prawdopodobieństwo wystąpienia dotkliwych niedoborów w nakładach w sektorze tekstyliów, który zapewnia w przybliżeniu jedną trzecią wartości dodanej przemysłu wytwórczego. W ocenie zniszczeń i potrzeb oszacowano, że jeżeli chodzi o gospodarkę Pakistanu ogółem, powodzie z 2010 r. będą mieć znaczący negatywny wpływ na tempo wzrostu realnego PKB, inflację, rozmiar deficytu budżetowego i bilans płatniczy. Już przed wystąpieniem powodzi rosły obawy co do kondycji gospodarki Pakistanu, która z trudem odzyskiwała stabilność utraconą w okresie wstrząsów zewnętrznych i wewnętrznych w latach 2007–2008 (zob. tabela 8). Tabela 8: Stopa wzrostu gospodarki Pakistanu (w procentach, od lipca do czerwca) Udział w PKB 2009–2010 2010–2011 2011–2012 2012–2013 2013–2014 PKB 2,6 3,6 3,8 3,7 4,0 Rolnictwo 21,2 0,2 2,0 3,6 2,7 2,7 Odziarnianie bawełny 0,6 7,3 -8,5 13,8 -2,9 -1,3 Przemysł 20,4 3,4 4,5 2,6 4,5 3,6 Przemysł wytwórczy 13,4 1,4 2,5 2,1 4,6 4,5 Usługi 58,4 3,2 3,9 4,4 5,1 4,4 Źródło: Pakistański Urząd Statystyczny; Pakistan Economic Survey 2014-15. Głównym unijnym instrumentem reagowania w odniesieniu do powodzi była pomoc humanitarna. W tym zakresie UE była największym darczyńcą pomocy humanitarnej w ramach omawianego kryzysu, a jej zobowiązania obejmowały ponad 423 mln EUR (150 mln EUR z budżetu UE i 273 mln EUR od państw członkowskich UE). UE zaproponowała również pakiet środków na rzecz szybkiej odbudowy zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z dnia 16 września 2010 r. w celu przeprowadzenia działań następczych w związku z istotną pomocą humanitarną, jaką już zapewniono. Rząd Pakistanu poinformował jednak społeczność międzynarodową, w tym UE, że podjął decyzję o wzięciu na siebie pełnej odpowiedzialności za naprawę i odbudowę związane ze szkodami spowodowanymi przez powódź. W uzupełnieniu do pomocy humanitarnej UE Komisja Europejska przydzieliła kwotę 225 mln EUR na współpracę w zakresie rozwoju jako część wieloletniego programu indykatywnego dla Pakistanu na lata 2011–2013. Środki ukierunkowano na rozwój obszarów wiejskich i edukację. W ramach wspomnianych programów w przypadkach, w których było to możliwe i uzasadnione, w porozumieniu z rządem Pakistanu uwzględniano skutki powodzi. W tym kontekście ATP były ukierunkowane na wsparcie odbudowy gospodarki Pakistanu w perspektywie średnio- i długoterminowej poprzez generowanie dodatkowego wywozu z Pakistanu do UE. Utracony dochód z tytułu należności celnych w wysokości 84,6 mln EUR można uznać za ewentualne wskazanie dotyczące kosztów poniesionych przez budżet UE w wyniku wspomnianego dodatkowego wywozu.

W tabeli 9 przedstawiono określone wskaźniki rozwoju gospodarczego i społecznego Pakistanu w porównaniu z Azją Południową oraz krajami o średnim niższym dochodzie. Można zaobserwować, że chociaż większość wskaźników dla Pakistanu wykazuje właściwe tendencje, państwo nadal pozostaje w tyle za sąsiadami z Azji Południowej oraz innymi krajami o średnim niższym dochodzie. Sytuacja taka ma miejsce również w przypadku pakistańskiego wskaźnika rozwoju społecznego (HDI), który w 2013 r. osiągnął wartość 0,537; w rezultacie państwo znalazło się w grupie o niskim poziomie rozwoju społecznego, poniżej średniej dla państw Azji Południowej, która wynosi 0,588. Ogólnie Pakistan znalazł się na 146. miejscu na 183 państwa uwzględnione w odniesieniu do HDI. Tabela 9: Wskaźniki rozwoju dla Pakistanu, Azji Południowej oraz krajów o średnim niższym dochodzie Pakistan Azja Południowa Kraje o średnim niższym dochodzie 2010 2013 2010 2013 2010 2013 Wzrost PKB (w skali roku w %) 1,6 4,4 9,1 6,6 7,6 5,8 PKB na mieszkańca (ceny stałe, 2005 r., w USD) 748 790 940 1 077 1 139 1 273 Wzrost PKB na mieszkańca (w skali roku w %) -0,2 % 2,7 7,7 5,2 6,0 4,3 DNB na mieszkańca w PPP (ceny stałe, 2011 r., w USD na poziomie międzynarodowym) 4 380,2 4 679,9 4 259,1 4 866,0 5 239,6 5 859,0 Handel (% PKB) 32,9 33,1 46,3 50,7 56,9 58,4 Bezpośrednie inwestycje zagraniczne, napływ netto (% PKB) 1,1 0,6 1,5 1,4 2,2 2,1 Wzrost populacji (w skali roku w %) 1,8 1,7 1,3 1,3 1,5 1,5 Oczekiwana długość życia w chwili narodzin, ogółem (w latach) 66,1 66,6 66,1 66,9 65,7 66,4 Poziom umiejętności czytania i pisania, ogółem wśród osób dorosłych (% osób w wieku powyżej 15 lat) 55,4 61,4 70,6 Współczynnik osób żyjących poniżej progu ubóstwa wynoszącego 1,25 USD dziennie (PPP) (% populacji) 12,7 29,0 25,2 Współczynnik osób żyjących poniżej progu ubóstwa wynoszącego 2 USD dziennie (PPP) (% populacji) 50,7 64,7 54,5 Współczynnik ukończenia kształcenia na poziomie podstawowym ogółem (% właściwej grupy wiekowej) 66,9 73,1 90,5 91,2 Współczynnik skolaryzacji (% brutto) 94,8 92,1 110,4 105,7 Źródło: Bank Światowy, wskaźniki rozwoju światowego. Jeżeli chodzi konkretnie o zatrudnienie, w najnowszym profilu państwa dla Pakistanu dotyczącym godnej pracy, przygotowanym przez Międzynarodową Organizację Pracy, przedstawiono kompleksowy przegląd (w zakresie, w jakim dostępne były stosowne dane) sytuacji oraz zmian w Pakistanie według 10 zbadanych wskaźników godnej pracy. W przypadku większości wskaźników, w odniesieniu do których możliwe było sporządzenie oceny, Pakistan poczynił w latach 2001–2013 pewne postępy zarówno pod względem sytuacji mężczyzn, jak i kobiet. Nadal utrzymują się jednak różnice – czasem znaczące – w traktowaniu kobiet i mężczyzn, a kobiety wciąż znajdują się w bardziej niekorzystnej sytuacji. W tabeli 15 w załączniku przedstawiono zmiany w liczbie zatrudnionych osób oraz współczynnik zatrudnienia w populacji (udział ludności w wieku produkcyjnym, która jest zatrudniona) w Pakistanie i jego prowincjach, wskazując na pewien spadek we wskaźnikach zatrudnienia. W tabeli 16 w załączniku przedstawiono średnią realną płacę miesięczną w Pakistanie i jego prowincjach. Chociaż powyższe informacje w pewnym stopniu przedstawiają zmiany w warunkach dotyczących miejsc pracy i warunkach społecznych w Pakistanie, bardziej szczegółowe dane, np. związane z zatrudnieniem i płacami przykładowo w sektorze tekstyliów na poziomie krajowym lub prowincjonalnym, nie były dostępne. Sektor tekstyliów odgrywa jednak istotną rolę w gospodarce Pakistanu. Według Ministerstwa Finansów Pakistanu sektor tekstyliów odpowiada za ok. 8 % PKB, wnosi do przychodów państwa z wywozu ogółem wkład w wysokości 50–60 %, odpowiada za 46 % całkowitego przemysłu wytwórczego i zapewnia zatrudnienie dla 38 % siły roboczej w przemyśle wytwórczym. Gospodarka Pakistanu wykazała się odpornością i przejawia od niedawna oznaki ożywienia (zob. tabela 8 powyżej), nawet jeżeli nadal stoi przed nią szereg istotnych wyzwań wynikających między innymi z występujących stale niedoborów energii elektrycznej czy panującej nieprzewidywalnej sytuacji pod względem bezpieczeństwa. Trudno jest jednak wyciągać jednoznaczne wnioski w kwestii możliwego wpływu ATP na wzrost, miejsca pracy i poziom ubóstwa w Pakistanie. Bardziej szczegółowa analiza jest niemożliwa ze względu na brak najnowszych i istotnych danych. Co istotne, trudno byłoby oddzielić możliwy wpływ ATP od innych czynników zewnętrznych i wewnętrznych, które mają wpływ na wzrost, zatrudnienie i trwały rozwój w Pakistanie. Mimo to, biorąc pod uwagę udział UE w wywozie z Pakistanu na rynek światowy, w szczególności w odniesieniu do tekstyliów i odzieży, oraz relatywne znaczenie sektora tekstyliów dla gospodarki Pakistanu, w tym zatrudnienia, ATP mogły przyczynić się do ożywienia jego gospodarki. Wydaje się, że wniosek ten w pewnym stopniu znajduje potwierdzenie w fakcie, iż w zakresie przywozu UE z Pakistanu – ogółem i w odniesieniu do głównych sektorów wywozu – po kryzysie finansowym z lat 2007–2008 odnotowano ożywienie, w 2012 r. zarejestrowano spadek lub stagnację, a w 2013 r. ponownie zaobserwowano ożywienie (zob. rys. 4). 5. Wnioski ATP przyznane na rzecz Pakistanu stanowiły część pakietu środków UE mających na celu wsparcie odbudowy Pakistanu w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej po ogromnych zniszczeniach spowodowanych przez powodzie, które można uznać za najcięższe powodzie w historii państwa. W tym bezprecedensowym kontekście celem ATP było stymulowanie wywozu z Pakistanu, aby przyczynić się do jego przyszłego rozwoju poprzez przyznanie ograniczonych czasowo obniżek ceł przywozowych na kluczowe towary pochodzące z Pakistanu; obniżki te powinny wywołać tylko ograniczone negatywne skutki na rynku wewnętrznym Unii. Istnieją wskazania świadczące o tym, że ATP spełniły swój cel wsparcia ożywienia gospodarki Pakistanu. Dostępne dane wskazują również na fakt, że – jak się wydaje – wpływ na produkcję UE był ograniczony. Przywóz produktów objętych ATP z Pakistanu mógł się ponadto przyczynić do bardziej konkurencyjnej sytuacji na rynku UE, w szczególności w określonych sektorach, w których Pakistan już wcześniej należał do głównych dostawców na rynek UE. Prawdopodobnie jednak do wzrostu konkurencji przywozowej w większym stopniu przyczynił się zdecydowanie bardziej znaczący wzrost przywozu produktów objętych ATP od beneficjentów stawki zerowej w ramach GSP. Niemożliwe jest jednak wyciągnięcie jednoznacznych wniosków w kwestii możliwego wpływu ATP na gospodarkę lub miejsca pracy w UE lub na tworzenie miejsc pracy, eliminację ubóstwa i trwały rozwój w Pakistanie. Wynika to głównie z trudności oddzielenia możliwych skutków ATP od innych istotnych czynników, takich jak ogólna sytuacja gospodarcza UE i Pakistanu, cykle koniunkturalne, kursy wymiany, polityka i programy w zakresie przemysłu i zatrudnienia itp. Czynnikiem ograniczającym był ponadto brak szczegółowych i istotnych danych, w szczególności dotyczących zatrudnienia i płac w Pakistanie.