KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 2.5.2017 COM(2017) 255 final PAKIET NA RZECZ PRZESTRZEGANIA PRZEPISÓW KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Plan działania na rzecz wzmocnienia systemu SOLVIT: zapewnienie obywatelom i przedsiębiorstwom korzyści wynikających z jednolitego rynku {SWD(2017) 210 final}



WPROWADZENIE Jednolity rynek jest jednym z największych osiągnięć Europy. Leży on u podstaw europejskiego projektu, ale korzyści z niego płynące nie zawsze się materializują, ponieważ zasady jednolitego rynku nie zawsze są znane i odpowiednio wdrażane. W czasach gdy europejscy obywatele i przedsiębiorstwa oczekują Europy, która chroni, wspiera i broni, jednolity rynek jest jednym z największych atutów Europy, pozwalającym stawić czoła wyzwaniom postępującej globalizacji i zbudować silniejszą i sprawiedliwszą gospodarkę europejską. W swojej strategii jednolitego rynku Komisja dąży do osiągnięcia pogłębionego i bardziej sprawiedliwego jednolitego rynku, co jest jednym z dziesięciu priorytetów Komisji pod przewodnictwem Jeana-Claude’a Junckera. W tym celu w strategii zaproponowano lepsze szanse dostępu do rynków zagranicznych; ułatwianie życia konsumentom, przedsiębiorstwom i administracji publicznej; i przynoszenie obywatelom i przedsiębiorstwom praktycznych korzyści wynikających z jednolitego rynku. Aby wesprzeć realizację tych działań, Komisja zapowiedziała, że będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi, by stworzyć prawdziwą kulturę przestrzegania prawa w odniesieniu do zasad jednolitego rynku, ze szczególnym naciskiem na wzmocnienie istniejących narzędzi, takich jak system rozwiązywania problemów rynku wewnętrznego (SOLVIT). Aby osiągnąć ten cel, we wspólnej deklaracji w sprawie priorytetów legislacyjnych UE na rok 2017, opublikowanej w dniu 13 grudnia 2016 r., Parlament Europejski, Rada i Komisja podkreśliły ponownie swoje zaangażowanie we wsparcie prawidłowego wdrażania i egzekwowania obowiązującego prawa. Tego samego dnia Komisja przyjęła komunikat „Prawo Unii: lepsze wyniki dzięki lepszemu stosowaniu”, w którym określono, w jaki sposób Komisja ma zamiar zwiększyć swoje wysiłki w celu zapewnienia, by prawo Unii było skutecznie stosowane, wdrażane i egzekwowane z korzyścią dla wszystkich. SOLVIT jest bezpłatną usługą oferowaną od 2002 r. przez krajową administrację w każdym państwie członkowskim oraz w Islandii, Liechtensteinie i Norwegii. Funkcjonuje ona w ramach krótkich terminów i oferuje pragmatyczne rozwiązania obywatelom i przedsiębiorstwom w UE/EOG, gdy doświadczają oni trudności związanych z unijnymi prawami do bycia uznanym przez władze publiczne, szczególnie przy przemieszczaniu się lub prowadzeniu działalności poza granicami kraju w UE. SOLVIT zajmuje się wszystkimi problemami o charakterze transgranicznym związanymi z czterema swobodami przepływu (osób, towarów, usług i kapitału), w tym z obszarami polityki ściśle z nimi związanymi (takimi jak podatki, zatrudnienie, polityka społeczna i transport). Sieć jest koordynowana przez Komisję Europejską. Od zainicjowania SOLVIT-u w 2002 r. system ten rozwinął się i stał bardzo ważnym środkiem pomocy obywatelom i przedsiębiorstwom w UE/EOG w walce o utrzymanie silnej pozycji na jednolitym rynku. W oparciu o doświadczenia zdobyte w ciągu 15 lat liczba spraw rozpatrywanych za pośrednictwem SOLVIT-u wzrosła z 5 do 200 spraw na miesiąc. W 2016 r. SOLVIT zajmował się 2 414 sprawami. Jego ośrodki potrzebowały średnio 59 dni, aby rozpatrzyć sprawę, i rozwiązały 89 % spraw. Wiele spraw rozpatrywanych przez SOLVIT zakończyło się powodzeniem – oto kilka przykładów: Francuska spółka zwróciła się do niemieckich organów o zwrot podatku VAT, ale nie uzyskała odpowiedzi przez 10 miesięcy. Dzięki interwencji SOLVIT w ciągu 6 tygodni procedura została przyspieszona i spółka otrzymała kwotę, o którą wnioskowała. Trzy portugalskie pielęgniarki złożyły wniosek o uznanie ich kwalifikacji zawodowych w Hiszpanii. Zgodnie z prawem Unii organy muszą odpowiedzieć na taki wniosek w ciągu trzech miesięcy. Termin ten upłynął, ale dzięki interwencji SOLVIT w ciągu dwóch tygodni ich kwalifikacje zostały uznane. Austriacki artysta chciał się zarejestrować jako rezydent w Luksemburgu. Złożył przed lokalnymi władzami wszystkie konieczne dokumenty, ale odmówiono mu rejestracji, chyba że przedstawi deklarację poparcia wystawioną przez rezydenta Luksemburga. SOLVIT zwrócił uwagę, że ten dodatkowy wymóg był niezgodny z prawem Unii. Lokalne władze zrewidowały swoje stanowisko i wystawiły świadectwo rejestracji. Dzięki interwencji SOLVIT-u sprawa została rozwiązana w ciągu jednego tygodnia. Obywatelowi Niderlandów zabroniono wwiezienia przyczepy do Bułgarii, po przeprowadzeniu się do tego kraju. Ponieważ w Niderlandach przyczepy lżejsze niż 750 kg nie muszą być rejestrowane, importer nie miał dokumentu rejestracyjnego, bułgarskie władze odmówiły więc rejestracji przyczepy. Dzięki interwencji SOLVIT-u sprawa została rozwiązana w ciągu 13 tygodni. Wykwalifikowani fizjoterapeuci z Rumunii zwykle z dużymi opóźnieniami uzyskiwali zezwolenia na wykonywanie swego zawodu we Francji. SOLVIT interweniował w ciągu 7 tygodni i wkrótce przyznano zezwolenia. Francuskie organy nadzoru lotnictwa nie pozwalały norweskiej spółce lotniczej obsługiwać lotów krajowych we Francji. SOLVIT interweniował i problem rozwiązano w ciągu 10 tygodni. Podczas gdy SOLVIT pomógł obywatelom i przedsiębiorstwom rozwiązać wiele problemów, zwiększona skala świadczonej usługi spotęgowała wyzwania. Należy dołożyć więcej starań, by można było w pełni wykorzystać potencjał systemu jako narzędzia do rozwiązywania problemów. Państwa członkowskie wzywają do wzmocnienia SOLVIT-u i wspierają go, tak by mógł z pełną mocą pracować na rzecz obywateli i przedsiębiorstw. W lutym 2016 r. Rada ds. Konkurencyjności wezwała Komisję do podjęcia pilnych działań w tej sprawie. Podobnie Parlament Europejski wielokrotnie wzywał do wzmocnienia SOLVIT-u. W związku z tym i zgodnie ze swoimi priorytetami politycznymi Komisja zobowiązuje się, wraz z państwami członkowskimi, do podjęcia dalszych kroków, aby wzmocnić strategiczną rolę systemu SOLVIT w lepszym funkcjonowaniu jednolitego rynku w praktyce na rzecz obywateli i przedsiębiorstw. Może to się urzeczywistnić tylko wtedy, gdy państwa członkowskie zapewnią swoim ośrodkom SOLVIT odpowiedni personel oraz uznanie w ramach swojej administracji krajowej. Najsłabsze ogniwo ma wpływ na skuteczność sieci jako całości. Dążąc do tego celu, Komisja opiera się na towarzyszącej niniejszemu komunikatowi ocenie obecnego funkcjonowania systemu SOLVIT. W ocenie podkreślono niedociągnięcia wymagające naprawy, w szczególności jeśli chodzi o potencjał administracyjny ośrodków SOLVIT; spełnianie kryteriów jakościowych określonych w zaleceniu z 2013 r. dotyczącego systemu SOLVIT; wiedzę o systemie SOLVIT jako narzędziu do rozwiązywania problemów, szczególnie wśród przedsiębiorstw typu start-up, MŚP i innych przedsiębiorstw; oraz jego roli w egzekwowaniu prawa UE. Plan działania nakreślony w niniejszym komunikacie będzie funkcjonować obok inicjatyw Komisji wchodzących w skład pakietu na rzecz przestrzegania przepisów, w szczególności jednolitego portalu cyfrowego, który zapewni obywatelom i przedsiębiorstwom jeden punkt dostępu do informacji dotyczących jednolitego rynku, do usług wsparcia, doradztwa i rozwiązywania problemów oraz do procedur elektronicznych. Plan ten pozostaje w zgodzie z komunikatem Komisji „Przyszli liderzy Europy: inicjatywa na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorstw scale-up”, gdyż jego celem jest dalsze usuwanie barier dla przedsiębiorstw typu start-up, które chcą prowadzić działalność transgraniczną. Wreszcie uzupełnia on cele europejskiego filaru praw socjalnych i powiązanych inicjatyw, odzwierciedlając priorytet obecnej Komisji dotyczący propagowania sprawiedliwości społecznej i szans społecznych w UE.

W niniejszym komunikacie określono środki mające na celu wzmocnienie systemu SOLVIT dzięki terminom, które mają zostać wprowadzone na poziomie zarówno UE, jak i państw członkowskich. Takie wzmocnienie będzie procesem ciągłym, a terminy pozwolą na monitorowanie wdrażania niezbędnych środków. Wspomniane środki mają na celu wspieranie systemu SOLVIT poprzez (I) dalszą poprawę jego jakości, (II) zintensyfikowanie działań służących szerzeniu wiedzy oraz (III) zwiększenie jego znaczenia w egzekwowaniu prawa Unii. I.wspieranie systemu SOLVIT poprzez dalszą poprawę jego jakości W zaleceniu z 2013 r. dotyczącym systemu SOLVIT nakreślono minimalne standardy operacyjne i standardy jakości. Poszanowanie tych standardów w całej sieci jest ważne dla wnioskodawców i dla współpracy między ośrodkami. W obrębie całej sieci standardy te stosowane są w różnym stopniu, jak wyjaśniono w ocenie towarzyszącej niniejszemu komunikatowi. Należy zatem podjąć działania, aby poprawić ogólną jakość systemu SOLVIT, zwłaszcza pod względem potencjału administracyjnego, rozpatrywania skomplikowanych i delikatnych spraw oraz specjalistycznej wiedzy prawnej. Podstawowym warunkiem ku temu byłoby zapewnienie przez państwa członkowskie, by ośrodki SOLVIT posiadały adekwatne zasoby oraz odpowiedni i stabilny personel, a także by dysponowały niezbędną specjalistyczną wiedzą prawną. Ze swojej strony Komisja będzie kontynuowała korzystanie z takich środków jak sprawozdania roczne na temat skuteczności funkcjonowania systemu SOLVIT w monitorowaniu odpowiedniego personelu w ośrodkach SOLVIT oraz zastosuje tabelę wyników rynku wewnętrznego w celu przedstawienia rezultatów. Komisja wykorzysta również wszelkie dostępne fundusze UE, aby zapewnić państwom członkowskim dostosowane do ich potrzeb wsparcie, aby zwiększyć ich potencjał administracyjny i poprawić efektywność funkcjonowania ośrodków SOLVIT. W szczególności przewidywane jest sfinansowanie z programu COSME 2018 specjalistycznego szkolenia dla pracowników krajowych ośrodków SOLVIT, którego przedmiotem będą konkretne kwestie prawne o szczególnym znaczeniu dla środowiska biznesu. Także w ramach nowego programu wspierania reform strukturalnych przewiduje się wsparcie potencjału administracyjnego państw członkowskich (m.in. wymianę ekspertów i pomoc techniczną). Ponadto należy zapewnić poprawę procesu rozpatrywania skomplikowanych i delikatnych spraw pomiędzy Komisją a państwami członkowskimi. W tym celu propagowane będzie bardziej wydajne dzielenie się wiedzą, np. poprzez korzystanie z interaktywnych narzędzi w uzupełnieniu do bezpośrednich szkoleń. Jest to konieczne, biorąc pod uwagę różnorodność dziedzin prawa, jakimi zajmuje się SOLVIT, jak pokazano na rys. 1. Rysunek 1: Dziedziny prawa SOLVIT 2002–2016 (źródło: baza danych SOLVIT) Ponadto dalszą specjalistyczną wiedzę prawną mogłyby zapewnić oddziały SOLVIT („filie”) ustanowione, by służyć konkretnym potrzebom w określonych sektorach lub dziedzinach, gdzie krajowi eksperci ds. polityki będą bezpośrednio zaangażowani w rozpatrywanie skomplikowanych spraw. Aby uniknąć niejasności i powielania wysiłków, Komisja stara się unikać namnożenia narzędzi do rozwiązywania problemów podobnych do SOLVIT-u w poszczególnych dziedzinach prawodawstwa dotyczącego jednolitego rynku. Potencjalnie dobrym tego przykładem jest wzajemne uznawanie towarów niezharmonizowanych. Jeżeli nieformalne podejście SOLVIT-u nie zda egzaminu, Komisja rozważy możliwość wprowadzenia procedury odwoławczej dla przedsiębiorstw w ramach przeglądu egzekwowania zasady wzajemnego uznawania. Inny problematyczny obszar dotyczy kwestii związanych z przepisami podatkowymi, takich jak dyskryminacja podatkowa, z jaką mogą się spotykać obywatele w sytuacjach transgranicznych. Ponadto Komisja zapewni sieci bardziej efektywne wsparcie prawne poprzez otwarcie aplikacji SOLVIT służącej bezpośredniej komunikacji między ekspertami Komisji i ośrodkami SOLVIT. Komisja usprawni także zarządzanie rozbieżnymi stanowiskami dwóch ośrodków SOLVIT zaangażowanych w ocenę i rozpatrywanie danej sprawy. Komisja będzie stosować bardziej ustrukturyzowaną procedurę arbitrażową przy bardziej systematycznym monitorowaniu spraw SOLVIT w celu zidentyfikowania kontrowersyjnych kwestii i dyskusji w ramach sieci. Stosowanie wzajemnej oceny podczas warsztatów pomoże ustalić najlepsze praktyki i wspólne zasady. Ponadto Komisja będzie ściślej monitorowała jakość procesu rozpatrywania spraw. W tym przypadku ważna jest informacja zwrotna od wnioskodawców, aby ulepszyć procedury, wskazać najlepsze praktyki i w ten sposób podnieść jakość usługi. W porozumieniu z ośrodkami SOLVIT opracowany zostanie zatem kompleksowy system badania opinii użytkowników. II.wspieranie SOLVIT poprzez zintensyfikowanie działań służących szerzeniu wiedzy Mimo że niemożliwe jest dokładne oszacowanie rozmiarów „rynku” rozstrzygania sporów o charakterze transgranicznym, gdzie potencjalnie rolę odegrać może SOLVIT, jednolity rynek 500 mln obywateli i przedsiębiorstw wymagałby większego zapotrzebowania na usługi SOLVIT niż wskazuje na to bieżące 2 500 spraw. Rys. 2 przedstawia liczbę spraw przedłożonych w sieci przez krajowe ośrodki SOLVIT. Są to ośrodki z państw członkowskich UE/EOG, z których wnioskodawca pierwotnie pochodzi (obywatelstwo), w których mieszka, ma siedzibę lub z których wywodzi swoje prawa. Mimo że różnicę w liczbie spraw można do pewnego stopnia wyjaśnić różnicami w wielkości i mobilności transgranicznej, we wszystkich państwach członkowskich EOG/UE istnieje pole do prowadzenia ukierunkowanych działań służących szerzeniu wiedzy. Działania te będą się koncentrować na tym, aby obywatele i przedsiębiorstwa byli kierowani do systemu SOLVIT, gdy tylko zaczną szukać rozwiązania problemu, który leży w jego kompetencji w zależności od potrzeb poszczególnych państw członkowskich EOG/UE. Rysunek 2: Liczba spraw przypadających na zgłaszający ośrodek SOLVIT 2002–2016 (źródło: baza danych SOLVIT) Aby zwiększyć ogólną „znajdowalność” systemu SOLVIT, Komisja będzie nadal poprawiać ogólną widoczność SOLVIT-u w portalu internetowym Twoja Europa (obecnie główny punkt dostępu).

W tym względzie przyszły jednolity portal cyfrowy zapewni obywatelom i przedsiębiorstwom łatwy dostęp do wszechstronnych informacji wysokiej jakości dotyczących jednolitego rynku, do spersonalizowanego doradztwa, skutecznych usług wsparcia i rozwiązywania problemów. Portal ten połączyłby istniejące mechanizmy unijne i krajowe, w tym SOLVIT, polepszając w ten sposób znajdowalność systemu. Komisja będzie także ściśle współpracować z państwami członkowskimi za pośrednictwem krajowych ośrodków SOLVIT, przedstawicielstw Komisji w państwach członkowskich oraz organizacji pośredniczących (reprezentujących określone sektory, zawody lub interesy, izby handlowe itp.) i zacieśniać współpracę z innymi stosownymi sieciami w celu opracowania ukierunkowanych działań służących szerzeniu wiedzy (np. wspólne posiedzenia i kursy szkoleniowe, wspólne działania związane z mediami społecznościowymi). Lepsze egzekwowanie przepisów przynosi korzyści zarówno obywatelom, jak i przedsiębiorstwom. Gdy łamane są ich prawa, powinni być oni w stanie w prosty sposób je określić i wykorzystać najbardziej odpowiedni dostępny mechanizm dochodzenia roszczeń. Jak pokazano na rys. 3, przez ostatnie lata wzrósł stosunek liczby spraw obywateli do spraw przedsiębiorców, jakie wpłynęły do systemu SOLVIT. Z jednej strony dowodzi to coraz większego znaczenia, jakie SOLVIT zyskał w oczach mobilnych obywateli w UE/EOG. Z drugiej strony efektem tego jest stosunkowo mniejsza liczba przedsiębiorstw czerpiących korzyści z usług, jakie oferuje SOLVIT. W 2016 r. w przypadku spraw dotyczących przedsiębiorstw głównymi dziedzinami prawa były podatki, swobodny przepływ usług i swobodny przepływ towarów. Wskaźnik rozstrzygniętych spraw dla przedsiębiorstw w wysokości 80 % był niższy niż średnia dla sieci (89 %). Był on jednak szczególnie dobry w dziedzinie podatków (gdzie rozpatrzono wiele spraw dotyczących opóźnionego zwrotu podatku VAT), a gorszy w przypadku swobodnego przepływu towarów i usług. Rysunek 3: Stosunek liczby spraw obywateli do liczby spraw przedsiębiorstw 2006–2016 (źródło: baza danych SOLVIT) SOLVIT powinien zostać ukierunkowany na rozpatrywanie większej liczby spraw dotyczących przedsiębiorstw. Istnieje duża potrzeba szerszego propagowania wiedzy o tym, jaką pomoc SOLVIT może oferować środowisku biznesu. Równie ważne jest, aby podobne działania przeprowadzano na poziomie krajowym. Przez lata sieć SOLVIT rozbudowała współpracę z innymi stosownymi sieciami. W tym celu Komisja będzie popierać działania w kierunku zacieśnienia współpracy z tymi sieciami,co ma szczególne znaczenie dla przyciągnięcia większej liczby spraw dotyczących przedsiębiorstw. Szczególnie ważna jest współpraca z Europejską Siecią Przedsiębiorczości, która pomaga MŚP i przedsiębiorstwom typu start-up, które prowadzą działalność transgraniczną albo zamierzają ją prowadzić. Komisja będzie się bardziej regularnie kontaktować z organizacjami pośredniczącymi, aby uzyskać ich opinię na temat możliwych ulepszeń SOLVIT-u i dzielenia się wiedzą. Komisja wprowadzi także nowe ustalenie umożliwiające organizacjom pośredniczącym składanie i śledzenie wniosków bezpośrednio w systemie SOLVIT. Ogólnie rzecz biorąc, więcej strategicznych działań służących szerzeniu wiedzy o systemie SOLVIT i rozwinięcie bardziej ustrukturyzowanej współpracy z organizacjami pośredniczącymi i odpowiednimi sieciami zwiększy rolę SOLVIT-u w dostarczaniu użytecznych informacji zwrotnych i dowodów dotyczących tego, jak jednolity rynek funkcjonuje w praktyce: z większą „masą krytyczną” spraw dotyczących większej liczby przedsiębiorstw, system będzie miał bardziej znaczący i istotny wkład pod względem zarządzania jednolitym rynkiem. Można to osiągnąć, np. wykorzystując jego bazę dowodową w ocenach ewentualnych zmian polityk dotyczących jednolitego rynku i przyjęcia przepisów UE mających na celu uzupełnienie luk w prawie Unii, jak to było w przypadku nowelizacji dyrektywy 2005/36/WE w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych. Propagowanie jakości i wiedzy o systemie SOLVIT przyczyni się do zwiększenia roli SOLVIT-u w egzekwowaniu prawa Unii.



III.Wspieranie SOLVIT-u poprzez zwiększenie jego roli w egzekwowaniu prawa Unii Dzięki sieci wykrywanych jest wiele problemów związanych z wdrażaniem prawa UE. Na rys. 4 przedstawiono liczbę spraw skierowanych do ośrodków prowadzących SOLVIT w każdym państwie członkowskim EOG/UE. Rysunek 4: Liczba spraw przypadających na ośrodek prowadzący SOLVIT 2002–2016 (źródło: baza danych SOLVIT)