3.2.

Realizacja głównego celu umowy z Kotonu, polegającego na „ograniczeniu, a ostatecznie wyeliminowaniu ubóstwa oraz stopniowym włączeniu państw AKP do światowej gospodarki, z uwzględnieniem celów zrównoważonego rozwoju”, bazuje na trzech wzajemnie uzupełniających się filarach: — Dialog polityczny: umowa z Kotonu stanowiła nowatorskie rozwiązanie, gdyż jej podstawą jest kompleksowy dialog polityczny wymagający istotnych zobowiązań dwustronnych. Jak określono w umowie: „Dialog koncentruje się między innymi na szczególnych zagadnieniach politycznych stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania lub mających ogólne znaczenie dla osiągnięcia celów niniejszej Umowy, takich jak handel bronią, nadmierne wydatki na zbrojenia, narkotyki, zorganizowana przestępczość lub dyskryminacja etniczna, religijna czy rasowa. Dialog obejmuje również regularną ocenę postępów w zakresie poszanowania praw człowieka, zasad demokratycznych, państwa prawa i dobrych rządów”. — Stosunki gospodarcze i handlowe: umowa z Kotonu odchodzi od logiki charakterystycznej dla poprzednich porozumień handlowych w ramach konwencji z Jaunde i Lomé, które przewidywały jednostronne preferencje przyznawane przez UE. UE zauważyła, że „pod względem fundamentalnych parametrów gospodarczych prawdą jest, że obecny system zawiódł; państwa AKP stają się coraz bardziej zmarginalizowane w handlu światowym, nawet pomimo przyznanych hojnych preferencji taryfowych” (2). Nowe porozumienia handlowe, które mają być negocjowane w ramach umowy z Kotonu – umowy o partnerstwie gospodarczym – zostały tak opracowane, aby położyć kres tym kwestiom historycznym i umożliwić w końcu państwom AKP integrację ze światową gospodarką. Umowa o partnerstwie gospodarczym jest także zgodna z zasadami Światowej Organizacji Handlu (WTO) dzięki ograniczaniu negatywnych skutków „jednostronnych preferencji” dla krajów rozwijających się nienależących do grupy państw AKP. Wspiera ona także integrację regionalną poprzez powiązania z istniejącymi regionalnymi organizacjami gospodarczymi AKP i strefami wolnego handlu. Chociaż negocjacje dotyczące tych wzajemnych i asymetrycznych umów o wolnym handlu rozpoczęły się w 2002 r., CARIFORUM jest pierwszym i jedynym regionem, który podpisał wszechstronną umowę o partnerstwie gospodarczym (w 2007 r.) wykraczającą poza aspekty handlowe i obejmującą „kwestie singapurskie”. W ramach negocjacji z innymi regionami nie obeszło się bez sporów dotyczących różnych wizji rozwoju gospodarczego, a dotychczas zawarto tylko kilka wstępnych umów o partnerstwie gospodarczym z Południowoafrykańską Wspólnotą Rozwoju, Wspólnotą Wschodnioafrykańską i Wspólnotą Gospodarczą Państw Afryki Zachodniej, obejmujących wyłącznie handel towarami. — Handel oraz integracja regionalna: umowa o partnerstwie gospodarczym ma na celu wspieranie integracji regionalnej i opiera się na założeniu, że większa integracja regionalna stymuluje zdolności handlowe, a zatem wzrost, zatrudnienie i rozwój gospodarczy. Jednak zgodnie z krytycznymi opiniami na temat umowy o partnerstwie gospodarczym ma miejsce wręcz odwrotna sytuacja, a mianowicie umowa stanowi przeszkodę dla większej integracji regionalnej. Argument ten opiera się na przekonaniu, że umowa o partnerstwie gospodarczym nie przewiduje koniecznego przekształcenia strukturalnego gospodarek państw AKP, które umożliwiłoby im wzmocnienie i poprawę pozycji w globalnym łańcuchu wartości. — Handel i zrównoważony rozwój: paradoksalnie, umowa o partnerstwie gospodarczym była mocno krytykowana za brak wystarczająco ambitnych celów, zwłaszcza w odniesieniu do zrównoważonego rozwoju. Wstępne umowy o partnerstwie gospodarczym z trzema regionami Afryki spotkały się z krytyką między innymi ze strony posłów do Parlamentu Europejskiego za to, że nie zawierają rozdziałów dotyczących zrównoważonego rozwoju. Zdaniem posłów podważa to ambitny zakres umowy, zobowiązanie Unii w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz zasadę UE dotyczącą spójności polityki na rzecz rozwoju. Mimo że umowa o partnerstwie gospodarczym CARIFORUM–UE jest dotychczas jedyną wszechstronną umową tego rodzaju, krytycy wskazali, że restrykcyjne przepisy dotyczące wywozu mogą negatywnie wpłynąć na zdolność regionu do reagowania na wstrząsy systemowe, a zatem na jego zdolność do osiągnięcia bezpieczeństwa żywnościowego. — Współpraca w zakresie rozwoju: narzędzia i metody współpracy mają na celu wdrożenie zasad umowy z Kotonu poprzez skupienie się na wynikach, partnerstwie i odpowiedzialności. W związku z tym programowanie i wdrożenie Europejskiego Funduszu Rozwoju zaplanowano jako wspólną odpowiedzialność. — EFR jest finansowany bezpośrednio z dobrowolnych wkładów państw członkowskich UE nieujętych w budżecie unijnym, niemniej negocjacje prowadzone są równolegle z innymi instrumentami finansowania zewnętrznego UE w celu zapewnienia spójności. EFR jest zarządzany przez Komisję Europejską i Europejski Bank Inwestycyjny (EBI). EBI zarządza instrumentem inwestycyjnym, a także udziela pożyczek i gwarancji oraz zapewnia środki finansowe z EFR i własnych zasobów dla przedsiębiorstw prywatnych w państwach AKP, z przeznaczeniem na krótko- i długoterminowe projekty sektora prywatnego i publicznego. — Łączne środki przydzielone w ramach EFR uległy zwiększeniu, przy czym zachowano międzyrządowy charakter i strukturę zarządzania EFR, co sprawia, że jest on najważniejszym, obok wieloletnich ram finansowych (WRF), elementem unijnej współpracy na rzecz rozwoju. Ze względu na wyjątkową historię EFR, jego status prawny i międzyrządowy charakter Parlament Europejski (PE) nie ma w stosunku do niego uprawnień do współdecydowania. Komisja Rozwoju PE bierze udział w ogólnych rozmowach politycznych i jest ważną zainteresowaną stroną w ramach umowy z Kotonu. Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne także ma prawo do sprawowania kontroli parlamentarnej nad środkami przydzielonymi z EFR w krajowych programach orientacyjnych oraz regionalnych programach orientacyjnych. — EFR i budżetowanie – PE, za pośrednictwem swojej specjalnej procedury udzielania absolutorium, udziela absolutorium Komisji Europejskiej w zakresie zarządzania i wdrażania EFR. Budżetowanie – włączenie EFR do budżetu UE – pozostaje źródłem sporów między PE a Radą, chociaż Komisja kilkakrotnie sugerowała, by włączyć EFR do budżetu unijnego. — EKES wyraża przekonanie, że wszelkie formy wsparcia zapewnianego przez UE na rzecz państw trzecich powinny podlegać tym samym ramom prawnym i takim samym kontrolom demokratycznym ze strony PE. Wzywa zatem do włączenia EFR do budżetu UE, przy jednoczesnym zachowaniu pozytywnych aspektów EFR (np. wzajemności i współodpowiedzialności). Zapewni to większą spójność polityki rozwojowej UE.