[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 8.7.2009

KOM(2009) 334 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie stosowania rozporządzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt

SPIS TREŚCI

1. Streszczenie 4

2. ZAKRES ROZPORZĄDZENIA (WE) nr 882/2004 5

2.1. Prawodawstwo sektorowe w zakresie kontroli urzędowych: pozostałości leków weterynaryjnych i pestycydów 5

2.2. Zdrowie roślin 7

3. SYTUACJA W ZAKRESIE REALIZACJI 7

3.1. Wytyczne Komisji 7

3.2. Wieloletnie krajowe plany kontroli (WKPK) oraz roczne sprawozdania 8

3.3. Audyty ogólne 8

3.4. Kontrole urzędowe przywożonej paszy i żywności 9

3.5. Artykuł 23 w sprawie zatwierdzenia przedwywozowych kontroli 11

3.6. Lepsze szkolenia na rzecz bezpieczniejszej żywności 12

3.7. Wspólnotowe Laboratoria Referencyjne (WLR) 12

3.8. Aktualizacje techniczne 13

4. OPŁATY 13

4.1. Kontekst 13

4.2. Zakres oceny 14

4.3. Główne wnioski wynikające z opracowania 14

4.4. Scenariusze zmian 14

1. STRESZCZENIE

Na mocy art. 65 rozporządzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt[1] („rozporządzenie w sprawie kontroli urzędowych”, zwane dalej „RKU”) Komisja jest zobowiązana do przedstawienia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania, szczególnie w celu dokonania przeglądu doświadczenia uzyskanego w wyniku stosowania rozporządzenia.

Sprawozdanie takie powinno uwzględniać następujące kwestie:

„a) ponowną ocenę zakresu, w odniesieniu do zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt;

b) zapewnienie, że inne sektory przyczyniają się do finansowania urzędowych kontroli poprzez rozszerzenie wykazu działalności określonego w załączniku IV sekcja A oraz w załączniku V sekcja A, biorąc pod uwagę w szczególności wpływ na prawodawstwo higieny paszowej i żywnościowej Wspólnoty po jego przyjęciu;

c) ustanowienie uaktualnionych stawek minimalnych dla opłat określonych w załączniku IV sekcja B oraz w załączniku V sekcja B, biorąc pod uwagę w szczególności czynniki ryzyka.”

W kwestii zakresu rozporządzenia, w odniesieniu do zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt, zdobyte dotychczas doświadczenie nie wymaga przeglądu zakresu rozporządzenia, określonego obecnie w art. 1. Z drugiej strony, toczące się dyskusje na temat unowocześnienia i uproszczenia dwóch istotnych sektorów mogą pomóc w wyjaśnieniu relacji pomiędzy ogólnymi ramami ustanowionymi rozporządzeniem a istniejącym prawodawstwem sektorowym. Dotyczy to w szczególności odbywających się czynności przeglądowych przeprowadzanych w uzupełnieniu do strategii w zakresie zdrowia zwierząt (2007-2013)[2], które m.in. mają na celu ustanowienie jednolitych ram prawnych dla zdrowia zwierząt („Prawo zdrowia zwierząt”), oraz tych czynności, które wynikną ze zbliżającego się przeglądu istniejącego dorobku w zakresie zdrowia roślin (strategia w zakresie zdrowia roślin). Ponadto należy zwrócić uwagę na potrzebę dopilnowania, aby istniejące wspólnotowe przepisy sektorowe mające zastosowanie do czynności kontrolnych w określonych dziedzinach (na przykład w zakresie pozostałości leków weterynaryjnych i pozostałości pestycydów) były zgodne z zasadami i wymogami rozporządzenia. Kwestią tą zajmuje się sekcja 2 sprawozdania.

Sekcja 3 niniejszego sprawozdania przedstawia główne działania oraz inicjatywy opracowane w trakcie stosowania rozporządzenia, rozważając doświadczenie zdobyte od 1 stycznia 2006 r. Państwa członkowskie stopniowo zdobywają praktyczne doświadczenie w zakresie przygotowania i realizacji wieloletnich krajowych planów kontroli (WKPK), które są również wykorzystywane przez Biuro Komisji ds. Żywności i Weterynarii (FVO) w ramach jej regularnych zadań w zakresie audytu generalnego. Krajowe sprawozdania roczne to również istotny element nowych ram kontroli urzędowych ustanowionych przez RKU, chociaż doświadczenie z tymi sprawozdaniami jest zbyt ograniczone, aby umożliwić przeprowadzenie dogłębnej analizy na tym etapie lub wyciągnięcie wniosków wynikających z dotychczasowej praktyki.

Artykuł 65 wymaga zwrócenia szczególnej uwagi na kwestię opłat pobieranych na finansowanie kontroli urzędowych („opłat za inspekcje”). Sekcja 4 sprawozdania przestawia obecny stan dyskusji i refleksji w tej raczej złożonej kwestii, na podstawie wyników niedawnego badania przeprowadzonego dla Komisji przez zewnętrzną osobę oceniającą.

Wspomniane badanie daje Komisji cenny wgląd w obecne funkcjonowanie systemu opłat, identyfikuje niedociągnięcia w obecnych ramach prawnych mających zastosowanie do opłat za inspekcje oraz ich wdrażania przez państwa członkowskie, a także omawia ewentualną potrzebę dokonania przeglądu niektórych elementów tych ram. Zgodnie z wnioskami z badania, można rozważyć kilka możliwych wariantów zmian w celu umożliwienia państwom członkowskim zapewnienia realizacji celu ustanowionego w art. 26 RKU, zgodnie z którym „państwa członkowskie zapewniają odpowiednie środki finansowe w celu zagwarantowania niezbędnego personelu oraz inne środki na kontrole urzędowe” . Wynikają z tego różne scenariusze na przyszłość, od pełnej harmonizacji elementów systemu opłat do zwiększonej elastyczności dla państw członkowskich we wdrażaniu systemu przy jednoczesnym zapewnieniu przejrzystości i jasności funkcjonowania systemu w poszczególnych państwach członkowskich.

Potrzebne są dalsze analizy w zakresie kwestii podniesionych przez badanie, w tym publiczna dyskusja z zainteresowanymi stronami na temat wyników przeprowadzonej oceny oraz oceny skutków dostępnych wariantów zmiany. Komisja zamierza rozpocząć taką ocenę skutków w 2009 r.

2. ZAKRES ROZPORZĄDZENIA (WE) NR 882/2004

2.1. Prawodawstwo sektorowe w zakresie kontroli urzędowych: pozostałości leków weterynaryjnych i pestycydów

Chociaż kontrole urzędowe obejmują również kontrole pozostałości leków weterynaryjnych i pestycydów, RKU odnosi się do potrzeby pozostawienia w mocy bardziej szczegółowych przepisów obowiązujących w obszarze pasz, żywności oraz zdrowia zwierząt , a także w szczególności przewiduje zachowanie w mocy dyrektywy Rady 96/23/WE w sprawie środków monitorowania niektórych substancji i ich pozostałości[3] oraz dyrektywy Rady 86/362/EWG z dnia 24 lipca 1986 r. w sprawie ustalania najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w zbożach i na ich powierzchni[4], którą później uchyliło rozporządzenie (WE) nr 396/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 lutego 2005 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w żywności i paszy pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz na ich powierzchni[5], zmieniające dyrektywę Rady 91/414/EWG.

Dyrektywa 96/23/WE zobowiązuje państwa członkowskie do wdrożenia krajowych planów kontroli pozostałości, które przedkłada się corocznie Komisji wraz z wynikami realizacji w poprzednim roku oraz działaniami podjętymi w następstwie wyników niezgodnych z przepisami. Ustanawia również minimalną liczbę próbek, które należy przeanalizować dla każdego towaru żywnościowego zgodnie z krajową produkcją bez uwzględniania innych elementów, które mogą mieć wpływ na ocenę ryzyka (na przykład praktyk hodowlanych, dopuszczonych produktów leczniczych itp.). Poza pozostałościami leków weterynaryjnych i pestycydów załączniki I i II do dyrektywy 96/23/WE zaliczają również substancje zanieczyszczające środowisko[6] do grupy substancji, które należy kontrolować w ramach planów kontroli pozostałości.

Już w 2003 r. opublikowano dokument zawierający spostrzeżenia, rozpoczynający proces szeroko zakrojonych konsultacji w zakresie technicznych aspektów dyrektywy[7]. W trakcie tego procesu zainteresowane strony wyraziły ogromne zainteresowanie przeglądem tej dyrektywy oraz wyjaśnieniem linii rozgraniczającej pomiędzy kontrolami leków weterynaryjnych oraz ogólnie substancji zanieczyszczających w celu zapewnienia zgodności z RKU.

Rozporządzenie (WE) nr 396/2005 w sprawie pestycydów zawiera kilka artykułów odnoszących się bezpośrednio do kontroli (art. 26-30), których celem jest wybiórcza weryfikacja zgodności z najwyższymi dopuszczalnymi poziomami pozostałości (NDP) na poziomie wspólnotowym, uzupełniona ukierunkowanymi kontrolami na poziomie państw członkowskich. Rozporządzenie (art. 31-32) zawiera również wymogi dotyczące corocznej sprawozdawczości. Niektóre różnice w podejściu pomiędzy rozporządzeniem (WE) nr 396/2005 a przepisami RKU wynikają z oddzielnych, jednoczesnych międzyinstytucjonalnych negocjacji, które doprowadziły do przyjęcia tych dwóch aktów prawnych.

Mając na celu lepsze prawo, należy zwrócić uwagę na możliwość integracji, poprzez niezbędne zmiany legislacyjne, przepisów mających aktualnie zastosowanie do kontroli urzędowych w zakresie pestycydów, substancji zanieczyszczających oraz pozostałości substancji farmakologicznie czynnych w żywności w ramy RKU, tak aby zracjonalizować i uprościć całokształt ram prawnych, jednocześnie gwarantując elastyczność potrzebną dla zapewnienia integracji obu sektorów w ramach wieloletnich krajowych planów kontroli państw członkowskich.

2.2. Zdrowie roślin

W sektorze zdrowia roślin dyrektywa Rady 2000/29/WE w sprawie środków ochronnych przed wprowadzaniem do Wspólnoty organizmów szkodliwych dla roślin lub produktów roślinnych i przed ich rozprzestrzenianiem się we Wspólnocie [8] ustanawia przepisy kontroli sektorowej. Kontrole urzędowe w tym obszarze nie podlegają zatem RKU, z wyjątkiem przepisów mających zastosowanie do ustanowienia oraz corocznej sprawozdawczości z wieloletnich krajowych planów kontroli oraz do inspekcji wspólnotowych w państwach członkowskich oraz krajach trzecich (art. 41-46).

W ramach bardziej ogólnego działania mającego na celu ocenę istniejącego dorobku w obszarze zdrowia roślin[9] zostanie zwrócona uwaga na potrzebę uproszczenia przepisów w sprawie kontroli urzędowych przewidzianych w dyrektywie 2000/29/WE oraz przepisów RKU.

3. SYTUACJA W ZAKRESIE REALIZACJI

3.1. Wytyczne Komisji

RKU wprowadz a szereg nowych obowiązków dla państw członkowskich w zakresie planowania, audytu i sprawozdawczości z ich działalności w zakresie kontroli urzędowych. Komisja zgodnie z art. 43 RKU sporządziła wytyczne mające na celu wspomóc państwa członkowskie w spełnieniu tych wymogów. W tym celu przyjęto następujące decyzje Komisji:

- decyzja Komisji 2006/677/WE z dnia 29 września 2006 r. określająca wytyczne ustanawiające kryteria przeprowadzania audytów zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt[10].

- decyzja Komisji 2007/363/WE z dnia 21 maja 2007 r. w sprawie wytycznych dla pomocy państwom członkowskim w sporządzeniu jednolitego zintegrowanego wieloletniego krajowego planu kontroli przewidzianego w rozporządzeniu (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady[11].

- Decyzja Komisji 2008/654/WE z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wytycznych dla pomocy państwom członkowskim w sporządzeniu jednolitego zintegrowanego wieloletniego krajowego planu kontroli, przewidzianego w rozporządzeniu (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady[12].

Komisja regularnie organizuje grupy robocze w celu dalszego opracowania realizacji wytycznych oraz zapewnienia pomocy państwom członkowskim w przygotowaniu wieloletnich krajowych planów kontroli, sprawozdań oraz audytów.

3.2. Wieloletnie krajowe plany kontroli (WKPK) oraz roczne sprawozdania

Zgodnie z art. 41 i 42 RKU państwa członkowskie zobowiązane są do przygotowania i realizacji jednolitego zintegrowanego wieloletniego krajowego planu kontroli (WKPK) nie później niż do dnia 1 stycznia 2007 r. oraz do przedstawienia Komisji, na jej wniosek, aktualnego egzemplarza takiego planu.

Wszystkie państwa członkowskie przedstawiły Komisji swoje wieloletnie krajowe plany kontroli, które są oceniane w ramach audytów generalnych prowadzonych przez Biuro Komisji ds. Żywności i Weterynarii (FVO) (zob. rozdział 3.3).

Zgodnie z art. 44 rok po rozpoczęciu realizacji wieloletnich krajowych planów kontroli, a następnie co roku, państwa członkowskie przedstawiają Komisji sprawozdanie ze wskazaniem wszelkich zmian wieloletnich krajowych planów kontroli, wyników kontroli i audytów, rodzaju i liczby przypadków niezgodności oraz działań podjętych w celu zapewnienia skutecznego funkcjonowania i egzekucji. Do chwili obecnej Komisja otrzymała roczne sprawozdania 26 państw członkowskich (Portugalia nie przedstawiła swojego rocznego sprawozdania, gdyż jej pierwszy wieloletni krajowy plan kontroli został wdrożony dopiero w 2008 r. ze względu na restrukturyzację służb kontrolnych, zatem pierwsze sprawozdanie zostanie sporządzone w cyklu sprawozdawczym w 2009 r.).

3.3. Audyty ogólne

Art ykuł 45 RKU wymaga, aby eksperci Komisji przeprowadzali audyty ogólne i szczegółowe w państwach członkowskich w celu sprawdzenia, czy w państwach członkowskich przeprowadza się kontrole urzędowe zgodnie z wieloletnimi krajowymi planami kontroli oraz zgodnie z prawem wspólnotowym.

Biuro Komisji ds. Żywności i Weterynarii przeprowadza audyty ogólne państw członkowskich w cyklu trzyletnim. W 2007 r. audyty ogólne przeprowadzono w Austrii i Niderlandach, a w 2008 r. w kolejnych sześciu państwach członkowskich (w Estonii, Hiszpanii, Irlandii, Niemczech, na Słowacji i Węgrzech). W dziewięciu państwach członkowskich audyt ogólny zostanie przeprowadzony w 2009 r. (Belgia, Cypr, Finlandia, Grecja, Litwa, Łotwa, Portugalia, Słowenia i Zjednoczone Królestwo). Pozostałe 10 państw członkowskich zostanie poddanych audytowi w 2010 r.

Ostateczne sprawozdania z audytu ogólnego są publikowane i dostępne na następującej stronie internetowej: http://ec.europa.eu/food/fvo/ir_search_en.cfm

3.4. Kontrole urzędowe przywożonej paszy i żywności

Kontrole urzędowe mające na celu sprawdzenie zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt muszą być przeprowadzane na żywności, paszy i zwierzętach wyprodukowanych we Wspólnocie , jak i przywożonych. Przepisy ustanowione w tytule II rozdział V oraz tytule VI rozdział II RKU tworzą ogólne ramy i procedury mające zastosowanie do urzędowych kontroli pasz i żywności przywożonych z państw trzecich na terytorium Wspólnoty.

Tytuł II rozdział V rozporządzenia (WE) nr 882/2004 zawiera jednolite przepisy mające zastosowanie do:

( działań podejmowanych przez właściwe organy w następstwie kontroli urzędowych przywozu pasz i żywności, jak na przykład w przypadku podejrzenia lub stwierdzenia niezgodności (art. 18-22);

( zatwierdzenia przedwywozowych kontroli przeprowadzanych przez państwa trzecie w celu zmniejszenia częstotliwości kontroli w trakcie przywozu (art. 23);

( wymaganej współpracy pomiędzy właściwymi organami sanitarnymi a służbami celnymi do celów organizacji kontroli urzędowych (art. 24).

Artykuł 25 uprawnia Komisję, w drodze procedury ustanowionej w decyzji Rady 1999/468/WE (procedura „komitologii”)[13], do przyjęcia środków niezbędnych dla zapewnienia jednolitej realizacji kontroli urzędowych przywożonych pasz i żywności.

RKU uznaje specyfikę kontroli przeprowadzanych w odniesieniu do pasz i żywności pochodzenia zwierzęcego (art. 14) w przeciwieństwie do pasz i żywności niepochodzących od zwierząt (art. 15-17). W kwestii tych pierwszych rozporządzenie uznaje ważność istniejących ram zharmonizowanych procedur przywozowych ustanowionych dyrektywą Rady 97/78/WE[14] oraz wykonywanych przez sieć punktów kontroli granicznej ustanowionych na wszystkich zewnętrznych granicach wspólnotowych. Rozporządzenie zobowiązuje właściwy organ wyznaczony zgodnie z dyrektywą 97/78/WE również do przeprowadzenia kontroli w celu sprawdzenia zgodności z aspektami prawa paszowego i żywnościowego nieobjętymi tą dyrektywą.

Komisja, w ramach swojej nowej strategii w zakresie zdrowia zwierząt (2007 - 2013), dokonuje obecnie przeglądu swoich przywozowych kontroli weterynaryjnych w celu zapewnienia kontrolom granicznym lepszego podejścia opartego na ryzyku. Przegląd będzie dotyczył tego, jak najlepiej zapewnić wczesne ostrzeganie i spowodować wykrywanie ryzyka ze strony produktów zwierzęcych, tak aby mogły być zastosowane środki przywozowe dla zapewnienia nieprzerwanie wysokiego poziomu ochrony zdrowia publicznego i zdrowia zwierząt w ramach UE.

W przeciwieństwie do tego, co dzieje się obecnie w przypadku pasz i żywności pochodzenia zwierzęcego, pasze i żywność niepochodzące od zwierząt nie podlegają systematycznym, zharmonizowanym na poziomie UE kontrolom na granicy przed ich przywozem na teren Wspólnoty (z wyjątkiem tych produktów, dla których obowiązują środki nadzwyczajne oparte na art. 53 ust. 1 rozporządzenia WE nr 178/2002[15]). Zgodnie z przepisami ustanowionymi w art. 15 RKU kontrole przywożonych pasz i żywności niepochodzących od zwierząt należy przeprowadzać w odpowiednim miejscu, w tym w miejscu przywozu na teren Wspólnoty, miejscu dopuszczenia do swobodnego obrotu, magazynach, pomieszczeniach podmiotu prowadzącego przedsiębiorstwo paszowe lub żywnościowe dokonującego przywozu lub innych miejscach łańcucha paszowego i żywnościowego. Państwa członkowskie decydują, na podstawie swojej oceny ryzyka, o najwłaściwszej częstotliwości i warunkach kontroli urzędowych przywożonych produktów.

Odstępstwo od wspomnianych ogólnych przepisów ustanawia ust. 5 tegoż samego art. 15, który stanowi, że należy sporządzić wykaz pasz i żywności niepochodzących od zwierząt, które na podstawie znanych lub powstających zagrożeń podlegają zwiększonemu poziomowi kontroli urzędowych w miejscu wprowadzenia na teren Wspólnoty. Projekt rozporządzenia zmierzającego do ustanowienia ogólnych przepisów oraz taki wykaz przyjęto po raz pierwszy dnia x.x.2009 [uaktualnić przed wydaniem] .

Powyższe przepisy uzupełniają przepisy tytułu VI rozdział I i II RKU, które ustanawiają procedury, przez które Komisja zbiera odpowiednie informacje dotyczące poziomu zgodności systemów krajów trzecich z normami wspólnotowymi dla pasz i żywności (art. 46 i 47), oraz decyduje, które, jeżeli w ogóle, szczególne warunki przywozu powinny być nałożone na pasze i żywność, aby można je wprowadzić na teren Wspólnoty (art. 48).

Odpowiednie informacje są również zbierane w trakcie wizyt kontrolnych FVO w krajach trzecich (art. 46) oraz poprzez kwestionariusze wysyłane przed wspomnianymi wizytami, które dostarczają w szczególności informacji na temat organizacji i zarządzania kontrolami sanitarnymi tych krajów.

W zakresie, w jakim warunki oraz szczegółowe procedury obowiązujące podczas przywozu nie są już przewidziane w prawie wspólnotowym (w szczególności rozporządzeniem (WE) nr 854/2004[16]), mogą zostać ustanowione szczególne warunki przywozu zgodnie z procedurą komitologii. Mogą one obejmować ustalenie wykazu krajów trzecich, z których określone produkty mogą być przywożone na teren Wspólnoty, ustalenie wzorów certyfikatów towarzyszących wysyłce lub szczególne warunki przywozu, uzależnione od rodzaju produktu lub zwierzęcia oraz związanego z nimi ewentualnego ryzyka (art. 48).

Przepisy mające zastosowanie do zawierania z krajami trzecimi umów ustanawiających ekwiwalencję norm zostały ustanowione w art. 49. Umowy te mogą uznawać, iż środki stosowane przez kraje trzecie w szczególnych obszarach zapewniają gwarancje równoważne gwarancjom stosowanym we Wspólnocie pod warunkiem, że te kraje trzecie dostarczą obiektywnych dowodów w tym względzie.

3.5. Artykuł 23 w sprawie zatwierdzenia przedwywozowych kontroli

Artykuł 23 RKU daje Komisji możliwość zatwierdzenia, zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 62 ust. 3 rozporządzenia, szczególnych kontroli przedwywozowych przeprowadzanych przez kraj trzeci przed wywozem danego produktu (paszy i żywności) na teren Wspólnoty. W następstwie zatwierdzenia kontroli przedwywozowych częstotliwość kontroli przywozowych w przypadku paszy i żywności może ulec zmniejszeniu.

Zatwierdzenie kontroli przedwywozowych przeprowadzanych przez kraj trzeci może być udzielone, pod warunkiem że:

- audyt wspólnotowy wykazał, że pasze lub żywność wywożone do Wspólnoty spełniają wymagania wspólnotowe lub równoważne wymagania,

- kontrole przedwywozowe przeprowadzone w kraju trzecim są wystarczająco skuteczne i efektywne, aby zastąpić lub ograniczyć kontrole dokumentacji, identyfikacyjne oraz bezpośrednie przeprowadzane na podstawie prawa wspólnotowego.

Innymi słowy, zatwierdzone kontrole przedwywozowe gwarantują przeprowadzenie kontroli zgodnie z właściwymi wymogami ustanowionymi w prawie wspólnotowym.

Zatwierdzenie kontroli przedwywozowych na podstawie art. 23 RKU nie ma wpływu na prawo właściwego organu państw członkowskich do przeprowadzenia kontroli urzędowych przywożonych pasz i żywności. Jednakże właściwe organy państw członkowskich, decydując o częstotliwości przeprowadzenia kontroli bezpośrednich pasz i żywności, rozważają istnienie zatwierdzonego planu kontroli przedwywozowych. Częstotliwość taką ustala się na podstawie ryzyka związanego z różnymi rodzajami pasz i żywności, gwarancji proponowanych przez kraj trzeci wywozu, kontroli przeprowadzonych przez podmiot prowadzący przedsiębiorstwo paszowe lub żywnościowe przywożące dany produkt, historii zgodności z wymogami dla danego produktu kraju trzeciego oraz ustalenia pochodzenia oraz podmiotów prowadzących przedsiębiorstwo paszowe lub żywnościowe przywożących lub wywożących dany produkt.

Decyzja Komisji 2008/47/WE z dnia 20 grudnia 2007 r. zatwierdzająca przedwywozowe kontrole orzeszków ziemnych i produktów pochodnych przeprowadzane przez Stany Zjednoczone Ameryki w odniesieniu do obecności aflatoksyn[17] jest jedyną decyzją Komisji udzielającą zatwierdzenia takiego planu.

3.6. Lepsze szkolenia na rzecz bezpieczniejszej żywności

Art. 51 RKU uprawnia Komisję do organizowania szkolenia zarówno dla personelu właściwych organów państw członkowskich, jaki i dla krajów trzecich mających do czynienia z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt, dobrostanu zwierząt i zdrowia roślin. Zgodnie z tym artykułem Komisja uruchomiła inicjatywę „Lepsze szkolenia na rzecz bezpieczniejszej żywności”, która obecnie jest w trzecim roku realizacji. Wyniki drugiego roku zostały opublikowane w rocznym sprawozdaniu dotyczącym inicjatywy:http://ec.europa.eu/food/training_strategy/annual_report2007/index_en.htm.

Pod koniec 2008 r. około 7 500 uczestników skorzystało bezpośrednio ze szkoleń zorganizowanych w ramach inicjatywy, z czego 52 % pochodziło z państw członkowskich, 13 % z krajów kandydujących, potencjalnych krajów kandydujących, krajów Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu oraz krajów realizujących europejską politykę sąsiedztwa, a 35 % z pozostałych krajów trzecich. Poziomy uczestnictwa mają się zwiększyć w nadchodzących latach, osiągając średnią 6 000 uczestników rocznie.

We wrześniu 2006 r. Komisja przyjęła komunikat do Rady i Parlamentu Europejskiego w sprawie inicjatywy „Lepsze szkolenia na rzecz bezpieczniejszej żywności”[18], w którym w zarysie przedstawiono zakres i cel inicjatywy oraz strategię jej przyszłego rozwoju. Zgodnie z wnioskami komunikatu oraz wynikami analizy kosztów i korzyści przeprowadzonej przez niezależnego konsultanta, Komisja zdecydowała o przekazaniu zadań w zakresie realizacji programu Agencji Wykonawczej ds. Zdrowia i Konsumentów[19].

3.7. Wspólnotowe Laboratoria Referencyjne (WLR)

Załącznik VII do RKU ustanawia skonsolidowany wykaz wspólnotowych laboratoriów referencyjnych (WLR) dla pasz oraz żywności oraz zdrowia zwierząt, który obejmuje laboratoria wyznaczone wcześniej przez różne akty sektorowe oraz nowe WLR w obszarach jeszcze nie objętych. Od lipca 2005 r. Komisja ogłosiła trzy wezwania do składania wniosków w celu wyboru i wyznaczenia nowych WLR.

Umożliwiło to dodanie do wykazu w załączniku VII następujących nowych WLR:

- Nowe WLR do spraw: pryszczycy, brucelozy, Listeria monocytogenes , gronkowców koagulazo-dodatnich, Escherichia coli , w tym werotoksycznych szczepów E.coli (VTEC), Campylobacter , pasożytów (zwłaszcza włosieni, tasiemca bąblowcowego i Anisakis ), oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, białek zwierzęcych w paszach, pozostałości pestycydów, mikotoksyn w żywności i paszach, dioksyn i PCB oraz wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA)[20].

- WLR ds. chorób koni innych niż afrykański pomór koni[21].

- WLR ds. chorób skorupiaków, wścieklizny i gruźlicy bydła, ustanawiając dodatkowe obowiązki i zadania wspólnotowych laboratoriów referencyjnych ds. wścieklizny i gruźlicy bydła[22].

3.8. Aktualizacje techniczne

Norma EN ISO/IEC 17020 zastępuje EN 45004

Zgodnie z art. 5 RKU właściwy organ może przekazać szczególne zadania związane z kontrolami urzędowymi na rzecz jednego lub więcej organów kontrolnych zgodnie z pewnymi wymogami. Te organy kontrolne muszą funkcjonować i być akredytowane zgodnie z normami europejskimi, w szczególności z normą EN „Ogólne kryteria działania różnych rodzajów jednostek inspekcyjnych”. Wcześniejsze normy EN 45004 zostały zastąpione przez EN ISO/IEC 17020. Należy zatem odpowiednio zmienić RKU. Komisja aktualnie przygotowuje zmianę, która ma być przyjęta zgodnie z procedurą komitologii, RKU w celu odzwierciedlenia zmian w zakresie norm ISO.

Norma EN ISO/IEC 17011 zastępuje EN 45002 i EN 45003

Zgodnie z art. 12 ust. 1-2 RKU, właściwy organ wyznacza laboratoria, które mogą przeprowadzać analizę próbek pobranych w trakcie kontroli urzędowych. Laboratoria te musiały uzyskać akredytację zgodnie z niektórymi normami europejskimi. Wcześniejszą normę EN 45002 „Ogólne kryteria oceny laboratoriów badawczych” oraz normę EC 45003 „System akredytacji laboratoriów wzorcujących i badawczych. Wymagania ogólne dotyczące działania i uznawania” zastąpiono tą samą normą EN ISO/IEC 17011 „Ogólne wymagania dotyczące jednostek akredytujących jednostki oceniające zgodność”, a RKU odpowiednio zmieniono[23].

4. OPŁATY

4.1. Kontekst

Artykuł 65 RKU wymaga, aby niniejsze sprawozdanie zwróciło szczególną uwagę na kwestię opłat pobieranych z tytułu finansowania kontroli urzędowych („opłaty za inspekcje”).

Aby móc zdać sprawozdanie z tej złożonej kwestii, Komisja zwróciła się o ocenę zewnętrzną mającą na celu zapewnienie lepszego zrozumienia funkcjonowania systemów opłat za inspekcje obecnie wdrażanych przez państwa członkowskie na podstawie odpowiednich przepisów RKU (art. 26-29).

Wykonawca przeprowadził ocenę („opracowanie”) w okresie kwiecień-listopad 2008 r. za pomocą ankiety skierowanej do właściwych organów we wszystkich państwach członkowskich, dogłębnej analizy (analizy przypadków) w odniesieniu do sześciu państw członkowskich reprezentujących różnorodne systemy opłat, rozmów z kluczowymi ekspertami i zainteresowanymi stronami na poziomie UE, szeroko zakrojonej analizy istniejącej literatury i przeglądu danych (w tym odpowiednich sprawozdań FVO oraz prawodawstwa krajowego).

Wyniki opracowania sfinalizowano i udostępniono Komisji w lutym 2009 r.

4.2. Zakres oceny

Cele oceny były dwojakie:

a) ocenić obecną sytuację, jeżeli chodzi o stosowanie istniejących przepisów dotyczących opłat, w szczególności sposób, w jaki system działa w praktyce;

b) ocenić zalety i wady szeregu wariantów strategicznych (dotyczących zakresu obecnych przepisów oraz mechanizmu ustalania opłat).

Poproszono również osoby oceniające o zidentyfikowanie najważniejszych mocnych i słabych stron obecnego systemu, jak również kluczowych problemów i niedociągnięć, którymi należałoby się zająć w przyszłości. Oceniający analizowali w szczególności, jak art. 26-29 RKU są obecnie stosowane oraz jak system opłat, w formie obecnie stosowanej, przyczynia się do osiągnięcia celów RKU.

4.3. Główne wnioski wynikające z opracowania

W ramach opracowania ustalono, że istnieje znaczący stopień zróżnicowania w egzekwowaniu przepisów finansowych RKU przez państwa członkowskie oraz znaczący brak jasności i przejrzystości różnych krajowych systemów opłat w obecnie realizowanej formie. W konsekwencji bezpośrednie porównanie rzeczywistych poziomów opłat w całej UE (oraz pomiędzy sektorami) jest niezwykle trudne.

Wyniki opracowania sugerują również, że ze względu na bardzo szeroką definicję kategorii kosztowych w załączniku VI do rozporządzenia oraz zgłaszany brak przejrzystości metod obliczeniowych, jest dosyć niejasne, czy opłaty oparte na kosztach rzeczywiście odzwierciedlają koszty ponoszone przez właściwe organy państw członkowskich z tytułu przeprowadzania inspekcji, za które opłaty są pobierane.

Bardziej ogólnie, w opracowaniu badano, czy osiągnięto główny cel obecnie obowiązującego systemu opłat za inspekcje, tzn. czy zapewniono, że państwa członkowskie mają wystarczająco dużo środków do przeprowadzania kontroli urzędowych (art. 26 rozporządzenia). Opracowania sugeruje, że ten główny cel został na chwilę obecną w dużej mierze osiągnięty dla UE jako całości.

4.4. Scenariusze zmian

Na podstawie zgłoszonych ustaleń , w opracowaniu przeprowadza się ocenę zalet i wad szeregu wariantów strategicznych i porównuje się możliwe alternatywy dla obecnych przepisów.

Jako hipotezę roboczą w opracowaniu rozważa się następujące dwa ekstremalne scenariusze:

- „pełna pomocniczość”, która implikowałaby uchylenie większości ograniczeń ustanowionych w istniejących ramach prawnych, jeżeli chodzi w szczególności o obliczanie opłat i zakres opłat obowiązkowych; państwa członkowskie miałyby swobodę w decydowaniu o najlepszym sposobie finansowania swoich służb kontroli urzędowych;

- „pełna harmonizacja”, z opłatami ustalonymi na tym samym poziomie w całej Unii Europejskiej oraz dla wszystkich odnośnych sektorów (określonych przez prawodawstwo wspólnotowe).

Następnie w opracowaniu dokonuje się oceny zalet i wad scenariuszy pośrednich, które wynikają z dodania elementów łagodzących do dwóch najbardziej radykalnych wariantów. Analizę przeprowadza się, uwzględniając w szczególności, jak główne składniki ram legislacyjnych dotyczących opłat za inspekcje byłyby scharakteryzowane na skali od „pełnej pomocniczości” do „pełnej harmonizacji”. Takimi głównymi składnikami są w szczególności:

( obowiązkowy / nieobowiązkowy charakter opłaty

( zharmonizowany / niezharmonizowany poziom stawek opłat

( zharmonizowana / niezharmonizowana metoda obliczania opłat

( zharmonizowane / niezharmonizowane obniżki opłat i kar za niezgodności

( wykaz czynności objętych opłatami (zakres systemu).

Zwraca się również uwagę na możliwość utrzymania systemu w istniejącej formie, ale z pewnymi ulepszeniami służącym sprostaniu zgłaszanym niedociągnięciom, o ile to możliwe.

Komisja przeprowadzi obecnie ocenę skutków w celu dokonania oceny dostępnych wariantów oraz na potrzeby przygotowania wniosku legislacyjnego. Ocena ta obejmować konsultacje z zaangażowanymi i zainteresowanymi stronami.

Pełne szczegółowe informacje dotyczące wyników opracowania w zakresie opłat są opublikowane pod następującym adresem: [do uzupełnienia].

[1] Dz.U. L 165 z 30.4.2004, s. 1.

[2] Nowa strategia w zakresie zdrowia zwierząt dla Unii Europejskiej (2007-2013), w której „Lepiej zapobiegać niż leczyć”. Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów. COM 539 (2007) wersja ostateczna.

[3] Dz.U. L 125 z 23.5.2006, s. 10.

[4] Dz.U. L 221 z 7.8.1986, s. 37.

[5] Dz.U. L 70 z 16.3.2005, s. 1.

[6] Rozporządzenie Rady (EWG) nr 315/93 z dnia 8 lutego 1993 r. ustanawiające procedury Wspólnoty w odniesieniu do substancji skażających w żywności określa substancję zanieczyszczającą jako każdą substancję nieumyślnie dodaną do żywności, która jest obecna w takiej żywności jako rezultat produkcji (w tym działalności prowadzonej w związku z gospodarką roślinną i zwierzęcą, a także weterynarią), wytwarzania, przetwarzania, przygotowywania, obróbki, pakowania, opakowywania, transportu lub przechowywania takiej żywności lub jako rezultat skażenia środowiska. Monitorowanie substancji zanieczyszczających innych aniżeli te zawarte w załącznikach do dyrektywy 96/23/WE zostało zorganizowane w ramach prawodawstwa dotyczącego substancji zanieczyszczających.

[7] W wyniku tego rozporządzenie (WE) nr 2377/90 zostało zmienione rozporządzeniem (WE) nr xxx/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady określającym wspólnotowe procedury ustanawiania najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości substancji farmakologicznie czynnych w środkach spożywczych pochodzenia zwierzęcego (COD 2007/0064).

[8] Dz.U. L 169 z 10.7.2000, s. 1.

[9] Rada wezwała Komisję do dokonania oceny obecnego dorobku w zakresie zdrowia roślin oraz do rozważenia możliwych modyfikacji tego dorobku, oraz w dalszej kolejności do przedstawienia wniosku dotyczącego strategii wspólnotowej w zakresie zdrowia roślin. Komisja rozpoczęła już ocenę, a badania mają się rozpocząć do połowy 2009 r.

[10] Dz.U. L 278 z 10.10.2006, s . 15.

[11] Dz.U. L 138 z 30.5.2007, s . 24.

[12] Dz.U. L 214 z 9.8.2008, s . 56.

[13] Decyzja Rady 1999/468/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. ustanawiająca warunki wykonywania uprawnień wykonawczych przyznanych Komisji, Dz.U. L 184 z 17.7.1999, s. 23.

[14] Dyrektywa Rady 97/78/WE z dnia 18 grudnia 1997 r. ustanawiająca zasady regulujące organizację kontroli weterynaryjnej produktów wprowadzanych do Wspólnoty z państw trzecich, Dz.U. L 24 z 30.1.1998, s. 9 .

[15] Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogóle zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności, Dz.U. L 31 z 1.2.2002, s. 1.

[16] Rozporządzenie (WE) nr 854/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące organizacji urzędowych kontroli w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do spożycia przez ludzi, Dz.U. L 139 z 30.4.2004, s. 206, poprawione i ponownie opublikowane w Dz.U. L 226 z 25.6.2004, s. 83.

[17] Dz.U. L 11 z 15.1.2008, s. 12.

[18] COM (2006) 519 z 20.9.2006, dostępny pod adresem internetowym: http://ec.europa.eu/food/training/communication_final_report_en.pdf

[19] Decyzja Komisji 2008/544/WE z dnia 20 czerwca 2008 r. zmieniająca decyzję 2004/858/WE w celu przekształcenia Agencji wykonawczej programu zdrowia publicznego w Agencję wykonawczą ds. zdrowia i konsumentów, Dz.U. L 173 z 3.7.2008, s. 27.

[20] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 776/2006 z dnia 23 maja 2006 r., Dz.U. L 136 z 24.5.2006, s . 3.

[21] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 180/2008 z dnia 28 lutego 2008 r., Dz.U. L 56 z 29.2.2008, s . 4.

[22] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 737/2008 z dnia 28 lipca 2008 r., Dz.U. L 201 z 30.7.2008, s . 29.

[23] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1029/2008 z dnia 20 października 2008 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady w celu zaktualizowania odniesienia do określonych norm europejskich, Dz.U. L 278 z 21.10. 2008, s. 6.