Plan działania przedstawiony przez władze greckie odnosi się do zalecenia Rady, ale także w odpowiednich przypadkach do zalecenia Komisji. Przedstawiono w nim działania naprawcze, które zostały już podjęte oraz których realizacja została przewidziana w celu wdrożenia wspomnianych zaleceń.

Ewentualny wniosek Komisji, złożony na podstawie art. 26 kodeksu granicznego Schengen, dotyczyłby wyłącznie kontroli na tych odcinkach granic wewnętrznych, gdzie ich wprowadzenie byłoby niezbędne i proporcjonalne w celu stawienia czoła stwierdzonemu poważnemu zagrożeniu dla porządku publicznego i bezpieczeństwa wewnętrznego. Wszelkie zalecane kontrole graniczne miałyby też charakter tymczasowy i zostałyby wprowadzone na jak najkrótszy czas, odpowiednio do istniejącego zagrożenia. Jak wyjaśniono w komunikacie Komisji zatytułowanym „Powrót do strefy Schengen – plan działania”, jeżeli ogólna sytuacja na to pozwala, należy dążyć do zniesienia wszelkich kontroli na granicach wewnętrznych w strefie Schengen w ciągu sześciu miesięcy od ich ponownego wprowadzenia, tj. do połowy listopada 2016 r.oku.

W komunikacie Komisji „Powrót do strefy Schengen – plan działania” wyjaśniono wyżej opisane postępowanie i podjęte do tej pory działania. Stwierdzono w nim, że jeżeli presja migracyjna i poważne niedociągnięcia w kontroli na granicach zewnętrznych utrzymają się po 12 maja, Komisja będzie musiała przedstawić, na podstawie art. 26 ust. 2 kodeksu granicznego Schengen, wniosek skierowany do Rady zawierający zalecenie w sprawie przyjęcia spójnego dla całej Unii podejścia do kontroli na granicach wewnętrznych do czasu ograniczenia lub wyeliminowania niedociągnięć strukturalnych w zakresie kontroli na granicach zewnętrznych. Komisja potwierdza, że będzie przygotowana na taką ewentualność i podejmie działania bezzwłocznie.

W rozporządzeniu (UE) nr 1053/2013 („rozporządzenie”) ustanawiono mechanizm oceny i monitorowania w celu weryfikacji stosowania dorobku Schengen. Na podstawie tego mechanizmu w państwach członkowskich regularnie odbywają się wizyty oceniające, zarówno zapowiedziane, jak i niezapowiedziane. Są one przeprowadzane przez wyznaczone przez Komisję zespoły, przy udziale ekspertów z państw członkowskich i Fronteksu. Po każdej wizycie sporządza się sprawozdanie z oceny stosowania dorobku Schengen. Jeżeli w sprawozdaniu wskazano jakiekolwiek słabe punkty w odniesieniu do zarządzania granicami zewnętrznymi, Rada, na podstawie wniosku Komisji, przyjmuje zalecenia dotyczące działań naprawczych. W przypadku wskazania poważnych niedociągnięć w zarządzaniu granicami zewnętrznymi, Komisja może dodatkowo zalecić, aby oceniane państwo członkowskie podjęło konkretne środki szczególne w celu zapewnienia przestrzegania zalecenia Rady (art. 19b kodeksu granicznego Schengen).

W dniu 7 marca szefowie państw i rządów UE podjęli postanowienie dotyczące wdrażania w trybie priorytetowym wszystkich elementów planu działania Komisji zatytułowanego „Powrót do strefy Schengen”, tak aby zakończyć tymczasowe kontrole na granicach wewnętrznych i przywrócić normalne funkcjonowanie strefy Schengen przed końcem roku. W komunikacie Komisji wyszczególniono szereg środków mających przywrócić normalne funkcjonowanie strefy Schengen, przy jednoczesnym udzieleniu pełnego wsparcia państwom członkowskim znajdującym się pod presją. Komunikat w szczególności wprowadza środki mające na celu usunięcie niedociągnięć w zarządzaniu granicami zewnętrznymi UE. Skorygowanie tych niedociągnięć umożliwi zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych, które przywrócono ze względu na wystąpienie wyjątkowych okoliczności . Plan działania wskazuje, w jaki sposób procedury ustanowione w ramach przepisów dotyczących Schengen mogłyby zostać wykorzystane do przywrócenia porządku w odniesieniu do funkcjonowaniu systemu Schengen przed końcem roku. Do wspomnianych środków należy przedstawienie przez Grecję planu działań zmierzającego do wdrożenia zaleceń wydanych przez Radę w celu usunięcia stwierdzonych niedociągnięć w zarządzaniu granicami. Niniejsze sprawozdanie stanowi kolejny etap przewidziany w procesie – jest nim dokonanie przez Komisję oceny planu działania przedstawionego przez władze greckie.

Z finansowaniem niektórych działań poprzez Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego ściśle wiąże się pomoc, jaka może zostać udzielona przez inne podmioty w celu wsparcia Grecji we wdrażaniu działań naprawczych. Mając na uwadze fakt, że trudności dotyczące ochrony granicy zewnętrznej, z którymi boryka się Grecja, mają wpływ na całą Unię Europejską, Komisja wskazała w swoim komunikacie „Powrót do strefy Schengen – plan działania” na konieczność wspierania Grecji w realizacji zaleceń wydanych przez Radę i Komisję przez inne państwa członkowskie, agencje UE oraz Komisję. Z tego względu w komunikacie wzywa się Grecję do przedstawienia jasnej „oceny potrzeb” wraz z opracowanym planem działania, dzięki czemu inne państwa członkowskie, agencje UE i Komisja będę mogły jej udzielić terminowego i ukierunkowanego wsparcia. Podczas gdy Grecja przedstawiła ocenę potrzeb w dziedzinie powrotów w świetle umowy między UE i Turcją z dnia 18 marca 2016 r., Komisja wzywa władze greckie do jej uzupełnienia o szczegółową i kompleksową ocenę potrzeb obejmującą cały wachlarz dziedzin wymienionych w zaleceniach Rady i Komisji.

Koncentracja wydatków na wstępie i zmiana priorytetów dotyczących zasobów Programu Krajowego Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego ograniczy, a być może nawet wyeliminuje konieczność uciekania się przez Grecję do składania częstych i doraźnych wniosków o pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych, przy wszystkich zagrożeniach, które takie podejście za sobą pociąga w kontekście niepewności i braku długofalowego planowania. Takie podejście nie jest właściwe. Nowe podejście przyczyni się również do zapewnienia pełnej komplementarności i spójności finansowanych działań i do zagwarantowania, aby finansowanie nie było powielane ani żeby nie występowały w nim luki.

Niezwykle istotne jest, by władze greckie niezwłocznie rozpoczęły pełne wdrożenie greckiego Programu Krajowego Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Dokonano już dwóch płatności zaliczkowych w kwocie około 25 mln EUR (we wrześniu 2015 r. i w lutym 2016 r.). Ma to bezpośrednie znaczenie w odniesieniu do realizacji zalecenia Rady, ponieważ niektóre działania bezpośrednio odpowiadają zidentyfikowanym potrzebom. Doskonałym przykładem w tym zakresie jest rozwijanie zintegrowanego systemu nadzoru morskiego, wskazane jako najważniejszy priorytet w ramach finansowania greckiej straży przybrzeżnej (w ramach krajowego celu nr 1 EUROSUR). Stosownie do informacji przekazanych uprzednio przez Grecję, projekt ten będzie kosztować około 60 mln EUR, z czego 75 % będzie współfinansowane z Programu Krajowego Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Chociaż plan działania przedstawiony przez władze greckie nie zawiera jasnego i kompleksowego planu finansowego, wskazuje on jednak, że wdraża się lub planuje się wdrożenie szeregu kluczowych działań przy wsparciu Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, zarówno w ramach greckiego Programu Krajowego, jak i pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych. Grecja musi dołożyć dalszych starań, aby zagwarantować, że znaczne środki finansowe otrzymane za pośrednictwem unijnych instrumentów finansowania, w szczególności Programu Krajowego Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, są wykorzystywane w sposób terminowy, sprawny i elastyczny. Wymaga to wprowadzenia dalszych pilnych zmian do programu i jego struktury zarządzania, aby zapewnić, że realizacja programów w pełni odpowiada bieżącym potrzebom.

Rozdział 3 niniejszego komunikatu zawiera zestawienie działań naprawczych, w odniesieniu do których Komisja potrzebuje dodatkowych informacji lub wyjaśnień co do istoty sprawy.

W odniesieniu do adekwatności planu działania przedstawionego przez władze greckie co do treści, terminów i finansowania zaproponowanych działań, Komisja uważa, że w odniesieniu do wielu działań konieczne jest przekazanie bardziej szczegółowych informacji lub wyjaśnień, aby można było właściwie ocenić i monitorować terminowe działania następcze i wdrażanie proponowanych działań. Wspomniane informacje i wyjaśnienia są również niezbędne na potrzeby pełnego informowania Parlamentu Europejskiego i Rady zgodnie z art. 16 ust. 6 rozporządzenia.

Zalecenie Rady zawierało 49 punktów, obejmujących procedury rejestracji, nadzorowanie granic, analizę ryzyka, współpracę międzynarodową, zasoby ludzkie i szkolenia, procedury odprawy granicznej, a także infrastrukturę i sprzęt. Rada sformułowała także bardziej ogólne zalecenie, aby Grecja podjęła stosowne środki w celu zapewnienia, by na wszystkich jej zewnętrznych granicach przeprowadzana była kontrola na granicach zewnętrznych i aby została ona dostosowana do dorobku Schengen, tak aby nie wywołać zagrożenia dla funkcjonowania strefy Schengen.

Zalecenia/działania 1 i 2: dotyczy to uwzględnienia w dokumencie „wstrzymanie wydalenia” obowiązków mających na celu uniknięcie ryzyka ucieczki, zgodnie z art. 7 ust. 3 dyrektywy powrotowej, a także jakości dokumentów czasowego pobytu i poprawek wprowadzonych i zrealizowanych przez władze greckie.

W ramach nowej przyspieszonej procedury readmisji wprowadzonej począwszy od dnia 20 marca 2016 r. w celu realizacji umowy między UE i Turcją, zachęca się Grecję do korzystania ze zwolnienia na podstawie art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy powrotowej, co oznacza stosowanie procedury krajowej. Równolegle nie powinno się już wydawać dokumentów na „pobyt czasowy”, ponieważ zgodnie z umową między UE i Turcją osoby wjeżdżające na terytorium Grecji są uważane za podlegające readmisji do Turcji, na podstawie indywidualnej oceny danego przypadku zgodnie z prawem unijnym i międzynarodowym. W związku z tym zaproponowane działania naprawcze związane z dokumentami czasowego pobytu stały się nieaktualne w odniesieniu do osób wjeżdżających począwszy od dnia 20 marca. W tym względzie Komisja wzywa władze greckie do regularnego informowania o postępach w realizacji umowy między UE i Turcją w odniesieniu do procedury readmisji stosowanej w przypadku nielegalnych migrantów.

Zalecenie/działanie 3: jeśli chodzi o konieczność wzmocnienia personelu policji greckiej w odniesieniu do rejestracji, Komisja zwraca się do władz greckich o przekazanie informacji na temat najnowszych działań i planów, przy uwzględnieniu sytuacji występującej po zawarciu umowy między UE i Turcją z dnia 18 marca oraz konieczności przyspieszenia procesu rejestracji w celu szybkiego powrotu do Turcji migrantów, którzy nie ubiegają się o ochronę międzynarodową.

Grecja zaznaczyła, że zapewniono wzmocnioną obecność 174 funkcjonariuszy policji greckiej w hotspotach na wyspach Morza Egejskiego do dnia 30 czerwca 2016 r., przy wsparciu pochodzącym z finansowania w sytuacjach nadzwyczajnych w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Jednakże nie jest jasne, w jaki sposób zwiększona obecność funkcjonariuszy Policji Greckiej zostanie utrzymana po tej dacie. Należy wyjaśnić, czy Grecja rozważy stałe zwiększenie liczby personelu w hotspotach. Rozwiązanie takie pozwoliłoby wyeliminować przeszkody prawne ograniczające okres oddelegowania do sześciu miesięcy, jak określono w planie działania, oraz zagwarantować istnienie krajowych zdolności reagowania na presję migracyjną w przyszłości.

W świetle ostatnich sprawozdań Fronteksu dotyczących warunków pracy na Kos, niejasne jest, w jaki sposób Grecja zamierza zrealizować zalecenie Komisji w sprawie konieczności zapewnienia odpowiednich materialnych warunków pracy europejskim zespołom straży granicznej rozmieszczonym w hotspotach (zalecenie A 1 lit. b)). W rezultacie Komisja nie uważa tych działań za w pełni zrealizowane.

Zalecenie/działanie 4: jeśli chodzi o zapewnienie zakwaterowania dla imigrantów w trakcie procesu rejestracji, Komisja zwróciła się do władz greckich o przekazanie informacji na temat ostatnich planów w zakresie zakwaterowania dla migrantów, którzy nie ubiegają się o ochronę międzynarodową i którzy co do zasady powinni zostać odesłani do Turcji na podstawie umowy między UE i Turcją z dnia 18 marca (np. w sprawie ewentualnego przekształcenia otwartej infrastruktury w ośrodki detencyjne).

Chociaż Komisja odnotowuje postęp w organizowaniu hotspotów dzięki interwencji greckiego wojska, plan działania nie zawiera wystarczających informacji na temat sposobu, w jaki w tych obiektach zapewnione zostaną wymagane warunki przyjmowania. W szczególności brakuje informacji na temat sposobu zapewnienia finansowania (ze środków krajowych czy unijnych) tych działań.

W odniesieniu do zaspokojenia potrzeb dzieci i innych osób wymagających szczególnego traktowania, Komisja wskazuje, że liczba miejsc przeznaczonych dla osób zaliczanych do tych grup na Lesbos, Chios i Kos (18) (25) (32) wydaje się być niewystarczająca, biorąc pod uwagę dużą zaobserwowaną liczbę tych osób. W pozostałych dwóch hotspotach, w Leros i Samos, nie istnieje ani nie jest planowany obszar, w którym będzie można umieścić grupy osób wymagających szczególnego traktowania. W tym kontekście Komisja nie uważa tego działania za w pełni zrealizowane.

Zalecenie/działanie 5: w odniesieniu do ewentualnego nabycia pełnostronicowych czytników służących do weryfikowania autentyczności dokumentów podróży w procesie rejestracji, plan działania nie zawiera wystarczających informacji co do tego, kiedy i w jaki sposób zostaną zabezpieczone środki finansowe przeznaczone na te urządzenia. Grecja powinna w pierwszym rzędzie rozważyć zmianę priorytetów w ramach swojego Programu Krajowego Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, zamiast zwracać się o dodatkowe finansowanie. W związku z powyższym Komisja nie uważa tego działania za w pełni zrealizowane i nalega, aby Grecja dodała harmonogram działań w tym zakresie do zmienionego Programu Krajowego Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Zalecenie/działanie 7: w odniesieniu do adekwatnego i wystarczającego charakteru potencjału informatycznego niezbędnego na potrzeby dokonywania rejestracji w bazie Eurodac, władze greckie podkreślają, że grecka policja przeprowadza obecnie ocenę potrzeb we współpracy z agencją EU-LISA, w celu zapewnienia odpowiedniego potencjału informatycznego systemu. Szacuje się, że modernizacja systemu informatycznego potrwa od czterech do pięciu miesięcy. W rezultacie Komisja nie uważa tego działania za w pełni zrealizowane i nalega, aby Grecja podała odpowiedni szczegółowy harmonogram modernizacji systemu informatycznego. Ponadto Komisja chciałaby uzyskać najnowsze informacje dotyczące sytuacji w zakresie oceny potrzeb i planów rozbudowy infrastruktury IT w celu wsparcia właściwej rejestracji odcisków palców w Eurodac, co zostało również omówione z właściwymi służbami Komisji oraz agencją EU-LISA.

Zalecenie/działanie 40: nie przekazano żadnych informacji na temat działań naprawczych podjętych w celu zapewnienia odpowiedniej liczby terminali Eurodac w ośrodku recepcyjnym w Fylakio. Powyższe należy włączyć do planu działania przedstawionego przez władze greckie.

3.2 Powrót

Zalecenie/działanie 10: w odniesieniu do natychmiastowego wszczęcia procedur powrotu, w odniesieniu do których Grecja zaplanowała ściślejszą współpracę z Fronteksem i władzami tureckimi, sytuacja znacznie się zmieniła wraz z wprowadzeniem nowej przyspieszonej procedury readmisji oraz nowymi zobowiązaniami politycznymi wynikającymi z umowy między UE i Turcją z dnia 18 marca 2016 r. W tym względzie Grecja powinna szczegółowo określić konkretne rozwiązania prawne i operacyjne, które zostały już zastosowane lub które zostaną wprowadzone w celu ułatwienia powrotu do Turcji, przy jednoczesnym zagwarantowaniu przestrzegania praw podstawowych i poszanowania prawa UE i prawa międzynarodowego podczas całego procesu. Należy również dostarczyć informacje na temat liczby (dodatkowego) personelu, który został rozmieszony lub który jest planowany w celu organizowania procedur powrotu i jakie środki podjęto w hotspotach w celu uniemożliwienia ucieczki nielegalnym migrantom.

3.3 Ochrona granicy na morzu

Zalecenie/działanie 12: mimo udzielenia dość wyczerpującej odpowiedzi dotyczącej działania polegającego na ustanowieniu kompleksowego i skutecznego systemu kontroli wybrzeża w perspektywie długoterminowej, Grecja nie wyjaśniła wystarczająco dokładnie, w jaki sposób planowane działania przyczynią się do poprawy ochrony granic morskich w porównaniu z obecną sytuacją oraz jak wygląda kwestia komplementarności między nowymi i istniejącymi zdolnościami.

W odniesieniu do działań, jakie mają być finansowane w ramach Programu Krajowego Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Grecja musi w dalszym ciągu przekazać informacje o tym, kiedy dokładnie udostępnione zostaną zwiększone zdolności w zakresie ochrony i kiedy rozpocznie się odpowiednie postępowanie przetargowe. W szczególności, zważywszy na zasadniczą rolę zintegrowanego systemu nadzoru morskiego (IMSS) w realizacji zaleceń, ważne jest jasne określenie etapów przygotowawczych do wdrożenia systemu (planowanego w 2017 r.), a w szczególności, czy odnośne specyfikacje techniczne zostały opracowane i kiedy rzeczywiście rozpocznie się postępowanie przetargowe. Ze względu na znaczenie komponentów zlokalizowanych na morzu, stanowiących uzupełnienie IMSS, Grecja musi jeszcze wskazać, ile łodzi patrolowych jest objętych planem realizowanym w ramach Programu Krajowego Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i czy planowana liczba łodzi gwarantuje zdolności reagowania na wystarczającym poziomie dla wszystkich wysp. W odniesieniu do aktywów, co do których przewidywane jest finansowanie w ramach Działań Szczegółowych Programu Krajowego Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (dwa statki patrolujące wybrzeża i jeden pojazd wyposażony w sprzęt termowizyjny), Grecja musi wskazać w orientacyjnym harmonogramie, kiedy aktywa te zostaną nabyte i staną się w pełni operacyjne.

3.4 Analiza ryzyka

Zalecenie/działania 15 i 16: w odniesieniu do proponowanych działań naprawczych związanych z opracowaniem systemu analizy ryzyka na szczeblu lokalnym oraz przeprowadzeniem analizy ryzyka, Komisja pragnie podkreślić, że środki te najlepiej byłoby zastosować zgodnie z założeniami wspólnego zintegrowanego modelu analizy ryzyka (CIRAM).

3.5 Zasoby ludzkie i szkolenia

W odniesieniu do działań naprawczych dotyczących szkoleń należy podać informacje o liczbie funkcjonariuszy straży granicznej przeszkolonych po wizycie oceniającej, która odbyła się w listopadzie 2015 r. oraz liczbę osób, które przejdą szkolenie w ramach każdego planowanego programu szkoleniowego, jak również wskazać czas przeprowadzenia planowanych działań szkoleniowych (zalecenia/działania: 16, 17, 19, 20, 21, 29 i 49).