[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 19.6.2009

KOM(2009) 269 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Realizacja, wyniki i ogólna ocena roku 2007 – Europejskiego Roku na rzecz Równych Szans dla Wszystkich {SEC(2009)781}

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

1.1. Cel niniejszego komunikatu 3

1.2. Dlaczego ustanowiono ERRSW i co zamierzano osiągnąć ? 3

2. Realizacja ERRSW 4

2.1. Realizacja ERRSW na poziomie krajowym 5

2.2. Realizacja ERRSW na poziomie UE 7

3. Spuścizna ERRSW i jej trwałość 9

3.1. W krajach uczestniczących 9

3.2. Na poziomie UE 10

4. Wniosek 13

1. WPROWADZENIE

1.1. Cel niniejszego komunikatu

W 2006 r., ustanawiając rok 2007 Europejskim Rokiem na rzecz Równych Szans dla Wszystkich (dalej „ERRSW”), Rada i Parlament Europejski potwierdziły, że niedyskryminacja należy do podstawowych zasad Unii Europejskiej. Ustanowienie ERRSW miało na celu zwiększenie świadomości przysługującego każdemu prawa do życia bez dyskryminacji, opartego na obszernym zestawie praw i obowiązków zawartych w dyrektywach KE, a także potrzeby rozwijania narzędzi służących promowaniu prawdziwej równości, na szczeblu UE i państw członkowskich.

Zgodnie z decyzją ustanawiającą ERRSW[1] niniejszy komunikat zawiera informacje o wynikach i osiągnięciach ERRSW, ocenia w jakim zakresie osiągnięte zostały jego cele i analizuje rezultaty pod kątem ich trwałości.

Koncentruje się on na:

- najważniejszych wyzwaniach i odpowiadających im celach ERRSW;

- praktycznej i finansowej realizacji ERRSW, w oparciu o niezależne sprawozdanie z oceny[2] i z uwzględnieniem zawartych w decyzji wymogów; oraz

- trwałych osiągnięciach ERRSW na poziomie krajowym i UE, w celu ustalenia, w jaki sposób mogą być one wykorzystane do podjęcia jeszcze większych wyzwań stojących przed UE.

1.2. Dlaczego ustanowiono ERRSW i co zamierzano osiągnąć ?

a) Wyzwania

Pomysł ustanowienia ERRSW wysunięty został przez Komisję, jako element ramowej strategii na rzecz niedyskryminacji[3], która skierowała uwagę na przedstawione poniżej wyzwania związane z przyszłym rozwojem polityki UE w zakresie niedyskryminacji.

Prawodawstwo

Choć uznaje się, że dyrektywy[4] przyjęte od 2000 r. na podstawie art. 13 Traktatu[5] przyniosły znaczny postęp, jedynie bardzo nieliczna grupa obywateli zna swoje prawa i obowiązki. Ponadto podmioty odgrywające zasadniczą rolę we wspieraniu ofiar i stosowaniu dyrektywy w terenie, takie jak prawnicy, organizacje pozarządowe i partnerzy społeczni, często pozbawione są niezbędnych informacji i możliwości działania.

Polityka

Pomimo zagwarantowania formalnego prawa do niedyskryminacji bariery strukturalne istnieją nadal. Należą do nich głęboko zakorzenione stereotypy dotyczące grup zagrożonych dyskryminacją, a także nieuczestniczenie tych grup w życiu społecznym. Ponadto, w przypadkach, w których bariery te zostały usunięte, przyjęto politykę walki z dyskryminacją osobno z poszczególnych przyczyn, choć narasta świadomość, że taki sposób działania nie odpowiada indywidualnym sytuacjom. Ponieważ wiele wyzwań i podejmowanych w związku z nimi działań jest podobnych, niezależnie od odmiennych przyczyn dyskryminacji, wiele można osiągnąć poprzez działania ukierunkowane na różne rodzaje dyskryminacji, oparte na wspólnie prowadzonej analizie i dialogu. Co równie ważne, pojawiło się wspólne odczucie, że UE może odgrywać większą rolę w gromadzeniu i prezentowaniu uniwersalnych najlepszych praktyk stosowanych do obalania złożonych barier strukturalnych.

b) ERRSW jako odpowiedź na wyzwania

Decyzja o ERRSW podejmuje te wyzwania, dążąc do osiągnięcia czterech celów odnoszących się do: praw (wyzwania w obszarze prawodawstwa), reprezentacji, uznania i szacunku (wyzwania w obszarze polityki). Współautorzy przepisów określili także następujące trzy opisane poniżej zasady realizacji ERRSW:

- zrównoważone traktowanie dyskryminacji z różnych powodów, z naciskiem na dyskryminację z wielu występujących równocześnie powodów oraz obowiązek włączania tematyki płci do wszystkich obszarów;

- zdecentralizowana realizacja poprzez krajowe plany i działania uwzględniające krajowe, regionalne i lokalne różnice; oraz

- znaczący udział społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych.

Wyniki ERRSW muszą zatem być oceniane w świetle tych celów i zasad (sekcja II) oraz w aspekcie ich trwałości (sekcja III).

2. REALIZACJA ERRSW

TA SEKCJA poświęcona jest realizacji ERRSW, na poziomie krajowym i UE, w oparciu o ocenę zewnętrzną[6]. Dodatkowe dane i liczby przedstawione zostały w załączniku.

2.1. Realizacja ERRSW na poziomie krajowym

b) ERRSW wyrażony w liczbach

Działania w terenie

W 30 uczestniczących krajach zrealizowano 434 działania[7] . Ich liczba i zakres różniły się znacząco, począwszy od trzech działań podjętych w Belgii[8] do 49 we Francji[9]. Zaowocowały one około 1600 konkretnymi rezultatami [10], do których należy ponad 1000 spotkań i innych wydarzeń, około 440 kampanii krajowych i ponad 120 analiz i badań opinii. Kwestie dyskryminacji ze względu na rasę/pochodzenie etniczne (61 % wszystkich działań) i płeć (62 %) podejmowane były najczęściej. Ponadto udzielono wsparcia wizerunkowego[11] ponad 1700 dodatkowym działaniom zgodnym z celami ERRSW.

Tak duża liczba wniosków o używanie logo i innych związanych z ERRSW materiałów wyraźnie wskazuje na wartość dodaną ERRSW. Niemal wszystkie końcowe sprawozdania z działalności uwzględniły wagę działań, którym udzielono wsparcia wizerunkowego, a Cypr, Włochy, Malta, Polska, Portugalia i Rumunia w szczególny sposób je podkreśliły. |

Prowadzący działania i ich partnerzy

W realizację 434 najważniejszych działań zaangażowanych było około 1000 prowadzących i partnerów działań[12]. Większość z nich stanowiły władze krajowe (42 %), organizacje pozarządowe (25 %) i inne organizacje[13] (20 %).

Poziom realizacji i grupy docelowe

Działania (75 %) realizowane były głównie na poziomie krajowym, rzadziej na poziomie regionalnym lub lokalnym (na każdym z nich około 30 %)[14]. Około 80 % spośród 434 działań adresowanych było do ogółu społeczeństwa, około 50 % do społeczeństwa obywatelskiego, władz administracyjnych i organizacji związanych z mediami, a 33 % do wiodących przedsiębiorstw.

Planowanie i wykonanie finansowe

Współautorzy przepisów określili całkowity budżet ERRSW na 15 mln EUR , z czego 7,65 mln EUR przeznaczone zostało na działania na poziomie krajowym. Uczestniczące kraje musiały zapewnić współfinansowanie ze środków publicznych lub prywatnych odpowiadające środkom otrzymanym z UE, co podwyższyło szacowany budżet 27 państw członkowskich do wysokości 15,30 mln EUR. Choć większość spośród 30 uczestniczących krajów postanowiła zapewnić współfinansowanie na tym samym, co Komisja poziomie, niektóre z nich przeznaczyły więcej środków niż wymagane 50 %, czego wynikiem jest łączny szacowany budżet na poziomie około 18,5 mln EUR.

Ostatecznie suma wydatków przeznaczonych na 434 działania zrealizowane na poziomie krajowym wyniosła 15,9 mln EUR, co odpowiada 86 % początkowego szacowanego budżetu.

30 uczestniczących krajów zapewniło co najmniej ten sam poziom środków co dotacja UE, a średnio udział wyniósł 57 %. W wyniku zbyt wysokiego szacowania kosztów i w połączeniu z opóźnieniami w fazie planowania, na początku działań i na etapie przekazywania środków, wydatki niektórych krajów były mniejsze niż kwota zapisana w budżecie: ogólnie zostało to zrównoważone dodatkowymi środkami zapewnionymi przez siedem krajów. |

b) Wypełnienie kluczowych zasad realizacji

Decentralizacja i zrównoważone traktowanie dyskryminacji z różnych powodów, należące do zasad obowiązujących przy realizacji ERRSW zgodnie z ustanawiającą go decyzją, były podstawowymi elementami jego sukcesu.

Decentralizacja

Zgodnie z decyzją większość działań w ramach ERRSW prowadzona była w sposób zdecentralizowany. Dlatego też każdy z 30 uczestniczących krajów wyznaczył Krajowy Organ Wykonawczy (National Implementing Body - NIB), zazwyczaj ministerstwo. W kilku przypadkach zadanie to przydzielono krajowemu organowi ds. równości lub rzecznikowi praw obywatelskich. Liczba pracowników odpowiedzialnych za realizację ERRSW na poziomie krajowym wynosiła od 15 osób w Portugalii do jednej w Belgii i Norwegii, w sumie około 100 osób.

Każdy Krajowy Organ Wykonawczy opracował w ścisłej współpracy z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego krajową strategię realizacji ERRSW. Po raz pierwszy zwrócono się do państw członkowskich o wskazanie wyzwań związanych z każdym z sześciu powodów dyskryminacji ujętych w art. 13 Traktatu WE oraz ich krajowych priorytetów w tym zakresie i w odniesieniu do czterech głównych celów wspomnianych powyżej, ujętych w decyzji o ERRSW, a ponadto o przekazanie wykazu poszczególnych działań zgłoszonych do współfinansowania ze środków UE.

W ogólnym odbiorze zdecentralizowany sposób realizacji zwiększył skuteczność ERRSW, pozwalając na skoncentrowanie się na czterech ogólnych celach i dostosowanie ich do krajowego kontekstu . Ponadto prowadzący działania mogli odwołać się bezpośrednio do Krajowego Organu Wykonawczego, szczególnie dobrze znającego kontekst krajowy, i do uczestników posługujących się jedynie językiem danego kraju. Według sprawozdań dotyczących konkretnych przykładów działań prowadzonych w Danii, Irlandii, na Litwie, w Rumunii, Hiszpanii i na Słowacji zdecentralizowane podejście zapewniło: - prowadzenie działań bliskich obywatelom i odzwierciedlających rzeczywistość społeczną; - możliwość komunikowania i współpracy w ramach grupy, w której skład wchodziło wiele organizacji reprezentujących walkę z dyskryminację z różnych powodów; - identyfikację mniejszych organizacji pozarządowych i uznanie wagi ich działań. |

Zrównoważone traktowanie dyskryminacji z różnych powodów

Decyzja wezwała do podjęcia walki z różnymi przyczynami dyskryminacji, o ile to możliwe, w zrównoważony sposób. Większość uczestniczących krajów odpowiedziała na to wezwanie, organizując zaproszenia do składania wniosków w zakresie walki z dyskryminacją związaną równocześnie z dwoma lub trzema różnymi powodami.

Takie między- lub wieloprzyczynowe podejście pobudziło współpracę pomiędzy:

- władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi odpowiedzialnymi za dyskryminację z różnych powodów, oraz

- organizacjami pozarządowymi reprezentującymi różne dyskryminowane grupy na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym.

ERRSW jest pierwszą inicjatywą, w której kwestie płci traktowane są nie tylko jako odrębne zagadnienie, ale też w związku z pozostałymi pięcioma powodami dyskryminacji wymienionymi w art. 13 Traktatu WE. W rezultacie niektóre kraje wspierały działania podejmujące kwestię kobiet będących przedmiotem dyskryminacji z wielu występujących równocześnie powodów , na przykład kobiet wywodzących się z mniejszości (w szczególności kobiet romskich) i starszych niepełnosprawnych kobiet, które są w większym stopniu narażone na dyskryminację niż będący w tej samej sytuacji mężczyźni.

2.2. Realizacja ERRSW na poziomie UE

Zaangażowanie kluczowych stron

Decyzją o ERRSW ustanowiono Komitet Doradczy , którego członkowie pochodzą ze wszystkich 30 uczestniczących krajów. W okresie od czerwca 2006 r. do lipca 2008 r. spotkał się on siedem razy.

Organizacje reprezentujące i broniące osoby narażone na dyskryminację, poprzez zapewnianie im wsparcia i działania informacyjne, odgrywają żywotną rolę w zapewnianiu skuteczności przepisów zwalczających dyskryminację. Zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w opracowanie i realizację działań w ramach ERRSW miało zatem podstawowe znaczenie. Komisja prowadziła regularne dyskusje z organizacjami pozarządowymi i partnerami społecznymi w ramach grupy doradczej , która spotkała się sześciokrotnie w okresie od czerwca 2006 r. do lipca 2008 r.

Konferencje otwierająca i zamykająca ERRSW

W zorganizowanej przez niemiecką prezydencję konferencji otwierającej ERRSW oraz pierwszym „Szczycie Równości”[15], który odbył się w Berlinie w końcu stycznia, uczestniczyło 530 osób. Niemal 700 uczestników zgromadziła w Lizbonie 19 i 20 listopada konferencja zamykająca ERRSW, w trakcie której dyskutowano osiągnięcia i spuściznę ERRSW. Dyskusja ta została uwzględniona w konkluzjach Rady nt. ERRSW (patrz niżej). Uczestnicy zarówno otwierającej, jak i zamykającej konferencji reprezentowali różnorodne ośrodki władzy i zainteresowane strony ze wszystkich 30 uczestniczących krajów, a także wysokiego szczebla przedstawicieli instytucji europejskich i społeczeństwa obywatelskiego.

„Europejski Parlament Równych Szans dla Wszystkich”

Zarówno Parlament Europejski, jak i poszczególni posłowie z wielu komitetów i grup politycznych odegrali zasadniczą rolę w ERRSW. Parlament i Komisja wspólnie zorganizowały „Europejski Parlament Równych Szans dla Wszystkich”: forum dialogu ze społeczeństwem obywatelskim poświęcone eliminowaniu dyskryminacji i promowaniu równych szans dla wszystkich, w sferze zatrudnienia i poza nią, które odbyło się w siedzibie Parlamentu w Brukseli w dniach 11 i 12 października. Obie instytucje potwierdziły swoje zaangażowanie w proces wprowadzania środków służących lepszemu stosowaniu i poszerzeniu zakresu obowiązujących przepisów UE chroniących przed dyskryminacją ze wszystkich powodów wymienionych w art. 13. Posłowie uczestniczyli w działaniach obejmujących całą UE lub poszczególne kraje, takich jak Truck Tour dla Różnorodności, który wyruszył ze Strasburga w kwietniu 2007 r.

Badania Eurobarometru

Trzy kompleksowe badania Eurobarometru[16] na temat społecznego postrzegania dyskryminacji, równości i różnorodności dostarczyły danych będących podstawą dla debaty i działań w ramach ERRSW. Krajowe arkusze informacyjne opublikowane w 22 językach pomogły w zdefiniowaniu wyzwań istniejących na poziomie krajowym. Pytanie o znajomość ERRSW w 27 państwach członkowskich stało się dobrym wskaźnikiem wpływu europejskich i krajowych kampanii i wydarzeń: 37% spośród 27 147 osób, które odpowiedziały na badanie Flash Eurobarometer nr 232[17] słyszało o ERRSW.

Obejmująca całą Unię Europejską kampania informacyjna i edukacyjna

W obejmującej całą Unię Europejską kampanii informacyjnej i promocyjnej korzystano z różnych narzędzi:

- oficjalnych stron internetowych ERRSW [18] : szeroko dostępnych dzięki przetłumaczeniu większości działów na 22 języki UE; odwiedzało je średnio 74 578 osób miesięcznie, co daje sumę 894 934 odsłon;

- rozpowszechnianych na terenie całej UE materiałów promocyjnych , które zostały opublikowane w 22 językach; należały do nich: ulotka, kartka pocztowa, plakat „My jesteśmy Europą” oraz stoiska promocyjne każdego z krajowych organów wykonawczych oraz Komisji, a także

- ponad 700 zestawów publikacji papierowych , materiałów promocyjnych i stoisk, które przekazano krajowym organom wykonawczym, korespondentom krajowym, organizacjom pozarządowym i władzom publicznym.

Reprezentacje i przedstawicielstwa Komisji zapewniły znaczący wkład, uczestnicząc w krajowych wydarzeniach na wysokim szczeblu i udostępniając swoje siedziby na ich potrzeby. Na Cyprze, w Finlandii i w Rumunii zaangażowana została także sieć Europe Direct .

3. SPUśCIZNA ERRSW I JEJ TRWAłOść

Czy wyniki ERRSW będą nadal rozwijane i trwałe?

3.1. W krajach uczestniczących

O ile Rok Europejski może, co naturalne, trwać jedynie 12 miesięcy, może on mieć trwalsze konsekwencje na poziomie krajowym, zwłaszcza w trzech głównych obszarach.

a) Konsolidacja krajowej polityki/działań

Spośród 30 krajowych organów wykonawczych 25 stwierdziło, że strategie krajowe nie powstałyby, gdyby nie został ustanowiony ERRSW, a 23 uznały, że ich krajowe strategie zmniejszyły dyskryminację, zwiększyły równość szans oraz liczbę działań i inicjatyw na rzecz różnorodności.

Po zakończeniu ERRSW 72 % prowadzących działania oczekiwało, że będą one kontynuowane lub powtórzone po zamknięciu ERRSW. 338 spośród nich stwierdziło, że w wyniku działań podjętych w ramach ERRSW rozwinęli nowe formy współpracy lub wzmocnili istniejące struktury współpracy. Ponadto 88 % prowadzących działania, którzy opracowali nowe metody i materiały spodziewa się dalszego ich stosowania po zakończeniu ERRSW.

b) Ściślejsza współpraca ze społeczeństwem obywatelskim

Opracowanie krajowych strategii było nie tylko osiągnięciem samo w sobie, ale wzmocniło też wyraźnie współpracę w obrębie władz rządowych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, a także pomiędzy nimi.

18 krajowych organów wykonawczych (z Austrii, Bułgarii, Cypru, Republiki Czeskiej, Danii, Niemiec, Grecji, Węgier, Irlandii, Włoch, Łotwy, Luksemburga, Niderlandów, Polski, Portugalii, Słowacji, Słowenii i Szwecji) uznało, że rezultatem ERRSW była nowa lub udoskonalona współpraca z organizacjami pozarządowymi, społeczeństwem obywatelskim i partnerami społecznymi i pomiędzy nimi, a także pomiędzy grupami i instytucjami, które bez wniesionego przez ERRSW zapału nie pracowałyby dziś razem.

Bezpośrednim wynikiem ERRSW jest powstanie ponad 140 sieci współpracy, w które zaangażowane są różne jednostki rządowe, organy ds. równości, organizacje i społeczeństwo obywatelskie. Większość z nich (95) będzie prawdopodobnie funkcjonować w nadchodzących latach.

c) Wyłonienie nowych zagadnień

W niektórych krajach ERRSW był okazją skoncentrowania się na tych powodach dyskryminacji, którymi wcześniej bądź nie zajmowano się bądź zajmowano się w mniejszym stopniu.

Dzięki ERRSW w 21 krajach usunięto braki w informacji dzięki przeprowadzeniu specyficznych badań nad dyskryminacją ze względu na wiek . Europejska Platforma Osób Starszych (AGE) podkreśliła, że „ERRSW udało się zwiększyć wiedzę o stosunkowo nowej przyczynie dyskryminacji, którą jest wiek”[19]. ERRSW dokonał przełomu w wielu krajach, w których dyskryminacja ze względu na wiek po raz pierwszy stała się przedmiotem publicznej debaty.

Wiele działań podjęło problematykę dyskryminacji ze względu na rasę lub pochodzenie etniczne : ERRSW odegrał zasadniczą rolę w działaniach związanych z najbardziej palącymi problemami i potrzebami zidentyfikowanymi w tym zakresie na poziomie krajowym i w skali UE. Pomógł on także w skierowaniu uwagi na wyzwania związane z dyskryminacją społeczności Romów : 12 działań, zrealizowanych w 10 uczestniczących krajach, w znacznym stopniu podejmowało tematykę romską i pomogło w zwiększeniu wiedzy o ich sytuacji w całej Europie.

Zawarty w decyzji o ERRSW wymóg walki z dyskryminacją ze wszystkich powodów i w sposób zrównoważony oznacza nie tylko to, że znaczna liczba działań podjęła kwestię dyskryminacji ze względu na orientację seksualną , a niektóre kraje poświęciły jej więcej uwagi, ale także zajęcie się tym rodzajem dyskryminacji przez niektóre kraje po raz pierwszy. Osiągnięciem ERRSW jest także umieszczenie zagadnień transseksualizmu w agendzie politycznej.

3.2. Na poziomie UE

a) Jednoznaczne i mające wymiar praktyczny zaangażowanie polityczne

W grudniu 2007 r. Rada EPSCO przyjęła całościową rezolucję[20] w sprawie dalszych działań w następstwie ERRSW, w której z zadowoleniem przyjmuje podjęte inicjatywy i określa priorytety na przyszłość. W grudniu 2007 r. Rada Europejska przyjęła wyniki ERRSW i podkreśliła istniejącą w UE i państwach członkowskich potrzebę zintensyfikowania prac na rzecz promowania włączenia społecznego Romów. W dniu 2 lipca 2008 r. Komisja przyjęła, jako element odnowionej agendy społecznej[21], zestaw środków na rzecz zwalczania dyskryminacji , do których należą:

- nowy wniosek dotyczący dyrektywy na temat równego traktowania, zakazującej dyskryminacji ze względu na wiek, niepełnosprawność, orientację seksualną i religię lub przekonania poza obszarem zatrudnienia;

- komunikat „Niedyskryminacja i równe szanse dla wszystkich: odnowione zobowiązanie”, który prezentuje wszechstronne podejście do intensyfikowania działań przeciwko dyskryminacji poprzez:

- skuteczniejsze korzystanie z dostępnych narzędzi, takich jak włączanie niedyskryminacji do wszystkich obszarów, akcji pozytywnej, działań służących mierzeniu dyskryminacji i ocenie postępów, akcje informacyjne oraz szkolenia i działania promujące różnorodność w miejscu pracy;

- nadanie nowego impetu dialogowi na temat polityki niedyskryminacji adresowanemu do władz krajowych i społeczeństwa obywatelskiego;

- decyzja Komisji o powołaniu grupy ekspertów rządowych ds. niedyskryminacji [22] w celu badania wpływu środków na rzecz niedyskryminacji na poziomie krajowym i UE, propagowania najlepszych praktyk poprzez wspólne partnerskie uczenie się i opracowywanie kryteriów oceny skuteczności polityki niedyskryminacji;

- dokument roboczy Komisji w sprawie instrumentów i polityki Wspólnoty dotyczących integracji Romów.

Ten zestaw środków w znacznym zakresie został oparty na zdobytym doświadczeniu i wnioskach przedstawionych w trakcie ERRSW, a w szczególności na strategiach krajowych oraz działaniach na nich opartych, przeprowadzonych debatach i na konkluzjach ERRSW, a także na otwierających i zamykających konferencjach i wielu wydarzeniach krajowych. Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie nowego art. 13 został przedstawiony na podstawie wszechstronnej oceny wpływu, która w znacznym stopniu odzwierciedla przeprowadzoną debatę i wydarzenia w ramach ERRSW.

b) Wykorzystanie impetu wniesionego przez ERRSW w kontekście kryzysu gospodarczego

W kontekście rosnącego bezrobocia i narastającego zagrożenia biedą i wykluczeniem w związku z obecną recesją, UE i państwa członkowskie muszą zjednoczyć się i zwiększyć swoje zaangażowanie na rzecz równości i niedyskryminacji. Historia pokazała, jak lęk i trudności życiowe mogą być wykorzystywane i spowodować nasilenie prześladowań grup mniejszościowych oraz gwałcenie praw podstawowych.

Zrozumieć sytuację

Pierwszym krokiem, który muszą wykonać UE i państwa członkowskie, aby obecna sytuacja nie doprowadziła do łamania praw i zwiększenia barier strukturalnych, jest zapewnienie dostępu do rzetelnych informacji o zachodzących procesach. Brak porównywalnych danych o sytuacji grup zagrożonych dyskryminacją w całej UE stanowi przeszkodę dla pełnego zrozumienia i odpowiedniego monitorowania sytuacji.

W połowie 2009 r. Komisja przeprowadzi badanie Eurobarometru na temat społecznego postrzegania dyskryminacji w celu porównania trendów widocznych w badaniach przeprowadzonych przed rozpoczęciem i bezpośrednio po zakończeniu ERRSW. Uzupełni ono wszechstronne dane gromadzone przez Agencję Praw Podstawowych. Komisja analizuje także możliwość regularnego gromadzenia statystyk na temat skali i wpływu dyskryminacji, we współpracy z krajowymi organami statystycznymi, lub opracowania schematu badań UE na temat doświadczanej dyskryminacji.

Prowadzony obecnie dialog z organizacjami patronackimi europejskich sieci współpracy społeczeństwa obywatelskiego[23] na temat różnych powodów dyskryminacji ujętych w art. 13, a także Equinet, stworzona w czasie ERRSW europejska sieć krajowych organów do spraw równości, pomogą Komisji w uzyskaniu aktualnych sprawozdań na temat przypadków pogwałcenia praw. Także nawiązany przez Komisję dialog z państwami członkowskimi, będący bezpośrednim wynikiem ERRSW, pozwoli na bezpośrednią wymianę informacji na temat rozwoju sytuacji w UE.

Reakcja na przypadki gwałcenia praw i wypracowywanie rozwiązań

W niedawnej przeszłości Komisja jednoznacznie potępiła wszelkie przypadki gwałcenia praw podstawowych, w tym akty rasizmu i ksenofobii, a także przejawy postaw rasistowskich i ksenofobicznych. Jako strażniczka traktatów Komisja ściśle monitoruje przestrzeganie praw i będzie starannie śledzić wszelkie przypadki łamania prawa wspólnotowego. Szybkie przyjęcie przez Radę wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie art. 13 będzie zatem silnym znakiem zaangażowania UE na rzecz praw podstawowych i równości.

Prowadzony obecnie dialog z państwami członkowskimi i społeczeństwem obywatelskim, oparty na doświadczeniu zdobytym w trakcie ERRSW, pomoże także sformułować odpowiedź w zakresie polityki i określić najlepsze praktyki antycypowania i zwalczania dyskryminacji w aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej. Spodziewane jest, że Szczyt Równości, który zostanie zorganizowany przez prezydencję Szwecji jesienią 2009 r., podejmie kwestię walki z dyskryminacją w kontekście kryzysu i przekaże państwom członkowskim i zainteresowanym stronom jasne wytyczne odnoszące się do najpilniejszych kwestii, które powinny zostać podjęte w tym pełnym wyzwań okresie.

Dzięki ERRSW działania mające zwiększać świadomość posiadanych praw i obowiązków a także przeciwdziałać stereotypom, zostały zintensyfikowane w kampanii na poziomie UE i licznych działaniach na poziomie krajowym. W oparciu o zdobyte doświadczenie i w ścisłej współpracy z UE i państwami członkowskimi Komisja rozwija swoje działania na rzecz podnoszenia świadomości[24] aby zapewnić dostęp do rzetelnych informacji i przekazać jasny sygnał, że dyskryminacja i utrwalanie stereotypów nie są akceptowane i są szkodliwe dla odbudowy gospodarczej.

Specyficzne działania na rzecz włączenia społecznego Romów

W okresie kryzysu gospodarczego społeczność Romów może być w jeszcze większym stopniu narażona na dyskryminację. Wszechstronne sprawozdanie Komisji na temat instrumentów Wspólnoty, przedstawione w lipcu 2008 r. w odpowiedzi na wniosek szczytu Rady Europejskiej w grudniu 2007 r., wzbogaciło szczyt wysokiego szczebla w sprawie Romów zorganizowany przez Komisję, który odbył się we wrześniu 2008 r. Szczyt i sprawozdanie sprowokowały intensywną dyskusję i doprowadziły do porozumienia zainteresowanych stron w kwestii zwiększenia wysiłków na rzecz poprawy włączenia społecznego Romów.

Choć Komisja przewodniczyła temu procesowi, do osiągnięcia rzeczywistego postępu niezbędne były działania władz krajowych, regionalnych i lokalnych. W grudniu 2008 r. Rada Europejska przyjęła ogólne konkluzje spotkania Rady ds. Ogólnych[25] stanowiące zobowiązanie państw członkowskich do stosowania dostępnych narzędzi, takich jak fundusze strukturalne, do wspierania włączenia społecznego Romów i zdecydowała, że drugi szczyt w sprawie Romów zorganizowany zostanie przez prezydencję hiszpańską dnia 8 kwietnia 2010 r., w Międzynarodowym Dniu Romów.

Mając na celu przygotowanie tego wydarzenia i zapewnienie żywej dyskusji, w ramach platformy Romów zaprezentowane zostaną opinie wszystkich uczestniczących w niej podmiotów. W następstwie ERRSW, jeszcze przed Szczytem Komisja przeprowadzi szerokie badanie dotyczące skutecznej polityki i programów, które uzupełni wszechstronne sprawozdanie. Pierwsze spotkanie w ramach platformy, zorganizowane przez prezydencję czeską i Komisję, odbyło się w kwietniu 2009 r.

4. WNIOSEK

Ambitna, wybiegająca w przyszłość decyzja o ERRSW zawierała ścisłe wymogi, mające zagwarantować, że przeznaczone na ERRSW zasoby finansowe i ludzkie przyniosą znaczącą wartość dodaną. Pomimo stosunkowo krótkiego okresu przygotowań, od przyjęcia decyzji w maju 2006 r. do początku 2007 r., wypełniono związane z ERRSW wymagania w zakresie wykonania budżetu i konkretnych zasad realizacji (zrównoważone traktowanie różnych powodów dyskryminacji, decentralizacja, włączenie społeczeństwa obywatelskiego i partnerów społecznych oraz skoncentrowanie się na dyskryminacji z wielu występujących równocześnie powodów i włączenie tematyki płci do wszystkich obszarów) co zaowocowało imponującą liczbą działań wspieranych wizerunkowo lub finansowo.

Najważniejszym czynnikiem, który przyczynił się do sukcesu ERRSW, było zaangażowanie polityczne państw członkowskich, instytucji europejskich i społeczeństwa obywatelskiego. Państwa członkowskie nie tylko przeznaczyły na praktyczną realizację Roku znaczące środki, ale były też gotowe – czasami po raz pierwszy – na otwartą dyskusję o sytuacji w ich krajach w zakresie sześciu typów dyskryminacji, a w konsekwencji na opracowanie publicznych strategii walki z istniejącymi wyzwaniami. Komisja, przy wsparciu Parlamentu Europejskiego i Rady, wykonała zadanie stworzenia ram dla realizacji ERRSW. Społeczeństwo obywatelskie na poziomie unijnym i krajowym w pełni włączyło się w projekt i przeznaczyło na jego realizację znaczną część swoich ograniczonych zasobów.

Ponadto, aby osiągnąć ogólny cel zwiększenia świadomości praw i obowiązków istniejących w aktualnych ramach prawnych, ERRSW wywołał debatę na temat przełamywania barier pomiędzy sześcioma powodami dyskryminacji. Debata ta przyczyniła się do decyzji Komisji o przyjęciu nowego wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie art. 13 w celu wyrównania poziomu ochrony przed dyskryminacją z różnych przyczyn. Pobudziła ona także nieustający dialog z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami, który pomoże UE rozwinąć politykę równości i pozwoli każdej jednostce rozwinąć swój pełny potencjał. Osiągnięcia te przyczynią się do usunięcia lęków i uprzedzeń, które zwiększać może kryzys finansowy i gospodarczy, oraz przeciwdziałania tworzeniu nowych dyskryminujących barier, które mogłyby zwiększyć wyłączenie społeczne i osłabić odbudowę gospodarczą.

[1] Decyzja nr 771/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 maja 2006 r. ustanawiająca Europejski Rok na rzecz Równych Szans dla Wszystkich (2007) – w Kierunku Sprawiedliwego Społeczeństwa (Tekst mający znaczenie dla EOG), Dz.U. L 146 z 31.5.2006, s. 1.

[2] Nadal trwająca ocena Roku 2007 - Europejskiego Roku na rzecz Równych Szans dla Wszystkich– http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=en&catId=89&newsId=483&furtherNews=yes.

[3] „Niedyskryminacja i równe szanse dla wszystkich – strategia ramowa” - COM(2005) 224.

[4] Dyrektywy Rady: 2000/43/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne (Dz.U. L 180 z 19.7.2000, s. 22), 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. L 303 z 2.12.2000, s. 16) oraz 2004/113/WE z dnia 13 grudnia 2004 r. wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług (Dz.U. L 373 z 21.12.2004, s. 37).

[5] Artykuł 13, wprowadzony do Traktatu WE traktatem z Amsterdamu, stanowi, że Wspólnota może podjąć środki niezbędne w celu zwalczania wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną.

[6] Ocena przeprowadzona przez Rambøll Management SA uwzględniła badanie konkretnych przypadków w 10 krajach: Belgii, Danii, Finlandii, Irlandii, na Litwie, w Polsce, Rumunii, Słowacji, Hiszpanii i Zjednoczonym Królestwie, a także cztery sprawozdania tematyczne poświęcone sposobom walki w ramach ERRSW z dyskryminacją związaną z czterema przyczynami (wiekiem, rasą/pochodzeniem etnicznym i orientacją seksualną) oraz sposobom włączania tematyki płci do wszystkich obszarów.

[7] Decyzja krajów EWG (Islandii, Liechtensteinu i Norwegii) o udziale w obchodach ERRSW (a tym samym stosowaniu jego reguł) zwiększyła liczbę uczestniczących krajów do 30.

[8] Kampania medialna zaplanowana w Belgii była największym działaniem podjętym w ramach ERRSW. Jej budżet wyniósł 465 300 EUR, a poświęcona została wszystkim sześciu zdefiniowanym przyczynom ERRSW w odniesieniu do kwestii praw, uznania i szacunku.

[9] Francja zrealizowała największą liczbę działań prowadzonych przez różne podmioty (głównie organizacje pozarządowe), ponad połowa z nich realizowana była na poziomie lokalnym lub regionalnym.

[10] Źródło : Kwestionariusz dla krajowych organów wykonawczych (końcowe sprawozdanie z oceny).

[11] W ramach tych działań mogło być używane logo ERRSW, ale nie otrzymały one finansowania UE.

[12] Większa liczba wynika z faktu, że w wiele działań zaangażowany był więcej niż jeden partner.

[13] Głównie uniwersytety, władze regionalne i lokalne, przedsiębiorstwa i partnerzy społeczni.

[14] Procenty nie sumują się do 100, gdyż niektóre działania realizowane były na wielu poziomach.

[15] COM(2005)224.

[16] Special Eurobarometer 263, „Discrimination in the European Union”, styczeń 2007 r., Special Eurobarometer 296, „Discrimination in the European Union – Perceptions, experiences and attitudes”, lipiec 2008 r. oraz Euroflash 232, luty 2008 r.

[17] http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_232_en.pdf.

[18] http://equality2007.europa.eu.

[19] http://www.age-platform.org/EN/IMG/AGE_assessment_of_European_Year.pdf.

[20] Rezolucja Rady w sprawie dalszych działań po zakończeniu Europejskiego Roku na rzecz Równych Szans dla Wszystkich (2007), http://register.consilium.europa.eu/pdf/pl/07/st15/st15383.pl07.pdf.

[21] „Odnowiona agenda społeczna: Możliwości, dostęp i solidarność w Europie XXI wieku” - COM(2008) 412 wersja ostateczna.

[22] Decyzja C(2008) 3261.

[23] AGE, EDF, ENAR, ERIO, EWL, ILGA i YFJ.

[24] http://www.stop-discrimination.info.

[25] Dokument Rady 15976/1/08 REV 1, ust. 10-14.