[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 8.11.2006

KOM(2006) 649 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w okresie 2006–2007 Wraz ze sprawozdaniem specjalnym dotyczącym zdolności UE do przyjmowania nowych państw

{SEK(2006) 1383}{SEK(2006) 1384}{SEK(2006) 1385}{SEK(2006) 1386}{SEK(2006) 1387}{SEK(2006) 1388}{SEK(2006) 1389}{SEK(2006) 1390}

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Strategia rozszerzenia i najważniejsze wyzwania w okresie 2006–2007 Wraz ze sprawozdaniem specjalnym dotyczącym zdolności UE do przyjmowania nowych państw

1. WSTęP

Od dziesięcioleci podstawą rozwoju Unii Europejskiej jest jej rozszerzanie. Integracja europejska z natury polega na przezwyciężeniu podziału Europy i przyczynia się do pokojowego jednoczenia kontynentu. Na płaszczyźnie politycznej rozszerzenie UE pozwoliło wyjść naprzeciw ważnym zmianom, takim jak upadek dyktatur i komunizmu. Umocniło demokrację, prawa człowieka i stabilizację na całym kontynencie. Rozszerzenie odzwierciedla istotę siły oddziaływania UE i pokazuje, że Unia osiągnęła dużo więcej dzięki sile przyciągania nowych krajów, niż gdyby zastosowała jakiekolwiek inne środki.

Na płaszczyźnie gospodarczej kolejne rundy rozszerzenia przyczyniły się do zwiększenia dobrobytu i konkurencji, dzięki czemu rozszerzona Unia może lepiej radzić sobie z wyzwaniami globalizacji. Skorzystała na tym bezpośrednio cała Europa. Dzięki rozszerzeniom UE wzmocniła również swoją pozycję w świecie i jest dziś liczącym się partnerem na arenie międzynarodowej.

Przystąpienie do Unii Europejskiej Bułgarii i Rumunii 1 stycznia 2007 r. zakończy piątą rundę rozszerzenia, rozpoczętą przystąpieniem dziesięciu nowych państw członkowskich w maju 2004 r. Dokładne przygotowania utorowały tym państwom drogę do płynnej integracji z instytucjami i polityką UE. Doskonale udało im się dostosować przepisy krajowe do prawodawstwa unijnego oraz wnieść znaczący wkład w działanie instytucji UE. Wykazują wzmożoną aktywność gospodarczą, handlową i inwestycyjną; mogą się również poszczycić wysokimi stopami wzrostu gospodarczego.

Obecny program rozszerzenia obejmuje kraje Bałkanów Zachodnich i Turcję. Krajom tym zaoferowano perspektywę członkostwa w UE po spełnieniu koniecznych warunków. Znajdują się one na różnych etapach procesu integracji z Unią. Chorwacja i Turcja są w trakcie negocjacji akcesyjnych. Była Jugosłowiańska Republika Macedonii uzyskała status kraju kandydującego w grudniu 2005 r. Inne kraje Bałkanów Zachodnich robią postępy na drodze do swojej europejskiej przyszłości.

Program rozszerzenia UE na okres 2006–2007 obejmuje wiele istotnych wyzwań. Są to w szczególności negocjacje akcesyjne z Turcją, kwestia przyszłego statusu Kosowa, stosunki z Serbią oraz przejęcie większej odpowiedzialności za własny system rządów przez Bośnię i Hercegowinę. Kwestie te, ważne skądinąd same w sobie, dotykają również zagadnień geopolitycznych i wpływają na bezpieczeństwo i stabilność całej Europy. Wartościowy jest już sam postęp w kierunku członkostwa, nawet jeśli przystąpienie jest kwestią odległej przyszłości. Proces ten może się wiązać z wieloma problemami, stąd konieczne jest nieustanne zaangażowanie UE.

Zarówno strategię przedakcesyjną, jak i negocjacje z krajami kandydującymi i potencjalnymi krajami kandydującymi należy prowadzić w sposób dokładny, w pełni przestrzegając uzgodnionych warunków. Począwszy od stycznia 2007 r., UE będzie udzielać wsparcia finansowego poprzez nowo ustanowiony instrument pomocy przedakcesyjnej. Wsparcie będzie przeznaczone na realizację zadań priorytetowych określonych w Partnerstwie dla członkowstwa i Partnerstwie europejskim.

Rozszerzenie Unii to projekt o znaczeniu historycznym, opierający się na wizji zjednoczonej Europy i jej pozycji w świecie. Aby mieć pełną demokratyczną legitymację obywateli Europy, musi on zyskać ich szerokie poparcie. Najważniejsze decyzje dotyczące przystąpienia do UE nowego kraju są podejmowane przez demokratycznie wybrane organy w każdym państwie członkowskim i Unii.

Główną rolę w wyjaśnieniu, dlaczego rozszerzenie leży w interesie UE, powinny odgrywać państwa członkowskie. Komisja podejmuje się poprawić przepływ obiektywnych informacji w przystępnej formie i współpracować z państwami członkowskimi i Parlamentem Europejskim na rzecz skuteczniejszej komunikacji ze społeczeństwem na temat procesu rozszerzenia.

Na spotkaniu Rady Europejskiej w grudniu 2006 r. odbędzie się debata na temat rozszerzenia. W konkluzjach z grudnia 2005 r. Rada stwierdziła, że strategia przedstawiona w zeszłym roku przez Komisję stanowi dobrą podstawę do takiej debaty w roku 2006. W strategii podkreśla się, że starannie przeprowadzone rozszerzenie może pogłębić integrację europejską i zwiększyć jej zasięg. Opiera się ona na trzech podstawowych zasadach: konsolidacja obecnych zobowiązań UE wobec państw uczestniczących w procesie rozszerzenia, stosowanie sprawiedliwych i jasno określonych warunków oraz zintensyfikowanie komunikacji ze społeczeństwem w sprawach związanych z rozszerzeniem.

UE poważnie traktuje obawy dotyczące tempa rozszerzenia. Aby uniknąć nadmiaru zobowiązań, UE dotrzymuje tych, które podjęła wobec państw już zaangażowanych w proces rozszerzenia, lecz jest ostrożna jeśli chodzi o podejmowanie nowych.

Jasno określone warunki są stosowane w odniesieniu do wszystkich krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących. Podjęcie jakichkolwiek nowych kroków w procesie rozszerzenia zależy od postępów danego kraju w zakresie reform politycznych i gospodarczych. Ponieważ proces przystąpienia wiąże się z długotrwałym wysiłkiem, należy wciąż na nowo motywować kraje do kontynuowania reform. UE musi również zwiększyć przejrzystość tego procesu.

Zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z czerwca 2006 r. UE powinna także przeprowadzić reformę własnych instytucji. Nowe porozumienie instytucjonalne powinno być gotowe, zanim kolejny kraj osiągnie gotowość do przystąpienia do Unii. Kolejną ważną kwestią na przyszłość są finanse UE. Zdolność UE do przyjmowania nowych państw przy jednoczesnym utrzymaniu tempa integracji będzie miała w przyszłości coraz większe znaczenie. Specjalne sprawozdanie Komisji załączone do niniejszego dokumentu przedstawia metodę postępowania, która pozwoli zachować ciągłość skutecznego funkcjonowania UE przy jednoczesnej realizacji programu rozszerzenia zakładającego sprostanie wyzwaniom nadchodzących lat.

Nie wszystkie kraje europejskie są zaangażowane w proces rozszerzenia. UE nawiązała różnego rodzaju stosunki z innymi krajami, np. w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego, europejskiej polityki sąsiedztwa, a także stosunki dwustronne ze Szwajcarią i partnerstwo strategiczne z Rosją. Celem europejskiej polityki sąsiedztwa jest zwiększenie dobrobytu i stabilności oraz sprawne systemy rządów w krajach sąsiadujących z UE poprzez silniejsze związki polityczne i integrację gospodarczą z Unią. Wkrótce Komisja przedstawi propozycje dotyczące zwiększenia znaczenia europejskiej polityki sąsiedztwa.

Niniejszy dokument jest oparty na istniejącej strategii UE i podejmuje kwestie wyciągnięcia wniosków z piątej rundy rozszerzenia, wsparcia krajów na drodze do członkowstwa, zwiększenia poparcia społeczeństwa dla idei rozszerzenia, rozwiązania problemów związanych z rozszerzeniem oraz zapewnienia zdolności UE do przyjmowania nowych państw. Wszystko to stanowi podstawę do osiągnięcia ponownego porozumienia w sprawie rozszerzenia.

2. PIąTA RUNDA ROZSZERZENIA

Polityka rozszerzenia okazała się jednym z najskuteczniejszych obszarów polityki UE, przyczyniając się do utrwalenia pokoju, stabilności i rozwoju demokracji na kontynencie. Dziesięć państw członkowskich, które przystąpiły do Unii w 2004 r., kontynuuje harmonijną integrację z instytucjami i różnymi obszarami unijnej polityki. Ogólnie rzecz biorąc, demokratyczne systemy polityczne nowych państw członkowskich nadal działają bez przeszkód. Państwom tym doskonale udało się dostosować przepisy krajowe do prawodawstwa unijnego oraz wnieść znaczący wkład w działania instytucji UE. Instytucje unijne nadal działają skutecznie. Dzięki kolejnym rundom rozszerzenia UE jest dziś liczącym się partnerem na politycznej i gospodarczej arenie międzynarodowej i zyskała na znaczeniu jako negocjator na różnych forach. Wzbogaciły one również unijne dziedzictwo kulturowe.

Poza zwiększeniem bezpieczeństwa i stabilności w Europie kolejne rozszerzenia przyniosły również korzyści gospodarcze. Nowe państwa członkowskie szybko doganiają pod tym względem „starych” członków Unii. Stare państwa członkowskie skorzystały z nowych możliwości handlowych i inwestycyjnych. Rozszerzenie okazało się korzystne dla całej gospodarki UE i pomogło jej lepiej radzić sobie z wyzwaniami globalizacji[1]. Proces stopniowego przyjmowania euro przez nowe państwa członkowskie, który rozpocznie Słowenia 1 stycznia 2007 r., wzmocni jeszcze tę pozytywną tendencję.

Rozszerzona Unia pozwala na bardziej efektywne rozmieszczenie siły roboczej i daje większe możliwości skutecznego konkurowania na światowych rynkach. Ogólnie rzecz biorąc, ostatnie rozszerzenie było katalizatorem wzrostu gospodarczego i modernizacji UE, co potwierdziło ostatnio wiele istotnych badań. Konkretne korzyści są widoczne na przykład w tych trzech państwach członkowskich, które po przystąpieniu dziesięciu nowych członków wprowadziły swobodny przepływ siły roboczej. Obejmują one zwiększony dochód narodowy i wpływy z podatków oraz ograniczenie tzw. „szarej strefy”. Pracownicy z nowych państw członkowskich uzupełnili niedobór wykwalifikowanej siły roboczej i łatwo przystosowali się do nowego środowiska kulturowego[2]. W oparciu o te doświadczenia swoje rynki pracy otworzyło kolejnych pięć państw członkowskich, a kolejne dwa otworzyły je częściowo[3].

Przygotowania Bułgarii i Rumunii do członkostwa w UE postępują zgodnie ze jasno określonymi warunkami, przy pełnym poparciu UE. Podczas trwania negocjacji akcesyjnych oba kraje przeprowadziły daleko idące reformy. Mimo to w sprawozdaniach monitorujących z października 2005, maja 2006 i września 2006 Komisja zwraca uwagę na szczególnie niepokojące obszary wymagające dalszych wysiłków. W wyniku poczynionych postępów Bułgaria i Rumunia będą w stanie przyjąć na siebie prawa i obowiązki związane z członkostwem w UE z dniem 1 stycznia 2007 r. We wrześniowym sprawozdaniu określono surowe warunki w celu zapewnienia ciągłego postępu w procesie reform w obu tych krajach zarówno przed przystąpieniem, jak i po nim. Zwrócono również uwagę na przepisy zawarte we wspólnotowym dorobku prawnym i Traktacie o przystąpieniu celem zapewnienia dalszego skutecznego funkcjonowania instytucji UE i obszarów unijnej polityki. Jeśli zajdzie taka potrzeba, Komisja z pewnością skorzysta z tych mechanizmów.

Przystąpienie Bułgarii i Rumunii pokazuje krajom na wcześniejszym etapie przygotowań do członkostwa, że osiągnięcie ich ostatecznego celu jest możliwe. Jest także źródłem wielu wniosków na przyszłość, które już teraz są wykorzystywane w strategii przedakcesyjnej. Nie ulega wątpliwości, że kwestie takie jak reforma wymiaru sprawiedliwości oraz zwalczanie korupcji i zorganizowanej przestępczości muszą być rozwiązane na wczesnym etapie. Komisja na przykład promuje większą świadomość tego, jak najlepiej zapewnić niezależność, bezstronność i skuteczność wymiaru sprawiedliwości oraz jak zapobiegać korupcji. Podkreśla również potrzebę kontynuowania reform w dziedzinie administracji publicznej. Odpowiedzialna i skuteczna służba publiczna, działająca w oparciu o kryteria rozwoju kariery zawodowej, umożliwia efektywne przygotowanie kraju do przystąpienia i późniejsze jego funkcjonowanie jako państwo członkowskie, co wpływa korzystnie na cały kraj.

Ogólnie rzecz biorąc, piąta runda rozszerzenia okazała się być dużym sukcesem. Korzyści będą z pewnością odczuwane jeszcze prze wiele lat. Ponad 100 mln nowych obywateli UE z coraz większymi zarobkami przyczyni się do ożywienia europejskiej gospodarki. Dzięki rozszerzeniu podniosły się również europejskie standardy w zakresie demokracji i praworządności. Zwiększył się poziom bezpieczeństwa wszystkich obywateli UE oraz wzrósł dobrobyt.

3. PROCES ROZSZERZENIA

Polityka rozszerzenia UE opiera się obecnie na trzech podstawowych zasadach: konsolidacja zobowiązań, przestrzeganie określonych warunków i komunikacja.

Konsolidacja programu rozszerzenia oznacza, że UE jest ostrożna w podejmowaniu nowych zobowiązań, natomiast dotrzymuje tych, które podjęła wobec państw już zaangażowanych w proces rozszerzenia. Unia rozpoczęła negocjacje akcesyjne z Turcją i Chorwacją oraz otworzyła perspektywę członkostwa przed innymi krajami Bałkanów Zachodnich. Takie zobowiązanie jest dla tych krajów silną zachętą do kontynuowania reform.

Jasno określone lecz sprawiedliwe warunki są stosowane w odniesieniu do wszystkich krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących. Podjęcie każdego kolejnego kroku zależy od postępów danego kraju w zakresie spełnienia koniecznych warunków na każdym etapie procesu przystąpienia. Takie podejście pomaga skonsolidować reformy i przygotować nowe państwa członkowskie do wypełniania swoich obowiązków po przystąpieniu.

Aby rozszerzenie stało się sukcesem, UE potrzebuje poparcia swoich obywateli. Kluczową rolę w skutecznym informowaniu obywateli UE o procesie rozszerzenia, a szczególnie o korzyściach, jakie im przynosi, powinny odgrywać państwa członkowskie. Istotnym elementem procesu przystąpienia nowych krajów do UE jest również legitymacja demokratyczna.

3.1. Negocjacje akcesyjne

Za zgodą wszystkich państw członkowskich negocjacje akcesyjne z Chorwacją i Turcją otwarto w październiku 2005 r., co stanowiło dalszą zachętę do kontynuowania reform politycznych i gospodarczych w tych krajach i do utrzymywania dobrych stosunków z sąsiadami. Negocjacje prowadzone są na podstawie jasnych i precyzyjnie określonych ram negocjacyjnych, zatwierdzonych jednogłośnie przez Radę. Tempo negocjacji zależy od tempa reform w danym kraju.

Podczas negocjacji akcesyjnych podejmowane są ustalenia, zgodnie z którymi kraje kandydujące zobowiązują się stosować ogół przepisów i politykę UE, czyli wspólnotowy dorobek prawny (zwany też acquis communautaire). Kraje kandydujące muszą przyjąć i wdrożyć dorobek prawny Unii oraz realizować cele polityczne zapisane w traktatach. Negocjacje umożliwiają krajom kandydującym i UE uzgodnienie kroków, których podjęcie może okazać się konieczne do ułatwienia integracji. Każdy z krajów jest oceniany indywidualnie: negocjacje dają krajom szansę wykazania, że są w stanie przeprowadzić konieczne reformy i spełnić wszystkie wymogi członkostwa.

Negocjacje przebiegają zgodnie z określonym planem. Od października 2005 r. w ramach przeglądu prawodawstwa krajowego pod kątem zgodności z dorobkiem UE (tzw. proces screeningu ) spotkało się wielu ekspertów z Turcji, Chorwacji i Komisji w celu objaśnienia wspólnotowego dorobku prawnego, dokonania oceny zbieżności prawa krajowego z tym dorobkiem i zbadania planów poszczególnych krajów dotyczących jego wprowadzenia w życie. Przegląd prawodawstwa został właśnie zakończony we wszystkich obszarach dorobku prawnego.

Po zakończeniu przeglądu prawodawstwa krajowego w zakresie kolejnego rozdziału oraz po wydaniu przez Komisję odpowiedniego zalecenia państwa członkowskie decydują, czy w odniesieniu do tego rozdziału można rozpocząć negocjacje, lub jakie kryteria, przyjęte jako punkty odniesienia, muszą zostać spełnione przez kraj kandydujący przed rozpoczęciem negocjacji. Otwierając negocjacje, Unia przedstawia wspólne stanowisko zawierające kryteria odniesienia, których spełnienie jest warunkiem tymczasowego zamknięcia rozdziału.

Kryteria odniesienia to nowe narzędzie, wprowadzone w rezultacie doświadczeń zdobytych podczas piątej rundy rozszerzenia. Mają na celu poprawę jakości negocjacji poprzez zachęcanie krajów kandydujących do wczesnego rozpoczęcia reform. Są wymierne i odnoszą się do najważniejszych elementów danego rozdziału dorobku prawnego. Ogólnie rzecz biorąc, początkowe kryteria odniesienia dotyczą najważniejszych przygotowań w zakresie zbliżania prawa krajowego do prawa wspólnotowego (np. strategii lub planów działania) oraz wypełnienia zobowiązań umownych odpowiadających wymogom zawartym we wspólnotowym dorobku prawnym. Końcowe kryteria odniesienia dotyczą głównie środków legislacyjnych, organów administracyjnych lub wymiaru sprawiedliwości oraz wyników osiągniętych przez dany kraj w zakresie wprowadzania w życie dorobku prawnego. W odniesieniu do rozdziałów z obszaru gospodarki obejmują one również kryterium sprawnej gospodarki rynkowej.

Jeżeli kraj kandydujący przestał spełniać początkowe kryteria odniesienia w zakresie negocjowanego rozdziału, Komisja może zaproponować zawieszenie negocjacji dotyczących tego rozdziału. Jeżeli kraj kandydujący przestał spełniać końcowe kryteria odniesienia w zakresie tymczasowo zamkniętego rozdziału, Komisja może zaproponować państwom członkowskim ponowne otwarcie negocjacji akcesyjnych w sprawie tego rozdziału.

Unia oczekuje od krajów biorących udział w negocjacjach spełnienia kryteriów politycznych oraz działań na rzecz podnoszenia standardów w trakcie całego procesu negocjacyjnego. Wyniki prowadzonego z krajami dialogu dotyczącego skutecznego rozwiązywania problemów z zakresu kryteriów politycznych będą uwzględnione w procesie negocjacyjnym. Komisja przygotuje podstawy dialogu z państwami członkowskimi i przedstawi im sprawozdania w ramach odpowiednich organów Rady. Ponadto w skład tematów obecnych negocjacji wchodzi również rozdział „Wymiar sprawiedliwości i prawa podstawowe”, który obejmuje kwestie polityczne. Umożliwia to dokładną kontrolę nad postępami w najważniejszych obszarach.

W obecnych ramach negocjacyjnych przewidziano możliwość zawieszenia negocjacji akcesyjnych w przypadku poważnego i utrzymującego się naruszenia zasad wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz poszanowania praworządności. Przywiązanie większej uwagi do reform politycznych ma na celu poprawę jakości negocjacji akcesyjnych i doprowadzenie do koniecznych reform w krajach kandydujących.

Wyniki dialogu z krajami w sprawie reform gospodarczych będą również uwzględniane w procesie negocjacyjnym. Komisja przygotuje podstawy dialogu z państwami członkowskimi i przedstawi im sprawozdania w ramach odpowiednich organów Rady. Przedmiotem dialogu jest spełnienie kryteriów gospodarczych i zbieżność z gospodarką unijną. Bardzo ważne jest, aby jeszcze przed przystąpieniem kraje przystępujące miały sprawnie funkcjonujące systemy gospodarki rynkowej umożliwiające im konkurowanie na rynku wewnętrznym. Pomoc przedakcesyjna będzie służyć przede wszystkim temu celowi.

3.2. Strategia przedakcesyjna

Partnerstwa dla członkostwa i partnerstwa europejskie to najważniejsze elementy strategii przedakcesyjnej. Na podstawie ustaleń zawartych w sprawozdaniach z postępów każdego kraju sporządzanych przez Komisję w odniesieniu do partnerstwa określa się priorytety, jakimi każdy kraj powinien się kierować na drodze do członkostwa w UE. Obejmują one również ramy pomocy UE na rzecz osiągnięcia tego celu. Obowiązujące układy o partnerstwie zostały przyjęte na początku bieżącego roku przez Radę. Komisja zamierza dokonać ich przeglądu pod koniec 2007 r. Ostatnio, po odzyskaniu niepodległości przez Czarnogórę, Komisja zaproponowała Europejskie partnerstwo na rzecz Czarnogóry.

Instrument pomocy przedakcesyjnej

Od 1 stycznia 2007 r. Komisja będzie miała do dyspozycji nowe narzędzie finansowe do promocji modernizacji, reform i zbieżności ze wspólnotowym dorobkiem prawnym, czyli instrument pomocy przedakcesyjnej (IPA). Zastąpi on wszystkie poprzednie instrumenty, takie jak Phare, Cards, Ispa i Sapard. Finansowanie w ramach tego instrumentu jest dostępne dla wszystkich krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących. Dzięki jednemu zbiorowi zasad i procedur oraz większej elastyczności możliwe będzie większe oddziaływanie instrumentu i optymalizacja wykorzystania środków UE. W ciągu najbliższych siedmiu lat kraje Bałkanów Zachodnich i Turcja skorzystają ze środków w wysokości prawie 11,5 mld EUR. Komisja przedstawia wieloletnie ramy finansowe, w których określa orientacyjne kwoty przydziału środków IPA w rozbiciu na kraj i każdy główny element.

W związku z zakończeniem najważniejszych zadań odbudowy kraju po zakończeniu konfliktu w Serbii, Czarnogórze i Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii Europejska Agencja Odbudowy będzie stopniowo ograniczać swoją działalność aż do jej zakończenia w 2008 r. Wdrażaniem pomocy, zgodnie z priorytetami uwzględniającymi nową sytuację, zajmą się wówczas przedstawicielstwa Komisji i organy krajowe, kiedy będą na to gotowe. Wprowadzenie IPA jest również okazją do zwiększenia koordynacji działań Europejskiego Banku Inwestycyjnego, Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju, Banku Światowego i innych międzynarodowych instytucji finansowych. Komisja, opierając się na istniejącej współpracy, będzie wraz z partnerami dbać o to, by zmobilizować jak najbardziej opłacalne połączenie dotacji i pożyczek na rzecz wsparcia modernizacji i rozwoju w regionie.

Realizacja mapy drogowej przyjętej dla Bałkanów Zachodnich

Wszystkie kraje Bałkanów Zachodnich poczyniły postępy w urzeczywistnianiu swoich aspiracji europejskich, realizując mapę drogową przedstawioną w zeszłym roku przez Komisję w dokumencie strategicznym na temat rozszerzenia. Postęp każdego kraju jest indywidualny i zależny od jego własnych osiągnięć w spełnianiu wymogów. W szczególności kluczowym elementem, na podstawie którego UE rozpatruje wnioski o członkostwo, jest osiągnięcie przez dany kraj zadowalających wyników w zakresie realizacji zobowiązań wynikających z Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu (włączając w to postanowienia związane z handlem).

W marcu 2006 r. w Salzburgu, odnosząc się do programu z Salonik, UE potwierdziła, że przyszłość krajów Bałkanów Zachodnich jest związana z Unią Europejską i wezwała je do większego zaangażowania w proces współpracy regionalnej. Współpraca ta jest wciąż niezwykle istotna z punktu widzenia długotrwałej stabilności, rozwoju gospodarczego i pojednania w regionie Bałkanów Zachodnich.

Odnosząc się do procesu współpracy w ramach Europy Południowo Wschodniej, kraje Europy Południowo-Wschodniej postanowiły w tym roku ustanowić nowe ramy tej współpracy zakładające większe zaangażowanie uczestników. Powołana zostanie Rada ds. Współpracy Regionalnej, w której zasiadać będą wspólnie przedstawiciele krajów Europy Południowo-Wschodniej i przedstawiciele społeczności międzynarodowej. Proces ten ma silne wsparcie Komisji, która z zadowoleniem przyjmuje również wejście w życie w 2006 r. Traktatu o Wspólnocie Energetycznej i Porozumienia w sprawie europejskiej wspólnej przestrzeni powietrznej.

UE będzie promować bezpośrednie kontakty międzyludzkie, zarówno poprzez większą dostępność stypendiów zagranicznych dla studentów i naukowców, jak i uproszczenie procedur wizowych. Obywatele Chorwacji są zwolnieni z obowiązku posiadania wiz krótkoterminowych. Komisja zaproponowała, aby Rada upoważniła ją do przeprowadzenia negocjacji w celu zawarcia w 2007 r. porozumień w sprawie ułatwień wizowych z innymi krajami regionu. Propozycja dotyczy również kwestii readmisji, wyłączając jednak Albanię, z którą UE podpisała już takie porozumienie. Ponadto UE będzie nadal udzielać pomocy w najważniejszych obszarach, takich jak energia, transport i współpraca gospodarcza.

Kraje Europy Południowo-Wschodniej rozpoczęły w kwietniu 2006 r. negocjacje dotyczące regionalnego porozumienia w sprawie wolnego handlu, które zamierzają zawrzeć przed końcem 2006 r. Proces ten jest w pełni wspierany przez Komisję oraz w ramach paktu stabilizacji[4]. UE wprowadzi wkrótce diagonalną kumulację reguł pochodzenia w swoich porozumieniach z Chorwacją i Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii, a później również w porozumieniach z innymi krajami. Wpłynie to stymulująco na wymianę handlową i inwestycje. Albania, Chorwacja i Była Jugosłowiańska Republika Macedonii są już członkami WTO. Wysiłek, jaki w najbliższej przyszłości Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra oraz Serbia będą musiały podjąć, aby stać się członkami WTO, przyczyni się również do zacieśnienia regionalnych stosunków handlowych, realizacji reform gospodarczych i wprowadzania w życie przyszłych umów o stabilizacji i stowarzyszeniu.

4. POPARCIE SPOłECZEńSTWA DLA IDEI ROZSZERZENIA

Program rozszerzenia Unii przewiduje sposoby rozwiązania wielu wspomnianych wyżej problemów. Perspektywa przystąpienia do UE, przedstawiona krajom Bałkanów Zachodnich i Turcji, jest ważnym katalizatorem reform w tych krajach. W UE wyraźnie odczuwa się ogólne korzyści płynące z tej sytuacji pod względem wzrostu gospodarczego, stabilności i bezpieczeństwa. O tym aspekcie należy jednak szerzej informować społeczeństwo. Ważne jest, aby słuchać obywateli, odpowiadać na ich potrzeby i dostarczać im rzeczowe informacje. Kluczową rolę muszą tu odgrywać państwa członkowskie, przy wsparciu Parlamentu Europejskiego i Komisji. Państwa członkowskie, wspierane przez najbliższe społeczeństwu władze regionalne i lokalne oraz przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, powinny informować o korzyściach płynących z polityki rozszerzenia dla obywateli rozszerzonej UE.

Szukając poparcia społeczeństwa dla idei rozszerzenia, należy najpierw zapewnić wzajemne zrozumienie. W tym celu w 2005 r. Komisja zapoczątkowała dialog na forum społeczeństwa obywatelskiego między obywatelami UE i obywatelami krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących. Program ten ma na celu promowanie wspólnych działań podejmowanych przez organizacje pozarządowe, takich jak np. wymiana studentów, wizyty robocze dziennikarzy, a także wspólnych działań podejmowanych przez organizacje kobiece, związki zawodowe i środowiska przedsiębiorców.

Komisja podejmie następujące kroki:

- Komisja wspiera większą przejrzystość działań. Zaleca podanie do wiadomości publicznej sprawozdań z przeglądu prawodawstwa krajowego pod kątem zgodności z dorobkiem UE, kryteriów warunkujących otwarcie rozdziałów negocjacyjnych oraz ostatecznych wspólnych stanowisk UE.

- Komisja zwiększy wsparcie dla dialogu ze społeczeństwem obywatelskim w oparciu o podjęte już działania w przypadku Turcji i krajów Bałkanów Zachodnich.

- Komisja będzie promować ideę bezpośrednich kontaktów międzyludzkich w obszarach takich jak edukacja, badania naukowe i kultura.

- Komisja będzie nadal śledzić opinie publiczną w kwestii rozszerzenia i słuchać obaw wyrażanych przez obywateli. Za pośrednictwem reprezentacji w państwach członkowskich i przedstawicielstw w krajach kandydujących i potencjalnych krajach kandydujących będzie skuteczniej informować społeczeństwo o sytuacji w zakresie rozszerzenia.

- Komisja zajmie się rozpowszechnianiem przystępnie sformułowanych informacji na temat polityki rozszerzenia, skierowanych zarówno do szerokiego kręgu odbiorców, jak i do fachowców, szczególnie za pośrednictwem specjalnych stron internetowych. Zajmie się również wyjaśnianiem szczegółów praktycznych, w tym sposobu stosowania warunków i ocen wpływu.

5. NAJWIęKSZE WYZWANIA W 2007 ROKU

5.1. Wyzwania związane z piątą rundą rozszerzenia

Kwestia kompleksowego rozwiązania problemu cypryjskiego i zjednoczenia wyspy jest wciąż trudnym wyzwaniem. Komisja z zadowoleniem przyjęła działania podjęte w 2006 r. przez przywódców społeczności Greków cypryjskich i Turków cypryjskich na rzecz ponownego otwarcia drogi do kompleksowego rozwiązania kwestii Cypru pod auspicjami ONZ. W roku 2007 należy zdecydowanie zwiększyć wysiłki w tym obszarze.

Komisja gotowa jest poprzeć te wysiłki tak, jak robiła to już w przeszłości. Rada przyjęła dwa z trzech zaproponowanych przez Komisję środków mających na celu zakończenie izolacji społeczności Turków cypryjskich. Dzięki rozporządzeniu w sprawie „zielonej linii” zagwarantowano swobodny przepływ Greków i Turków cypryjskich oraz innych obywateli UE na terenie wyspy. Program pomocy dla Turków cypryjskich został przyjęty i jest wprowadzany w życie. Zaproponowane przez Komisję rozporządzenie dotyczące bezpośredniej wymiany handlowej z północną częścią Cypru wciąż czeka na przyjęcie. Aby to umożliwić, konieczne jest zwiększenie wysiłków i skłonność do kompromisu.

5.2. Kraje kandydujące

Chorwacja

W roku 2006 Chorwacja poczyniła dalsze postępy w zakresie kryteriów politycznych i gospodarczych oraz zbliżania swojego prawodawstwa do dorobku prawnego UE, a także wprowadzania w życie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Głównym wyzwaniem w 2007 r. będzie wykorzystanie dotychczasowego postępu i przyspieszenie tempa reform, szczególnie w tak istotnych obszarach jak reforma wymiaru sprawiedliwości i administracji publicznej, zwalczanie korupcji oraz reformy gospodarcze. Chorwacja musi utrzymać obecne tempo integracji poprzez dokładną realizację swoich zobowiązań, na przykład w obszarach pomocy państwa i rynku nieruchomości. Powinna kontynuować dostosowywanie swojego prawodawstwa do dorobku wspólnotowego i wzmacniać zdolność administracyjną.

Niezmiennie dużą wagę przywiązuje się do stosunków sąsiedzkich i współpracy regionalnej, a szczególnym priorytetem powinno stać się poszukiwanie rozwiązań wciąż istniejących problemów w stosunkach dwustronnych, szczególnie w sprawie wytyczania granic. Uwagi będą nadal wymagać kwestie praw mniejszości i powrotu uchodźców.

Negocjacje z Chorwacją w sprawie przystąpienia miały bardzo dobry początek. Po przeglądzie prawodawstwa krajowego pod kątem zgodności z dorobkiem UE w kraju tym podjęto ważne kroki w celu przystosowania prawodawstwa w wielu obszarach. W chwili obecnej prowadzone są działania na rzecz wzmacniania zdolności administracyjnej. W oparciu o poczynione postępy i pod warunkiem, że Chorwacja rozwiąże wyżej opisane problemy, można spodziewać się dobrego tempa dalszych negocjacji.

Turcja

W roku 2006 Turcja poczyniła dalsze postępy w obszarze reform, szczególnie przyjmując niedawno niektóre elementy 9. pakietu reform. Ponadto zgodnie z polityką „zero tolerancji” spada ogólna liczba odnotowywanych przypadków tortur i złego traktowania, chociaż sytuacja na południowym wschodzie jest pod tym względem wciąż niezadowalająca. Spadło jednak tempo reform, tak więc w 2007 r. konieczne będzie zwiększenie wysiłków na rzecz większej dynamiki reform w całym kraju. Konieczne jest bezzwłoczne zagwarantowanie wolności słowa przez uchylenie lub zmianę art. 301 kodeksu karnego i kompleksowe dostosowanie prawodawstwa krajowego do standardów europejskich. Oprócz kwestii wolności słowa konieczne są również dalsze wysiłki na rzecz wolności wyznania, praw kobiet, praw mniejszości i praw związków zawodowych. Należy zapewnić demokratyczną kontrolę cywilną nad wojskiem oraz zadbać o to, by egzekwowanie prawa i praktyka sądownicza były zgodne z duchem reform. Jednocześnie Turcja musi zacząć rozwiązywać poważne problemy gospodarcze i społeczne w południowo-wschodniej części kraju i zagwarantować społeczności kurdyjskiej możliwość pełnego korzystania z przysługujących jej członkom praw i swobód. Partnerstwo dla członkostwa, przyjęte w styczniu 2006 r., może służyć jako wyznacznik postępów w reformowaniu kraju. Kwestią zasadniczą pozostaje dobre sąsiedztwo. Komisja będzie w większym stopniu monitorować kryteria polityczne.

Zgodnie z deklaracją Wspólnoty Europejskiej i państw członkowskich z dnia 21 września 2005 r. UE oczekuje od Turcji pełnego i równoprawnego wprowadzenia w życie protokołu dodatkowego do układu z Ankary oraz usunięcia wszystkich przeszkód swobodnego przepływu towarów, w tym restrykcji dotyczących środków transportu. Niewypełnienie wszystkich zobowiązań wpłynie na ogólny postęp w negocjacjach. W przypadku niewywiązania się przez Turcję z zobowiązań Komisja wyda odpowiednie zalecenia przed grudniowym posiedzeniem Rady Europejskiej. Inną istotną kwestią, zgodnie z Partnerstwem dla członkostwa, jest jak najszybsze podjęcie przez Turcję konkretnych kroków na rzecz normalizacji stosunków dwustronnych ze wszystkimi państwami członkowskimi UE.

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii

Przyznanie Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii statusu państwa kandydującego w grudniu 2005 r. było aktem uznania jej osiągnięć w obszarze reform. Stanowiło również zachętę do dalszych reform w kierunku urzeczywistnienia perspektywy europejskiej stojącej przed tym krajem.

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii czyni dalsze postępy, choć ich tempo jest wolniejsze w 2006 r. Lipcowe wybory przebiegły, ogólnie rzecz biorąc, zgodnie ze standardami międzynarodowymi. Należy całkowicie rozwiązać wszystkie napotkane po drodze problemy.

Największe wyzwania, przed jakimi wciąż stoi rząd, to reforma policji i wymiaru sprawiedliwości, zwalczanie korupcji oraz pełne wprowadzenie w życie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Kontynuacja wprowadzania w życie umowy z Ochrydy jest nadal istotna z punktu widzenia podtrzymywania klimatu sprzyjającego reformom. Ważne jest, aby w najbliższym czasie utrzymać wysiłek związany z reformami dzięki współpracy i konsensusowi politycznemu. Ogólnie rzecz biorąc, jeżeli celem jest osiągnięcie postępu w procesie przystąpienia, priorytetem powinno być zwiększenie tempa reform w najważniejszych obszarach.

5.3. Potencjalne kraje kandydujące

Albania

Albania przyczynia się do stabilizacji w regionie, szczególnie przez swoje wyważone stanowisko w sprawie sytuacji w sąsiadujących krajach. Postęp w stosunkach UE z Albanią nastąpił wraz z podpisaniem w tym roku Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Obecnie priorytetem jest realizacja umowy przejściowej, która wejdzie w życie 1 grudnia 2006 r. i która dotyczy kwestii związanych z handlem. Przy wsparciu UE Albania podejmuje działania służące rozwiązaniu problemów związanych z reformami politycznymi, gospodarczymi i wymiarem sprawiedliwości oraz ze zwalczaniem korupcji i zorganizowanej przestępczości. Te właśnie kwestie będą nadal priorytetami w nadchodzącym okresie.

Bośnia i Hercegowina

Perspektywa przystąpienia do UE jest skuteczną zachętą dla wszystkich podmiotów w Bośni i Hercegowinie do przeprowadzenia reform politycznych i gospodarczych, w tym np. reformy policji. Pełna współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii (MTKJ) jest jednym z najważniejszych warunków zbliżenia kraju do UE. Dzięki likwidacji Biura Wysokiego Przedstawiciela obywatele i instytucje krajowe przejmą większą odpowiedzialność za swoją przyszłość. Zakończenie negocjacji w sprawie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu oraz jego wprowadzenie w życie zwiększą szanse Bośni i Hercegowiny na urzeczywistnienie perspektywy europejskiej. Jeżeli spełnione zostaną określone warunki, negocjacje te mogą się zakończyć w ciągu kilku miesięcy. Konieczne jest przeprowadzenie zmian konstytucyjnych w celu stworzenia lepiej funkcjonującego, bardziej trwałego i demokratycznego państwa. W związku z likwidacją Biura Wysokiego Przedstawiciela UE będzie musiała zająć się kwestią swojego przyszłego przedstawicielstwa w tym kraju.

Czarnogóra

W czerwcu 2006 r. Czarnogóra uzyskała niepodległość w wyniku referendum przeprowadzonego w sposób wolny i uczciwy, zgodnie z warunkami uzgodnionymi z Unią Europejską. Po uzyskaniu niepodległości Czarnogóra rozpoczęła negocjacje w sprawie odrębnego Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu w oparciu o nowe wytyczne, które zostały w szybkim trybie zatwierdzone przez Radę. Dzięki nawiązaniu stosunków z UE Czarnogóra ma szansę rozwiązywać problemy budowy państwa w bezpiecznych i stabilnych ramach procesu przedakcesyjnego.

Będzie to ważne w kontekście utrzymania tempa reform i kontynuowania współpracy z MTKJ, tak aby móc zamknąć negocjacje w sprawie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu w ciągu najbliższych miesięcy. Poprawa działania instytucji w Czarnogórze w stopniu pozwalającym na dalsze postępy wymaga jeszcze wiele wysiłku. Najważniejsze działania w tym obszarze przedstawiono w Partnerstwie europejskim załączonym do niniejszego komunikatu. Na czele listy powinna znaleźć się reforma wymiaru sprawiedliwości oraz zwalczanie korupcji i zorganizowanej przestępczości. W związku z wprowadzaniem w życie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu Czarnogóra musi również wzmocnić swój potencjał administracyjny.

Serbia

Serbii należą się słowa uznania za odpowiedzialną postawę wobec kwestii niepodległości Czarnogóry. Nowa konstytucja powinna utorować drogę do poprawy systemu rządów w kraju. Serbia odniosła sukces, zapewniając stabilność makroekonomiczną podczas procesu prywatyzacji oraz przyciągając zagraniczne inwestycje bezpośrednie. Postępuje proces integracji gospodarczej z UE. Odnotowano także postęp w zakresie reformy administracyjnej. Podczas negocjacji z UE w sprawie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu serbska administracja udowodniła istotny potencjał instytucjonalny. Jest to dobry znak na przyszłość i świadczy o tym, że Serbia może dogonić inne kraje regionu dążące do integracji z UE, jeżeli tylko spełni warunki dotyczące wznowienia negocjacji w sprawie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu.

Komisja nie umniejsza wagi wyzwań stojących przed Serbią w obecnej sytuacji politycznej. Serbia musi zająć konstruktywne stanowisko w sprawie Kosowa. Perspektywa członkostwa w UE musi być wiarygodna i należy ją urealnić w oczach obywateli Serbii poprzez szybkie podjęcie i zakończenie negocjacji w sprawie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, jak tylko Serbia spełni warunek, jakim jest pełna współpraca z MTKJ. UE stara się również stopniowo włączać obywateli Serbii do głównego nurtu integracji europejskiej poprzez ułatwienia wizowe[5], a także wspierając pełniejsze uczestnictwo Serbii w programach wspólnotowych w obszarach takich jak edukacja, młodzież, badania naukowe i kultura.

Kosowo[6]

UE kontynuuje swoją działalność w Kosowie poprzez monitorowanie standardów, dostarczanie pomocy i współpracę z misją ONZ w Kosowie (UNMIK), a także wspieranie procesu dotyczącego statusu Kosowa prowadzonego pod auspicjami specjalnego wysłannika Sekretarza Generalnego ONZ Martti Ahtisaariego. Po zatwierdzeniu statusu Kosowa przez Radę Bezpieczeństwa ONZ, UE będzie odgrywać główną rolę w uregulowaniu tej kwestii i wprowadzeniu statusu w życie.

Uregulowanie statusu Kosowa musi być przejrzyste pod względem politycznym i prawnym oraz powinno uwzględniać perspektywę dalszego rozwoju tego kraju. Kwestia statusu Kosowa jest jedyna w swoim rodzaju i jako taka – bezprecedensowa.

Dzięki uregulowaniu statusu Kosowa władze kraju otrzymają bodziec do dalszych reform, niezbędnych w najważniejszych obszarach rządów prawa, gospodarki i administracji publicznej. Będzie to również podstawą skutecznego przeniesienia na nie odpowiedzialności spoczywającej obecnie na UNMIK-u. Istotną kwestią są nadal prawa mniejszości oraz ich udział w kosowskich instytucjach.

Perspektywa integracji z UE odgrywa tu kluczową rolę, pokazując wszystkim zainteresowanym wizję wspólnej przyszłości w Unii Europejskiej.

6. WNIOSKI I ZALECENIA

Na podstawie powyższej analizy Komisja przedstawia następujące wnioski:

1. Polityka rozszerzenia UE niezmiennie opiera się na trzech zasadach: konsolidacji, przestrzegania określonych warunków i komunikacji. UE dotrzymuje zobowiązań, które podjęła wobec państw już zaangażowanych w proces rozszerzenia, lecz jest ostrożna w podejmowaniu nowych. Tempo procesu przystąpienia zależy od tempa przebiegu reform w kraju kandydującym.

2. Podstawą odnowionego porozumienia w sprawie rozszerzenia jest obecna strategia rozszerzenia połączona ze środkami mającymi na celu zagwarantowanie zdolności UE do przyjmowania nowych członków.

3. Zdolność UE do przyjęcia nowych członków zależy od dwóch czynników:

- utrzymanie tempa działań w celu zacieśnienia i intensyfikacji integracji europejskiej poprzez zagwarantowanie ciągłości funkcjonowania UE. Leży to w interesie zarówno jej obecnych, jak i przyszłych obywateli;

- zadbanie o to, by kraje kandydujące w dniu przystąpienia były gotowe do przyjęcia obowiązków wynikających z członkostwa poprzez spełnienie ściśle określonych warunków, co podlega rygorystycznej kontroli Komisji.

4. Kwestia zdolności UE do przyjęcia nowych członków będzie poddawana przeglądowi na każdym ważnym etapie procesu rozszerzenia. Opinie Komisji dotyczące wniosków o członkostwo oraz wydawane w trakcie negocjacji akcesyjnych będą stanowić ocenę wpływu przystąpienia na najważniejsze obszary polityki. Pomoże to państwom członkowskim sformułować wspólne stanowisko w sprawie negocjacji konkretnych rozdziałów z uwzględnieniem, w razie konieczności, okresów przejściowych lub innych uzgodnień.

5. Oceniając wpływ przyszłych rund rozszerzenia na budżet, Komisja zbada wpływ rozszerzenia na najważniejsze obszary polityki, w tym politykę rolnictwa i spójności.

6. Realizując program rozszerzenia, Unia musi być w stanie jednocześnie utrzymać swój rozwój i czynić dalsze postępy. Aby zwiększyć skuteczność podejmowania decyzji w rozszerzonej UE, konieczna jest reforma instytucjonalna. Zanim kolejny kraj osiągnie gotowość do przystąpienia do Unii, powinno być gotowe nowe porozumienie instytucjonalne.

7. Komisja będzie nadal działać na rzecz poprawy jakości procesu rozszerzenia. Zarówno otwieranie, jak i zamykanie rozdziałów negocjacyjnych można powiązać z określonymi kryteriami, które będą podstawą do zawieszenia lub ponownego otwarcia poszczególnych rozdziałów. Wyniki dialogu dotyczącego kwestii politycznych i gospodarczych będą uwzględniane w procesie negocjacyjnym. Trudne kwestie, takie jak reforma wymiaru sprawiedliwości oraz zwalczanie korupcji, muszą być rozwiązane na wczesnym etapie procesu rozszerzenia.

8. Dążąc do większej przejrzystości, Komisja zaleca podanie do wiadomości publicznej najważniejszych dokumentów negocjacyjnych, w tym ocen wpływu, sprawozdań z przeglądu prawodawstwa krajowego pod kątem zgodności z dorobkiem UE, kryteriów warunkujących otwarcie rozdziałów negocjacyjnych oraz wspólnych stanowisk UE w spawie negocjacji.

9. Konieczne jest zapewnienie szerokiego poparcia społecznego. Można je uzyskać poprzez przestrzeganie ściśle określonych zasad i warunków w trakcie procesu rozszerzenia. Istotna jest również pewność co do zdolności UE do przyjęcia nowych członków. Musimy także zadbać o lepszą komunikację na temat rozszerzenia. Ważne jest, aby słuchać obywateli, odpowiadać na ich potrzeby poprzez stosowanie odpowiedniej polityki i dostarczać im rzeczowe informacje. Państwa członkowskie mają tu do odegrania wiodącą rolę. Komisja będzie również wypełniać swoje zadania wraz z Parlamentem Europejskim, władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi oraz przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego.

10. Negocjacje akcesyjne z Chorwacją miały bardzo dobry początek. Po przeglądzie ustawodawstwa krajowego w wielu obszarach podjęto ważne działania służące do przystosowania go do dorobku WE, a obecnie trwają prace mające na celu zwiększenie koniecznego potencjału administracyjnego. Chorwacja musi jednak znacznie zwiększyć wysiłki w celu sprostania najważniejszym wyzwaniom, takim jak reforma wymiaru sprawiedliwości, zwalczanie korupcji, reformy gospodarcze oraz dalsza współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii. Kwestią kluczową pozostają dobre stosunki sąsiedzkie i współpraca regionalna.

11. Turcja nadal w wystarczającym stopniu spełnia kryteria polityczne z Kopenhagi i kontynuuje reformy polityczne. Ich tempo spadło jednak w ostatnim roku. Konieczne są znaczne dalsze wysiłki, w szczególności w zakresie wolności słowa. Niezbędne są także dalsze działania w celu lepszego zagwarantowania praw społeczności religijnych innych niż muzułmańskie, praw kobiet, praw związków zawodowych oraz cywilnej kontroli nad wojskiem. Turcję można uznać za kraj ze sprawnie funkcjonującą gospodarką rynkową, który jest coraz lepiej przygotowany do przyjęcia na siebie zobowiązań związanych z członkostwem. Kwestią kluczową pozostaje dobre sąsiedztwo.

12. Zgodnie z deklaracją Wspólnoty Europejskiej i państw członkowskich z dnia 21 września 2005 r. UE oczekuje od Turcji pełnego i równoprawnego wprowadzenia w życie protokołu dodatkowego do układu z Ankary oraz usunięcia wszystkich przeszkód swobodnego przepływu towarów, w tym restrykcji dotyczących środków transportu. Niewypełnienie wszystkich zobowiązań wpłynie na ogólny postęp w negocjacjach. W przypadku niewywiązania się przez Turcję z zobowiązań Komisja wyda odpowiednie zalecenia przed grudniowym posiedzeniem Rady Europejskiej. Inną istotną kwestią, zgodnie z Partnerstwem dla członkostwa, jest jak najszybsze podjęcie przez Turcję konkretnych kroków na rzecz normalizacji stosunków dwustronnych ze wszystkimi państwami członkowskimi UE.

13. Przyznanie Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii statusu państwa kandydującego w grudniu 2005 r. było aktem uznania osiągnięć tego kraju w obszarze reform. Kraj czyni dalsze postępy, choć ich tempo jest wolniejsze w 2006 r. Wszystkie kraje Bałkanów Zachodnich poczyniły postępy, realizując mapę drogową przedstawioną w zeszłym roku przez Komisję. Każdy kraj podąża własną drogą. Kluczowym elementem, na podstawie którego UE rozpatruje wnioski o członkostwo, jest osiągnięcie przez dany kraj zadowalających wyników w zakresie realizacji zobowiązań wynikających z Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu (włączając w to postanowienia związane z handlem).

ZAŁĄCZNIK 1

Sprawozdanie specjalne dotyczące zdolności UE do przyjmowania nowych państw

WPROWADZENIE

Niniejsze sprawozdanie specjalne stanowi integralną część dokumentu strategicznego z 2006 r. dotyczącego rozszerzenia. Zgodnie z życzeniem wyrażonym na spotkaniu Rady Europejskiej w czerwcu 2006 r., koncentruje się ono na kwestiach średnio- i długoterminowych dotyczących zdolności UE do przyjmowania nowych państw. Przedstawia podejście, zgodnie z którym Unia musi być w stanie utrzymać i zintensyfikować swój własny rozwój w zakresie obszarów polityki i instytucji, jednocześnie realizując program rozszerzenia obejmujący największe wyzwania naszych czasów.

W 1993 r. w Kopenhadze Rada Europejska stwierdziła, że „zdolność Unii do przyjmowania nowych członków przy jednoczesnym utrzymaniu tempa integracji europejskiej jest istotnym czynnikiem, który należy uwzględnić w ogólnym interesie zarówno Unii, jak i krajów kandydujących”. Zgodnie z tym, co zapisano w dokumencie strategicznym Komisji z 2005 r. i co potwierdzono w czerwcu 2006 r. na szczycie Rady Europejskiej, tempo rozszerzenia musi uwzględniać zdolność UE do przyjmowania nowych państw.

Realizując program rozszerzenia, Unia musi jednocześnie być w stanie utrzymać i zintensyfikować swój rozwój. Konieczna jest reforma instytucjonalna, aby zwiększyć skuteczność podejmowania decyzji w rozszerzonej UE. Zanim kolejny kraj osiągnie gotowość do przystąpienia do Unii, powinno być gotowe nowe porozumienie instytucjonalne.

Rozszerzenie polega na zaangażowaniu się wszystkich stron w przedsięwzięcie oparte na wspólnych zasadach, celach politycznych i instytucjach. Aby móc przestrzegać ograniczeń budżetowych i realizować ambitną wspólną politykę, dobrze funkcjonującą i zapewniającą osiągnięcie wyznaczonych celów, Unia musi zadbać o utrzymanie zdolności do działania i decydowania przy jednoczesnym zachowaniu równowagi w swoich instytucjach.

Zdolność UE do przyjmowania nowych państw, czy też raczej do ich zintegrowania, jest uzależniona od rozwoju unijnej polityki i instytucji oraz od przemiany krajów kandydujących w dobrze przygotowane państwa członkowskie. Zdolność potencjalnych członków do przystąpienia do UE jest oceniana przez Komisję na podstawie spełnienia ściśle określonych kryteriów. Zdolność do przyjmowania nowych państw polega na możliwości przyjęcia do UE w danym momencie lub okresie nowych członków bez ryzyka niespełnienia ogólnych celów politycznych i celów dla poszczególnych obszarów polityki, ustanowionych w traktatach. Jest to zatem przede wszystkim kwestia funkcjonalności. Komisja będzie w przyszłości przygotowywać ocenę wpływu na każdym ważnym etapie procesu rozszerzenia. Przy jej sporządzaniu będą uwzględniane specyficzne cechy każdego kraju.

W historii UE było już pięć rund rozszerzenia, dzięki którym liczba jej członków wzrosła z 6 do 25 państw, a wkrótce wzrośnie do 27. Kolejne rundy znacznie przyczyniły się do zjednoczenia Europy, umacniając demokrację, prawa człowieka i stabilizację na całym kontynencie. Pobudziły rozwój nowych obszarów polityki UE, takich jak spójność ekonomiczna i społeczna, stosunki zewnętrzne i ochrona środowiska. Równolegle rozwijały się rynek wewnętrzny, obszar Schengen i strefa euro. Skutkiem piątej rundy rozszerzenia w 2004 r., którą wkrótce zakończy przystąpienie Bułgarii i Rumunii, jest silniejsza pozycja UE w świecie oraz konkretne korzyści gospodarcze pod względem handlu, inwestycji i wzrostu gospodarczego. Jednocześnie UE opracowuje i realizuje politykę w nowych obszarach, na przykład w zakresie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Rozszerzanie UE następowało równolegle z pogłębianiem integracji europejskiej.

Obecny program rozszerzenia opiera się na trzech podstawowych zasadach: konsolidacja zobowiązań, przestrzeganie określonych warunków i komunikacja. Obejmuje kraje Bałkanów Zachodnich i Turcję, przy czym każdy kraj jest na różnym etapie procesu integracji z Unią. Rada Europejska zaoferowała im wyraźną perspektywę członkostwa w UE po spełnieniu koniecznych warunków. UE dotrzymuje zobowiązań, które podjęła wobec państw już zaangażowanych w proces rozszerzenia, lecz jest ostrożna w podejmowaniu nowych.

Obecnie wydaje się mało prawdopodobne, żeby w przyszłości duża grupa krajów przystąpiła do UE jednocześnie. Między poszczególnymi krajami kandydującymi i potencjalnymi krajami kandydującymi można zauważyć znaczne różnice pod względem politycznym i gospodarczym oraz potencjału administracyjnego. Biorąc pod uwagę obecny stan przygotowań do przystąpienia, dalsze rundy rozszerzenia nastąpią najprawdopodobniej w perspektywie średnio- lub długoterminowej.

Skuteczne rozszerzenie UE zależy od rozwoju samej Unii oraz od tego, czy kraje kandydujące będą w stanie wypełniać swoje obowiązki jako państwa członkowskie. Również obywatele UE muszą być gotowi na kolejne rozszerzenie i powinni lepiej rozumieć wiążące się z nim problemy. Wzmocni to legitymację demokratyczną procesu rozszerzenia w odbiorze społecznym. Podstawą podejścia przedstawionego w niniejszym dokumencie jest:

- zapewnienie zdolności UE do utrzymania tempa integracji europejskiej;

- zadbanie o to, by kraje kandydujące spełniały ściśle określone warunki;

- lepsza komunikacja.

W ostatnich latach pojawiło się pytanie o ostateczne granice Unii Europejskiej. Pozwoliło to Komisji na wyciągnięcie kilku wniosków. Termin „europejski” obejmuje elementy geograficzne, historyczne i kulturowe, składające się na tożsamość europejską. Wspólne idee, wartości i powiązania historyczne nie dają się ująć w prostą, ponadczasową formułę i są redefiniowane przez każde kolejne pokolenie.

Podstawy prawne polityki rozszerzenia określa art. 49 Traktatu o Unii Europejskiej, który mówi, że „każde państwo europejskie, które szanuje zasady określone w art. 6 ust. 1, może się ubiegać o członkostwo w Unii” . Artykuł ten nie oznacza jednak, że wniosek o członkostwo muszą złożyć wszystkie kraje europejskie, ani że UE musi przyjąć wszystkie kraje ubiegające się o członkostwo. Unię Europejską można definiować tylko i wyłącznie w świetle jej wartości.

KRÓTKA HISTORIA ZDOLNOŚCI UE DO PRZYJMOWANIA NOWYCH PAŃSTW

Przy okazji poprzednich rund rozszerzenia Komisja dokonywała oceny zdolności UE do przyjmowania nowych państw. Na podstawie opinii Komisji na temat wniosków o członkostwo Rada decydowała o otwarciu negocjacji akcesyjnych. Opinia zawierała ocenę zdolności państwa kandydującego do przyjęcia zobowiązań wynikających z członkostwa, w tym obszarów unijnej polityki. W przypadku czterech pierwszych rund rozszerzenia opinie zawierały również ogólną analizę wpływu przystąpienia nowych państw na Unię, która obejmowała kwestie organizacji rotacyjnego przewodnictwa w Radzie, szacunków dotyczących środków finansowych netto w oparciu o istniejące obszary wspólnej polityki czy też zwiększenia liczby języków urzędowych UE.

W 2004 r. Komisja przedstawiła analizę kwestii związanych z ewentualnym przystąpieniem Turcji wraz z zaleceniem otwarcia negocjacji akcesyjnych. Pokazuje ona, że konieczne przygotowania do przystąpienia mogą trwać nawet do drugiej połowy następnego dziesięciolecia. Zawiera też szacunki dotyczące wpływu przystąpienia Turcji na budżet i wskazuje obszary, w których byłby on szczególnie odczuwalny: rolnictwo, spójność, energia, migracja, granice zewnętrzne i polityka zagraniczna.

Przygotowując poprzednie rundy rozszerzenia Komisja w osobnych dokumentach zajmowała się wpływem, jaki będą miały na UE kwestie wspólne dla kilku wniosków o członkostwo. Podkreślała kwestię poprawy funkcjonowania instytucji UE, kontynuowania integracji gospodarczej i rozwoju wspólnych obszarów polityki jako niezbędnych warunków integracji europejskiej.

W 1997 r. Komisja oceniła prawdopodobny wpływ piątej rundy rozszerzenia i w ramach przygotowań do przyjęcia nowych krajów zaproponowała reformę budżetu i obszarów polityki. Głównym celem Agendy 2000 było zapewnienie odpowiedniego przygotowania wszystkich obszarów UE do rozszerzenia.

Pod względem gospodarczym UE rozpoczęła przygotowania do piątej rundy rozszerzenia już w roku 1991, kiedy podpisała pierwsze układy europejskie z krajami Europy Środkowo-Wschodniej. W wyniku tych układów UE szybko stała się ich głównym partnerem handlowym. Większość dwustronnej wymiany handlowej w zakresie towarów przemysłowych między UE a tymi krajami zliberalizowano na długo przed przystąpieniem, co znacznie ułatwiło integrację gospodarczą.

Integrację gospodarczą z Turcją ułatwia unia celna, która pobudziła reformy i dynamikę gospodarki. Kraje Bałkanów Zachodnich przygotowuje się do integracji, podpisując układy o stabilizacji i stowarzyszeniu, zawierające postanowienia dotyczące liberalizacji handlu i pomocy gospodarczej. Jednoczesne rozszerzenie i modernizacja Środkowoeuropejskiej umowy o wolnym handlu (CEFTA) toruje drogę do większej integracji gospodarczej w Europie Południowo-Wschodniej.

Ocena zdolności UE do przyjmowania nowych państw jest prowadzona także podczas negocjacji akcesyjnych. Komisja zaproponowała nowe środki z myślą o wpływie rozszerzenia na obecne państwa członkowskie w poszczególnych obszarach polityki. Podczas ostatniego rozszerzenia obszary te obejmowały przepływ pracowników i transport drogowy. Szacunki Komisji dotyczące środków budżetowych potrzebnych na sfinansowanie piątej rundy rozszerzenia stanowiły podstawę do zamknięcia negocjacji, również w zakresie płatności w obszarze rolnictwa.

Unia towarzyszyła krajom kandydującym w przygotowaniach do przyjęcia przyszłych zobowiązań wynikających z członkostwa. Opracowała strategię przedakcesyjną na potrzeby piątej rundy rozszerzenia. Obejmowała ona dokładny nadzór i regularne sporządzanie sprawozdań z postępów każdego kraju, ustalanie priorytetów poprzez partnerstwa dla członkostwa oraz pomoc finansową. Kompleksowe układy stowarzyszeniowe umożliwiły krajom ubiegającym się o członkostwo przyjęcie jeszcze przed przystąpieniem części praw i obowiązków wynikających ze wspólnotowego dorobku prawnego w takich obszarach wspólnego rynku jak polityka ochrony konkurencji, prawa własności intelektualnej, transport morski i certyfikacja produktów przemysłowych. Kraje kandydujące miały przedstawicieli w agencjach i komitetach UE. Po podpisaniu traktatów o przystąpieniu kraje przystępujące uczestniczyły w procesie tworzenia prawa w roli obserwatorów.

Taka strategia, której celem było właściwe samodzielne przygotowanie się krajów kandydujących, pozwoliła im na płynną integrację z UE. Dwa lata po przystąpieniu przepisy krajowe dziesięciu nowych państw członkowskich są doskonale dostosowane do prawodawstwa unijnego, co zostało podkreślone w komisyjnej „tabeli wyników” dotyczącej rynku wewnętrznego oraz sprawozdaniach z wprowadzania w życie prawa UE. Pod względem gospodarczym wpływ rozszerzenia okazał się pozytywny. Instytucje nadal działają i podejmują decyzje, a nowe państwa członkowskie wykazują się aktywnością.

Dwa lata po ostatnim przystąpieniu nowych państw, które miało miejsce 1 maja 2004 r., Komisja przeprowadziła badanie dotyczące wymiaru gospodarczego rozszerzenia. Wynika z niego, że doświadczenia ostatnich dwóch lat są w ogromnej mierze pozytywne[7]. Rozszerzenie na wschód znacznie zwiększyło wzrost gospodarczy i zatrudnienie w całej Europie. Kluczem do osiągnięcia tego sukcesu było dokładne przygotowanie rozszerzenia, trwające całą poprzednią dekadę.

Większość obywateli państw UE i krajów kandydujących popierała rozszerzenie. Stawka jest jednak wysoka, a w społeczeństwie nadal jest wiele niepokoju i niezrozumienia dla kwestii rozszerzenia. Należy w tej sprawie podjąć odpowiednie działania.

AKTUALNA ZDOLNOŚĆ UE DO PRZYJMOWANIA NOWYCH PAŃSTW

Z myślą o swoich obecnych i przyszłych obywatelach Unia musi utrzymać zdolność do skutecznego funkcjonowania. Starannie kierowany proces rozszerzenia będzie przebiegał równolegle z wewnętrznymi przygotowaniami Unii do dalszych reform instytucjonalnych.

W poniższej części sprawozdania przedstawiono koncepcję oceny zdolności UE do przyjmowania w przyszłości nowych państw w oparciu o dotychczasowe doświadczenia.

Zapewnienie zdolności UE do utrzymania tempa integracji europejskiej

Na zdolność UE do utrzymania tempa integracji europejskiej przy jednoczesnym przyjmowaniu do swego grona nowych państw składają się trzy elementy: instytucje, wspólne obszary polityki i budżet. Unia musi zadbać o to, by instytucje nadal były w stanie skutecznie funkcjonować, by cele poszczególnych obszarów polityki były realizowane, a jej budżet był współmierny do celów i dostępnych zasobów finansowych.

Instytucje

UE nie potrzebuje nowych porozumień instytucjonalnych jedynie ze względu na rozszerzenie, lecz również po to, aby mogła lepiej funkcjonować w swoim obecnym kształcie. Instytucje i procesy podejmowania decyzji w Unii muszą być nadal skuteczne i przejrzyste dla dobra obecnych państw członkowskich, a także ze względu na przyszłe rundy rozszerzenia.

Podczas poprzednich rund integracja przystępujących krajów z instytucjami UE stanowiła część negocjacji akcesyjnych. Wynikające z nich zmiany postanowień instytucjonalnych były wprowadzane w odpowiednich traktatach o przystąpieniu. Ponadto ostatnie rozszerzenie poprzedziły reformy instytucji. Postanowienia instytucjonalne zawarte w traktatach o przystąpieniu podpisanych z dziesięcioma nowymi państwami członkowskimi, które przystąpiły do UE w 2004 r., oraz Bułgarią i Rumunią opierają się na Traktacie z Nicei.

Traktat z Nicei zawiera postanowienia uwzględniające maksymalnie 27 państw członkowskich, a więc obejmuje przystąpienie Bułgarii i Rumunii. Stanowi jednak, że w Unii złożonej z 27 krajów liczba komisarzy będzie mniejsza niż liczba państw członkowskich. Decyzję co do liczby członków Komisji podejmie Rada, stanowiąc jednomyślnie. Zasada ta dotyczy składu pierwszej Komisji po przystąpieniu 27. państwa członkowskiego. Rada przyjmie również uzgodnienia dotyczące stosowania systemu rotacji w oparciu o zasadę równości.

Traktat z Nicei nie przewiduje dalszych dostosowań składu i funkcjonowania innych instytucji Unii złożonej z ponad 27 państw członkowskich. Niewątpliwie przydział mandatów w Parlamencie Europejskim oraz ważenie głosów w Radzie są niezwykle istotne z punktu widzenia zdolności UE do podejmowania decyzji. Przed kolejną rundą rozszerzenia UE będzie zatem musiała podjąć decyzję co do zakresu i istoty reform instytucjonalnych.

Rozszerzenie będzie miało również praktyczny wpływ na funkcjonowanie instytucji, np. na kwestię języków. Ocena wpływu rozszerzenia na instytucje UE zostanie uwzględniona w opinii Komisji na temat każdego przyszłego wniosku o członkostwo.

Zanim kolejny kraj osiągnie gotowość do przystąpienia do Unii, powinno być gotowe nowe porozumienie instytucjonalne. Lepsze funkcjonowanie UE leży zarówno w interesie jej przyszłych potencjalnych członków, jak i samej rozszerzonej Unii.

Obszary polityki UE

Dzięki własnemu krajowemu doświadczeniu oraz kierunkom politycznym wniesionym przez nowe państwa członkowskie do projektu europejskiego poprzednie rundy rozszerzenia poprawiły funkcjonowanie poszczególnych obszarów polityki UE. Obecny wspólnotowy dorobek prawny w obszarach tak różnych, jak polityka spójności, rolnictwo, rybactwo, ochrona środowiska, stosunki zewnętrzne, przejrzystość, rozliczalność i obywatelstwo europejskie odzwierciedla po części wpływ poprzednich rund rozszerzenia. Korzyści w niektórych obszarach polityki, np. na rynku wewnętrznym lub w obszarze sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa, byłyby jeszcze większe, gdyby na odpowiednich warunkach objęły one więcej krajów.

W miarę przyjmowania kolejnych krajów Unia musi być w stanie kontynuować rozwój i realizację wspólnej polityki we wszystkich obszarach. Ocena wpływu rozszerzenia na obszary polityki UE będzie dokonywana na każdym ważnym etapie procesu rozszerzenia.

Każda opinia Komisji dotycząca wniosku o członkostwo będzie w przyszłości zawierać ocenę wpływu przystąpienia danego kraju na obszary polityki UE. Będzie to również odzwierciedlone w ramach prawnych określających warunki negocjacji akcesyjnych.

W ramach negocjacyjnych dla Chorwacji i Turcji przewidziano szereg środków mających na celu ich płynną integrację z obszarami polityki UE. Określono w nich również środki zmierzające do zapewnienia właściwego funkcjonowania obszarów polityki UE po rozszerzeniu, takie jak okresy przejściowe, odstępstwa, specjalne ustalenia i stałe środki ochronne.

W ramach oceny wpływu rozszerzenia na budżet Komisja zbada wpływ przyszłych rund rozszerzenia na politykę rolnictwa i spójności. Uwzględnione zostaną w ten sposób przyszłe kierunki rozwoju tych obszarów polityki.

W trakcie negocjacji akcesyjnych Komisja będzie przedstawiać istotne oceny wpływu rozszerzenia na najważniejsze obszary polityki obejmujące przepływ osób, zarządzanie granicami, rolnictwo, politykę spójności i transport. Podobne oceny będą przeprowadzane w obszarach polityki energii oraz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, z uwzględnieniem motywów strategicznych, jakimi kieruje się UE, podejmując decyzję o rozszerzeniu, takich jak większa stabilność, korzyści w zakresie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa czy też bezpieczeństwo dostaw energii. Umożliwi to państwom członkowskim sformułowanie wspólnego stanowiska w sprawie negocjacji konkretnych rozdziałów z uwzględnieniem, w razie konieczności, okresów przejściowych lub innych uzgodnień, przy pełnej świadomości możliwego wpływu.

Budżet UE

Unia musi być w stanie zapewnić ciągłość finansowania prowadzonej przez siebie polityki. Wpływ procesu rozszerzenia na budżet UE będzie poddawany dokładnej ocenie przez cały okres jego trwania. Każda opinia Komisji dotycząca wniosku o członkostwo będzie zawierać szacunkową ocenę wpływu na budżet.

Przed kolejnym rozszerzeniem UE będzie musiała zdecydować, jaka będzie całkowita wysokość niezbędnych środków budżetowych. Na tej podstawie podczas przyszłych negocjacji akcesyjnych Komisja zaproponuje pakiet koniecznych środków finansowych. W swojej analizie Komisja uwzględni zarówno aspekty budżetowe, jak i zwiększony dynamizm gospodarczy wynikający z rozszerzenia.

Zadbanie o to, by kraje kandydujące spełniały ściśle określone warunki

Spełnienie ściśle określonych warunków jest jednym z filarów strategii rozszerzenia przedstawionej przez Komisję. Właściwe przygotowanie krajów kandydujących ułatwia im płynną integrację z UE. W miarę jak zwiększa się zakres działań UE, dalsza poprawa jakości przygotowań staje się coraz ważniejsza. Uzasadnia to ścisłe przestrzeganie warunków w fazie przedakcesyjnej i dokładne spełnianie wymogów na każdym etapie procesu przystąpienia.

W ramach strategii przedakcesyjnej Komisja będzie dokładnie nadzorować postępy poczynione przez każdy kraj przystępujący. Nadzór ten będzie opierał się na kryteriach politycznych i gospodarczych oraz kryteriach związanych z przyjęciem wspólnotowego dorobku prawnego. Komisja zwróci szczególną uwagę na stworzenie struktur niezbędnych do zapewnienia rządów prawa. Obejmują one zdolność administracyjną i sądowniczą oraz zwalczanie nadużyć finansowych i korupcji. Kwestiami tymi należy się zająć na wczesnym etapie procesu przygotowań do przystąpienia.

Na podstawie własnych ustaleń Komisja zaproponuje krótko- i średnioterminowe priorytety reform partnerstw dla członkostwa lub partnerstw europejskich dla danego kraju. Podczas piątej rundy rozszerzenia okazało się, że taki sposób działania jest skuteczną metodą ustalania priorytetów. Komisja będzie regularnie proponować zmiany. Pomoc finansowa dla krajów przystępujących będzie przeznaczona głównie na reformy określone w partnerstwach jako priorytety. Dzięki wprowadzeniu w 2007 r. jednego nowego instrumentu finansowego obejmującego wszystkie potrzeby przedakcesyjne wsparcie UE dla przygotowań do przystąpienia będzie bardziej skuteczne.

Układy o stowarzyszeniu z krajami przystępującymi odgrywają główną rolę w przygotowaniach krajów do członkostwa. Komisja zweryfikuje, czy zawarte w nich zobowiązań zostały spełnione. Najważniejszym elementem, na podstawie którego UE rozpatruje wnioski o członkostwo, są zadowalające wyniki w zakresie realizacji zobowiązań dwustronnych.

Postęp w negocjacjach akcesyjnych będzie uzależniony od skutecznego wypełnienia zobowiązań określonych w ramach negocjacyjnych, które będzie oceniane indywidualnie dla każdego kraju. Zanim będzie można otworzyć lub zamknąć rozdział negocjacyjny, kraje kandydujące będą musiały wykazać, że spełniły odpowiednie kryteria odniesienia, w przeciwnym razie może dojść do zawieszenia lub ponownego otwarcia negocjacji dotyczących danego rozdziału.

W przyszłości postęp w reformach politycznych i ogólne tempo negocjacji będą ze sobą ściślej powiązane. Wyniki dialogu prowadzonego z krajami na temat postępu w spełnianiu kryteriów politycznych będą bezpośrednio uwzględniane w procesie negocjacyjnym. Komisja przygotuje podstawy dialogu z państwami członkowskimi i przedstawi im sprawozdania w ramach odpowiednich organów Rady. W ramach Rady przyjęto nowe ustalenia w celu zapewnienia możliwości spotkania w tej samej grupie roboczej urzędników z państw członkowskich odpowiedzialnych za nadzór nad procesem reform i urzędników odpowiedzialnych za negocjacje akcesyjne.

Ponadto w skład tematów obecnych negocjacji wchodzi również rozdział „Wymiar sprawiedliwości i prawa podstawowe”, który obejmuje kwestie polityczne. Umożliwia to dokładną kontrolę nad postępami dokonanymi w najważniejszych obszarach. Negocjacje akcesyjne mogą zostać zawieszone w przypadku poważnego i utrzymującego się naruszenia zasad wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, a także praworządności.

W procesie negocjacyjnym będą również uwzględniane wyniki dialogu prowadzonego z krajami na temat reform gospodarczych. Komisja przygotuje podstawy dialogu z państwami członkowskimi i przedstawi im sprawozdania w ramach odpowiednich organów Rady. Przedmiotem dialogu jest przestrzeganie kryteriów gospodarczych i zbieżność z gospodarką unijną. Bardzo ważne jest, aby jeszcze przed przystąpieniem kraje przystępujące miały sprawnie funkcjonujące systemy gospodarki rynkowej umożliwiające konkurowanie na rynku wewnętrznym. Pomoc przedakcesyjna będzie służyć przede wszystkim temu celowi.

Powyższe ustalenia, wraz z ramami negocjacyjnymi i kryteriami warunkującymi otwieranie i zamykanie rozdziałów negocjacyjnych, zagwarantują surowe podejście do negocjacji akcesyjnych.

Poszczególne państwa mogą planować termin przystąpienia na własną rękę w celu lepszego kierowania procesem reform, jednak UE powinna powstrzymać się od ustalania takich terminów aż do chwili końcowego etapu negocjacji akcesyjnych. Należy trzymać się zasady stanowiącej, że data zakończenia negocjacji akcesyjnych zależy od postępu osiągniętego przez dane państwo.

Lepsza komunikacja

Istotnym elementem procesu rozszerzenia jest legitymacja demokratyczna. Każda istotna decyzja dotycząca przystąpienia do Unii nowego kraju jest podejmowana jednomyślnie przez demokratycznie wybrany rząd w każdym państwie członkowskim i kraju kandydującym. Parlamenty krajowe ratyfikują tę decyzję. Wymagana jest również zgoda Parlamentu Europejskiego, którego deputowani są wybierani w wyborach bezpośrednich.

Legitymacja demokratyczna oznacza również, że Europa bierze pod uwagę oczekiwania swoich obywateli i odpowiada na ich potrzeby, prowadząc odpowiednią politykę. We wszystkich obszarach realizowanej przez siebie polityki, w tym polityki rozszerzenia, UE potrzebuje poparcia obywateli. Można je uzyskać, przestrzegając ściśle określonych zasad i warunków w trakcie trwania procesu rozszerzenia. Istotna jest również pewność co do zdolności UE do przyjmowania nowych państw. Ponadto lepsza komunikacja jest nieodłącznym elementem unijnej polityki rozszerzenia. Podczas poprzednich rund rozszerzenia udało się zdobyć ogólne poparcie opinii publicznej, lecz pojawiły się również wątpliwości i nieporozumienia. W przyszłości obywatele powinni być lepiej przygotowani na rozszerzenie.

UE musi lepiej informować o korzyściach i wyzwaniach związanych z rozszerzeniem. Wyjaśnienie podejmowanych decyzji oraz ich obrona to przede wszystkim zadanie państw członkowskich i krajów kandydujących. Ludźmi, którzy najlepiej rozumieją problemy swoich wyborców i potrafią się z nimi najlepiej porozumieć, są przywódcy poszczególnych krajów na poziomie centralnym, regionalnym i lokalnym. Państwa członkowskie, również zaangażowane w proces rozszerzenia, muszą lepiej wyjaśnić swoim obywatelom konkretne korzyści, jakich się spodziewają w związku z rozszerzeniem. Sama Komisja będzie wypełniać swoje zadania wraz z Parlamentem Europejskim, władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi, ośrodkami akademickimi i zespołami ekspertów oraz przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego. W szczególności Komisja poprawi dostęp do rzeczowych i przystępnie sformułowanych informacji. Dotyczy to zarówno kwestii polityki rozszerzenia, jak i kwestii praktycznych, takich jak stosowanie określonych warunków poprzez nadzór nad reformami, ustalanie kryteriów odniesienia oraz sporządzanie ocen wpływu.

Unia, państwa członkowskie oraz kraje kandydujące muszą zwiększyć wysiłki na rzecz wzajemnego poznania i zrozumienia oraz zwiększenia poczucia odpowiedzialności za wspólny projekt europejski. Konieczny tu będzie wieloletni, nieustający wysiłek. Należy kontynuować dialog z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, który Komisja podjęła z Turcją w 2004 r. i do którego w 2006 r. włączyła kraje Bałkanów Zachodnich. Komisja zamierza włączyć do tego dialogu kolejne grupy społeczeństwa i sektory gospodarki. Pomogą jej w tym Komitet Ekonomiczno-Społeczny i Komitet Regionów oraz inne organy zajmujące się tym obszarem. Ważne jest zaproszenie do tego dialogu obywateli, aby odpowiedzieć na ich niepokoje i wyjaśnić nieporozumienia.

Komisja wspiera większą przejrzystość jako sposób na przybliżenie obywatelom procesu rozszerzenia, w związku z czym publikuje swoje opinie dotyczące wniosków o członkostwo oraz sprawozdania z postępów poczynionych przez poszczególne kraje. Do wiadomości publicznej podała ramy negocjacyjne przyjęte dla Chorwacji i Turcji. Publicznie należałoby również udostępnić inne najważniejsze dokumenty z negocjacji akcesyjnych. Podczas piątej rundy rozszerzenia wiele krajów kandydujących opublikowało swoje stanowisko negocjacyjne. Komisja jest zdania, że sprawozdania z przeglądu prawodawstwa krajowego, kryteria warunkujące otwarcie rozdziałów negocjacyjnych oraz ostateczne wspólne stanowiska UE należy podawać do wiadomości publicznej za pośrednictwem Internetu.

Podejście przedstawione w niniejszym sprawozdaniu wzmocni demokratyczną podstawę procesu rozszerzenia. Uniknięcie rozdźwięku między osobami odpowiedzialnymi za kształtowanie polityki a obywatelami leży w interesie wszystkich uczestników tego procesu. Wnioski wyciągnięte z piątej rundy rozszerzenia przydadzą się Unii w przyszłości przy okazji przyjmowania kolejnych państw.

ZAŁĄCZNIK 2

Wnioski dotyczące Albanii, Bośni i Hercegowiny, Chorwacji, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, Czarnogóry, Serbii, Kosowa[8] i Turcji

Albania

Biorąc pod uwagę kryteria polityczne , można stwierdzić, że Albania poczyniła pewne postępy w zakresie demokracji i praworządności, w tym zwalczania korupcji, co jest jednym z głównych priorytetów określonych w Partnerstwie europejskim. Nadal prowadzi się konstruktywną politykę w odniesieniu do regionu. Konieczne są dalsze działania w zakresie innych priorytetów określonych w Partnerstwie.

Poczyniono pewne postępy w zakresie demokracji i praworządności, jednakże postępy te są nierówne. Parlament odgrywa pełną rolę polityczną, a jego komisja ds. integracji europejskiej jest bardzo aktywna. Parlament działa w sposób bardziej przejrzysty i utrzymuje stosunki z innymi organami konstytucyjnymi, jednak ciągle odnotowuje się braki techniczne i administracyjne. Konieczna jest ściślejsza współpraca między rządem a opozycją w zakresie ważnych działań, takich jak reforma systemu wyborczego i wypełnienie zobowiązań zawartych w Układzie o stabilizacji i stowarzyszeniu (USS), co umożliwi dalsze postępy.

Rząd przyjął plan służący wypełnieniu zobowiązań określonych w Partnerstwie europejskim i USS. Tworzy struktury mające na celu koordynację większości reform wymaganych przez UE i zarządzanie zasobami potrzebnymi do ich realizacji. Koordynacja pomiędzy tymi strukturami jest sprawą zasadniczej wagi. Przy sporządzaniu wniosków legislacyjnych powinno się lepiej wykorzystywać wiedzę specjalistyczną. Restrukturyzacja wielu ministerstw tymczasowo zmniejszyła potencjał w niektórych obszarach administracji publicznej . Obecnie należy oprzeć się na dokonanych zmianach, dążąc tym samym do większej skuteczności. Przeprowadzono zmiany personalne bez należytego uwzględnienia ustawy o służbie cywilnej. Mianowanie osób na stanowiska w administracji nadal podlega wpływom politycznym. Zarządzanie służbą publiczną, struktury rozwoju zawodowego i systemy wynagrodzenia pozostają niezadowalające.

Nowa ustawa powinna ulepszyć strukturę rozwoju zawodowego sędziów i metody przydzielania im spraw. W obszarze wymiaru sprawiedliwości odnotowano nieco większą przejrzystość, poczyniono też pewne postępy w zakresie wykonywania wyroków. Jednakże ogólnie rzecz biorąc, postępy w usprawnianiu systemu wymiaru sprawiedliwości są niewielkie. Konieczny jest postęp w zakresie usprawnienia procedur naboru sędziów i warunków zatrudnienia urzędników sądowych. Kompetencje dwóch inspektoratów sądowych powinny być należycie rozdzielone. Należy zacieśnić współpracę między policją a sądownictwem. Odsetek wykonanych wyroków ogólnie pozostaje niski. Potrzebna jest pewność prawna w celu zapewnienia otoczenia sprzyjającego handlowi i inwestycjom.

Zwalczanie korupcji doprowadziło do zwolnień na szeroką skalę pracowników służby publicznej. Wzrosła liczba urzędników państwowych, wobec których toczy się postępowanie sądowe w sprawie korupcji. Powołano antykorupcyjną grupę zadaniową wysokiego szczebla i poprawiono ustawę o konflikcie interesów. Wysoki Inspektorat ds. Ujawniania i Weryfikacji Aktywów działa obecnie skuteczniej; podjęto kroki mające na celu zwiększenie przejrzystości działania administracji publicznej. W przypadkach, gdy działania antykorupcyjne wykroczyły poza zakres określony w konstytucji, Trybunał Konstytucyjny podjął stosowne działania. Obecnie potrzebne są dalsze działania instytucjonalne w celu przeciwdziałania korupcji, która pozostaje poważnym problemem. Zwalczanie korupcji jest priorytetem, który należy zrealizować, aby można było wprowadzić w życie USS.

Odnotowano niewielkie postępy w zakresie praw człowieka i ochrony mniejszości . Szkolenie w dziedzinie praw człowieka jest obecnie obowiązkowe dla pracowników wymiaru sprawiedliwości, ponadto ulepszono przepisy dotyczące aresztu przedprocesowego. Rzecznik praw obywatelskich Albanii jest bardziej aktywny w sprawach dotyczących praw człowieka, jednakże nadal w niewielkim stopniu przestrzega się międzynarodowych norm dotyczących zapobiegania torturom, warunków w więzieniach i praw więźniów, a szczególnie osób przetrzymywanych w areszcie przedprocesowym. Powinno się należycie wprowadzić w życie niedawno dokonane zmiany w składzie rady nadzorczej mediów. Ramy prawne w zakresie wolności mediów są nadal nieodpowiednie i źle wdrażane. Zapewnienie większej wolności mediów jest jednym z głównych priorytetów określonych w Partnerstwie europejskim. Nowa agencja wykonawcza może przyspieszyć zwrot mienia, co również stanowi jeden z głównych priorytetów określonych w Partnerstwie, jednak obecnie proces ten postępuje bardzo powoli. Pewność co do własności ma ogromne znaczenie dla wypełnienia zobowiązań zawartych w USS. Albania rozpoczęła tworzenie ram prawnych w celu ochrony mniejszości, jednak nadal nie w pełni zrealizowano międzynarodowe zobowiązania; należy również włożyć więcej starań w propagowanie tolerancji. W ramach albańskiej strategii w sprawie Romów podjęto pewne wartościowe inicjatywy, lecz jej wadą jest brak zasobów. Dzieci romskie są szczególnie podatne na zagrożenie handlem ludźmi.

Jeżeli chodzi o kwestie regionalne i zobowiązania międzynarodowe , Albania nadal odgrywa pozytywną rolę. Jest aktywnym członkiem inicjatyw regionalnych w dziedzinie polityki, handlu, ochrony środowiska, gospodarki, bezpieczeństwa, lotnictwa i energii. Albania rozwinęła stosunki z krajami sąsiednimi i innymi krajami regionu, w szczególności utrzymując swoje konstruktywne stanowisko w sprawie Kosowa.

Biorąc pod uwagę kryteria gospodarcze , można uznać, że Albania w znacznym stopniu osiągnęła stabilność makroekonomiczną, dzięki czemu poczyniła postępy na drodze do przekształcenia swojej gospodarki w sprawnie funkcjonującą gospodarkę rynkową. Należy nadal podejmować energiczne, kompleksowe działania reformatorskie, tak by kraj ten mógł sprostać presji konkurencyjnej i siłom rynkowym w Unii.

Ogólnie rzecz biorąc, utrzymano porozumienie polityczne w sprawie zasadniczych elementów polityki gospodarczej oraz, w znacznym stopniu, stabilność makroekonomiczną. Nadal obserwuje się duży wzrost gospodarczy, dzięki któremu zmniejszył się wskaźnik ubóstwa. Nadal również stosuje się odpowiednie zestawienie różnych środków polityki makroekonomicznej. Albania prowadzi wiarygodną politykę walutową, dzięki czemu udało się utrzymać niską inflację. Nieprzerwanie realizowana jest konsolidacja fiskalna, a dzięki reformie administracji publicznej i podatkowej nastąpiła poprawa polityki fiskalnej. Obniżono też bariery administracyjne utrudniające wejście na rynek.

Znacznie powiększył się deficyt rachunków zewnętrznych, a baza eksportowa nadal jest bardzo słaba. Ramy prawne Albanii w zakresie zamówień publicznych, prywatyzacji i koncesji wymagają ulepszenia. Niedoskonałe warunki dla przedsiębiorczości, które charakteryzuje brak pewności prawnej i słabe wdrażanie prawa, niezadowalająca infrastruktura i niepewność w zakresie dostaw energii elektrycznej, wstrzymują rozwój gospodarczy. Egzekwowanie praw własności pozostaje na niskim poziomie; poczyniono jedynie ograniczone postępy w zakresie poprawy skuteczności wymiaru sprawiedliwości. Wzmacnianie przepisów dotyczących regulacji i nadzoru pozabankowego sektora finansowego pozostaje ważnym wyzwaniem. Należy jeszcze bardziej przyspieszyć działania związane z rozległą szarą strefą w gospodarce i zalegalizowaniem jej. Nie zakończono jeszcze procesu prywatyzacji, nie należy także zwlekać z restrukturyzacją państwowych przedsiębiorstw, w szczególności energetycznych.

Albania poczyniła postępy w zakresie dostosowywania swojego ustawodawstwa, polityki i potencjału do standardów europejskich , w szczególności w obszarach takich, jak zwalczanie przestępczości zorganizowanej, cła i konkurencja. Kontynuacja reform w dziedzinie zamówień publicznych, własności intelektualnej, kontroli weterynaryjnej i fitosanitarnej jest sprawą zasadniczej wagi dla pomyślnego wprowadzenia w życie USS.

Poczyniono postępy w pewnych obszarach rynku wewnętrznego , ale w innych wciąż potrzeba dużych wysiłków, aby wypełnić zobowiązania Albanii zawarte w USS. Odnotowano pewne postępy w przyjmowaniu i kontroli norm. Wzmacnia się potencjał w dziedzinie akredytacji, metrologii i nadzoru rynkowego, ale konieczne jest usprawnienie przepisów prawnych i lepsza koordynacja. Zwiększono spójność struktur służących ochronie zdrowia i konsumentów; obecnie należy je wzmocnić. USS zawiera zobowiązania dotyczące przepływu pracowników , swobody świadczenia usług i swobody przedsiębiorczości . Nie odnotowano szczególnych zmian w zakresie przepływu pracowników. Usunięto przepisy dyskryminujące zagraniczne przedsiębiorstwa w zakresie opłat rejestracyjnych i uproszczono procedury rejestracji działalności gospodarczej, choć wciąż pozostają one stosunkowo niejasne. Nadal istnieją bariery utrudniające korzystanie z prawa do przedsiębiorczości i ograniczenia w przepływie kapitału.

W celu wprowadzenia w życie USS niezbędny jest skuteczny system celny. Dochody z ceł wzrosły w następstwie szeroko zakrojonych reform celnych. Usprawniono system komputeryzacji, przepisy celne i zarządzanie normami w zakresie pochodzenia towarów. Zacieśniono współpracę między policją a urzędem celnym. Obecnie potrzebna jest lepsza infrastruktura i dalsze dostosowanie przepisów do dorobku prawnego UE. Uproszczono administrację podatkową i poczyniono postępy w dziedzinie komputeryzacji i analizy ryzyka. Obecnie potrzebne jest dalsze dostosowanie przepisów do prawodawstwa UE oraz całościowa strategia poboru i kontroli podatków.

W ramach USS Albania podjęła zobowiązania w dziedzinie konkurencji . Jeżeli chodzi o ochronę konkurencji , urząd ochrony konkurencji działa lepiej, ale nadal problemem jest zbyt mała liczba pracowników i brak doświadczenia. Trwają związane z USS przygotowania w dziedzinie pomocy państwa . Zakończono już prace nad ramami prawnymi i wykazem, obecnie należy zapewnić niezależność działania wydziału ds. pomocy państwa.

W przygotowaniu jest nowa ustawa o zamówieniach publicznych , poszerzono także zakres szkolenia na temat zamówień publicznych, jednak obowiązujące ramy prawne nie są zgodne z unijnym dorobkiem prawnym w tej dziedzinie. Urząd zamówień publicznych nadal jest słaby. Postępy w tym obszarze są konieczne dla lepszego zarządzania w sektorze publicznym – co stanowi jeden z głównych priorytetów Partnerstwa europejskiego – oraz wypełnienia zobowiązań zawartych w USS. Jeżeli chodzi o prawa własności intelektualnej , uruchomiono bazę danych dotyczących znaków handlowych, patentów i wzorów przemysłowych. W ramach administracji celnej powołano wydział ds. praw własności intelektualnej, jednak urząd ochrony praw autorskich nie rozpoczął jeszcze działania, a skuteczność egzekwowania przepisów w dziedzinie praw własności intelektualnej utrzymuje się wciąż na niskim poziomie. Do wypełnienia zobowiązań zawartych w USS konieczne jest znaczne wzmocnienie tych przepisów.

W dziedzinie zatrudnienia osiągnięto niewielki postęp. Odnotowano pewne postępy w dziedzinie edukacji , takie jak zatwierdzenie krajowych strategii dla szkolnictwa średniego i kształcenia zawodowego. Jednakże wskaźnik uczestnictwa w edukacji pozostaje stosunkowo niski.

Postępy dały się zauważyć w niektórych obszarach polityki sektorowej . Jeżeli chodzi o przemysł i MŚP , obowiązuje zmieniony plan działania w zakresie usuwania barier administracyjnych utrudniających prowadzenie działalności gospodarczej; działa również nowa organizacja koordynująca, zajmująca się promowaniem inwestycji, wywozu i MŚP. Jednakże postępy w dziedzinie poprawy warunków prowadzenia działalności gospodarczej i ograniczania szarej strefy w gospodarce są nadal niewielkie. Postępy w dziedzinie rolnictwa są ograniczone. Nastąpił wzrost sprzedaży i inwestycji w odniesieniu do pewnych produktów, ale produktywność i konkurencyjność pozostają na niskim poziomie. Nie osiągnięto zgodności z unijnymi wymogami weterynaryjnymi i fitosanitarnymi , co ma ogromne znaczenie dla prawidłowego stosowania USS i warunków handlowych umowy przejściowej. Służby odpowiedzialne za rybołówstwo kontrolują rozładunek ryb, ale trwa nielegalne wykorzystywanie zasobów rybnych.

Jeżeli chodzi o ochronę środowiska i transport , poczyniono pewne postępy w zakresie ustawodawstwa horyzontalnego, ale poziom jego wdrożenia i rozwój infrastruktury pozostają nieznaczne. Sektor energetyczny jest nadal bardzo słaby. Albania ratyfikowała Traktat o Wspólnocie Energetycznej i rozpoczęła proces przyjmowania stosownych przepisów ustawowych, jednak straty energii elektrycznej wzrosły, a ściągalność opłat zmalała. Albania pozostaje w tyle, jeżeli chodzi o gotowość do wypełnienia zawartych w USS zobowiązań w zakresie społeczeństwa informacyjnego i mediów . W dziedzinie łączności elektronicznej i technologii informatycznej należy wdrożyć i egzekwować ustawy o liberalizacji. Ramy regulacyjne nie są jeszcze zgodne z dorobkiem prawnym UE. Organ nadzorujący rynek telekomunikacyjny nie jest wystarczająco aktywny. W dziedzinie kontroli finansowej rząd zatwierdził plan działania w zakresie wewnętrznej kontroli finansowej w sektorze publicznym. Poczyniono postępy w dziedzinie prawa i regulacji, ale proces ten nadal jest jeszcze na wczesnym etapie. Zauważalne postępy poczyniono w dziedzinie statystyk .

Osiągnięto postęp w pewnych aspektach obszaru sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa , lecz cały ten obszar ogólnie wymaga szczególnej i nieustannej uwagi. Poprawiła się jakość szkoleń i bezpieczeństwo dokumentów w dziedzinie administracji wizowej . Brak centralnej sieci informatycznej, potrzebne są także dalsze zmiany prawne. Dzięki nowemu sprzętowi i lepszej koordynacji poczyniono pewne postępy w zakresie zarządzania granicami , ale nie ma jeszcze strategii zintegrowanego zarządzania granicami. Należałoby wzmocnić infrastrukturę zarządzania granicami. Przepisy prawne dotyczące azylu są zgodne z standardami międzynarodowymi, ale należy poprawić ich wykonanie. Albania wzmocniła koordynację wewnętrzną i zacieśniła współpracę z krajami sąsiednimi w celu zwalczania nielegalnej migracji . Ważne jest, by Albania zapewniła wystarczająca liczbę pracowników odpowiedzialnych za wypełnienie zobowiązań w ramach umów o readmisji.

Jeżeli chodzi o zwalczanie zjawiska prania pieniędzy , wzmocniono Wydział Wywiadu Finansowego i urząd prokuratora, zacieśniono także współpracę międzynarodową, jednak oba te obszary wymagają dalszego wzmocnienia; należy również doprecyzować ramy prawne. Większa mobilizacja polityczna i lepsza współpraca międzynarodowa przyczyniły się do zwiększenia liczby aresztowań handlarzy narkotykami na szeroką skalę, ale potrzebny jest jeszcze sprawniejszy wywiad kryminalny, a także koordynacja między krajowymi agencjami i procedury postępowania ze skonfiskowanymi narkotykami. Handel narkotykami pozostaje poważnym problemem. Trwają starania w celu usprawnienia organizacji policji . Poprawie uległa współpraca ze służbami celnymi i wywiadowczymi, ale konieczne jest ulepszenie zarządzania sprawami i struktur kontroli wewnętrznej.

Poczyniono postępy w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej , co stanowi jeden z głównych priorytetów określonych w Partnerstwie europejskim. Silna wola polityczna w zakresie rozwiązania problemu przestępczości zorganizowanej doprowadziła do podjęcia operacji policyjnych przeciwko największym grupom przestępczym. Współpraca operacyjna z sąsiadami Albanii uległa znacznej poprawie, nieco lepsza jest również współpraca między policją a sądownictwem na szczeblu centralnym. Pozostaje jednak wiele do zrobienia w zakresie konkretnych wyników. Potrzebna jest lepsza koordynacja między policją a sądownictwem na szczeblu lokalnym oraz więcej działań służących zwalczaniu korupcji na wysokich stanowiskach w tych organach. Konieczna jest lepsza ochrona świadków. Rząd przyjął strategię krajową przeciwko handlowi ludźmi i usprawnił struktury służące jej wdrażaniu. Nadal z powodzeniem prowadzi się postępowania sądowe przeciwko handlarzom i wydaje się wyroki. Handel wciąż jednak jest problemem. Potrzeba więcej zasobów i lepszej koordynacji krajowej i międzynarodowej. Policyjny wydział antyterrorystyczny skonfiskował dotychczas duże ilości broni, jednak należy wzmocnić infrastrukturę i współpracę między agencjami. Sytuacja w kwestii ochrony danych osobowych nadal budzi zaniepokojenie.

Bośnia i Hercegowina

Bośnia i Hercegowina czyni dalsze postępy w zakresie dostosowywania się do kryteriów politycznych , chociaż odbywa się to w wolniejszym tempie. Tylko częściowo zrealizowano główne polityczne zadania priorytetowe, określone w Partnerstwie europejskim. Pozostaje wiele ważnych zagadnień, którymi należy się zająć przed zakończeniem negocjacji dotyczących Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu.

Osiągnięto częściowy postęp w zakresie demokracji i praworządności . Wybory powszechne z 1 października były pierwszymi od czasu zawarcia porozumienia Dayton/Paryż wyborami zorganizowanymi w pełni przez władze Bośni i Hercegowiny. Wstępne wnioski Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE zawierały opinię, że wybory te stanowiły krok naprzód w procesie konsolidacji demokracji i praworządności, i że ogólnie przeprowadzono je zgodnie ze standardami międzynarodowymi. Jednakże fakt, że nie zmieniono konstytucji , sprawił, iż wybory nie mogły być w pełni zgodne z wymogami Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Podjęto kroki w celu zapewnienia ministerstwom i instytucjom państwowym zasobów niezbędnych do wykonywania ich zadań, ale konieczne są dalsze działania w celu zrealizowania tego głównego zadania priorytetowego określonego w Partnerstwie europejskim. Natomiast odnotowano niewielkie postępy, jeśli chodzi o zapewnianie państwowemu zgromadzeniu parlamentarnemu wystarczających zasobów technicznych i kadr pracowniczych. Koordynacja między państwem a Federacją i Republiką jest nadal niezadowalająca i nie wdrożono żadnych nowych mechanizmów w celu jej usprawnienia. Ogólny poziom działania instytucji wykonawczych i ustawodawczych jest wciąż niezadowalający.

Osiągnięcia Bośni i Hercegowiny w ostatnich latach w zakresie stabilności i bezpieczeństwa pozwoliły Radzie Wdrażania Pokoju podjąć decyzję o zamknięciu Biura Wysokiego Przedstawiciela do 30 czerwca 2007 r. Decyzja ta ma zostać ponownie rozważona na początku 2007 r.

Przyjęcie ogólnej strategii dotyczącej reformy administracji publicznej stanowi częściową realizację jednego z głównych zadań priorytetowych określonych w Partnerstwie europejskim. Ustawa o krajowym rzeczniku praw obywatelskich jest również pozytywną zmianą. Wzmocniono urząd koordynacji administracji publicznej, a organy służby cywilnej usprawniły procedury naboru. Obecnie konieczne jest przeprowadzenie reformy administracji publicznej w celu wzmocnienia ogólnego potencjału administracyjnego.

Poczyniono niewielkie postępy w kluczowej dziedzinie, jaką jest reforma policji . Prace wydziału ds. restrukturyzacji policji nie posunęły się naprzód, głównie z powodu stanowiska Republiki Serbskiej. Doprowadziło to do opóźnień we wdrażaniu umowy o restrukturyzacji policji z października 2005 r., która to kwestia stanowi jeden z głównych priorytetów określonych w Partnerstwie europejskim.

Jeżeli chodzi o wymiar sprawiedliwości , Trybunał Stanu, urząd prokuratora oraz Wysoka Rada Sędziów i Prokuratorów skutecznie sprawują swoje funkcje. Organy te stopniowo przejmują odpowiedzialność i są coraz mniej uzależnione od wspólnoty międzynarodowej. Niemniej jednak wciąż należy wzmacniać niezawisłość sądownictwa i podnosić skuteczność jego działania.

Przyjęto nową strategię walki z korupcją . Korupcja pozostaje poważnym problemem w Bośni i Hercegowinie. Należy skuteczniej prowadzić dochodzenia i ścigać przestępstwa.

W zakresie praw człowieka i ochrony mniejszości postępy są niewielkie. Komisja Praw Człowieka działająca w ramach Trybunału Konstytucyjnego nadal skutecznie wykonuje swoją pracę. Natomiast większą uwagę należy zwrócić na kwestie wykonywania wyroków w sprawach dotyczących praw człowieka i należytego wdrażania międzynarodowych konwencji praw człowieka. Dyskryminacja mniejszości etnicznych jest niezmiennie zagadnieniem krytycznym. Konieczne są dalsze działania w celu zwalczania nietolerancji i poprawy warunków w więzieniach, a także konkretne decyzje służące wspieraniu mniejszości Romów.

W kontekście wolności słowa i mediów na szczeblu państwowym przyjęto ustawy o publicznych usługach nadawczych. W Republice Serbskiej przyjęto będące odpowiednikiem tych przepisów ustawodawstwo dotyczące samej tylko republiki, ale nie zostało ono przyjęte w Federacji. Reformę publicznych usług nadawczych wprowadzono w życie jedynie częściowo. Dotyczące jej zadanie priorytetowe, określone w Partnerstwie europejskim, nie zostało w pełni zrealizowane.

Fundusz na rzecz Powrotu Uchodźców już działa, a Bośnia i Hercegowina bierze czynny udział w procesie rozpoczętym w Sarajewie. Konieczne są dalsze działania wspierające powrót uchodźców i przesiedleńców wewnętrznych oraz w szczególności ich integrację społeczną i ekonomiczną.

Poczyniono niewielkie postępy w zakresie kwestii regionalnych i zobowiązań międzynarodowych . Podjęto działania mające na celu zapewnienie współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii, co stanowi jeden z głównych priorytetów określonych w Partnerstwie europejskim, jednak konieczne są dalsze wysiłki w tym zakresie, jak również dalsze działania w celu zlokalizowania oskarżonych pozostających na wolności i likwidowania sieci wspierających takie osoby. Trybunał Stanu poczynił postępy w ściganiu zbrodni wojennych, teraz należy zadbać o skuteczność działań na poziomie Republiki i Federacji.

Stosunki Bośni i Hercegowiny z sąsiadami są nadal dobre. Pozostają do rozwiązania pewne dwustronne problemy, dotyczące w szczególności wyznaczenia granic i wymiany handlowej.

W zakresie kryteriów gospodarczych Bośnia i Hercegowina osiągnęła nieznaczny postęp na drodze do przekształcenia swojej gospodarki w sprawnie funkcjonującą gospodarkę rynkową. Potrzebne są również znaczne dodatkowe wysiłki, by sprostać presji konkurencyjnej i siłom rynkowym w Unii.

Zwiększono koordynację polityki fiskalnej, a podatek od wartości dodanej (VAT) został z powodzeniem wprowadzony w całym kraju w styczniu 2006 r. W pewnym stopniu poprawie uległa analityczna zdolność konieczna do określania kierunków polityki. Wzrost gospodarczy utrzymał się na wysokim poziomie, kontynuowano także konsolidację fiskalną. Dane dotyczące wywozu wykazują wzrost w pierwszej połowie 2006 r., czemu sprzyjało wprowadzenie podatku VAT i wzrost produkcji niektórych towarów. Nieprzerwanie prowadzony był proces prywatyzacji, w szczególności w Republice Serbskiej, dokonano również pewnych zmian prawnych w celu wsparcia restrukturyzacji przedsiębiorstw.

Niemniej jednak w wielu dziedzinach reformy postępują powoli. Nadal odnotowuje się znaczny brak równowagi w rachunkach handlowych i bieżących, odzwierciedlający niedostateczną dynamikę sektora przedsiębiorstw i wysoką konsumpcję prywatną. Podstawa wzrostu gospodarczego jest nadal słaba, a krajowa polityka fiskalna nie uwzględnia należycie istotnego braku równowagi makroekonomicznej. Procesy decyzyjne w zakresie krajowej polityki gospodarczej i fiskalnej pozostają złożone i niedostatecznie skoordynowane. Ponadto wzrosła presja w dziedzinie wydatków publicznych, mimo że były one już na stosunkowo wysokim poziomie, natomiast ich opłacalność jest nadal stosunkowo niska. Warunki rozwoju przedsiębiorczości i ład korporacyjny pozostają ogólnie na niskim poziomie. Procesy prywatyzacji i restrukturyzacji przedsiębiorstw przebiegają powoli, szczególnie w Federacji. W dużych częściach sektora przedsiębiorstw nadal nie przeprowadzono odpowiedniej restrukturyzacji.

Bośnia i Hercegowina poczyniła niewielkie postępy w zakresie dostosowania swojego ustawodawstwa i polityki do standardów europejskich . Powinna nadal zwiększać swoją zdolność do wypełniania określonych w Partnerstwie europejskim wymogów w tym zakresie.

Jeżeli chodzi o rynek wewnętrzny , niewiele osiągnięto w dziedzinie swobodnego przepływu towarów . Prace dotyczące normalizacji, certyfikacji, metrologii i nadzoru rynkowego są nadal na wczesnym etapie, a nowe przepisy prawne nie są należycie wprowadzane w życie. Brak organów i procedur oceny zgodności nadal osłabia potencjał eksportowy. Należy w trybie pilnym powołać organ nadzoru rynkowego opierający swoją działalność na stosownych przepisach prawnych dotyczących produktów i stopniowo wycofać sprzeczne ze sobą kontrole przed wprowadzeniem produktu do obrotu.

Nie odnotowano żadnych szczególnych zmian w zakresie przepływu pracowników . Postęp w dziedzinie usług jest niewielki, nie zaszły też żadne znaczące zmiany w obszarach prawa do przedsiębiorczości i prawa spółek . Nie przeniesiono odpowiedzialności za nadzór bankowy na szczebel państwowy, co oznacza, że nadal za nadzór odpowiadają oddzielnie władze Republiki i Federacji.

Nie odnotowano znaczących zmian w dziedzinie swobodnego przepływu kapitału , ale prace Bośni i Hercegowiny z tym związane są w toku. Niewielkie dodatkowe postępy dotyczą przepisów celnych . Obowiązuje już ustawodawstwo w tej dziedzinie, w dużym stopniu dostosowane do dorobku prawnego UE. Należy zapewnić jego pełne wprowadzenie w życie, szczególnie w dziedzinach takich jak pochodzenie towarów, wycena i procedury uproszczone. W obszarze podatków pozytywną zmianą było udane wprowadzenie podatku od wartości dodanej (VAT), natomiast w zakresie podatków bezpośrednich postęp jest niewielki.

W dziedzinie konkurencji Bośnia i Hercegowina czyni stałe postępy w obszarze kontroli praktyk monopolistycznych, ale nie nastąpiły żadne zmiany w kwestii pomocy państwa. Zaszły pewne zmiany w obszarze zamówień publicznych ; należy w szczególności odnotować powołanie urzędu zamówień publicznych i urzędu kontroli zamówień publicznych. Osiągnięto niewielki postęp w zakresie wdrażania i egzekwowania przepisów dotyczących praw własności intelektualnej .

Niewiele zmieniło się w obszarze polityki zatrudnienia . Rynek pracy Bośni i Hercegowiny nadal boryka się z problemami bezrobocia, dużej fragmentacji i braku solidnej polityki zatrudnienia. Niewielkie postępy odnotowano także w obszarze edukacji : wciąż nie przyjęto ustawy o szkolnictwie wyższym i innych ważnych ustaw. Rozdzielanie dzieci w szkołach według kryterium przynależności etnicznej pozostaje poważnym problemem.

Odnotowano nieznaczne dodatkowe postępy w zakresie budowy prawdziwego wewnętrznego rynku w Bośni i Hercegowinie, co jest jednym z głównych priorytetów określonych w Partnerstwie europejskim.

Biorąc pod uwagę politykę sektorową , nie odnotowano żadnych znaczących zmian w obszarze przemysłu i małych i średnich przedsiębiorstw ( MŚP ). Nie przyjęto jeszcze strategii dla przemysłu ani strategii rozwoju MŚP.

Postęp w dziedzinie rolnictwa jest na ogół niewielki . Politykę kształtuje się nadal na szczeblu Republiki i Federacji, i wciąż brak odpowiedniej koordynacji działań. Opóźnia się opracowanie całościowej strategii dla rolnictwa, częściowo z powodu braku koniecznych ram prawnych i instytucjonalnych na szczeblu państwa. W dziedzinie weterynarii przyjęto przepisy wykonawcze, jednak ich wykonanie pozostaje ograniczone, głównie z uwagi na niewystarczające zasoby ludzkie i finansowe oraz słabą koordynację między służbami weterynaryjnymi na szczeblu państwa oraz Republiki i Federacji. Przygotowania Bośni i Hercegowiny w dziedzinie och