Mechanizm finansowy na rzecz kapitału naturalnego został opracowany w celu wykazania, że projekty w zakresie kapitału naturalnego mogą generować zyski lub przyczyniać się do ograniczania kosztów. Mechanizm ten służy ustanowieniu sekwencji powtarzalnych operacji, które będą kwalifikowały się do objęcia finansowaniem i będą pełniły funkcję dowodów pozwalających „zweryfikować poprawność projektu”, które przekonają potencjalnych inwestorów o atrakcyjności tego rodzaju działań w kontekście dążenia do bezpośredniej realizacji celów w dziedzinie różnorodności biologicznej i klimatu.

­do celów związanych z monitorowaniem rezultatów i oddziaływania projektu w wieloletnim programie prac LIFE na lata 2014–2017 zawarto kompleksowy zestaw wskaźników ilościowych i jakościowych. Informacje o wartościach tych wskaźników gromadzono na szczeblu projektu i wykorzystywano je do oszacowania oczekiwanego oddziaływania projektu na środowisko i klimat na etapie przyznawania finansowania oraz do monitorowania i oceniania bieżących rezultatów uzyskiwanych w trakcie realizacji projektu. Wartości te zostały również zsumowane, aby zapewnić możliwość ocenienia wyników programu.

W przypadku tradycyjnych projektów popyt na finansowanie wydaje się niezwykle wysoki. Średnia wartość wskaźnika złożonych wniosków do projektów, na realizację których przyznano dotację, wynosi 9 do 1, przy czym wskaźnik ten waha się od 12 do 1 w przypadku obszaru priorytetowego „Zarządzanie i informowanie w zakresie środowiska” do 5 do 1 w przypadku obszaru priorytetowego „Łagodzenie skutków zmiany klimatu”.

­połączenie działań przewidzianych w programie jest wyjątkowo skuteczne. Przewiduje się, że właściwością programu, która przyczyni się do zwiększenia jego skuteczności, jest połączenie działań opracowanych w oparciu o 25 lat doświadczenia we wdrażaniu programu – takich jak tradycyjne projekty – z nowymi działaniami – takimi jak zintegrowane projekty w obszarze budowania potencjału i pomocy technicznej oraz instrumenty finansowe.

Przewiduje się, że niektóre z najnowszych zmian w obszarze polityki, przy przygotowywaniu których korzystano z finansowania zapewnianego w ramach programu LIFE, mianowicie pakiet dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym przyjęty w 2015 r., ramy polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 przyjęte w 2014 r., wdrożenie porozumienia paryskiego ratyfikowanego w 2016 r., a także unijna strategia przystosowawcza przyczynią się do ukształtowania przyszłości gospodarki europejskiej w nadchodzących dziesięcioleciach.

Program wspiera realizację strategii „Europa 2020” poprzez finansowanie projektów, które mają przyczynić się do poprawy efektywnego gospodarowania zasobami, zapewnienia zrównoważonego wzrostu i promowania innowacji. W ramach programu finansuje się również projekty, co do których oczekuje się, że zwiększą wskaźnik zatrudnienia – stanowi to istotną dodatkową korzyść uzyskiwaną przy okazji realizacji głównych celów programu LIFE.

Wyniki wstępnej analizy projektów realizowanych w latach 2014 i 2015 wskazują, że projekty te już na tym etapie umożliwiają osiągnięcie docelowych wartości pośrednich wyznaczonych na 2017 r. w 70 %, co znajduje potwierdzenie w treści pierwszego wieloletniego programu prac. Wspomniane przewidywane rezultaty pozwalają uzyskać pewność, że realizacja programu LIFE na lata 2014–2020 przebiega zgodnie z planem; ponadto przyczynią się one w istotnym stopniu do osiągnięcia ogólnych celów tego programu.

Szereg potencjalnych operacji, które poddano kontroli, nie zostało zrealizowanych, w szczególności z uwagi na trudności związane z przygotowaniem uzasadnienia biznesowego. Świadczy to o tym, że nie udało się jeszcze przezwyciężyć wyzwań zidentyfikowanych w ocenie ex ante.

­poradzenia sobie ze znaczną liczbą priorytetów i nowych kluczowych wyzwań – takich jak gospodarka o obiegu zamkniętym, dążenie do osiągnięcia celów wyznaczonych w ramach polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030, co wiąże się z koniecznością wprowadzania istotnych innowacji, wdrażanie porozumienia paryskiego, potencjalna konieczność dokonania przeglądu unijnej strategii przystosowawczej, konieczność wdrożenia dyrektyw ptasiej i siedliskowej, wdrażanie agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i celów zrównoważonego rozwoju – w ramach dostępnych zasobów finansowych, co oznacza, że nie wszystkie cele i obszary priorytetowe będą mogły zostać objęte odpowiednimi projektami; oraz

­pokonania barier – takich jak niedysponowanie przez beneficjentów wystarczającymi zasobami finansowymi lub niedobór zdolności / zasobów ludzkich niezbędnych do zaplanowania inwestycji, co ogranicza możliwość powielania i przenoszenia wyników projektu – poprzez wprowadzenie środków wspomagających dostosowanych do indywidualnych potrzeb lub środków wspomagających ad hoc.

b.Efektywność

W badaniu zewnętrznym wzięto pod uwagę oczekiwane wyniki niektórych projektów wybranych w ramach zaproszenia do składania wniosków z 2014 r. i oszacowano, że projekty te przyczyniłyby się do uzyskania korzyści społecznej, którą można wycenić na 1,7 mld EUR. Kwota ta jest czterokrotnie wyższa od całkowitego budżetu programu LIFE na 2014 r.

Odnosząc się do kwestii zarządzania programem LIFE, w badaniu zewnętrznym stwierdzono, że zarządzanie programem LIFE wydaje się tańsze niż zarządzanie pozostałymi programami finansowanymi ze środków UE. W tym kontekście wzięto pod uwagę zasoby finansowe przyznane Agencji Wykonawczej ds. Małych i Średnich Przedsiębiorstw wyrażone jako odsetek środków finansowych eksternalizowanych w ramach poszczególnych programów.

Początkowo szacowano, że przeniesienie odpowiedzialności za zarządzanie z Komisji na Agencję Wykonawczą ds. Małych i Średnich Przedsiębiorstw („eksternalizacja”) powinno doprowadzić do uzyskania przyrostu wydajności na poziomie 8,2 mln EUR w latach 2014–2020 w porównaniu ze scenariuszem, w którym Komisja pozostałaby organem odpowiedzialnym za zarządzanie dotacjami. Najnowsze dane liczbowe opracowane na podstawie kosztów faktycznie poniesionych przez Agencję Wykonawczą ds. Małych i Średnich Przedsiębiorstw na przestrzeni pierwszych trzech lat realizacji programu wskazują jednak, że należy oczekiwać nieznacznie wyższego poziomu przyrostu wydajności.

Wszystkie zainteresowane strony związane z programem LIFE uznają działania podejmowane przez Agencję Wykonawczą ds. Małych i Średnich Przedsiębiorstw za wartościowe.

W badaniu zewnętrznym zwrócono uwagę na konieczność uproszczenia procedur przyznawania dotacji w ramach programu LIFE. Przedstawiono w nim pewne środki, które mogą zmniejszyć obciążenia związane ze składaniem wniosków, wymogami w zakresie sprawozdawczości i wskaźnikami. Kwestia ta zostanie zbadana bardziej dogłębnie w kolejnym wieloletnim programie prac. W badaniu zidentyfikowano także obszary, w których krajowe punkty kontaktowe mogłyby poprawić swoje wyniki, co pozwoliłoby zapewnić wprowadzenie minimalnych standardów w zakresie pomocy we wszystkich państwach członkowskich i przyjęcie bardziej proaktywnego podejścia. Również strategia komunikowania programu LIFE powinna zostać lepiej dostosowana do charakteru docelowych odbiorców i powinna zapewniać przekazywanie kluczowych komunikatów w taki sposób, by koncentrowały się one na konkretnych celach, co pozwoliłoby zapewnić bardziej uporządkowaną współpracę między poszczególnymi podmiotami.

c.Spójność

Na podstawie wstępnych ustaleń stwierdzono, że struktura wewnętrzna programu LIFE jest spójna z polityką i priorytetami UE i zapewnia możliwość skutecznego radzenia sobie z aktualnymi i nowymi wyzwaniami.

W badaniu zewnętrznym stwierdzono, że realizowane obecnie projekty często wnoszą wkład w działania podejmowane w więcej niż jednym obszarze priorytetowym, przez co wywierają skumulowany wpływ, prowadząc do powstawania synergii. Na przykład projekty w obszarze łagodzenia zmiany klimatu niejednokrotnie przyczyniają się do realizacji celów w dziedzinie przystosowywania się do zmiany klimatu, przyrody i różnorodności biologicznej, jakości powietrza oraz efektywnego gospodarowania zasobami.

Program LIFE został opracowany w taki sposób, by był komplementarny względem innych unijnych programów finansowania.

W porównaniu z innymi unijnymi programami finansowania program LIFE jest jedynym programem poświęconym wyłącznie działaniom w dziedzinie środowiska i klimatu: podczas gdy inne programy niekiedy odnoszą się do kwestii związanych ze środowiskiem lub klimatem, przewidziane w nich działania służą realizacji innych nadrzędnych celów (takich jak cele związane z prowadzeniem działalności badawczej lub rozwojem obszarów wiejskich). Ogranicza to możliwość wystąpienia sytuacji, w której cele tych programów będą się ze sobą pokrywały.

Wyniki przeprowadzonego przeglądu potwierdzają, że programy LIFE i „Horyzont 2020” wnoszą wkład w realizację wspólnych celów na różne, choć niekiedy uzupełniające się, sposoby. W pierwszych latach ich wdrażania programy te wzajemnie się wspierały.

W programie LIFE przewidziano mechanizm zachęcający podmioty realizujące projekty programu LIFE do korzystania z wyników badań naukowych i innowacji w dziedzinie środowiska i klimatu wypracowanych w ramach programu „Horyzont 2020” i wcześniejszych programów ramowych. Pozwala to wykorzystywać i rozpowszechniać wiedzę i rozwiązania wypracowywane, testowane i wdrażane za pośrednictwem działań badawczych finansowanych ze środków UE.

Jeżeli chodzi o europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne, ich zgodność z programem LIFE została potwierdzona w rozporządzeniu w sprawie wspólnych przepisów i jest systematycznie kontrolowana we wszystkich dokumentach programowych (takich jak umowy partnerstwa i programy operacyjne).

Choć trudno jest jednoznacznie stwierdzić, czy – a jeżeli tak, to w jakim stopniu – działania w tym zakresie są skuteczne na tak wczesnym etapie realizacji wszystkich programów:

­oczekuje się, że w rezultacie zainwestowania 153 mln EUR ze środków programu LIFE projekty zintegrowane przyciągną finansowanie opiewające na kwotę około 1,98 mld EUR z innych programów UE (EFRROW, EFRR, INTERREG, EFS, EFMR, „Horyzont 2020”). Oznacza to, że program LIFE skutecznie powiązał szereg strumieni finansowania UE w dziesięciu państwach członkowskich, które zdecydowały się przystąpić do realizacji projektów zintegrowanych dotyczących aspektów środowiskowych związanych z przyrodą, powietrzem, zasobami wodnymi i odpadami, a także projektów dotyczących działań w dziedzinie klimatu koncentrujących się na kwestiach związanych z użytkowaniem gruntów i przystosowywaniem się do zmiany klimatu;

­istnieją pewne dowody świadczące o skuteczności tego rodzaju mechanizmu w przeszłości w obszarze rozwoju obszarów wiejskich i w odniesieniu do projektów INTERREG, które były początkowo wdrażane jako projekty pilotażowe w ramach poprzednich programów LIFE.

d.Adekwatność