Streszczenie oceny skutków

Inicjatywa ustawodawcza dotycząca rewizji dyrektywy w sprawie jednego zezwolenia (punkt programu prac Komisji na 2021 r.)

A. Zasadność działań

Dlaczego należy podjąć działania? Na czym polega problem?

Głównymi celami dyrektywy w sprawie jednego zezwolenia są: ustanowienie procedury jednego wniosku o połączone zezwolenie na pracę i pobyt oraz zagwarantowanie wspólnego zbioru praw dla uprawnionych obywateli państwa trzeciego na zasadzie równości z obywatelami państwa członkowskiego udzielającego jedno zezwolenie. Jak już jednak unaoczniono w ramach dokonanej w 2019 r. oceny adekwatności przepisów dotyczących legalnej migracji oraz w sprawozdaniu z wdrożenia przepisów , pewne nierozwiązane kwestie nadal utrudniają pełne osiągnięcie tych celów. Główne problemy stwierdzono w trzech obszarach: 1)złożona i nieefektywna procedura wniosku i niejasne prawa, co w niektórych przypadkach wydłuża procedury i zmniejsza atrakcyjność UE dla obywateli państw trzecich; 2)niektóre kategorie migrantów nie są objęte zakresem dyrektywy ani żadnych innych instrumentów prawnych UE; warunki przyjmowania pracowników o niskich i średnich umiejętnościach nie są jednakowe; 3)pracownicy nie są wystarczająco chronieni przed wykorzystywaniem. Unijni pracodawcy i migranci odczuwają negatywne skutki niedociągnięć dyrektywy, które prowadzą do obciążenia administracyjnego, długiego czasu oczekiwania i niepewności co obowiązujących przepisów. Jak stwierdzono, główną przyczyną tych problemów jest niedoskonałość przepisów, polegająca na słabościach obowiązujących ogólnych ram prawnych UE. Wiele przepisów dyrektywy pozostawia duży margines swobody państwom członkowskim, co skutkuje różnicami w uregulowaniach i ostatecznie zmniejsza stopień harmonizacji przepisów na szczeblu UE.

Jaki jest cel inicjatywy?

Ogólne cele polityczne inicjatywy to: (1)zapewnienie efektywnego zarządzania migracją; (2)wspieranie konkurencyjności i wzrostu w UE; (3)zapewnienie sprawiedliwego traktowania i ochrony obywateli państw trzecich legalnie przebywających w UE. Szczegółowe cele polityczne odpowiadające stwierdzonym problemom to: 1) uproszczenie procedur przyjmowania; 2) zwiększenie efektywności procedur jednego wniosku; 3) przeciwdziałanie niedoborom siły roboczej w UE; 4) umocnienie traktowania obywateli państw trzecich na równi z obywatelami UE; 5) ochrona pracowników będących obywatelami państw trzecich przez wyzyskiem w pracy.

Na czym polega wartość dodana podjęcia działań na poziomie UE?

Aby można było ulepszyć wspólną procedurę ustanowioną w przedmiotowej dyrektywie, potrzebne są działania na szczeblu UE. Stwierdzone i wymienione powyżej problemy będą prawdopodobnie utrzymywać się w najbliższej przyszłości, ponieważ są bezpośrednio związane z obowiązującymi przepisami prawa. Przepisy te są złożone, niekiedy niejasne i niekompletne – pozostawiają również duży margines swobody państwom członkowskim, jeśli chodzi o ich wdrażanie, co prowadzi do różnic w uregulowaniach.

B. Rozwiązania

Jakie warianty legislacyjne i nielegislacyjne rozważono? Czy wskazano preferowany wariant? Jak uzasadniono ten wybór lub jego brak?

W ramach oceny skutków przeanalizowano trzy warianty strategiczne, każdy o różnym stopniu interwencji UE: ·wariant 1 zakłada poprawę wdrożenia dyrektywy przez państwa członkowskie dzięki wymianie najlepszych praktyk, opracowaniu podręcznika dotyczącego jednego zezwolenia, przyjęciu zaleceń w tej sprawie itp.; ·wariant 2 przewiduje interwencję ustawodawczą w celu usprawnienia procedury jednego wniosku oraz wzmocnienie praw do równego traktowania za pomocą zaleceń; ·wariant 3 polega na wprowadzeniu zmian ustawodawczych przewidzianych w wariancie 2, wzmocnieniu praw do równego traktowania i sprecyzowaniu zakresu podmiotowego dyrektywy, a także zwiększeniu ochrony pracowników przed wyzyskiem. Preferowanym wariantem jest wariant 3, ponieważ umożliwia on wyeliminowanie niedociągnięć dyrektywy; prowadzi do dalszego usprawnienia procedur; wzmacnia prawa do równego traktowania, precyzuje zakres dyrektywy i zwiększa ochronę przed wyzyskiem.

Jak kształtuje się poparcie dla poszczególnych wariantów?

Parlament Europejski opowiada się za wszystkimi elementami wariantów 2 i 3, jednak oczekuje bardziej ambitnych celów, jeśli chodzi o unijne przepisy dotyczące pracowników o niskich i średnich umiejętnościach. Przeważająca większość zainteresowanych stron, które wzięły udział w konsultacjach (społeczeństwo obywatelskie, partnerzy gospodarczy i społeczni oraz eksperci w dziedzinie legalnej migracji), popiera środki przewidziane w wariantach 2 i 3. Państwa członkowskie opowiadają się raczej za wariantem 1, gdyż niektóre z nich niechętnie podchodzą do rewizji dyrektywy i do jakichkolwiek nowych przepisów dotyczących legalnej migracji. Preferowany wariant daje szanse na osiągnięcie porozumienia politycznego, ponieważ przewiduje ukierunkowaną rewizję, która ma poprawić ogólną skuteczność dyrektywy i ochronę obywateli państw trzecich.

C. Skutki wdrożenia preferowanego wariantu

Jakie główne korzyści przyniesie wdrożenie preferowanego wariantu?

Preferowany wariant zdecydowanie pozwoli osiągnąć wyznaczone cele. Cechuje się on również dużym stopniem wykonalności politycznej. Umożliwi on także sprecyzowanie i nieznaczne rozszerzenie aktualnego zakresu stosowania jednego zezwolenia (mianowicie na osoby korzystające z ochrony na podstawie prawa krajowego), a także wzmocnienie praw obywateli państw trzecich. Ponadto objęcie osób korzystających z ochrony krajowej zakresem dyrektywy zwiększyłoby pewność prawa i wzmocniłoby zbiór praw przysługujących osobom, które aktualnie nie korzystają z równego traktowania albo korzystają z niego tylko w pewnym zakresie. Dzięki wspólnym przepisom dotyczącym kontroli, kar i monitorowania pracodawców wariant ten przyczyniłby się także do zwiększenia ochrony przed wyzyskiem w pracy wszystkich objętych dyrektywą pracowników z państw trzecich.

Jakie są główne koszty wariantu preferowanego?

Według szacunków koszty tego wariantu są następujące: •jednorazowe koszty dla państw członkowskich w wysokości 2,0 mln – 7,0 mln EUR w roku 1; •powtarzające się koszty w wysokości 100 000 EUR – 12,0 mln EUR rocznie. Wariant preferowany zakłada też oszczędności kosztów w wysokości: •200 000 EUR – 4,0 mln EUR rocznie dla państw członkowskich; •89,0 mln EUR – 546,0 mln EUR rocznie dla obywateli państw trzecich; •22,0 mln EUR – 101,0 mln EUR rocznie dla pracodawców.

Jakie będą skutki dla przedsiębiorstw, MŚP i mikroprzedsiębiorstw?

Należy się spodziewać, że przedsiębiorstwa i pracodawcy skorzystają na szybszym i być może też szerszym dostępie do siły roboczej z państw trzecich. Dzięki usprawnieniu procedury więcej pracodawców mogłoby zatrudniać pracowników z państw trzecich w przypadku niemożności zapełnienia wakatów za pomocą zasobów lokalnych. Jednocześnie przedsiębiorstwa i pracodawcy będą być może musieli dostosować się do nowych przepisów dotyczących zapobiegania wyzyskowi pracowników, kontroli i kar.

Czy przewiduje się znaczące skutki dla budżetów i administracji krajowych?

Procedury wniosku stosowane przez organy krajowe prawdopodobnie staną się bardziej efektywne dzięki dalszemu usprawnieniu procesów administracyjnych, choć organy te będą prawdopodobnie musiały się liczyć z pewnymi kosztami początkowymi przy wprowadzaniu nowych przepisów. Dzięki bardziej efektywnym procedurom, umocnieniu równego traktowania i zapobieganiu wyzyskowi państwa członkowskie prawdopodobnie będą mogły lepiej kojarzyć oferty pracy z poszukującymi zatrudnienia i być może też skuteczniej przeciwdziałać niedoborom siły roboczej za sprawą migracji.

Czy wystąpią inne znaczące skutki?

Oczekuje się, że obywatele państw trzecich skorzystają na usprawnieniu procedur, które może przyczynić się do zmniejszenia ponoszonych przez nich kosztów. Ponadto dzięki sprecyzowaniu przepisów o równym traktowaniu, usunięciu powiązania z jednym pracodawcą i zwiększeniu ochrony przed wyzyskiem pracowników należy się spodziewać, że wariant preferowany zmniejszy ryzyko wyzysku przez pracodawców. Zgodnie z oczekiwaniami przyczyni się on do wzmocnienia konkretnych praw podstawowych, takich jak: zakaz niewolnictwa i pracy przymusowej; prawo własności; niedyskryminacja; należyte i sprawiedliwe warunki pracy; życie rodzinne i zawodowe, zabezpieczenie społeczne i pomoc społeczna.

D. Działania następcze

Kiedy nastąpi przegląd przyjętej polityki?