I. WSTĘP

Bezpieczeństwo to stały temat poruszany od rozpoczęcia mandatu obecnej Komisji, począwszy od wytycznych przewodniczącego Junckera z lipca 2014 r., po ostatnie orędzie o stanie Unii z września 2016 r. Kwestię tę poruszono w deklaracji i planie działania z Bratysławy z września 2016 r., podkreślając ważną rolę Unii Europejskiej jako gwaranta bezpieczeństwa swoich obywateli. Wezwano też Unię do podjęcia wszelkich koniecznych działań na rzecz wspierania państw członkowskich w zapewnieniu bezpieczeństwa wewnętrznego i zwalczaniu terroryzmu. W ostatnich miesiącach można było zaobserwować stałe postępy w realizacji Europejskiej agendy bezpieczeństwa z kwietnia 2015 r. oraz w torowaniu drogi ku skutecznej i rzeczywistej unii bezpieczeństwa, zgodnie z propozycją Komisji zawartą w komunikacie z kwietnia 2016 r.. W tym kontekście przewodniczący Juncker utworzył specjalne stanowisko komisarza odpowiedzialnego za unię bezpieczeństwa, którego wspiera wszechstronna grupa zadaniowa, korzystająca z wiedzy fachowej całej Komisji na potrzeby prowadzenia dalszych prac i zapewnienia wdrożenia opracowanych koncepcji.

Niniejszy dokument jest pierwszym z serii comiesięcznych sprawozdań z postępów w realizacji sprawnej i skutecznej unii bezpieczeństwa. W comiesięcznych sprawozdaniach odnotowywane będą postępy w realizacji różnych kierunków prac Komisji w obszarze bezpieczeństwa. Wskaże się w nich również obszary, w których potrzebne są dalsze działania. Sprawozdania te będą opierać się na dwóch szeroko pojętych filarach: zwalczanie terroryzmu i przestępczości zorganizowanej oraz środków, które wspierają występowanie tych zjawisk; a także wzmocnienie mechanizmów obronnych i budowanie odporności wobec wspomnianych zjawisk. Sprawozdania będą obejmować pełny zakres polityk w dziedzinie bezpieczeństwa i kłaść nacisk na działania podjęte w tej dziedzinie przez unijne instytucje i agencje. Równolegle Komisja będzie prowadzić kompleksową ocenę skuteczności istniejących instrumentów UE w zakresie przeciwdziałania terroryzmowi.

Jak już Komisja zauważyła wcześniej, w dzisiejszym świecie bezpieczeństwo wewnętrzne w jednym państwie członkowskim jest tożsame z wewnętrznym bezpieczeństwem wszystkich państw. Tylko działając wspólnie będziemy mogli osiągnąć taki poziom bezpieczeństwa zbiorowego, jakiego domagają się i oczekują nasi obywatele. Pełne poszanowanie praw podstawowych musi być centralnym elementem tych prac, gdyż bezpieczeństwo Unii można zapewnić wyłącznie wówczas, gdy obywatele będą mieli pewność, że ich prawa podstawowe są w pełni przestrzegane.

Niniejsze sprawozdanie przedstawia osiągnięcia uzyskane od czasu publikacji komunikatu z kwietnia 2016 r. Głównym tematem kolejnych sprawozdań będą uzyskane rezultaty i odzwierciedlenie związanego z bezpieczeństwem wymiaru całego szeregu unijnych polityk, z podkreśleniem ich wkładu w budowanie skutecznej i rzeczywistej unii bezpieczeństwa.

II. INTENSYFIKACJA WALKI Z TERRORYZMEM I PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZORGANIZOWANĄ, A TAKŻE ZWALCZANIE ŚRODKÓW, KTÓRE WSPIERAJĄ WYSTĘPOWANIE TYCH ZJAWISK

a) Ramy prawne na rzecz zwalczania terroryzmu, a także ograniczenia dostępu do finansowania i do broni palnej

Bardziej intensywna walka z terroryzmem wymaga skutecznych działań mających na celu odcięcie terrorystów od uzyskiwanego przez nich wsparcia oraz pozbawienie ich środków do dokonywania zamachów.

Wniosek Komisji dotyczący dyrektywy w sprawie zwalczania terroryzmu ma na celu szybkie wdrożenie międzynarodowych standardów i zobowiązań przy jednoczesnym zapewnieniu, że zmienione ramy prawa karnego na szczeblu UE stanowią właściwą odpowiedź na pojawiające się wyzwania, w tym stwarzane przez powrót zagranicznych bojowników terrorystycznych. Zapewnianie zakwaterowania, transportu lub materialnego wsparcia dla terrorystów oraz publiczne nawoływanie do popełniania przestępstw terrorystycznych to również przestępstwa związane z terroryzmem, które powinny spotkać się z surową karą. Od września 2016 r. odbyły się trzy rundy rozmów trójstronnych w sprawie tego wniosku, podczas których ustanowiono wspólną płaszczyznę porozumienia co do szeregu kluczowych kwestii. Komisja z zadowoleniem przyjmuje wspólny cel współprawodawców, który zakłada, że należy osiągnąć porozumienie w sprawie proponowanej dyrektywy przed końcem roku.

Jeśli chodzi o finansowanie terroryzmu, jak zapowiedziano w planie działania w sprawie finansowania terroryzmu z lutego 2016 r., Komisja przyjęła w dniu 5 lipca 2016 r. wniosek w sprawie ukierunkowanych zmian do czwartej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Proponowane zmiany dotyczą nowych sposobów finansowania terroryzmu (np. wirtualnych walut, kart przedpłaconych) i zwiększenia przejrzystości w celu zwalczania zjawiska prania pieniędzy. Parlament Europejski i Rada rozpoczęły prace nad swoim stanowiskiem w sprawie wniosku, przy czym prace te powinny szybko postępować, tak aby na początku 2017 r. można było rozpocząć rozmowy trójstronne. W dniu 14 lipca 2016 r. Komisja przyjęła wykaz państw trzecich wykazujących strategiczne braki w systemach przeciwdziałania praniu pieniędzy i zwalczania finansowania terroryzmu. Banki będą teraz miały obowiązek przeprowadzania dodatkowych kontroli („wzmocnione środki należytej staranności”) w odniesieniu do przepływów finansowych z tych 11 krajów.

Komisja przyspieszyła realizację planu działania z grudnia 2015 r. w sprawie wzmocnienia współpracy operacyjnej na szczeblu UE na rzecz zwalczania nielegalnego handlu i wykorzystania broni palnej i materiałów wybuchowych. Zrealizowano już większość środków przewidzianych w tym planie działania, a wdrażanie pozostałych jest w toku. Trwają prace w celu przyspieszenia i intensyfikacji wymiany informacji na temat broni palnej, zarówno na szczeblu UE, jak i na szczeblu międzynarodowym. Ponadto nawiązano rozmowy z krajami regionu Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej oraz Bałkanów Zachodnich. Mają one na celu poprawę wymiany informacji i współpracy operacyjnej w odniesieniu do zwalczania handlu bronią wzdłuż tych dwóch kluczowych szlaków.

W dniu 18 listopada 2015 r., w następstwie zamachów w Paryżu, Komisja przyjęła rozporządzenie wykonawcze w sprawie wspólnych minimalnych standardów pozbawiania broni palnej w sposób trwały cech użytkowych. Rozporządzenie wykonawcze weszło w życie w dniu 8 kwietnia 2016 r. i przewiduje, że broń pozbawiona w sposób trwały cech użytkowych nieodwracalnie nie nadaje się do użytku. Komitet odpowiedzialny za wdrażanie rozporządzenia w sprawie pozbawiania broni palnej w sposób trwały cech użytkowych odbył we wrześniu 2016 r. posiedzenie w celu dokonania oceny potrzeby wprowadzenia dalszych zmian w standardach pozbawiania broni palnej cech użytkowych. Komisja przedstawiła również wniosek dotyczący zmiany dyrektywy o broni palnej (dyrektywa 477/91) w celu ograniczenia dostępu do najbardziej niebezpiecznych kategorii broni palnej do użytku cywilnego. Rada wypracowała ogólne podejście odnośnie do wniosku Komisji w dniu 10 czerwca 2016 r., zaś Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów Parlamentu Europejskiego przeprowadziła głosowanie w sprawie tego wniosku w dniu 19 lipca 2016 r. Rozmowy między współprawodawcami rozpoczęły się na szczeblu politycznym w dniu 27 września 2016 r. i są obecnie kontynuowane w postaci serii dyskusji technicznych. Ważne jest osiągnięcie porozumienia przed końcem roku. Komisja będzie nadal zachęcała współprawodawców do utrzymania dotychczasowego poziomu ambicji, zwłaszcza w realizacji celu obejmującego zakaz dotyczący najniebezpieczniejszej broni półautomatycznej.

Terroryści wykorzystali wytwarzane domowymi sposobami materiały wybuchowe do przeprowadzenia ataków w Europie. Komisja aktywnie dąży do ograniczenia dostępu do prekursorów, które mogą zostać użyte do produkcji materiałów wybuchowych domowymi sposobami, oraz do wzmocnienia zdolności wykrywania takich sytuacji przez organy ścigania oraz personel innych służb, które zabezpieczają przestrzeń publiczną, transport zbiorowy oraz infrastrukturę krytyczną. Prace te obejmowały finansowanie projektu badawczego mającego na celu neutralizację właściwości wybuchowych produktów swobodnie dostępnych w sklepach budowlanych. Projekt doprowadził do zgłoszenia patentów, które mają być wykorzystywane przez przemysł. Komisja wspólnie z państwami członkowskimi musi się pilnie zastanowić nad tym, w jaki sposób upowszechnić wyniki tych badań w celu uniemożliwienia terrorystom dostępu do tego potencjalnego źródła składników do wyrobu bomb.

Jednocześnie działania polityczne dotyczące materiałów wybuchowych powinny również uwzględniać ciągle zmieniający się charakteru tego zagrożenia. We współpracy z państwami członkowskimi Komisja zidentyfikowała ostatnio dodatkowe budzące niepokój substancje będące prekursorami materiałów wybuchowych, które powinny podlegać ściślejszej kontroli. W listopadzie Komisja przyjmie trzy odrębne akty delegowane dodające te substancje do załącznika II rozporządzenia w sprawie wprowadzania do obrotu i używania prekursorów materiałów wybuchowych. Dodanie tych substancji będzie oznaczało wymóg zgłaszania organom ścigania związanych z nimi podejrzanych transakcji, zniknięć i kradzieży.

Równolegle Komisja podejmuje działania mające na celu zapewnienie pełnego wdrożenia tego rozporządzenia przez państwa członkowskie. W dniu 29 września 2016 r. Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wobec Cypru, Francji, Luksemburga i Hiszpanii, ponieważ te państwa członkowskie nie wdrożyły jeszcze w pełni wszystkich przepisów. Na początku 2017 r. Komisja przedstawi sprawozdanie na temat wdrażania, stwierdzające, czy konieczne jest wprowadzenie bardziej surowych europejskich przepisów.

b) Zapobieganie i zwalczanie radykalizacji postaw

Zapobieganie radykalizacji postaw, zarówno na szczeblu lokalnym, jak i przez internet, jest głównym filarem unijnych działań na rzecz zwalczania terroryzmu. W czerwcu 2016 r. Komisja przedstawiła kompleksowy komunikat w sprawie tego, w jaki sposób prace prowadzone na poziomie UE mogą wspierać państwa członkowskie w zapobieganiu radykalizacji prowadzącej do brutalnego ekstremizmu. Instytucje UE powinny niezwłocznie wdrożyć proponowane działania. Od czasu przyjęcia kodeksu postępowania w maju 2016 r. Komisja monitoruje realizację zobowiązań przez firmy z branży IT, w szczególności zobowiązania do usuwania nielegalnego nawoływania do nienawiści w czasie krótszym niż 24 godziny. Komisja przedstawi informację na temat postępów w tym zakresie podczas posiedzenia Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, które odbędzie się 8 grudnia 2016 r. W następstwie konferencji wysokiego szczebla na temat prawnokarnej reakcji na radykalizację, która odbyła się w październiku 2015 r., oraz konkluzji Rady z dnia 20 listopada 2015 r. państwa członkowskie składają obecnie zgłoszenia w odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków na projekty mające na celu zapobieganie radykalizacji postaw w więzieniach. Jednocześnie państwa członkowskie i ich władze lokalne powinny w pełni korzystać z różnych środków wsparcia i narzędzi współpracy w celu zapobiegania i zwalczania radykalizacji postaw, zwłaszcza ze wsparcia oferowanego przez sieć upowszechniania wiedzy o radykalizacji postaw (RAN). We wrześniu 2016 r. sieć RAN uruchomiła kampanię zatytułowaną „Exit Hate” mającą na celu przedstawienie w odpowiedzi na ekstremistyczną propagandę alternatywnych narracji opartych na osobistych historiach. Sieć RAN została ostatnio wzmocniona, dzięki czemu może teraz docierać także do państw trzecich. Sieć ta zorganizowała wizyty lokalnych młodych pracowników i przedstawicieli środowisk akademickich w Turcji i Jordanii, mające na celu sporządzenie wykazu konkretnych działań, które będą realizowane we współpracy z lokalnymi społecznościami. W dniu 9 listopada 2016 r. Komisja zorganizuje konferencję wysokiego szczebla RAN na temat radykalizacji postaw, na której spotkają krajowi i lokalni decydenci i specjaliści działających w terenie w celu omówienia skutecznych sposobów zwalczania radykalizacji postaw. Komisja przygotowuje również drugie posiedzenie na wysokim szczeblu w ramach forum UE poświęconego internetowi, zaplanowane na 8 grudnia 2016 r., w celu umożliwienia państwom członkowskim, przemysłowi i podmiotom społeczeństwa obywatelskiego dokonania oceny poczynionych postępów i pokierowania dalszymi pracami na rzecz zapobiegania radykalizacji postaw online oraz zwalczania propagandy terrorystycznej w internecie. W planie działania z Bratysławy podkreślono znaczenie wsparcia UE dla działań państw członkowskich mających na celu zapobieganie radykalizacji postaw.

c) Lepsza operacyjna współpraca transgraniczna przy wsparciu agencji UE