Podsumowując, deficyt planowany na 2019 r. przekracza wartość referencyjną określoną w Traktacie jako 3 % PKB i nie jest jej bliski. Uznaje się, że przekroczenie to nie ma charakteru ani wyjątkowego, ani tymczasowego w rozumieniu Traktatu i paktu stabilności i wzrostu. Analiza wskazuje zatem, że prima facie nie spełniono kryterium deficytu do celów Traktatu i rozporządzenia (WE) nr 1467/97. Uwzględniono jednak wszystkie istotne czynniki wymienione poniżej.

Przekroczenie wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB nie ma charakteru tymczasowego do celów Traktatu i paktu stabilności i wzrostu. Zarówno prognozy budżetowe Komisji, jak i prognozy rządowe zawarte w strategii fiskalnej przewidują, że w latach 2020 i 2021 deficyt utrzyma się powyżej wartości referencyjnej. Zimowa prognoza Komisji z 2020 r., uzupełniona o zmienne budżetowe, przewiduje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie 4,0 % PKB w 2019 r., 4,9 % w 2020 r. i 6,9 % w 2021 r. Głównym źródłem tego prognozowanego wzrostu deficytu są znaczne podwyżki emerytur uchwalone latem 2019 r., w szczególności wzrost świadczeń o 40 % zaplanowany na wrzesień 2020 r. oraz ich rewaloryzacja we wrześniu 2021 r. Ponadto w okresie od grudnia 2019 r. do stycznia 2020 r. władze uchwaliły nowe cięcia podatkowe (obniżenie podatku akcyzowego na paliwa i składek na ubezpieczenie społeczne pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin oraz zniesienie specjalnych podatków od sektorów bankowego i energetycznego), a także podwoiły wysokość dodatku na dziecko (zmiana ta wejdzie w życiu w sierpniu 2020 r.). W strategii fiskalnej rząd prognozuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie 3,6 % PKB w 2020 r. i 3,4 % PKB w 2021 r. Strategia fiskalna zakłada niższy poziom deficytu niż prognoza Komisji w szczególności ze względu na: (1) bardziej optymistyczne prognozy makroekonomiczne; (2) prognozę zakładającą ograniczenie wydatków na towary i usługi, która nie znajduje pełnego potwierdzenia w uchwalonych środkach; (3) fakt, iż nie uwzględnia ona w pełni wpływu uchwalonych podwyżek emerytur na budżet, w szczególności w 2021 r. i w kolejnych latach; (4) fakt, iż nie uwzględnia ona wpływu cięć podatkowych i podwojenia wysokości świadczenia na dziecko.

Od wiosny 2017 r. Rumunia jest objęta kolejnymi procedurami znacznego odchylenia w ramach części zapobiegawczej paktu stabilności i wzrostu. W związku ze znacznym odchyleniem od średniookresowego celu budżetowego, które odnotowano w Rumunii w 2016 r., wiosną 2017 r. Rada uruchomiła procedurę znacznego odchylenia. Od tego czasu Rada wydawała dwa razy w roku zalecenia skierowane do Rumunii, ale państwo to nie podjęło w odpowiedzi skutecznych działań i wielokrotnie dopuściło się znacznych odchyleń od zalecanej ścieżki dostosowania.

W 2018 r. dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w Rumunii wyniósł 34,7 % PKB. Zarówno w strategii fiskalnej, jak i w prognozie Komisji z zimy 2020 r. przewiduje się, że dług sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie rósł do 2021 r., lecz utrzyma się poniżej wartości referencyjnej określonej w Traktacie. Według prognoz zawartych w strategii fiskalnej dług ma wzrosnąć do 37,8 % w 2021 r. W prognozie Komisji z zimy 2020 r. przewidziany jest wyższy wzrost: do 41,9 % w 2021 r. Różnica między tymi dwoma zbiorami prognoz wynika głównie z faktu, iż w strategii fiskalnej zaplanowano mniejszy deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych.

W związku z tym Rumunia spełnia kryterium długu określone w Traktacie i w rozporządzeniu (WE) nr 1467/97.

4. Istotne czynniki

Art. 126 ust. 3 Traktatu stanowi, że sprawozdanie Komisji „uwzględnia również to, czy deficyt publiczny przekracza publiczne wydatki inwestycyjne i uwzględnia wszelkie inne istotne czynniki, w tym średniookresową sytuację gospodarczą i budżetową państwa członkowskiego”. Czynniki te zostały doprecyzowane w art. 2 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, który stanowi, że uwzględnia się należycie „wszelkie inne czynniki, które w opinii danego państwa członkowskiego mają znaczenie dla wyczerpującej oceny zgodności z kryteriami deficytu i długu i które państwo członkowskie przedstawiło Radzie i Komisji”.

Zgodnie z art. 2 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1467/97, jeśli relacja długu publicznego do PKB nie przekracza wartości referencyjnej, przy podejmowaniu kroków prowadzących do decyzji w sprawie istnienia nadmiernego deficytu, o których mowa w art. 126 ust. 4, 5 i 6 Traktatu, należy uwzględnić istotne czynniki.

Stosownie do tych przepisów, w poniższych podsekcjach poddano analizie kolejno: (1) sytuację gospodarczą w średnim okresie; (2) sytuację budżetową w średnim okresie, w tym oceniono zgodność ze ścieżką dostosowania prowadzącą do osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego, rozwój inwestycji publicznych i funkcjonowanie krajowych ram budżetowych; (3) zmiany długu publicznego w średnim okresie, jego dynamikę i stabilność; oraz (4) inne czynniki przedstawione przez państwo członkowskie.

4.1. Sytuacja gospodarcza w średnim okresie

W ostatnich latach realny PKB rósł dynamicznie, napędzany rosnącym spożyciem. Wzrost potencjalnego PKB jest wprawdzie wysoki, ale prognozowany jest jego stopniowy spadek w związku z wolniejszym wzrostem łącznej produktywności czynników produkcji i niekorzystnymi trendami demograficznymi. Rumunia poczyniła ograniczony postęp w realizacji reform strukturalnych.

Warunki koniunkturalne i wzrost potencjalny

W ostatnich latach realny PKB rósł dynamicznie, napędzany rosnącym spożyciem. W 2017 r. wzrost realnego PKB osiągnął szczytowy poziom 7,1 %, po czym spowolnił do 4,4 % w 2018 r.; według prognozy Komisji z zimy 2020 r. wyniesie on 3,9 % w 2019 r. Spożycie prywatne pozostało głównym motorem wzrostu, co wynika z kurczących się zasobów pracy i wysokiego wzrostu płac, zwłaszcza w sektorze publicznym. Szacuje się, że znaczny wkład we wzrost gospodarczy w 2019 r. wniosły inwestycje, realizowane głównie przez sektor budowlany. Wkład eksportu netto we wzrost PKB był ujemny od 2014 r. w kontekście stopniowej utraty konkurencyjności kosztowej. W 2019 r. wkład ten stał się jeszcze bardziej ujemny, ponieważ eksport spowolnił bardziej niż import. Do zahamowania wzrostu eksportu doprowadził głównie słabszy popyt zewnętrzny, który przyniósł również spadek produkcji przemysłowej. W rezultacie deficyt obrotów bieżących stale rósł: projekcja wskazuje, że w 2019 r. osiągnął poziom 5,1 % PKB.

Komisja prognozuje, że dynamika wzrostu realnego PKB spowolni, ale pozostanie silna: 3,8 % w 2020 r. i 3,5 % w 2021 r. Jest spodziewane, że budżetowe środki stymulacyjne zaplanowane na lata 2020 i 2021 pobudzą spożycie prywatne, a jednocześnie będą sprzyjać importowi. Oczekuje się, że inwestycje utrzymają się w 2020 r. na wysokim poziomie, do czego przyczynią się sektor budowlany i planowane zwiększenie wykorzystania unijnych funduszy inwestycyjnych. Udział eksportu netto pozostanie ujemny w okresie objętym prognozą, co przyczyni się do pogorszenia już obecnie wysokiego deficytu obrotów bieżących.

Według szacunków Komisji opierających się na zimowej prognozie z zimy 2020 r., wzrost potencjalnego PKB będzie stopniowo spowalniać: z 4,7 % w 2018 r. do 3,9 % w 2021 r. Łączna produktywność czynników produkcji będzie rosnąć w wolniejszym tempie, ale pozostanie głównym komponentem wzrostu potencjalnego PKB. Przewiduje się, że wkład akumulacji kapitału we wzrost potencjalny pozostanie stosunkowo stabilny, natomiast udział pracy, który już obecnie jest niewielki, stanie się ujemny. Głównym tego powodem będzie spadek liczby ludności w wieku produkcyjnym.

Według projekcji luka produktowa wyniosła w 2019 r. 0,1 % potencjalnego PKB, czyli zmalała w porównaniu z 0,6 % w 2018 r. Komisja prognozuje, że w późniejszym okresie luka stanie się nieznacznie ujemna: -0,1 % w 2020 r. i -0,5 % w 2021 r.

Tabela 2: Rozwój sytuacji makroekonomicznej i budżetowej (% PKB)





Reformy strukturalne

W lutym 2019 r. Komisja stwierdziła, że w Rumunii występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. Komisja ustaliła, że słabości te są związane z utratą konkurencyjności kosztowej i poszerzającym się deficytem obrotów bieżących w kontekście ekspansywnej polityki fiskalnej i nieprzewidywalnego otoczenia działalności gospodarczej. W lipcu 2019 r. Rada wydała zalecenia dla poszczególnych krajów, w których wezwała do podjęcia działań w celu wyeliminowania tych zakłóceń równowagi makroekonomicznej, obok innych problemów strukturalnych.