Ostatecznym celem inicjatywy jest ustanowienie nowych norm w odniesieniu do szeregu substancji chemicznych potencjalnie niebezpiecznych, aby przeciwdziałać chemicznemu zanieczyszczeniu wód, ułatwić egzekwowanie przepisów w oparciu o uproszczone i bardziej spójne ramy prawne, zapewnić dynamiczne i aktualne informacje na temat stanu wód – w czym pomaga Europejska Agencja Środowiska („EEA”) – oraz stworzyć bardziej elastyczne ramy dotyczące nowych substancji zanieczyszczających. Polegałoby to na szerokim zaangażowaniu zainteresowanych stron, jak również na rzetelnym wsparciu naukowym ze strony Europejskiej Agencji Chemikaliów („ECHA”), w celu zapewnienia maksymalnych synergii i spójności przepisów Unii dotyczących substancji chemicznych.

Narażenie na substancje chemiczne poprzez wodę pitną może prowadzić do różnych krótko- i długoterminowych skutków dla zdrowia. Substancje chemiczne stanowią również zagrożenie dla środowiska wodnego, co przyczynia się do zmian w gatunkach dominujących oraz zmniejszenia lub utraty różnorodności biologicznej. Ustanowienie środowiskowych norm jakości w odniesieniu do substancji chemicznych w jednolitych częściach wód i ich kontrola uzupełniają przepisy dotyczące źródeł i sposobów, mając na celu wprowadzanie bardziej rygorystycznych norm produkcji, emisji lub stosowania oraz zmniejszanie kosztów uzdatniania wody pitnej.

Prawodawstwo to obejmuje wykazy zanieczyszczeń i norm jakości oraz zawiera wymogi dotyczące ich regularnego przeglądu. W art. 16 ust. 4 ramowej dyrektywy wodnej przewiduje się obowiązek dokonywania przez Komisję regularnego przeglądu, w odstępach co najmniej czteroletnich, wykazu substancji priorytetowych, które stanowią zagrożenie dla środowiska wodnego, tj. zarówno wód powierzchniowych, jak i podziemnych. W szczególności w przypadku wód powierzchniowych w art. 8 dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości przewidziano obowiązek dokonywania przez Komisję przeglądu załącznika X do ramowej dyrektywy wodnej (wykaz substancji priorytetowych), natomiast w przypadku wód podziemnych w art. 10 dyrektywy w sprawie wód podziemnych przewidziano obowiązek dokonywania przez Komisję co sześć lat przeglądu załączników I i II do samej dyrektywy. Wspomniany przegląd oraz ocenę skutków przekazuje się również do Parlamentu Europejskiego i Rady zgodnie z art. 8 dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości.

Podstawę prawną wniosku stanowi art. 192 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Zgodnie z art. 191 i art. 192 ust. 1 TFUE Unia jest zobowiązana przyczyniać się do zachowania, ochrony i poprawy jakości środowiska; promowania na płaszczyźnie międzynarodowej środków zmierzających do rozwiązywania regionalnych lub światowych problemów środowiska naturalnego; oraz zwalczania zmian klimatu.

·Strategia w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności, w której uznano, że chemikalia są nieodzowne dla dobrobytu współczesnego społeczeństwa, ale także określono cel, jakim jest lepsza ochrona obywateli i środowiska przed ewentualnymi niebezpiecznymi właściwościami chemikaliów. W strategii określono również cel polegający na stosowaniu podejścia opartego na zasadzie „jedna substancja, jedna ocena” poprzez poprawienie skuteczności, efektywności, spójności i przejrzystości ocen bezpieczeństwa chemicznego we wszystkich odpowiednich przepisach. W związku z tym w ramach niniejszego wniosku powierza się ECHA główną rolę w zakresie wsparcia naukowego w celu przyszłej identyfikacji substancji zanieczyszczających wodę, jak również w zakresie proponowania odpowiednich norm jakości. W strategicznym podejściu UE do substancji farmaceutycznych w środowisku z 2019 r. (wynikającym bezpośrednio z przeglądu dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości z 2013 r.) oraz strategii farmaceutycznej dla Europypodkreślono środowiskowe i potencjalne skutki zdrowotne zanieczyszczenia pozostałościami farmaceutycznych oraz wymieniono szereg działań mających na celu sprostanie tym wyzwaniom. Oczekuje się, że w wyniku zbliżającego się przeglądu prawodawstwa dotyczącego produktów leczniczych do stosowania u ludzi podjęte zostaną odpowiednie działania następcze. Podobnie w wyniku umieszczenia w wykazie szeregu środków przeciwdrobnoustrojowych, a także metalicznego srebra, wniosek ten jest spójny ze strategią UE w zakresie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe.

·Strategia w dziedzinie tworzyw sztucznych oraz przyszła unijna inicjatywa w zakresie mikrodrobin plastiku, których celem jest realizacja założeń planu działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń dotyczących ograniczenia ilości odpadów, odpadów plastikowych w morzu oraz ilości mikrodrobin plastiku uwalnianych do środowiska do 2030 r.

·Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 oraz strategia „Od pola do stołu”, których celem jest ograniczenie stosowania pestycydów i nawozów, ograniczenie strat substancji biogennych oraz sprzedaży środków przeciwdrobnoustrojowych do 2030 r. Ograniczenie stosowania pestycydów zostanie osiągnięte w znacznym stopniu dzięki wnioskowi Komisji dotyczącemu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin i w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/2115. Przyszły przegląd rozporządzenia (WE) nr 1107/2009 dotyczącego wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin mógłby również odegrać znaczącą rolę.

Niniejsza inicjatywa stanowi część programu prac Komisji na rok 2022 i kluczowe działanie w ramach planu działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń. Podobnie jak w przypadku wszystkich inicjatyw w ramach Europejskiego Zielonego Ładu niniejsza inicjatywa ma na celu zapewnienie osiągnięcia celów w jak najbardziej skuteczny i jak najmniej uciążliwy sposób oraz zgodnie z zasadą „nie czyń poważnych szkód”. Służy udoskonaleniu, aktualizacji i dostosowaniu obowiązujących przepisów w kontekście Zielonego Ładu. Niniejsza inicjatywa koncentruje się na określeniu strategii „zero zanieczyszczeń” zakładającej eliminację zanieczyszczeń wody, a tym samym na określeniu poziomu ochrony zdrowia ludzi i ekosystemów naturalnych. Wiele środków niezbędnych do osiągnięcia celu uwzględniono w innych, ściśle powiązanych inicjatywach Europejskiego Zielonego Ładu. Należą do nich:

Wniosek jest również spójny z ostatnimi wnioskami Komisji dotyczącymi przeglądu unijnych środków mających na celu ograniczenia zanieczyszczeń pochodzących z dużych instalacji przemysłowych, które to wnioski, oprócz rozszerzenia zakresu dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych, mają również na celu poprawę zasobooszczędności oraz zapewnienie lepszej kontroli i większej integracji wymogów dotyczących wydawania zezwoleń, w tym dzięki wyjaśnieniu zasad mających zastosowanie do pośrednich uwolnień substancji zanieczyszczających do wody przez oczyszczalnie ścieków komunalnych. Ponadto celem wniosków jest sprzyjanie innowacjom, aby rozwiązać problem trwałych substancji chemicznych i substancji niedawno zidentyfikowanych jako potencjalnie niebezpieczne, w tym PFAS, mikrodrobin plastiku i produktów farmaceutycznych. Proces „wymiany informacji” w ramach zmienionej dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych, mający na celu opracowanie i przegląd dokumentów referencyjnych dotyczących najlepszych dostępnych technik, będzie uwzględniał identyfikację substancji potencjalnie niebezpiecznych na podstawie unijnego prawodawstwa w dziedzinie polityki wodnej, w tym substancji umieszczonych na „listach obserwacyjnych” będących zagrożeniem dla wód powierzchniowych i podziemnych, jak również substancji zidentyfikowanych na poziomie UE jako potencjalnie stwarzające znaczne ryzyko dla środowiska wodnego lub za jego pośrednictwem.

Niniejszy wniosek jest również spójny z niedawno zmienioną dyrektywą w sprawie wody pitnej, która ma zostać transponowana we wszystkich państwach członkowskich do stycznia 2023 r. Dzięki zajęciu się problemem zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych niniejszy wniosek zapewni ochronę ważnych źródeł wody pitnej i obniżenie kosztów oczyszczania. Dyrektywa w sprawie wody pitnej i niniejszy wniosek dotyczą szeregu substancji zanieczyszczających, w szczególności pestycydów, produktów farmaceutycznych oraz grupy substancji per- i polifluoroalkilowych (PFAS). W odniesieniu do PFAS należy zauważyć, że niniejszy wniosek, w przeciwieństwie do zmienionej dyrektywy w sprawie wody pitnej, opiera się na najnowszej opinii EFSA na temat PFAS przyjętej w dniu 9 lipca 2020 r. Podobnie jak dyrektywa w sprawie wody pitnej, również niniejszy wniosek uwzględnia mikrodrobiny plastiku, ale nie bezpośrednio, tylko dopiero po opracowaniu metodyki monitorowania. Niniejszy wniosek zostanie uwzględniony w bieżącej ocenie dyrektywy dotyczącej jakości wody w kąpieliskach, a w przypadku zmiany dyrektywy dotyczącej jakości wody w kąpieliskach, będzie on stanowił część scenariusza odniesienia na potrzeby oceny skutków tej dyrektywy.

Wniosek jest w pełni spójny z pozostałymi przepisami dotyczącymi wody. Jeśli chodzi o dyrektywę dotyczącą oczyszczania ścieków komunalnych, w odniesieniu do której wraz z niniejszym wnioskiem przedstawia się jednocześnie wniosek w sprawie zmiany, mikrozanieczyszczenia stanowią kluczowe wyzwanie. Konieczność ich usuwania w oczyszczalniach ścieków powoduje wzrost kosztów oczyszczania, a ich usunięcie nie zawsze jest możliwe. W związku z tym celem niniejszego wniosku jest stymulowanie większej liczby działań na wcześniejszych etapach poprzez ograniczenie emisji u źródła. Oczyszczanie ścieków będzie miało szczególne znaczenie w przypadku określonych kategorii substancji zanieczyszczających: produktów farmaceutycznych i substancji zawartych w produktach higieny osobistej, ponieważ są one odprowadzane głównie w środowisku miejskim.

W ocenie skutków rozważono warianty dotyczące uproszczenia i zmniejszenia obciążeń. Usunięcie substancji z wykazu zanieczyszczeń wód powierzchniowych stanowi ograniczone zmniejszenie obciążenia, podobnie jak zmiana terminu przeglądu listy obserwacyjnej na co trzy lata, a nie co dwa, oraz weryfikacja wykazu zanieczyszczeń wód powierzchniowych i podziemnych w drodze aktów delegowanych, a nie w drodze procedury współdecyzji. Stworzenie mechanizmu automatycznego dostarczania danych na podstawie ramowej dyrektywy wodnej i dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości zmniejszy obciążenie państw członkowskich związane ze sprawozdawczością, podobnie jak zniesienie obowiązku składania sprawozdania okresowego dotyczącego programu środków na podstawie art. 15 ust. 3 ramowej dyrektywy wodnej. Udoskonalenie istniejących wytycznych dotyczących metod opartych na skutkach oraz opracowanie zharmonizowanej metodyki monitorowania mikrodrobin plastiku uprości pracę państw członkowskich w tych obszarach.

W 2019 r. zakończono ocenę adekwatności unijnego prawodawstwa dotyczącego wody obejmującą ramową dyrektywę wodną, dyrektywę w sprawie środowiskowych norm jakości, dyrektywę w sprawie wód podziemnych i dyrektywę powodziową. W wyniku oceny adekwatności stwierdzono, że chociaż prawodawstwo jest w dużej mierze adekwatne do zakładanych celów, istnieje możliwość poprawy w odniesieniu do zwalczania zanieczyszczeń chemicznych. W ocenie adekwatności wykazano, że istnieją trzy powody, dla których osiągnięto jedynie ograniczony postęp w realizacji ogólnych celów prawodawstwa:

Dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie do transpozycji przepisów do ich krajowych systemów prawa materialnego i procesowego oraz wdrożenia środków, które umożliwią osiągnięcie celów. Jest to podejście, które daje państwom członkowskim większą swobodę niż rozporządzenie, ponieważ pozostawia im wybór najodpowiedniejszych sposobów osiągnięcia uzgodnionych zobowiązań opartych na wynikach.

Inicjatywa przyjmuje formę dyrektywy, ponieważ jest to najbardziej odpowiedni instrument prawny do wprowadzenia zmian do obowiązujących, odpowiednich dyrektyw.

Proponowana inicjatywa przyczyni się do zmniejszenia stężeń substancji o ostrej toksyczności lub trwałych substancji chemicznych w wodzie. Przyczyni się również do zwiększenia wartości ekosystemów wodnych i świadczonych przez nie usług. Korzyści obejmują zatem zmniejszenie wpływu na zdrowie ludzi, przyrodę, owady zapylające i rolnictwo, a także zaoszczędzenie kosztów uzdatniania wody. Łatwy dostęp do danych z monitorowania stanu chemicznego i możliwość ich ponownego wykorzystania wpłyną na znaczną poprawę spójności oceny bezpieczeństwa i będą ważnym krokiem w kierunku stosowania podejścia opartego na zasadzie „jedna substancja, jedna ocena”, do którego zobowiązano się w Europejskim Zielonym Ładzie.

W odniesieniu do wód podziemnych największe koszty powstaną prawdopodobnie w wyniku dodania norm jakości w odniesieniu do PFAS. Koszty mogą być związane z ograniczeniem stosowania pestycydów lub chemikaliów przemysłowych, na przykład w celu zagospodarowania skażonych ustabilizowanych komunalnych odpadów ściekowych i zintensyfikowania oczyszczania ścieków. Koszty preferowanych wariantów dotyczących transformacji cyfrowej, usprawnienia administracji i lepszego zarządzania ryzykiem mają charakter administracyjny – początkowo koszty te wystąpiłyby na poziomie UE i ogólnie byłyby niskie, z wyjątkiem mechanizmu zautomatyzowanego dostarczania danych. Kosztów nie można przypisać wyłącznie niniejszej inicjatywie ze względu na nieuniknione interakcje i synergie z wieloma innymi politykami UE dotyczącymi tych samych substancji. Koszty powodowane przez zanieczyszczenia są przeważnie internalizowane za pośrednictwem dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych i dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych, przyszłego zakazu stosowania wszystkich PFAS z wyjątkiem zastosowań niezbędnych, wdrożenia nadchodzącej inicjatywy w sprawie mikrodrobin plastiku i innych. Przykładowo zmiana dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych przyczyni się do zdynamizowania modernizacji wielu oczyszczalni ścieków oraz wprowadzenia rozszerzonej odpowiedzialności producenta w zakresie pokrywania kosztów, co znacznie ograniczy ładunek mikrozanieczyszczeń wprowadzanych do wód powierzchniowych i gruntowych.

Oczekuje się, że w przypadku wód powierzchniowych koszty bezpośrednie będą znaczne, na przykład w związku z umieszczeniem ibuprofenu, glifosatu, PFAS i bisfenolu A w wykazie substancji priorytetowych, a także w związku ze zmianą środowiskowych norm jakości dotyczących wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), rtęci i niklu. Może to prowadzić do powstania kosztów związanych z rozwojem produktów w przypadku przemysłu i kosztów zastąpienia w przypadku użytkowników tych substancji, w tym w sektorze rolnym.

Ilościowe określenie kosztów – a zwłaszcza korzyści – tej inicjatywy jest trudne, biorąc pod uwagę jej interakcję z innymi inicjatywami strategicznymi (i zależność od nich) w zakresie odniesieniu do ogólnounijnych środków. Ponadto państwa członkowskie mogą w dużej mierze wybierać środki, które wdrażają w celu osiągnięcia zgodności: będą się więc one różnić w zależności od warunków krajowych/lokalnych.

Ustanowienie mechanizmu zautomatyzowanego dostarczania danych na potrzeby dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości i ramowej dyrektywy wodnej z myślą o zapewnieniu łatwego dostępu w krótkich odstępach czasu do danych dotyczących monitorowania/statusu, aby usprawnić obecną sprawozdawczość i zmniejszyć związany z nią nakład pracy oraz umożliwić dostęp do pierwotnych danych z monitorowania.

Włączenie do zakresu dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości obowiązku stosowania metod opartych na skutkach do celów monitorowania estrogenów.

Do głównych źródeł zanieczyszczeń zidentyfikowanymi substancjami należą procesy produkcji chemicznej (emisje bezpośrednie, które powstają w wyniku produkcji drewna, masy celulozowej, stali, spalania, tekstyliów, tworzyw sztucznych itp.); przepływy zrzutów ścieków obejmujące produkty farmaceutyczne i chemikalia jako popłuczyny po tkaninach, produkty konsumenckie, środki czystości, produkty higieny osobistej; pośrednie zrzuty wynikające ze stosowania w rolnictwie pestycydów, produktów biobójczych i farmaceutycznych; substancje chemiczne stosowane przy budowie dróg; osadzanie się rtęci z instalacji energetycznego spalania paliw kopalnych oraz osadzanie się PFAS z pian gaśniczych. Wszystkie te źródła i drogi przemieszczania się substancji zanieczyszczających podlegają prawodawstwu, w tym przepisom dyrektywy 2010/75/WE w sprawie emisji przemysłowych (w trakcie przeglądu), dyrektywy 91/271/EWG dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (w trakcie przeglądu), dyrektywy 2009/128/WE w sprawie zrównoważonego stosowania pestycydów (w trakcie przeglądu), dyrektywy 2001/83/WE w sprawie produktów leczniczych stosowanych u ludzi, rozporządzenia (UE) 2019/6 w sprawie weterynaryjnych produktów leczniczych, rozporządzenia REACH nr 1907/2006, rozporządzenia (WE) nr 1107/2009 w sprawie środków ochrony roślin, rozporządzenia (UE) nr 528/2012 w sprawie produktów biobójczych; oraz rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 dotyczącego produktów kosmetycznych. Dzięki ustanowieniu maksymalnych dopuszczalnych stężeń granicznych dla tych substancji niniejszy wniosek ma na celu wzmocnienie skutków i wdrożenie przepisów UE dotyczących źródeł i scenariuszy oraz, tam gdzie jest to wymagane w celu ochrony zdrowia lub środowiska – przyspieszanie przyjęcia bardziej rygorystycznych środków dotyczących źródeł/sposobów na poziomie państwa członkowskiego.

W ramach oceny skutków przeanalizowano trzy grupy wariantów, tj. warianty dotyczące wód powierzchniowych, warianty dotyczące wód podziemnych oraz warianty przekrojowe. W przypadku wód powierzchniowych oceniono wpływ wprowadzenia szeregu substancji (spośród poddanych przeglądowi produktów farmaceutycznych, pestycydów, chemikaliów przemysłowych i metali) do wykazu substancji priorytetowych, a tym samym ustanowienia dla nich środowiskowych norm jakości w całej UE. W przypadku szeregu istniejących substancji priorytetowych dokonano przeglądu wpływu zmiany ich środowiskowych norm jakości (na podstawie nowych dowodów naukowych). W przypadku niektórych innych istniejących substancji priorytetowych zbadano wpływ usunięcia ich z wykazu. W przypadku wód gruntowych w ocenie skutków dokonano oceny wpływu wprowadzenia do wykazu określonych (grup) substancji, a mianowicie PFAS, innych niż znaczące metabolitów pestycydów (nrM) i produktów farmaceutycznych. Ponadto w ramach oceny skutków dokonano przeglądu szeregu wariantów mających na celu poprawę cyfryzacji, usprawnienie administracji i zarządzanie ryzykiem w zakresie zanieczyszczeń wody.

W odniesieniu do poszczególnych substancji i grup substancji wskazanych do umieszczenia w wykazie jako substancje zanieczyszczające wody powierzchniowe, Wspólne Centrum Badawcze Komisji (JRC), wspierane przez podgrupy ekspertów z państw członkowskich i zainteresowanych stron, przygotowało obszerną dokumentację techniczną. Ponadto w ramach przeglądu dokonanego przez Komitet Naukowy ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska oraz Pojawiających się Zagrożeń opublikowano wstępne opinie (z zachowaniem czterotygodniowego okresu na zgłaszanie uwag), przy czym wyniki uwzględniono w opinii Komitetu. Przegląd szeregu substancji nie został jeszcze zakończony. W związku z tym proponowane wartości oznaczono jako „podlegające potwierdzeniu w świetle opinii, o którą zwrócono się do Komitetu Naukowego ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska oraz Pojawiających się Zagrożeń”. Wszystkie ostatecznie zaproponowane wartości będą w pełni spójne z opiniami naukowymi.

W odpowiedzi na to warianty strategiczne zostały uproszczone poprzez zmniejszenie ich liczby i agregację. Skutki dla MŚP zostały szerzej omówione w całym tekście, podobnie jak informacje na temat wpływu na konsumentów i państwa członkowskie. Wyjaśniono interpretację danych dotyczących kosztów i korzyści, aby uniknąć wrażenia, że mogą one być interpretowane jako związane wyłącznie z niniejszą inicjatywą. Tekst dotyczący zasady „jedno więcej – jedno mniej” został zakończony. Ponadto do tekstu dołączono ocenę skuteczności, efektywności i spójności wariantów.

Analiza bardziej regularnie pozyskiwanych danych dotyczących monitorowania i statusu zostanie skutecznie wykorzystana w szerzej zakrojonych ramach monitorowania realizacji i perspektywy zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń, które będą publikowane co dwa lata począwszy od 2022 r. Pomoże to ocenić skutki ograniczenia zanieczyszczenia jednolitych części wód w związku z wdrożeniem szerszego zestawu zharmonizowanych norm jakości w całej UE.

W świetle postępu naukowo-technicznego załączniki do dyrektywy w sprawie wód powierzchniowych i dyrektywy w sprawie wód podziemnych będą regularnie poddawane przeglądowi. Bardziej elastyczne procedury przyjmowania norm jakości dla substancji potencjalnie niebezpiecznych w połączeniu z przyznaną EEA centralną rolą w zakresie analizy bardziej regularnych danych z monitorowania oraz rolą ECHA w zakresie stałego wsparcia naukowego umożliwią dokonanie bardziej dogłębnej oceny dokładności obecnych norm oraz potrzeby wprowadzenia nowych, tak aby szybko zwalczyć nowo pojawiające się zanieczyszczenia. Udział obu agencji jest zgodny z celem strategii w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności, jakim jest wdrożenie podejścia opartego na zasadzie „jedna substancja, jedna ocena”, skutkującego bardziej wydajnymi, skutecznymi i spójnymi ocenami bezpieczeństwa chemicznego we wszystkich odpowiednich przepisach UE, co z kolei prowadzi do zastosowania skuteczniejszych i bardziej przekrojowych środków wykonawczych oraz wniosków dotyczących nowych norm.

Dzięki synergiom z ulepszonym Europejskim Rejestrem Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń, który ma zostać zastąpiony przez nową elektroniczną bazę danych online, tj. „Europejski Portal Emisji Przemysłowych”, wykazy emisji, obecnie zgłaszane tylko co sześć lat, zostaną zastąpione przez znacznie bardziej regularny i spójny przegląd całkowitych uwolnień zanieczyszczeń w poszczególnych sektorach. Umożliwi to państwom członkowskim skoncentrowanie swoich działań w zakresie wdrażania.

Udoskonalone mechanizmy listy obserwacyjnej, które zobowiązują państwa członkowskie do monitorowania nowo pojawiających się zanieczyszczeń, umożliwią Komisji, we współpracy z ECHA i państwami członkowskimi, ustalenie, czy istnieje konieczność wprowadzenia dodatkowych lub bardziej restrykcyjnych norm jakości. Ponadto bardziej regularne przekazywanie aktualnych danych z monitorowania oraz ich analiza przez EEA umożliwi instytucjom Unii, państwom członkowskim i ogółowi społeczeństwa uzyskanie dokładniejszego i bardziej aktualnego obrazu stanu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych w UE.

Plany gospodarowania wodami w dorzeczu, które są przekazywane Komisji co sześć lat, oraz dobrowolne składanie sprawozdań drogą elektroniczną do EEA w ramach wspólnej strategii wdrażania pozostaną kluczowym źródłem informacji służącym weryfikacji skutecznego wdrażania wniosku, w szczególności zgodności z nowymi lub zmienionymi normami jakości dla wód powierzchniowych i podziemnych.

Nakład pracy Komisji w zakresie wdrażania i egzekwowania przepisów nieznacznie wzrośnie w związku z umieszczeniem większej liczby substancji w wykazie oraz dążeniem do harmonizacji norm jakości i wartości progowych w odniesieniu do substancji stanowiących zagrożenie na poziomie krajowym.

Wniosek jest spójny z unijnym celem neutralności klimatycznej zawartym w Europejskim prawie o klimacie oraz celami Unii wyznaczonymi na lata 2030 i 2050. Najbardziej znaczący wpływ wniosku na działania na rzecz łagodzenia zmiany klimatu wynika z usuwania substancji w oczyszczalniach ścieków, które jest procesem energochłonny. W zależności od środków wprowadzonych przez państwa członkowskie w celu ograniczenia lub stopniowego wyeliminowania obecności substancji w wodzie, wpływ powinien być pozytywny (w przypadku gdy substancje zwalcza się u źródła i w związku z tym nie trzeba usuwać ich ze ścieków), neutralny (w przypadku zastąpienia substancji substytutami, które wymagają takiego samego nakładu w zakresie usuwania w oczyszczalniach ścieków) lub negatywny, jeśli państwa członkowskie zdecydują się w przeważającej mierze opierać się na oczyszczaniu ścieków. Ten ostatni scenariusz jest jednak mało prawdopodobny, ponieważ interwencja u źródła jest na ogół tańsza i bardziej skuteczna. Ponadto zmiana dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych wiąże się z wymogiem osiągnięcia neutralności klimatycznej w ramach planów oczyszczania ścieków do 2040 r., co wyklucza negatywne skutki netto niniejszego wniosku poprzez zintensyfikowane oczyszczanie.

Wniosek ma pozytywny wpływ na osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju nr 6 (Czysta woda i warunki sanitarne), 12 (Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja) i 14 (Życie pod wodą) W odniesieniu do celu zrównoważonego rozwoju nr 6 oczekuje się niższych poziomów zanieczyszczenia źródeł wody pitnej, lepszej jakości chemicznej wód powierzchniowych i podziemnych, a udział jednolitych części wód o dobrej jakości środowiska powinien z czasem wzrosnąć, ponieważ państwa członkowskie przyjmą i wdrożą środki mające na celu zmniejszenie stężenia zanieczyszczeń. W odniesieniu do celu zrównoważonego rozwoju nr 12 oczekuje się, że środki wprowadzone zarówno na szczeblu UE (na przykład w ramach inicjatywy na rzecz zrównoważonej produkcji lub przyszły zakaz stosowania wszystkich PFAS z wyjątkiem zastosowań niezbędnych), jak i na poziomie państw członkowskich doprowadzą do stosowania w produktach innych, mniej toksycznych składników. Ponadto w odniesieniu do celu zrównoważonego rozwoju nr 14 należy zwrócić uwagę na bezpośredni wpływ na jednolite części wód przejściowych i morskich (1 mila morska od brzegu), które są objęte ramową dyrektywą wodną. Ponadto woda słodka, która dociera rzekami do mórz i oceanów, będzie stopniowo zawierać mniejsze stężenia substancji regulowanych w ramach niniejszej inicjatywy.

Oprócz wyżej wymienionych dostosowań uwzględniających uchylenie art. 16 w załączniku V wprowadza się zmiany, aby: 1) usunąć zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza z definicji stanu ekologicznego i włączyć je do definicji stanu chemicznego w celu zapewnienia, aby monitorowanie zarówno substancji priorytetowych, jak i substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy było prowadzone nie tylko tam, gdzie zanieczyszczenia te są odprowadzane do wód, ale również tam, gdzie odkładają się z powietrza; 2) przyznać Komisji uprawnienia do przyjmowania wyników interkalibracji w drodze aktów delegowanych; 3) umożliwić państwom członkowskim korzystanie z nowych technik monitorowania, takich jak obserwacja Ziemi i teledetekcja.

Uchyla się art. 16 i 17 dotyczące procedury, zgodnie z którą Komisja była zobowiązana do opracowania wniosków ustawodawczych w sprawie umieszczenia w wykazie i wskazania środowiskowych norm jakości dla jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych, ponieważ stały się one nieaktualne.

W art. 10 dotyczącym podejścia łączonego do punktowych i rozproszonych źródeł zanieczyszczeń wprowadza się zmiany w celu zaktualizowania odniesień do różnych dyrektyw dotyczących punktowych i rozproszonych źródeł zanieczyszczeń (po ich uchyleniu i zastąpieniu).

W art. 8 ust. 3 dotyczącym metod analitycznych i monitorowania stanu wód wprowadza się zmiany w celu dostosowania procedury komitetowej do traktatu lizbońskiego przez zastąpienie dawnej „procedury regulacyjnej połączonej z kontrolą” „procedurą sprawdzającą” określoną w art. 21. Ponadto w tym samym ustępie wprowadzono nowe uprawnienie, aby umożliwić przyjęcie aktów wykonawczych w celu określenia dalszych szczegółów odnoszących się do nowych obowiązków udostępniania EEA danych z monitorowania, a także bardziej regularnego udostępniania danych dotyczących statusu na podstawie nowych ust. 4 i 5. Zmiany te są w pełni zgodne z istniejącymi obowiązkami wynikającymi z dyrektywy 2007/2/WE (INSPIRE), na mocy której państwa członkowskie są zobowiązane do publicznego udostępniania zbiorów danych przestrzennych, w tym dotyczących lokalizacji i funkcjonowania urządzeń do monitorowania środowiska, powiązanych pomiarów emisji oraz stanu zasobów środowiska (powietrza, wody, gleby). W celu zmniejszenia obciążenia administracyjnego należy nadal usprawniać rozpowszechnianie danych zgodnie z europejską strategią cyfrową, dyrektywą (UE) 2019/1024 w sprawie otwartych danych oraz podejściem opartym na zasadzie „jedna substancja jedna ocena” w ramach strategii w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności.

Wniosek wiąże się z koniecznością przedstawienia dokumentów wyjaśniających, ponieważ mają one kluczowe znaczenie dla oceny zgodności i sprawdzenia, czy teksty transponujące odzwierciedlają literę i ducha dyrektywy. Jest to ważne i konieczne, ponieważ wniosek obejmuje zmiany w trzech dyrektywach, które mogą być transponowane w różnych aktach prawa krajowego. Ponadto, ponieważ celem wniosku jest przede wszystkim zmiana istniejących norm jakości lub wprowadzenie nowych, dokładną weryfikację można ułatwić dzięki dokumentom wyjaśniającym.

W art. 8 wprowadza się zmiany, aby: 1) przyznać Komisji Europejskiej przekazane uprawnienia do dokonywania co sześć lat przeglądu załącznika I w celu rozważenia umieszczenia w nim nowych substancji priorytetowych i związanych z nimi środowiskowych norm jakości, w oparciu o udział ECHA; 2) przyznać Komisji Europejskiej przekazane uprawnienia do dokonywania regularnego przeglądu wykazu kategorii zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza, które są obecnie zawarte w części B nowego załącznika II (załącznik II zastępuje w tym celu pkt 1.2.6 i załącznik VIII do ramowej dyrektywy wodnej, które zostaną odpowiednio zmienione w celu wyłączenia substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy z definicji stanu ekologicznego i włączenia ich do systemu mającego zastosowanie do stanu chemicznego); 3) przyznać Komisji Europejskiej przekazane uprawnienia do przyjmowania, w razie potrzeby, ogólnounijnych środowiskowych norm jakości dla substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy i umieszczenia ich w wykazie znajdującym się w części C załącznika II (w ramach wniosku umieszcza się w wykazie znajdującym się w części C cztery substancje priorytetowe, które były wcześniej włączone do załącznika I, ale zostały „usunięte z wykazu”, ponieważ nie uznaje się ich już za problem ogólnounijny); 4) sprecyzować główną rolę ECHA w opracowywaniu środowiskowych norm jakości w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami oraz jej obowiązek publicznego udostępniania sprawozdań naukowych związanych ze zmianą załączników.

W art. 5 dotyczącym wykazów emisji wprowadza się zmiany, aby uprościć obowiązek sprawozdawczy i dostosować go, w miarę możliwości, do obowiązku wynikającego z przepisów UE w celu zwalczania emisji pochodzących z dużych instalacji przemysłowych (obecnie w trakcie przeglądu), oraz aby umożliwić ułatwienie sprawozdawczości w ramach Europejskiego Portalu Emisji Przemysłowych, przy czym szczegóły zostaną określone w przyszłym akcie wykonawczym. W związku z tym sprawozdawczość w ramach planów gospodarowania wodami w dorzeczu nadal będzie mieć zastosowanie do emisji rozproszonych.

W załączniku II dotyczącym krajowych wartości progowych dla zanieczyszczeń wód podziemnych wprowadza się zmiany w celu: 1) umieszczenia substancji farmaceutycznej, prymidonu, w wykazie substancji syntetycznych, w odniesieniu do których państwa członkowskie muszą rozważyć ustalenie krajowych wartości progowych; 2) doprecyzowania, że jego części B i C dotyczą wyłącznie mechanizmu ustalania wartości progowych na poziomie krajowym; 3) zapewnienia, aby państwa członkowskie informowały ECHA w celu umożliwienia jej publicznego udostępniania tych informacji oraz 4) dodania nowej części D w celu włączenia zharmonizowanych wartości progowych dla grupy substancji „suma trójchloroetylenu i tetrachloroetylenu”.

W załączniku I dotyczącym norm jakości w odniesieniu do zanieczyszczeń wód podziemnych w całej UE wprowadza się zmiany w celu dodania nowych zanieczyszczeń wód podziemnych i związanych z nimi norm jakości w odniesieniu do określonych substancji per- i polifluoroalkilowych (PFAS), produktów farmaceutycznych i innych niż znaczące metabolitów pestycydów (nrM).

W art. 8 dotyczącym dostosowań technicznych wprowadza się zmiany w celu: 1) zastąpienia procedury przyjmowania aktów wykonawczych procedurą przyjmowania aktów delegowanych do celów dostosowania części A i C załącznika II oraz załączników III i IV do postępu naukowo-technicznego; 2) przyznania Komisji przekazanych uprawnień do umieszczania w wykazie znajdującym się w załączniku I nowych zanieczyszczeń wód podziemnych oraz ustanawiania dla nich nowych ogólnounijnych norm jakości, a także do umieszczania w wykazie znajdującym się w części B załącznika II zanieczyszczeń, w odniesieniu do których państwa członkowskie są zobowiązane do rozważenia czy należy ustalić krajowe wartości progowe; 3) przyznania Komisji przekazanych uprawnień do ustalania, w razie potrzeby, nawet w odniesieniu do zanieczyszczeń lub grup zanieczyszczeń, które nie stanowią problemu ogólnounijnego, wartości progowych na poziomie UE, w celu zwiększenia poziomu ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska oraz osiągnięcia bardziej zharmonizowanego wdrażania; 4) doprecyzowania głównej roli ECHA w tych ramach oraz obowiązku ECHA w zakresie publicznego udostępniania sprawozdań naukowych dotyczących potencjalnych zmian.

Dodaje się nowy art. 6a, aby wprowadzić obowiązek stosowania „mechanizmu listy obserwacyjnej” jednolitych części wód podziemnych zgodnie z przepisem ustanowionym w art. 8b dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości. W ramach tego mechanizmu ustanawia się trzyletni proces, w ramach którego Komisja, przy udziale ECHA i w ścisłej konsultacji z państwami członkowskimi, nadaje priorytet monitorowaniu substancji w wodach podziemnych. Uzyskane w ten sposób informacje zostaną wykorzystane w przeprowadzanym co sześć lat przeglądzie norm jakości w celu ich włączenia do załącznika I. W przepisie tym zawarto również zobowiązanie ECHA do publicznego udostępnienia sprawozdań naukowych przygotowanych w związku z listą obserwacyjną.

W art. 1 dotyczącym celu dyrektywy wprowadza się zmiany w celu usunięcia odniesienia do art. 17 ramowej dyrektywy wodnej, ponieważ stanowił on podstawę do przyjęcia samej dyrektywy w sprawie wód podziemnych, a zatem nie jest aktualny.

Dodaje się nowy załącznik II określający w części A wskaźnikowy wykaz substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy, w odniesieniu do których państwa członkowskie są zobowiązane do rozważenia czy należy ustalić środowiskowe normy jakości i stosować je w przypadku, gdy substancje te stanowią zagrożenie. Część B zawiera ogólne zasady i odnosi się do wytycznych w tym zakresie, natomiast część C zawiera repozytorium zharmonizowanych środowiskowych norm jakości dotyczących substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy. Te ostatnie zostaną dostosowane w drodze przyszłych aktów delegowanych, w ramach których Komisja ustanowi zharmonizowane środowiskowe normy jakości dla określonych innych substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy, w przypadku gdy okaże się to konieczne w celu zapewnienia wystarczającej i zharmonizowanej ochrony środowiska, nawet dla zanieczyszczeń, które nie stanowią lub jeszcze nie stanowią problemu ogólnounijnego.

W tytule załącznika I wprowadza się zmiany w celu usunięcia pojęcia „inne substancje zanieczyszczające”, które stało się nieaktualne, ponieważ odnosiło się do substancji, które były objęte innymi przepisami przed przyjęciem dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości; nie istnieje już potrzeba rozróżniania między substancjami priorytetowymi a „innymi substancjami zanieczyszczającymi”. Część A, która zawiera wykaz substancji i związanych z nimi środowiskowych norm jakości, zastępuje się nowym załącznikiem zawierającym wykaz substancji priorytetowych, do którego dodano kolejne 23 substancje: produkty farmaceutyczne, substancje przemysłowe, pestycydy i metale. W załączniku wskazano również substancje niebezpieczne, wszechobecne PBT, a także substancje, które wymagają oceny długoterminowych trendów.

Uchyla się art. 10, w którym wyjaśniono, że załącznik X do ramowej dyrektywy wodnej należy zastąpić tekstem znajdującym się w załączniku II do dyrektywy 2008/105/WE, ponieważ załącznik II do dyrektywy 2008/105/WE nie istniał oraz z uwagi na fakt, że załącznik X uchyla się w związku z włączeniem w zakres dyrektywy 2008/105/WE procedury przyjmowania aktów delegowanych w celu dostosowania wykazu substancji priorytetowych i ustanowienia odpowiednich środowiskowych norm jakości.

W nowym art. 8d nałożono na państwa członkowskie obowiązek ustalenia środowiskowych norm jakości dla substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy wymienionych w części A nowego załącznika II. Zastępuje to obowiązek sformułowany obecnie w pkt 1.2.6 załącznika V do ramowej dyrektywy wodnej zgodnie z propozycją zapewnienia, aby zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza zostały objęte oceną stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych, a nie oceną stanu ekologicznego. Celem tego przepisu jest również zapewnienie, aby w przypadku ustanowienia ogólnounijnych środowiskowych norm jakości dla określonych substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy, miały one pierwszeństwo przed środowiskowymi normami jakości ustanowionymi na poziomie krajowym. Ponadto zmiana ta zobowiązuje państwa członkowskie do informowania ECHA, aby umożliwić jej podawanie do wiadomości publicznej wszelkich zamiarów dotyczących umieszczenia zanieczyszczeń w wykazie lub ustanowienia środowiskowych norm jakości z myślą o zwiększeniu przejrzystości i synergii.

W art. 8b wprowadza się zmiany, aby: 1) usprawnić cykl monitorowania i przeglądu mechanizmu listy obserwacyjnej, ustalając cykl trzyletni zamiast obecnego dwuletniego. Dzięki temu będzie można przeznaczyć więcej czasu na przetworzenie danych przed przystąpieniem do przeglądu wykazu, wraz z proponowanym wydłużeniem cyklu monitorowania z 12 do 24 miesięcy, aby umożliwić lepsze rozważenie różnych częstotliwości w odniesieniu do zanieczyszczeń o sezonowych wzorcach emisji (np. pestycydy/biocydy); 2) umożliwić włączenie mikrodrobin plastiku i wybranych genów oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe do kolejnej listy obserwacyjnej pod warunkiem określenia odpowiednich metod monitorowania i analizy, z wykorzystaniem informacji otrzymanych od ECHA.

(2)Zgodnie z art. 191 ust. 2 zdanie drugie Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) polityka Unii w dziedzinie środowiska opiera się na zasadzie ostrożności oraz na zasadach działania zapobiegawczego, naprawiania szkody w pierwszym rzędzie u źródła i na zasadzie „zanieczyszczający płaci”.

(3)Europejski Zielony Ład jest strategią Unii na rzecz zapewnienia do 2050 r. neutralnej dla klimatu, czystej gospodarki o obiegu zamkniętym, optymalizacji gospodarowania zasobami, przy jednoczesnym minimalizowaniu zanieczyszczeń. Strategia w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności oraz plan działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń odnoszą się w szczególności do aspektów Europejskiego Zielonego Ładu związanych z zanieczyszczeniem. Inne szczególnie istotne i uzupełniające polityki obejmują strategię w dziedzinie tworzyw sztucznych z 2018 r., strategię farmaceutyczną dla Europy z 2021 r., unijną strategię na rzecz bioróżnorodności 2030, strategię „Od pola do stołu”, Strategię UE na rzecz ochrony gleb 2030, europejską strategię cyfrową i europejską strategię w zakresie danych.

(4)W dyrektywie 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady ustanowiono ramy dla ochrony śródlądowych wód powierzchniowych, wód przejściowych, wód przybrzeżnych oraz wód podziemnych. Ramy te obejmują zidentyfikowanie substancji priorytetowych spośród tych, które przedstawiają na poziomie Unii znaczne ryzyko dla środowiska wodnego lub za jego pośrednictwem. W dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/105/WE ustanowiono ogólnounijne środowiskowe normy jakości dla 45 substancji priorytetowych wymienionych w załączniku X do dyrektywy 2000/60/WE oraz dla ośmiu innych zanieczyszczeń, które były już regulowane na poziomie Unii przed wprowadzeniem załącznika X decyzją nr 2455/2001/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. W dyrektywie 2006/118/WE Parlamentu Europejskiego i Rady określono obowiązujące w całej Unii normy jakości wód podziemnych odnoszące się do azotanów i składników czynnych pestycydów, a także kryteria ustalania krajowych wartości progowych dla innych zanieczyszczeń wód podziemnych. W dyrektywie określono również minimalny wykaz 12 zanieczyszczeń oraz wskaźników zanieczyszczenia, w odniesieniu do których państwa członkowskie są zobowiązane do rozważenia czy należy ustalić krajowe wartości progowe. Normy jakości wód podziemnych zawarto w załączniku I do dyrektywy 2006/118/WE.

(5)Rozważa się umieszczenie substancji w załączniku X do dyrektywy 2000/60/WE lub w załączniku I lub II do dyrektywy 2006/118/WE na podstawie oceny zagrożenia, jakie stwarzają one dla zdrowia ludzkiego i środowiska wodnego. Do kluczowych elementów tej oceny należą: wiedza na temat stężeń substancji w środowisku, w tym informacje zgromadzone w ramach monitorowania w odniesieniu do każdej poszczególnej substancji na liście obserwacyjnej, oraz wiedza z zakresu (eko)toksykologii substancji, a także ich trwałości, zdolności do bioakumulacji, rakotwórczości, mutagenności, toksyczności reprodukcyjnej i właściwości zaburzania funkcjonowania układu hormonalnego.

(6)Komisja przeprowadziła przegląd wykazu substancji priorytetowych znajdującego się w załączniku X do dyrektywy 2000/60/WE zgodnie z art. 16 ust. 4 tej dyrektywy i art. 8 dyrektywy 2008/105/WE, a także przegląd wykazów substancji znajdujących się w załącznikach I i II do dyrektywy 2006/118/WE zgodnie z art. 10 tej dyrektywy i w świetle nowej wiedzy naukowej stwierdziła, że należy wprowadzić zmiany w tych wykazach poprzez dodanie nowych substancji, ustanowienie środowiskowych norm jakości lub norm jakości wód podziemnych dla nowo dodanych substancji, wprowadzić zmiany w środowiskowych normach jakości dla niektórych istniejących substancji zgodnie z postępem naukowym oraz ustanowić środowiskowe normy jakości dla fauny i flory w odniesieniu do niektórych istniejących i nowo dodanych substancji. Określiła również, które dodatkowe substancje mogą akumulować się w osadach lub faunie i florze oraz wyjaśniła, że należy monitorować tendencje takich substancji do akumulacji w osadach lub faunie i florze. Przeglądy wykazów substancji oparto na szeroko zakrojonych konsultacjach z ekspertami reprezentującymi służby Komisji, państwa członkowskie, grupy zainteresowanych stron oraz Komitet Naukowy ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska oraz Pojawiających się Zagrożeń.

(7)Aby skutecznie radzić sobie z większością zanieczyszczeń w całym ich cyklu życia, należy połączyć środki kontroli źródła zanieczyszczeń i środki „końca rury”, w tym – w stosownych przypadkach – projektowanie chemikaliów, zezwolenia lub zatwierdzenia, kontrolę emisji podczas produkcji i użytkowania lub w trakcie innych procesów oraz postępowanie z odpadami. Ustanowienie nowych lub bardziej rygorystycznych norm jakości w odniesieniu do jednolitych części wód uzupełnia zatem inne przepisy Unii, które dotyczą lub mogłyby dotyczyć problemu zanieczyszczenia na co najmniej jednym z tych etapów, w tym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1907/2006, rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009, rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 528/2012, rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/6, dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/83/WE, dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE, dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE oraz dyrektywę Rady 91/271/EWG, i jest z nimi spójne.

(8)Nowa wiedza naukowa wskazuje na znaczne zagrożenie ze strony szeregu innych substancji zanieczyszczających występujących w częściach wód, oprócz tych już uregulowanych. W ramach dobrowolnego monitorowania substancji per- i polifluoroalkilowych (PFAS) oraz produktów farmaceutycznych wykryto szczególny problem w przypadku wód podziemnych. PFAS wykryto w ponad 70 % punktów pomiarowych wód podziemnych w Unii, a obowiązujące progi krajowe są wyraźnie przekroczone w znacznej liczbie miejsc, przy czym powszechnie stwierdza się również obecność substancji farmaceutycznych. W przypadku wód powierzchniowych kwas perfluorookatnosulfonowy i jego pochodne wymieniono już jako substancje priorytetowe, ale obecnie uznaje się, że inne PFAS również stanowią zagrożenie. W ramach monitorowania w odniesieniu do każdej poszczególnej substancji na liście obserwacyjnej na podstawie art. 8b dyrektywy 2008/105/WE potwierdzono, że szereg substancji farmaceutycznych stwarza zagrożenie dla wód powierzchniowych, w związku z czym należy je umieścić w wykazie substancji priorytetowych.

(9)Dyrektywa 2000/60/WE wymaga, aby państwa członkowskie identyfikowały jednolite części wód wykorzystywane do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, monitorowały je i stosowały niezbędne środki zapobiegające pogorszeniu się ich jakości w celu zredukowania poziomu uzdatniania wymaganego dla produkcji wody zdatnej do spożycia przez ludzi. W tym kontekście mikrodrobiny plastiku zidentyfikowano jako stwarzające potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, ale należy zgromadzić więcej danych z monitorowania, aby potwierdzić konieczność ustanowienia środowiskowej normy jakości dla mikrodrobin plastiku w wodach powierzchniowych i gruntowych. Mikrodrobiny plastiku należy zatem umieścić na listach obserwacyjnych wód powierzchniowych i podziemnych i monitorować je, gdy tylko Komisja określi odpowiednie metody monitorowania. W tym kontekście należy uwzględnić metody monitorowania i oceny ryzyka związanego z mikrodrobinami plastiku w wodzie pitnej opracowane na podstawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184.

(10)Wyrażono obawy dotyczące ryzyka rozwoju oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w związku z obecnością w środowisku wodnym mikroorganizmów i genów oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, ale działania monitorujące w tym względzie były ograniczone. Istotne geny oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe należy również umieścić na listach obserwacyjnych wód powierzchniowych i gruntowych i monitorować je, gdy tylko zostaną opracowane odpowiednie metody monitorowania. Jest to zgodne z Europejskim planem działania „Jedno zdrowie” na rzecz zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, przyjętym przez Komisję w czerwcu 2017 r., oraz ze strategią farmaceutyczną dla Europy, która również odnosi się do tego problemu.

(11)Biorąc pod uwagę rosnącą świadomość na temat znaczenia mieszanin, a tym samym na temat monitorowania opartego na skutkach w celu określenia statusu chemicznego, oraz biorąc pod uwagę, że istnieją już wystarczająco rzetelne metody monitorowania oparte na skutkach w odniesieniu do substancji estrogennych, państwa członkowskie powinny stosować takie metody do celów oceny skumulowanych skutków działania substancji estrogenowych w wodach powierzchniowych przez okres co najmniej dwóch lat. Umożliwi to porównanie wyników opartych na skutkach z wynikami uzyskanymi konwencjonalnymi metodami monitorowania trzech substancji estrogennych wymienionych w załączniku I do dyrektywy 2008/105/WE. Porównanie to zostanie wykorzystane do oceny, czy metody monitorowania oparte na skutkach można stosować jako wiarygodne metody przesiewowe. Zaletą korzystania z metod przesiewowych byłoby umożliwienie objęcia skutków wszystkich substancji estrogennych o podobnym działaniu, a nie tylko wymienionych w załączniku I do dyrektywy 2008/105/WE. Definicję środowiskowych norm jakości określoną w dyrektywie 2000/60/WE należy zmienić w celu zapewnienia, aby w przyszłości mogła ona również objąć wartości progowe, które mogą zostać ustalone w celu oceny wyników monitorowania opartego na skutkach.

(12)W ocenie unijnego prawodawstwa dotyczącego wody („ocena”) stwierdzono, że proces identyfikacji i umieszczania w wykazie zanieczyszczeń mających wpływ na wody powierzchniowe i podziemne oraz proces ustanawiania lub zmiany norm jakości dla nich w świetle nowej wiedzy naukowej mógłby zostać przyspieszony. Gdyby zadania te były prowadzone przez Komisję, a nie w ramach zwykłej procedury ustawodawczej przewidzianej obecnie w art. 16 i 17 dyrektywy 2000/60/WE oraz art. 10 dyrektywy 2006/118/WE, można by usprawnić funkcjonowanie mechanizmów listy obserwacyjnej wód powierzchniowych i podziemnych, w szczególności w zakresie terminów i kolejności sporządzania wykazów, monitorowania i oceny wyników, wzmocnić powiązania między mechanizmem listy obserwacyjnej a przeglądami wykazów zanieczyszczeń, a także szybciej uwzględniać postęp naukowy przy wprowadzaniu zmian w wykazach zanieczyszczeń. Z tego względu oraz w związku z potrzebą jak najszybszej zmiany wykazów zanieczyszczeń i związanych z nimi środowiskowych norm jakości w świetle nowej wiedzy naukowo-technicznej należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 TFUE w celu zmiany załącznika I do dyrektywy 2008/105/WE w odniesieniu do wykazu substancji priorytetowych i odpowiadających im środowiskowych norm jakości określonych w części A tego załącznika oraz w celu zmiany załącznika I do dyrektywy 2006/118/WE w odniesieniu do wykazu zanieczyszczeń wód podziemnych i norm jakości określonych w tym załączniku. W tym kontekście Komisja powinna wziąć pod uwagę wyniki monitorowania substancji znajdujących się na liście obserwacyjnej wód powierzchniowych i podziemnych. W związku z tym należy uchylić art. 16 i 17 dyrektywy 2000/60/WE oraz załącznik X do tej dyrektywy, a także art. 10 dyrektywy 2006/118/WE.

(13)W ocenie stwierdzono również, że między państwami członkowskimi istnieją duże różnice pod względem norm jakości i wartości progowych ustalonych na poziomie krajowym odpowiednio dla substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy i zanieczyszczeń wód podziemnych. Do tej pory substancje zanieczyszczające specyficzne dla dorzeczy, których nie zidentyfikowano jako substancji priorytetowych na podstawie dyrektywy 2000/60/WE, podlegały krajowym środowiskowym normom jakości i zaliczano je do fizykochemicznych elementów jakości uzupełniających ocenę stanu ekologicznego wód powierzchniowych. W odniesieniu do wód gruntowych państwa członkowskie mogły również ustalić własne wartości progowe, nawet w przypadku syntetycznych substancji wytworzonych przez człowieka. Elastyczność ta doprowadziła do nieoptymalnych wyników pod względem porównywalności stanu jednolitych części wód między państwami członkowskimi oraz pod względem ochrony środowiska. Należy zatem zapewnić procedurę umożliwiającą uzgodnienie na poziomie Unii środowiskowych norm jakości i wartości progowych, które mają być stosowane w odniesieniu do tych substancji, jeżeli zostaną one określone jako stwarzające problem na poziomie krajowym, oraz ustanowienie repozytoriów obowiązujących środowiskowych norm jakości i wartości progowych.

(14)Ponadto włączenie substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy do definicji stanu chemicznego wód powierzchniowych zapewnia bardziej skoordynowane, spójne i przejrzyste podejście pod względem monitorowania i oceny stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych oraz powiązanych informacji przekazywanych społeczeństwu. Ułatwia również bardziej ukierunkowane podejście do identyfikacji i wdrażania środków mających na celu rozwiązanie wszystkich kwestii „związanych z chemikaliami” w bardziej holistyczny, skuteczny i efektywny sposób. Należy zatem zmienić definicje „stanu ekologicznego” i „stanu chemicznego” oraz rozszerzyć zakres „stanu chemicznego”, aby objąć nim również substancje zanieczyszczające specyficzne dla dorzeczy, które dotychczas stanowiły część definicji „stanu ekologicznego” w załączniku V do dyrektywy 2000/60/WE. W związku z tym do zakresu dyrektyw 2008/105/WE należy włączyć koncepcję środowiskowych norm jakości dla substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy oraz powiązane procedury.

(15)W celu zapewnienia zharmonizowanego podejścia i równych warunków działania w Unii należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 TFUE w celu zmiany części B załącznika II do dyrektywy 2006/118/WE poprzez dostosowanie wykazu zanieczyszczeń, w odniesieniu do których państwa członkowskie są zobowiązane do rozważenia czy należy ustalić krajowe wartości progowe.

(16)Biorąc pod uwagę potrzebę szybkiego dostosowania do wiedzy naukowo-technicznej oraz zapewnienia zharmonizowanego podejścia i równych warunków działania w Unii w odniesieniu do substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 TFUE w celu dostosowania załącznika II do dyrektywy 2008/105/WE w odniesieniu do wykazu kategorii zanieczyszczeń określonych w części A tego załącznika oraz dostosowania części C załącznika II w odniesieniu do zharmonizowanych środowiskowych norm jakości dotyczących substancji zanieczyszczających specyficznych dla dorzeczy lub ich grup. Takie zharmonizowane środowiskowe normy jakości powinny być stosowane przez państwa członkowskie przy dokonywaniu oceny stanu ich jednolitych części wód powierzchniowych, w przypadku gdy stwierdzono ryzyko związane z tymi zanieczyszczeniami.

(17)W wyniku przeglądu wykazu substancji priorytetowych w części A załącznika I do dyrektywy 2008/105/WE stwierdzono, że szereg substancji priorytetowych nie stanowi problemu ogólnounijnego i w związku z tym nie należy ich włączać do części A załącznika I do tej dyrektywy. Substancje te należy zatem uznać za substancje zanieczyszczające specyficzne dla dorzeczy i włączyć je do części C załącznika II do dyrektywy 2008/105/WE wraz z odpowiadającymi im środowiskowymi normami jakości. Biorąc pod uwagę, że zanieczyszczeń tych nie uznaje się już za stwarzające problem ogólnounijny, środowiskowe normy jakości należy stosować jedynie w przypadku, gdy zanieczyszczenia te mogą nadal stanowić zagrożenie na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym.

(18)Aby zapewnić równe warunki działania i umożliwić porównanie stanu jednolitych części wód pomiędzy państwami członkowskimi, należy zharmonizować krajowe wartości progowe dla niektórych zanieczyszczeń wód podziemnych. W związku z tym należy wprowadzić repozytorium zharmonizowanych wartości progowych dla zanieczyszczeń wód podziemnych o zasięgu krajowym, regionalnym lub lokalnym jako nową część D w załączniku II do dyrektywy 2006/118/WE. Zharmonizowane progi określone we wspomnianym repozytorium należy stosować wyłącznie w tych państwach członkowskich, w których zanieczyszczenia objęte tymi progami wpływają na stan wód podziemnych. W przypadku sumy dwóch syntetycznych substancji zanieczyszczających: trójchloroetylenu i tetrachloroetylenu należy zharmonizować krajowe wartości progowe, ponieważ nie wszystkie państwa członkowskie, w których te zanieczyszczenia są istotne, stosują wartość progową dla sumy tych zanieczyszczeń, a ustalone krajowe wartości progowe nie są jednakowe. Zharmonizowana wartość progowa powinna być zgodna z wartością parametrów ustaloną dla sumy wspomnianych substancji zanieczyszczających w wodzie pitnej na podstawie dyrektywy (UE) 2020/2184.

(19)W celu zapewnienia zharmonizowanego podejścia i równych warunków działania w Unii należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 TFUE w celu zmiany części D załącznika II do dyrektywy 2006/118/WE, aby dostosować repozytorium zharmonizowanych wartości progowych dla uwzględnionych zanieczyszczeń i zharmonizowanych wartości progowych do postępu techniczno-naukowego.

(20)Oprócz norm jakości określonych w załączniku I do tej dyrektywy oraz krajowych wartości progowych określonych zgodnie z metodyką określoną w części A załącznika II do tej dyrektywy wszystkie przepisy dyrektywy 2006/118/WE dotyczące oceny stanu chemicznego wód podziemnych należy dostosować do wprowadzenia trzeciej kategorii zharmonizowanych wartości progowych w części D załącznika II do tej dyrektywy.

(21)Aby zapewnić skuteczny i spójny proces decyzyjny oraz rozwój synergii z pracami prowadzonymi w ramach innych przepisów Unii dotyczących chemikaliów, należy powierzyć stałą i jasno określoną rolę Europejskiej Agencji Chemikaliów („ECHA”) w zakresie ustalania priorytetów dotyczących substancji, które mają zostać umieszczone na listach obserwacyjnych i w wykazach substancji w załącznikach I i II do dyrektywy 2008/105/WE oraz w załącznikach I i II do dyrektywy 2006/118/WE, a także w ustalaniu odpowiednich norm jakości popartych dowodami naukowymi. Komitet ds. Oceny Ryzyka i Komitet ds. Analiz Społeczno-Ekonomicznych powinny ułatwiać wykonywanie niektórych zadań powierzonych ECHA poprzez przedstawianie opinii. ECHA powinna również zapewnić lepszą koordynację między różnymi aktami prawnymi dotyczącymi ochrony środowiska, zwiększając przejrzystość w odniesieniu do zanieczyszczeń znajdujących się na liście obserwacyjnej lub opracowanie unijnych lub krajowych środowiskowych norm jakości bądź wartości progowych poprzez publiczne udostępnianie odpowiednich sprawozdań naukowych.