PL    PL PL 
PL    PL  KOMISJA EUROPEJSKA 
Bruksela, 14.12.2010 
SEK(2010) 1548 wersja ostateczna 
DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW 
 
Dokument uzupe łniający 
 
Wniosek  
ROZPORZ ĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 
w sprawie jurysdykcji i uznawania orzecze ń sądowych oraz ich wykonywania w 
sprawach cywilnych i handlowych  
(Przekszta łcenie) 
  
{KOM(2010) 748 wersja ostateczna} 
{SEK(2010) 1547 wersja ostateczna} 
PL    PL  
1. KONTEKST , KONSULTACJE I WIEDZA FACHOWA  
Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 w sprawi e jurysdykcji i uznawania orzecze ń 
sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cyw ilnych i handlowych (znane jako „Bruksela 
I”), które wesz ło w życie w marcu 2002 r., jest fundamentem wspó łpracy sądowej w 
sprawach cywilnych w Unii Europejskiej. Okre śla ono, który s ąd jest w łaściwy do 
rozstrzygni ęcia danego sporu transgranicznego oraz umo żliwia sprawne uznawanie i 
wykonywanie orzecze ń wydanych w innym pa ństwie cz łonkowskim. Mimo i ż 
funkcjonowanie rozporz ądzenia jest oceniane ogólni e jako dobre, konsultacje z 
zainteresowanymi podmiotami oraz an alizy przeprowadzone przez Komisj ę wykazały jednak 
konieczno ść przeprowadzenia reformy. W tym samym kontek ście należy odczytywa ć zawarte 
w programie sztokholmskim wezwanie do usuni ęcia pozosta łych ogranicze ń w wykonywaniu 
praw przez osoby fizyczne i prawne.  
Pracując nad przygotowaniem zmian w rozporz ądzeniu Komisja prowadzi ła szeroko 
zakrojone konsultacje z zainteresowanymi podmiotami oraz w du żym stopniu korzysta ła z 
pomocy ekspertów zewn ętrznych. W kwietniu 2009 r. Komisja przyj ęła zieloną księgę, 
rozpoczynaj ąc tym samym proces konsultacji spo łecznych, oraz zleci ła przeprowadzenie 
czterech analiz dotycz ących różnych aspektów wspomnianej reformy. Dane empiryczne 
niezbędne do przygotowania oceny skutków zosta ły zebrane dzi ęki kolejnej analizie 
zewnętrznej oraz badaniu wykonanemu przez Eu ropejski Panel Testów Biznesowych. 
Ponadto Komisja zorganizowa ła dwie du że konferencje, jedno spot kanie z ekspertami 
krajowymi i dwa spotkania z ekspertami z dziedziny arbitra żu. Otrzymano równie ż 
dodatkowe komentarze ze strony mi ędzyresortowej grupy steruj ącej, funkcjonuj ącej w 
ramach Komisji.  
2. OKREŚLENIE PROBLEMU , CELE ORAZ OCENA WARIANTÓW STRATEGICZNYCH  
2.1. SWOBODNY PRZEP ŁYW ORZECZE Ń SĄDOWYCH 
2.1.1.  Określenie problemu i jego zakres 
Orzeczenie wydane w jednym pa ństwie członkowskim nie staje si ę skuteczne w innym 
państwie członkowskim w sposób automatyczny, lecz wymaga zatwierdzenia i nadania mu 
klauzuli wykonalno ści w drodze specjalnej po średniej procedury s ądowej, zwanej „procedur ą 
exequatur”. Jest to proc edura kosztowana i czasoch łonna. Wed ług danych obliczonych w 
odniesieniu do ca łej UE, średni koszt przeprowadzenia takiej  procedury wynosi, w przypadku 
sprawy nieskomplikowanej, 2 200 EUR. W przypadku spraw trudniejszych lub spornych 
kwota ta mo że być o wiele wy ższa (nawet do 12 700 EUR). Przy za łożeniu, iż sprawy trudne 
stanowią 25 % wszystkich spraw, łączny koszt procedury exequatur w UE wynosi ponad 47 
mln EUR rocznie. Czas oczekiwania na uzyskanie exequatur jest ró żny i może wynosić od 
kilku dni do kilku miesi ęcy, a w przypadku spraw odwo ławczych nawet do dwóch lat. W 
ponad 90 % spraw procedura ta jest czyst ą formalno ścią z uwagi na brak przes łanek do 
odmowy uznania i wykonania orzeczenia; jedy nie w nielicznych przypadkach od decyzji 
wnoszone s ą środki odwo ławcze, najcz ęściej zreszt ą bezskutecznie. Procedura exequatur jest 
kolejnym z czynników utrudniaj ących prowadzenie sporów transgranicznych, które 
PL    PL zniechęcają przedsiębiorców do nawi ązywania stosunków handlowych z zagranicznymi 
kontrahentami.  
2.1.2.  Cele 
• Szczegółowym celem  tej części wniosku jest osi ągnięcie rzeczywistego swobodnego 
przepływu orzecze ń sądowych we wszystkich sprawach cywilnych i handlowych.  
2.1.3.  Wybrane wst ępnie warianty strategiczne 
• Wariant strategiczny nr 1 : utrzymanie status quo  
• Wariant strategiczny nr 3 : utrzymanie procedury exequatur przy jednoczesnym 
złagodzeniu niektórych obci ążeń spoczywaj ących na powodzie  
• Wariant strategiczny nr 4A : zniesienie procedury ex equatur przy jednoczesnym 
wprowadzeniu niezb ędnych środków zabezpieczaj ących maj ących chroni ć prawo do 
obrony. Procedura exequatur zosta łaby jednak utrzymana w przypadku orzecze ń wydanych 
w sprawach o znies ławienie oraz w sprawach z powództwa zbiorowego. 
2.1.4.  Analiza skutków preferowanego wariantu 4A : zniesienie procedury exequatur i 
wprowadzenie niezb ędnych środków zabezpieczaj ących 
a) Skuteczno ść: Wariant ten umo żliwiłby pełne osiągnięcie celu zak ładającego stworzenie 
rzeczywistego swobodnego przep ływu orzecze ń sądowych w Unii Europejskiej. b) 
Najważniejsze skutki:  i) Skutki gospodarcze : Zniesienie procedury exequatur 
zlikwidowa łoby koszty i opó źnienia zwi ązane z t ą procedur ą, co pozwoli łoby 
przedsiębiorstwom i osobom fizycznym w UE zaoszcz ędzić dużą część ich obecnych kosztów 
z tym zwi ązanych wynosz ących niemal 48 mln EUR rocznie. W znakomitej wi ększości 
przypadków, w których pozwany  nie kwestionuje wykonalno ści orzeczenia s ądu 
zagranicznego, powód ponosi łby jedynie niewielkie koszty t łumaczenia w zwi ązku z 
wprowadzeniem standardowych formularzy i zniesieniem obowi ązku tłumaczenia ca łości 
orzeczenia. Koszty t łumaczenia ca łości orzeczenia, jak równie ż koszty adwokackie, 
powstawa łyby tylko w przypadku bardziej z łożonych spraw. Omawiany wariant strategiczny 
byłby równie ż bodźcem zach ęcającym przedsi ębiorstwa, w szczególno ści MŚP, do 
nawiązywania transgranicznych stosunków ha ndlowych. Obecnie, jedynie 25 % spo śród ok. 
20 mln istniej ących w UE M ŚP uczestniczy w tego rodzaju stosunkach handlowych, co 
oznacza, i ż ok. 15 mln M ŚP mogłoby potencjalnie rozszerzy ć zakres swej dzia łalności na inne 
państwa członkowskie. Spo śród tych M ŚP 39 % by łoby bardziej sk łonnych do nawi ązania 
transgranicznych stosunków handlow ych, gdyby procedura exequatur zosta ła zniesiona. 
Nawet jeśli przyjąć, że tylko jedna czwarta z nich rzeczywi ście nawiązałaby takie stosunki, 
oznaczałoby to dodatkowe 1,4 mln M ŚP na rynku wewn ętrznym. ii) Prawa podstawowe  
Zniesieniu procedury exequatur towarzyszy łyby proceduralne środki zabezpieczaj ące, dzięki 
którym wyrok naruszaj ący prawo do rzetelnego pro cesu czy prawo do obrony nie móg łby 
zostać uznany i wykonany. W ten sposób omawiany wariant strategiczny by łby zgodny z 
Kartą praw podstawowych, w szczególno ści z jej art. 47. Poniewa ż podstawy, na które mo żna 
by było się powoływać, wysuwaj ąc zarzuty przeciwko wykonaniu orzeczenia s ądu 
zagranicznego, s ą w dużej mierze takie same, jak podstawy, na które mo żna się powołać w 
obecnym stanie prawnym w ramach procedury exequatur, poziom ochrony s ądowej nie 
zmniejszy łby się w porównaniu do poziomu, jaki by łby zapewniony przy utrzymaniu status 
quo. iii) Koszty finansowe:  Państwa członkowskie musia łyby ponie ść koszty zwi ązane z 
PL    PL konieczno ścią zaznajomienia prawników z nowymi procedurami. Koszty te by łyby jednak 
minimalne, gdyby krajowe procedury dotycz ące środków zabezpieczaj ących były wzorowane 
na procedurach przyj ętych w ramach instrumentów europejskich znosz ących procedur ę 
exequatur w odniesieniu do okre ślonych rodzajów roszcze ń. Wniosek b ędzie równie ż 
zawierał standardowy formularz maj ący ułatwić bezpośrednie wykonywanie orzecze ń.  
2.1.5.  Porównanie wybranych wst ępnie wariantów z preferowanym wariantem 
strategicznym 4A.  
Cele/skutki Wariant 1 – 
utrzymanie status 
quo Wariant 3 – 
złagodzenie 
obciążeń 
spoczywaj ących 
na wnioskodawcy Wariant 4A – 
zniesienie 
procedury 
exequatur 
Zniesienie nadal istniejących barier 
ograniczaj ących swobodny 
przepływ orzecze ń 
sądowych 0 + ++ 
Skutki gospodarcze 0 + + 
Koszty finansowe 0 – – 
Prawa podstawowe 0 0 0 
 
2.2. FUNKCJONOWANIE ROZPORZ ĄDZENIA W MI ĘDZYNARODOWYM 
PORZĄDKU PRAWNYM  
2.2.1.  Określenie problemu  
• Zawarte w rozporz ądzeniu zasady dotycz ące jurysdykcji (z pewnymi wyj ątkami) nie maj ą 
obecnie zastosowania w przypadku, gdy po zwany ma miejsce zamieszkania poza 
terytorium UE, dlatego te ż w takiej sytuacji rozporz ądzenie odsy ła do prawa krajowego 
(tzw. „pozosta ła jurysdykcja”). W samej UE  przepisy krajowe dotycz ące jurysdykcji w 
odniesieniu do pozwanych maj ących miejsce zamieszkania w pa ństwie trzecim znacz ąco 
się różnią między poszczególnymi pa ństwami cz łonkowskimi. W sytuacji, gdy pozwany 
ma miejsce zamieszkania poza terytorium Unii Europejskiej: 
• mamy do czynienia z nierównym dost ępem europejskich przedsi ębiorstw i osób 
fizycznych do wymiaru sprawiedliwo ści, 
• dochodzi do powstania nierównych warunków dla przedsi ębiorstw prowadz ących 
działalność gospodarcz ą na rynku wewn ętrznym, co mo że prowadzi ć do zakłócenia 
konkurencji, 
• nie jest zapewnione wykonanie eu ropejskiego prawodawstwa chroni ącego słabsze strony 
postępowania (np. konsumentów, pracowników, ubezpieczonych, itp.). 
PL    PL 2.2.2.  Cele 
• Szczegółowym celem  jest zapewnienie lepszego dost ępu do wymiaru sprawiedliwo ści oraz 
większej pewno ści prawa i lepszej ochrony osób fizycznych i przedsi ębiorstw w UE w 
sporach zwi ązanych z pa ństwami trzecimi.  
2.2.3.  Analiza wybranych wst ępnie wariantów strategicznych 
• Wariant strategiczny nr 1: utrzymanie status quo   
• Wariant strategiczny nr 3A: mini malna harmonizacja zasad dotycz ących jurysdykcji 
(wariant 3A)  
• Wariant strategiczny nr 4A: pe łna harmonizacja zasad dotycz ących jurysdykcji  
2.2.4.  Analiza skutków preferowanego wa riantu strategicznego nr 4A: pe łna harmonizacja 
zasad dotycz ących jurysdykcji 
a) Skuteczno ść: Pełna harmonizacja zasad dotycz ących jurysdykcji zapewni łaby pełny i 
równy dost ęp do wymiaru sprawiedliwo ści przed s ądami państw członkowskich UE. Z uwagi 
na fakt, iż wszystkie zasady dotycz ące jurysdykcji mi ędzynarodowej by łyby ujęte w jednym 
dokumencie, tj. zmienionym rozporz ądzeniu, dost ęp do wymiaru sprawiedliwo ści stałby się w 
pełni przejrzysty. Omawiany wariant strategiczny zniós łby równie ż sztuczny podzia ł na 
pozwanych maj ących miejsce zamieszkania w UE i tych, których miejsce zamieszkania 
znajduje si ę poza jej terytorium. Podzia łu takiego nie stosuje si ę już w najnowszych aktach 
prawodawczych UE, w szczególno ści w rozporz ądzeniu nr 4/2009 dotycz ącym zobowi ązań 
alimentacyjnych oraz wniosku Komisji dotycz ącym rozporz ądzenia w sprawie prawa 
spadkowego i testamentów. b) Najwa żniejsze skutki: i) Skutki gospodarcze: Omawiany 
wariant w wi ększym stopniu zapewni spó łkom maj ącym siedzib ę w UE mo żliwość 
prowadzenia sporów s ądowych w pa ństwach cz łonkowskich UE, a nie poza jej terytorium. 
Dzięki temu zmniejszy si ę średni koszt post ępowań sądowych i skróci si ę czas ich trwania, 
ponieważ postępowania s ądowe prowadzone w ramach europejskiej przestrzeni 
sprawiedliwo ści są, co do zasady, ta ńsze i prostsze od post ępowań sądowych prowadzonych 
poza terytorium UE. W stosunkach z pa ństwami trzecimi w wi ększości przypadków brak jest 
jakichkolwiek instrumentów wspó łpracy sądowej, a odleg łość właściwego s ądu 
najprawdopodobniej jeszcze bardziej zwi ększyłaby koszty osobistego stawiennictwa 
świadków i stron. Ponadto harmonizacja zasad dotycz ących pozwanych maj ących miejsce 
zamieszkania w pa ństwach trzecich zwi ększy pewno ść i przewidywalno ść prawa, co z kolei 
przełoży się na większą oszczędność kosztów dla przedsi ębiorstw b ędących stron ą 
postępowań sądowych. Ulepszone ramy prawne mog ą być również dodatkowym bod źcem, 
dzięki któremu wi ęcej przedsi ębiorstw zdecyduje si ę na nawi ązanie transgranicznych 
stosunków handlowych. Omawiany wariant pozwoli równie ż na unikni ęcie ewentualnego 
zakłócenia konkurencji wynikaj ącego ze zró żnicowania krajowych zasad dotycz ących 
jurysdykcji. MŚP: Kwestia oszcz ędności będzie miała szczególne znaczenie dla M ŚP, które 
nie posiadaj ą takich zasobów do prowadzenia skomplikowanych mi ędzynarodowych 
postępowań sądowych, jakimi dysponuj ą duże przedsi ębiorstwa ii) Koszty finansowe:  
Wariant strategiczny nr 4A wi ązałby się z minimalnymi lub wr ęcz zerowymi kosztami 
finansowymi dla pa ństw członkowskich. iii) Prawa podstawowe: Pełna harmonizacja 
oznaczałaby lepszy dost ęp do wymiaru sprawiedliwo ści dla słabszych stron (konsumentów, 
pracowników, itp.) zgodnie z art. 38 i 47 Karty praw podstawowych, poniewa ż 
gwarantowa łaby im proces przed s ądem państwa członkowskiego UE w przypadku sporów, w 
PL    PL których pozwanym jest osoba maj ąca miejsce zamieszkania poza terytorium UE. Ponadto 
wariant ten zapewnia łby pełen dostęp do wymiaru sprawiedliwo ści europejskim 
przedsiębiorstwom b ędącym stronami post ępowań sądowych z udzia łem pozwanych 
pochodzących z pa ństw trzecich. Wprowadzenie instytucji forum necessitatis  zapewni łoby 
europejskim przedsi ębiorstwom mo żliwość dostępu do wymiaru sprawiedliwo ści przed 
sądami państw członkowskich UE w przypadku, gdy żaden inny s ąd gwarantuj ący rzetelno ść 
procesu nie posiada łby właściwości do rozpoznania danej sprawy. Wreszcie, wprowadzenie 
szczególnej jurysdykcji dla pozwanych spoza Unii Europejskiej poprawi łoby dostęp do 
wymiaru sprawiedliwo ści dla przedsi ębiorstw z tych pa ństw członkowskich, które nie 
posiadają obecnie porównywalnych przepisów  w swym prawie krajowym. iii) Skutki 
społeczne: Omawiany wariant zapewni łby słabszym stronom zachowanie ochrony, jak ą 
gwarantuj ą im bezwzgl ędnie obowi ązujące przepisy prawa UE. iv) Państwa trzecie:  Skutki 
wariantu nr 4A dla pa ństw nienale żących do UE b ędą zależeć od treści zharmonizowanych 
zasad dotycz ących jurysdykcji. Przewidziane we  wniosku wprowadzenie instytucji forum 
necessitatis  oraz „nieco rozszerzonej” przes łanki jurysdykcyjnej, np. dotycz ącej miejsca 
położenia składników maj ątkowych maj ących zwi ązek z tocz ącym się sporem, nie jest 
kwestionowane na szczeblu dyplomatycznym. Wr ęcz przeciwnie, skutki dotycz ące państw 
trzecich b ędą raczej pozytywne, gdy ż państwa członkowskie nie b ędą mogły utrzymywa ć w 
swych przepisach krajowych ko rzystniejszych warunków dost ępu do wymiaru 
sprawiedliwo ści. W przypadku wznow ienia negocjacji mi ędzynarodowych dotycz ących 
ogólnoświatowej konwencji w sprawie orzecze ń sądowych wp ływ omawianych zmian na 
stanowisko negocjacyjne UE b ędzie równie ż zależał od treści zharmonizowanych zasad. O ile 
samo dostosowanie przepisów krajowych nie mia łoby w tym przypadku znaczenia, o tyle 
konkretna tre ść zasad mog łaby mieć wpływ na stanowisko negocjacy jne Unii Europejskiej.  
2.2.5.  Porównanie preferowanego wariantu st rategicznego z innymi wariantami 
strategicznymi 
Cele/skutki Wariant nr 1 Wariant nr 3A Wariant nr 4A 
Lepsza ochrona stron 
mających miejsce 
zamieszkania w UE w sporach z pozwanymi spoza UE 0 + ++ 
Skutki gospodarcze 0 0 + 
Prawa podstawowe 0 + + 
Skutki dotycz ące 
państw trzecich 0 0 0 lub + 
 
PL    PL 2.3. UMOWY DOTYCZ ĄCE JURYSDYKCJI 
2.3.1.  Określenie problemu i jego zakres 
Znakomita wi ększość unijnych przedsi ębiorstw utrzymuj ących transgraniczne stosunki 
handlowe korzysta z umów dotycz ących jurysdykcji (niema l 70 % wszystkich spó łek i 90 % 
dużych spółek).  
• Co do zasady, rozporz ądzenie zapewnia skuteczno ść umów dotycz ących jurysdykcji, 
zachodzi jednak obawa, i ż skuteczno ść tych umów mo że być w praktyce podwa żana 
poprzez stosowanie taktyk polegaj ących na nadu żywaniu praw procesowych. Wynika to z 
powiązania z innym przepisem rozporz ądzania wprowadzaj ącym zasad ę zawisłości sprawy 
(lis pendens ), która pozwala unikn ąć sytuacji, w której dwa s ądy w UE rozpoznawa łyby 
jednocześnie tę samą sprawę. Zgodnie z t ą zasadą, sąd przed który wytoczono powództwo 
w drugiej kolejno ści, musi zawiesi ć postępowanie do czasu, gdy s ąd, przed który 
wytoczono powództwo w pierwszej kolejno ści, orzeknie co do swej w łaściwości. Strona, 
która chce obej ść postanowienia umowy dotycz ącej jurysdykcji, mo że znacznie opó źniać 
przebieg post ępowania przed wybranym przez strony s ądem wnosz ąc powództwo w 
pierwszej kolejno ści przed (niew łaściwy) sąd w państwie, w którym system s ądownictwa 
działa stosunkowo wolno. W ostatnich pi ęciu latach 7,7 % przedsi ębiorstw zg łosiło uwagi 
dotyczące nieprzestrzegania przez swych kont rahentów klauzuli umownej ustalaj ącej sąd 
właściwy.  
• Konieczne jest zapewnienie skuteczno ści umów dotycz ących jurysdykcji równie ż poza 
granicami UE. Unia Europejska bra ła udział w negocjacjach dotycz ących konwencji 
haskiej o umowach dotycz ących jurysdykcji, czyli umowy mi ędzynarodowej maj ącej 
zwiększyć pewność prawa w zakresie klauzul umownych dotycz ących jurysdykcji 
zawieranych mi ędzy przedsi ębiorstwami. Proces ratyfi kacji tej konwencji jest ca ły czas w 
toku. Zmiana rozporz ądzania powinna zapewni ć spójność podejścia do umów dotycz ących 
jurysdykcji, stosowanego w odniesieniu do spraw w obr ębie UE, z podej ściem, które 
będzie ewentualnie stosowane w odniesieniu do spraw wykraczaj ących poza obr ęb UE. 
Zgodnie z postanowieniami konwencji haskiej s ąd, przed który wytoczono powództwo, 
lecz który nie zosta ł wybrany przez strony, musi odrzuci ć sprawę, chyba że zastosowanie 
ma jeden z wyj ątków przewidzianych w tej konwencji.  
2.3.2.  Cele  
Szczegółowym celem  jest zwiększenie skuteczno ści umów dotycz ących jurysdykcji. Reforma 
powinna tak że ułatwić proces ratyfikacji przez UE  konwencji haskiej o umowach 
dotyczących jurysdykcji.  
2.3.3.  Analiza wybranych wst ępnie wariantów strategicznych 
• Wariant strategiczny nr 1: utrzymanie status quo .  
• Wariant strategiczny nr 2: zwolnienie s ądu wybranego przez strony umowy z obowi ązku 
zawieszenia post ępowania  
• Wariant strategiczny nr  3: przyznanie s ądowi wybranemu przez strony umowy 
pierwszeństwa w orzekaniu co do swej w łaściwości 
PL    PL 2.3.4.  Analiza skutków preferowanego wariantu strategicznego nr 3: przyznanie s ądowi 
wybranemu przez strony umowy pierwsze ństwa w orzekaniu co do swej w łaściwości 
a) Skuteczno ść w realizacji wyznaczonych celów : Wariant nr 3 by łby rozwi ązaniem 
zniechęcającym do taktycznego uprzedniego wytaczania powództw w celu podwa żenia 
zawartej w sposób wa żny umowy dotycz ącej jurysdykcji, co oznacza łoby pełne osiągnięcie 
opisanych powy żej celów. b) Najwa żniejsze skutki: i) skutki gospodarcze : Wariant nr 3 
pozwoliłby rozwi ązać problem dodatkowych kosztów i zb ędnej zwłoki, na które przy 
obecnym stanie prawnym przedsi ębiorstwa s ą narażone w zwi ązku z podejmowanymi w z łej 
wierze przez ich kontrahentów czynno ściami zmierzaj ącymi do obej ścia postanowie ń umów 
dotyczących jurysdykcji. Warian t ten najprawdopodobniej zach ęci też przynajmniej cz ęść z 
30 % przedsi ębiorstw, które nie pozostaj ą obecnie w transgranicznych stosunkach 
handlowych z uwagi na problemy wynikaj ące z transgranicznych procesów s ądowych b ądź 
postępowań egzekucyjnych, do nawi ązania takich stosunków. Ponadto zwi ększy on pewno ść 
prawa w stosunku do przedsi ębiorstw oraz ich zaufanie do skuteczno ści zawieranych przez 
nie porozumie ń dotyczących rozwi ązywania sporów. Wad ą tego rozwi ązania jest to, i ż może 
ono spowolni ć postępowanie s ądowe, w przypadku gdy wyznaczony s ąd stwierdzi 
nieważność umowy dotycz ącej jurysdykcji (dotyczy to tylko 1,1 % spó łek rocznie), w 
rezultacie czego strony b ędą musiały wnieść sprawę do innego s ądu. ii) Koszty finansowe : 
Wariant nr 3 b ędzie się wiązał jedynie z niewielkie kosztami zwi ązanymi z jego wdro żeniem. 
iii) Prawa podstawowe : Wariant nr 3 umo żliwia pełne wykonanie woli stron umów 
dotyczących jurysdykcji. Oznacza łoby to znacz ąca popraw ę sytuacji stron pod wzgl ędem 
wolności prowadzenia dzia łalności, zgodnie z art. 16 Ka rty praw podstawowych. iv) Aspekty 
międzynarodowe : Wariant nr 3 jest wzorowany na rozwi ązaniu przyj ętym w konwencji 
haskiej. Co wa żne, podobnie jak w konwencji, przewiduje on przyznanie pierwsze ństwa 
sądowi wybranemu przez strony umowy, dzi ęki czemu s ąd ten może prowadzi ć postępowanie 
nawet wtedy, gdy powództwo wp łynie do niego dopiero w drugiej kolejno ści.  
2.3.5.  Porównanie preferowanego wariantu st rategicznego z innymi wariantami 
strategicznymi 
Cele/skutki Wariant nr 1: 
utrzymanie status 
quo Wariant nr 2: 
zwolnienie z 
obowiązku 
zawieszenia 
postępowania Wariant nr 3: 
przyznanie 
pierwszeństwa 
sądowi wybranemu 
przez strony umowy 
Uniemożliwia 
nadużycia 0 + ++ 
Skutki gospodarcze 0 + ++ 
Prawa podstawowe 0 + ++ 
Aspekty 
międzynarodowe 0 + ++ 
 
PL    PL 2.4. ZWIĄZKI MIĘDZY ROZPORZ ĄDZENIEM A ARBITRA ŻEM  
2.4.1.  Określenie problemu  
Arbitraż ma bardzo du że znaczenie w handlu mi ędzynarodowym, gdy ż regularnie korzystaj ą 
z niego du że przedsi ębiorstwa oraz przedsi ębiorstwa prowadz ące działalność w skali 
międzynarodowej (ok. 63 % du żych europejskich przedsi ębiorstw woli arbitra ż od 
postępowania przed s ądami powszechnymi). W obecnym stanie prawnym arbitra ż nie 
wchodzi w zakres zastosowania rozporz ądzenia Bruksela I. Pojawi ły się jednak informacje o 
trudnościach wynikaj ących z wzajemnych relacji mi ędzy arbitra żem a post ępowaniem 
sądowym. W szczególno ści problem taki pojawia si ę, gdy strona podnosz ąca zarzut 
nieważności umowy o arbitra ż wnosi jednocze śnie do sądu o rozpatrzenie sprawy co do jej 
istoty. Mo że to prowadzi ć do sytuacji równoleg łego toczenia si ę postępowania s ądowego i 
postępowania arbitra żowego, co z kolei wi ąże się z ryzykiem wydania sprzecznych ze sob ą 
decyzji, w przypadku stwierdzenia niewa żności umowy o arbitra ż w jednym pa ństwie 
członkowskim i jednoczesnym uznaniu jej wa żności w innym. Mo że to prowadzi ć do nadużyć 
ze strony tych uczestników post ępowania, którzy chc ą obejść postanowienia umowy o 
arbitraż. Problem ten, poruszony ostatnio w orzeczeniu Trybuna łu Sprawiedliwo ści wydanym 
w sprawie West Tankers , zmniejsza skuteczno ść umów o arbitra ż zawieranych w Unii 
Europejskiej.  
2.4.2.  Cele  
Szczegółowym celem  tej części wniosku jest zapewnienie przejrzystej i przewidywalnej 
koordynacji post ępowania przed s ądem powszechnych i post ępowania arbitra żowego, co 
utrzyma lub wr ęcz zwiększy atrakcyjno ść Unii Europejskiej jako centrum arbitra żowego.  
2.4.3.  Analiza wybranych wst ępnie wariantów strategicznych 
• Wariant strategiczny nr 1:  utrzymanie status quo  
• Wariant strategiczny nr 2: rozszerzenie wy łączenia arbitra żu z zakresu 
zastosowania rozporz ądzenia  
• Wariant strategiczny nr 3A: zwi ększenie skuteczno ści umów o arbitra ż. Zgodnie z 
tym wariantem s ąd, przed który wniesiono spór, do którego z kolei zastosowanie 
ma umowa o arbitra ż, musiałby zawiesi ć postępowanie w przypadku, gdy spór ten 
zostałby wniesiony równie ż przed sąd arbitrażowy lub s ąd powszechny w łaściwy 
dla siedziby s ądu arbitra żowego.  
2.4.4.  Analiza skutków preferowanego wari antu strategicznego nr 3A: zwi ększenie 
skuteczno ści umów o arbitra ż  
a) Skuteczno ść w realizacji wyznaczonych celów : Omawiany wariant strategiczny pozwala 
na pełną realizacj ę wyznaczonych celów. Zapewnia skuteczno ść umów o arbitra ż poprzez 
wyeliminowanie ryzyka wi ększej liczby jednoczesnych post ępowań oraz ograniczenie 
możliwości stosowania taktyk polegaj ących na nadu żywaniu praw procesowych. Gwarantuje 
on równie ż ciągłość przepływu wszystkich orzecze ń sądowych w UE. b) Najwa żniejsze 
skutki: i) skutki gospodarcze:  Wariant 3A pozwoli wyeliminowa ć ryzyko taktyk 
polegających na nadu żywaniu praw procesowych, co niesie ze sob ą szereg korzy ści 
gospodarczych, o których mowa powy żej. Ponadto wariant nr 3A pozwoli równie ż 
wyeliminowa ć ryzyko jednoczesnego toczenia si ę postępowania przed s ądem powszechnym i 
PL    PL postępowania arbitra żowego, co znacznie zwi ększy atrakcyjno ść arbitrażu w UE oraz 
działających w UE instytucji arbitra żowych. ii) Koszty finansowe: W odniesieniu do 
wariantu nr 2 zmiana rozporz ądzenia oznacza łaby dla pa ństw członkowskich jedynie 
niewielkie koszty zwi ązane z jego wdro żeniem. iii) Prawa podstawowe: Zastosowanie 
omawianego wariantu poprawi skuteczno ść i wydajno ść arbitrażu w większym stopniu, 
aniżeli w przypadku wariantó w nr 1 i 2, zapewniaj ąc tym samym stronom sporów lepszy 
dostęp do alternatywnych środków rozstrzygania sporów . Wariant ten poprawi równie ż 
dostęp do wymiaru sprawiedliwo ści dla przedsi ębiorstw chc ących (w dobrej wierze) 
podważyć ważność umowy o arbitra ż, dzięki temu, i ż wprowadza on jasne i przejrzyste ramy 
prawne reguluj ące możliwość dokonywania takich czynno ści, określając jednocze śnie jasne 
zasady maj ące zwiększyć pewność prawa i uniemo żliwić stosowanie taktyk polegaj ących na 
celowym opó źnianiu procesu. Wariant ten w jeszcze wi ększym stopniu wzmocni normy 
ustanowione w art. 47 Karty praw podstawowych  UE. Wreszcie, zastosowanie omawianego 
wariantu pozwoli na pe łne wykonanie, w ca łej Unii Europejskiej, woli stron wyra żonej w 
umowie, co jeszcze ba rdziej wzmocni obowi ązywanie zasady sw obody umów oraz wolno ści 
prowadzenia dzia łalności gospodarczej przewidzianej w ar t. 16 Karty praw podstawowych. 
iv) Państwa trzecie:  Omawiany wariant zwi ększy atrakcyjno ść arbitrażu w Unii 
Europejskiej. 
2.4.5.  Porównanie preferowanego wariantu st rategicznego z innymi wariantami 
strategicznymi 
Cel/skutki Wariant nr 1 
utrzymanie status 
quo Wariant nr 2 
rozszerzenie 
wyłączenia Wariant nr 3 
zwiększenie 
skuteczno ści 
Swobodny przep ływ 
orzeczeń 0  –  + 
Zapewnienie 
skuteczno ści arbitra żu w 
UE 0 + ++ 
Skutki gospodarcze 0 + + 
Prawa podstawowe 0 + ++ 
3. KONIECZNO ŚĆ PODJĘCIA DZIA ŁAŃ PRZEZ UE (ZASADA POMOCNICZO ŚCI)  
Opisane powy żej problemy dotycz ące funkcjonowania procedury exequatur, nieskuteczno ści 
umów dotycz ących jurysdykcji oraz wzajemnych relacji mi ędzy rozporz ądzeniem a 
arbitrażem wynikaj ą z obowiązujących obecnie przepisów prawa UE i mog ą być rozwiązane 
wyłącznie poprzez dzia łania prawodawcze podj ęte przez UE. Harmonizacja zasad 
jurysdykcyjnych dotycz ących pozwanych maj ących miejsce zamieszkania poza UE jest 
niezbędna do stworzenia równych szans dla przedsi ębiorstw dzia łających na rynku 
wewnętrznym i zapewnienia mo żliwości korzystania przez „s łabsze strony” z praw 
przyznanych im w prawie UE. Cele te nie mog ą być osiągnięte przez same pa ństwa 
członkowskie.  
PL    PL 4. PODSTAWA PRAWNA  
Rozporządzenie zosta ło przyjęte na podstawie art. 61 pkt c) oraz art. 67 ust. 1 Traktatu 
ustanawiaj ącego Wspólnot ę Europejsk ą. Po wejściu w życie traktatu lizbo ńskiego podstaw ę 
traktatow ą dla przyj ęcia zmienionego rozporz ądzenia stanowi art. 67 ust. 4 oraz art. 81 ust. 2 
lit. a), c) oraz e) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.  
5. PROPORCJONALNO ŚĆ DZIAŁAŃ UE 
Przedstawiony powy żej pakiet wariantów strate gicznych jest zgodny z zasad ą 
proporcjonalno ści. Zmiany przewidziane w pakiec ie preferowanych wariantów 
strategicznych nie wykraczaj ą poza zakres niezb ędny do rozwi ązania wskazanych 
problemów. Jak ju ż wspomniano powy żej, korzyści i oszcz ędności wynikaj ące z 
preferowanych wariantów stra tegicznych zdecydowanie przewy ższają koszty i wady 
tych rozwi ązań. Wspomniany pakiet daje znaczne mo żliwości oszczędności o 
charakterze gospodarczym, przy jedno czesnych niewielkich kosztach wdro żenia 
reformy w pa ństwach cz łonkowskich. Umo żliwia także zwiększenie zaufania do 
rynku wewn ętrznego i zach ęcenie większej liczby przedsi ębiorstw i osób fizycznych 
do nawiązania transgranicznych stosunków handlowych, a tym samym czerpania 
korzyści, jakie niesie ze sob ą rynek wewn ętrzny. Intensywniejsza dzia łalność 
gospodarcza w po łączeniu z oszcz ędnościami wynikaj ącymi z reformy pomo że 
zarówno osobom fizycznym, jak i przedsi ębiorstwom w przezwyci ężeniu problemów 
związanych z obecnym kryzysem finansowym.  
6. MONITOROWANIE I OCENA  
Komisja b ędzie sporz ądzać co 5 lat sprawozdania z oceny funkcjonowania rozporz ądzenia. Z 
uwagi na fakt, i ż większość państw członkowskich nie gromadzi systematycznie danych 
statystycznych na temat funkcjonowania rozporz ądzenia, w zmienionym rozporz ądzeniu 
zawarto wymóg przekazywania odpowiednich informacji, w szczególno ści dotycz ących 
liczby przypadków wszcz ęcia specjalnych procedur oceny wprowadzonych w celu 
zabezpieczenia praw podstawowych pozwanego, a tak że informacji dotycz ących wyniku tych 
procedur.