KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 30.9.2020 SWD(2020) 306 final DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Sprawozdanie na temat praworządności z 2020 r.



Rozdział dotyczący sytuacji w zakresie praworządności w Irlandii Towarzyszący dokumentowi: KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW



Sprawozdanie na temat praworządności z 2020 r.



Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej



{COM(2020) 580 final} - {SWD(2020) 300 final} - {SWD(2020) 301 final} - {SWD(2020) 302 final} - {SWD(2020) 303 final} - {SWD(2020) 304 final} - {SWD(2020) 305 final} - {SWD(2020) 307 final} - {SWD(2020) 308 final} - {SWD(2020) 309 final} - {SWD(2020) 310 final} - {SWD(2020) 311 final} - {SWD(2020) 312 final} - {SWD(2020) 313 final} - {SWD(2020) 314 final} - {SWD(2020) 315 final} - {SWD(2020) 316 final} - {SWD(2020) 317 final} - {SWD(2020) 318 final} - {SWD(2020) 319 final} - {SWD(2020) 320 final} - {SWD(2020) 321 final} - {SWD(2020) 322 final} - {SWD(2020) 323 final} - {SWD(2020) 324 final} - {SWD(2020) 325 final} - {SWD(2020) 326 final}



Streszczenie W 2019 r. przeprowadzono szereg reform systemu wymiaru sprawiedliwości, a kolejne są przygotowywane. W szczególności pod koniec 2019 r. ustanowiono niezależną Radę Sądownictwa. Już teraz sądy są postrzegane jako wysoce niezależne, a Rada będzie wspierać dalsze propagowanie niezależności sądów od władzy wykonawczej i ustawodawczej. Wchodzący w jej skład Komitet ds. Postępowania Sędziów będzie odpowiadał za prowadzenie postępowań dyscyplinarnych, przy czym podjęcie ostatecznej decyzji w sprawie odwołania sędziów pozostaje prerogatywą parlamentu (Oireachtas). Planowana reforma ma na celu zmianę systemu powoływania i awansowania sędziów. Reforma ta musi zagwarantować niezależność sądów, biorąc pod uwagę zalecenia Rady Europy. Grupa robocza ma rozważyć kwestię liczby i kategorii sędziów potrzebnych do zapewnienia efektywnego wymiaru sprawiedliwości przez kolejne pięć lat. Trwający przegląd wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych może stanowić okazję do poprawy dostępu do wymiaru sprawiedliwości, w szczególności za pośrednictwem systemu pomocy prawnej. Wyzwaniem pozostaje cyfryzacja oraz zasoby dostępne dla systemu wymiaru sprawiedliwości, w tym liczba sędziów. Irlandia przeprowadziła szereg reform w celu poprawy skuteczności walki z korupcją, w szczególności w drodze ustawy z 2018 r. o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych (przestępstwa korupcyjne). Ustawa o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych ma zastosowanie do szeregu przestępstw związanych z korupcją. Ustawa zawiera jednak przepis dotyczący podwójnej odpowiedzialności karnej, mogący ograniczać zakres ścigania przypadków przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych. Irlandia ustanowiła prawne i instytucjonalne ramy – poddawane obecnie przeglądowi – obejmujące ujawnianie konfliktów interesów i stanu majątkowego oraz obowiązki dotyczące kodeksów postępowania i przedstawiania zaświadczenia o braku zaległości podatkowych. Ustawa o standardach sektora publicznego z 2015 r. wygasła wraz z rozwiązaniem Dáíl (niższej izby parlamentu) w styczniu 2020 r. Program nowego rządu zawiera zobowiązanie do zreformowania i skonsolidowania ustawy o etyce w urzędach publicznych. Irlandzka ustawa o zniesławieniu budzi wątpliwości w kwestii zdolności prasy do ujawniania przypadków korupcji. Obecnie trwa kompleksowy przegląd irlandzkich struktur antykorupcyjnych oraz finalizowany jest przegląd ustawodawstwa w zakresie zniesławienia. Jeżeli chodzi o pluralizm mediów, w ramach kultury politycznej funkcjonują gwarancje konstytucyjne i solidne struktury regulacyjne zapobiegające ingerencji w treści publikowane przez media oraz konfliktom interesów pod względem własności mediów. Organ regulacyjny ds. mediów podjął działania w kierunku corocznej aktualizacji i publikacji informacji na temat własności mediów. Prawo do wolności wypowiedzi i prawo do dostępu do urzędowych informacji stanowią utrwalone zasady. Częste wszczynanie spraw dotyczących zniesławienia i wysokie koszty takich spraw budzą wątpliwości. Niezależny system prywatny ustanowiony i finansowany przez sektor prasy drukowanej, obejmujący Radę ds. Prasy i Rzecznika ds. Prasy, zapewnia rozpatrywanie skarg dotyczących prasy na podstawie kodeksu postępowania. W kwestii mechanizmów kontroli i równowagi funkcjonuje utrwalona praktyka polegająca na konsultowaniu projektów ustawodawczych przez rząd i parlament oraz na przeprowadzaniu ocen skutków ex ante. Podobnie przebiega kontrola poselskich projektów ustaw, które osiągnęły określony etap w procesie legislacyjnym. Irlandzka Komisja Praw Człowieka i Równouprawnienia jest dobrze przygotowana do pełnienia swoich funkcji. O ile zasadniczo uznaje się, że w Irlandii przestrzeń przeznaczona dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego jest otwarta, organizacje te zgłaszają jednak zastrzeżenia dotyczące ograniczania działalności społeczeństwa obywatelskiego w wyniku obowiązującej obecnie wykładni prawa wyborczego ograniczającego możliwości finansowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

I.System wymiaru sprawiedliwości Irlandzki system prawny to system prawa zwyczajowego (ang. common law), w którym sądy dzielą się na sądy cywilne i sądy karne. System sądownictwa składa się z: sądu apelacyjnego najwyższej instancji, tj. Sądu Najwyższego (Supreme Court), Sądu Apelacyjnego (Court of Appeal), a także z sądów pierwszej instancji, do których należą: Wysoki Trybunał (High Court), posiadający właściwość ogólną we wszystkich sprawach karnych i cywilnych, oraz sądy o ograniczonej właściwości, tj. sąd okręgowy (Circuit Court) i sąd rejonowy (District Court), funkcjonujące na szczeblu regionalnym. Dwa Szczególne Sądy Karne (Special Criminal Courts) są właściwe w sprawach karnych dotyczących przestępstw związanych z działalnością paramilitarną i wywrotową, a także dotyczących przestępczości zorganizowanej. Ponadto funkcjonuje wiele sądów i trybunałów szczególnych właściwych w poszczególnych obszarach, w tym w zakresie stosunków pracy . Od grudnia 2019 r. wszystkie osoby sprawujące stanowiska sędziowskie są członkami nowo powstałej Rady Sądownictwa. Sędziów powołuje Prezydent Irlandii po zasięgnięciu opinii rządu. Rada doradcza ds. powoływania na stanowiska sędziowskie (Judicial Appointments Advisory Board – JAAB) zajmuje się wyborem odpowiednich kandydatów na sędziów. Prokuratura nie należy do struktur organu sądowego. Dyrektor ds. Oskarżenia Publicznego (Director of Public Prosecutions) niezależnie egzekwuje prawo karne przed sądami. Procesy na podstawie aktu oskarżenia prowadzą prawnicy (barristers), których każdorazowo nominuje dyrektor oraz którzy wnoszą i popierają oskarżenia zgodnie z poleceniami dyrektora. Rzecznik Generalny (Attorney General) jest doradcą prawnym rządu. Przedstawiciele zawodów prawniczych dzielą się na solicitors, których reprezentuje Towarzystwo Prawnicze (Law Society), oraz barristers, których reprezentuje Palestra Irlandii. Urząd Regulacji Służby Prawnej, ustanowiony w 2016 r. jako niezależny organ, to irlandzki ustawowy krajowy organ regulacyjny właściwy w przypadku obu gałęzi zawodów prawniczych. Niezależność Pod koniec 2019 r. ustanowiono niezależną Radę Sądownictwa, której zadaniem jest ochrona niezależności sądów. W wyniku długotrwałego procesu reformy ustanowiono pierwszą w Irlandii stałą radę ds. sądownictwa. Zgodnie z ustawą o Radzie Sądownictwa jej główne funkcje to rozpatrywanie skarg dotyczących wykroczeń zawodowych sędziów, zapewnienie ustawicznego kształcenia i szkolenia sędziów oraz sporządzanie wytycznych dotyczących określonych zagadnień, w tym odszkodowań z tytułu szkód na osobie. Do tych celów Rada powołała szereg komitetów, w tym Komitet ds. Postępowania Sędziów, Komitet ds. Studiów Sądowych, Komitet ds. Szkód na Osobie oraz Komitet ds. Wytycznych Orzeczniczych. W skład Rady wchodzą wszyscy czynni członkowie wymiaru sprawiedliwości (około 160 sędziów), a jej zarząd tworzy 11 sędziów: pięciu członków z urzędu (pierwszy prezes Sądu Najwyższego i czterech prezesów sądu), pięciu sędziów wybranych przez innych sędziów oraz jeden sędzia dobrany przez pozostałych członków zarządu. Ustanowienie Rady Sądownictwa może przyczynić się do zapewnienia niezależności i wysokiej jakości systemu wymiaru sprawiedliwości, zgodnie z zaleceniami Grupy Państw przeciwko Korupcji (GRECO) . Poziom postrzeganej niezależności sądów i niezawisłości sędziów w opinii ogółu społeczeństwa i wśród przedsiębiorstw jest wysoki. Poziom niezależności sądów i niezawisłości sędziów jest postrzegany jako „dość dobry lub bardzo dobry” przez 74 % ogółu społeczeństwa i 76 % przedsiębiorstw . Na przestrzeni ostatnich lat postrzegana niezależność sądów nieprzerwanie utrzymuje się na wysokim poziomie. Planowana reforma ma na celu reorganizację systemu powoływania i awansowania sędziów. Dyskusje na temat tej reformy trwają już od wielu lat. W 2017 r. rząd przedłożył do parlamentu projekt ustawy w tej kwestii, który nie został jednak rozpatrzony ze względu na zakończenie poprzedniej kadencji parlamentu. W ramach obowiązującego systemu, w przypadku pierwszej rekrutacji pracowników systemu sądownictwa, rada doradcza ds. powoływania na stanowiska sędziowskie (Judicial Appointments Advisory Board – JAAB) rekomenduje Ministrowi Sprawiedliwości i Równouprawnienia co najmniej siedmiu kandydatów na każde wolne stanowisko. Kolejność kandydatów na liście nie wynika z hierarchii ważności, a rząd nie jest zobowiązany do wyboru wyłącznie kandydatów z listy. Sędziów awansuje prezydent Irlandii, po zasięgnięciu opinii rządu, a proces ten nie podlega procedurom prowadzonym przez radę doradczą ds. powoływania na stanowiska sędziowskie. Obawy GRECO wzbudził fakt, że władza wykonawcza posiada szeroki zakres swobody uznania. W projekcie ustawy o Komisji ds. Powoływania Sędziów przewidziano ustanowienie nowej komisji odpowiedzialnej w sprawach powoływania sędziów, której przewodniczący nie należałby do kadr wymiaru sprawiedliwości, a większość jej członków stanowiliby ławnicy. Celem projektu ustawy jest ograniczenie liczby proponowanych kandydatur maksymalnie do trzech kandydatów na jedno wolne stanowisko w kolejności według preferencji Komisji. W projekcie tym proponuje się również, aby procedurę tę przeprowadzano we wszystkich przypadkach powoływania na stanowisko sędziowskie (a nie wyłącznie w przypadku pierwszego powołania na sędziego, jak ma to miejsce obecnie). Dzięki tym przepisom zawartym w projekcie można by ograniczyć zakres, w jakim decyzje w sprawie powoływania sędziów mają charakter polityczny. Planowany skład nowej komisji wzbudził jednak zastrzeżenia,ze względu na przewidywaną większość ławników. Program nowego irlandzkiego rządu utworzonego w czerwcu 2020 r. zawiera zobowiązanie do przyjęcia projektu ustawy o Komisji ds. Powoływania Sędziów w ciągu pierwszych sześciu miesięcy jego kadencji. Rząd zobowiązał się do współpracy z zainteresowanymi stronami w celu wprowadzenia odpowiednich zmian w obecnym projekcie ustawy, aby zapewnić jego szerokie poparcie. Zmiany mają obejmować zapewnienie, aby pierwszy prezes Sądu Najwyższego z urzędu pełnił funkcję przewodniczącego tworzonego organu. Ważne jest, aby w ramach reformy uwzględniono zalecenia Rady Europy dotyczące składu organu podejmującego decyzje w sprawie wyboru i kariery sędziów oraz roli, jaką organ ten odgrywa w ramach procedury powołania. Ustanowiono nowy podmiot odpowiedzialny za prowadzenie postępowań dyscyplinarnych przeciwko sędziom, dzięki czemu zwiększono poziom rozliczalności sędziów. Rada Sądownictwa ustanowiła Komitet ds. Postępowania Sędziów, który ma rozpatrywać skargi dotyczące przypadków wykroczeń zawodowych sędziów oraz sporządzać projekty wytycznych dotyczących postępowania i etyki zawodowej sędziów w celu ich przyjęcia przez Radę. Ponadto Komitet ten zapewnia doradztwo i wydaje zalecenia w zakresie postępowania i etyki zawodowej sędziów. W skład Komitetu wchodzi pięciu prezesów sądu jako członków z urzędu, trzech sędziów wybieranych przez innych sędziów oraz pięciu ławników mianowanych przez rząd spośród kandydatur przedstawionych przez służbę ds. nominacji publicznych. Zanim przeprowadzono przedmiotową reformę, jedyną sankcją dyscyplinarną mającą zastosowanie do sędziów było ich usunięcie ze stanowiska na mocy rezolucji obu izb parlamentu w przypadkach „stwierdzonego przewinienia podczas sprawowania urzędu lub niezdolności do sprawowania urzędu”. Nigdy jednak nie zastosowano takiej sankcji. Reforma systemu sankcji dyscyplinarnych może przyczynić się do poprawy w zakresie rozliczalności sędziów. W ramach reformy należy zachować niezależność sądów zgodnie z prawem Unii oraz z uwzględnieniem zaleceń Rady Europy. Usunięcie ze stanowiska sędziowskiego ze względów dyscyplinarnych pozostaje jedną z dostępnych sankcji. W przypadku gdy przewiduje się zastosowanie takiej sankcji, zadaniem Komitetu ds. Postępowania Sędziów będzie skierowanie sprawy do Ministra Sprawiedliwości i Równouprawnienia w celu wystąpienia z wnioskami do izb parlamentu o usunięcie danego sędziego. Parlament pozostaje odpowiedzialny za podejmowanie decyzji o usunięciu sędziów ze stanowiska i zachowuje w tym zakresie swój margines swobody decyzyjnej, co może budzić obawy co do upolitycznienia tego procesu. Ponadto zakres kontroli sądowej dostępnej w przypadkach sankcji dyscyplinarnych lub usunięcia ze stanowiska ogranicza się wyłącznie do kontroli legalności tej procedury, bez możliwości zakwestionowania treści takich decyzji. Nowo ustanowiony Komitet ds. Wytycznych w zakresie Szkód na Osobie jest odpowiedzialny za sporządzenie ogólnych wytycznych dotyczących wysokości odszkodowań, jakie mogą przyznawać sądy. Komitet ustanowiono w związku z zaleceniem sformułowanym w sprawozdaniu Komisji ds. Szkód na Osobie na potrzeby propagowania spójności pod względem wysokości odszkodowań. Ponadto do zadań Komitetu ds. Wytycznych i Informacji w zakresie Orzecznictwa należy sporządzanie wytycznych dotyczących wydawania orzeczeń. Chociaż wytyczne te są niewiążące, zgodnie z ustawą o Radzie Sądownictwa sąd musi je uwzględnić i przedstawić uzasadnienie zawsze wówczas, gdy nie przestrzega tych wytycznych. Przepis ten umożliwia ocenę, w jakim stopniu wytyczne te są przestrzegane i mogłyby być wykorzystywane przez sądy apelacyjne przy ustalaniu, czy wskazane powody odejścia od wytycznych są uzasadnione. Przy wdrażaniu takich wytycznych szczególną uwagę należy zwrócić na przestrzeganie niezależności sądów w kontekście negatywnego wpływu zarówno ze strony samego systemu sądownictwa, jak i spoza niego. Jakość Budżet systemu wymiaru sprawiedliwości i liczba sędziów pozostają na poziomie poniżej średniej unijnej. Mimo że w ostatnich latach odnotowuje się stały wzrost budżetu systemu wymiaru sprawiedliwości w przeliczeniu na mieszkańca – w 2018 r. wyniósł 55,7 EUR, to jednak budżet wyrażony jako odsetek PKB pozostaje na stałym poziomie. Ponadto w ramach nowej ustawy o sądach zwiększono maksymalną liczbę zwykłych sędziów sądu apelacyjnego z 9 do 15. Według danych z 2018 r. w irlandzkich sądach zasiada jednak 160 sędziów, co stanowi najniższy wynik w przeliczeniu na mieszkańca w UE. Program dla rządu ogłoszony w czerwcu 2020 r. zawiera zobowiązanie do utworzenia grupy roboczej, która rozważy kwestię liczby i kategorii sędziów potrzebnych do zapewnienia efektywnego wymiaru sprawiedliwości przez kolejne pięć lat. Ustanowiono grupę ds. przeglądu, która ma przeprowadzić ocenę wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych, między innymi w celu poprawy dostępu do wymiaru sprawiedliwości i ograniczenia kosztów postępowania sądowego. Pod koniec 2020 r. grupa ds. przeglądu przekaże Ministrowi Sprawiedliwości i Równouprawnienia sprawozdanie i zalecenia. W ramach takiego przeglądu przewiduje się uwzględnienie wyrażonych zastrzeżeń dotyczących zasobów przeznaczonych na system pomocy prawnej w sprawach cywilnych, a także zastrzeżeń w kwestii czasu, jaki Rada ds. Pomocy Prawnej potrzebuje na przeprowadzenie oceny kwalifikowalności do pomocy prawnej w sprawach cywilnych. Ponadto postępowania przed trybunałami (np. w sprawie roszczeń przed Komisją ds. Stosunków Pracy i Sądem Pracy) są wyłączone z pomocy prawnej, z wyjątkiem postępowań dotyczących spraw o azyl. Stanowi to przedmiot zastrzeżenia zgłoszonego przez Irlandzką Komisję Praw Człowieka i Równouprawnienia w 2019 r. Grupa ds. przeglądu rozważy również możliwe sposoby propagowania alternatywnych metod rozwiązywania sporów, co mogłoby skutkować udoskonaleniem środków zachęcających w zakresie alternatywnych metod rozwiązywania sporów, zważywszy że obecnie wynik Irlandii w zakresie takich środków jest bardzo niski. Na podstawie sprawozdania grupy ds. przeglądu w programie dla rządu uwzględniono zobowiązanie do wdrożenia reform wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych w zakresie kwestii takich jak efektywniejsze i skuteczniejsze rozmieszczenie zasobów sądowych. Ponadto prace nad nowym projektem ustawy o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych (pomoc prawna) są na zaawansowanym etapie. Celem tych nowych przepisów jest aktualizacja i udoskonalenie systemu przyznawania pomocy prawnej w sprawach karnych, w tym przekazanie odpowiedzialności za zarządzanie tym systemem z Ministerstwa Sprawiedliwości i Równouprawnienia na Radę ds. Pomocy Prawnej. Urząd Regulacji Służby Prawnej wprowadza środki mające usunąć pozostałe bariery na rynku usług prawnych. Od czasu przyjęcia ustawy z 2015 r. o regulacji służby prawnej nadal obowiązują ograniczenia dotyczące świadczenia usług prawnych, co jednocześnie powoduje ograniczenie konkurencji i, co za tym idzie, wzrost kosztów sądowych. W 2019 r. Urząd Regulacji Służby Prawnej wprowadził nowe ramy modelu biznesowego w zakresie spółek partnerskich z ograniczoną odpowiedzialnością (Limited Liability Partnership). W 2020 r. planuje się wprowadzenie nowych ram regulujących prawnicze spółki partnerskie, które mogłoby obejmować spółki, których wspólnikami są sami barristers, i spółki zakładane wspólnie przez barristers i solicitors. W ramach nowego przepisu wprowadzonego do ustawy o regulacji służb prawnych w 2019 r. wprowadzono bardziej restrykcyjne wymogi, zgodnie z którymi solicitors muszą przekazywać na bieżąco swoim klientom dokładne informacje na temat kosztów sądowych. Ponadto Urząd ponownie rozważy kwestię praktyk interdyscyplinarnych (obejmujących usługi prawników praktyków i innych przedstawicieli wolnych zawodów) i rozpoczął już konsultacje publiczne dotyczące ewentualnej unifikacji zawodów prawniczych barristers i solicitors. Trwają prace nad cyfryzacją systemu wymiaru sprawiedliwości. Irlandia osiągnęła wynik poniżej średniej unijnej w zakresie narzędzi dostępności technologii informacyjno-komunikacyjnych służących do zarządzania sprawami i do prowadzenia statystyk dotyczących działalności sądów. Służba Sądownicza opracowała dokument strategiczny na potrzeby cyfryzacji sądownictwa oraz wsparcia systemu sądownictwa w tym procesie. Podejście to służy ograniczeniu liczby spraw rozpatrywanych w systemie sądów poprzez wymaganie stawiennictwa na rozprawie wyłącznie w razie potrzeby, prowadzenie rozpraw i przechowywanie informacji o sprawach oraz zarządzanie rozprawami i takimi informacjami w sposób cyfrowy, a ponadto poprzez przyjęcie cyfrowego modelu składania pism sądowych. W ramach projektu Courts Service Online (CSOL) ma powstać jednolity system zarządzania sprawami cywilnymi, który będzie stanowił wspólną platformę postępowań cywilnych w sądach wszystkich instancji. Nowy system obejmuje narzędzie do składania wniosków i dokonywania płatności online, odbierania nakazów i składania określonych pism drogą elektroniczną. Obszary prac objęte nową platformą to postępowania upadłościowe i postępowania w sprawie drobnych roszczeń oraz postępowania przed Sądem Najwyższym i Sądem Apelacyjnym. W 2019 r. projekt CSOL rozszerzono w celu umożliwienia elektronicznego składania wniosków do Biura Arbitra ds. Kosztów Sądowych (Office of the Legal Costs Adjudicator). Trwający przegląd systemu wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych obejmuje również przegląd wykorzystania elektronicznych metod komunikacji, w tym systemu e-litigation oraz stopnia, w jakim pisma procesowe i oświadczenia oraz inne pisma sądowe powinny być dostępne przez internet. Wprowadzono również środki umożliwiające zachowanie ciągłości działania sądów w czasie pandemii COVID-19. W szczególności w kwietniu 2020 r. wprowadzono program umożliwiający prowadzenie rozpraw na odległość, a od tamtej pory liczba wirtualnych rozpraw stale rośnie. Ponadto Sąd Najwyższy i Sąd Apelacyjny w szerokim zakresie korzystają z możliwości prowadzenia rozpraw wirtualnych w sprawach odwoławczych. Jeżeli chodzi o postępowania w sprawach karnych, nastąpił wzrost liczby skarg składanych na odległość. Rośnie liczba rozpraw prowadzonych na odległość w przypadku orzekania w sprawie tymczasowego aresztowania, wniosków o zwolnienie za kaucją oraz odroczeń w sytuacji, w której oskarżony przebywa w areszcie tymczasowym. W nowej ustawie z sierpnia 2020 r. umożliwiono zwiększenie wykorzystania rozpraw prowadzonych na odległość w sprawach cywilnych oraz w postępowaniach apelacyjnych w sprawach karnych. Rozszerzono w niej również możliwość składania i przekazywania informacji w sprawach cywilnych drogą elektroniczną oraz możliwość organizowania posiedzeń na odległość. Sprawy dotyczące wykroczeń nadal prowadzone są w sądzie rejonowym, przy czym obowiązują ograniczenia co do liczby osób, które mogą przebywać na salach sądowych. Priorytetowo traktowane są sprawy, w przypadku których oskarżony przebywa w areszcie tymczasowym. Służby Sądownictwa przygotowały również ogólnodostępne informacyjne nagranie wideo dotyczące wstępu do budynków służb sądownictwa w okresie obowiązywania ograniczeń wprowadzonych w związku z COVID-19.

Efektywność Trwający przegląd systemu wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych służy również poprawie procedur i praktyk w celu zapewnienia terminowego przeprowadzania rozpraw. Średnia długość postępowań w pierwszej instancji przed Wysokim Trybunałem i sądem okręgowym wynosiła około 750 dni w 2018 r., co oznacza wzrost o około 70 dni w porównaniu z rokiem 2017 w przypadku sądu okręgowego. Średnia długość postępowań przed Wysokim Trybunałem – który jest sądem pierwszej instancji właściwym do orzekania w sprawach handlowych – wzrosła z 287 dni w 2017 r. do 321 w 2018 r., natomiast długość postępowań w sprawach dotyczących szkód na osobie wniosła 980 dni w 2018 r. Rząd zobowiązał się również do ponownego rozważenia kwestii liczby i kategorii sędziów potrzebnych do terminowego przeprowadzania rozpraw, co ma przyczynić się do rozwiązania niektórych problemów związanych z efektywnością. Trwa przegląd postępowania sądowego w sprawach karnych. Rząd zatwierdził przegląd ogólnego systemu określonego w projekcie ustawy o postępowaniu karnym w czerwcu 2015 r., ale od tego czasu kilkukrotnie przekładano termin publikacji samej ustawy. Przede wszystkim przepisy te miałyby służyć zapewnieniu większej efektywności i sprawiedliwości procesu sądowego oraz ogólnemu ograniczeniu opóźnień w systemie sądownictwa karnego. W miarę możliwości wszystkie kwestie sporne dotyczące procesu sądowego i dopuszczanych dowodów byłyby rozstrzygane przed rozpoczęciem procesu przed ławą przysięgłych, co ograniczyłoby prawdopodobieństwo zbędnego przerywania procesu w celu rozwiązania kwestii prawnych. Takie rozwiązanie byłoby korzystne również w kontekście zwalczania korupcji. Nadal nie ustanowiono systemu rekompensat z tytułu przewlekłości postępowań sądowych. W wyroku Europejskiego Trybunał Praw Człowieka określono wymóg obowiązywania przepisów ustanawiających system rekompensaty w celu przyznawania odszkodowania z tytułu wydłużonych postępowań sądowych, lecz przepisy te jeszcze nie zostały przedłożone do rozpatrzenia w parlamencie. Rząd zatwierdził projekt ustawy przewidującej mechanizm rekompensaty w formie dochodzenia odszkodowania na drodze pozasądowej. W maju 2019 r. Wspólny Parlamentarny Komitet ds. Sprawiedliwości i Równouprawnienia (Parliament Joint Committee on Justice and Equality) z zadowoleniem przyjął próbę ustanowienia tego mechanizmu odszkodowania, lecz wyraził wątpliwości w kwestii, czy model pozasądowy stanowi najbardziej efektywny sposób przyznania odszkodowania. Wykonanie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka szczegółowo nadzoruje Komitet Ministrów Rady Europy. II.Ramy antykorupcyjne Kompetencje i obowiązki w zakresie rozwoju i wdrażania polityki antykorupcyjnej oraz zapobiegania korupcji, jej wykrywania, prowadzenia postępowań przygotowawczych dotyczących korupcji oraz ścigania korupcji są podzielone między kilka organów. Prowadzenie dochodzeń w sprawie przestępstw korupcyjnych należy do obowiązków Oddziału Policji Krajowej ds. Przestępstw Gospodarczych (Garda National Economic Crime Bureau), w którym wydzielono specjalną Jednostkę Antykorupcyjną. Ustawa o standardach sektora publicznego z 2015 roku wygasła wraz z rozwiązaniem Dáíl (niższej izby irlandzkiego parlamentu) w styczniu 2020 roku. Program nowego rządu zawiera zobowiązanie do zreformowania i skonsolidowania ustawy o etyce w urzędach publicznych. Komisja ds. Standardów w Urzędach Publicznych (Standards in Public Office Commission, SIPO) jest odpowiedzialna za egzekwowanie przepisów ustaw z zakresu prawa wyborczego i ustaw o etyce oraz regulacji dotyczących działalności lobbingowej z 2015 r. Obecnie trwa kompleksowy przegląd irlandzkich struktur antykorupcyjnych. W swoim najnowszym programie rząd ogłosił cel wyeliminowania korupcji w następstwie kompleksowego przeglądu ram antykorupcyjnych oraz zwiększenia skuteczności środków antykorupcyjnych. W publikowanym przez Transparency International wskaźniku postrzegania korupcji w 2019 r. Irlandia uzyskała wynik 74/100 i uplasowała się na 8 miejscu w UE i na 18. na świecie. 68 % irlandzkich respondentów ostatniego badania Eurobarometru jest zdania, że korupcja stanowi w ich kraju powszechne zjawisko (średnia UE – 71 %), a 25 % osób czuje się bezpośrednio dotkniętych korupcją w codziennym życiu (średnia UE – 28 %). Jeżeli chodzi o przedsiębiorstwa, 33 % z nich uznaje korupcję za powszechne zjawisko (średnia UE – 63 %). 11 % przedsiębiorstw uważa, ze korupcja stanowi problem przy prowadzeniu działalności gospodarczej (średnia UE – 37 %). 35 % respondentów uważa, że ściganie korupcji jest wystarczająco skuteczne, aby odstraszyć ludzi od takich praktyk (średnia UE – 36 %), a 26 % przedsiębiorstw uważa, że osoby fizyczne i przedsiębiorstwa przyłapane na próbie przekupstwa urzędnika wyższego szczebla podlegają odpowiedniej karze (średnia UE – 31 %) . W ostatnim czasie wprowadzono istotne zmiany w prawnych i instytucjonalnych ramach walki z korupcją. Najnowsza zmiana dotyczy ustawy o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych w zakresie przestępstw korupcyjnych , którą przyjęto w dniu 5 czerwca 2018 r. i która weszła w życie w dniu 30 lipca 2018 r. Ustawą tą uchylono i zastąpiono wcześniejsze przepisy antykorupcyjne, a jednocześnie wprowadzono nowe kategorie przestępstw i wyższe kary za przestępstwa korupcyjne. W związku z zaleceniami Trybunału Śledczego Mahona w ustawie tej wprowadzono nowe kategorie przestępstw, takie jak dokonywanie płatności na rzecz osoby trzeciej ze świadomością, że zostaną one wykorzystane jako łapówka. Ustawą rozszerzono zakres domniemań korupcji określony w ustawie o zmianie ustawy o zapobieganiu korupcji z 2001 r. W 2018 r. w zmienionych przepisach uwzględniono odpowiedzialność karną osób prawnych, ale na wyniki trzeba jeszcze poczekać. Zmieniono również przepisy dotyczące postępowania karnego (zob. sekcja dotycząca wymiaru sprawiedliwości). Należy zauważyć, że w czerwcu 2020 r. rząd ogłosił, że przewidziano również przegląd ustawy z 2018 r. o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych w zakresie przestępstw korupcyjnych w celu zwiększenia efektywności ścigania przestępstw „białych kołnierzyków”. Kompetencje i obowiązki w zakresie rozwoju i wdrażania polityki antykorupcyjnej oraz zapobiegania korupcji, jej wykrywania, prowadzenia postępowań przygotowawczych dotyczących korupcji oraz ścigania korupcji są podzielone między kilka organów w Irlandii. An Garda Síochána (policja) odpowiada za wykonywanie wszystkich obowiązków policyjnych w Irlandii, w tym również za prowadzenie dochodzeń w zakresie walki z korupcją. Funkcjonariusze An Garda Síochána są również delegowani do agencji zewnętrznych, aby udzielać wsparcia w dochodzeniach dotyczących przestępstw finansowych oraz koordynować takie dochodzenia, w tym do Biura Dyrektora ds. Nadzoru nad Przedsiębiorstwami (Office of the Director of Corporate Enforcement, ODCE), Komisji ds. Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Competition and Consumer Protection Commission) oraz Departamentu ds. Zatrudnienia i Ochrony Społecznej (Department of Employment Affairs and Social Protection). Prowadzenie dochodzeń w sprawie przestępstw korupcyjnych należy do obowiązków irlandzkiej krajowej służby policyjnej (An Garda Síochána). W Oddziale Policji Krajowej ds. Przestępstw Gospodarczych (Garda National Economic Crime Bureau, GNECB) wydzielono wyspecjalizowaną Jednostkę Antykorupcyjną (Anti-Corruption Unit), która ponosi wyłączną odpowiedzialność za prowadzenie dochodzeń w sprawach dotyczących przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych i korupcji oraz dochodzeń w sprawach dotyczących przekupstwa krajowych urzędników publicznych i korupcji o znaczeniu krajowym. Jednostka Antykorupcyjna działa jako centrum doskonałości w zakresie prowadzenia dochodzeń w sprawie przekupstwa i korupcji, zapobiegania im oraz ich zakłócania i w tym zakresie jednostka zapewnia w razie potrzeby pomoc innym jednostkom na szczeblu krajowym i lokalnym. Jednostka ta powstała jako komórka organizacyjna kierująca dochodzeniami w sprawach dotyczących korupcji i przekupstwa. Jej zakres operacyjny obejmuje zapobieganie przypadkom przekupstwa i korupcji, ich wykrywanie, zakłócanie i prowadzenie dochodzeń w sprawach związanych z tym procederem. Jednostka ta aktywnie poszukuje spraw i gromadzi dane wywiadowcze dotyczące przekupstwa i korupcji. Jeżeli chodzi o ogólne zasoby przeznaczone na walkę z korupcją, Jednostka Antykorupcyjna w Oddziale Policji Krajowej ds. Przestępstw Gospodarczych obecnie pracuje w warunkach ograniczonych zasobów kadrowych, tj. zaledwie trzy z sześciu stanowisk są obsadzone. Po zakończeniu dochodzeń w sprawach korupcyjnych przez An Garda Síochána akta są przekazywane do Biura Dyrektora ds. Oskarżenia Publicznego, chyba że dochodzenie zostało przerwane z powodu braku wystarczających dowodów. Dochodzenia w sprawach korupcyjnych prowadzone przez Oddział Policji Krajowej ds. Przestępstw Gospodarczych są objęte wsparciem ze strony odpowiednich krajowych jednostek operacyjnych, takich jak jednostka analityki finansowej oraz – w zakresie zajmowania majątku uznanego za dochody z przestępstwa – Biuro ds. Mienia Pochodzącego z Czynów Przestępczych (Criminal Assets Bureau, CAB), które jest niezależnym organem wieloagencyjnym. Wszystkie zakończone dochodzenia w sprawach korupcyjnych prowadzone przez An Garda Síochána są przekazywane do Biura Dyrektora ds. Oskarżenia Publicznego (Director of Public Prosecutions, DPP). Dyrektor ds. Oskarżenia Publicznego nie pełni żadnych funkcji dochodzeniowych, prowadzi natomiast regularną współpracę z An Garda Síochána i innymi agencjami dochodzeniowo-śledczymi w toku dochodzeń, szczególnie w zakresie zapewniania istotnych porad prawnych i prokuratorskich. Prowadzi się również szereg złożonych dochodzeń w sprawach dotyczących korupcji, w których przed zakończeniem dochodzenia do Dyrektora ds. Oskarżenia Publicznego, zwykle do Specjalnej Jednostki ds. Przestępstw Finansowych, przekazuje się akta w celu uzyskania wskazówek prawnych. W czerwcu 2019 r. Inspektorat Garda (Garda Inspectorate) rozpoczął przegląd sposobu postępowania z przypadkami korupcji w szeregach Gardaí. Obecnie trwa ocena antykorupcyjnych struktur i procedur organów ścigania. W 2018 r. Minister Sprawiedliwości i Równouprawnienia wyznaczył byłego Dyrektora ds. Oskarżenia Publicznego i eksperta ds. walki z korupcją na przewodniczącego grupy badającej kwestię, czy poszczególne organy państwowe zaangażowane w stosowanie środków antykorupcyjnych skutecznie ze sobą współpracują, w celu wykrycia wszelkich braków lub przeszkód. Grupa ds. przeglądu ma przedstawić swoje ustalenia na jesieni 2020 r. Rząd zapowiedział w przyjętym w czerwcu 2020 r. programie, że jego celem jest wyeliminowanie korupcji, przeprowadzenie działań następczych w związku z przeglądem oraz zwiększenie skuteczności środków antykorupcyjnych. Niektóre sprawy dotyczące korupcji na wysokim szczeblu prowadzą trybunały śledcze. Tego rodzaju postępowania zazwyczaj są niezwykle długotrwałe i w niektórych przypadkach sądy uznają dowody za niedopuszczalne. Organizacja Transparency International Ireland uznała, że ujawnianie korupcji w drodze prac trybunałów to proces długotrwały, kosztowny i nieprzynoszący pożądanych efektów. Od 1991 r. ustanowiono 10 trybunałów. Trybunał Moriarty’ego badał płatności na rzecz polityków, a Trybunał Mahona – kwestie dotyczące planowania przestrzennego. Trybunały te funkcjonowały odpowiednio czternaście i szesnaście lat. Obowiązują środki z zakresu zapobiegania korupcji i promowania uczciwości. Tego rodzaju środki określono w szeregu aktów prawnych, w tym w ustawach o etyce i ustawie o regulacji działalności lobbingowej z 2015 r. Ustawa o regulacji działalności lobbingowej przewiduje obowiązek publicznego udostępniania w rejestrze działalności lobbingowej informacji na temat działalności lobbingowej i osób kontaktujących się z urzędnikami publicznymi. Komisja ds. Standardów w Urzędach Publicznych, ustanowiona na podstawie ustaw o etyce, jest niezależnym organem nadzorczym, na którym spoczywa szereg obowiązków z zakresu zapobiegania korupcji i konfliktom interesu. Do jej zadań należy między innymi administrowanie ramami etyki dotyczącymi sektora publicznego, a także stosowanie regulacji działalności lobbingowej. Zgodnie z ustawą o regulacji działalności lobbingowej Komisja ds. Standardów w Urzędach Publicznych ma możliwość prowadzenia dochodzeń w sprawach niezgodności oraz do ścigania innych naruszeń w ramach postępowań skróconych, takich jak niezłożenie deklaracji w ustawowym terminie. Część ustawy zawierająca przepisy dotyczące dochodzeń i egzekwowania weszła w życie w dniu 1 stycznia 2017 r. Nadzór nad rejestrem działalności lobbingowej sprawuje Komisja ds. Standardów w Urzędach Publicznych. Ogólne zasady i procedury dotyczące konfliktów interesu określono w ustawach o etyce. Komisja ds. Standardów w Urzędach Publicznych publikuje wytyczne dotyczące przestrzegania przepisów tych ustaw. Ponadto Komisja ds. Standardów w Urzędach Publicznych jest odpowiedzialna za zarządzanie systemem ujawniania konfliktów interesów i systemem zaświadczeń o braku zaległości podatkowych, a także do badania i zgłaszania ewentualnych naruszeń przepisów w zakresie etyki. Wymienione funkcje Komisji ds. Standardów w Urzędach Publicznych dotyczą osób sprawujących urząd (w tym ministrów i sekretarzy stanu), Rzecznika Generalnego, specjalnych doradców i osób na mianowanych stanowiskach dyrektorskich oraz osób zajmujących mianowane stanowiska w sektorze publicznym. Od 2014 r. obowiązuje ustawa o chronionym ujawnianiu informacji, w której ustanawia się kompleksowe ramy prawne dotyczące ochrony sygnalistów i ochrony przed represjami. Zgodnie z doniesieniami Transparency International, o ile po wprowadzeniu w 2014 r. przepisów dotyczących sygnalizowania nieprawidłowości liczba osób chcących uzyskać specjalistyczne porady/wytyczne prawne wzrosła o 115 % od 2011 r., nadal występują jednak określone problemy, jeżeli chodzi o działania następcze. Z badania Eurobarometr wynika, że 32 % respondentów uważa, że osoby zgłaszające przypadki korupcji nie są w żadne sposób chronione. Występują określone przeszkody prawne i strukturalne utrudniające badanie i monitorowanie przestrzegania zasad etyki. W ustawach o etyce uprawnia się Komisję ds. Standardów w Urzędach Publicznych do wyznaczenia śledczego do przeprowadzenia wstępnego dochodzenia po wpłynięciu skargi, dzięki czemu można uniknąć nadszarpnięcia reputacji w sytuacji, w której okazuje się, że zarzuty są bezpodstawne. Komisja ds. Standardów w Urzędach Publicznych nie może jednak wyznaczyć śledczego, jeżeli wszczyna dochodzenie z urzędu. W praktyce oznacza to, że wymóg pozwalający na wszczęcie pełnego dochodzenia z urzędu jest dość wysoki. Ponadto pełne przesłuchanie w ramach dochodzenia można przeprowadzić wyłącznie w obecności wszystkich sześciu członków Komisji, podczas gdy pozostałe jej prace można prowadzić, jeżeli osiągnięte jest kworum trzech członków. Znacznie ograniczone są również zasoby Komisji, zważywszy na jej szerokie kompetencje. III.Pluralizm mediów Zgodnie z konstytucją irlandzką państwo gwarantuje wykonanie praw podstawowych, w tym prawa do wolności wypowiedzi i wolności prasy, z uwzględnieniem wymogów porządku publicznego i moralności. Urząd Radiofonii i Telewizji Irlandii (Broadcasting Authority of Ireland) utworzono ustawą o radiofonii i telewizji z 2009 r. Kwestia dostępu do informacji objęta jest zakresem stosowania ustaw o swobodnym dostępie do informacji z lat 1997, 2003 i 2014, a ochronę sygnalistów zapewniono w ustawie o chronionym ujawnianiu informacji z 2014 r. Pod koniec 2016 r. przeprowadzono konsultacje na temat przeglądu irlandzkiej ustawy o zniesławieniu, a rząd, którego kadencja rozpoczęła się w 2020 r., zobowiązał się do przeprowadzenia reform w tym obszarze. Uznaje się, że regulator audiowizualnych usług medialnych, Urząd Radiofonii i Telewizji Irlandii, funkcjonuje w sposób skuteczny, przejrzysty i niezależny. Ustawa o radiofonii i telewizji z 2009 r. zawiera szereg przepisów, które mają zapewnić, aby w świetle prawa Urząd Radiofonii i Telewizji Irlandii stanowił organ odrębny od rządu i funkcjonujący niezależnie od rządu i wszelkich pozostałych organów. W sprawozdaniu dotyczącym Irlandii i obejmującym lata 2018–2019 w ramach monitora pluralizmu mediów z 2020 r. oceniono, że ryzyko zagrażające niezależności tego Urzędu jest bardzo nieznaczne. Urząd Radiofonii i Telewizji Irlandii składa się z dziewięciu członków. Pięciu członków, w tym przewodniczącego, powołuje rząd po nominowaniu przez Ministra Komunikacji, natomiast czterech członków rząd powołuje po nominowaniu przez tego samego ministra z uwzględnieniem opinii komisji parlamentarnej. Zgodnie z ustawą rząd może usunąć członka Urzędu dopiero po spełnieniu restrykcyjnego wymogu „przyjęcia rezolucji przez obie izby parlamentu wzywające do usunięcia danego członka”. W styczniu 2020 r. Minister Komunikacji przedstawił projekt ustawy o regulacji bezpieczeństwa w sieci i mediów do celów transpozycji części zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych. W programie nowego rządu przewiduje się przyjęcie tego projektu ustawy. W zmienionej dyrektywie o audiowizualnych usługach medialnych określono szereg szczególnych gwarancji dotyczących niezależności i skuteczności krajowych organów regulacyjnych ds. mediów. W Irlandii obecnie trwa proces transpozycji zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych. W projekcie nowej ustawy ustanawia się ponadto stanowisko Komisarza ds. Bezpieczeństwa w Sieci, a istniejący Urząd Radiofonii i Telewizji Irlandii przekształca się w Komisje ds. Mediów odpowiedzialną za cały sektor audiowizualny (nadawanie, usługi audiowizualne na żądanie oraz platformy internetowe, w tym media społecznościowe). Rada Prasowa Irlandii (Press Council of Ireland) i Biuro Rzecznika ds. Prasy (Press Ombudsman) rozpatrują skargi dotyczące prasy. Obejmują one gazety (drukowane i internetowe), magazyny i serwisy informacyjne publikowane wyłącznie w internecie, które są członkami Rady Prasowej. Rada Prasowa Irlandii liczy 13 członków. Siedmiu z nich, w tym przewodniczący, to niezależni członkowie wybierani w drodze publicznego konkursu. Sześciu pozostałych członków to przedstawiciele sektora prasy. Rada Prasowa Irlandii powołuje Rzecznika ds. Prasy w drodze publicznego konkursu. Rzecznik ds. Prasy otrzymuje skargi od osób fizycznych i dąży do ich rozpatrywania w ramach postępowania pojednawczego lub mediacji. Jeżeli jest to niemożliwe, Rzecznik ds. Prasy podejmuje decyzję w oparciu o kodeks postępowania. Rada Prasowa Irlandii rozpatruje odwołania od decyzji Rzecznika ds. Prasy oraz skargi przekazane do niej bezpośrednio przez Rzecznika ds. Prasy.

W 2019 r. Urząd Radiofonii i Telewizji Irlandii zawarł umowę z Uniwersytetem w Dublinie (Dublin City University) dotyczącą corocznej aktualizacji i publikacji informacji na temat struktury właścicielskiej i mechanizmów kontroli oraz wprowadzanych w nich zmian. W irlandzkim prawie spółek nie określono wymogu publicznego ujawniania przez jakąkolwiek spółkę, powiązaną albo niepowiązaną z mediami, informacji na temat rzeczywistych właścicieli ich udziałów. Jeżeli chodzi o stacje radiowe i telewizyjne posiadające licencję wydaną przez Urząd Radiofonii i Telewizji Irlandii, przedstawiciele społeczeństwa mogą uzyskać wgląd – w biurach Urzędu – w umowy podpisane przez Urząd, zawierające informacje dotyczące struktury właścicielskiej przedsiębiorstw medialnych. Ponadto ustawa z 2014 r. o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że przedsiębiorstwa biorące udział w połączeniach lub przejęciach mediów muszą przekazać Ministrowi Komunikacji informacje na temat ich struktury właścicielskiej. Ustawa zawiera również wymóg, zgodnie z którym Urząd Radiofonii i Telewizji Irlandii musi sporządzić i opublikować sprawozdanie przedstawiające strukturę właścicielską i mechanizmy kontroli przedsiębiorstw prowadzących działalność medialną w Irlandii. Ponadto w sprawozdaniu tym wskazuje się zmiany, jakie zaszły w strukturze właścicielskiej i mechanizmach kontroli takich przedsiębiorstw w okresie ostatnich trzech lat, oraz przedstawia się analizę wpływu takich zmian na pluralizm mediów w Irlandii. Do tej pory sporządzono dwa takie sprawozdania: jedno obejmuje lata 2012–2014, a drugie – lata 2015–2017. W zmienionej dyrektywie o audiowizualnych usługach medialnych zachęca się państwa członkowskie do przyjmowania środków prawnych przewidujących, że dostawcy usług medialnych podlegający ich jurysdykcji zapewniają dostęp do informacji o swojej strukturze właścicielskiej, w tym właścicielach rzeczywistych. W sprawozdaniu dotyczącym Irlandii, sporządzonym w ramach monitora pluralizmu mediów w 2020 r., uznano, że wskaźnik przejrzystości struktury własności mediów wskazuje na średnie ryzyko, co oznacza nieznaczną poprawę w porównaniu z poprzednimi ocenami wynikającą ze zmian, jakie zaszły w związku z transpozycją unijnej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy (listopad 2018 r.) oraz w związku z wyżej wspomnianą ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów. Nie ma przepisów szczególnych dotyczących reklam państwowych w mediach. W sporządzonym w ramach monitora pluralizmu mediów z 2017 r. sprawozdaniu dotyczącym Irlandii wskazano, że oprócz standardowych przepisów dotyczących udzielania zamówień nie obowiązują żadne przepisy szczegółowe dotyczące umieszczania reklam państwowych w mediach. Ramy prawne pozostają takie same. Wydaje się jednak, że jedyną istotną kwestią zgłoszoną od tamtej pory była kontrowersyjna sprawa, w której do gazet lokalnych i regionalnych zwrócono się z prośbą o opublikowanie treści promujących rządowy plan rozwoju „Irlandia 2040” w sposób zdający się zacierać granice między materiałami redakcyjnymi a reklamowymi. Rząd irlandzki wprowadził szereg środków w celu zapewnienia, aby osoby prowadzące śledztwa dziennikarskie nie były zastraszane ani represjonowane. Chociaż w Irlandii nie funkcjonuje żaden konkretny mechanizm krajowy służący do zapewnienia ochrony dziennikarzy, to jednak wydaje się, że obowiązują solidne ramy ochrony dziennikarzy. Przykładowo ochrona zapewniona w ustawie o chronionym ujawnianiu informacji z 2014 r. obejmuje pracowników, którzy sygnalizują przypadki nadużyć w miejscu pracy. Na platformie propagującej ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy od momentu jej ustanowienia przez Radę Europy w 2015 r. nie pojawiły się żadne wpisy dotyczące Irlandii. Nowy rząd zobowiązał się do przeprowadzenia reformy przepisów dotyczących zniesławienia. Celem takiej reformy byłoby zapewnienie równowagi między wolnością wypowiedzi, prawem do ochrony dobrego imienia i reputacji a prawem do dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Wydaje się, że duża liczba pozwów dotyczących zniesławienia, wysokie koszty obrony oraz wysokie odszkodowania przyznawane przez irlandzkie sądy sprzyjają samocenzurze i ograniczają wolność mediów, co niekorzystnie wpływa również na walkę z korupcją. Pod koniec 2016 r. i na początku 2017 r. przeprowadzono konsultacje na temat przeglądu irlandzkiej ustawy o zniesławieniu, które są obecnie finalizowane w celu przeprowadzenia reformy ustawodawstwa na początku 2021 r. W 2017 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł w kontekście przyznania odszkodowania w kwocie 1,25 mln EUR w sprawie o zniesławienie w Irlandii, że nieprzewidywalnie wysokie odszkodowania w sprawach o zniesławienie są uznawane za mogące, co do zasady, wywoływać efekt ograniczający prawa mediów do wolności wypowiedzi i dlatego wymagają szczególnie uważnej kontroli. Sprawa została wniesiona i rozstrzygnięta na mocy ustawy o zniesławieniu z 1961 r. Zasadniczo dostęp do informacji jest zapewniony. Zgodnie z ustawami o swobodnym dostępie do informacji z lat 1997, 2003 i 2014 organy administracji rządowej i inne organy publiczne są zobowiązane do publikowania informacji na temat swojej działalności oraz do udostępniania obywatelom informacji, którymi dysponują. Zasadniczo poziom przestrzegania ustawy jest dobry. W 2003 r. wprowadzono opłatę za wnioski dotyczące swobodnego dostępu do informacji, co spowodowało spadek liczby takich wniosków, po czym opłatę tę jednak wycofano w następstwie ustawy z 2014 r. IV.Inne kwestie instytucjonalne związane z mechanizmami kontroli i równowagi Irlandia posiada dwuizbowy system parlamentarny: parlament (Oireachtas) składa się z izby niższej (Dáil Éireann) i wyższej (Seanad Éireann). Ministrowie rządowi oraz posłowie do parlamentu mają prawo do inicjatywy ustawodawczej. Konstytucja stanowi, że rząd ponosi odpowiedzialność przed niższą izbą. Przegląd konstytucyjności przeprowadza Wysoki Trybunał, a odwołania od jego orzeczeń można wnosić do Sądu Apelacyjnego i Sądu Najwyższego. Prezydent może po konsultacji z Radą Państwa skierować projektu ustawy do Sądu Najwyższego w celu przeprowadzenia przeglądu jego konstytucyjności. Irlandzka Komisja Praw Człowieka i Równouprawnienia jest irlandzką krajową instytucją ds. praw człowieka i równouprawnienia. Funkcjonuje praktyka polegająca na prowadzeniu procesu konsultacji w sprawie projektów ustaw. Parlament nie jest zobowiązany do przeprowadzania konsultacji publicznych, gdy rozpatruje projekt przepisów, ale często decyduje się na takie konsultacje, wystosowując ogólne zaproszenie do przedstawiania uwag albo współpracując z najważniejszymi zainteresowanymi stronami. Ponadto publikację projektu ustawy przez rząd zazwyczaj poprzedza proces konsultacji. Odpowiednie ministerstwo może opublikować zieloną księgę, w której przedstawia pomysły rządu oraz zachęca osoby fizyczne i organizacje do przedstawiania opinii. Zanim projekt ustawy będzie gotowy, istnieje możliwość opublikowania jego ogólnego planu. Przed zakończeniem prac nad ostatecznym kształtem projektu ustawy taki ogólny plan projektu ustawy podlega kontroli komisji parlamentarnej. Odpowiednia komisja może zaprosić zainteresowane strony do udziału w posiedzeniach, na których omawia się ogólny plan projektu ustawy. Po przeprowadzeniu kontroli na etapie przygotowania aktu ustawodawczego komisja sporządza sprawozdanie i składa je do izb parlamentu. Sprawozdanie to zawiera zalecenia dotyczące projektu ustawy sformułowane na podstawie kontroli przeprowadzonej przez komisję. Dokumenty składane do izb parlamentu są publicznie dostępne w internecie. Proces kontroli przeprowadzanej przez komisję parlamentarną wygląda podobnie w przypadku poselskich projektów ustaw wyłącznie wówczas, gdy takie projekty zostaną przyjęte na drugim etapie w niższej izbie. Briefingi strategiczne sporządzane przez biuro analiz parlamentu obejmują analizę oceny skutków ex ante przygotowanej przez rząd. Biuro analiz sporządza również analizę strategiczną w odniesieniu do poselskich projektów ustaw. Środki ustawodawcze na potrzeby walki z pandemią COVID-19 przyjęto w drodze zwykłej procedury ustawodawczej, której towarzyszyła ukierunkowana dyskusja. Te środki legislacyjne obejmują projekt ustawy zdrowotnej z 2020 r. (środki ochronne i inne środki nadzwyczajne leżące w interesie publicznym) oraz projekt ustawy z 2020 r. o środkach nadzwyczajnych leżących w interesie publicznym (COVID-19), w których Ministrowi Zdrowia przyznano szerokie uprawnienia do ograniczenia wolności wszystkich osób fizycznych w celu zapobiegania dalszemu rozprzestrzenianiu się COVID-19 w Irlandii. Te nadzwyczajne uprawnienia mają zastosowanie do dnia 9 listopada 2020 r., w którym to dniu przestaną obowiązywać, chyba że obie izby parlamentu przyjmą rezolucję zatwierdzającą dalsze obowiązywanie tych środków. Wysoki Trybunał oddalił skargę dotyczącą tych ustaw, w której twierdzono, że są one nieproporcjonalne i sprzeczne z konstytucją. W przypadku obu ustaw wykorzystano tzw. wnioski dotyczące trybu ograniczonego czasu debaty (guillotine motions). Z trybu ograniczonego czasu debaty można skorzystać w przypadkach wymagających pilnego rozpatrzenia, w których izby decydują się na skrócenie czasu przeznaczonego na rozpatrzenie poprawek, omówienie projektu ustawy i głosowanie na wszystkich pozostałych etapach. W 2019 r. tryb ograniczonego czasu debaty zastosowano w przypadku dwóch z 53 ustaw przyjętych w tamtym roku. Istnieją ponadto procedury nadzwyczajne, z których jednak w ostatnim czasie nie korzystano. Irlandzka Komisja Praw Człowieka i Równouprawnienia jest organizacją akredytowaną o statusie „A”. W swoim zaleceniu Światowy Sojusz Krajowych Instytucji Praw Człowieka ONZ zachęcił Komisję Praw Człowieka i Równouprawnienia do postulowania zapewnienia odpowiedniego dofinansowania z zachowaniem swojej niezależności finansowej. Choć w Irlandii społeczeństwo obywatelskie charakteryzuje się dynamiką i różnorodnością, pewne zastrzeżenia budzą jednak ograniczenia w zakresie finansowania. Przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego w Irlandii jest otwarta, ale organizacje społeczeństwa obywatelskiego wyrażają obawy związane z ograniczaniem działalności społeczeństwa obywatelskiego w wyniku przewidzianego w ustawach z zakresu prawa wyborczego zakazu przekazywania darowizn na cele polityczne na rzecz kandydata, partii politycznej/działu rachunkowości, urzędnika wybieranego lub strony trzeciej przez osobę niebędącą obywatelem Irlandii ani niemającą miejsca stałego pobytu na wyspie Irlandia lub przez osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej nieposiadającą siedziby na wyspie Irlandia, z której prowadzi co najmniej jedną z głównych gałęzi swojej głównej działalności. Zakaz ten obowiązuje bez względu na kwotę. Komisja ds. Standardów w Urzędach Publicznych przyjmuje wykładnię odpowiednich przepisów, zgodnie z którą dotyczą one określonych działań prowadzonych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, takich jak działania wspierające prowadzone również poza okresami wyborczymi. Kwestia ta budzi wątpliwości wśród organizacji społeczeństwa obywatelskiego. W styczniu 2019 r. Irlandzka Komisja Praw Człowieka i Równouprawnienia opublikowała deklarację polityczną dotyczącą ustaw z zakresu prawa wyborczego oraz przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego w Irlandii. Wyraziła w niej obawy, że definicje terminów „cele polityczne” i „strona trzecia” w prawie wyborczym są zbyt ogólne i obejmują wiele irlandzkich organizacji społeczeństwa obywatelskiego, co powoduje ograniczenie ich funkcji w zakresie działań wspierających. Zdaniem irlandzkiej Komisji Praw Człowieka i Równouprawnienia należy unikać sytuacji, w których w ramach środków regulacyjnych niepotrzebnie ogranicza się szeroką działalność społeczeństwa obywatelskiego obejmującą uzasadnione działania wpierające i służącą wpływaniu na decyzje polityczne, w tym w zakresie praw człowieka i kwestii równouprawnienia. Komisja ds. Standardów w Urzędach Publicznych stwierdziła, że przyjrzy się tym kwestiom w kontekście powiązania z wyborami lub referendami, np. darowizn na rzecz organizacji w celu lobbowania na rzecz przeprowadzenia referendum. Konieczne jest uwzględnienie w sposób należyty wymogów określonych w prawie Unii oraz norm Rady Europy w zakresie dostępu do finansowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego.



Załącznik: Wykaz źródeł w porządku alfabetycznym* * Wykaz odpowiedzi otrzymanych w kontekście konsultacji dotyczących sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. można znaleźć na (stronie internetowej Komisji). Amnesty International Ireland, Front Line Defenders, The Wheel, Transparency International Ireland, Uplift and the Irish Council for Civil Liberties (2020), Submission to the UN Special Rapporteur on the Rights to Freedom of Peaceful Assembly and of Association, Mr Clément Nyaletsossi Voule. Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego, Better Regulation practices in national parliaments. Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów (2020), monitor pluralizmu mediów z 2020 r., https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020 . CIVICUS, Monitor tracking civic space: Irlandia https://monitor.civicus.org/country/ireland/ . Courts Service, Long-Term Strategic Vision to 2030: Supporting Access to Justice in a modern, digital Ireland. Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2019), badanie Eurobarometr Flash 482: Przedsiębiorstwa a korupcja.

Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2020), specjalne badanie Eurobarometr 502: Korupcja. Europejska Sieć Rad Sądownictwa (2020), Contribution from the European Network of Council for the Judiciary for the stakeholder consultation for the 2020 Rule of Law Report. Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z dnia 10 września 2010 r., McFarlane/Irlandia, skarga nr 31333/06. Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z dnia 15 czerwca 2017 r., Independent Newspapers (Ireland) Limited/Irlandia, skarga nr 28199/15. Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z dnia 22 grudnia 2009 r., Parlov-Tkalčić/Chorwacja, skarga nr 24810/06. Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z dnia 5 maja 2020 r., Kövesi/Rumunia, skarga nr 3594/19. Europejski Trybunał Praw Człowieka, wyrok z dnia 6 listopada 2018 r., Ramos Nunes de Carvalho e Sá/Portugalia, skarga nr 55391/19, 57728/13 i 74041/13. Europejskie Centrum Wolności Prasy i Mediów (2020), Mapping Media Freedom. Europejskie Obserwatorium Audiowizualne (2019), The independence of media regulatory authorities in Europe. Freedom House (2020), Freedom in the World 2020. GRECO (2014), Fourth Evaluation Round – Evaluation report on Ireland on Corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors. GRECO (2018), Fourth Evaluation Round – Interim compliance report on Ireland on Corruption prevention in respect of members of Parliament, judges and prosecutors. Irish Times (2018), Regional newspapers reject claims about Government ‘advertorials’, https://www.irishtimes.com/news/politics/regional-newspapers-reject-claims-about-government-advertorials-1.3408081 . Irlandzka Komisja Praw Człowieka i Równouprawnienia (2019), Ireland and the Convention on the Elimination of Racial Discrimination, Submission to the United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination on Ireland’s Combined 5th and 6th Report, październik 2019 r. Irlandzka Komisja Praw Człowieka i Równouprawnienia (2019), Policy Statement on the Electoral Acts and Civil Society Space in Ireland, styczeń 2019 r. Irlandzkie Towarzystwo Prawnicze (2018), uwagi z lutego 2018 r. do przeglądu wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych, https://cadmus.eui.eu/handle/1814/61144 . Komisja Europejska (2018), sprawozdanie krajowe dotyczące Irlandii, (SWD(2018) 206 final). Komisja Europejska (2019), sprawozdanie krajowe dotyczące Irlandii, (SWD(2019) 1006 final). Komisja Europejska (2020) Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości. Komisja Europejska (2020), sprawozdanie krajowe dotyczące Irlandii, (SWD(2020) 506 final).

Komisji ds. Szkód na Osobie (2018), Second and Final Report, Department of Business, Enterprise and Innovation of Ireland, July 2018. Parlament Europejski (2016), A comparative analysis of media freedom and pluralism in the EU Member States. Rada Europy (2020), platforma propagująca ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy. Rada Europy: Komisja Wenecka (2010), Report on the Independence of the Judicial System Part I: The Independence of Judges, adopted by the Venice Commission at its 82nd Plenary Session (CDL-AD(2010)004-e). Rada Europy: Komisja Wenecka i Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (2014), Joint Guidelines on Freedom of Association. Rada Europy: Komitet Ministrów (2010), Recommendation CM/Rec(2010)12 of the Committee of Ministers to member states on judges: independence, efficiency and responsibilities. Rada Europy: Komitet Ministrów (2016), Recommendation CM/Rec(2016)4 of the Committee of Ministers to member States on the protection of journalism and safety of journalists and other media actors. Rada Europy: Komitet Ministrów (2017), Recommendation of the Committee of Ministers of the Council of Europe CM/REC(2017)14 on the Legal Status of Non-Governmental Organisations in Europe. Rada Europy: Komitet Ministrów (2019), Resolution CM/ResDH(2016)358 of the Committee of Ministers on excessive length of criminal and civil proceedings and lack of effective remedies. Rada Palestry Irlandii (2019), submission to the Joint Committee on Justice and Equality on Access to Justice and Legal Costs of 25 November 2019. Reporterzy bez Granic, Irlandia. https://rsf.org/en/ireland . Rząd irlandzki (2020), Input from Ireland for the 2020 Rule of Law Report. Światowy Sojusz Krajowych Instytucji Praw Człowieka ONZ (2015), Podkomitet ds. Akredytacji, sprawozdanie w sprawie akredytacji – listopad 2015 r. Transparency International (2017), Speak Up report. https://transparency.ie/sites/default/files/17.12.13_speak_up_report_ie_final.pdf . Transparency International Ireland (2019), Submission to the Department of Justice and Equality Review Group consultation on anti-fraud and anti-corruption structures and procedures, https://www.transparency.ie/sites/default/files/19.04.26_ti_ireland_wcc_submission_final.pdf . Transparency International, wskaźnik postrzegania korupcji w 2019 r. https://www.transparency.org/en/cpi . Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z dnia 18 czerwca 2020 r., Komisja Europejska/Węgry, C-78/18. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., AK, sprawy połączone C-585/18, C-624/18 i C-625/18. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z dnia 25 lipca 2018 r., LM, C-216/18 PPU. Wirtualna wizyta w Irlandii w kontekście sprawozdania na temat praworządności z 2020 r.

Wysoki Trybunał, wyrok z dnia 13 maja 2020 r., O’Doherty & Waters/Minister Zdrowia i Rzecznik Generalny.



Załącznik II: Wizyta w Irlandii Służby Komisji odbyły w czerwcu 2020 r. spotkania wirtualne z: ·Palestrą Irlandii ·Urzędem Radiofonii i Telewizji Irlandii ·Przewodniczącym grupy ds. przeglądu struktur i strategii zapobiegania przestępstwom gospodarczym i korupcji oraz prowadzenia dochodzeń w ich sprawie i ich karania oraz byłym Dyrektorem ds. Oskarżenia Publicznego ·Ministerstwem Sprawiedliwości i Równouprawnienia ·Oddziałem Policji ds. Przestępstw Gospodarczych ·Komisją Rzecznika Praw Obywatelskich Garda Síochána ·Irlandzką Radą ds. Wolności Obywatelskich ·Radą doradczą ds. powoływania na stanowiska sędziowskie ·Radą Sądownictwa ·Towarzystwem Prawniczym Irlandii ·Urzędem Regulacji Służby Prawnej ·Krajową Unią Dziennikarzy ·Biurem Dyrektora ds. Nadzoru nad Przedsiębiorstwami (Office of the Director of Corporate Enforcement, ODCE) ·Biurem Dyrektora ds. Oskarżenia Publicznego (Office of the Director of Public Prosecution) ·Służbą ds. nominacji publicznych ·Komisją ds. Standardów w Urzędach Publicznych

·Sądem Najwyższym Irlandii ·Transparency International Irlandia * Komisja spotkała się również z następującymi organizacjami podczas szeregu spotkań horyzontalnych: ·Amnesty International ·Civil Liberties Union for Europe ·Społeczeństwo Obywatelskie Europy ·Konferencja Kościołów Europejskich ·EuroCommerce ·Europejskie Centrum na rzecz Prawa Organizacji Pozarządowych ·Europejskie Centrum Wolności Prasy i Mediów ·Europejskie Forum Obywatelskie ·Free Press Unlimited ·Front Line Defenders ·ILGA-Europe ·Międzynarodowa Komisja Prawników ·Międzynarodowa Federacja Praw Człowieka ·Międzynarodowy Instytut Prasowy ·Platforma na rzecz uczenia się przez całe życie ·Open Society Justice Initiative/Open Society European Policy Institute