KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 13.12.2017 COM(2017) 755 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Sprawozdanie strategiczne z 2017 r. dotyczące wdrażania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych {SWD(2017) 452 final}



WPROWADZENIE 1. TRUDNA, ZRÓŻNICOWANA I SZYBKO ZMIENIAJĄCA SIĘ SYTUACJA 1.1. Stopniowe wyjście z kryzysu – postępy w osiąganiu celów w zakresie spójności ponownie nabierają tempa 1.2. Zróżnicowane wyzwania w poszczególnych państwach członkowskich 2. REALIZACJA INWESTYCJI NA RZECZ INTELIGENTNEGO, TRWAŁEGO WZROSTU GOSPODARCZEGO SPRZYJAJĄCEGO WŁĄCZENIU SPOŁECZNEMU 2.1. Ogólne postępy 2.2. Badania, rozwój technologiczny i innowacje, ICT oraz konkurencyjność MŚP 2.3. Zatrudnienie, włączenie społeczne i kształcenie 2.4. Gospodarka niskoemisyjna, zmiana klimatu, środowisko i transport 2.5. Wzmacnianie potencjału instytucjonalnego 3. WPŁYW NAJWAŻNIEJSZYCH REFORM ZAPLANOWANYCH NA LATA 2014–2020 3.1. Wkład europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w europejski semestr 3.2. Warunki wstępne dźwignią dla projektów wysokiej jakości 3.3. Lepsze synergie w celu uzyskania większego wpływu 3.4. Wspieranie zintegrowanego rozwoju terytorialnego 3.4.1. Zintegrowane inwestycje w miastach 3.4.2. Wdrażanie instrumentów terytorialnych 3.4.3. Ułatwianie współpracy, realizacja strategii makroregionalnych i strategii morskich 4. LEPSZE ZARZĄDZANIE PROGRAMAMI

4.1. Zdolność organów i beneficjentów 4.2. Uproszczenia dla beneficjentów 4.3. Kluczowa rola partnerów we wdrażaniu programów 4.4. Wdrażanie zasad horyzontalnych i celów politycznych 4.5. Synteza oceny europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych 4.6. Komunikowanie o europejskich funduszach strukturalnych i inwestycyjnych PODSUMOWANIE

WPROWADZENIE Głównym celem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (EFSI) jest wsparcie trwałej konwergencji społeczno-gospodarczej, odporności i spójności terytorialnej. Fundusze dostarczają masy krytycznej inwestycji w obszarach priorytetowych UE poprzez zarządzanie dzielone pomiędzy Komisję a państwa członkowskie. Inwestycje te odpowiadają na potrzeby gospodarki realnej poprzez wspieranie tworzenia nowych miejsc pracy, wzrostu i inwestycji, wzmacnianie jednolitego rynku, unii energetycznej i zarządzania gospodarczego. Ponadto fundusze znacznie pomagają UE w osiągnięciu jej celów politycznych poprzez przekładanie ich na działanie w terenie. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono pierwszy strategiczny przegląd realizacji programów europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na lata 2014–2020, realizowanych do końca 2023 r. Stanowi ono podsumowanie sprawozdań z realizacji i postępu prac przedstawionych przez państwa członkowskie i obejmujących lata 2014–2016. Dotyczy ono zatem postępów w realizacji, które można zaobserwować na podstawie danych dotyczących wybranych projektów. Więcej szczegółów znajduje się w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji. Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne zapewniają stabilne, długoterminowe ramy inwestycyjne dla państw członkowskich i ich regionów. Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne są głównym narzędziem inwestycyjnym UE, a ich budżet na okres 2014–2020 wynosi 454 mld EUR. Oczekuje się, że krajowe współfinansowanie publiczne i prywatne wyniesie co najmniej 184 mld EUR, co podniesie łączną kwotę inwestycji do 638 mld EUR. Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne pomagają również państwom członkowskim poprawić otoczenie inwestycyjne. Pomoc ta obejmuje wspieranie reform strukturalnych w celu uruchomienia kapitału prywatnego oraz wprowadzenie warunków wstępnych. W programach obecnej generacji uwzględniono znaczące reformy. Więcej środków niż kiedykolwiek wcześniej koncentruje się w obszarach o najwyższej europejskiej wartości dodanej, takich jak zatrudnienie, włączenie społeczne, umiejętności, badania naukowe i innowacje, środowisko lub gospodarka niskoemisyjna. Fundusze pomagają również organom i zainteresowanym stronom myśleć w kontekście całej UE lub nawet globalnie, podczas gdy działają lokalnie. Prowadzi to do lepszego planowania strategicznego i większej zdolności do realizacji celów. Po pierwszych trzech latach realizacji programów na okres 2014–2020 widoczne są już pierwsze osiągnięcia. W całej Europie wybrano około 2 mln projektów o wartości 182 mld EUR, tj. 28,4 % łącznej kwoty finansowania dostępnego na ten okres. 793 490 przedsiębiorstw oraz 7,8 mln osób otrzymało dotychczas wsparcie w poszukiwaniu pracy, szkoleń lub kształcenia. W wyniku inwestycji mających na celu poprawę różnorodności biologicznej, gleby i gospodarki wodnej około 20 % łącznej powierzchni użytków rolnych objętych jest działaniami w dziedzinie klimatu i działaniami związanymi ze środowiskiem. W sprawozdaniach państw członkowskich podkreślono, że liczba projektów wybranych w 2016 r. gwałtownie wzrosła, co wskazuje na to, że państwa członkowskie osiągają tempo docelowe w przekładaniu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na konkretne wyniki i poprawę życia ludzi w Europie. Dotychczas w wielu obszarach uznanych za priorytetowe dla UE poczyniono zadowalające postępy w zakresie inwestycji, przykładowo na projekty przyznano 31 % całkowitych zaplanowanych inwestycji na rzecz konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Państwa członkowskie zgłaszają również szereg obszarów, w których postępy są wolniejsze, a zatem wymagane są działania następcze, takie jak inwestycje w technologie informacyjno-komunikacyjne. Do końca 2016 r. z budżetu UE państwom członkowskim wypłaconych zostało 9 % całkowitych środków dostępnych na ten okres. Z najnowszych sprawozdań wynika, że w 2017 r. poczyniono większe postępy: przyznano 44 % środków na projekty, zaś do końca października 2017 r. zostanie dokonanych 13 % płatności. Oczekuje się, że w nadchodzących miesiącach tempo dokonywania płatności wzrośnie jeszcze bardziej. 1. TRUDNA, ZRÓŻNICOWANA I SZYBKO ZMIENIAJĄCA SIĘ SYTUACJA 1.1. Stopniowe wyjście z kryzysu – postępy w osiąganiu celów w zakresie spójności ponownie nabierają tempa Od 2014 r. można zaobserwować stopniową poprawę kontekstu społeczno-gospodarczego, w którym funkcjonują europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne. W pierwszym roku okresu programowania perspektywy gospodarcze w UE były niekorzystne – miał miejsce zastój stopy wzrostu PKB, a poziom bezrobocia stale utrzymywał się na wysokim poziomie. W ostatnich dwóch latach w UE można zaobserwować silniejsze ożywienie gospodarcze, a perspektywy wzrostu znów są pozytywne dla wszystkich państw członkowskich. Problemy wciąż jednak istnieją, ponieważ wzrost PKB w państwach członkowskich jest nierównomierny, a wolny wzrost wydajności i skutki kryzysu nadal wpływają na gospodarkę. Sytuacja zatrudnienia w UE poprawia się wraz z ożywieniem gospodarczym. W 2016 r. utworzono więcej miejsc pracy, a bezrobocie spadło (do 7,8 % w maju 2017 r.). W nadchodzących latach oczekuje się dalszego spadku bezrobocia. Regionalne dysproporcje pod względem stóp bezrobocia pozostają jednak znaczące. Liczba osób zagrożonych ubóstwem także nadal jest bardzo wysoka. Zgodnie z tendencją długoterminową w latach 2008–2015 wzrosły nierówności w dochodzie netto w UE-28. Budżety krajowe i regionalne ucierpiały znacznie w wyniku kryzysu, zaś dofinansowanie dla wszystkich rodzajów inwestycji skurczyło się. W latach 2008–2014 poziom inwestycji publicznych w UE spadł o około 15 % w ujęciu realnym. Łączne nakłady inwestycyjne wyrażone jako odsetek PKB również spadły i od tego czasu prawie nie wzrosły.

W rezultacie zwiększyła się rola europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych we współfinansowaniu programów inwestycji publicznych. W latach 2014–2016 zobowiązania w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych odgrywały kluczową rolę w wielu państwach członkowskich, w niektórych przypadkach wynosząc ponad 50 % łącznych inwestycji publicznych (wykres 1). To ożywienie inwestycji pomogło również uruchomić zasoby finansowe w przypadku planu inwestycyjnego dla Europy. W tym kontekście w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych nadal zapewnia się decydujące wsparcie w osiąganiu zarówno celów określonych w Traktatach, jak i 10 priorytetów ustalonych przez Komisję na lata 2015–2019. Wykres 1: Udział europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w inwestycjach publicznych w latach 2014–2016 W siódmym sprawozdaniu dotyczącym spójności przedstawiono pełniejszy obraz postępów społeczno-gospodarczych. 1.2. Zróżnicowane wyzwania w poszczególnych państwach członkowskich Większość państw członkowskich podkreśla, że ich potrzeby i stojące przed nimi wyzwania nie zmieniły się od początku okresu, a zawarte w ich programach cele rozwoju pozostają aktualne. Biorąc jednak pod uwagę, że ożywienie społeczno-gospodarcze po wyjściu z kryzysu jest nierównomierne, zmiany w zakresie potrzeb rozwojowych państw członkowskich są bardzo zróżnicowane w zależności od sytuacji danego państwa członkowskiego. Wysoka liczba uchodźców i migrantów przybywających do UE od 2015 r. ma duży wpływ na szereg państw członkowskich, regionów i miast. Instytucje musiały zareagować na nowe wyzwania, krótko- i długoterminowe. W rzadszych przypadkach także poważne katastrofy naturalne skłoniły państwa członkowskie do ponownego rozważenia swoich potrzeb rozwojowych i powiązanych zaplanowanych inwestycji środków w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Niektóre państwa członkowskie zwracają uwagę na porozumienie klimatyczne z Paryża i wzmocniony nacisk na powiązane wyzwania i możliwości. Do tych nowych okoliczności udało się dostosować również inwestycje w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. W związku z powyższym podczas dostosowania technicznego budżetu UE na lata 2014–2020 zostaną zapewnione dodatkowe środki finansowe dla szeregu państw członkowskich. 2. REALIZACJA INWESTYCJI NA RZECZ INTELIGENTNEGO, TRWAŁEGO WZROSTU GOSPODARCZEGO SPRZYJAJĄCEGO WŁĄCZENIU SPOŁECZNEMU 2.1. Ogólne postępy Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne w znacznym zakresie przyczyniają się, poprzez działania ukierunkowane na konkretne potrzeby i sytuacje szczególne, do inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu – zgodnie z celami strategii „Europa 2020” – we wszystkich państwach członkowskich i regionach. Od 2010 r. w większości państw członkowskich poczyniono postępy w dążeniu do osiągania wyznaczonych celów. W siódmym sprawozdaniu dotyczącym spójności zwrócono uwagę – za pomocą indeksu regionalnego – na to, że regiony z różną prędkością dążą do osiągnięcia celów strategii „Europa 2020”. Największe postępy odnotowano w regionach, w których odległość od poziomu docelowego jest największa. W swoich sprawozdaniach państwa członkowskie podkreślają także, że inwestycje z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych pełnią funkcję katalizatora postępów w osiąganiu celów strategii „Europa 2020”. Ze sprawozdań wynika, że do końca 2016 r. całkowita wartość wybranych projektów osiągnęła łączną kwotę 182 mld EUR, co stanowi 28,4 % całkowitych inwestycji zaplanowanych na lata 2014–2020 (wzrost z 58,8 mld EUR i 9 % na koniec 2015 r.). Wkład UE w wybrane projekty szacuje się na 128 mld EUR. Na podstawie najnowszych sprawozdań z października 2017 r. można stwierdzić, że tempo ciągle wzrasta: wartość wybranych projektów osiągnęła ogólny poziom 278 mld EUR, tj. 44 % całkowitej wartości inwestycji zaplanowanych na lata 2014–2020. Taki poziom wyboru projektów w latach 2014–2016 jest porównywalny z poziomem we wczesnych latach okresu 2007–2013. Przewiduje się utrzymanie tego trendu w przyszłości. Przyszłe poziomy wdrożenia będą prawdopodobnie zasadniczo zbliżone do poziomów w poprzednim okresie. W związku z tym okresów programowania nie należy rozpatrywać oddzielnie, ponieważ okresy wydatkowania nachodzą na siebie – zamknięcie jednego okresu przeciąga się na następny, co powoduje efekt wygładzania przepływów wydatków. Jak pokazano na rysunku 1 dotyczącym polityki spójności, faktyczne inwestycje w terenie są kontynuowane stosunkowo sprawnie od lat 90. XX wieku. Rys. 1: Finansowanie polityki spójności w latach 1986–2023 Przebieg zmian w czasie dla wydatków w latach 2014–2023 określono na podstawie wyników w latach 2007–2013 i założenia, że absorpcja w tym okresie wyniesie 100 %. Źródło: DG REGIO, dane historyczne. Na poziomie krajowym wszystkie państwa członkowskie zgłosiły wysokie lub bardzo wysokie przyśpieszenie wdrażania programów europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w 2016 r. Wciąż jednak istnieją duże różnice, jak pokazano w tabeli w załączniku 2. Zgłaszane są różne powody opóźnień we wdrażaniu programów. Kilka państw członkowskich zwróciło uwagę na fakt późnego przyjęcia ram regulacyjnych i problemy w wyznaczaniu instytucji. Jako kolejne przeszkody podczas rozpoczynania programów wymieniono słaby potencjał administracyjny, skomplikowane przepisy oraz długie przygotowania do ustanowienia dużej infrastruktury.

Wdrażanie instrumentów finansowych Korzystając z dobrych wyników programów z lat 2007–2013, przygotowano zmienione ramy mające na celu wspieranie powszechnego stosowania instrumentów finansowych we wszystkich europejskich funduszach strukturalnych i inwestycyjnych w okresie 2014–2020. Programowanie funduszy doprowadziło do znacznego wzrostu kwoty środków przydzielonych na instrumenty finansowe w porównaniu z poprzednim okresem. W okresie 2014–2020 odnotowuje się znaczne postępy – 24 państwa członkowskie wykorzystuje instrumenty finansowe i nie rozpoznano żadnych poważnych wąskich gardeł o znaczeniu systemowym, chociaż sytuacja w poszczególnych państwach członkowskich i programach jest bardzo zróżnicowana. Do końca 2016 r. całkowity wkład przeznaczony na instrumenty finansowe wynosił 13,3 mld EUR (5,7 mld EUR na koniec 2015 r.), z czego 10,3 mld EUR stanowiły europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne. Spośród tych przyznanych środków do instrumentów finansowych wypłacono łącznie 3,6 mld EUR (około 30 %) (1,2 mld EUR na koniec 2015 r.), w tym 3,1 mld EUR z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, zaś 1,1 mld EUR wypłacono ostatecznym odbiorcom (99 mln EUR na koniec 2015 r.), z czego europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne stanowiły 1 mld EUR. Jeżeli chodzi o cele tematyczne, największą część środków z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, 3,8 mld EUR, przeznaczono na wspieranie MŚP; drugą co do wielkości pulę przeznaczono na inwestycje w badania, rozwój technologiczny i innowacje (1,5 mld EUR) oraz gospodarkę niskoemisyjną, tj. głównie w efektywność energetyczną i energię ze źródeł odnawialnych (1,2 mld EUR). 2.2. Badania, rozwój technologiczny i innowacje, ICT oraz konkurencyjność MŚP W dziedzinie badań, rozwoju technologicznego i innowacji, ICT oraz konkurencyjności MŚP planuje się na lata 2014–2020 inwestycje o wartości około 181,4 mld EUR. Na koniec 2016 r. dokonano wyboru projektów o wartości 50,3 mld EUR, co stanowi 28 % wszystkich środków, które mają zostać przydzielone. Głównie w tych obszarach, w ramach polityki spójności, planuje się udział finansowania prywatnego lub się go oczekuje. W planach finansowych tych programów określono, że wymagane jest prywatne współfinansowanie w wysokości około 31,3 mld EUR w charakterze współfinansowania uzupełniającego, z czego wybrane projekty obejmują szacowaną kwotę 8,8 mld EUR. Oprócz tego formalnego współfinansowania programy również zwiększają lub przyciągają inne prywatne inwestycje. Sprawozdawczość pokazuje, że w ramach EFRR wybrane projekty wniosą wkład w wysokości około 11,5 mld EUR (27 %) z docelowej kwoty 42 mld EUR lewarowanego, prywatnego finansowania uzupełniającego. W ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych ponad 76 000 przedsiębiorstw objętych jest wsparciem z instrumentów finansowych. Opracowanie i wdrożenie strategii inteligentnej specjalizacji jest nową inicjatywą zapoczątkowaną w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, która w znaczącym stopniu zmieniła sposób, w jaki państwa członkowskie i regiony opracowują swoje strategie innowacji. W ten sposób wzmacniana jest współpraca na wszystkich szczeblach, a w szczególności z lokalnymi przedsiębiorstwami. W erze globalizacji europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne pomagają państwom członkowskim i regionom budować odporne gospodarki, przy czym zaplanowane jest dalsze ukierunkowane wsparcie, w szczególności mające na celu przyczynienie się do realizacji odnowionej strategii dotyczącej polityki przemysłowej UE. Fundusze w dużym stopniu pomagają państwom członkowskim w poprawie łączności cyfrowej i w osiągnięciu celów UE dotyczących łączności na lata 2020 i 2025. ·W obszarze badań, rozwoju technologicznego i innowacji zaobserwowano gwałtowne przyspieszenie w wyborze projektów, na poziomie 25 % dostępnej alokacji, co stanowi wartość około 15 mld EUR przyznanych na projekty w całej UE. W konsekwencji około 29 000 naukowców pracuje, korzystając z ulepszonej infrastruktury badawczej. ·Wskaźnik wyboru projektów w przypadku inwestycji w gospodarkę cyfrową wynosi 19 %. Oczekuje się, że doprowadzi to do poprawy dostępu szerokopasmowego w 915 000 dodatkowych gospodarstwach domowych. 36 % środków przeznaczonych na poprawę jakości usług z dziedziny technologii informacyjno-komunikacyjnych na obszarach wiejskich przyznano na projekty, a 1 268 000 mieszkańców wsi korzysta z udoskonalonych usług. ·Wsparcie na rzecz konkurencyjności MŚP, którego wskaźnik wyboru projektów osiągnął wartość 31 %, jest na dobrej drodze do osiągnięcia założonych celów. Ponad 196 000 przedsiębiorstw korzysta ze wsparcia niefinansowego, zaś 10 900 przedsiębiorstw otrzymuje wsparcie w celu wprowadzenia na rynek nowych produktów. Oczekuje się, że dofinansowane projekty w przedsiębiorstwach doprowadzą bezpośrednio do utworzenia co najmniej 154 000 nowych miejsc pracy. ·Ponad 36 000 gospodarstw rolnych otrzymało środki inwestycyjne mające pomóc w restrukturyzacji i modernizacji gospodarstw oraz przyczynić się do zwiększenia wydajności. Około 11 000 beneficjentów otrzymało wsparcie na wzmocnienie wymiany pokoleń i około 50 000 gospodarstw rolnych ma możliwość udziału w systemach jakości. W ramach europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz rolnictwa uruchomiono 350 interaktywnych projektów w zakresie innowacji. ·Ponad 3 600 statków rybackich skorzystało z Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (EFMR), z których 57 % należało do floty łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego. Zapewnione wsparcie promuje trwałą równowagę między flotami rybackimi a zasobami oraz ochronę ekosystemu morskiego. 2.3. Zatrudnienie, włączenie społeczne i kształcenie W obszarach tych zostanie zainwestowanych ok. 168,3 mld EUR, pochodzących w szczególności z Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Na koniec 2016 r. dokonano wyboru projektów o wartości 48,7 mld EUR, co stanowi 29 % wszystkich środków, które mają zostać przydzielone. ·Na projekty obejmujące trwałe i wysokiej jakości zatrudnienie oraz wsparcie na rzecz mobilności pracowników przydzielono 17,4 mld EUR, co stanowi 31 % dostępnego wsparcia. Interwencje mające na celu zwiększenie dostępu do rynku pracy docierają zarówno do osób bezrobotnych (4,2 mln), jak i biernych zawodowo (2,1 mln). Poczyniono znaczne postępy w wyborze projektów mających na celu zwiększenie dostępu do zatrudnienia osób poszukujących pracy i biernych zawodowo (34 % wybranych projektów) oraz wsparcie samozatrudnienia i przedsiębiorczości (31 % wybranych projektów). Wydaje się jednak, że wskaźnik wyboru w przypadku projektów na rzecz modernizacji instytucji działających na rynku pracy pozostaje na nieznacznie niższym poziomie, wynosząc 15 %. ·W przypadku włączenia społecznego odnotowano gwałtowne przyspieszenie wyboru projektów, których wartość osiągnęła 16,5 mld EUR (26 %). W ramach EFS wdrażanie środków mających na celu wsparcie aktywnego włączenia jest na bardzo zaawansowanym etapie (38 %) i środki te powinny odgrywać kluczową rolę we wspieraniu grup szczególnie wrażliwych oraz w przybliżaniu ich do rynku pracy. Istnieją jednak obawy dotyczące opóźnienia we wdrażaniu środków mających na celu społeczno-gospodarczą integrację społeczności marginalizowanych, takich jak Romowie. Pomimo usprawnienia wyboru projektów w odniesieniu do środków związanych ze zdrowiem w ramach EFRR – około 11,5 mln kolejnych osób objęto rozszerzonymi świadczeniami opieki zdrowotnej – osiągnięcie celów wymaga podjęcia większych starań. Włączenie społeczne w najuboższych obszarach miejskich również wymaga większej uwagi, jako że liczba odnowionych budynków jest nadal bardzo niska. Do końca 2016 r. w ramach EFS i Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych zapewniono wsparcie także dla 634 000 osób niepełnosprawnych. ·Wartość inwestycji w kształcenie i szkolenie zawodowe wynosi 14,6 mld EUR, a wskaźnik wyboru projektów jest bliski 30 %. Działania w ramach EFS mające na celu zwalczanie wczesnego kończenia nauki oraz promowanie kształcenia i szkolenia zawodowego postępują w dobrym tempie. Chociaż wskaźnik wyboru projektów w przypadku działań związanych z uczeniem się przez całe życie jest stosunkowo niski, około 700 000 osób dostaje szansę na poprawę swoich umiejętności i zabezpieczenie ścieżki kariery zawodowej. Inwestycje EFRR pozwoliły uzyskać dodatkową zdolność w dziedzinie opieki nad dzieckiem lub infrastruktury edukacyjnej odpowiadającej potrzebom 4,4 mln osób. Ogółem europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne, w tym działania w ramach Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych (YEI), przyczyniły się do tego, że: ·787 000 osób znalazło pracę natychmiast po zakończeniu projektu; ·820 000 osób zdobyło kwalifikacje. W przypadku innowacji społecznych wiele państw członkowskich dokonało selekcji projektów o ogólnej wartości 1,7 mld EUR. Charakter tych projektów jest bardzo zróżnicowany i obejmuje wdrażanie innowacyjnych rozwiązań w zakresie kształcenia i przedsiębiorczości, w tym dla kobiet o różnym pochodzeniu etnicznym. W ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych nadal wpiera się państwa członkowskie, regiony i miasta w ich wysiłkach w zakresie zwalczania kryzysu uchodźczego i migracyjnego. Szereg programów zmodyfikowano tak, aby obejmowały nowe lub ulepszone środki mające na celu zaspokojenie zarówno pilnych potrzeb, jak i bardziej długofalowych wyzwań związanych z integracją. Na przykład w ramach konkretnych projektów zapewnia się uchodźcom i migrantom usługi opieki zdrowotnej i usługi społeczne. Ponadto rozpoczęto ukierunkowaną współpracę z burmistrzami. Wiele miast, partnerów i organów krajowych mobilizuje się do integracji migrantów i uchodźców w ramach agendy miejskiej dla UE i jej partnerstwa. Komisja zaproponowała również, aby przegląd wieloletnich ram finansowych obejmował zmianę regulacyjną wprowadzającą dedykowany priorytet inwestycyjny, aby ułatwić podjęcie środków ukierunkowanych na taką integrację. W ramach EFRR podejmowane są działania dotyczące długoterminowej integracji społecznej i gospodarczej uchodźców i migrantów w Europie, na przykład inwestycje w infrastrukturę mieszkaniową i infrastrukturę opieki nad dziećmi lub w przedsiębiorstwa typu start-up. Do końca 2016 r. w ramach EFS i Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych wsparciem objęto co najmniej 1,2 mln osób, które albo były migrantami, albo miały obce pochodzenie, albo należały do mniejszości.

Realizacja Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych jest kluczowym instrumentem finansowym UE, za pomocą którego bezpośrednio wspiera się dostęp osób młodych do ofert w zakresie zatrudnienia, kształcenia i szkolenia w kontekście gwarancji dla młodzieży. W szeregu państw członkowskich Inicjatywa na rzecz zatrudnienia ludzi młodych jest źródłem finansowania większości środków realizowanych w ramach gwarancji dla młodzieży. Wdrażanie w terenie jest bardzo zaawansowane. Państwa członkowskie zgłosiły, że do końca 2016 r. liczba osób młodych, które skorzystały z działań objętych wsparciem w ramach Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych, potroiła się licząc od 2015 r. oraz że wskaźnik wyboru projektów wyniósł powyżej 60 %. Większość beneficjentów wdrożyła środki skupiające się na zapewnieniu finansowania w zakresie doradztwa i poradnictwa zawodowego, możliwości zdobycia pierwszego doświadczenia na rynku pracy oraz odbycia stażu i przygotowania zawodowego. Ponad połowa państw członkowskich zapewniała także wsparcie dla młodych przedsiębiorców lub pomoc w formie środków w zakresie mobilności pracy i szkoleń. Aby przyspieszyć wdrażanie, w 2015 r. przydzielono dodatkową kwotę w wysokości 1 mld EUR na płatności zaliczkowe w ramach Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych w celu zapewnienia płynności finansowej niezbędnej do rozpoczynania projektów. Jako jedną z przyczyn początkowych opóźnień państwa członkowskie wskazały fakt późnego przyjęcia istotnych programów finansowanych ze środków EFS, problemy – na początku okresu – z nowymi wymogami dotyczącymi monitorowania i niskie zdolności publicznych służb zatrudnienia. Państwa członkowskie zgłaszają pewne trudności w docieraniu do grup najbardziej defaworyzowanych, w szczególności do osób młodych biernych zawodowo i niezarejestrowanych przez publiczne służby zatrudnienia, a także do osób młodych o niskich umiejętnościach zawodowych. Do września 2017 r. w ramach Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych udzielono wsparcia na rzecz 1,7 mln uczestników. 2.4. Gospodarka niskoemisyjna, zmiana klimatu, środowisko i transport W ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w tych kluczowych obszarach przekazuje się 262,2 mld EUR na realizację celów w zakresie zrównoważonego rozwoju. Do końca 2016 r. na konkretne projekty przyznano około 28 % środków, tj. 73,2 mld EUR: ·wartość projektów wybranych z uwagi na ich znaczenie dla gospodarki niskoemisyjnej, takich jak projekty dotyczące efektywności energetycznej i energii ze źródeł odnawialnych, osiągnęła 21 % całkowitej kwoty dostępnej w latach 2014–2020. Jednym z efektów jest fakt, że zgodnie z przewidywaniami wsparcie z EFRR i Funduszu Spójności pozwoli podnieść klasyfikację zużycia energii około 148 000 gospodarstwom domowym; ·odnotowuje się zadowalające postępy w zakresie wyboru projektów mających na celu przystosowanie się do zmiany klimatu i zapobieganie ryzyku (wskaźnik wyboru projektów wynosi 40 % lub około 16,5 mld EUR z przydzielonych środków). Jest to pozytywny znak w kontekście porozumienia klimatycznego z Paryża. Ponad 4,6 mln osób korzysta z nowych lub ulepszonych środków ochrony przeciwpowodziowej; ·około 26,6 mld EUR (31 % dostępnych środków) przyznano na projekty związane ze środowiskiem i efektywnym gospodarowaniem zasobami. Poczyniono zadowalające postępy w kwestii projektów związanych z sektorem wodnym. Realizacja zatwierdzonych projektów powinna doprowadzić do zapewnienia około 3,5 mln osób dostępu do dostaw wody lepszej jakości. Na projekty przydzielono 25 % środków przeznaczonych na poprawę efektywności wykorzystywania wody w nawadnianiu, projekty wykonano na 14 % powierzchni lądowej, której one dotyczyły, podczas gdy na 23,5 mln hektarów gruntów rolnych wspiera się działania mające na celu poprawę różnorodności biologicznej. Odnotowano poważne opóźnienia w obszarze inwestowania w projekty dotyczące recyklingu odpadów; ·w przypadku transportu większość postępów jest związana z inwestycjami drogowymi, w szczególności w zakresie TEN-T, natomiast działania mające na celu wsparcie transportu kolejowego postępują w powolnym tempie. Oczekuje się, że realizacja wybranych projektów doprowadzi do wybudowania 844 km nowych dróg w ramach TEN-T oraz do przebudowy lub modernizacji 687 km linii kolejowych w ramach TEN-T; ·poczyniono znaczne postępy w zakresie biosekwestracji i ochrony węgla oraz zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych i amoniaku. Dokonano tego za pośrednictwem usprawnionego zarządzania gruntami rolnymi i leśnymi: w obu przypadkach osiągnięto 40 % poziomu docelowego; ·w ramach EFMR objęto wsparciem działania mające na celu lepsze zarządzanie obszarami Natura 2000 o powierzchni 60 000 km² i innymi chronionymi obszarami morskimi o powierzchni 1,5 mln km². Realizacja działań w dziedzinie klimatu Ponad 25 % środków w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na lata 2014–2020 planuje się przeznaczyć na projekty związane ze zmianą klimatu, co będzie stanowiło decydujący wkład w realizację unijnego celu, jakim jest przeznaczanie co najmniej 20 % budżetu UE na działania w dziedzinie klimatu. Przyczyni się to znacznie do osiągania przez UE i państwa członkowskie celów określonych w porozumieniu klimatycznym z Paryża. Środki zaplanowane na działania w dziedzinie klimatu przedstawiono w podziale na fundusze w tabeli w załączniku 3. Można zwrócić uwagę na następujące fakty: ·całościowy wskaźnik wyboru projektów dotyczących działań w zakresie zmian klimatu we wszystkich państwach członkowskich wyniósł 23 %, co odpowiada 29,6 mld EUR; ·poziom wdrożenia działań w zakresie zmian klimatu jest bardzo zróżnicowany w poszczególnych państwach członkowskich. Kilka państw członkowskich zgłasza znaczne postępy, duża grupa państw zgłasza, że działania realizowane są zgodne z planem, a trzecia grupa napotyka opóźnienia; ·wydaje się, że wsparcie w ramach EFS dla działań związanych ze zmianą klimatu jest większe, niż wstępnie zaplanowano w programach; ·państwa członkowskie przydzieliły średnio kwotę o wartości 57,6 % swoich programów rozwoju obszarów wiejskich na działania w dziedzinie środowiska, łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej – co znacznie wykracza poza wymagane minimum 30 %. Duże projekty stanowią podstawy wkładu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych we wdrażanie europejskich strategii politycznych, głównie w dziedzinach transportu, środowiska i energii. Na lata 2014–2020 zaplanowano ponad 600 dużych projektów – trwają intensywne prace nad ich przygotowaniem i wdrożeniem, również dzięki znacznemu wsparciu ze strony inicjatyw z zakresu pomocy technicznej, takich jak JASPERS. Do października 2017 r. Komisja otrzymała zgłoszenia dotyczące 168 dużych projektów o całkowitej wartości 37,6 mld EUR, co jest porównywalne z całkowitą sumą środków przyznanych na lata 2014–2020 w ramach instrumentu „Łącząc Europę” (30 mld EUR). Obejmuje to 91 projektów, które są kontynuowane od okresu obejmującego lata 2007–2013, takich jak trzy projekty związane ze „skrajnie lekką infrastrukturą”. Potrzeba jednak dalszej mobilizacji, aby przyspieszyć inwestycje w terenie. 2.5. Wzmacnianie potencjału instytucjonalnego Jakość administracji publicznej ma kluczowe znaczenie dla rozwoju społeczno-gospodarczego oraz wpływu wywieranego przez inwestycje publiczne. Na wsparcie efektywnej administracji publicznej w latach 2014–2020 przeznaczono łącznie 6,5 mld EUR. Na tego rodzaju projekty przyznano dotychczas z tej kwoty finansowanie w wysokości 1,8 mld EUR, tj. 29 % łącznych planowanych inwestycji. Państwa członkowskie powinny kontynuować pracę nad usunięciem wszystkich utrudnień dla inwestycji oraz zwiększeniem swoich zdolności administracyjnych w zakresie zarządzania projektami, co obejmuje odpowiednie planowanie. 3. WPŁYW NAJWAŻNIEJSZYCH REFORM ZAPLANOWANYCH NA LATA 2014–2020 3.1. Wkład europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w europejski semestr Obszary polityki, na które ukierunkowany jest europejski semestr, w znacznym stopniu pokrywają z tymi, które obejmują europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne: w programach uwzględniono 60 % wyzwań strukturalnych istotnych dla europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Szereg państw członkowskich zgłasza, że europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne w znacznym stopniu pomagają zrealizować zalecenia dla poszczególnych krajów dotyczące działalności badawczej, rozwojowej i inwestycyjnej, rynku pracy, administracji publicznej, sektora opieki zdrowotnej i sektora energetycznego. Co więcej, poczyniono postępy w odniesieniu do zaleceń opracowanych w ramach europejskiego semestru, jednaka tempo i stopień ich wdrożenia przez państwa członkowskie są zróżnicowane. W ostatnich latach przeprowadzono gruntowne reformy rynku pracy, w szczególności w tych państwach członkowskich, w których kryzys był najbardziej odczuwalny. Reformy te przyczyniły się do zwiększenia zdolności dostosowawczych gospodarek tych państw oraz do przywrócenia konkurencyjności i wzrostu zatrudnienia. Inne reformy miały na celu poprawę otoczenia biznesowego, chociaż jest to obszar, w którym osiągnięto najmniejsze postępy. Jako dobry przykład tego, w jaki sposób europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne wnoszą wkład w działania w ramach europejskiego semestru, może posłużyć Hiszpania, której zalecono dokonanie przeglądu jej priorytetowych wydatków oraz realokacji środków, a także ułatwienie dostępu MŚP do finansowania; na podstawie tego zalecenia Hiszpania ukierunkowała swoje programy na realizację tego priorytetu.

Szereg państw członkowskich musiało usunąć przeszkody – szczególnie bariery regulacyjne i administracyjne – dla inwestycji w obszarach takich jak transport i energia. Na przykład Litwie zalecono rozwinięcie transgranicznych powiązań rynków energii z sąsiednimi państwami członkowskimi w celu zróżnicowania źródeł energii. EFRR inwestuje na Litwie zarówno w elektroenergetyczne połączenia międzysystemowe, jak i w infrastrukturę gazową. Kwestie włączenia społecznego i kształcenia uwzględniono w zaleceniach dla kilku państw członkowskich. Na przykład w przypadku Republiki Czeskiej zalecenie dotyczy głównie dostępności przystępnych cenowo placówek przedszkolnych na wysokim poziomie. Jest to bezpośrednio związane ze środkami zawartymi w czeskich programach realizowanych w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. 3.2. Warunki wstępne dźwignią dla projektów wysokiej jakości Istotną reformą mającą zastosowanie w okresie 2014–2020 było wprowadzenie obowiązku przestrzegania przez państwa członkowskie i regiony pewnych warunków, tj. „warunków wstępnych”, w celu zapewnienia skutecznych i efektywnych inwestycji w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. W chwili przyjęcia programów spełnione było około 75 % wszystkich mających zastosowanie warunków. Ustalono ponad 800 planów działania w odniesieniu do niespełnionych warunków. 97 % tych planów działania zostało już pomyślnie zrealizowanych. Te, których jeszcze nie zrealizowano, dotyczą głównie gospodarki wodnej, odpadów, transportu i zamówień publicznych. Państwa członkowskie współpracują z Komisją, aby zapewnić ich realizację. Ze wstępnej oceny mechanizmu warunków wstępnych wynika, że instrument ten wytworzył wartość dodaną dla UE, państw członkowskich i regionów, w tym dla obywateli i przedsiębiorstw. Chociaż warunki są związane z otrzymywaniem wsparcia w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, ich zakres jest dużo szerszy. Pomogły one dokonać transpozycji odpowiednich przepisów Unii, wdrożyć te przepisy oraz usunąć bariery dla inwestycji w UE, a także wniosły wkład w realizację celów politycznych UE, na przykład dotyczących zmiany klimatu. Warunki wstępne zainicjowały również reformy polityczne oraz wniosły wkład w realizację odpowiednich zaleceń dla poszczególnych krajów. Wyniki osiągnięte poprzez spełnienie tych warunków muszą być stabilne przez cały okres realizacji. Zapewniłoby to bardziej stabilny związek między inwestycjami a celami politycznymi wyrażonymi w warunkach wstępnych. 3.3. Lepsze synergie w celu uzyskania większego wpływu Reformy okresu 2014–2020 doprowadziły do lepszej koordynacji pięciu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz do większej ilości potencjalnych synergii z innymi instrumentami UE. Państwa członkowskie wdrożyły m.in. następujące środki: ·ujednolicenie krajowych zasad kwalifikowalności; ·wykorzystanie forów międzysektorowych; ·funkcjonowanie wspólnych komitetów monitorujących lub specjalnych jednostek koordynujących; ·utworzenie sieci w ramach stosownych administracji oraz ·stosowanie nowych rozwiązań informatycznych. W sprawozdaniach podkreślono jednak, że w dalszym ciągu istnieje możliwość poprawy. Wskazane jest poczynienie dodatkowych wysiłków w celu zharmonizowania przepisów. W 2015 r. Komisja uruchomiła inicjatywę „Pieczęć doskonałości” w celu dalszego wzmocnienia koordynacji europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych i programu „Horyzont 2020”. „Pieczęć doskonałości” to znak jakości przyznawany projektom złożonym w ramach programu „Horyzont 2020”, którym nie można zapewnić finansowania ze względu na ograniczenia budżetowe, które jednak uzyskały wysoką ocenę. Znak ten pomógł skierować na szereg projektów środki z EFRR lub z EFS, szczególnie w takich państwach członkowskich jak Hiszpania, Włochy, Cypr, Republika Czeska czy Polska. W szeregu państw członkowskich istnieją również konkretne przypadki komplementarności europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych i Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, w tym połączenie platform inwestycyjnych i projektów w takich sektorach, jak MŚP, transport, gospodarka niskoemisyjna lub sieć szerokopasmowa. Komisja zacieśniła również współpracę z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym, aby pomóc państwom członkowskim wdrożyć europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne, szczególnie poprzez horyzontalne usługi doradcze fi-compass dotyczące instrumentów finansowych oraz poprzez inicjatywę JASPERS, która pomaga przygotowywać duże projekty wysokiej jakości. 3.4. Wspieranie zintegrowanego rozwoju terytorialnego Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne są głównym instrumentem UE wspierającym zintegrowany rozwój terytorialny w państwach członkowskich i regionach. Reformy na lata 2014–2020 pozwoliły stworzyć bardziej spójne i ambitne ramy mające na celu promowanie spójności terytorialnej poprzez zintegrowane podejście. W efekcie specjalnym wsparciem z UE objęto ponad 3 800 strategii miejskich i terytorialnych. Co więcej, europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne pomagają również państwom członkowskim we wdrażaniu środków, które mają na celu zaspokojenie potrzeb szczególnych terytoriów, takich jak obszary słabo zaludnione, regiony górskie, wyspy oraz regiony najbardziej oddalone.

3.4.1. Zintegrowane inwestycje w miastach Szacuje się, że w latach 2014–2020 około 115 mld EUR ze środków polityki spójności zostanie przeznaczone na obszary miejskie. Po raz pierwszy na mocy przepisu wykonawczego miasta zostały uprawnione do samodzielnego wybierania projektów i rozwiązywania miejskich problemów w sposób zintegrowany: w tym celu na 900 strategii miejskich przyznano bezpośrednio około 15 mld EUR. Chociaż wiele państw członkowskich podkreśla, że opracowywanie i uzgadnianie zintegrowanych strategii miejskich, zanim projekty zostaną faktycznie wybrane, wiąże się z dużymi nakładami pracy i skomplikowanymi procedurami, takie podejście jest z reguły postrzegane jako sposób na umożliwienie realizacji długoterminowej wizji strategicznej i wprowadzenia pozytywnych zmian w dziedzinie rozwoju obszarów miejskich. Przyjęcie w 2016 r. agendy miejskiej dla UE stanowi dodatkowy sygnał, że walka z wyzwaniami i korzystanie z możliwości w europejskich miastach są dla Komisji priorytetem. Powiązane z tym uruchomienie na przestrzeni zeszłego roku 12 partnerstw ma na celu wspólną mobilizację wszystkich zainteresowanych stron do zaangażowania się w konkretne działania, w tym w działania związane z lepszym wykorzystaniem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na obszarach miejskich. Ponadto innowacyjne działania miejskie pomagają obszarom miejskim w testowaniu innowacyjnych rozwiązań w dziedzinie zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich. 3.4.2. Wdrażanie instrumentów terytorialnych Zintegrowane inwestycje terytorialne (ZIT) wykorzystuje się do wdrażania około 240 strategii miejskich i 150 strategii terytorialnych. Instrument „rozwój lokalny kierowany przez społeczność” ma na celu uruchomienie w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych środków o łącznej wysokości 9,1 mld EUR. Do chwili obecnej w UE utworzono ponad 3 000 lokalnych grup działania odpowiedzialnych za wdrażanie strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność, które obejmują 46 % ludności wiejskiej (ponad 90 % poziomu docelowego), przy czym oczekuje się, że do końca 2017 r. utworzonych zostanie kilkaset kolejnych grup. W wielu przypadkach uruchamianie ZIT i instrumentu rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność przebiegało wolno, ponieważ należało najpierw przygotować powiązane kompleksowe strategie i struktury zarządzania. Obecnie oba instrumenty funkcjonują jednak stosunkowo dobrze, a zaległości w wyborze projektów są nadrabiane. Wdrażanie jest łatwiejsze, kiedy podejście zintegrowane jest osadzone w istniejących ramach i dopasowane do uzgodnień instytucjonalnych. Ogólnie rzecz biorąc, instrumenty zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich, ZIT oraz rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność wywołały zmiany w kulturze planowania na szczeblu lokalnym i regionalnym, wspierając współpracę i koordynację we wszystkich sektorach i na wszystkich szczeblach władz, a także ponad granicami administracyjnymi. 3.4.3. Ułatwianie współpracy, realizacja strategii makroregionalnych i strategii morskich Obecna Komisja podjęła daleko idące zobowiązania na rzecz zbliżenia UE do jej obywateli. Od dziesięcioleci programy INTERREG odgrywają kluczową rolę w tworzeniu ściślejszych powiązań pomiędzy ludźmi, przedsiębiorstwami lub władzami w całej UE. Tak wygląda Europa, gdy działa najlepiej – wyraźnie tworząc wartość dodaną. Komisja przyjęła komunikat w sprawie zwiększania wzrostu gospodarczego i spójności w regionach przygranicznych UE, w którym przedstawiono szereg konkretnych propozycji na temat lepszego wykorzystywania gospodarczego, społecznego i terytorialnego potencjału tych obszarów. Osiągane są kolejne postępy we wdrażaniu programów INTERREG w terenie – do końca 2016 r. wskaźniki wyboru projektów znajdowały się na satysfakcjonującym średnim poziomie 35 %, a do października 2017 r. – w okolicach 53 %. Wartości te przekładają się na przykład na dodatkowe 2 800 przedsiębiorstw zaangażowanych we współpracę w obszarze badań, rozwoju technologicznego i innowacji na płaszczyźnie transgranicznej. Wszystkie unijne strategie makroregionalne oraz strategia na rzecz regionu Oceanu Atlantyckiego są częścią programów na lata 2014–2020 w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Pierwsze sprawozdanie Komisji na temat strategii makroregionalnych UE pokazuje, że realizacja tych strategii doprowadziła do większej koordynacji i współpracy w wielu obszarach i pomiędzy zainteresowanymi państwami. Państwa członkowskie zwracają uwagę na dalsze postępy i dobre praktyki, takie jak szczegółowe zaproszenia do składania wniosków, premie w przypadku projektów istotnych dla makroregionów lub bezpośrednie wsparcie dla projektów makroregionalnych. Nadal istnieją jednak szczególne wyzwania – w szczególności instytucje zarządzające muszą podejmować bardziej aktywne działania w obszarze wdrażania strategii makroregionalnych poprzez ich programy. Współpraca transnarodowa w ramach EFS również zaczyna nabierać tempa. Po początkowym okresie, w którym zainteresowanie było niewielkie, zorganizowane przez Komisję seminaria na temat budowania zdolności, które obejmowały wzajemne uczenie się i opracowywanie nowych podręczników, przyczyniły się do tego, że 17 państw członkowskich planuje rozpocząć stosowanie transnarodowych zaproszeń w 2018 r. 4. LEPSZE ZARZĄDZANIE PROGRAMAMI 4.1. Zdolność organów i beneficjentów Aby ułatwić sprawne wdrażanie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia, aby organy odpowiedzialne za program i beneficjenci posiadali większą zdolność do zarządzania tymi funduszami. Ze sprawozdań państw członkowskich wynika, że podjęto konkretne działania, aby to osiągnąć. Systematyczne, często obowiązkowe szkolenia, e-uczenie się, wytyczne, sieci wiedzy i wymiana dobrych praktyk to wspólne narzędzia, z których korzysta większość państw członkowskich, aby zwiększyć potencjał organów odpowiedzialnych za program. Aby dopasować poziom zdolności do potrzeb, zatrudniono również dodatkowych pracowników i usprawniono zarządzanie różnymi europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi. Beneficjenci korzystają także z usług szkoleniowych i doradczych, specjalnych punktów kontaktowych oraz wydarzeń informacyjnych. Oprócz działań podejmowanych przez państwa członkowskie Komisja zapewnia także szeroko zakrojone wsparcie dla działań dotyczących kluczowych aspektów, takich jak udzielanie zamówień publicznych, pomoc państwa, zwalczanie nadużyć/korupcji lub wzajemne uczenie się i wymiana informacji za pomocą narzędzia TAIEX-REGIO PEER2PEER. Komisja zwiększa także stopień wsparcia, jakie można uzyskać za pomocą Platformy Inteligentnej Specjalizacji, tak aby uzyskać jeszcze większy poziom transferu wiedzy i budowania zdolności w obszarze badań, rozwoju technologicznego i innowacji w całej UE. Udzielane jest nowe ukierunkowane wsparcie dla szeregu regionów charakteryzujących się niskimi dochodami i niskim wzrostem; utworzono również sieć biur kompetencji w zakresie łączności szerokopasmowej, aby usprawnić wprowadzenie łączności szerokopasmowej. 4.2. Uproszczenia dla beneficjentów Pomimo początkowych opóźnień państwa członkowskie zgłaszają znaczne postępy we wdrażaniu środków upraszczających. Obecnie wprowadza się znacznie więcej środków dotyczących e-spójności. Niektóre działania, które wdrożyło wiele państw członkowskich, obejmują: utworzenie pojedynczych punktów kontaktowych dla beneficjentów, zmniejszenie liczby instytucji pośredniczących, zharmonizowanie procedur zarządzania, usprawnienie procesu składania wniosków i wprowadzenie większej liczby pojedynczych audytów. Zgłoszono również, że w coraz większej liczbie programów stosowane są także formy kosztów uproszczonych. Państwa członkowskie zachęca się do kontynuowania i, w razie potrzeby, intensyfikacji swoich wysiłków na rzecz uproszczenia. Ostatnie badanie wykazało, że wysiłki mające na celu zmniejszenie biurokracji przynoszą efekty. Komisja aktywnie wspiera państwa członkowskie, m.in. poprzez pracę grupy ekspertów wysokiego szczebla, którzy monitorują proces uproszczania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych dla beneficjentów. W wyniku prac tej grupy opracowano konkretne propozycje dotyczące nowych środków upraszczających, które mają zostać wprowadzone już w latach 2014–2020. 4.3. Kluczowa rola partnerów we wdrażaniu programów W kodeksie postępowania Komisja określiła szereg minimalnych norm dotyczących dobrze funkcjonującego partnerstwa. Większość państw członkowskich zgłasza postępy w angażowaniu partnerów, w tym w prace komitetów monitorujących programy. Do środków podjętych w celu angażowania partnerów należą m.in.: utworzenie podkomitetów lub nieformalnych grup roboczych z udziałem przedstawicieli gmin, organizacji pozarządowych lub partnerów społecznych. Ograniczenia czasowe i niskie zdolności administracyjne zarówno partnerów, jak i instytucji zarządzających mogą jednak utrudnić możliwości zaangażowania się w konstruktywny dialog. Większość państw członkowskich zgłasza, że w celu przygotowania sprawozdań z postępu prac albo skonsultowało się z partnerami społeczno-gospodarczymi, albo ściśle zaangażowało ich we współpracę. 4.4. Wdrażanie zasad horyzontalnych i celów politycznych