KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 15.6.2016 COM(2016) 416 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ I RADY Czwarte sprawozdanie w sprawie relokacji i przesiedlenia



1Wprowadzenie W czwartym sprawozdaniu w sprawie relokacji i przesiedlenia przedstawiono aktualną sytuację w porównaniu z poprzednim sprawozdaniem z 15 maja i oceniono działania podjęte przez wszystkie właściwe zainteresowane podmioty w okresie od 13 maja 2016 r. do 14 czerwca (okres sprawozdawczy) na rzecz wykonania zaleceń sformułowanych w celu przyspieszenia realizacji systemów relokacji i przesiedlenia. Od 13 maja 2016 r. do Grecji przybyło 876 osób. Liczba ta zdaje się potwierdzać spadkową tendencję przyjazdów w wyniku realizacji oświadczenia UE-Turcja. W Grecji przebywa łącznie ponad 57 000 migrantów, z czego około 8 450 osób na wyspach i około 49 000 osób w kontynentalnej części Grecji. Zgodnie z szacunkami Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) 65 % migrantów przebywających w kontynentalnej części Grecji (tj. około 30 000 osób) posiada obywatelstwo uprawniające do relokacji. We Włoszech poprawa warunków pogodowych spowodowała spodziewany wzrost napływu migrantów. Od 13 maja do Włoch przybyły 14 852 osoby, co stanowi liczbę zbliżoną do notowanej w analogicznym okresie 2015 r. W ostatnim tygodniu maja odnotowano gwałtowny wzrost liczby osób przybywających, tj. do wybrzeży Włoch przybyło ponad 14 000 osób, co stanowiło również gwałtowny wzrost liczby osób posiadających obywatelstwo uprawniające do relokacji (głównie Erytrejczyków, którzy stanowili do 35 % osób nowo przybyłych). Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 4 000 Erytrejczyków oczekuje we Włoszech na relokację. W okresie objętym sprawozdaniem liczba relokacji zwiększyła się w porównaniu z poprzednim miesiącem. Przeniesiono 780 dodatkowych osób, czyli ponad dwukrotnie więcej niż w poprzednim okresie, dzięki czemu całkowita liczba przeniesionych osób wzrosła do 2 280 (1 503 przeniesionych z Grecji i 777 z Włoch). Pomimo iż jest to znaczny postęp, liczba ta jest w dalszym ciągu daleka od zaproponowanego przez Komisję celu relokacji 6 000 osób na miesiąc. Ponadto swoje wysiłki w zakresie relokacji nadal zwiększały zasadniczo te same państwa członkowskie, co w poprzednich sprawozdaniach. W przypadku Włoch liczba relokacji i zobowiązań pozostaje na wyjątkowo niskim poziomie, biorąc pod uwagę rosnącą liczbę osób przybywających do Włoch, które mogą złożyć wnioski o relokację. Ogólnie rzecz biorąc, postępy w zakresie relokacji są w dalszym ciągu niezadowalające. Jeżeli chodzi o przesiedlenia, do tej pory objęto nimi 7 272 osoby z uzgodnionej w ramach programu z lipca 2015 r. liczby 22 504, głównie z Turcji, Jordanii i Libanu. W ramach działań uzgodnionych w oświadczeniu UE-Turcja, których realizacja rozpoczęła się dopiero 4 kwietnia, z Turcji do UE przesiedlono 511 osób w ramach mechanizmu 1:1, z czego 330 w okresie od poprzedniego sprawozdania. 2Relokacja 2.1Działania podejmowane przez państwa członkowskie relokacji Od 13 maja do 14 czerwca przeniesiono 780 dodatkowych osób, 594 z Grecji (do Belgii, Finlandii, Francji, Luksemburga, Niderlandów, Portugalii i Hiszpanii oraz na Maltę) i 186 z Włoch (do Belgii, Finlandii, Francji, Niderlandów, Portugalii, Słowenii, Hiszpanii i Szwajcarii oraz na Cypr i Maltę). W dniu 9 czerwca Francja przeprowadziła relokację 139 osób z Grecji, pokazując w ten sposób, że można dokonać relokacji dużej liczby osób w ramach jednej operacji. W okresie sprawozdawczym Francja przeprowadziła relokację łącznie 236 osób. Portugalia, w równym stopniu zobowiązana do przeprowadzania relokacji, w okresie sprawozdawczym przeprowadziła relokację 168 osób, Finlandia – 70 osób, Luksemburg – 41 osób, a Malta – 15 osób, w ramach stałych miesięcznych relokacji. Do końca czerwca planowane jest dodatkowe 511 relokacji z Grecji i 6 z Włoch. Pomimo zwiększenia liczby przeniesionych osób, państwa członkowskie w dalszym ciągu są dalekie od osiągnięcia docelowych kwot w ramach programu relokacji określonych w decyzjach Rady. Ponieważ zbliżamy się do połowy okresu obowiązywania decyzji Rady, warto podsumować dotychczasowe działania: relokacja kształtuje się na poziomie zaledwie 2 %. Pięć państw członkowskich (Austria, Chorwacja, Węgry, Polska i Słowacja) nie przeprowadziło relokacji ani jednego wnioskodawcy; siedem państw członkowskich (Belgia, Bułgaria, Republika Czeska, Niemcy, Litwa, Rumunia i Hiszpania) przeprowadziło relokację tylko 1 % swojej docelowej kwoty; i tylko cztery państwa członkowskie (Finlandia, Luksemburg, Malta i Portugalia) przeprowadziły relokację ponad 10 % swojej docelowej kwoty . Działania zmierzające do rozwiązania kwestii ograniczonej liczby zobowiązań: jedenaście państw członkowskich (Bułgaria, Finlandia, Francja, Niemcy, Łotwa, Luksemburg, Niderlandy, Portugalia, Słowacja – jej pierwsze zobowiązanie, Hiszpania i Rumunia) i jedno państwo stowarzyszone (Szwajcaria) przedstawiły 1 955 nowych wskazań gotowości do szybkiej relokacji wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową („ zobowiązania formalne”). Większość zobowiązań formalnych podjęto na potrzeby relokacji z Grecji (1 605), podczas gdy liczba zobowiązań formalnych jest szczególnie niska w odniesieniu do Włoch (350). Łączna liczba zobowiązań formalnych podjętych przez państwa członkowskie relokacji wynosi 7 731 (2 048 odnosi się do Włoch, a 5 683 – do Grecji).

Austria i Węgry nadal nie złożyły żadnego zobowiązania. Ponadto Polska w dalszym ciągu stosuje de facto zawieszenie procedury relokacji. Wreszcie, większość państw członkowskich nie przekazała dotychczas zobowiązań spójnych wielkościowo z ich docelową kwotą wyznaczoną na cały okres obowiązywania decyzji (np. Chorwacja, Niemcy, Polska, Republika Czeska i Słowacja złożyły zobowiązania odpowiadające zaledwie 1–2 % ich docelowej kwoty). Działania zmierzające do skrócenia czasu udzielania odpowiedzi na wnioski o relokację: te same państwa członkowskie (Finlandia, Francja, Luksemburg, Malta i Słowenia), co w poprzednim okresie sprawozdawczym, oraz Szwajcaria podejmują wysiłki zmierzające do skrócenia czasu udzielania odpowiedzi na wnioski o relokację. Systematycznie prowadzone przez państwa członkowskie relokacji dodatkowe postępowania sprawdzające są głównym czynnikiem, który wydłuża czas udzielania odpowiedzi powyżej terminu dwutygodniowego, a nawet powyżej terminu dwumiesięcznego, który jest określony w decyzjach Rady dotyczących zakończenia całej procedury relokacji. Państwa członkowskie powinny poprawić swoje zdolności w zakresie rozpatrywania wniosków o relokację oraz powinny dopilnować, aby postępowania sprawdzające były prowadzone w sposób zapewniający przestrzeganie dwutygodniowego terminu udzielania odpowiedzi. Grecja i Włochy, wspierane przez Frontex i Europol, odpowiadają za przeprowadzanie kontroli bezpieczeństwa i nie przesyłają wniosków o relokację tym osobom, które stwarzają zagrożenie dla bezpieczeństwa. W czasie podejmowania decyzji na temat ewentualnej potrzeby przeprowadzenia dodatkowych postępowań sprawdzających państwa członkowskie relokacji powinny stosować podejście uwzględniające proporcjonalność, biorąc pod uwagę już przeprowadzone kontrole. Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO) przeprowadza wywiady w celu określenia potencjalnych powodów wykluczenia podczas rejestracji wniosków; w razie potrzeby tę praktykę można rozszerzyć o dodatkowe elementy. W okresie sprawozdawczym szereg państw członkowskich (Bułgaria, Republika Czeska, Estonia, Francja, Łotwa, Litwa i Słowacja) odrzuciło wnioski o relokację albo bez przedstawienia uzasadnionych przyczyn, albo z powodów innych niż określone w decyzjach Rady w sprawie relokacji. Nieuzasadnienie odrzucenia wniosków o relokację jest sprzeczne z literą decyzji Rady w sprawie relokacji oraz z duchem lojalnej współpracy. Działania zmierzające do sprostania wyzwaniom związanym z relokacją wnioskodawców wymagających szczególnego traktowania, w tym małoletnich bez opieki: w 2016 r. do 31 maja do Włoch przybyło drogą morską 7 152 małoletnich, z czego 6 658 (93 %) bez opieki, co stanowi 15 % wszystkich przybyłych osób oraz wzrost o 170 % w porównaniu z tym samym okresem w 2015 r. 1 021 z nich to byli małoletni Erytrejczycy (w większości bez opieki) oraz 32 Syryjczyków. W okresie od 1 do 31 maja do Włoch przybyło 3 113 małoletnich bez opieki, z czego 876 Erytrejczyków i 4 Irakijczyków. W Grecji, chociaż nie można określić liczby osób przybyłych w tym samym okresie, Krajowe Centrum Solidarności Społecznej (EKKA) podało, że od początku 2016 r. do centrum zostało skierowanych 1 609 małoletnich bez opieki w celu otrzymania zakwaterowania, z czego 585 osób jest obecnie zakwaterowanych w wyspecjalizowanych placówkach, a 625 czeka na zakwaterowanie. Jednocześnie tempo relokacji małoletnich bez opieki pozostaje niezwykle niskie. Od 13 maja dwóch małoletnich bez opieki zostało przeniesionych z Grecji do Luksemburga, dzięki czemu całkowita liczba przeniesionych małoletnich bez opieki wzrosła do 23. Relokacja trzech kolejnych małoletnich bez opieki z Grecji do Finlandii jest zaplanowana na 24 czerwca. Tylko kilka państw członkowskich jest skłonnych zgodzić się na relokację małoletnich bez opieki; zaproponowana liczba miejsca relokacji nie będzie wystarczająca dla wszystkich małoletnich bez opieki uprawnionych do relokacji. Więcej państw członkowskich powinno w trybie pilnym udostępnić miejsca dla małoletnich bez opieki w ramach swoich oficjalnych zobowiązań. Działania zmierzające do zwiększenia zaufania do mechanizmu wśród migrantów: Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji (IOM) oraz EASO współpracują z określonymi państwami członkowskimi relokacji (np. Łotwą, Rumunią) w zakresie opracowywania materiałów informacyjnych, w szczególności filmów wideo, w których wnioskodawcy, których relokacja zakończyła się powodzeniem, dzielą się swoimi doświadczeniami. Inne państwa członkowskie, na przykład Portugalia, również rozważają podobne podejście. EASO, we współpracy ze służbami audiowizualnymi Rady, opracował film wideo przedstawiający doświadczenia syryjskiej rodziny, która została przeniesiona do Francji. We Włoszech IOM testuje możliwość prowadzenia przez Skype’a rozmów pomiędzy przeniesionymi wnioskodawcami a tymi, którzy mają zostać przeniesieni, w ramach przedwyjazdowego programu orientacyjnego. Działania zmierzające do wzmocnienia zdolności EASO na potrzeby wspierania Włoch i Grecji: ostatnie ogłoszenie EASO o naborze ekspertów do Włoch, opublikowane 28 maja 2016 r., dotyczyło 35 dodatkowych ekspertów. Według stanu na dzień 6 czerwca otrzymano 15 ofert; pozostałe są obecnie omawiane. Do Włoch oddelegowano łącznie 29 ekspertów oraz 27 mediatorów kulturowych, lecz ich liczba jest niewystarczająca, aby sprostać rosnącemu napływowi osób przybywających w miesiącach letnich. Dlatego w trybie pilnym należy oddelegować więcej ekspertów i mediatorów kulturowych na dłuższy czas. Jeśli chodzi o Grecję, ostatnie ogłoszenie o naborze ekspertów na potrzeby wsparcia systemu relokacji w Grecji dotyczyło 62 ekspertów. Dotychczas państwa członkowskie i państwa stowarzyszone wyznaczyły do oddelegowania 58 ekspertów. Do Grecji oddelegowano łącznie 39 ekspertów oraz 29 tłumaczy ustnych, lecz ich liczba jest niewystarczająca, aby obsłużyć rosnącą liczbę rejestracji po zakończeniu akcji masowej rejestracji wstępnej. W związku z tym EASO planuje ogłosić nabór na kolejnych 50 ekspertów i 50 mediatorów kulturowych. 2.2Działania podjęte przez Grecję i Włochy, w tym wnioski z planów działania

Grecja Działania zmierzające do zapewnienia pełnej operacyjności hotspotów: obecnie funkcjonują w pełni wszystkie hotspoty. Działania na rzecz przyspieszenia rejestracji i obsługi imigrantów: dnia 8 czerwca grecka służba azylowa, w ścisłej współpracy z UNHCR i EASO, uruchomiła akcję masowej rejestracji wstępnej, skierowaną do około 49 000 osób przebywających obecnie w placówkach w Grecji kontynentalnej. Akcja ta ma potrwać do końca lipca. Materiały informacyjne przygotowano w kilku językach (tj. w językach angielskim, arabskim, dari, perskim i paszto). Dwie mobilne jednostki rejestracyjne (jedna przewidziana dla południowego, a druga dla północnego regionu Grecji), składające się z 60 pracowników, będą przeprowadzały wstępną rejestrację 1 400 osób dziennie. W mobilnych jednostkach rejestracyjnych będą pracować zespoły mieszane, złożone z pracowników służby azylowej, oddelegowanego personelu UNHCR i IOM, ekspertów EASO (łącznie 16) i tłumaczy ustnych z organizacji pozarządowej MetACTION. W tę akcję będzie zaangażowanych łącznie ponad 260 pracowników, którzy będą pracować sześć dni w tygodniu. Oczekuje się, że akcja masowej rejestracji wstępnej ułatwi i przyspieszy pełną rejestrację wniosków o ochronę międzynarodową. Ta akcja wesprze również wysiłki greckiej służby azylowej na rzecz wzmocnienia identyfikacji większości migrantów o nieuregulowanym statusie, którzy mogą również potrzebować ochrony międzynarodowej, znajdujących się w części kontynentalnej (w tym szczegółowych danych dotyczących obywatelstwa, wieku i trudnej sytuacji) w celu klasyfikacji migrantów do czterech kategorii określonych według procedur do zastosowania takich jak: procedura relokacji, przeniesienia w ramach systemu dublińskiego, krajowa procedura azylowa i dobrowolny powrót. Przewiduje się, że 60–65% osób wstępnie zarejestrowanych posiada obywatelstwo uprawniające do relokacji. Działania służące poprawie zdolności greckiej służby azylowej w zakresie rejestracji: w okresie sprawozdawczym zwiększono liczbę mieszanych zespołów służby azylowej/EASO ds. rejestracji, w których skład wchodzi – oprócz personelu służby azylowej – 9 ekspertów w Atenach, 7 ekspertów w Salonikach i 3 ekspertów w Alexandropouli; z kolei eksperci EASO i pracownicy jednostki dublińskiej rozpoczęli w Atenach pracę dwuzmianową. Aby zaradzić swoim ograniczeniom kadrowym, według stanu na dzień 6 czerwca grecka służba azylowa oddelegowała 22 pracowników do nadzorowania akcji rejestracji wstępnej. Ich zadanie będzie polegało na koordynacji i usprawnieniu pracy 34 pracowników kontraktowych oddelegowanych przez UNHCR do pracy w służbie azylowej w charakterze rejestratorów. Oznacza to, że w trakcie masowej rejestracji wstępnej zdolność służby azylowej w zakresie rozpatrywania wniosków o relokację będzie utrzymywać się na stałym poziomie obsługi 150 osób dziennie i nie zostanie zwiększona odpowiednio do zapotrzebowania w trakcie akcji rejestracji wstępnej. Znaczący wzrost zdolności w zakresie obsługi wniosków jest jednak oczekiwany pod koniec akcji rejestracji wstępnej. Pracownicy, którzy zostali obecnie oddelegowani do wsparcia akcji, wrócą do rozpatrywania wniosków o relokację. Poza tym akcja rejestracji wstępnej przyczyni się do zwiększenia skuteczności oraz usprawnienia planowania późniejszej procedury rejestracyjnej. W trakcie rejestracji wstępnej bezpośrednio w bazie danych greckiej służby azylowej zostanie utworzony plik zawierający już wygenerowane informacje, z którego będą mogły korzystać mieszane zespoły służby azylowej/EASO ds. rejestracji. W rezultacie zmieni się również skład mieszanych zespołów. Obecnie stosowany system zakłada, że jeden referent z greckiej służby azylowej może pracować z jednym ekspertem EASO i jednym tłumaczem ustnym. Po zakończeniu akcji rejestracji wstępnej, której celem jest, między innymi, zwiększenie skuteczności rejestracji, oczekuje się jednak, że jeden referent z greckiej służby azylowej będzie mógł pracować z pięcioma lub więcej ekspertami EASO, co w rezultacie przyczyni się do znacznego zwiększenia dziennej zdolności w zakresie rozpatrywania wniosków. W tym celu EASO zaoferował greckiej służbie azylowej niezwłoczne oddelegowanie 50 ekspertów ds. rejestracji (i 50 tłumaczy ustnych), aby zapewnić płynne przejście pomiędzy rejestracją wstępną a pełną rejestracją. Ogólnie rzecz biorąc, jak pokazano na wykresie poniżej, zdolność greckiej służby azylowej w zakresie rozpatrywania i przesyłania wniosków o relokację stale wzrasta. Jak wskazano w poprzednim sprawozdaniu, podczas gdy zwiększeniu liczby rejestracji towarzyszył analogiczny wzrost liczby zobowiązań, zdolność przesyłania wniosków o relokację wzrasta w o wiele szybszym tempie niż szybkość udzielania odpowiedzi przez państwa członkowskie relokacji. W okresie sprawozdawczym luka ta tak naprawdę zwiększyła się: Grecja przesłała łącznie 1 481 wniosków o relokację, podczas gdy państwa członkowskie relokacji otrzymały tylko 605 nowych zatwierdzeń. Ta różnica tempa może stać się istotnym wąskim gardłem w następstwie akcji masowej rejestracji wstępnej. Podsumowując, w dalszym ciągu wymagana jest znaczna poprawa zdolności greckiej służby azylowej w zakresie rozpatrywania nie tylko wniosków o relokację, lecz także wniosków o azyl, jak wskazano w zaleceniu Komisji skierowanym do Republiki Greckiej w sprawie pilnych środków, jakie Grecja powinna podjąć w związku ze wznowieniem przekazywania na mocy rozporządzenia (UE) nr 604/2013 (C(2016) 3805). Działania zmierzające do poprawy koordynacji i skrócenia czasu udzielania odpowiedzi na wnioski o relokację: zatwierdzenie protokołu relokacji zostało przesunięte na 8 lipca w celu uwzględnienia pierwszych wyników akcji masowej rejestracji wstępnej. Rejestracja wstępna została przeprowadzona w Grecji i najważniejsze informacje zawarte w formularzu wniosku o relokację zostały przetłumaczone na język angielski. Wnioski rejestracyjne są obecnie wypełniane przez ekspertów EASO z państw członkowskich w języku angielskim i następnie zostaną przekazane w całości potencjalnym państwom członkowskim relokacji w celu ułatwienia im analizy dokumentów. Działania zmierzające do poprawy zdolności w zakresie przyjmowania w Grecji: według stanu na dzień 10 czerwca całkowita zdolność przyjmowania migrantów w Grecji wynosi ponad 50 000 miejsc w ośrodkach tymczasowych i stałych zarówno dla migrantów o nieuregulowanym statusie, jak i dla osób mogących potrzebować ochrony międzynarodowej, które złożą lub złożyły wnioski o azyl. Ośrodki te należy jednak w istotnym stopniu usprawnić, tak aby spełniały odpowiednie normy. Spośród 20 000 miejsc zapewnionych przez UNHCR osobom wnioskującym o relokację w ramach programu wynajmu w grudniu 2015 r., według stanu na 6 czerwca, dostępnych było 6 385 miejsc, w tym 1 833 miejsca w hotelach / całych budynkach, 3 351 w mieszkaniach, 908 miejsc w centrum Lagadikia, 165 miejsc u rodzin przyjmujących i 128 miejsc w wyspecjalizowanych placówkach dla małoletnich bez opieki. Jednym z głównych czynników spowalniających relokację w Grecji, oprócz długiego czasu udzielania odpowiedzi przez państwa członkowskie relokacji, jest fakt, że osoby ubiegające się o relokację są rozproszone po całym kraju. Grecja zobowiązała się do utworzenia trzech centrów relokacji (dwóch na północy kraju oraz głównego centrum tranzytowego w regionie Attyki), mogących zakwaterować 6 000 osób ubiegających się o relokację, aby scentralizować liczne procedury relokacji (np. badania lekarskie, udzielanie informacji przedwyjazdowych, dodatkowe kontrole, a nawet, w miarę możliwości, powiadomienia). W tym kontekście UNHCR zobowiązało się do udostępnienia na rzecz centrów relokacji, w ramach programu wynajmu, 6 000 miejsc umożliwiających zakwaterowanie wszystkich w pełni zarejestrowanych osób ubiegających się o relokację.

Według stanu na dzień 14 czerwca utworzono jednak tylko jedno z trzech centrów relokacji, do których utworzenia zobowiązały się władze greckie, a mianowicie centrum Lagadikia. Na pozostałe dwa centra władze greckie nie wyznaczyły jeszcze odpowiednich lokalizacji. Greckie władze i UNHCR w dalszym ciągu prowadzą rozmowy dotyczące udostępnienia większej liczby terenów przeznaczonych na budowę wydzielonych centrów relokacji, zwłaszcza w regionie Attyki. Utworzenie tego rodzaju centrów relokacji jest sprawą niezwykle pilną, ponieważ pomoże uniknąć dalszych wąskich gardeł oraz problemów operacyjnych po zakończeniu akcji masowej rejestracji wstępnej. Włochy Działania zmierzające do zapewnienia pełnej operacyjności hotspotów: obecnie działają hotspoty w Pozzallo, Trapani, Tarencie i na Lampedusie. W Pozzallo nadal konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych robót budowlanych, aby jeszcze bardziej poprawić funkcjonalność i warunki pracy hotspotu. W Tarencie należy podwyższyć ogrodzenie obiektu i zainstalować klimatyzację, aby zapewnić zorganizowane zarządzanie przepływem migrantów w obiekcie. Wskutek spiętrzenia liczby przyjazdów w ostatnich dniach wyraźnie widać, że dostępna pojemność działających hotspotów nie będzie wystarczająca w miesiącach letnich. W związku z tym Włochy powinny przyspieszyć tworzenie kolejnych hotspotów, których uruchomienie zostało już zapowiedziane. Biorąc pod uwagę, że wiele osób schodzi na ląd poza aktualnymi obszarami hotspotów, władze Włoch we współpracy z agencjami UE powinny przyspieszyć tworzenie mobilnych hotspotów, które powinny zacząć działać przed okresem letnim. W dniu 7 czerwca 2016 r. Komisja przekazała włoskiemu Ministerstwu Spraw Wewnętrznych wykaz propozycji dotyczących usprawnienia hotspotów, opartych na odbytych wizytach oraz informacjach przekazanych przez agencje UE. Działania zmierzające do poprawy koordynacji: 17 maja 2016 r. przyjęto i przekazano właściwym władzom lokalnym standardowe procedury operacyjne dla włoskich hotspotów. Planowana jest również sesja informacyjna poświęcona tym procedurom dla właściwych zainteresowanych podmiotów we wszystkich hotspotach (za jej organizację odpowiada włoskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych we współpracy z Komisją oraz agencjami Frontex i Europol, a także EASO, UNHCR i IOM). Konieczna jest jednak koordynacja pracy różnych włoskich departamentów i podmiotów w zakresie relokacji, w szczególności w odniesieniu do przekazywania informacji w ramach kolejnych etapów procedury relokacji. W tym celu Komisja wspiera władze włoskie w opracowaniu protokołu relokacji, aby zapewnić pilne i szybkie stosowanie procedury relokacji. W protokole opisuje się zadania każdego podmiotu i określa konkretne ramy czasowe każdego etapu procesu relokacji, w tym czas odpowiedzi państw członkowskich relokacji, aby przyspieszyć relokację. Pierwszy projekt protokołu relokacji ma zostać omówiony na kolejnym spotkaniu oficerów łącznikowych w połowie lipca. Działania zmierzające do poprawy zdolności obsługi we Włoszech: zdolność władz włoskich w zakresie rejestracji i rozpatrywania wniosków wymaga poprawy. Jak wynika ze sprawozdań EASO, znaczna liczba osób, które złożyły wnioski, czeka na rejestrację swoich wniosków, a rejestracja wniosku jest niezbędnym krokiem w procesie relokacji. EASO udziela władzom włoskim wsparcia, lecz potrzebni będą dodatkowi eksperci, aby obsłużyć rosnącą liczbę przybywających do Włoch osób ubiegających się o relokację, posiadających obywatelstwo uprawniające do relokacji. Według stanu na maj 2016 r. działają dwa nowe centra rejestracji w Mineo i Tarencie. Oprócz tego we Włoszech działają trzy specjalne centra na potrzeby relokacji (w miejscowościach Villa Sikania/Agrigento, Bari i Crotone). Skuteczność centrów rejestracji i, w szerszej perspektywie, procesu rejestracji można by zwiększyć, gdyby mobilne zespoły (w razie potrzeby mieszane zespoły składające się z ekspertów EASO i włoskiej służby policyjnej) mogły prowadzić rejestrację oraz mogły zapewnić kompleksową rejestrację wniosków w centrach relokacji i w innych lokalizacjach, w szczególności w Rzymie. Działania zmierzające do skrócenia czasu udzielania odpowiedzi na wnioski o relokację: Włochy stosują bardzo surową politykę, która zabrania prowadzenia dodatkowych postępowań sprawdzających przez państwa członkowskie relokacji. W rezultacie niektóre państwa członkowskie nie przeprowadzają relokacji żadnych wnioskodawców z Włoch. Elastyczność jest potrzebna po obu stronach: państwa członkowskie powinny znaleźć alternatywne rozwiązanie dla postępowań sprawdzających oraz ściśle ograniczyć do minimum wszelkie wnioski w tym zakresie (dopuszczalne w indywidualnych i należycie uzasadnionych przypadkach), a władze włoskie powinny zezwolić na prowadzenie postępowań sprawdzających w tych ograniczonych przypadkach. W budowaniu zaufania oraz ograniczeniu zwracania się przez państwa członkowskie relokacji o zezwolenie na dodatkowe postępowania sprawdzające mogłoby również pomóc zaangażowanie ekspertów EASO w prowadzenie obszerniejszych wywiadów, jak również wysyłanie przez władze włoskie formularza bezpieczeństwa zawierającego wykaz różnych kontroli, którym została poddana dana osoba na każdym etapie procedury, oraz wyniki tych kontroli. Proces relokacji usprawniłoby również powołanie oficera łącznikowego ds. bezpieczeństwa po stronie włoskiej. Włochy i inne państwa członkowskie zachęca się również do niezwłocznego opracowania dwustronnych umów o współpracy lub do skorzystania z innych istniejących kanałów współpracy policyjnej i instrumentów umożliwiających organom ścigania i Europolowi porównywanie i wymianę danych dotyczących odcisków palców do celów bezpieczeństwa i dochodzenia karnego. Działania zmierzające do sprostania wyzwaniom związanym z relokacją wnioskodawców wymagających szczególnego traktowania oraz małoletnich bez opieki: procedury szczególne mające na celu usprawnienie relokacji małoletnich bez opieki nie zostały jeszcze opracowane. Staje się to głównym priorytetem, zważywszy również na to, że małoletni bez opieki (jak również inne grupy szczególnie wrażliwe) powinni być traktowani priorytetowo zgodnie z decyzjami Rady w sprawie relokacji, oraz na rosnącą liczbę przybywających do Włoch małoletnich bez opieki z Erytrei. Działania zmierzające do zwiększenia zaufania do mechanizmu wśród migrantów oraz unikania przypadków wycofywania się z procesu relokacji: na początkowych etapach relokacji osoby uprawnione do relokacji nie chciały przystąpić do programu częściowo ze względu na brak zaufania. Sytuacja ta znacznie się zmieniła. Jak wynika ze sprawozdań EASO, UNHCR i organizacji zarządzających różnymi centrami C.A.R.A (centro di accoglienza richiedenti asilo), hotspotami i centrami relokacji, prawie wszystkie osoby uprawnione do relokacji są skłonne wziąć udział w programie. Zaufanie to jest jednak kruche; długa procedura i ewentualne problemy związane z warunkami przyjmowania w państwach członkowskich relokacji mogą z łatwością osłabić wiarygodność programu i odwrócić tę pozytywną tendencję.

2.3Działania Komisji i agencji UE Komisja Europejska Komisja nadal zapewnia wsparcie w praktyce dla Włoch i Grecji. Komisja zorganizowała specjalne spotkania na temat likwidacji wąskich gardeł przy relokacji małoletnich bez opieki oraz odbyła ostatnio kilka wizyt we Włoszech w celu określenia możliwych sposobów przyspieszenia relokacji i tym samym osiągnięcia tempa relokacji zbliżonego do tego w Grecji. Komisja nadal pracuje z holenderską prezydencją Rady UE nad opracowaniem kwestionariusza służącego określeniu obaw państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa oraz sposobów ich usunięcia. Komisja udzieliła Grecji znacznego wsparcia finansowego, aby pomóc Grecji w zapewnieniu zgodności jej systemu zarządzania w dziedzinie azylu ze standardami UE. W dniu 20 maja z funduszy w obszarze spraw wewnętrznych (Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (AMIF) oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ISF)) wypłacono – w ramach finansowania kryzysowego – 56 milionów EUR, w tym władzom greckim (13 milionów EUR), IOM (13 milionów EUR) i UNHCR (30 milionów EUR), aby poprawić zdolność władz greckich w zakresie rejestracji nowo przybyłych migrantów oraz rozpatrywania ich wniosków o azyl; z kolei 24 maja Komisja przekazała EASO – w ramach finansowania kryzysowego (AMIF) – 25 milionów EUR na zwiększenie wsparcia udzielanego władzom greckim. Uwzględniając ostatnio przekazane środki, od początku 2015 r. Komisja wypłaciła Grecji łącznie 262 miliony EUR – w ramach pomocy w sytuacjach kryzysowych – z funduszy w obszarze spraw wewnętrznych (AMIF i ISF), albo bezpośrednio władzom greckim albo za pośrednictwem agencji UE i organizacji międzynarodowych działających w kraju. Wreszcie, w ramach prowadzonego przez siebie monitorowania wdrożenia decyzji Rady dotyczących relokacji, Komisja zwracała się i nadal będzie się zwracać do tych państw członkowskich, które jeszcze nie zrealizowały swoich zobowiązań. Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu Działania zmierzające do przyspieszenia procesu relokacji oraz poprawy zdolności Grecji i Włoch w zakresie rejestracji: w okresie sprawozdawczym Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO) zwiększył swoje wsparcie na rzecz greckiej służby azylowej z 24 do 39 ekspertów z państw członkowskich. 19 ekspertów wspiera proces rejestracji bezpośrednio poprzez wspólne rozpatrywanie wniosków. Jeden ekspert wspiera pracę jednostki dublińskiej, a 18 ekspertów jest zaangażowanych w wymianę informacji, zarządzanie dwiema infoliniami oraz udzielanie informacji dotyczących rejestracji, relokacji i procedur dublińskich w obozach. Dalsze planowane zwiększenie liczby personelu, obejmujące oddelegowanie kolejnych 18 ekspertów z państw członkowskich do wsparcia rejestracji, musiało zostać przesunięte, ponieważ szereg pracowników służby azylowej jest zaangażowanych w akcję rejestracji wstępnej. Aby uniknąć tworzenia się zaległości na etapie rejestracji, po zakończeniu rejestracji wstępnej EASO w dalszym ciągu planuje intensyfikację wsparcia procesu rejestracji ze swojej strony. Delegacja EASO odwiedziła Grecję, aby przyjrzeć się możliwościom dalszego wsparcia procesu dopasowania (ukierunkowanego na przydział wnioskodawców do konkretnych państw członkowskich), oraz wydała zalecenia dotyczące usprawnienia tego procesu. EASO oddelegował do Włoch 29 z 61 ekspertów, o których zabiegano, z państw członkowskich i państw stowarzyszonych: 6 ekspertów do hotspotów, 5 ekspertów do dwóch mobilnych zespołów (z siedzibą w Rzymie i Katanii), 12 ekspertów do centrów relokacji i 6 ekspertów do jednostki dublińskiej w Rzymie. EASO oddelegował również 48 mediatorów kulturowych (mających wesprzeć komunikację z obywatelami pochodzenia arabskiego, tigryjskiego i kurdyjskiego) do wsparcia procesu relokacji (według stanu na dzień 6 czerwca w terenie pracuje 36 mediatorów kulturowych). Zespoły wsparcia EASO w dziedzinie azylu opracowały plan awaryjny, który został uzgodniony z władzami włoskimi i którego celem jest zarządzanie spodziewanym wzrostem liczby osób przybywających; plan ten przedstawia dodatkowe środki wsparcia, które należy wdrożyć w celu zapewnienia kontynuacji procesu relokacji w odpowiednim tempie. Zgodnie z tym planem potrzeba 74 dodatkowych ekspertów EASO. EASO w dalszym ciągu stosuje elastyczne podejście dzięki oddelegowaniu mobilnych zespołów, chociaż biorąc pod uwagę rosnącą liczbę osób ubiegających się o relokację, należy wzmocnić mobilne zespoły z siedzibą w Katanii i Rzymie . Dodatkowy personel będzie również potrzebny po otwarciu nowych hotspotów zgodnie z planami ogłoszonymi przez władze włoskie. 3Przesiedlenia Na podstawie informacji otrzymanych od uczestniczących państw do 10 czerwca 2016 r. w ramach programu przesiedleń z dnia 20 lipca 2015 r. przesiedlono 7 272 osoby do 19 państw (Austria, Belgia, Dania, Finlandia, Francja, Irlandia, Islandia, Liechtenstein, Litwa, Luksemburg, Niderlandy, Niemcy, Norwegia, Portugalia, Republika Czeska, Szwajcaria, Szwecja, Włochy i Zjednoczone Królestwo). Większość państw uczestniczących w programie wskazała, że podejmowane przez nie działania w zakresie przesiedleń ukierunkowane są głównie, choć nie wyłącznie, na Syryjczyków przebywających w Jordanii, Libanie i Turcji. Państwa członkowskie powinny rozważyć w przyszłości włączenie do zakresu swoich działań przesiedleń z państw priorytetowych określonych w porozumieniach.

Liczba przesiedleń z Turcji stale się zwiększa, wraz z finalizowaniem przez państwa członkowskie ich oceny dokumentów przekazanych im przez Turcję za pośrednictwem UNHCR. Od 4 kwietnia 2016 r. z Turcji przesiedlono 511 Syryjczyków w ramach tej części mechanizmu 1:1, która dotyczy przesiedleń. Coraz więcej państw członkowski bierze również aktywny udział w tym mechanizmie. Od czasu poprzedniego sprawozdania z postępów przesiedlenia odbywają się nie tylko do Finlandii, Niemiec, Niderlandów, Szwecji i na Litwę, lecz także do Włoch, Luksemburga i Portugalii. Obecnie w Radzie w ścisłej współpracy z Komisją, EASO, UNHCR i IOM opracowywane są standardowe procedury operacyjne dla programu dobrowolnego przyjmowania ze względów humanitarnych, który ma zostać uruchomiony, jak tylko nielegalne przekroczenia granicy pomiędzy Turcją a UE ustaną lub co najmniej zostaną znacznie i trwale ograniczone. Odnośny tekst został przedstawiony Turcji w dniu 7 czerwca w celu finalizacji negocjacji do końca miesiąca. Chociaż Rada zatwierdziła na szczeblu COREPER przedłożony przez Komisję w dniu 21 marca 2016 r. wniosek mający na celu udostępnienie dodatkowych miejsc do przesiedleń lub innych form legalnego przyjęcia migrantów z Turcji w drodze zmiany decyzji Rady (UE) 2015/1601 z dnia 22 września w celu relokacji osób ubiegających się o ochronę międzynarodową z Włoch i Grecji, w dalszym ciągu oczekuje się na opinię Parlamentu Europejskiego w sprawie tej decyzji. Posłanka do Parlamentu Europejskiego Ska Keller (sprawozdawczyni) przedstawiła projekt opinii komisji LIBE w dniu 26 maja i ostateczny termin składania poprawek ustalono na 9 czerwca. Kilka państw członkowskich wyraziło swoje oczekiwanie, że porozumienie w sprawie przedmiotowego wniosku należy osiągnąć jak najszybciej. 4Perspektywy Grecja w dalszym ciągu stoi w obliczu kryzysu humanitarnego, wymagającego szybkiego i pełnego wdrożenia zobowiązań przyjętych przez państwa członkowskie w decyzjach Rady w sprawie relokacji. Jeśli chodzi o Włochy oraz o spodziewane sezonowe wzorce migracji, liczba osób przybywających wzrasta gwałtownie w krótkich okresach, czemu towarzyszy schodzenie na ląd dużych grup w tym samym czasie, co przekłada się również na szybki wzrost liczby osób ubiegających się o relokację. W konkluzjach Rady Europejskiej dostrzega się pilny charakter sytuacji i wzywa się do przyspieszenia procesu relokacji. Wezwaniom szefów państw lub rządów powinny towarzyszyć zdecydowane działania podjęte przez właściwe służby krajowe w terenie. Komisja odnotowuje dotychczasowe postępy i wysiłki, które znajdują odzwierciedlenie w rosnącej liczbie relokacji. Osiągnięte rezultaty nie stanowią jednak jeszcze dostatecznej odpowiedzi na składane wnioski, ani nie są proporcjonalne do skali wyzwania, któremu należy sprostać. Komisja stwierdziła w swoim pierwszym sprawozdaniu w sprawie relokacji i przesiedleń, że co miesiąc powinno odbywać się co najmniej 6 000 przeniesień. Miesiące letnie będą miały decydujące znaczenie dla relokacji. Grecja rozpoczęła akcję masowej, szybkiej rejestracji wstępnej, która przyspieszy identyfikację i pełną rejestrację osób wnioskujących o relokację. Grecja musi w dalszym ciągu poprawiać swoją zdolność w zakresie rozpatrywania wniosków, aby uniknąć powstania wąskiego gardła po zakończeniu rejestracji wstępnej, której celem jest zapewnienie jak najszybszej pełnej rejestracji wniosków o relokację, a także musi stworzyć dodatkowe centra relokacji i zapewnić relokację osób do niej uprawnionych. Jeśli chodzi o Włochy, gwałtowny wzrost liczby osób ubiegających się o relokację (4 000 Erytrejczyków złożyło wnioski o relokację), który jest wynikiem akcji informacyjnej oraz rosnącej liczby osób przybywających, posiadających obywatelstwo uprawniające do relokacji, wymaga od władz włoskich szybkiego usprawnienia działania hotspotów i poprawy zdolności w zakresie rozpatrywania wniosków. Ponadto Włochy powinny przyjąć szczegółowe procedury umożliwiające relokację małoletnich bez opieki oraz poprawić warunki ich zakwaterowania. Państwa członkowskie powinny ze swojej strony zapewnić – w trybie pilnym – odpowiednią reakcję poprzez zwiększenie liczby zobowiązań, dokładne zaplanowanie relokacji na okres najbliższych sześciu miesięcy i skrócenie czasu odpowiedzi na wnioski o relokację (w tym ograniczenie dodatkowych kontroli bezpieczeństwa do wyłącznie szczególnych i należycie uzasadnionych przypadków). Grecja i Włochy będą również potrzebować dodatkowego wsparcia ze strony państw członkowskich dla oddelegowania ekspertów EASO, aby zwiększyć zdolność w zakresie rejestracji; eksperci powinni zostać oddelegowani na co najmniej sześć miesięcy.