-III operacja pomocy makrofinansowej dla Gruzji: W dniu 18 kwietnia 2018 r. współprawodawcy przyjęli decyzję o udzieleniu dalszej pomocy makrofinansowej Gruzji (pomoc makrofinansowa III) do wysokości 45 mln EUR, z czego kwota do wysokości 35 mln EUR zostanie przekazana w formie pożyczek, a kwota do wysokości 10 mln EUR w formie dotacji. Pomoc makrofinansowa weszła w życie w listopadzie 2018 r. po ratyfikacji dokumentów prawnych przez gruziński parlament. Pierwszą transzę w kwocie 20 mln EUR wypłacono w grudniu 2018 r., a wypłatę drugiej transzy w kwocie 25 mln EUR (20 mln EUR w formie pożyczek i 5 mln EUR w formie dotacji) planuje się na połowę 2019 r., pod warunkiem spełnienia pozostałych warunków politycznych i prawidłowej realizacji programu MFW.

-Pomoc makrofinansowa dla Mołdawii: W dniu 13 września 2017 r. współprawodawcy przyjęli decyzję o udzieleniu pomocy makrofinansowej Mołdawii do wysokości 100 mln EUR, z czego kwota do wysokości 40 mln EUR zostanie przekazana w formie dotacji, a kwota do wysokości 60 mln EUR w formie pożyczek. Protokół ustaleń, umowa pożyczki oraz umowa o udzielenie dotacji zawarte między UE a Mołdawią weszły w życie w styczniu 2018 r. Pomoc zostanie wypłacona w trzech transzach. W 2018 r. wstrzymano przekazanie pierwszej transzy w kwocie 30 mln EUR z uwagi na niespełnienie wstępnych warunków politycznych. Nastąpiło to po serii niepokojących wydarzeń, m.in. unieważnieniu wyników wyborów burmistrza Kiszyniowa, co wskazało na poważny regres standardów demokratycznych w Mołdawii. Obecnie jest spodziewane, że wypłata nastąpi w latach 2019 i 2020, pod warunkiem spełnienia wstępnych warunków politycznych i pozostałych warunków politycznych oraz prawidłowej realizacji programu MFW.

W 2018 r. przyjęto decyzje o udzieleniu dalszej pomocy makrofinansowej Gruzji i Ukrainie, przy czym do końca roku Komisja wypłaciła pierwsze transze w ramach obydwu programów. Poczyniono także postępy we wdrażaniu trwających programów pomocy makrofinansowej dla Jordanii i Tunezji (zatwierdzonych w 2016 r.) i dla Mołdawii (zatwierdzonego w 2017 r.). Wypłaty w ramach tych programów pomocy makrofinansowej były opóźnione, jednak z przyczyn niezależnych od UE.

Niniejsze roczne sprawozdanie przygotowano zgodnie z obowiązkami informacyjnymi Komisji określonymi w różnych decyzjach Rady oraz we wspólnych decyzjach Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczących operacji pomocy makrofinansowej. Do sprawozdania dołączono dokument roboczy służb Komisji, w którym przedstawiono bardziej szczegółową analizę dotyczącą uwarunkowań makroekonomicznych i realizacji poszczególnych operacji pomocy makrofinansowej.

Aby przeciwdziałać utrzymującej się w regionie niestabilności geopolitycznej i gospodarczej, zwiększono maksymalną łączną wielkość pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej z 0,5 mld EUR do 2 mld EUR rocznie do końca wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020. W wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027 Komisja zaproponowała utrzymanie wielkości pożyczek na poziomie 2 mld EUR rocznie.

Pomoc makrofinansowa stanowi uzupełnienie programu dostosowań i reform uzgodnionego z Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW) oraz jest uwarunkowana istnieniem takiego programu. Jej otrzymanie jest również uzależnione od poszanowania praw człowieka i stosowania skutecznych mechanizmów demokratycznych w państwie będącym beneficjentem. Pomoc jest przekazywana w transzach, których otrzymanie jest ściśle zależne od skutecznego wdrożenia zdecydowanych reform, mających na celu skierowanie gospodarki państwa będącego beneficjentem na ścieżkę trwałego wzrostu w długim okresie. W ten sposób pomoc makrofinansowa uzupełnia standardowe unijne instrumenty pomocy i współpracy oraz przyczynia się do osiągnięcia szerzej zakrojonego celu, jakim jest utrzymanie stabilności i przyczynianie się do dobrobytu poza UE. W kontekście utrzymującej się niestabilności makroekonomicznej i politycznej w sąsiedztwie UE pomoc makrofinansową uznaje się powszechnie za skuteczny instrument reagowania na kryzysy, który zapewnia dużą widoczność i elastyczność pomocy UE i jednocześnie jej znaczący wpływ na prowadzoną politykę gospodarczą.

-Pomoc makrofinansowa dla Ukrainy IV: W dniu 9 marca 2018 r. Komisja złożyła wniosek o udzielenie Ukrainie dodatkowej pomocy makrofinansowej w wysokości 1 mld EUR w formie pożyczek, która ma zostać wypłacona w dwóch transzach w latach 2018–2019. W dniu 4 lipca 2018 r. współprawodawcy przyjęli decyzję, a pomoc makrofinansowa weszła w życie w listopadzie 2018 r., tj. po ratyfikacji protokołu ustaleń i umowy pożyczki przez ukraiński parlament. Pierwszą transzę w kwocie 500 mln EUR wypłacono w grudniu 2018 r., natomiast wypłatę drugiej transzy planuje się na pierwszą połowę 2019 r., pod warunkiem spełnienia pozostałych warunków politycznych i prawidłowej realizacji programu MFW.

W 2018 r. zatwierdzono całkowitą kwotę nowych operacji pomocy makrofinansowej w wysokości 1 045 mln EUR i wypłacono 520 mln EUR. W załącznikach 1A i 1B przedstawiono więcej szczegółowych informacji na temat faktycznie dokonanych wypłat w rozbiciu na kraje i regiony według stanu na koniec 2018 r.

2.2Poszczególne operacje pomocy makrofinansowej w państwach będących beneficjentami w 2018 r.

2.2.1Gruzja

Po spowolnieniu, które nastąpiło w latach 2015–2016, Gruzja doświadcza znacznego ożywienia gospodarczego. Utrzymuje się jednak podatność za ryzyko zewnętrzne, w szczególności znaczny deficyt obrotów bieżących i wysokie zadłużenie zagraniczne. Tę podatność na ryzyko potęgują dodatkowo czynniki regionalne i globalne, takie jak zagrożenia związane z globalnym spowolnieniem gospodarczym.

Szacuje się, że w 2018 r. realny PKB Gruzji, napędzany zarówno popytem krajowym, jak i zewnętrznym, wzrósł o 4,8 %. Szacuje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych spadł z 3,9 % PKB w 2017 r. do 3,3 % w 2018 r. w wyniku wzrostu gospodarczego i wysiłków na rzecz konsolidacji. Umożliwiło to Gruzji nieznaczne zmniejszenie poziomu długu publicznego z 45 % PKB w 2017 r. do 43 % PKB w 2018 r. Utrzymują się jednak pewne zagrożenia dla bilansu płatniczego Gruzji, związane z malejącym, lecz nadal wysokim, deficytem obrotów bieżących (spadek z poziomu 7,5 % PKB w pierwszych trzech kwartałach 2017 r. do 6,7 % PKB w tym samym okresie 2018 r.) i wysokim zadłużeniem zagranicznym (spadek z poziomu 113 % PKB w 2017 r. do 109 % PKB w 2018 r.). W ostatnich latach rezerwy międzynarodowe Gruzji rosną – na koniec 2018 r. miały łączną wartość 3,3 mld USD (co odpowiada wartości importu za 3,4 miesiąca). Potrzeby w zakresie rezerw także jednak rosły, tak że obecna wysokość rezerw jest poniżej poziomu, który MFW uznaje za odpowiedni.

W tym kontekście w kwietniu 2017 r. Gruzja i MFW osiągnęły porozumienie w sprawie wydłużonej trzyletniej promesy (na lata 2017–2020) w ramach rozszerzonego wsparcia finansowego na kwotę 285 mln USD. Realizacja programu rozszerzonego wsparcia finansowego przebiega prawidłowo. Pierwsze trzy przeglądy programu ukończono zgodnie z planem: w grudniu 2017 r., czerwcu 2018 r. i grudniu 2018 r. Gruzja osiągnęła wszystkie cele w ramach tych przeglądów. W maju 2019 r. MFW i władze gruzińskie zawarły porozumienie na szczeblu roboczym w sprawie czwartego przeglądu programu. Po zakończeniu przeglądu Gruzji udostępniona zostanie kwota około 41,6 mln USD.

W czerwcu 2017 r. Gruzja wystąpiła do UE o dalszą pomoc makrofinansową. We wrześniu 2017 r. Komisja przedstawiła współprawodawcom unijnym wniosek w sprawie dodatkowej pomocy makrofinansowej dla Gruzji w wysokości do 45 mln EUR (10 mln EUR w formie dotacji i 35 mln EUR w formie pożyczek). Parlament Europejski i Rada przyjęły decyzję w kwietniu 2018 r. W sierpniu 2018 r. w drodze wymiany listów podpisano protokół ustaleń, umowę o udzielenie dotacji i umowę pożyczki odnoszące się do obecnej operacji pomocy makrofinansowej.

Po wejściu w życie protokołu ustaleń i towarzyszących mu umów w listopadzie 2018 r. w grudniu 2018 r. nastąpiła wypłata pierwszej transzy w kwocie 20 mln EUR (5 mln EUR w formie dotacji i 15 mln EUR w formie pożyczek) na rzecz Gruzji. Kolejnym krokiem we wdrażaniu programu pomocy makrofinansowej będzie wypłata drugiej i ostatniej transzy w wysokości 25 mln EUR (5 mln EUR w formie dotacji i 20 mln EUR w formie pożyczek), którą planuje się na połowę 2019 r. Poza politycznymi warunkami wstępnymi i odpowiednimi postępami w kontekście programu MFW wypłata drugiej transzy będzie uzależniona także od konkretnych warunków politycznych uzgodnionych w protokole ustaleń między Gruzją i UE. Powyższe warunki polityczne mają na celu wzmacnianie gruzińskiej gospodarki w zakresie zarządzania finansami publicznymi, sektora finansowego, polityki społecznej i polityki rynku pracy oraz otoczenia biznesowego.

2.2.2Jordania

Kryzys w Syrii w dalszym ciągu wywiera negatywny wpływ na gospodarkę Jordanii oraz na jej pozycję zewnętrzną i sytuację budżetową. Realny PKB wzrósł w 2018 r. nieznacznie, szacunkowo o 2,1 %, czyli od 2016 r. rośnie de facto w tym samym tempie. Wzrost gospodarczy był nadal niewystarczający, by ograniczyć bezrobocie: w czwartym kwartale 2018 r. stopa bezrobocia wzrosła nieznacznie do 18,7 %, z poziomu 18,5 % w czwartym kwartale 2017 r. i 15,3 % w 2016 r. Ogólny deficyt budżetowy (uwzględniając dotacje) w 2018 r. zmniejszył się do 2,4 % PKB dzięki środkom polityki budżetowej wprowadzonym przez władze na początku roku. Sytuacja budżetowa pozostaje uzależniona od zagranicznych dotacji, które stanowiły 3 % PKB w 2018 r. Całkowity dług publiczny brutto nieznacznie spadł: do 94 % PKB z poziomu 94,3 % na koniec 2017 r. Biorąc pod uwagę niski wzrost gospodarczy Jordanii i jej niekorzystne warunki zewnętrzne, musi ona pozyskać większe wsparcie od międzynarodowej i regionalnej społeczności darczyńców, by utrzymać tendencję spadkową długu publicznego. Utrzymuje się również bardzo wysoki deficyt obrotów bieżących (około 10,2 % PKB w pierwszych 9 miesiącach 2018 r., liczony z wyłączeniem zagranicznych dotacji), pomimo korekty, jaka nastąpiła w ostatnich latach.

W dniu 24 sierpnia 2016 r. Rada MFW zatwierdziła trzyletni program rozszerzonego wsparcia finansowego o wartości 723 mln USD (odpowiadającej 150 % udziału członkowskiego tego państwa w MFW). Pierwszy przegląd programu MFW został zatwierdzony przez Radę MFW w czerwcu 2017 r. W wyniku opóźnień we wdrażaniu uzgodnionych reform podatkowych drugi przegląd programu trwał dłużej, niż oczekiwano, a jego ostatecznego zatwierdzenia Rada Wykonawcza MFW dokonała w dniu 6 maja 2019 r.

W dniu 14 grudnia 2016 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły decyzję w sprawie drugiego programu pomocy makrofinansowej o wartości 200 mln EUR w formie pożyczek. Program pomocy makrofinansowej II, który ma charakter dodatkowy do pomocy w wysokości 180 mln EUR wypłaconej w ramach programu pomocy makrofinansowej I w 2015 r., ma na celu pomóc Jordanii sprostać zwiększonym zewnętrznym potrzebom finansowym i potrzebom budżetowym, które są związane z brakiem stabilności w regionie, w tym z obecnością w Jordanii dużej liczby uchodźców z Syrii.

W dniu 19 września 2017 r. podpisano protokół ustaleń i umowę pożyczki w ramach programu pomocy makrofinansowej II. W protokole ustaleń przedstawiono ambitny program reform powiązanych z każdą z dwóch transz, które mają zostać wypłacone w ramach pomocy makrofinansowej. Warunki obejmują reformy mające na celu (i) zwiększenie przejrzystości systemu podatkowego i zwiększenie wpływów z podatków; (ii) usprawnienie zarządzania finansami publicznymi, wzmocnienie siatki bezpieczeństwa socjalnego oraz poprawę sytuacji na rynku pracy; (iii) ułatwienie inwestycji i handlu; oraz (iv) poprawę funkcjonowania sektora wodnego.

Komisja przekazała pierwszą transzę w wysokości 100 mln EUR w dniu 25 października 2017 r. Wypłata drugiej i ostatniej transzy w kwocie 100 mln EUR nastąpiła w czerwcu 2019 r.

2.2.3Mołdawia

Sytuacja w Mołdawii dalej poprawia się po kryzysie bankowym z lat 2014–2015 i była w ostatnich latach stosunkowo stabilna. Wzrost gospodarczy, któremu sprzyjały takie czynniki, jak odbicie inwestycji oraz silne ożywienie w handlu wewnętrznym, przemyśle i budownictwie, wyniósł w 2018 r. 4,0 % (spadek z 4,7 % w 2017 r.). Oczekuje się, że w średnim okresie utrzymają się dobre wyniki gospodarcze, tzn. stały wzrost gospodarczy, umiarkowana inflacja i dobra sytuacja budżetowa.

W 2018 r. roczna inflacja wyniosła zaledwie 0,9 % (tzn. utrzymywała się poniżej dolnej granicy korytarza celu inflacyjnego wynoszącego 5 % ± 1,5 punktu procentowego) – było to skutkiem połączonego efektu cen regulowanych i silnej aprecjacji waluty. W perspektywie średnioterminowej oczekuje się, że inflacja znajdzie się w dolnej części korytarza celu inflacyjnego. W ostatnich latach odnotowuje się znaczną poprawę sytuacji budżetowej. Deficyt budżetowy wyniósł w 2018 r. 0,9 % PKB, czyli był znacznie niższy od deficytu docelowego wynoszącego 2,9 % PKB, co wynikało z lepszych od spodziewanych dochodów budżetowych i opóźnień w zakresie wydatków.

Deficyt obrotów bieżących pogłębiał się w 2018 r., osiągając poziom 10,5 % PKB, co było spowodowane wzrostem importu produktów nieenergetycznych napędzanym przez ożywienie popytu krajowego. Eksport, w szczególności do UE – po wprowadzeniu pogłębionej i kompleksowej umowy o wolnym handlu – także znacząco wzrasta. Kwota przekazów pieniężnych wzrosła w ostatnich latach, ale pozostaje poniżej poziomu z roku 2014.

W następstwie kryzysu w 2014 r. Mołdawia wystąpiła do MFW o wsparcie i w listopadzie 2016 r. MFW zatwierdził trzyletni program Rozszerzonego Mechanizmu Kredytowego / rozszerzonego wsparcia finansowego w kwocie 183 mln USD. Po zakończeniu trzeciego przeglądu programu w lipcu 2018 r. MFW potwierdził, że program jest zasadniczo należycie realizowany. Wprowadzenie pakietu reform polityki budżetowej w lipcu 2018 r. wiązało się jednak z obawami, zwłaszcza w odniesieniu do amnestii kapitałowej i podatkowej. MFW uważa, że należy wprowadzić dodatkowe środki, aby uwzględnić zastrzeżenia, jakie budzą te przepisy w kontekście sprawowania rządów i sytuacji budżetowej. W oczekiwaniu na utworzenie nowego rządu przesunięto termin czwartego przeglądu programu.