W ramach selekcji genetycznej identyfikuje się ptaki najbardziej odpowiednie do zostania rodzicami następnego pokolenia. Selekcja genetyczna determinuje cechy, w odniesieniu do których konkretna linia jest poddawana selekcji w celu zaspokojenia popytu na rynku.

Produkcja brojlerów jest wynikiem czteroetapowego krzyżowania (zob. załącznik III). Punktem wyjścia dla tego piramidalnego procesu produkcyjnego jest selekcja genetyczna szeregu czystych linii (nazwanych także rodowodami) przeprowadzana przez przedsiębiorstwo hodowlane. Ptaki z wybranych linii czystorasowych są krzyżowane i utrzymywane w otoczeniu charakteryzującym się wysokim poziomem bezpieczeństwa biologicznego i wolnym od czynników chorobotwórczych, przy czym stada są rozproszone geograficznie; ma to na celu uniknięcie skażenia, które mogłoby prowadzić do znacznych strat gospodarczych i genetycznych.

Ptaki z czystych linii, które posłużą do wyhodowania następnego pokolenia, po selekcji poddaje się procesowi rozmnażania. Proces ten obejmuje trzy etapy: pierwszy na poziomie stada praprarodzicielskiego, drugi na poziomie stada prarodzicielskiego i trzeci na poziomie stada rodzicielskiego w celu płodzenia jednodniowych piskląt, które staną się brojlerami przeznaczonymi do celów handlowych.

Obecnie na światowym rynku stad hodowlanych na potrzeby hodowli brojlerów dominuje kilka przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa te nie ujawniły Komisji szczegółowych informacji na temat miejsc hodowli ani ptaków – głównie dlatego, że uważają je za szczególnie chronione informacje handlowe.

2.3. Modele produkcji kurczęcej w UE

Branża drobiarska w UE funkcjonuje głównie w ramach dwóch modeli organizacyjnych – produkcji zintegrowanej pionowo i niezależnych ogniw łańcucha produkcyjnego.

W modelu produkcji zintegrowanej pionowo przedsiębiorstwo integrujące kontroluje kilka ogniw lub wszystkie ogniwa łańcucha produkcyjnego (hodowlę, wylęgarnię, pomieszczenia hodowlane, wytwórnię pasz i zakład przetwórczy). Przedsiębiorstwo integrujące dostarcza jednodniowe pisklęta, paszę i czasami pomieszczenia hodowlane i przez cały czas jest właścicielem ptaków. Rolnicy otrzymują ustaloną stawkę za pracę i koszty zmienne. System ten stosowany jest w Zjednoczonym Królestwie, we Włoszech, Francji i w Hiszpanii.

W drugim modelu, tj. w niezależnych ogniwach, każde ogniwo działa na otwartym rynku na własne ryzyko. Rolnik jest właścicielem ptaków i doświadcza w bardziej bezpośredni sposób wahań cen pasz i popytu na mięso drobiowe. System ten stosowany jest w Niderlandach i Belgii, podczas gdy w Niemczech funkcjonują oba modele.

Selekcja genetyczna jest ukierunkowana głównie na zaspokojenie potrzeby hodowania szybko rosnących ptaków, co jest dominującym systemem produkcji w UE.

W tym celu w sektorze mięsa kurcząt w UE wykorzystuje się szybko rosnące brojlery. Brojlery te osiągają docelową masę w relacji pełnej wynoszącą 2–2,5 kg w ciągu około 35–45 dni. Istnieją jednak różnice w zależności od państwa, regionu lub segmentu rynku, na który mają trafić ptaki. Ogólna tendencja w Europie polega na utrzymywaniu brojlerów poddawanych selekcji pod kątem szybkiego wzrostu w zamkniętych i kontrolowanych systemach utrzymania, ze ściółką i zautomatyzowanym podawaniem paszy i wody.

Część produkcji, a więc i selekcji genetycznej, jest jednak ukierunkowana również na ptaki wolno rosnące.

Wolno rosnące brojlery (utrzymywane przez 70–81 dni) w ostatnich latach zyskują zainteresowanie w wielu państwach UE. Brojlery te są wykorzystywane w chowie wybiegowym i produkcji ekologicznej, które charakteryzują się niskim zagęszczeniem zwierząt i stałym dostępem do terenu na wolnym powietrzu. Eksperci branżowi są jednak zdania, że wolno rosnące kurczęta pozostaną rynkiem niszowym. Istnieje ponadto certyfikowana produkcja brojlerów, która obejmuje chów wolno rosnących brojlerów trzymanych w pomieszczeniach do 56 dnia życia, co stanowi produkcję pośrednią między zwykłą produkcją brojlerów a produkcją ekologiczną. Nie są dostępne żadne statystyki dotyczące dokładnej liczby brojlerów z chowu alternatywnego (wolno rosnących lub z produkcji certyfikowanej) w UE, niemniej jednak eksperci branżowi szacują, że udział tego chowu w rynku wynosi od 5 do 10 % produkcji ogółem.

3.SELEKCJA GENETYCZNA I JEJ WPŁYW NA DOBROSTAN BROJLERÓW

Selekcja genetyczna brojlerów uległa znacznej zmianie w ciągu ostatnich 50 lat. W szczególności znacznie zwiększyło się tempo wzrostu brojlerów przeznaczonych do celów handlowych – obecnie standardowe brojlery osiągają masę ciała 1,5 kg w ciągu mniej niż 30 dni, podczas gdy w latach 50. XX wieku trwało to 120 dni. Początkowo celem selekcji było zwiększenie tempa wzrostu i wydajności mięsnej. Aby jednak uniknąć niepożądanych skutków jednostronnej selekcji cech produkcyjnych, w ostatnich latach przeprowadzano selekcję również pod względem podatności na określone choroby i cech związanych z dobrostanem.

Większość problemów dotyczących dobrostanu w hodowli brojlerów wynika jednocześnie z kilku czynników, takich jak: czynniki środowiskowe, związane z zarządzaniem i genetyczne. W opiniach naukowych stwierdza się jednak, że niektóre problemy dotyczące dobrostanu są zasadniczo związane z czynnikami genetycznymi, a inne wiążą się głównie z czynnikami środowiskowymi lub związanymi z zarządzaniem, takimi jak: liczebność stada, jakość ściółki, światło i jałowe środowisko.

3.1. Selekcja genetyczna: odziedziczalność i presja selekcyjna

Programy hodowlane organizowane są w celu dostarczania do stad przeznaczonych do celów handlowych jednodniowych piskląt brojlerów w ramach piramidy rozmnażania (zob. sekcja 2.2.). Piramida rozmnażania ułatwia krzyżowanie genetycznie odrębnych linii, aby wybrać określone cechy ujęte w programie genetycznym. Reakcja na jedno pokolenie będące efektem selekcji zależy od odziedziczalności danej cechy i zastosowanej presji selekcyjnej (odsetka ptaków posiadających określoną cechę wykorzystanych jako rodzice następnego pokolenia).Ponadto postęp poczyniony na skutek selekcji genetycznej w stadach hodowlanych nie gwarantuje, że podobna zmiana zostanie zaobserwowana u brojlerów przeznaczonych do celów handlowych, ponieważ środowisko, w którym utrzymywane są brojlery przeznaczone do celów handlowych, nie jest takie samo, jak środowisko stad hodowlanych.

Istnieją poważne trudności w uzyskaniu danych dotyczących odziedziczalności wyselekcjonowanej cechy, ponieważ z jednej strony do uzyskania wiarygodnych danych potrzeba kilkuset ptaków, a z drugiej strony czas wymagany do pojawienia się zmiany genetycznej w stadach przeznaczonych do celów handlowych nie jest nigdy krótszy niż cztery lata (zob. załącznik III).

Jeżeli selekcję stosuje się w odniesieniu do kilku cech jednocześnie, reakcja na selekcję dla jednej cechy jest mniejsza, niż miałoby to miejsce, gdyby cecha ta była jedyną cechą wyselekcjonowaną, a zatem zmniejsza się presja selekcyjna. Na przykład jeżeli założyć, że program selekcji A obejmuje tempo wzrostu i odporność na choroby, a program selekcji B obejmuje wyłącznie tempo wzrostu, reakcja na selekcję pod kątem tempa wzrostu w programie A będzie wolniejsza niż w programie B.

W przeszłości cechy produkcyjne były wyłącznymi kryteriami programów hodowlanych i programów selekcji. Ponieważ koszt paszy jest głównym czynnikiem wpływającym na ekonomikę produkcji mięsa kurcząt, wydajność wykorzystania paszy była głównym kryterium selekcji. W ostatnich latach sytuacja jednak uległa zmianie, gdyż coraz większy nacisk kładziono na cechy nieprodukcyjne, takie jak: jakość kości, sprawność układu krążenia i odporność na wodobrzusze (zob. załącznik IV).

Sposób ujęcia tych cech w programach selekcji genetycznej stanowi szczególnie chronione informacje handlowe i nie jest ujawniany przez przedsiębiorstwa hodowlane. Dokładna presja selekcyjna wywierana na cechy produkcyjne i nieprodukcyjne jest zatem nieznana.