UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•A. Przyczyny i cele wniosku

Instytucje Unii powinny współpracować z przedstawicielami społeczeństwa, jeżeli Europejski Zielony Ład ma odnieść sukces i doprowadzić do trwałych zmian. Społeczeństwo jest i powinno pozostać siłą napędową transformacji oraz powinno mieć możliwość aktywnego udziału w opracowywaniu i wdrażaniu nowych strategii.

Współpraca z przedstawicielami społeczeństwa oznacza współpracę nie tylko z osobami fizycznymi, ale także z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. W całej Europie organizacje pozarządowe działające na rzecz ochrony środowiska (NGO) mają kluczowe znaczenie z punktu widzenia rzecznictwa na rzecz ochrony środowiska. Oznacza to, że w określonych okolicznościach takie podmioty powinny mieć prawo do wszczęcia procedury odwoławczej w odniesieniu do decyzji podjętych przez organy publiczne, które to decyzje naruszają przepisy prawa ochrony środowiska.

Jak stwierdziła rzecznik generalna Eleanor Sharpston, „[ś]rodowisko naturalne należy do nas wszystkich, a jego ochrona jest naszą wspólną odpowiedzialnością. Trybunał uznał, że przepisy prawa Unii w zakresie ochrony środowiska najczęściej są ukierunkowane na interes ogólny, a nie tylko na ochronę dóbr prawnych poszczególnych jednostek. Ani woda, ani ryby w niej pływające nie mogą pójść do sądu. Drzewa również nie mają legitymacji procesowej”.

Procedura przeprowadzana przez organ administracji publicznej nosi nazwę „administracyjnej procedury odwoławczej”. Jeżeli przeprowadza ją sąd, wówczas mamy do czynienia z „sądową procedurą odwoławczą”.

Celem niniejszego wniosku jest zmiana mechanizmu administracyjnej procedury odwoławczej utworzonego w 2006 r. na potrzeby organizacji pozarządowych w odniesieniu do aktów administracyjnych i zaniechań instytucji i organów UE. Mechanizm ten ustanowiono w rozporządzeniu nr 1367/2006, znanym jako „rozporządzenie w sprawie konwencji z Aarhus” („rozporządzenie”).

Celem niniejszego wniosku jest usprawnienie wdrażania konwencji z Aarhus w następstwie przyjęcia traktatu lizbońskiego oraz zaradzenie wątpliwościom wyrażonym przez Komitet ds. Przestrzegania Konwencji z Aarhus („Komitet”) co do przestrzegania przez UE podjętych przez nią zobowiązań międzynarodowych wynikających z konwencji. Cel ten ma zostać osiągnięty w sposób, który będzie zgodny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Unii oraz z jej systemem sądowej procedury odwoławczej. Parlament Europejski i Rada wezwały do zmiany rozporządzenia, której oczekuje również Komisja, co zaznaczyła w komunikacie dotyczącym Europejskiego Zielonego Ładu, jak wskazano w części 1 lit. A pkt II poniżej.

W niniejszym wniosku zwiększa się możliwości wnoszenia o wszczęcie administracyjnej procedury odwoławczej, którymi dysponują obecnie organizacje pozarządowe. Obecnie o wszczęcie administracyjnej procedury odwoławczej można ubiegać się wyłącznie w odniesieniu do „indywidualnie adresowanych” aktów (czyli do aktów, które są adresowane bezpośrednio do danej osoby fizycznej lub w przypadku których można wyróżnić osoby fizyczne, na które akty te mają wpływ), natomiast w przyszłości organizacje pozarządowe również będą mogły wnosić o przeprowadzenie procedury odwoławczej w odniesieniu do aktów administracyjnych „o zasięgu ogólnym”.

Niniejszy wniosek służy również zmianie odniesień do prawa ochrony środowiska: obecnie akty administracyjne podlegające procedurze odwoławczej muszą przyczyniać się do urzeczywistnienia celów polityki ochrony środowiska, proponuje się natomiast, aby w przyszłości procedurę odwoławczą można było wszcząć w odniesieniu do każdego aktu administracyjnego naruszającego unijne prawo ochrony środowiska niezależnie od celów polityki, jakim dany akt służy.

Ponadto proponuje się wydłużenie terminów na składanie wniosków i udzielanie odpowiedzi, aby poprawić jakość administracyjnej procedury odwoławczej.

Jak przypomniał TSUE w przełomowych wyrokach dotyczących znaczenia konwencji z Aarhus w porządku prawnym Unii, procedury sądowe i administracyjne dotyczące dostępu do wymiaru sprawiedliwości w zakresie prawa ochrony środowiska obecnie „zasadniczo” są objęte prawem państw członkowskich. Każde usprawnienie dostępu do administracyjnej i sądowej procedury odwoławczej ma zatem charakter uzupełniający w stosunku do prawidłowego funkcjonowania dostępu do wymiaru sprawiedliwości w unijnych sprawach dotyczących środowiska na poziomie sądów krajowych w państwach członkowskich.

W szczególności sądy krajowe mają obowiązek udzielić dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska na podstawie art. 9 ust. 2 i art. 9 ust. 3 konwencji, również przy wdrażaniu unijnego prawa ochrony środowiska.

Jeżeli na poziomie krajowym obowiązują środki wykonawcze dotyczące aktu administracyjnego przyjętego przez instytucję lub organ UE, zainteresowane organizacje pozarządowe powinny w pierwszej kolejności wnieść środek zaskarżenia do właściwego sądu krajowego w państwie członkowskim, w którym przyjęto dany środek wykonawczy. Następnie zyskują one dostęp do TSUE w drodze procedury odesłania prejudycjalnego przewidzianej w art. 267 TFUE. Procedura ta może również dotyczyć ważności aktów przyjętych przez instytucje Unii.

Komisja przedstawia zatem niniejszy wniosek ustawodawczy w ramach szerszych działań mających na celu usprawnienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska. Rola państw członkowskich i sądów krajowych zostanie przedstawiona w towarzyszącym komunikacie.