I.Wprowadzenie

Nasz świat przechodzi okres transformacji naznaczony poważnymi zmianami układu sił politycznych i gospodarczych. Nowi gracze tworzą nową dynamikę. Relacje między głównymi potęgami w coraz większym stopniu cechuje konfrontacyjny i jednostronny charakter. Nakładają się na siebie konkurencyjne wizje i plany dotyczące porządku światowego, podważające ustalone wielostronne zasady i organizacje. Globalne wyzwania wymagają jednak wzmocnienia wielostronnego sprawowania rządów oraz opartej na zasadach współpracy międzynarodowej.

Rywalizacja geopolityczna, jaka ma miejsce obecnie, ma negatywny wpływ na starania podejmowane na rzecz propagowania pokoju i zapobiegania konfliktom: zakłóca ona prowadzenie działań humanitarnych, podważa zaufanie i utrudnia zapewnianie globalnych dóbr publicznych. Podważane są podstawowe zasady prawa międzynarodowego, praw człowieka, demokracji i praworządności. Istniejące instytucje, które stoją na straży tych wartości, zbyt często są obchodzone albo nadużywane do realizacji wąskich interesów narodowych lub ideologicznych. Silne podmioty niepaństwowe, między innymi platformy cyfrowe i przedsiębiorstwa wielonarodowe, zaczęły kształtować normy międzynarodowe poza oficjalnymi kanałami. Obywatele czują, że coraz większy dystans dzieli ich od wszystkich szczebli sprawowania rządów. Rezultatem tego jest bardziej nieprzewidywalny i nierówny świat.

Kryzys związany z COVID-19 unaocznia jednak potrzebę wielostronnych rozwiązań: jako poważne zagrożenie globalne dał bardzo potrzebny impuls do skoordynowanej i globalnej reakcji na kryzys. Przez cały 2020 r. międzynarodowe fora i organizacje przewodziły światowym działaniom w odpowiedzi na pandemię, osiągając wymierne rezultaty, których przykładami są akcelerator dostępu do narzędzi walki z COVID-19 (ACT-A) i związany z nim program na rzecz globalnego dostępu do szczepionki przeciwko COVID-19 (COVAX) lub plan działania G-20 w reakcji na pandemię.

Multilateralizm z natury rzeczy podlega ciągłym zmianom. Jest to złożony system, ale zapewnia on wszystkim wymierne korzyści. Wśród istotnych i trwałych osiągnięć wymienić można instrumenty prawa międzynarodowego praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego, Agendę na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, porozumienie klimatyczne z Paryża, Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej oraz zasady regulujące międzynarodowy handel i inwestycje. Decyzja nowej administracji USA o ponownym przystąpieniu do porozumienia paryskiego i pozostaniu w Światowej Organizacji Zdrowia to przyjęte z zadowoleniem kroki, które dobrze wróżą osiągnięciu ambitnych celów wielostronnych w kolejnych latach.

Wielobiegunowy świat stanowi poważne i pilne wyzwanie, któremu UE może sprostać z powodzeniem pod dwoma warunkami. W świetle coraz bardziej transakcyjnego charakteru systemu globalnego UE musi stać się bardziej asertywna, a także musi budować i wzmacniać koalicje z partnerami o podobnych poglądach w sprawie kluczowych priorytetów. Multilateralizm jest i pozostanie kardynalną zasadą UE jako najbardziej skuteczny sposób zarządzania globalnymi stosunkami zapewniający wzajemne korzyści. Nie możemy być jednak multilateralistami w pojedynkę ani tylko dla idei. Multilateralizm musi być skuteczny i uczciwy oraz przynosić wyniki, które służą interesom i wartościom zarówno UE, jak i całego świata. Oznacza to, że UE musi być nieugięta w swoich zasadach i sprawna w swoich działaniach.

Dlatego w niniejszym wspólnym komunikacie:

·zdefiniowano wyraźniej oczekiwania UE dotyczące systemu wielostronnego i korzyści z niego płynących;

·określono, w jaki sposób UE może osiągnąć swoje cele dzięki wzmocnieniu systemu i jego zdolności do działania; oraz

·pokazano, co UE może zrobić, aby skuteczniej wykorzystać swoją siłę.

Oczekiwania UE: UE chce propagować globalny pokój i bezpieczeństwo, a także bronić praw podstawowych, uniwersalnych wartości i prawa międzynarodowego, które stanowią fundament stosunków współpracy między państwami i narodami. Nadal będzie pełnić przewodnią rolę w reagowaniu na kryzys klimatyczny i kryzys związany z bioróżnorodnością, które zagrażają istnieniu ludzkości, i również tym aspektem będziemy się kierować w naszym podejściu do systemu wielostronnego. UE ma zamiar wspierać rozwiązania oparte na współpracy z myślą o „lepszym odbudowywaniu”, aby skuteczniej realizować globalną odbudowę, zwalczać nierówności, promować zrównoważony rozwój i zdrowie publiczne, transformację ekologiczną i cyfrową, w tym przejście na czystą energię, bronić praw człowieka i praworządności. Staraniom tym towarzyszy podejście oparte w większym stopniu na interesach.

Jak UE może to osiągnąć: należy odnowić porządek wielostronny, aby był odpowiedni do swojego celu, a dzięki temu mógł sprostać globalnym wyzwaniom i geopolityce w XXI w. Aby utrzymać swoją legitymację, UE musi reagować na rosnące wymagania obywateli w zakresie przejrzystości, jakości, inkluzywności i wyników. UE i jej państwa członkowskie są i pozostaną zdecydowanymi zwolennikami międzynarodowego porządku opartego na zasadach, którego centralnym elementem jest ONZ. Świat nie jest już jednak taki sam, jaki był w momencie powstania ONZ 75 lat temu. Proces zapoczątkowany na szczycie z okazji „75 lat ONZ” we wrześniu 2020 r. stanowi okazję do odnowienia multilateralizmu, tak aby był on bardziej skuteczny i w większym stopniu sprzyjał włączeniu społecznemu. UE powinna aktywnie angażować się we wspieranie podjętego przez Sekretarza Generalnego ONZ procesu refleksji nad tą kwestią („Nasza wspólna agenda”). UE powinna również propagować ambitną modernizację kluczowych instytucji, takich jak WTO i WHO, a także przewodzić opracowaniu nowych globalnych norm, standardów międzynarodowych i ram współpracy w takich dziedzinach, jak technologie cyfrowe, w tym sztuczna inteligencja, oraz inne nowe technologie.

Co UE może zrobić: UE musi wypracować bardziej rygorystyczne i strategiczne podejście do swojego zaangażowania wielostronnego, a także wnieść wkład w skuteczną reformę wielostronnych instytucji. Wymaga to skuteczniejszych mechanizmów koordynacji między UE i państwami członkowskimi w zakresie wspólnych priorytetów, a także większej gotowości do wykorzystania zbiorowej siły UE w celu ochrony jej wartości i priorytetów za granicą. UE będzie efektywniej wykorzystywać swoje uprawnienia regulacyjne, wyjątkowy jednolity rynek i społeczną gospodarkę rynkową, swoją pozycję jako pierwszego supermocarstwa handlowego na świecie oraz znaczenie euro. Umocni swoje przywództwo i będzie lepiej wykorzystywać swoją zdolność do działania jako organizator, bezstronny mediator i łącznik. Demokratyczna i regulacyjna siła UE jest kapitałem, który pomaga budować lepszy świat, natomiast jej wiarygodność jako podmiotu uczestniczącego w procesach pokojowych oraz jej struktury bezpieczeństwa i obrony mogą przyczynić się do wspierania wielostronnych starań na rzecz utrzymania, zachowania i budowania pokoju.

Skuteczne globalne zaangażowanie oznacza również, że UE musi pogłębić partnerstwa i sojusze z państwami trzecimi, organizacjami wielostronnymi i regionalnymi oraz z innymi partnerami, w szczególności tymi, z którymi dzielimy wspólne wartości i priorytety demokratyczne. UE będzie jednak również poszukiwać wspólnej płaszczyzny porozumienia z innymi podmiotami w konkretnych kwestiach, przede wszystkim w sprawie globalnych dóbr publicznych.

Większa zdolność UE do zajmowania pozycji na arenie międzynarodowej oznacza również zapewnienie spójności między działaniami zewnętrznymi UE a jej polityką wewnętrzną. Jednolity i spójny głos Unii na forum międzynarodowym ma zasadnicze znaczenie dla maksymalnego zwiększenia naszej roli i naszego wpływu. UE musi być „zjednoczona w działaniu”, aby „zjednoczyć się w zwycięstwie”.