KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.9.2022 SWD(2022) 269 final DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Przegląd wdrażania polityki ochrony środowiska 2022





























Sprawozdanie krajowe – POLSKA































































Towarzyszący dokumentowi: Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Przegląd wdrażania polityki ochrony środowiska 2022: Odwrócenie tendencji dzięki przestrzeganiu prawa ochrony środowiska {COM(2022) 438 final} - {SWD(2022) 252 final} - {SWD(2022) 253 final} - {SWD(2022) 254 final} - {SWD(2022) 255 final} - {SWD(2022) 256 final} - {SWD(2022) 257 final} - {SWD(2022) 258 final} - {SWD(2022) 259 final} - {SWD(2022) 260 final} - {SWD(2022) 261 final} - {SWD(2022) 262 final} - {SWD(2022) 263 final} - {SWD(2022) 264 final} - {SWD(2022) 265 final} - {SWD(2022) 266 final} - {SWD(2022) 267 final} - {SWD(2022) 268 final} - {SWD(2022) 270 final} - {SWD(2022) 271 final} - {SWD(2022) 272 final} - {SWD(2022) 273 final} - {SWD(2022) 274 final} - {SWD(2022) 275 final} - {SWD(2022) 276 final} - {SWD(2022) 277 final} - {SWD(2022) 278 final}



Niniejsze sprawozdanie zostało sporządzone przez personel Dyrekcji Generalnej ds. Środowiska Komisji Europejskiej. Zachęcamy do przedstawienia swoich uwag. Należy je zgłaszać na adres: ENV-EIR@ec.europa.eu Więcej informacji o Unii Europejskiej jest dostępnych pod adresem: ( http://europa.eu ). Fotografie: Wykorzystywanie lub powielanie tych fotografii wymaga bezpośredniej zgody właściciela praw autorskich. © Unia Europejska, 2022 r. Powielanie jest dozwolone pod warunkiem wskazania źródła. Spis treści Streszczenie

Część I: Obszary tematyczne 1. Gospodarka o obiegu zamkniętym i gospodarowanie odpadami Środki na rzecz osiągnięcia gospodarki o obiegu zamkniętym Gospodarowanie odpadami 2. Różnorodność biologiczna i kapitał naturalny Ochrona przyrody i odbudowa zasobów przyrodniczych Ekosystemy morskie Ocena ekosystemów i rachunkowość ekosystemowa 3. W kierunku zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń Czyste powietrze Emisje przemysłowe Zapobieganie poważnym awariom przemysłowym – SEVESO Hałas Jakość wody i gospodarka wodna Chemikalia 4. Działania w dziedzinie klimatu Główne krajowe polityki i strategie klimatyczne Cel dotyczący wspólnego wysiłku redukcyjnego Główne kierunki rozwoju sektorowego Wykorzystanie przychodów ze sprzedaży uprawnień EU ETS na aukcji

Część II: Ramy ułatwiające: narzędzia wdrażania 5. Finansowanie Potrzeby w zakresie inwestycji środowiskowych w UE Unijne finansowanie środowiskowe w latach 2014–2020 Unijne finansowanie ochrony środowiskowe w latach 2021–2027 Krajowe wydatki na ochronę środowiska Narzędzia ekologicznego budżetu Finansowanie ogólne w porównaniu z potrzebami 6. Zarządzanie środowiskiem Informacje, udział społeczeństwa i dostęp do wymiaru sprawiedliwości Zapewnienie przestrzegania prawa Skuteczność organów administracji ds. ochrony środowiska Reformy z wykorzystaniem Instrumentu Wsparcia Technicznego Komisji Projekty w ramach partnerskiego instrumentu TAIEX-EIR



Streszczenie W poprzednich przeglądach wdrażania polityki ochrony środowiska główne wyzwania zidentyfikowane w zakresie wdrażania unijnej polityki ochrony środowiska i unijnego prawa ochrony środowiska polegały na: ·zlikwidowaniu luk w procesie wyznaczania obszarów Natura 2000 oraz poprawie zarządzania obszarami Natura 2000, które pokrywają się z nadleśnictwami; ·poprawie jakości powietrza, zwłaszcza ograniczenie pyłu drobnego (PM2,5 i PM10), tlenków azotu i benzo[a]pirenu;

·poprawie zarządzania środowiskiem: przejrzystości, udziału obywateli, zgodności z przepisami i egzekwowania przepisów oraz zdolności administracyjnych i koordynacji. Jeśli chodzi o ochronę przyrody, poczyniono znaczne postępy w opracowywaniu planów zarządzania obszarami Natura 2000. Proces wyznaczania obszarów w ramach sieci Natura 2000 nie został jeszcze zakończony. Polska musi zintensyfikować starania, aby zakończyć proces wyznaczania obszarów, przyjąć plany zagospodarowania dla pozostałych obszarów i przydzielić wystarczające zasoby, by umożliwić gospodarowanie obszarami. Spełnienie wspomnianych wymogów ma kluczowe znaczenie dla ochrony bioróżnorodności w UE. Zarówno w Europejskim Zielonym Ładzie, jak i w unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 podkreślono, jak ważne jest, aby Unia powstrzymała proces utraty bioróżnorodności poprzez ochronę obszarów przyrodniczych i przywrócenie zdegradowanych ekosystemów do dobrego stanu ekologicznego. Polska musi przyjąć środki z zakresu zwiększania zasobu wiedzy i poprawy edukacji na temat sieci Natura 2000 i płynących z niej korzyści w celu propagowania społecznej akceptacji. Spójność sieci Natura 2000 jest nadal zagrożona przez szybko rozwijającą się infrastrukturę, w szczególności przez niekontrolowane rozrastanie się miast, regulację i utrzymanie rzek, transport drogowy oraz leśnictwo i rolnictwo intensywne. Odnotowano pewne postępy pod względem poprawy jakości powietrza, która jednak nadal budzi poważne obawy, ponieważ polskie miasta należą do najbardziej zanieczyszczonych w Europie ze względu na przekroczenia wartości dopuszczalnych dotyczących pyłu drobnego i benzo[a]pirenu. Chociaż Komisja przyznaje, że Polska poczyniła postępy, nadal jest zaniepokojona tempem zmian, w szczególności w odniesieniu do wymiany przestarzałych kotłów na paliwo stałe oraz środków dotyczących sektora transportu. Polska poczyniła jedynie ograniczone postępy w zakresie zarządzania środowiskiem i praworządności. Pomimo pewnej poprawy w dostępie do wymiaru sprawiedliwości wprowadzonych na podstawie dyrektywy OOŚ, dostęp zainteresowanej społeczności do sądów nadal wymaga poprawy, a społeczeństwo należy lepiej informować o przysługujących mu prawach w zakresie dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Spór międzypaństwowy między Polską a Czechami o przedłużenie koncesji na wydobycie dla kopalni węgla w Turowie zakończył się porozumieniem obu państw. W sporze jednak podkreślono również odmowę zastosowania się przez Polskę do tymczasowych nakazów Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co doprowadziło do nałożenia grzywien. W dziedzinie gospodarowania odpadami odnotowano pewne postępy pod względem zachęt finansowych wprowadzonych nowymi przepisami w celu wspierania bardziej selektywnego zbierania odpadów przez gospodarstwa domowe. Odsetek składowania odpadów w Polsce, który w 2020 r. wyniósł 42 %, utrzymuje się jednak nadal powyżej średniej UE (24 %). Co więcej, Polska nadal nie zamknęła i nie zrekultywowała niektórych składowisk odpadów komunalnych, które nie spełniają wymogów dyrektywy w sprawie składowania odpadów. Ponadto Polska musi zwiększyć inwestycje w recykling, aby osiągnąć cele UE w zakresie recyklingu na lata 2020–2025. Pomimo znacznych inwestycji, w tym projektów współfinansowanych z unijnych środków finansowych, Polska nie dotrzymała ostatecznych terminów osiągnięcia zgodności z dyrektywą dotyczącą oczyszczania ścieków komunalnych w 2015 r. Ponad 1 000 aglomeracji nie spełnia wymogów zgodności z tą dyrektywą i wymaga dalszych działań oraz inwestycji w infrastrukturę. Unijne finansowanie jest nadal zapewnia znaczne wsparcie w zakresie wdrażania środków ochrony środowiska, ponieważ w latach 2021–2027 Polska ma otrzymać 72 mld EUR w ramach polityki spójności (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego – EFRR i Europejski Fundusz Społeczny – EFS). Finansowanie to powinno zostać wykorzystane do zlikwidowania istniejących luk w we wdrażaniu. Polskę zdecydowanie zachęca się do przeznaczenia wystarczających środków na wsparcie celów w zakresie różnorodności biologicznej, a zwłaszcza na realizację działań priorytetowych określonych w priorytetowych ramach działania. W Polsce nakłady na inwestycje związane z ochroną środowiska w latach 2014–2020 stanowiły 1,24 % PKB (średnia UE wynosiła 0,7 %). Szacuje się, że całkowite potrzeby inwestycyjne w zakresie ochrony środowiska w nadchodzącym okresie wyniosą co najmniej 1,98 % PKB Polski rocznie (średnio). Z tego wynika, że luka inwestycyjna w zakresie ochrony środowiska wynosi ponad 0,74 % PKB i należy ją zniwelować poprzez skupienie się na krajowych priorytetach w zakresie wdrażania polityki ochrony środowiska.



Część I: Obszary tematyczne 1. Gospodarka o obiegu zamkniętym i gospodarowanie odpadami Środki na rzecz osiągnięcia gospodarki o obiegu zamkniętym Nowy Plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym, przyjęty w marcu 2020 r., jest jednym z kluczowych elementów Europejskiego Zielonego Ładu. Przejście UE na gospodarkę o obiegu zamkniętym ograniczy presję na zasoby naturalne i przyczyni się do zrównoważonego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Stanowi to również warunek wstępny osiągnięcia celu UE w zakresie neutralności klimatycznej do 2050 r. oraz powstrzymania utraty różnorodności biologicznej. W planie działania zapowiedziano inicjatywy dotyczące całego cyklu życia produktów, których celem jest zmniejszenie śladu konsumpcyjnego UE i podwojenie wskaźnika powtórnego wykorzystania materiałów w UE do 2030 r. Plan działania dotyczy sposobu projektowania produktów, propaguje procesy gospodarki o obiegu zamkniętym, zachęca do zrównoważonej konsumpcji oraz ma na celu zapewnienie zapobiegania powstawaniu odpadów oraz możliwie jak najdłuższego czasu utrzymywania zasobów w gospodarce UE. Wykorzystanie materiałów w obiegu zamkniętym, znane również jako wskaźnik powtórnego wykorzystania materiałów, definiuje się jako stosunek powtórnego wykorzystania materiałów do zużycia materiałów ogółem. Zużycie materiału ogółem jest mierzone poprzez zsumowanie zagregowanego krajowego zużycia materiałów i powtórnego wykorzystania materiałów. Wskaźnik powtórnego wykorzystania materiałów jest dobrym wskaźnikiem obiegu zamkniętego w gospodarce, ponieważ obejmuje wszystkie materiały, które są ponownie wprowadzane do naszej gospodarki. Istnieją duże różnice między poszczególnymi państwami pod względem wskaźnika powtórnego wykorzystania materiałów. Aby pomóc w osiągnięciu celu unijnego Planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, jakim jest podwojenie do 2030 r. wskaźnika powtórnego wykorzystania materiałów, państwa członkowskie powinny wprowadzić ambitne środki ukierunkowane na cały cykl życia produktu. Środki te obejmują zarówno projektowanie zrównoważonych produktów, które umożliwia zwiększenie ich trwałości, możliwości naprawy, modernizacji i zdolności do recyklingu, jak i inne środki, np.: (i) „regenerację produktów”; (ii) zwiększenie obiegu zamkniętego w procesach produkcyjnych; (iii) recykling; (iv) pobudzanie ekoinnowacji oraz (v) zwiększenie wykorzystania zielonych zamówień publicznych. Powtórne wykorzystanie materiałów w Polsce wyniosło 10,2 % w 2016 r. i 9,9 % w 2020 r. W związku z tym w ostatnich latach nastąpił spadek powtórnego wykorzystania materiałów, przy czym różnica między wynikami Polski a średnią UE na poziomie 12,8 % powiększyła się. Wynika to z faktu, że krajowe wykorzystania materiałów w Polsce wzrosło, podczas gdy ogólny wskaźnik wykorzystania materiałów spadł. Według najnowszych danych krajowych, które nie zostały jeszcze zweryfikowane przez Komisję, różnica z 2020 r. w stosunku do średniej UE prawdopodobnie się zmniejszy. Wskaźnik powtórnego wykorzystania materiałów opublikowany za 2020 r. ma charakter tymczasowy i opiera się na danych szacunkowych. [

Rysunek 1: Wskaźnik powtórnego wykorzystania materiałów (%) w latach 2010–2020

Produktywność zasobów oznacza skuteczność wykorzystywania zasobów materialnych do tworzenia dobrobytu w gospodarce. Poprawa produktywności zasobów może pomóc w zminimalizowaniu negatywnego wpływu na środowisko i ograniczeniu zależności od wahań na rynkach surowców. Jak przedstawiono na rys. 2, Polska w 2020 r. wygenerowała 0,79 EUR na kg zużytego materiału, co plasuje ją znacznie poniżej średniej UE wynoszącej 2,09 EUR/kg w zakresie produktywności zasobów. Rysunek 2: Produktywność zasobów w latach 2010–2020 Strategie dotyczące gospodarki o obiegu zamkniętym Komisja zachęca państwa członkowskie do przyjęcia i wdrożenia krajowych/regionalnych strategii dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym, obejmujących cały cykl życia produktów. Wynika to z faktu, że takie strategie są jednym z najskuteczniejszych sposobów dochodzenia do gospodarki o bardziej zamkniętym obiegu. Od czasu uruchomienia platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym w 2017 r. władze krajowe, regionalne lub lokalne wykorzystały platformę do przedstawienia swoich strategii i planów działania. 10 września 2019 r. Rada Ministrów w Polsce przyjęła „Mapę drogową transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym”. Mapa drogowa zawiera zestaw narzędzi, wykraczających poza narzędzia o charakterze czysto legislacyjnym, których celem jest stworzenie warunków do wdrożenia nowego modelu gospodarki w Polsce. Zaproponowane działania dotyczą przede wszystkim prac analityczno-koncepcyjnych, informacyjno-promocyjnych oraz koordynacyjnych w obszarach znajdujących się we właściwości poszczególnych resortów. Mapa drogowa obejmuje harmonogram wdrażania. Celem Mapy drogowej jest stworzenie zrównoważonej produkcji przemysłowej, biogospodarki i nowych modeli biznesowych na wartościach gospodarki o obiegu zamkniętym, a także objęcie zrównoważonej konsumpcji. Polska nie posiada strategii sektorowych w odniesieniu do tworzyw sztucznych, tekstyliów czy budownictwa, jednak niektóre środki zawarte w Mapie drogowej mogą wywrzeć wpływ na te sektory. Polska powołała również grupę roboczą ds. badań, rozwoju i innowacji na rzecz przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym, zwaną Grupą Roboczą ds. krajowej inteligentnej specjalizacji „Gospodarka o obiegu zamkniętym”. Trwają również prace nad stworzeniem platformy obrotu surowcami wtórnymi. Platforma ma działać w oparciu o podstawę prawną, jaką stanowią przepisy dotyczące utraty statusu odpadu. W pracach nad tym wspólnym przedsięwzięciem uczestniczą: (i) Grupa Robocza ds. krajowych inteligentnej specjalizacji „Gospodarka o obiegu zamkniętym”, (ii) Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie oraz (iii) Krajowy Ośrodek Zmian klimatu. Ekoinnowacje Pomyślne przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym wymaga społecznych i technologicznych innowacji. Wynika to z faktu, że pełny potencjał gospodarki o obiegu zamkniętym można osiągnąć tylko wtedy, gdy będzie ona wdrażana we wszystkich łańcuchach wartości. Ekoinnowacje stanowią ważny czynnik sprzyjający gospodarce o obiegu zamkniętym. Nowe podejście do projektowania produktów i nowe modele biznesowe mogą przyczynić się do opracowania innowacji w zakresie obiegu zamkniętego, tworząc nowe możliwości rynkowe. W 2021 r. Polska zajęła 26. miejsce w rankingu ekoinnowacji z 2021 r., osiągając łączny wynik 63 punktów, co wskazuje na potrzebę zintensyfikowania działalności związanej z ekoinnowacjami. Wyniki Polski plasują się znacznie poniżej średniej UE w odniesieniu do wszystkich pięciu składników wskaźnika ekoinnowacji w 2021 r.: (i) wkładu w ekoinnowacje; (ii) działalności w obszarze ekoinnowacji; (iii) rezultatów ekoinnowacji; (iv) rezultatów zasobooszczędności oraz (v) rezultatów społeczno-gospodarczych. W ramach kolejnej perspektywy finansowej UE na lata 2021–2027 ekoprojekt będzie jednak stanowił jeden z elementów, w przypadku których będzie dostępne dofinansowanie. W ramach polityki spójności zaplanowano wsparcie dla badań i rozwoju oraz innowacji na potrzeby transformacji sektora gospodarczego w kierunku modelu gospodarki o obiegu zamkniętym. Przewidziane środki obejmują finansowanie innowacji opartych na ekoprojekcie i ekoinnowacji, a także wsparcie instytucjonalne dla przedsiębiorstw w przechodzeniu na model gospodarki o obiegu zamkniętym (w ramach Green Innovation Hub).

Rysunek 3: Wyniki w zakresie ekoinnowacji w latach 2010–2019

Zielone zamówienia publiczne Zamówienia publiczne mają duży udział w konsumpcji europejskiej, przy czym siła nabywcza organów publicznych stanowi 14 % PKB UE. Zamówienia publiczne mogą przyczynić się do zwiększenia popytu na zrównoważone produkty, które spełniają normy dotyczące możliwości naprawy i zdolności do recyklingu. Obecnie sprawozdawczość w zakresie monitorowania wdrażania zielonych zamówień publicznych jest dobrowolna. Polska przyjęła swój pierwszy krajowy plan działania w zakresie zielonych zamówień publicznych na lata 2007–2009, a następnie krajowy plan działania w zakresie zrównoważonych zamówień publicznych na lata 2010–2012, 2013–2016 i 2017–2020. Obecnie zrównoważone zamówienia publiczne (obejmujące również zielone zamówienia publiczne) wymienia się jako jeden z głównych priorytetów w ramach Polityki zakupowej państwa na lata 2022–2025, dokumentu strategicznego przyjętego przez Radę Ministrów w styczniu 2022 r. Państwowa polityka zakupowa skierowana jest do jednostek administracji rządowej, aby podczas realizacji zamówień publicznych uwzględniały w szczególności aspekty ekologiczne i społeczne. Nie opracowano żadnych kryteriów na poziomie krajowym. Urząd Zamówień Publicznych promuje jednak ogólne stosowanie unijnych kryteriów zielonych zamówień publicznych na zasadzie dobrowolności. Monitorowanie opiera się na analizie informacji dostarczanych przez instytucje zamawiające w ich rocznych sprawozdaniach dotyczących udzielonych zamówień. Na tej podstawie co roku sporządza się sprawozdanie na temat funkcjonowania systemu dotyczącego zamówień publicznych. W styczniu 2022 r. Urząd Zamówień Publicznych opublikował na swojej stronie internetowej „Przewodnik UZP po obowiązujących przepisach w obszarze zielonych zamówień publicznych”. Najnowsze rezultaty obejmują również „Wskazówki dotyczące zastosowania w ramach zamówień publicznych rozwiązań przeciwdziałających oddziaływaniu na środowisko w odniesieniu do poszczególnych elementów inwestycji budowlanej”. Oznakowanie ekologiczne UE oraz system ekozarządzania i audytu (EMAS) Liczba produktów posiadających oznakowanie ekologiczne UE oraz organizacji posiadających licencję EMAS w danym państwie dostarcza pewnych wskazówek na temat stopnia, w jakim sektor prywatny i krajowe zainteresowane strony w danym państwie są aktywnie zaangażowane w przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Dane te wskazują również, w jakim stopniu organy publiczne są zaangażowane we wspieranie instrumentów zaprojektowanych w celu promowania gospodarki o obiegu zamkniętym. Od września 2021 r. w Polsce 3 175 z 83 590 produktów oraz 58 z 2 057 licencji zostało zarejestrowanych w programie oznakowania ekologicznego UE, co świadczy o dobrym przyjęciu tych produktów i licencji. Ponadto w systemie EMAS Komisji Europejskiej jest obecnie zarejestrowanych 67 polskich organizacji i 515 obiektów. Od ostatniego sprawozdania w 2019 r. odnotowano 615 nowych rejestracji produktów z oznakowaniem ekologicznym UE, a także 12 nowych organizacji zarejestrowanych z oznakowaniem ekologicznym UE w Polsce. Liczba organizacji zarejestrowanych w systemie ekozarządzania i audytu zmniejszyła się jednak o 2. Polska przyjęła plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym, a więc działanie priorytetowe na 2019 r. zostało zrealizowane. W związku z tym, że wskaźnik powtórnego wykorzystania materiałów jest znacznie poniżej średniej UE, zaproponowano następujące działanie priorytetowe.



Działanie priorytetowe na 2022 r. ·Podjęcie działań mających na celu zwiększenie wskaźnika powtórnego wykorzystania materiałów. Gospodarowanie odpadami Następujące działania wspierają przekształcanie odpadów w zasoby: (i) pełne wdrożenie unijnych przepisów dotyczących odpadów, co obejmuje ustanowienie hierarchii postępowania z odpadami, konieczność zapewnienia selektywnego zbierania odpadów, wyznaczenie celów w zakresie odchodzenia od składowania odpadów itp.; (ii) ograniczenie wytwarzania odpadów i wytwarzania odpadów na mieszkańca w ujęciu bezwzględnym; (iii) ograniczenia odzysku energii do materiałów nienadających się do recyklingu i ograniczenia składowania odpadów nadających się do recyklingu lub odzysku. W niniejszej sekcji skupiono się na gospodarowaniu odpadami komunalnymi , w odniesieniu do którego w prawie Unii wyznaczono obowiązkowe cele w zakresie recyklingu.

Zapobieganie przekształcaniu się produktów i materiałów w odpady przez jak najdłuższy czas jest najskuteczniejszym sposobem poprawy zasobooszczędności i zmniejszenia wpływu odpadów na środowisko. Zapobieganie powstawaniu odpadów i przygotowanie do ponownego użycia to najbardziej preferowane warianty, które znajdują się na szczycie hierarchii postępowania z odpadami. Ilość wytwarzanych odpadów komunalnych jest dobrym wskaźnikiem skuteczności działań zapobiegających powstawaniu odpadów. Po tendencji spadkowej w ostatnich latach wytwarzanie odpadów komunalnych w Polsce zaczęło wzrastać, osiągając w 2020 r. poziom 336 kg na mieszkańca. Wartość ta wciąż utrzymuje się jednak znacznie poniżej średniej UE wynoszącej 501 kg na mieszkańca (zob. rys. 4). Chociaż do potwierdzenia wszelkich wniosków na temat oddzielenia płatności od produkcji potrzebny jest dłuższy okres, Polska może być na dobrej drodze do oddzielenia całkowitej ilości wytwarzanych odpadów od wzrostu gospodarczego, pod warunkiem, że utrzyma się oddzielenie obserwowane od 2016 r. Rysunek 4: Odpady komunalne w Polsce w podziale na przetwarzanie w latach 2010–2020 Na rys. 4 przedstawiono również odpady komunalne w podziale na metody przetwarzania, w przeliczeniu na kilogramy na mieszkańca. Po spadku w pierwszej połowie ubiegłej dekady, w ciągu ostatnich trzech lat wskaźnik składowanych odpadów w Polsce ponownie wzrósł i w 2020 r. osiągnął poziom 43 % (czyli znacznie powyżej średniej UE wynoszącej 24 %). Oznacza to, że składowanie, a następnie spalanie (23 %) nadal stanowią dominujące metody przetwarzania odpadów. Chociaż w pierwszej połowie ubiegłej dekady Polska czyniła powolne, ale stałe postępy w zwiększaniu współczynnika recyklingu i ograniczaniu odpadów komunalnych na składowiskach, na przestrzeni ostatnich trzech lat sytuacja uległa stagnacji. Z danych przekazanych przez Polskę wynika, że 39 % odpadów komunalnych jest poddawane recyklingowi, co stanowi wartość poniżej średniej UE wynoszącej prawie 48 % (zob. rys. 5) i potwierdza, że od 2016 r. nie nastąpiła znacząca poprawa. Komisja wezwała Polskę do przestrzegania przepisów UE dotyczących składowisk odpadów poprzez zapewnienie ostatecznego zamknięcia i rekultywacji pięciu niespełniających wymogów składowisk odpadów komunalnych. Na rys. 5 przedstawiono, że Polska musi zwiększyć inwestycje w recykling, aby osiągnąć cele UE w zakresie recyklingu na lata 2020–2025. Rysunek 5: Współczynnik recyklingu odpadów komunalnych w latach 2010–2020 W sprawozdaniu Komisji dotyczącym systemu wczesnego ostrzegania wymieniono Polskę jako jedno z państw, które może nie osiągnąć celu UE, jakim jest recykling odpadów komunalnych na poziomie 50 % do 2020 r. W sprawozdaniu wymieniono kluczowe działania priorytetowe, które Polska powinna podjąć, aby zlikwidować lukę we wdrażaniu przepisów. Komisja kończy obecnie prace nad dwiema analizami postępu prac – jedną na temat zaleceń zawartych w sprawozdaniach dotyczących systemu wczesnego ostrzegania z 2018 r., a drugą dotyczącą realizacji celów w zakresie recyklingu odpadów na 2025 r. Sprawozdanie zostanie opublikowane pod koniec 2022 r. i będzie zawierało ocenę dotychczasowych postępów. Wdrożenie pakietu legislacyjnego dotyczącego odpadów z 2018 r. Do 5 lipca 2020 r. państwa członkowskie UE były zobowiązane do dostosowania swoich przepisów krajowych do zmian zawartych w zmienionej dyrektywie ramowej w sprawie odpadów, dyrektywie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych oraz dyrektywie w sprawie składowania odpadów . Polska zgłosiła Komisji transpozycję pakietu legislacyjnego dotyczącego odpadów z 2018 r. Obecnie przeprowadzana jest ocena zgodności. Plany gospodarki odpadami i programy zapobiegania powstawaniu odpadów mają zasadnicze znaczenie dla skutecznego wdrażania przepisów UE dotyczących odpadów. We wspomnianych planach i programach określa się kluczowe przepisy i inwestycje mające zapewnić zgodność z obowiązującymi i nowymi wymogami prawnymi (np. dotyczącymi zapobiegania powstawaniu odpadów; selektywnego zbierania w odniesieniu do szeregu określonych strumieni odpadów; recyklingu oraz celów w zakresie składowania). Państwa członkowskie miały przedłożyć zmienione plany gospodarki odpadami i programy zapobiegania powstawaniu odpadów do 5 lipca 2020 r. W 2016 r. Polska zatwierdziła Krajowy plan gospodarki odpadami 2022 (KPGO 2022), który został zmieniony w 2021 r. Głównym celem KPGO 2022 jest określenie planu działania niezbędnego do osiągnięcia celu UE w zakresie recyklingu i ponownego użycia odpadów komunalnych. Trwają prace nad zmienionym planem z bardziej dalekosiężną perspektywą (ukończenie oczekiwane jest w 2022 r.). W 2019 r. nastąpiły istotne zmiany legislacyjne mające na celu zwiększenie recyklingu odpadów oraz wzmocnienie egzekwowania przepisów dotyczących gospodarowania odpadami. Przede wszystkim rynek odpadów resztkowych został otwarty na konkurencję dzięki zniesieniu obowiązku przetwarzania odpadów komunalnych w instalacjach zakwalifikowanych jako instalacje regionalne. Ponadto, począwszy od 2021 r., odpady zmieszane z gmin, które nie wprowadziły systemów selektywnego zbierania odpadów, nie będą już przyjmowane do spalania. W znowelizowanej ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wprowadzono również istotną zachętę dla gospodarstw domowych do selektywnej zbiórki materiałów nadających się do recyklingu, ponieważ ceny utylizacji odpadów zmieszanych mogą być od dwóch do czterech razy wyższe niż w przypadku odpadów segregowanych. Ponadto inspektoraty ochrony środowiska mogą przeprowadzać inspekcje ad hoc bez uprzedzenia i nakładać kary finansowe za utrudnianie kontroli i interwencji. Polska nie podpisała ani nie ratyfikowała Międzynarodowej konwencji o bezpiecznym i ekologicznie racjonalnym recyklingu statków. W ramach przeglądu wdrażania polityki ochrony środowiska z 2019 r. Polska otrzymała pięć działań priorytetowych w dziedzinie odpadów. Nie poczyniono postępów w kwestii budowy nadmiernej infrastruktury na potrzeby spalania odpadów oraz skutecznego egzekwowania przepisów dotyczących odpadów, na przykład poprzez ustanowienie systemu kontroli pojazdów wycofanych z eksploatacji. Polska poczyniła jednak znaczne postępy pod względem zachęt finansowych służących wspieraniu bardziej selektywnego zbierania odpadów przez gospodarstwa domowe. Odnotowano ograniczony postęp w zakresie poprawy funkcjonowania systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta; obecnie trwają dyskusje nad przepisami w tym względzie. Biorąc pod uwagę ogólny ograniczony postęp oraz w świetle przyszłego sprawozdania dotyczącego systemu wczesnego ostrzegania na 2022 r., w którym przedstawiona zostanie szczegółowa analiza postępów w realizacji celów na 2020 r., poniżej zaproponowano działania priorytetowe podobne do tych określonych w przeglądzie wdrażania polityki ochrony środowiska z 2019 r. Działania priorytetowe na 2022 r.

·Należy rozważyć wprowadzenie opłat za spalanie, aby skuteczniej przesuwać się w górę hierarchii postępowania z odpadami i zwiększyć atrakcyjność ekonomiczną recyklingu i ponownego użycia, tak jak to przewiduje Krajowy plan gospodarki odpadami. ·Należy unikać tworzenia nadmiernej infrastruktury dla spalania odpadów, a także zamykać i rekultywować niespełniające wymogów składowiska. ·Należy podejmować dalsze wysiłki na rzecz lepszego egzekwowania przepisów dotyczących odpadów; w szczególności należy wprowadzić skuteczne kary dla gmin lub organów samorządu terytorialnego w celu zapewnienia, by ograniczały one nielegalne składowanie odpadów oraz ustanowiły system kontroli pojazdów wycofanych z eksploatacji. ·Należy poprawić funkcjonowanie systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta zgodnie z ogólnymi minimalnymi wymogami w zakresie rozszerzonej odpowiedzialność producenta. ·Należy stworzyć krajowy projekt, w ramach którego gminy będą mogły korzystać z pomocy technicznej przy wypełnianiu swoich obowiązków dotyczących wdrażania i egzekwowania przepisów, w szczególności w odniesieniu do selektywnego zbierania, kontroli organów zajmujących się gospodarowaniem odpadami, funkcjonowania rozszerzonej odpowiedzialności producenta itp. ·Należy zapewnić wdrożenie krajowego gospodarowania odpadami zgodnie ze zmienioną dyrektywą ramową w sprawie odpadów. 2. Różnorodność biologiczna i kapitał naturalny Przyjęta w maju 2020 r. unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 ma na celu wprowadzenie europejskiej różnorodności biologicznej na ścieżkę regeneracji oraz wyznaczenie nowych celów i mechanizmów zarządzania w celu osiągnięcia zdrowych i odpornych ekosystemów. W szczególności w strategii określono ambitne cele: (i) objęcie co najmniej 30 % unijnych obszarów lądowych i 30 % unijnych obszarów morskich ochroną i wprowadzenie korytarzy ekologicznych w ramach realnej transeuropejskiej sieci Natura; (ii) ścisła ochrona co najmniej 1/3 unijnych obszarów chronionych, w tym wszystkich pozostałych w UE lasów pierwotnych i starodrzewów; (iii) skuteczne zarządzanie wszystkimi obszarami chronionymi, określenie jasnych celów i środków ochrony oraz ich odpowiednie monitorowanie. W strategii określono również unijny plan odbudowy zasobów przyrodniczych – szereg konkretnych zobowiązań i działań mających na celu odbudowę zdegradowanych ekosystemów w całej UE do 2030 r. oraz zarządzanie nimi w sposób zrównoważony, z uwzględnieniem najważniejszych czynników powodujących utratę różnorodności biologicznej. Unijne dyrektywy siedliskowa i ptasia są kluczowymi narzędziami legislacyjnymi umożliwiającymi realizację celów określonych w unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 i stanowią podstawę prawodawstwa europejskiego ukierunkowanego na zachowanie dzikiej fauny i flory UE. Polska sporządziła swoją pierwszą strategię na rzecz bioróżnorodności w 2003 r. W 2015 r. opracowano zaktualizowaną strategię „Program ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej”, która ma w większym stopniu przyczynić się do osiągnięcia celów UE w zakresie różnorodności biologicznej (w tym osiągnięcia właściwego stanu ochrony dla co najmniej 10 % siedlisk i 10 % gatunków). W 2006 r. opracowano krajową strategię ochrony terenów podmokłych, zgodnie z wymogami konwencji ramsarskiej. Ochrona przyrody i odbudowa zasobów przyrodniczych Sieć Natura 2000, która jest największą na świecie skoordynowaną siecią obszarów chronionych, stanowi kluczowy instrument przyczyniający się do realizacji celów określonych w dyrektywach ptasiej i siedliskowej. Osiągniecie tych celów zapewni długoterminową ochronę, zachowanie i przetrwanie najbardziej wartościowych i zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych Europy oraz tworzonych przez nie ekosystemów. Poniżej przedstawiono kluczowe cele pośrednie realizacji celów dyrektyw ptasiej i siedliskowej: (i) utworzenie spójnej sieci Natura 2000; (ii) wyznaczenie terenów mających znaczenie dla Wspólnoty jako specjalnych obszarów ochrony; (iii) ustanowienie właściwych dla konkretnego terenu celów i środków w zakresie ochrony dla wszystkich obszarów Natura 2000. Tworzenie spójnej sieci obszarów Natura 2000 W Polsce występuje 81 typów siedlisk i 176 gatunków objętych dyrektywą siedliskową. W Polsce występują również populacje 105 taksonów dzikiego ptactwa, które wymieniono w załączniku I do dyrektywy ptasiej. Jak przedstawiono na rys. 7, do 2021 r. 19,6 % terytorium Polski zostanie objęte siecią Natura 2000 (średnia UE 18,5 %), przy czym obszary specjalnej ochrony (OSO) sklasyfikowane zgodnie z dyrektywą ptasią będą stanowiły 15,5 % (średnia UE 12,8 %), a tereny mające znaczenie dla Wspólnoty zgodnie z dyrektywą siedliskową będą stanowiły 11 % (średnia UE 14,2 %) terytorium Polski.

Z oceny części sieci Natura 2000 dotyczącej terenu mającego znaczenie dla Wspólnoty wynika, że nadal istnieją pewne niedociągnięcia w wyznaczaniu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty, w związku z czym Polska musi jeszcze uzupełnić swoją sieć Natura 2000. Komisja podjęła czynności prawne w celu usunięcia tych luk i ściśle monitoruje postępy w tej sprawie. Biorąc pod uwagę sieć Natura 2000 i inne obszary chronione wyznaczone na poziomie krajowym, Polska zapewnia ochroną prawną 39,6 % swoich obszarów lądowych (średnia dla UE-27 wynosi 26,4 %) i 21,8 % obszarów morskich (średnia dla UE-27 wynosi 10,7 %). Polska zapewnia ścisłą ochronę około 1,5 % swojego terytorium (łączna powierzchnia parków narodowych i rezerwatów przyrody). Na rys. 6 przedstawiono cele na szczeblu UE określone w unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 oraz poziomy dla 2021 r. dotyczące powierzchni chronionych obszarów lądowych i obszarów morskich. Rysunek 6: Powierzchnia chronionych obszarów lądowych i obszarów morskich w 2021 r.







Rysunek 7: Zasięg chronionych obszarów lądowych i obszarów morskich sieci Natura 2000 w 2021 r. Wyznaczenie specjalnych obszarów ochrony i ustanowienie celów i środków w zakresie ochrony W Polsce w przypadku 849 terenów upłynął sześcioletni termin określony w dyrektywie siedliskowej na wyznaczenie terenów mających znaczenie dla Wspólnoty jako specjalnych obszarów ochrony i podjęcie decyzji o odpowiednich celach i środkach w zakresie ochrony. Niemniej jednak 390 terenów mających znaczenie dla Wspólnoty nie zostało jeszcze wyznaczonych jako SOO, natomiast cele i środki w zakresie ochrony ustalono jedynie dla 563 terenów mających znaczenie dla Wspólnoty. Ponadto jakość tych celów jest niewystarczająca, ponieważ często nie są one związane z parametrami wykorzystywanymi do określania stanu ochrony typów siedlisk przyrodniczych i gatunków chronionych na danym terenie (np. w odniesieniu do obszaru, struktury i funkcji lub populacji). Z powodu tych niedociągnięć Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wzywając Polskę do podjęcia zaległych działań niezbędnych w celu ochrony sieci Natura 2000 i zarządzania nią. Postępy w procesie zachowywania lub odtwarzania właściwego stanu ochrony gatunków i siedlisk Aby dokonać pomiaru wyników osiąganych przez państwa członkowskie, w art. 17 dyrektywy siedliskowej i art. 12 dyrektywy ptasiej nałożono wymóg przesyłania sprawozdań na temat postępów pod względem odtworzenia lub zachowania właściwego stanu ochrony gatunków i siedlisk. Według przedstawionego przez Polskę sprawozdania w sprawie stanu ochrony siedlisk i gatunków objętych art. 17 dyrektywy siedliskowej w latach 2013–2018, 20 % ocen w 2018 r. wykazało, że siedliska mają dobry stan ochrony (taki sam jak w poprzednim okresie sprawozdawczym 2007–2012). W przypadku gatunków chronionych, 37,74 % ocen wykazało dobry stan ochrony w 2018 r. (31,99 % w latach 2007–2012). Jeśli chodzi o ptaki, w przypadku 18 % gatunków lęgowych zaobserwowano krótkoterminową tendencję rosnącą populacji i jej stabilność w przypadku 24 % (dla zimujących gatunków wartości te wynosiły odpowiednio 38 % i 14 %). Udział siedlisk, których stan ochrony jest zły lub niewystarczający, wzrósł jednak do 78,26 %, natomiast udział gatunków, których ocena wykazała zły lub niewystarczający stan ochrony, zmalał do 46,69 %. Największe oddziaływanie mają procesy naturalne, rozwój infrastruktury, rolnictwo, leśnictwo i inwazyjne gatunki obce. Rysunek 8: Oceny stanu ochrony siedlisk za okresy sprawozdawcze 2007–2012 i 2013–2018

Rysunek 9: Oceny stanu ochrony gatunków za okresy sprawozdawcze 2007–2012 i 2013–2018 W lutym 2022 r. Polska przedstawiła Komisji swoje priorytetowe ramy działania dla sieci Natura 2000 na lata 2021–2027. W dokumencie określono potrzeby finansowe w zakresie zarządzania obszarami Natura 2000 i ich odtwarzania, zielonej infrastruktury koniecznej do zapewnienia spójności sieci, wspierania gatunków chronionych, a także środków administracyjnych i innych przekrojowych środków. Według szacunków przedstawionych przez Polskę potrzeba około 689 mln EUR rocznie, aby skutecznie zarządzać obszarami i przywracać je do właściwego stanu ochrony siedlisk i gatunków będących przedmiotem zainteresowania UE. Największe koszty związane są z zarządzaniem siedliskami leśnymi (333 mln EUR/rok) i użytkami zielonymi (287 mln EUR/rok). Szacuje się, że uzupełnienie luk w wiedzy wygeneruje koszty w łącznej wysokości 207 mln EUR. W Polsce program LIFE był powszechnie wykorzystywany do celów przyrodniczych. Poniżej przedstawiono dwa ostatnie przykładowe projekty. ·Projekt „Kampinos WetLIFE” dotyczący ochrony i odtwarzania terenów podmokłych obszaru Natura 2000 „Puszcza Kampinoska”; ·projekt programu LIFE Apollo2020 dotyczący ochrony motyla niepylaka Apollo (Parnassius apollo) w Polsce, Czechach i Austrii. Polska nie podpisała ani nie ratyfikowała Porozumienia o ochronie afrykańsko-euroazjatyckich wędrownych ptaków wodnych. Przywracanie przyrody na grunty rolne i odbudowa ekosystemów gleby Grunty rolne Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 współgra z nową strategią „Od pola do stołu” i nową wspólną polityką rolną (WPR), mając na celu wspieranie i realizację przejścia na rolnictwo zrównoważone. W unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 i strategii „Od pola do stołu” określono cztery następujące ważne cele na 2030 r.: – ograniczenie o 50 % stosowania pestycydów chemicznych i związanego z tym ryzyka; – ograniczenie o 50 % stosowania bardziej niebezpiecznych pestycydów; – ograniczenie o 50 % utraty składników odżywczych z nawozów, dążąc jednocześnie do zagwarantowania, aby nie nastąpiło pogorszenie żyzności gleby (co doprowadzi do ograniczenia stosowania nawozów o 20 %); – przywrócenie co najmniej 10 % użytków rolnych zawierających elementy krajobrazu o wysokiej różnorodności oraz objęcie co najmniej 25 % użytków gruntów rolnictwem ekologicznym Jak przedstawiono na rys. 10, z szacunkowym udziałem 3,52 % użytków rolnych objętych rolnictwem ekologicznym w 2020 r. (niewielki wzrost w porównaniu z 3,49 % w 2019 r., zgodnie z danymi Eurostatu) Polska plasuje się znacznie poniżej średniej UE wynoszącej 9,07 % i zajmuje 23. miejsce wśród 27 państw członkowskich. Rysunek 10: Udział rolnictwa ekologicznego w całkowitej wykorzystywanej powierzchni użytków rolnych w poszczególnych państwach członkowskich w 2020 r.

Dane z ostatnich lat oraz prognozy gospodarcze wskazują na tendencję wzrostową emisji z rolnictwa innych niż emisje dwutlenku węgla (CO2). Obejmuje to gleby, które odpowiadają za połowę emisji, jak również stagnację w usuwaniu CO2 w sektorach użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF). Obszarami wzbudzającymi zaniepokojenie są również stosunkowo wysoka intensywność emisji gazów cieplarnianych w sektorze produkcji zwierzęcej (fermentacja jelitowa) oraz znaczne zużycie energii w sektorach rolnictwa i leśnictwa. Produkcja energii odnawialnej jest w dalszym ciągu niedostatecznie wykorzystywana pod względem ilości energii przypadającej na dużą jednostkę przeliczeniową inwentarza. Dostępność wody stanowi istotny problem spowodowany częściowo niską pojemnością wodną gleby w polskim sektorze rolnictwa, a zaostrzonym przez zmieniający się klimat. Jakość wód, regionalne nadwyżki azotu i fosforu pochodzące z wykorzystywania nawozu naturalnego mogą prowadzić do zanieczyszczenia wód podziemnych i powierzchniowych oraz nasilenia eutrofizacji Morza Bałtyckiego. Głównymi zagrożeniami związanymi z rolnictwem odpowiedzialnymi za pogorszenie stanu różnorodności biologicznej są: intensyfikacja gospodarki rolnej, porzucanie gruntów rolnych, zanieczyszczenie, zmiany w systemach hydrologicznych, takie jak drenaż, oraz ekspansja inwazyjnych gatunków obcych. Ekosystemy gleby Gleba jest ograniczonym i niezwykle delikatnym zasobem, którego degradacja w UE postępuje. W przyjętej 17 listopada 2021 r. nowej Strategii UE na rzecz ochrony gleb 2030 podkreślono znaczenie ochrony gleby, zrównoważonego gospodarowania glebą oraz rekultywacji zdegradowanych gleb w celu osiągnięcia celów Zielonego Ładu, a także neutralności degradacji gruntów do 2030 r. Wiążą się z tym: (i) zapobieganie dalszej degradacji gleby; (ii) zrównoważone gospodarowanie glebą jako nowa norma; (iii) podjęcie działań na rzecz odbudowy ekosystemu. Jednym z czynników wpływających na degradację ekosystemów gleby jest powierzchnia gleby, która jest uszczelniona lub sztucznie przekształcona. Przejmowanie gruntów netto (grunty „przejęte” oznaczają, że grunty zostały uszczelnione lub sztucznie przekształcone) w latach 2012–2018 (zob. rys. 11) można traktować jako miarę znaczącego oddziaływania na przyrodę i różnorodność biologiczną – zmianę sposobu użytkowania gruntów. Jednocześnie zmiana sposobu użytkowania gruntów oznacza oddziaływanie środowiskowe na ludzi mieszkających na obszarach zurbanizowanych. Pomimo ograniczenia w ostatniej dekadzie (w latach 2000–2006 przejmowanie gruntów w UE-28 wynosiło ponad 1 000 km2/rok), w latach 2012–2018 przejmowanie gruntów w UE-28 nadal wynosiło 539 km2/rok. Koncepcja „przejmowania gruntów netto” łączy przejmowanie gruntów z przywracaniem gruntów do kategorii gruntów naturalnych (rekultywacja). Chociaż w latach 2000–2018 w UE-28 pewna część gruntów została zrekultywowane, to 11 razy więcej gruntów przejęto niż zwrócono. Polska sytuuje się powyżej średniej UE pod względem przejmowania gruntów netto – 214 m2/km2 (średnia dla UE-27 wynosi 83,8 m2/km2, Eurostat 2018). W 2018 r. Polska uaktualniła swoje sprawozdania dotyczące degradacji gruntów zgodnie z platformą sprawozdawczą w ramach Systemu przeglądu i oceny wdrażania wyników (Performance review and assessment of implementation system – PRAIS3), ze wskazaniem działań mających na celu zapobieganie degradacji. Rysunek 11: Przejmowanie i rekultywacja gruntów w UE-27 (m2/km2), 2012–2018 Polska nie zobowiązała się jednak jeszcze do ustalenia celów w zakresie neutralności degradacji gruntów w ramach Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zwalczania pustynnienia w państwach dotkniętych poważnymi suszami i/lub pustynnieniem, zwłaszcza w Afryce. Lasy i drewno Strategia leśna UE przyjęta w lipcu 2021 r. jest częścią pakietu „Gotowi na 55”. Strategia ta promuje wiele usług, jakie zapewniają lasy. Jej głównym celem jest zapewnienie zdrowych, zróżnicowanych i odpornych lasów w UE, które w znacznym stopniu przyczynią się do realizacji ambitnych celów w zakresie różnorodności biologicznej oraz ambitnych celów klimatycznych.

Lasy są ważnymi pochłaniaczami dwutlenku węgla i ich ochrona jest niezbędna, jeśli UE ma osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 r. Spośród 27 % obszarów leśnych w UE chronionych na podstawie dyrektywy w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory mniej niż 15 % ocen wykazuje właściwy stan ochrony. Zły stan ochrony wzrósł w UE z 27 % w 2015 r. do 31 % w 2018 r.

W Polsce lasy zajmują 33,53 % powierzchni kraju, a ponad 75 % ocen lasów chronionych na podstawie dyrektywy w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory wskazuje na ich zły lub niewystarczający stan. Rysunek 12: Stan ochrony lasów chronionych na podstawie dyrektywy w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory w państwach członkowskich UE, lata 2013–2018 (% ocen) Postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego dotyczące Puszczy Białowieskiej, wszczęte przeciwko Polsce w sprawie C-441/17, nadal nie zostało zamknięte. UE wystosowała do Polski wezwanie do usunięcia uchybienia na podstawie art. 260 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w związku z niewykonaniem wyroku Trybunału. 17 kwietnia 2018 r. Trybunał Sprawiedliwości wydał wyrok w sprawie C-441/17 i orzekł, że Polska uchybiła zobowiązaniom wynikającym z dyrektywy siedliskowej i dyrektywy ptasiej. W szczególności, Polska: (I)nie upewniła się, że plan urządzenia lasu Nadleśnictwa Białowieża nie wpłynie niekorzystnie na integralność obszarów Natura 2000; (II)nie ustanowiła koniecznych środków ochrony w odniesieniu do gatunków i siedlisk chronionych; (III)nie zapewniła ścisłej ochrony gatunków chronionych pod kątem ich celowego zabijania, niepokojenia oraz pogarszania stanu lub niszczenia terenów ich rozrodu w Nadleśnictwie Białowieża; (IV)nie zapewniła ochrony gatunków ptaków pod kątem ich celowego zabijania, niepokojenia i ochrony ich gniazd. Od czasu wydania tego orzeczenia Komisja stale monitoruje działania Polski w zakresie wdrażania środków niezbędnych do wykonania wyroku Trybunału. Organy polskie uzgodniły szereg wniosków operacyjnych w tej sprawie, obejmujących krótko- i długoterminowe środki związane z gospodarką leśną oraz konkretne zobowiązania przewidujące dopuszczanie wyrębu drewna wyłącznie w określonych warunkach. Komisja nadal uważnie monitoruje tę kwestię. W rozporządzeniu UE w sprawie drewna (EUTR) zabrania się wprowadzania na rynek UE nielegalnie pozyskanego drewna. Zgodnie z przepisami EUTR, właściwe organy w państwach członkowskich UE muszą dokonywać regularnych kontroli podmiotów i przedsiębiorców oraz nakładać sankcje z tytułu naruszenia przepisów EUTR. W związku ze zmianą art. 20 rozporządzenia EUTR zmieniono okres składania sprawozdań co dwa lata na składanie ich co rok i obejmuje to rok kalendarzowy od 2019 r. W okresie od marca 2017 r. do lutego 2019 r. Polska przeprowadziła 43 kontrole krajowych podmiotów zajmujących się drewnem. Przeprowadziła również 170 kontroli podmiotów przywożących drewno. Szacuje się, że w okresie sprawozdawczym w Polsce działało 8 000 podmiotów wprowadzających na jednolity rynek importowane rodzaje drewna. Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie udostępniania na rynku UE i wywozu produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów („rozporządzenie w sprawie wylesiania”) przyjęto 17 listopada 2021 r. Było to następstwem wniosku Rady z 2019 r. o przedstawienie wniosku ustawodawczego dotyczącego rozwiązania tego problemu oraz rezolucji Parlamentu Europejskiego, w której zalecono Komisji przedstawienie unijnych ram prawnych w celu powstrzymania i odwrócenia procesu wylesiania na świecie spowodowanego przez UE. Nowym rozporządzeniem w sprawie wylesiania uchylone i zastąpione zostanie rozporządzenie EUTR, ponieważ zasadniczo umożliwi zintegrowane i ulepszenie istniejącego systemu kontroli legalności drewna. Inwazyjne gatunki obce (IGO) IGO są główną przyczyną utraty różnorodności biologicznej w UE (obok zmian w użytkowaniu gruntów i mórz, nadmiernej eksploatacji, zmiany klimatu i zanieczyszczenia).

Wiele IGO nie tylko wyrządza poważne szkody w przyrodzie i gospodarce, ale również ułatwia pojawianie się ognisk i rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych stanowiących zagrożenie dla ludzi i dzikiej przyrody. Należy również przyspieszyć wdrażanie unijnego rozporządzenia w sprawie inwazyjnych gatunków obcych oraz innych odpowiednich przepisów. Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 ma na celu zarządzanie uznanymi IGO i zmniejszenie o 50 % liczby gatunków z czerwonej księgi, dla których IGO stanowią zagrożenie. Podstawą rozporządzenia (UE) 1143/2014 w sprawie inwazyjnych gatunków obcych („rozporządzenie w sprawie inwazyjnych gatunków obcych”) jest wykaz IGO stwarzających zagrożenie dla Unii. Obecnie łączna liczba inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii wynosi 66, z czego: 30 to gatunki zwierząt, 36 to gatunki roślin, 41 to głównie gatunki lądowe, 23 – głównie słodkowodne, 1 to gatunek występujący w wodach słonawych, a 1 to gatunek morski. Zgodnie ze sprawozdaniem z 2021 r. dotyczącym przeglądu stosowania rozporządzenia w sprawie inwazyjnych gatunków obcych, wdrażanie rozporządzenia w sprawie inwazyjnych gatunków obcych już zaczyna przynosić efekty, jeśli chodzi o jego cele, takie jak spójne ramy rozwiązywania problemów związanych z IGO na poziomie UE oraz wzrost świadomości problemu IGO. W sprawozdaniu wskazano jednak również pewne wyzwania i obszary wymagające poprawy. Biorąc pod uwagę, że terminy spełnienia poszczególnych obowiązków wynikających z rozporządzenia w sprawie inwazyjnych gatunków obcych miały zastosowanie stopniowo od lipca 2016 r. do lipca 2019 r., jest zbyt wcześnie, aby wyciągnąć wnioski dotyczące konkretnych aspektów wdrożenia rozporządzenia w sprawie inwazyjnych gatunków obcych. Ze sprawozdania z 2021 r. dotyczącego wyjściowego rozmieszczenia wynika, że spośród 66 gatunków znajdujących się na wykazie UE, 23 zaobserwowano w środowisku naturalnym w Polsce. Rozprzestrzenienie przedstawiono na wykresie 13. Rysunek 13: Liczba inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej na podstawie dostępnych informacji georeferencyjnych dotyczących Polski, 2021 r. Wobec Polski toczy się postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, ponieważ nie opracowała ona i nie wdrożyła jednego nadrzędnego planu działania ani zestawu planów działania spełniających wymogi określone w art. 13 rozporządzenia w sprawie inwazyjnych gatunków obcych do 13 lipca 2019 r. oraz nie przesłała go/ich niezwłocznie Komisji. Działania priorytetowe na 2022 r. ·Należy dokończyć proces wyznaczania obszarów Natura 2000 i ustalić dla nich szczególne cele w zakresie ochrony oraz konieczne środki ochronne w celu zachowania lub przywrócenia właściwego stanu ochrony gatunków i siedlisk będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty na naturalnym obszarze ich występowania. ·Należy zapewnić wdrożenie działań priorytetowych określonych w priorytetowych ramach działania. ·Należy ustanowić odpowiednie praktyki gospodarki leśnej w celu zapewnienia pełnej zgodności z dyrektywą siedliskową i dyrektywą ptasią, w tym w zakresie udziału społeczeństwa w planowaniu gospodarki leśnej i związanego z tym dostępu do wymiaru sprawiedliwości. ·Należy zintensyfikować działania na rzecz ograniczenia emisji związanych ze stosowaniem nawozów na glebach oraz zapobieganie uwalnianiu węgla z gleb organicznych, lepszego zarządzania zwierzętami gospodarskimi, a także zwiększenia powierzchni rolnictwa ekologicznego. ·Należy zmniejszyć nadmierną powierzchnię gleb zasklepionych i sztucznie zmienionych oraz rekultywować zdegradowane obszary gleb. W tym celu należy rozważyć formalne zobowiązanie się do realizacji celów neutralności w odniesieniu do degradacji gruntów w ramach odpowiedniego porozumienia na podstawie konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zwalczania pustynnienia. ·Należy przyspieszyć działania wdrażające rozporządzenie UE w sprawie inwazyjnych gatunków obcych Ekosystemy morskie Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 ma na celu znaczne ograniczenie negatywnego wpływu na wrażliwe gatunki i siedliska w ekosystemach morskich oraz osiągnięcie dobrego stanu środowiska, a także wyeliminowanie lub zmniejszenie przypadkowych połowów gatunków chronionych, zagrożonych, zagrożonych wyginięciem i wrażliwych do poziomu umożliwiającego odbudowę i ochronę gatunków .

Zgodnie z dyrektywą ramową w sprawie strategii morskiej państwa członkowskie są zobowiązane do osiągnięcia dobrego stanu środowiska w odniesieniu do swoich wód morskich. W tym celu państwa członkowskie muszą opracować strategie morskie w zakresie swoich wód morskich oraz współpracować z państwami członkowskimi, z którymi dzielą ten sam region lub podregion morski. Te strategie morskie obejmują różne etapy, które należy opracowywać i wdrażać w cyklach sześcioletnich. Zgodnie z dyrektywą ramową w sprawie strategii morskiej państwa członkowskie są również zobowiązane do opracowania do 15 października 2018 r. zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska w ramach każdego wskaźnika (art. 9) oraz do przedstawienia oceny swoich wód morskich (art. 8). Następnie Komisja ocenia, czy stanowią one odpowiednie ramy dla spełnienia wymogów dyrektywy. Komisja dokonała oceny określeń dotyczących dobrego stanu środowiska dokonanych przez Polskę w 2018 r. dla każdego z 11 wskaźników jakości środowiska morskiego oraz tego, czy były one właściwe (ich „poziom adekwatności” w odniesieniu do decyzji Komisji w sprawie kryteriów i standardów metodologicznych dotyczących dobrego stanu środowiska w wodach morskich). Dobry lub bardzo dobry wynik w ocenie Komisji oznacza, że krajowe określanie dobrego stanu środowiska jest dobrze dostosowane do wymogów decyzji Komisji w sprawie dobrego stanu środowiska i przedstawia jakościowe i ilościowe krajowe cele środowiskowe, które mają być osiągnięte dla ich wód morskich. Rysunek 14: Poziom adekwatności określenia dobrego stanu środowiska przez Polskę (region BAL) w stosunku do kryteriów ustalonych na podstawie decyzji Komisji w sprawie dobrego stanu środowiska – art. 9 (sprawozdawczość w 2018 r.) Polska ma jeden region morski: BAL – Morze Bałtyckie. W tym regionie morskim 8 z 11 określeń dobrego stanu środowiska oceniono jako dobre lub bardzo dobre. Określenie dobrego stanu środowiska przez Polskę jest zgodne z wymogami ustalonymi w decyzji Komisji w sprawie dobrego stanu środowiska w odniesieniu do 7 z 11 wskaźników. W dyrektywie ramowej w sprawie strategii morskiej wymaga się również od państw członkowskich dokonania oceny aktualnego stanu środowiska ich wód morskich w odniesieniu do ustalonego dobrego stanu środowiska. Wynik dobry lub bardzo dobry oznacza, że państwo członkowskie ma dobrą zdolność oceny swojego środowiska morskiego zgodnie z wymogami określonymi w decyzji Komisji w sprawie dobrego stanu środowiska. Rysunek 15: Poziom adekwatności krajowej oceny stanu środowiska morskiego Polski (region BAL) w stosunku do kryteriów ustalonych na podstawie decyzji Komisji w sprawie dobrego stanu środowiska – art. 8 (sprawozdawczość w 2018 r.) 10 z 11 wskaźników oceniono jako dobre lub bardzo dobre. Dokonana przez Polskę ocena środowiska morskiego jest zgodna z wymaganiami określonymi na podstawie decyzji Komisji w sprawie dobrego stanu środowiska w odniesieniu do 10 z 11 wskaźników. Eutrofizacja i zanieczyszczenie Morza Bałtyckiego to poważny problem, który dotyczy 97 % powierzchni Morza Bałtyckiego. Jak podkreślono w sprawozdaniu Komisji na temat wdrażania dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, mimo że od momentu przyjęcia dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej poprawiła się współpraca regionalna, konieczna jest ściślejsza współpraca w celu osiągnięcia pełnej regionalnej spójności, jeżeli chodzi o strategie morskie, zgodnie z wymogami dyrektywy. Ponadto w marcu 2022 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat z zaleceniami dla państw członkowskich. W ocenie Komisji podkreślono, że państwa członkowskie muszą zintensyfikować starania na rzecz określenia dobrego stanu środowiska oraz stosowania kryteriów i standardów metodologicznych zgodnie z decyzją Komisji w sprawie dobrego stanu środowiska. Powyższe względy stanowią podstawę działań priorytetowych na rok 2022. Działania priorytetowe na 2022 r. ·Należy zapewnić współpracę na szczeblu regionalnym z państwami członkowskimi, które mają dostęp do tego samego regionu (podregionu) morskiego, aby rozwiązać problem najważniejszych niekorzystnych oddziaływań. ·Należy wdrożyć zalecenia sformułowane przez Komisję w dokumencie roboczym służb Komisji dołączonym do komunikatu w sprawie zaleceń dla państw członkowskich i regionów dotyczących zaktualizowanych sprawozdań za 2018 r. dotyczących art. 8, 9 i 10 dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej. Ocena ekosystemów i rachunkowość ekosystemowa W unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 wzywa się państwa członkowskie do staranniejszego uwzględniania kwestii różnorodności biologicznej w procesie podejmowania decyzji w sprawach publicznych i biznesowych na wszystkich szczeblach oraz do rozwijania rozliczania kapitału naturalnego. UE potrzebuje lepiej działającej sieci obserwacji różnorodności biologicznej i bardziej spójnej sprawozdawczości na temat stanu ekosystemów. Ocena ekosystemów to analiza presji wywieranych na ekosystemy lądowe, słodkowodne i morskie oraz ich funkcji, a także stanu tych ekosystemów. Wykorzystuje się w niej dane przestrzenne, dotyczące konkretnego obszaru, i porównywalną metodykę opartą na europejskich danych dotyczących funkcji wytwarzanych przez nie aktywów ekosystemów i usług ekosystemowych .

Rachunkowość ekosystemowa opiera się na pięciu podstawowych rachunkach (zasięg ekosystemu, stan ekosystemu, fizyczne usługi ekosystemowe, pieniężne usługi ekosystemowe i pieniężne aktywa ekosystemów). Rachunki te opracowuje się z wykorzystaniem wskaźników dotyczących aktywów ekosystemów i wytwarzanych przez nie usług ekosystemowych. W latach 2013–2016 realizowany był projekt LINKAGE – linking systems, perspectives and disciplines for active biodiversity governance [łączenie systemów, perspektyw i dyscyplin na rzecz aktywnego zarządzania różnorodnością biologiczną]. Jego celem było usprawnienie zarządzania różnorodnością biologiczną w Polsce i Norwegii dzięki opracowanie innowacyjnych protokołów i technologii dla zarządzania różnorodnością biologiczną. W latach 2013–2017 w Instytucie Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania w Warszawie (Polska Akademia Nauk) realizowany był projekt „Świadczenia ekosystemowe w krajobrazie młodoglacjalnym – ocena zasobów, zagrożeń i wykorzystania”. W 2015 r. zakończono prace nad krajowym mapowaniem i oceną ekosystemów i usług ekosystemowych, wspierane przez polskie Ministerstwo Środowiska. Od stycznia 2015 r. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska pracuje nad inicjatywą, która obejmuje mapowanie i ocenę usług ekosystemowych w geoekosystemach różnych rodzajów, w ramach programu monitoringu środowiska. Ocena przeprowadzana jest w odniesieniu do 11 stacji bazowych (zlewni) w ramach zintegrowanego monitoringu środowiska. W latach 2015–2018 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu uczestniczył w projekcie ESMERALDA („Enhancing ecosystem services mapping for policy and decision making” –”Poprawa odwzorowania usług ekosystemowych w celu wypracowania polityki i podejmowania decyzji”) w ramach programu Horyzont 2020. Celem projektu było opracowanie elastycznej metodyki oceny ogólnoeuropejskiej i regionalnej oraz dzielenia się doświadczeniami w ramach procesu dialogu i współtworzenia wiedzy. W lipcu 2015 r. utworzono krajowa sieć partnerstwa na rzecz usług ekosystemowych w Polsce. Na stronie internetowej sieci można znaleźć informacje o ostatnio realizowanych projektach, nadchodzących wydarzeniach oraz inne wiadomości dotyczące postępów w ocenie ekosystemów w Polsce. Polska przekazała zaktualizowane informacje i stycznia 2016 r. odnotowano postępy (zob. rys. 16). Ocena ta opiera się na 27 pytaniach dotyczących wdrażania i jest aktualizowana co sześć miesięcy. Rysunek 16: Barometr mapowania i oceny ekosystemów i usług ekosystemowych ESMERALDA, styczeń 2016 r. – marzec 2021 r.

Aby ocenić postępy we wdrażaniu rachunkowości ekosystemowej, Komisja przeprowadza okresowy przegląd państw członkowskich, rozsyłając ankietę zawierającą 13 pytań (zob. rys. 17). Rysunek 17: Barometr rachunkowości ekosystemowej, wrzesień 2021 r. Działania priorytetowe na 2022 r. ·Należy nadal wspierać mapowanie i ocenę ekosystemów i usług ekosystemowych, a także rozwój rachunkowości ekosystemową za pomocą odpowiednich wskaźników służących włączeniu zasięgu, stanu i usług ekosystemów (w tym niektórych wartości pieniężnych) do rachunków narodowych; ·Należy nadal wspierać rozwój krajowych Platform Biznes i Różnorodność, w tym systemów rozliczania kapitału naturalnego, w celu monitorowania i wyceny wpływu działalności gospodarczej na różnorodność biologiczną. 3. W kierunku zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń Czyste powietrze Polityka i unijne przepisy w zakresie czystego powietrza muszą doprowadzić do znaczącej poprawy jakości powietrza w UE, aby jakość powietrza w UE była bardziej zbliżona do jakości zalecanej przez WHO, oraz ograniczyć emisję najważniejszych zanieczyszczeń powietrza. Zanieczyszczenie powietrza i jego wpływ na ekosystemy i różnorodność biologiczną powinny zostać w jeszcze większym stopniu ograniczone, aby został osiągnięty długoterminowy cel nieprzekraczania krytycznych obciążeń i poziomów. Wiąże się to z koniecznością zintensyfikowania starań na rzecz osiągnięcia pełnej zgodności z unijnymi przepisami w zakresie czystego powietrza oraz wyznaczenia celów strategicznych i określenia działań na 2030 r. i kolejne lata. Odpowiednie cele planu działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń na 2030 r. to ograniczenie wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie o 55 % oraz zmniejszenie o 25 % liczby ekosystemów w UE zagrożonych zanieczyszczeniem powietrza w porównaniu z 2005 r. UE opracowała kompleksowy pakiet przepisów w zakresie czystego powietrza, w którym określono normy jakości powietrza oparte na kryteriach zdrowotnych oraz zobowiązania państw członkowskich do redukcji emisji szeregu zanieczyszczeń powietrza.

Jakość powietrza w Polsce nadal budzi jednak poważne obawy. Według najnowszych dostępnych rocznych szacunków Europejskiej Agencji Środowiska (na 2019 r.) około 39 300 przedwczesnych zgonów (lub 490 300 utraconych lat życia) spowodowanych jest stężeniem pyłu drobnego, 1 370 przedwczesnych zgonów (lub 17 800 utraconych lat życia) spowodowanych jest stężeniem ozonu oraz 1 190 przedwczesnych zgonów (14 900 utraconych lat życia) spowodowanych jest stężeniem dwutlenku azotu . W ostatnich latach w Polsce znacznie zmalała emisja wielu rodzajów zanieczyszczeń powietrza, chociaż PKB cały czas wzrastał (zob. rys. 18). Zgodnie z najnowszymi prognozami, przedstawionymi na podstawie art. 10 ust. 2 dyrektywy w sprawie redukcji krajowych emisji (dyrektywa NEC), Polska spodziewa się, że osiągnie swoje zobowiązania w zakresie redukcji emisji SO2, NH3 i PM2,5 w latach 2020–2029, a w przypadku większości zanieczyszczeń począwszy od 2030 r. Prognozy nie wskazują jednak na to, by Polska miała wywiązać się ze swoich zobowiązań w odniesieniu do redukcji emisji NOx i NMLZO w latach 2020–2029, czy zobowiązań w odniesieniu do redukcji emisji PM2,5 począwszy od 2030 r. Najnowsze dane z wykazu krajowego przedstawione przez Polskę przed przeglądem przez Komisję wskazują, że Polska zapewnia zgodność ze zobowiązaniami w zakresie redukcji emisji NOx, SO2, NH3 i PM2,5, natomiast nie wypełnia zobowiązań w przypadku redukcji emisji NMLZO w 2020 r. Polska przedstawiła swój krajowy program ograniczania zanieczyszczenia powietrza (KPOZP) 27 czerwca 2019 r. Zgodnie z najnowszymi prognozami przedstawionymi w 2021 r. konieczna jest jednak aktualizacja KPOZP i Polska zgłosiła, że odpowiednie prace zostały już rozpoczęte. Rysunek 18: Tendencje w zakresie emisji głównych zanieczyszczeń/PKB w Polsce, lata 2005–2019 Rysunek 19: Emisje PM2,5 i NOx w Polsce według sektorów, 2019 r. W 2020 r. poziomy przekraczające wartości dopuszczalne określone w dyrektywie w sprawie jakości powietrza atmosferycznego odnotowano w zakresie dwutlenku azotu (NO2) w dwóch strefach jakości powietrza (z 45), a dla cząstek stałych (PM10 i PM2,5) odpowiednio w 16 i 2 strefach. Ponadto w 3 strefach jakości powietrza nie zostały osiągnięte wartości docelowe dotyczące stężenia ozonu . Uporczywe naruszanie wymogów dotyczących jakości powietrza, które ma poważne negatywne skutki dla zdrowia i środowiska, jest przedmiotem działań Komisji Europejskiej w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego (głównie w odniesieniu do przekroczeń PM10 i NO2) obejmujących wszystkie zainteresowane państwa członkowskie, w tym Polskę w odniesieniu do przekroczeń wartości dopuszczalnych PM10 i NO2. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał wyrok w sprawie przekroczeń wartości dopuszczalnych PM10 (C-336/16; Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej), potwierdzający nieprzestrzeganie przez Polskę przepisów dyrektywy 2008/50/WE. Następnie Komisja Europejska podjęła decyzję o skierowaniu do Polski wezwania do usunięcia uchybienia w związku z niedopełnieniem obowiązków wynikających z dyrektywy w sprawie jakości powietrza oraz z wymienionego wyroku. Skupiając się na braku działania ze strony Polski w związku z wyrokiem TSUE i jego wykonaniem, Komisja pragnie zagwarantować, że Polska podejmie zdecydowane działania w celu rozwiązania problemu. Komisja przyznaje, że poczyniono pewne postępy. Komisja nadal jednak jest zaniepokojona tempem zmian, zwłaszcza w zakresie wymiany przestarzałych kotłów na paliwa stałe wykorzystywanych do ogrzewania indywidualnych gospodarstw domowych oraz środków obejmujących sektor transportu. Komisja podjęła również działania prawne przeciwko Polsce w sprawie NO2, dla którego od 2010 r. w unijnej dyrektywie w sprawie jakości powietrza określa się normy jakości powietrza. Pełne wdrożenie norm jakości powietrza zapisanych w prawodawstwie UE ma kluczowe znaczenie dla skutecznej ochrony zdrowia ludzkiego i ochrony środowiska naturalnego. Polska nie ratyfikowała jeszcze: (i) zmienionego Protokołu z Göteborga, (ii) protokołu w sprawie metali ciężkich oraz (iii) protokołu z Aarhus w ramach Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości. Nie podpisała również ani nie ratyfikowała trzech porozumień w ramach Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości: (i) protokołu z Göteborga w sprawie przeciwdziałania zakwaszeniu, eutrofizacji i powstawaniu ozonu w warstwie przyziemnej; (ii) protokołu w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych oraz (iii) protokołu w sprawie metali ciężkich. W przeglądzie wdrażania polityki ochrony środowiska z 2019 r. Polsce wskazano działania priorytetowe wymagające podjęcia konkretnych działań w ramach KPOZP, co do których odnotowano pewne postępy, ale powtórzono je w tym sprawozdaniu, oraz do redukcji emisji cząstek stałych, benzo(a)pirenu i tlenków azotu. W zakresie tych redukcji poczyniono pewne postępy, ale nadal istnieje potrzeba dostosowania się do norm unijnych. Działania priorytetowe na 2022 r. ·W kontekście krajowego programu ograniczania zanieczyszczenia powietrza (KPOZP) należy podjąć działania w celu ograniczenia emisji z głównych źródeł wymienionych powyżej. ·Należy utrzymać tendencję spadkową emisji zanieczyszczeń powietrza oraz ograniczyć niekorzystny wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie i gospodarkę, aby zapewnić w przyszłości stężenia mieszczące się w wartościach zalecanych przez WHO oraz w pełni spełniać unijne normy jakości powietrza tam, gdzie nie są one spełniane. ·Polskę zdecydowanie zachęca się do przyspieszenia ratyfikacji zmienionego Protokołu z Göteborga, protokołu w sprawie metali ciężkich oraz protokołu z Aarhus w ramach Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości.

Emisje przemysłowe Główne cele unijnej polityki w zakresie emisji przemysłowych są następujące: (i) ochrona powietrza, wody i gleb; (ii) zapobieganie wytwarzaniu odpadów i gospodarowanie nimi; (iii) poprawa efektywności energetycznej i efektywnej gospodarki zasobami; (iv) oczyszczanie terenów zanieczyszczonych. Aby osiągnąć powyższe cele, UE przyjmuje zintegrowane podejście do zapobiegania rutynowym i przypadkowym emisjom przemysłowym oraz ich kontroli. Fundamentem tej polityki jest dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych (IED) . Komisja przedłożyła wniosek w kwietniu 2022 r . Celem zmiany jest zwiększenie wkładu dyrektywy w osiągnięcie celu, jakim jest zerowy poziom emisji zanieczyszczeń, a także jej spójności z politykami dotyczącymi klimatu, energii i gospodarki o obiegu zamkniętym. Przegląd działalności przemysłowej, którą reguluje dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych, przygotowano na podstawie danych zgłoszonych do rejestru UE (2018 r.) Około 2 000 instalacji przemysłowych w Polsce musi posiadać pozwolenie zgodnie z dyrektywą w sprawie emisji przemysłowych. Rozmieszczenie instalacji przedstawiono na rys. 20. Oznacza to spadek o ponad 1 000 instalacji od ostatniego sprawozdania, związany głównie z mniejszą liczbą instalacji: (I)w sektorze intensywnego chowu drobiu lub trzody chlewnej; (II)w sektorze gospodarki odpadami, w tym w sektorze składowania odpadów; (III)w sektorze ceramicznym oraz (IV)w sektorze wytwarzania energii elektrycznej. Do sektorów przemysłowych w Polsce, w których w 2018 r. działała największa liczba instalacji objętych zakresem stosowania dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych, należały: intensywny chów drobiu lub trzody chlewnej (32 %), a następnie sektor gospodarki odpadami, w tym składowanie odpadów (15 %), sektor energetyczny (12 %) oraz sektor żywności i napojów (9 %). Rysunek 20: Liczba instalacji przemysłowych objętych zakresem stosowania dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych według sektorów w Polsce, 2018 r. Sektory przemysłowe, które uznano za najbardziej obciążające środowisko pod względem emisji do powietrza, obejmują: (I)sektor energetyczny w odniesieniu do tlenków siarki (SOx), tlenków azotu (NOx), arsenu (As), rtęci (Hg), niklu (Ni) i cynku (Zn);

(II)sektor produkcji metali – w odniesieniu do emisji metali ciężkich, takich jak ołów (Pb) lub kadm (Cd); (III)produkcję chemikaliów w przypadku Pb, Cd, chromu (Cr) i arsenu (As); (IV)gospodarowanie odpadami w odniesieniu do dioksyn; (V)działalność związaną z powlekaniem i drukowaniem w odniesieniu do niemetanowych lotnych związków organicznych (NMLZO) oraz (VI)intensywny chów drobiu lub trzody chlewnej w odniesieniu amoniaku (NH3). Podział ten przedstawiono na rys. 21. Rysunek 21: Emisje do powietrza z sektorów wchodzących w zakres zastosowania dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych oraz wszystkie pozostałe łączne krajowe emisje do powietrza w Polsce, 2018 r. Polska jest jednym z państw członkowskich o najwyższych kosztach szkód związanych z emisjami do powietrza. Trzema spośród 30 zakładów objętych E-PRTR o najwyższych bezwzględnych kosztach szkód spowodowanych emisjami głównych zanieczyszczeń powietrza i gazów cieplarnianych w 2017 r. były elektrownie zlokalizowanymi w Polsce. Polska była również państwem członkowskim na czwartym miejscu pod względem najwyższych kosztów szkód wynikających ze zsumowanych wszystkich grup zanieczyszczeń, znormalizowanych w stosunku do PKB. Sytuację powinno poprawić wdrożenie najlepszych dostępnych technik (BAT) związanych z poziomami emisji dużych obiektów energetycznego spalania. Te ostatnie umożliwią – średnio i w zależności od sytuacji poszczególnych obiektów – ograniczenie emisji dwutlenku siarki o 25 %, do 81 %, tlenku azotu o 8 %, do 56 %, pyłu o 31 %, do 78 % i rtęci o 19 %, do 71 % na poziomie UE. Obciążenia dla środowiska związane z emisjami przemysłowymi do wody wynika głównie z oczyszczania ścieków z azotu, fosforu, całkowitego węgla organicznego i metali ciężkich. Nie są jednak dostępne żadne informacje na temat pochodzenia tych ścieków. Sektor chemiczny przyczynia się również do emisji metali ciężkich i ogólnego węgla organicznego, natomiast sektor energetyczny przyczynia się do emisji wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Podział, oparty na danych E-PRTR, przedstawiono na rys. 22 poniżej. Rysunek 22: Względne zrzuty do wody z przemysłu (%) w Polsce, 2018 r. Unijne podejście do egzekwowania przepisów w ramach dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych zapewnia społeczeństwu mocne prawa do dostępu do istotnych informacji oraz do uczestnictwa w procesie udzielania pozwoleń w odniesieniu do instalacji potencjalnie zanieczyszczających środowisko. Uprawnia to społeczeństwo i NGO do zapewnienia, aby pozwolenia udzielane były w sposób odpowiedni oraz aby określone w nich warunki były przestrzegane. W ramach kontroli środowiskowej właściwe organy przeprowadzają wizyty na miejscu w instalacjach objętych zakresem stosowania dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych w celu pobrania próbek i zebrania niezbędnych informacji. Zgodnie z art. 23 ust. 4 dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych wizyty w terenie muszą być przeprowadzane raz do roku lub raz na trzy lata w zależności od czynników ryzyka środowiskowego stwarzanego przez instalacje. W 2018 r. w Polsce przeprowadzono 757 wizyt na miejscu, z czego większość dotyczyła instalacji wykorzystywanych na potrzeby: (i) intensywnego chowu drobiu lub świń (27 %); (ii) sektora energetycznego (16 %); oraz (iii) sektora gospodarowania odpadami (15 %). Wykres 23: Liczba kontroli instalacji objętych zakresem stosowania IED w Polsce w 2018 r. Opracowanie dokumentów referencyjnych dotyczących najlepszych dostępnych technik (BREF) i konkluzji dotyczących BAT zapewnia dobrą współpracę między zainteresowanymi stronami i umożliwia lepsze wdrożenie dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych. Od czasu ostatniego sprawozdania z przeglądu wdrażania polityki ochrony środowiska Komisja przyjęła konkluzje dotyczące BAT dla Polski w odniesieniu do: (i) spalania odpadów; (ii) przemysłu spożywczego, produkcji napojów i mleczarskiego; oraz (iii) powierzchniowej obróbki z wykorzystaniem rozpuszczalników organicznych, w tym konserwacji drewna i produktów z drewna za pomocą substancji chemicznych.

Komisja docenia starania właściwych organów krajowych zmierzające do wdrożenia prawnie wiążących konkluzji dotyczących BAT i związanych z nimi poziomów emisji powiązanych z BAT w decyzjach o środowiskowych uwarunkowaniach, co prowadzi do znacznego i ciągłego ograniczania zanieczyszczeń. W 2019 r. Polsce wskazano działania priorytetowe w zakresie przeglądu pozwoleń oraz usprawnienia kontroli i egzekwowania przepisów w celu zapewnienia zgodności z nowo przyjętymi konkluzjami dotyczącymi BAT. Komisja monitorowała te działania za pośrednictwem sprawozdań Polski do rejestru UE. Obecnie Komisja współpracuje z Polską w celu zweryfikowania zgłoszonych informacji dotyczących pozwoleń udzielonych w odniesieniu do każdej instalacji objętej zakresem dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych. Warto wspomnieć, że Polska wyróżnia się wśród państw członkowskich pod względem ograniczania emisji fluorowanych gazów cieplarnianych z urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła. Ścisłe monitorowanie wycieków czynnika chłodniczego za pośrednictwem utworzonego w 2016 r. centralnego elektronicznego rejestru operatorów urządzeń umożliwiło ograniczenie rocznej emisji fluorowanych gazów cieplarnianych z tych urządzeń z ok. 12 % w 2016 r. do ok. 3 % w 2020 r. W ten sposób można uniknąć strat w efektywności energetycznej urządzeń spowodowanych niewystarczającą ilością czynnika chłodniczego. Działanie priorytetowe na 2022 r. ·Dalsze ograniczanie emisji pochodzących z sektora energetycznego. Zapobieganie poważnym awariom przemysłowym – SEVESO Główne cele unijnej polityki w zakresie zapobiegania poważnym awariom przemysłowym polegają na: (i) kontrolowaniu zagrożeń poważnymi awariami z udziałem substancji niebezpiecznych, zwłaszcza chemikaliów; (ii) ograniczaniu skutków takich awarii dla zdrowia ludzkiego i środowiska; (iii) stałym doskonaleniu zapobiegania poważnym awariom, gotowości i reagowania na nie. Fundamentem polityki w tym obszarze jest dyrektywa 2012/18/UE (dyrektywa Seveso III) . Poniższy przegląd zakładów przemysłowych objętych dyrektywą Seveso III („zakłady objęte dyrektywą Seveso”) opiera się na danych zgłoszonych do bazy danych eSPIRS (2018) oraz na sprawozdaniu Polski z wdrażania dyrektywy Seveso III za lata 2015–2018 . W Polsce spośród 439 zakładów objętych dyrektywą Seveso 255 zalicza się do zakładów o zwiększonym ryzyku, a 184 do zakładów o dużym ryzyku, na podstawie ilości substancji niebezpiecznych, które mogą się w nich znajdować. Zakłady o dużym ryzyku podlegają bardziej rygorystycznym wymogom. Zmiany liczby zakładów objętych dyrektywą Seveso przedstawiono na rysunku 24. Rysunek 24: Liczba zakładów objętych dyrektywą Seveso w Polsce w 2011 r., 2014 r. i 2018 r. Wiele zakładów objętych dyrektywą Seveso ma obowiązek sporządzania zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych. Te zewnętrzne plany operacyjno-ratownicze są niezbędne, aby umożliwić właściwe przygotowanie i skuteczne wdrożenie działań koniecznych do ochrony środowiska i ludności w przypadku wystąpienia w tych zakładach poważnej awarii przemysłowej. W Polsce zewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy jest wymagany w przypadku 141 zakładów o dużym ryzyku. W 2018 r. 161 zakładów o dużym ryzyku posiadało zewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy i realizacja wszystkich tych planów została przećwiczona w ciągu ostatnich 3 lat. Podsumowanie to zobrazowano na rysunku 25.

Rysunek 25: Sytuacja dotycząca zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych w Polsce, 2018 r. Informacje dla społeczeństwa, o których mowa w Załączniku V dyrektywy Seveso III – w szczególności dotyczące sposobu ostrzegania społeczeństwa w przypadku wystąpienia poważnej awarii, właściwego zachowania w przypadku wystąpienia poważnej awarii oraz daty ostatniej wizyty na miejscu – są stale dostępne w 99 % zakładów objętych dyrektywą Seveso w Polsce. Jest to ważny zapis w dyrektywie Seveso III, ponieważ publiczna znajomość tych informacji może przyczynić się do ograniczenia skutków poważnej awarii przemysłowej. Odsetek zakładów o dużym ryzyku, w przypadku których informacje na temat środków bezpieczeństwa i wymaganych zachowań były udostępniane społeczeństwu w ostatnich latach, przedstawiono na rysunku 26. Rysunek 26: Odsetek zakładów o dużym ryzyku, w przypadku których informacje na temat środków bezpieczeństwa i wymaganych zachowań były aktywnie udostępniane społeczeństwu w Polsce, 2011 r., 2014 r. i 2018 r. Polska ma pewne problemy z transpozycją dyrektywy Seveso III. Działanie priorytetowe na 2022 r. ·Usprawnienie kontroli i egzekwowania przepisów w celu zapewnienia zgodności z przepisami dyrektywy Seveso III, zwłaszcza w zakresie przekazywania informacji społeczeństwu i na rzecz zewnętrznych planów operacyjno-ratowniczych. Hałas W dyrektywie w sprawie hałasu w środowisku ustanowiono wspólne podejście do unikania szkodliwych skutków narażenia na działanie hałasu w środowisku, zapobiegania tym skutkom oraz ich ograniczania, chociaż nie określa się wartości granicznych hałasu jako takich. Głównymi instrumentami zawartymi w dyrektywie w tym względzie są sporządzanie map hałasu i planowanie. Kluczowym celem planu działań na rzecz zerowej emisji zanieczyszczeń na 2030 r. jest ograniczenie o 30 % odsetka osób, którym przeszkadza hałas powodowany przez transport, w porównaniu z 2017 r. Nadmierny hałas wytwarzany przez samoloty, kolej i ruch drogowy stanowi jedną z głównych przyczyn problemów środowiskowych związanych ze zdrowiem w UE. Może stać się przyczyną choroby niedokrwiennej serca, udaru mózgu, zakłóceń snu, zaburzeń funkcji poznawczych i stresu. Z dostępnych danych wynika, że w latach 2012–2017 liczba osób narażonych na hałas w Polsce zmalała o 27 %. Na podstawie ograniczonego zbioru danych szacuje się, że w Polsce hałas w środowisku jest przyczyną co najmniej około 1 000 przedwczesnych zgonów i 3 000 przypadków niedokrwiennej choroby serca rocznie. Co więcej, około 270 000 osób cierpi na zaburzenia snu. Na podstawie ostatniego pełnego zestawu informacji, które zostały przeanalizowane, w dalszym ciągu nie zostały sporządzone w pełni mapy hałasu dla aglomeracji, dróg i linii kolejowych. Również nadal brakuje w Polsce planów działania w przypadku niektórych dróg i linii kolejowych. W przeglądzie wdrażania polityki ochrony środowiska na 2019 r. Polsce wskazano jedno działanie priorytetowe polegające na ukończeniu planów działań związanych z hałasem, w przypadku których miały miejsce ograniczone postępy, jak opisano powyżej.

Działanie priorytetowe na 2022 r. ·Ukończenie planów działania dotyczących zarządzania hałasem na drogach i torach kolejowych. Jakość wody i gospodarka wodna W przepisach i polityce UE ustanowiono wymóg znacznego ograniczenia wpływu oddziaływań na wody przejściowe, przybrzeżne i słodkie (w tym wody powierzchniowe i gruntowe). Osiągnięcie, utrzymanie lub poprawienie dobrego stanu jednolitych części wód zgodnie z definicją zawartą w ramowej dyrektywie wodnej zapewni obywatelom Unii możliwość korzystania z dobrej jakości, bezpiecznej wody pitnej i wody w kąpieliskach. Pozwoli to również zagwarantować bardziej zrównoważone i zasobooszczędne zarządzanie obiegiem składników pokarmowych (azotem i fosforem). Ramowa dyrektywa wodna Ramowa dyrektywa wodna jest kamieniem węgielnym polityki wodnej UE w XXI wieku . Ramowa dyrektywa wodna wraz z innymi dyrektywami dotyczącymi wody ustanawia ramy dla zrównoważonej i zintegrowanej gospodarki wodnej, której celem jest wysoki poziom ochrony zasobów wodnych, zapobieganie dalszemu pogarszaniu się ich stanu oraz przywracanie ich dobrego stanu. Do marca 2022 r. państwa członkowskie muszą przedstawić sprawozdania dotyczące trzeciej generacji planów gospodarowania wodami w dorzeczu zgodnie z ramową dyrektywą wodną. Polska jeszcze nie przedstawiła sprawozdania. Komisja dokona oceny zgłoszonego statusu i postępów, sprawdzając, w jaki sposób odniesiono się do ustaleń poczynionych podczas oceny drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczu. W grudniu 2021 r. Komisja opublikowała szóste sprawozdanie z wdrażania, w którym oceniono wdrożenie ramowej dyrektywy wodnej i dyrektywy powodziowej. Sprawozdanie to zawiera ocenę: (i) wdrażania programów działań oraz (ii) nowych substancji priorytetowych. Sprawozdanie oceniające dla Polski wykazało, że trwają prace nad nowymi przepisami oraz że Polska wdrożyła pewne podstawowe i uzupełniające środki w celu poprawy lub utrzymania dobrego stanu wód. Ogólny postęp był widoczny, ale mniejszy niż oczekiwano w przypadku wszystkich polskich dorzeczy. Według sprawozdań w ramach drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczu oraz danych opublikowanych w 2020 r., 31,2 % wszystkich jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce ma dobry stan ekologiczny, a tylko 59 % ma dobry stan chemiczny (przy 14,7 % nieznanych). W przypadku wód gruntowych 7,9 % nie osiągnęło dobrego stanu chemicznego, a 7,3 % jest w złym stanie ilościowym. Rysunek 27 przedstawia odsetek jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce i innych krajach europejskich, które nie osiągnęły dobrego stanu ekologicznego. Rysunek 27: Odsetek jednolitych części wód powierzchniowych (rzek, jezior, wód przejściowych i przybrzeżnych) w gorszym niż dobry stanie ekologicznym na poszczególnych obszarach dorzeczy Rysunek 28 przedstawia odsetek jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce i innych krajach europejskich, w przypadku których nie osiągnięto dobrego stanu chemicznego. W Polsce odsetek ten wynosi 26,4 % i obejmuje jednolite części wód, w których występują zanieczyszczenia spowodowane substancjami zachowującymi się jak wszechobecne, trwałe, zdolne do bioakumulacji i toksyczne substancje (uPBT). Pomijając uPBT, 1 % jednolitych części wód powierzchniowych nie posiada dobrego stanu chemicznego (a w przypadku 15 % stan jest nieznany). Rysunek 28: Odsetek jednolitych części wód powierzchniowych nieosiągających dobrego stanu chemicznego W ramach IED należy podkreślić, że w ciągu ostatniej dekady Polska odnotowała znaczący spadek (53 %) uwalniania metali ciężkich, takich jak Cd, Hg, Ni, Pb oraz ogólnego węgla organicznego (13,1 %) do wody . Całkowita ilość wody pobieranej rocznie (odpowiadająca poziomowi bazowemu z 2019 r.) w Polsce ze źródeł powierzchniowych i gruntowych wynosi 9 078,44 hm3 (EEA, 2021). Odsetek poboru wody w poszczególnych sektorach wynosi: (I)11,13 % na potrzeby rolnictwa;

(II)22,80 % na potrzeby publicznego zaopatrzenia w wodę; (III)58,09 % na potrzeby chłodzenia z wykorzystaniem energii elektrycznej; (IV)5,36 % na potrzeby produkcji; (V)2,08 % na potrzeby chłodzenia związanego z produkcją; (VI)0,53 % na potrzeby górnictwa i wydobycia. Podział ten przedstawiono na wykresie 29. Polska stosuje rejestr w celu kontroli poboru wody. Rejestr ten jest aktualizowany co roku. Małe pobory nie wymagają w Polsce pozwoleń i nie wszystkie są rejestrowane. Wykres 29: Pobór wody w poszczególnych sektorach w Polsce W Polsce wskaźnik eksploatacji zasobów wodnych plus (WEI+) wynosi 6,87 %, czyli znacznie poniżej poziomu 20 %, który jest powszechnie uznawany za wskaźnik niedoboru wody. Poniższy wykres słupkowy przedstawia indeks WEI+ w Polsce i innych krajach europejskich. Polska zajmuje dziewiąte miejsce (pierwsze miejsce oznacza kraj o wysokim wskaźniku WEI+, a więc kraj, w którym występują problemy związane z niedoborem wody) na poziomie UE pod względem wskaźnika WEI+. Wykres 30: Wskaźnik eksploatacji zasobów wodnych plus (WEI+) w UE, 2017 r. Chcąc przezwyciężyć niedobór wody oraz poradzić sobie z suszą i zmianą klimatu, Polska zaczęła sporządzać listę rozwiązań, które mają zostać wprowadzone, aby zachęcić do zwiększania retencji lub je wymusić zarówno w miastach, jak i na obszarach wiejskich. W swoich działaniach na rzecz realizacji celów zrównoważonego rozwoju (SDG) o wymiarze środowiskowym Polska – wśród innych SDG – koncentruje się przede wszystkim na SDG 6 (zwiększanie dostępnych zasobów wodnych). Impulsem do realizacji SDG związanych z ochroną środowiska było uzgodnienie i przyjęcie polityki ekologicznej państwa 2030, opracowanie strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej, wyznaczającej kilka priorytetów w zakresie ochrony środowiska. Dyrektywa powodziowa W grudniu 2021 r. Komisja opublikowała szóste sprawozdanie z wdrażania. Obejmuje on przegląd i aktualizację wstępnych ocen ryzyka powodziowego (PFRA) w trakcie drugiego cyklu (2016–2021). W sprawozdaniu oceniającym stwierdzono, że w Polsce główne PFRA powinny zapewniać przejrzystą prezentację informacji z rozróżnieniem na informacje o zastosowanej metodologii i dane zbiorcze. Polska powinna zwrócić uwagę na zmieniające się tendencje – np. obszary, na których ryzyko powodziowe wydaje się zmniejszać oraz obszary, na których z biegiem czasu wydaje się ono pogarszać i dlaczego. Należy zwrócić szczególną uwagę na obszary budzące największe obawy, wskazując zarazem dobre praktyki w zakresie monitorowania, sprawozdawczości i skutecznych środków ochrony przeciwpowodziowej, które mogłyby być zastosowane w innych miejscach. Konieczna jest dalsza analiza i modelowanie, zwłaszcza w odniesieniu do powodzi opadowych i powodzi zimowych spowodowanych akumulacją lodu. Opis międzynarodowej wymiany informacji mógłby być bardziej szczegółowy w odniesieniu do zarządzania powodziowego i wyznaczania obszarów o potencjalnym znaczącym zagrożeniu powodziowym (APSFR). Polska nie przyjęła jeszcze drugiej generacji planów zarządzania ryzykiem powodziowym (PZRP) w ramach dyrektywy powodziowej ani nie złożyła sprawozdania na ten temat. Komisja Europejska oceni postępy osiągnięte od czasu przyjęcia pierwszego PZRP i opublikuje nowe sprawozdanie, tak jak to uczyniła w 2019 r.

Dyrektywa w sprawie wody pitnej Jeśli chodzi o dyrektywę w sprawie wody pitnej, od czasu wydania przeglądu wdrażania polityki ochrony środowiska z 2019 r. nie jest dostępna żadna nowa ocena jakości wody pitnej. Jakość wody pitnej w Polsce nie została wskazana jako obszar wzbudzający obawy. Wersja przekształcona dyrektywy weszła w życie 12 stycznia 2021 r. i państwa członkowskie mają czas na jej transpozycję do swojego krajowego systemu prawnego do 12 stycznia 2023 r. Polska będzie musiała spełnić te zweryfikowane normy jakości. Dyrektywa dotycząca jakości wody w kąpieliskach Jeśli chodzi o dyrektywę dotyczącą jakości wody w kąpieliskach, wykres 31 pokazuje, że w 2020 r. spośród 602 polskich kąpielisk 22,1 % charakteryzowało się doskonałą jakością, a 32,1 % jakością co najmniej dostateczną, natomiast 66,6 % nie zostało sklasyfikowane. Szczegółowe informacje na temat wody w polskich kąpieliskach można uzyskać korzystając z interaktywnej mapy opracowanej przez Europejską Agencję Środowiska. Wykres 31: Jakość wody w europejskich kąpieliskach w sezonie w 2020 r.

Wykres 32: Jakość wody w kąpieliskach w Polsce w latach 2017–2020 Dyrektywa azotanowa W najnowszym sprawozdaniu Komisji w sprawie wdrożenia dyrektywy azotanowej, obejmującym lata 2016–2019, ostrzega się, że azotany nadal powodują szkodliwe zanieczyszczenie wód w UE. Nadmierna ilość azotanów w wodzie jest szkodliwa zarówno dla zdrowia ludzkiego, jak i dla ekosystemów, gdyż powoduje niedobór tlenu i eutrofizację. Oczyszczanie wód przez organy krajowe i rolników ma pozytywny wpływ na zaopatrzenie w wodę pitną i różnorodność biologiczną oraz na sektory, takie jak rybołówstwo i turystyka. Nadmierne nawożenie pozostaje jednak problemem w wielu częściach UE. W Polsce gęstość obsady zwierząt gospodarskich jest zbliżona do średniej UE, a nadwyżka azotu i fosforu netto nieznacznie przekracza średnią UE. Istnieje dobrze rozwinięta sieć stacji monitorowania. Jakość wód gruntowych jest ogólnie dobra, przy czym w niektórych gorących miejscach stężenie azotanów wynosi >50 mg/l. Bardzo duża liczba wód powierzchniowych została uznana za wody eutroficzne. Eutrofizacja dotyka zarówno wód śródlądowych, jak i morskich. Program działań został zmieniony w 2018 r. Polska jest jednym z państw członkowskich, które stoją przed największymi wyzwaniami w walce z zanieczyszczeniem związkami biogennymi pochodzącymi z rolnictwa. Dyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych Na przestrzeni lat Polska napotykała trudności w wypełnianiu zobowiązań wynikających z dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych. Według ostatnich dostępnych danych wskaźnik zgodności w Polsce wynosi 87 % i jest wyższy niż średnia UE, która w 2018 r. wynosiła 76 %. Biorąc jednak pod uwagę ilość ścieków komunalnych, które nadal wymagają odbioru lub oczyszczania zgodnie z wymogami dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych, należy podjąć dalsze działania:

(I)odbiór dodatkowych ścieków komunalnych (0,3 %) odpowiadających 0,12 mln równoważnej liczby mieszkańców; (II)oczyszczanie biologiczne dodatkowych ścieków komunalnych (1,2 %) odpowiadających 0,45 mln równoważnej liczby mieszkańców; oraz (III)oczyszczanie biologiczne przy użyciu azotu oraz usuwanie fosforu z dodatkowych ścieków komunalnych (4,0 %) odpowiadających 1,31 mln równoważnej liczby mieszkańców. Według uzgodnień przyjętych w traktacie o przystąpieniu z [2003 r.] wszystkie polskie aglomeracje powinny były spełnić wymogi dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych do 31 grudnia 2015 r. Jak dotąd jednak 1 123 aglomeracje nadal nie mają systemu odbioru ścieków komunalnych zgodnego z tymi wymogami. Ponadto w 1 232 aglomeracjach ścieki komunalne wprowadzane do systemów odbioru nie są poddawane odpowiedniemu oczyszczaniu przed ich odprowadzeniem. W 415 aglomeracjach Polska nie zapewniła także bardziej rygorystycznego oczyszczania ścieków komunalnych wprowadzanych do systemów odbioru i odprowadzanych na obszary wrażliwe. Komisja stwierdziła, że mimo pewnego postępu i unijnego wsparcia finansowego z funduszy polityki spójności władze nie wykazały, że w przypadku tych aglomeracji wymogi zostały spełnione. Rysunek 33: Odsetek ścieków komunalnych, które spełniają wszystkie wymogi dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (odbiór, oczyszczanie biologiczne, oczyszczanie biologiczne z usuwaniem azotu lub fosforu) na obszarach miejskich spełniających wymogi dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych („wskaźnik zgodności”) (%), 2018 r. Mimo poprawy zgodności z wymogami, która nastąpiła w ostatnich latach, ponad 1 000 aglomeracji nadal nie spełnia wymogów dyrektywy w zakresie odbioru i oczyszczania. W uzasadnionej opinii przesłanej w maju 2020 r. Komisja wezwała Polskę do zagwarantowania właściwego odbioru i oczyszczania ścieków komunalnych zgodnie z wymogami dyrektywy 91/271/EWG. Jeżeli Polska nie podejmie odpowiednich działań, Komisja może zdecydować o skierowaniu sprawy do Trybunału Sprawiedliwości. Działania priorytetowe na 2022 r. ·Polska powinna ocenić nowe zmiany fizyczne jednolitych części wód zgodnie z art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej oraz rozważyć warianty alternatywne i odpowiednie środki łagodzące. ·Należy kontynuować obecne działania w kierunku dalszego ograniczania zanieczyszczeń w jednolitych częściach wód. ·Polska powinna usprawnić skoordynowane wdrażanie polityki wodnej i polityki ochrony środowiska. ·Należy zakończyć wdrażanie dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych we wszystkich aglomeracjach w drodze budowy niezbędnej infrastruktury. ·Należy wzmocnić programy działań mające na celu rozwiązanie problemów związanych z eutrofizacją zarówno wód śródlądowych, jak i morskich, na które wywierana jest znaczna presja ze strony rolnictwa. Chemikalia UE dąży do zapewnienia, aby chemikalia wytwarzano i wykorzystywano w sposób ograniczający do minimum wszelkie znaczące niekorzystne skutki dla zdrowia ludzi i dla środowiska. W październiku 2020 r. Komisja opublikowała strategię w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności na rzecz nietoksycznego środowiska, która doprowadziła do pewnych zmian systemowych w prawodawstwie UE dotyczącym chemikaliów. Strategia ta jest częścią dążenia UE do osiągnięcia zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń – kluczowego zobowiązania Europejskiego Zielonego Ładu. Prawodawstwo UE dotyczące chemikaliów zapewnia podstawową ochronę zdrowia ludzi i środowiska. Gwarantuje ono także stabilność i przewidywalność w odniesieniu do przedsiębiorstw prowadzących działalność w ramach jednolitego rynku. Od 2007 r. Komisja gromadzi informacje na temat egzekwowania rozporządzenia w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów („rozporządzenia REACH”) oraz rozporządzenia w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania („rozporządzenia CLP”). W grudniu 2020 r. Komisja oceniła sprawozdania państw członkowskich dotyczące wdrażania i egzekwowania tych rozporządzeń zgodnie z art. 117 ust. 1 rozporządzenia REACH oraz art. 46 ust. 2 rozporządzenia CLP. Według najnowszych dostępnych danych krajowe struktury egzekwowania w ostatnich latach nie uległy znaczącym zmianom. Z tego sprawozdania wyraźnie wynika jednak, że nadal istnieje wiele rozbieżności we wdrażaniu rozporządzeń REACH i CLP, w szczególności w dziedzinie egzekwowania prawa. Poziomy zgodności odnotowane w państwach członkowskich wydają się względnie stabilne w czasie, ale z nieznaczną tendencją spadkową, co prawdopodobnie spowodowane jest tym, że: (i) organy odpowiedzialne za egzekwowanie prawa stają się bardziej skuteczne w wykrywaniu produktów/przedsiębiorstw niespełniających wymogów oraz (ii) na rynek unijny wprowadzanych jest więcej produktów niespełniających wymogów.

W sierpniu 2021 r. Komisja opublikowała mierzalną ocenę egzekwowania dwóch głównych rozporządzeń UE (rozporządzenia REACH i rozporządzenia CLP) dotyczących chemikaliów, korzystając z szeregu wskaźników obejmujących różne aspekty egzekwowania. Odpowiedzialność za kontrolę zgodności z rozporządzeniem REACH w Polsce spoczywa na następujących organach : ·Państwowa Inspekcja Sanitarna (główny organ egzekwowania prawa) ·Inspekcja Ochrony Środowiska ·Państwowa Inspekcja Pracy ·Inspekcja Handlowa ·Państwowa Straż Pożarna ·Służba Celna. Polska nie opracowała i nie planuje opracować żadnej strategii egzekwowania rozporządzeń REACH i CLP. Co do zasady wszystkie naruszenia rozporządzenia REACH klasyfikuje się jako poważne lub bardzo poważne przestępstwa administracyjne przeciwko środowisku. Jeżeli naruszenie jest wystarczająco poważne, właściwy organ może oprócz grzywny orzec o nałożeniu dodatkowych kar. W razie potrzeby organ ten może także nakazać tymczasowe zajęcie mienia i dokumentów. Polskie sprawozdania wymagane na podstawie art. 117 rozporządzenia REACH i art. 46 rozporządzenia CLP nie zawierają żadnych danych na temat przydzielonych pracowników lub przeprowadzonych kontroli w okresie sprawozdawczym (2015–2019). Rysunek 34: Odsetek przypadków niezgodności z wymogami w całkowitej liczbie kontroli REACH i CLP w 2019 r. na państwo członkowskie oraz w porównaniu ze średnią UE Działania priorytetowe na 2022 r. ·Usprawnienie wdrażania i egzekwowania zdolności administracyjnych w celu wspierania podejścia zakładającego zerową tolerancję w odniesieniu do niezgodności z przepisami; ·Wzywa się Polskę do opracowania i wdrożenia strategii egzekwowania rozporządzeń REACH i CLP.



4. Działania w dziedzinie klimatu

W grudniu 2020 r. UE i jej państwa członkowskie przedstawiły UNFCCC zaktualizowany ustalony na poziomie krajowym wkład. UE podejmuje działania w ramach wszystkich sektorów i polityk w celu redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz przejścia na neutralną dla klimatu gospodarkę zrównoważoną, jak również mierzy się z nieuniknionymi konsekwencjami zmiany klimatu. Przepisy UE dotyczące klimatu motywują do redukcji emisji pochodzących z wytwarzania energii elektrycznej, przemysłu, transportu, sektora morskiego oraz fluorowanych gazów cieplarnianych wykorzystywanych w produktach. W odniesieniu do transportu drogowego w przepisach UE wymaga się redukcji intensywności emisji gazów cieplarnianych pochodzących z paliwa stosowanego w pojazdach o 6 % w 2020 r. w porównaniu z 2010 r. oraz ustanawia wiążące standardy dotyczące emisji gazów cieplarnianych dla różnych kategorii pojazdów. W związku z rozporządzeniem w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych emisje fluorowanych gazów cieplarnianych w UE do 2030 r. ulegną zmniejszeniu o dwie trzecie w porównaniu z poziomami w 2014 r. Od 2021 r. emisje i usuwanie gazów cieplarnianych w wyniku LULUCF zostały uwzględnione w działaniach UE na rzecz redukcji emisji. Integralną częścią Europejskiego Zielonego Ładu jest unijna polityka przystosowywania się do zmiany klimatu. Od 2021 r. państwa członkowskie mają obowiązek składania sprawozdań z krajowych polityk w dziedzinie przystosowania się do zmian klimatu , gdyż w Europejskim prawie o klimacie uznano przystosowanie się do zmian klimatu za kluczowy element długoterminowej globalnej reakcji na zmianę klimatu. Państwa członkowskie mają obowiązek przyjęcia strategii krajowych, a UE będzie regularnie oceniać postępy w ramach ogólnego zarządzania działaniami w dziedzinie klimatu. W zaktualizowanej unijnej strategii przystosowania się do zmiany klimatu, opublikowanej w lutym 2021 r., określono sposób, w jaki UE może przystosować się do nieuniknionych skutków zmiany klimatu i uodpornić się na zmianę klimatu do 2050 r. Główne krajowe polityki i strategie klimatyczne W 2019 r. Polska przedłożyła zintegrowany krajowy plan w dziedzinie energii i klimatu na lata 2021–2030. W 2021 r. Polska przyjęła krajową strategię w dziedzinie energii w perspektywie do 2040 r. Podano w niej cel orientacyjny redukcji całkowitej emisji gazów cieplarnianych o 30 % do 2030 r. w porównaniu z 1990 r. W swoim planie odbudowy i zwiększania odporności Polska przeznaczyła prawie 42,7 % planu na realizację celów klimatycznych oraz przedstawiła kluczowe reformy i inwestycje do celów w zakresie zielonej transformacji. W 2013 r. Polska opublikowała swoją pierwszą krajową strategię przystosowania do zmian klimatu. Głównym celem strategicznego planu przystosowania się do zmian klimatu na 2020 r. jest zapewnienie zrównoważonego rozwoju oraz skutecznego funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa w warunkach zmiany klimatu. W ciągu ostatnich dwóch dekad Polska poczyniła ograniczone postępy w dziedzinie dekarbonizacji gospodarki. W 2020 r. całkowita krajowa emisja była o 21 % niższa w porównaniu z 1990 r. (zob. rysunek 35). Rysunek 35: Całkowita emisja gazów cieplarnianych (w tym w lotnictwie międzynarodowym) w Polsce, 1990–2020 Cel dotyczący wspólnego wysiłku redukcyjnego Jeżeli chodzi o emisje nieobjęte unijnym systemem handlu emisjami, państwa członkowskie ustanowiły wiążące cele krajowe w przepisach dotyczących wspólnego wysiłku redukcyjnego. Na podstawie przepisów UE Polska ma następujące cele: (i) ograniczenie wzrostu emisji gazów cieplarnianych w sektorach nieobjętych systemem handlu emisjami (budownictwo, transport drogowy i krajowy transport morski, rolnictwo, odpady i przemysł drobny) o +14 % do 2020 r. oraz (ii) ograniczenie emisji o 7 % do 2030 r. w porównaniu z poziomem w 2005 r. W 2019 r. poziom krajowych emisji nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji był w znacznym stopniu zbliżony do celu wyznaczonego na 2020 r. W swoim krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu Polska zamierza wdrożyć dodatkowe środki w celu osiągnięcia redukcji emisji nieobjętych systemem handlu uprawnieniami do emisji zgodnie z aktualnym celem