stanowiska Rady w pierwszym czytaniu w sprawie przyjęcia rozporządzenia w sprawie kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego i paszowego oraz zasad dotyczących zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin i środków ochrony roślin, zmieniającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001, (WE) nr 396/2005, (WE) nr 1069/2009, (WE) nr 1107/2009, (UE) nr 1151/2012, (UE) nr 652/2014, (UE) 2016/429 i (UE) 2016/2031, rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 i (WE) nr 1099/2009, dyrektywy Rady 98/58/WE, 1999/74/WE, 2007/43/WE, 2008/119/WE i 2008/120/WE oraz uchylającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 854/2004 i (WE) nr 882/2004, dyrektywy Rady 89/608/EWG, 89/662/EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG, 96/23/WE, 96/93/WE i 97/78/WE oraz decyzję Rady 92/438/EWG (rozporządzenie w sprawie kontroli urzędowych)

W odniesieniu do sektora ekologicznego Parlament Europejski poparł podejście Komisji polegające na ustanowieniu w rozporządzeniu w sprawie kontroli urzędowych uprawnień dla Komisji do przyjmowania przepisów dotyczących kontroli, tak aby wyraźnie zaspokoić potrzeby sektora ekologicznego. Podejścia tego nie odzwierciedlono w podejściu ogólnym Rady, która usunęła te uprawnienia i wprowadziła znaczną liczbę szczegółowych przepisów (i odpowiadających im uprawnień) we wniosku zasadniczym. Aby ułatwić porozumienie współprawodawców i po dokładnym sprawdzeniu, czy nie zagrozi to skuteczności kontroli, Komisja zaakceptowała mniejszą liczbę uprawnień dotyczących sektora ekologicznego w ramach rozporządzenia w sprawie kontroli urzędowych.

Wniosek Komisji został przekazany Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w dniu 6 maja 2013 r. Parlament Europejski przyjął stanowisko w pierwszym czytaniu dnia 15 kwietnia 2014 r. Poparł on główne cele zawarte we wniosku Komisji. W szczególności Parlament zgodził się z tym, że istnieje potrzeba przyjęcia bardziej zintegrowanego podejścia do kontroli urzędowych, aby zlikwidować problem rozdrobnienia i pokrywania się przepisów, a także potrzeba ustanowienia kontroli opartych na analizie ryzyka. Przyznał on również, że trzeba zapewnić, aby kontrole urzędowe były odpowiednio finansowane oraz podać do wiadomości publicznej metodę obliczania opłat.

Wniosek przewiduje szereg uprawnień Komisji do przyjmowania aktów delegowanych i wykonawczych w celu uzupełnienia lub doprecyzowania wymagań w dziedzinie kontroli i egzekwowania w niektórych kluczowych obszarach łańcucha rolno-spożywczego. Umożliwi to wprowadzenie szczegółowych rozwiązań w dziedzinie egzekwowania, w tym minimalnej częstotliwości kontroli, w przypadkach, w których uzasadniają to określone zagrożenia lub rodzaje ryzyka w danym obszarze. Jednocześnie uprawnienia te pozwolą Komisji na dostosowanie określonych elementów systemu kontroli w tych obszarach, jeśli warunki zmienią się w przyszłości.

Nowy wymóg nałożony na krajowe organy egzekwowania prawa, by przeprowadzały regularne i niezapowiedziane kontrole w celu wykrycia nieuczciwych praktyk w łańcuchu rolno-spożywczym oraz stosowały surowsze kary finansowe za nieuczciwe zachowania, stanowi istotny krok naprzód w walce z oszustwami w branży spożywczej i we wspieraniu uczciwej konkurencji wśród przedsiębiorstw.

Wniosek wprowadza zbiór wspólnych przepisów dotyczących wszystkich czynności kontrolnych, które mają być przeprowadzane na granicach UE w odniesieniu do zwierząt i towarów z państw nienależących do UE, które wymagają zwiększonej uwagi ze względu na ochronę zdrowia. Pomoże to zaradzić problemowi rozdrobnienia aktualnych przepisów, dzięki czemu system kontroli stanie się mniej kłopotliwy, zarówno dla właściwych organów, jak i przedsiębiorstw. Choć kontrole dokumentów będą systematycznie przeprowadzane w odniesieniu do tych zwierząt i towarów, które należy skontrolować w punktach kontroli granicznej, to dzięki wspólnym kryteriom kontrole tożsamości i kontrole fizyczne będą przeprowadzane z częstotliwością współmierną do ryzyka stwarzanego przez te zwierzęta lub towary.

Wniosek przewiduje zastosowanie do kontroli urzędowych podejścia opartego na ocenie ryzyka. Jego celem jest również ograniczenie obciążeń regulacyjnych i administracyjnych, z jakimi borykają się władze i podmioty gospodarcze. W szczególności wniosek służy wyeliminowaniu nieefektywności w systemie urzędowych kontroli pozostałości weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w produktach pochodzenia zwierzęcego. Udoskonala on mechanizm pomocy i współpracy administracyjnej między krajowymi organami kontroli, tak aby można było skuteczniej rozwiązywać kwestie niezgodności na szczeblu transgranicznym. Utrzymano w mocy wymagania akredytacyjne dotyczące norm ISO dla laboratoriów urzędowych. Przewidziano jednak w stosownych przypadkach środki przejściowe oraz czasowe lub stałe odstępstwa.

stanowiska Rady w pierwszym czytaniu w sprawie przyjęcia rozporządzenia w sprawie kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego i paszowego oraz zasad dotyczących zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin i środków ochrony roślin, zmieniającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001, (WE) nr 396/2005, (WE) nr 1069/2009, (WE) nr 1107/2009, (UE) nr 1151/2012, (UE) nr 652/2014, (UE) 2016/429 i (UE) 2016/2031, rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 i (WE) nr 1099/2009, dyrektywy Rady 98/58/WE, 1999/74/WE, 2007/43/WE, 2008/119/WE i 2008/120/WE oraz uchylającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 854/2004 i (WE) nr 882/2004, dyrektywy Rady 89/608/EWG, 89/662/EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG, 96/23/WE, 96/93/WE i 97/78/WE oraz decyzję Rady 92/438/EWG (rozporządzenie w sprawie kontroli urzędowych)

W stanowisku Parlamentu Europejskiego zawarto 319 poprawek do pierwotnego wniosku Komisji.

Komisja nie przedstawiła zmienionego wniosku. W dokumencie „Communication de la Commission sur les suites données aux avis et résolutions adoptés par le Parlement européen lors de la session d’avril 2014” [komunikat Komisji dotyczący działań podjętych w sprawie opinii i rezolucji przyjętych przez Parlament Europejski w trakcie sesji miesięcznej w kwietniu 2014 r.] (dokument SP (2014) 471) przesłanym Parlamentowi Europejskiemu w dniu 9 lipca 2016 r. Komisja stwierdziła, że może przyjąć w całości, częściowo, co do zasady lub pod warunkiem przeredagowania 129 z 319 poprawek, ponieważ uznała, że mogłyby one uściślić lub ulepszyć jej wniosek, oraz że są one zgodne z ogólnymi celami wniosku.

Po przyjęciu przez Parlament Europejski stanowiska w pierwszym czytaniu kontynuowano nieformalne dyskusje między delegacjami Parlamentu Europejskiego, prezydencją Rady a Komisją, aby osiągnąć porozumienie na etapie wspólnego stanowiska („wczesne porozumienie w drugim czytaniu”).

Dyskusje te okazały się owocne, a wnioski z nich znalazły odzwierciedlenie we wspólnym stanowisku Rady, które przyjęto kwalifikowaną większością głosów w dniu 19 grudnia 2016 r. Komisja jest zdania, że wspólne stanowisko Rady odzwierciedla pierwotne cele wniosku Komisji oraz uwzględnia wiele kwestii podniesionych przez Parlament Europejski. Choć wspólne stanowisko różni się pod pewnymi względami od pierwotnego wniosku Komisji, Komisja uważa, że stanowi ono starannie zrównoważone rozwiązanie kompromisowe, i z satysfakcją przyjmuje fakt, że uwzględniono w nim wszystkie kwestie, które Komisja uznała za istotne, przyjmując swój pierwotny wniosek.

3.2Poprawki Parlamentu Europejskiego przyjęte przez Komisję i włączone w całości, w części lub co do zasady do stanowiska Rady w pierwszym czytaniu

Ochrona konsumentów przed wprowadzeniem w błąd co do charakteru i jakości żywności. Parlament Europejski wprowadził poprawkę, zgodnie z którą organy egzekwowania prawa, przeprowadzając kontrole oparte na ocenie ryzyka, mają obowiązek wzięcia pod uwagę możliwości, że konsumenci mogą zostać wprowadzeni w błąd co do charakteru, tożsamości i właściwości żywności. Poprawka była możliwa do zaakceptowania przez Komisję i Radę, ponieważ jest zgodna z ogólnym celem, jakim jest skuteczne rozwiązanie kwestii naruszania przepisów przez stosowanie nieuczciwych lub wprowadzających w błąd praktyk.

Europejskie ośrodki referencyjne na rzecz autentyczności i integralności łańcucha rolno-spożywczego. Parlament Europejski zaproponował utworzenie europejskich ośrodków referencyjnych na rzecz autentyczności i integralności łańcucha rolno-spożywczego. Ośrodki te, dzięki oferowaniu wiedzy specjalistycznej i szczegółowych analiz, powinny pomóc Komisji i państwom członkowskim w zapobieganiu oszustwom w łańcuchu rolno-spożywczym, ich wykrywaniu i zwalczaniu. Komisja i Rada zaakceptowały tę propozycję.

Ochrona osób zgłaszających przypadki naruszenia. Parlament Europejski wprowadził poprawkę, której celem jest ochrona osób, które zgłaszają potencjalne naruszenia. W szczególności państwa członkowskie zostałyby zobowiązane do wprowadzenia skutecznych mechanizmów służących ochronie osób zgłaszających przypadki naruszenia przed działaniami odwetowymi, dyskryminacją lub innymi formami niesprawiedliwego traktowania. Komisja i Rada zaakceptowały tę propozycję.

Zaproponowane przez Komisję europejskie ośrodki referencyjne ds. dobrostanu zwierząt. Parlament Europejski wprowadził poprawkę, zgodnie z którą ustanowienie takich ośrodków jest obowiązkiem prawnym. Ponadto Parlament zaproponował, że skoordynowana pomoc naukowa świadczona przez te ośrodki powinna być oferowana zarówno właściwym organom, jak i odnośnym zainteresowanym stronom. Komisja i Rada uznały to za możliwe do zaakceptowania, ponieważ dowody zgromadzone przez Komisję w drodze badań naukowych i analiz wskazują, że istnieje potrzeba ustanowienia takich ośrodków referencyjnych.

3.3Poprawki Parlamentu Europejskiego odrzucone przez Komisję i włączone w całości, w części lub co do zasady do stanowiska Rady w pierwszym czytaniu

Usunięcie z zakresu rozporządzenia materiału przeznaczonego do reprodukcji roślin. Parlament Europejski zaproponował usunięcie z zakresu rozporządzenia przepisów dotyczących kontroli urzędowych materiału przeznaczonego do reprodukcji roślin. Komisja wolałaby uwzględnić je w zakresie rozporządzenia, aby umożliwić bardziej zintegrowane podejście do kontroli urzędowych i harmonizację przepisów w dziedzinie kontroli w tym sektorze w państwach członkowskich. Jednak Rada poparła poprawkę Parlamentu Europejskiego. W duchu kompromisu Komisja akceptuje stanowisko Rady.

3.4Poprawki Parlamentu Europejskiego przyjęte przez Komisję w całości, w części lub co do zasady, ale niewłączone do stanowiska Rady w pierwszym czytaniu

Kontrole urzędowe dotyczące norm handlowych dla produktów rolnych. Komisja zaakceptowała poprawkę Parlamentu Europejskiego dotyczącą rozszerzenia zakresu wniosku o normy i przepisy handlowe dotyczące produktów rolnych podlegających przepisom rozporządzenia (UE) nr 1308/2013. Nie było to w pełni możliwe do przyjęcia przez Radę, a więc uzgodniono kompromis, zgodnie z którym zakres rozporządzenia w sprawie kontroli urzędowych obejmowałby takie kontrole przeprowadzane w ramach prawodawstwa w dziedzinie norm handlowych, które pozwalają na wykrywanie ewentualnych nieuczciwych lub wprowadzających w błąd praktyk. Komisja może zaakceptować stanowisko Rady, ponieważ do produktów tych miałaby zastosowanie znaczna liczba wzmocnionych przepisów dotyczących kontroli urzędowych, służących wykrywaniu nieuczciwych praktyk i zniechęcaniu do nich.

Kary pieniężne mające zastosowanie do nieuczciwych lub wprowadzających w błąd praktyk w wymiarze co najmniej dwukrotnie wyższym od przewagi gospodarczej, do jakiej dążył sprawca. Komisja zaakceptowała poprawkę Parlamentu Europejskiego przewidującą surowsze kary finansowe za nieuczciwe zachowania. Stanowisko Rady skutkowało kompromisem, zgodnie z którym kary finansowe muszą odzwierciedlać przewagę gospodarczą lub odsetek obrotów podmiotu gospodarczego. Rozwiązanie takie opierało się na założeniu, że dokładne wyliczenie zamierzonej przewagi gospodarczej byłoby niezmiernie trudne. Komisja może zaakceptować stanowisko Rady, ponieważ kompromis wciąż skutkuje bardziej rygorystycznymi przepisami dotyczącymi kar finansowych, które mają za zadanie jeszcze bardziej zniechęcać do nieuczciwych lub wprowadzających w błąd praktyk.

3.5Poprawki Parlamentu Europejskiego odrzucone przez Komisję i niewłączone do stanowiska Rady w pierwszym czytaniu

Usunięcie przepisów dotyczących obowiązkowych opłat za kontrole urzędowe. Parlament Europejski wprowadził poprawki, które odrzucały obowiązkowe opłaty, i opowiedział się za tym, by dać państwom członkowskim możliwość samodzielnego decydowania o stosowaniu tych opłat. Parlament Europejski odrzucił także wyłączenie mikroprzedsiębiorstw z tych obowiązkowych opłat. Komisja odrzuciła te poprawki, ponieważ stałyby w sprzeczności z celem Komisji, jakim jest zapewnienie zrównoważonego finansowania organów kontrolnych oraz bardziej sprawiedliwego udziału podmiotów w finansowaniu systemu kontroli. Poprawki te zostały również odrzucone przez Radę, która w swoim stanowisku wprowadza zamiast tego wymóg stosowania obowiązkowych opłat w sektorach, gdzie – przy uwzględnieniu oceny ryzyka – konieczne są bardziej zasobochłonne kontrole, np. w rzeźniach i w przypadku przywozu. Ponadto stanowisko Rady pozwala państwom członkowskim uwzględnić interesy małych przedsiębiorstw i zmniejszyć opłaty. Komisja może zaakceptować stanowisko Rady, ponieważ spowodowałoby znaczny napływ zasobów finansowych do sektorów łańcucha rolno-spożywczego, gdzie kontrole są najbardziej potrzebne i gdzie ryzyko zakłócenia rynku w przypadku braku obowiązkowych opłat jest wyższe. W znacznej mierze utrzymano również zaproponowane przez Komisję przepisy dotyczące przejrzystości opłat. Przepisy te bardziej wspierałyby większą spójność we wdrażaniu opłat w całej UE.

Stała obecność urzędowego lekarza weterynarii. Parlament Europejski zaproponował stałą obowiązkową obecność urzędowego lekarza weterynarii podczas badania przedubojowego i poubojowego. Zaproponował ponadto, by możliwość zaangażowania pracowników rzeźni w kontrole urzędowe, pod nadzorem urzędowego lekarza weterynarii, ograniczyć do drobiu i zajęczaków. Komisja odrzuciła te poprawki, ponieważ stałyby w sprzeczności z celem, jakim jest umożliwienie – bez obniżania poziomu bezpieczeństwa żywności – efektywniejszego wykorzystania zasobów kontrolnych i ograniczenia obciążenia właściwych organów. Również Rada odrzuciła większość tych poprawek, kierując się podobnym rozumowaniem. Zgodnie ze stanowiskiem Rady warunki elastyczności zostaną ustanowione aktami delegowanymi i wykonawczymi.

Obowiązkowe kierowanie i systematyczne kontrole urzędowe „żywności zawierającej produkty pochodzenia zwierzęcego” wprowadzanej na terytorium Unii. Parlament Europejski zaproponował, by „żywność zawierającą produkty pochodzenia zwierzęcego” dodać do kategorii towarów podlegających obowiązkowej systematycznej kontroli w punktach kontroli granicznej. Komisja odrzuciła tę poprawkę, ponieważ nie wszystkie rodzaje „żywności zawierającej produkty pochodzenia zwierzęcego” stanowią ryzyko na tyle wysokie, by konieczne było ich kierowanie do punktów kontroli granicznej i ich systematyczna kontrola w tych punktach. Rada również odrzuciła te poprawki, ponieważ byłyby one nieproporcjonalne i niepotrzebnie zakłócałyby handel.

Kontrole weterynaryjne wszystkich produktów pochodzenia zwierzęcego na granicach. Parlament Europejski wprowadził poprawki, zgodnie z którymi kontrole fizyczne zwierząt i wszystkich produktów pochodzenia zwierzęcego wprowadzanych na terytorium Unii musiałyby być przeprowadzane przez urzędowego lekarza weterynarii. Komisja odrzuciła te poprawki, ponieważ kontrole fizyczne niektórych produktów pochodzenia zwierzęcego, np. mleka w proszku oraz mięsa w puszkach, nie wymagają fachowej wiedzy z dziedziny weterynarii. Co więcej, byłoby to niespójne z jednym z kluczowych celów wniosku, jakim jest umożliwienie bardziej efektywnego wykorzystania zasobów kontrolnych. Również Rada odrzuciła te poprawki Parlamentu Europejskiego, kierując się podobnym rozumowaniem. Zgodnie ze stanowiskiem kompromisowym Rady urzędowi lekarze weterynarii mają obowiązek wykonywania kontroli fizycznych przesyłek zawierających zwierzęta oraz przesyłek zawierających mięso i podroby jadalne. Komisja może zaakceptować kompromisową propozycję – mimo iż ma charakter bardziej nakazowy niż wniosek Komisji – ponieważ umożliwia ona skuteczniejszą alokację zasobów weterynaryjnych.

3.6Nowe przepisy wprowadzone przez Radę