2009
ZARZĄDZANIE PRZEZ KOMISJĘ 
UDZIAŁEM PODMIOTÓW NIEPAŃSTWOWYCH  WE WSPÓŁPRACY 
WE NA RZECZ ROZWOJUEUROPEJSKI 
TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
Sprawozdanie specjalne  nr 4
PL
ISSN 1831-0923

ZARZĄDZANIE PRZEZ
KOMISJĘ UDZIAŁEM PODMIOTÓW NIEPAŃSTWOWYCH WE WSPÓŁPRACY WENA RZECZ ROZWOJUSprawozdanie specjalne  nr 4   2009
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY(przedstawione na mocy art. 248 ust. 4 akapit drugi traktatu, WE)
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u2
Sprawozdanie specjalne  nr 4  2009EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luksemburg
LUKSEMBURG
Tel.: +352 4398-45410
Faks: +352 4398-46430
E-mail: euraud@eca.europa.eu
Internet: http://www.eca.europa.eu
Wiele informacji o Unii Europejskiej znajduje się w portalu Europa (http://europa.eu).
Dane katalogowe znajdują się na końcu niniejszej publikacji.Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, 2009ISBN 978-92-9207-282-7
© Wspólnoty Europejskie, 2009
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.
Printed in Belgium
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u3
SPIS TREŚCI
Punkty
  WYKAZ SKRÓTÓW
I–VII   STRESZCZENIE
1–12  WPROWADZENIE
1–4  KONTEKST KONTROLI
5–6  WPŁYW BUDŻETOWY
7–9   RAMY PRAWNE
10–12   NAJWAŻNIEJSZE DOKUMENTY
10  KONSENSUS EUROPEJSKI W SPRAWIE ROZWOJU11–12 KOMUNIKATY I WYTYCZNE
13–17   ZAKRES KONTROLI I PODEJŚCIE KONTROLNE
18–83  UWAGI
18–35   CZY KOMISJA ODPOWIEDNIO ZAPEWNIA SKUTECZNY 
UDZIAŁ PN W PROCESIE WSPÓŁPRACY NA RZECZ ROZWOJU?
20–29 PRZYGOTOWANIE KRAJOWYCH DOKUMENTÓW STRATEGICZNYCH
30–35  PROGRAM TEMATYCZNY DOTYCZĄCY PODMIOTÓW NIEPAŃSTWOWYCH ORAZ WŁADZ LOKALNYCH W PROCESIE ROZWOJU
36–68   CZY SYSTEMY ZARZĄDZANIA KOMISJI GWARANTUJĄ, ŻE DZIAŁANIA REALIZOWANE PRZEZ PN SĄ ODPOWIEDNIE
I ŻE MAJĄ SZANSE PRZYNIEŚĆ ZAMIERZONE WYNIKI?
37–41 PROCEDURY WYBORU
42–50 PROCEDURY KONTROLI I NADZORU
51–62 MONITORING OBEJMUJĄCY NARZĘDZIA I OCENY SKUTECZNOŚCI DZIAŁAŃ PN
63–68 PERSPEKTYWY TRWAŁOŚCI
69–83  CZY KOMISJA ZAPEWNIA ODPOWIEDNIE WSPARCIE ROZWOJU ZDOLNOŚCI INSTYTUCJONALNYCH PN?
70–74 STRATEGIA ROZWOJU ZDOLNOŚCI INSTYTUCJONALNYCH PN
75–83 PROGRAMY ROZWOJU ZDOLNOŚCI INSTYTUCJONALNYCH PN
84–92  WNIOSKI I ZALECENIA
 ZAŁĄCZNIK I — KWOTY ZAKONTRAKTOWANE NA RZECZ PN
 ZAŁĄCZNIK II — GŁÓWNE POSTANOWIENIA UMOWY Z KOTONU ODNOSZĄCE SIĘ DO PN
 ZAŁĄCZNIK III — LISTA SKONTROLOWANYCH PROGRAMÓW, PROJEKTÓW I LOKALNYCH KONKURSÓW
 ZAŁĄCZNIK IV — PODMIOTY UCZESTNICZĄCE WE WSPÓŁPRACY NA RZECZ ROZWOJU SKONTROLOWANE NA MIEJSCU
 ODPOWIEDZI KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u5
WYKAZ SKRÓTÓW
AKP : grupa państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku
ALA : grupa państw Azji i Ameryki Łacińskiej
CONCORD : European NGO Confederation for Relief and Development (Europejska Konfede-
racja Organizacji Pozarządowych na rzecz Pomocy Humanitarnej i Rozwoju)
CRIS : Common RELEX information system (komputerowy system informacji zarządczej)
OSO : organizacja społeczeństwa obywatelskiego
KDS : krajowy dokument strategiczny
IWR : instrument finansowania współpracy na rzecz rozwoju
WE: Wspólnota Europejska
EFR : Europejskie Fundusze Rozwoju
EIDHR : European Initiative for Democracy and Human Rights (europejska inicjatywa na rzecz 
demokracji i praw człowieka)
ENGO : europejskie organizacje pozarządowe
EISP : Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa
EuropeAid : Biuro Współpracy EuropeAid w Komisji Europejskiej
UE: Unia Europejska
Logframe : matryca ram logicznych
NGO : organizacja pozarządowa
PN: podmiot niepaństwowy
PADOR : Potential applicant data on-line registration (aplikacja służąca do rejestracji on-line 
danych potencjalnego wnioskodawcy)
RELEX : Dyrekcja Generalna ds. Stosunków Zewnętrznych
Południowe PN : PN z krajów beneficjentów leżących na południu
REPLY OF THE 
COMMISSION
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u6
STRESZCZENIE
I.
Termin „podmioty niepaństwowe” (PN) na  
użytek niniejszego sprawozdania obejmuje 
wszystkie podmioty w społeczeństwie, które 
nie należą do sektora prywatnego lub pań-
stwowego, w tym organizacje pozarządowe1. 
Umowa z Kotonu zawarta z grupą państw  AKP oraz prawodawstwo UE przewidują dla 
podmiotów niepaństwowych różne zadania 
we współpracy na rzecz rozwoju, zwłasz-
cza uczestnictwo w dialogu politycz nym,  
a także realizację projektów. Aby pomóc PN w wykonywaniu tych zadań, przewidziano dla nich wsparcie rozwoju ich zdolności instytu-cjonalnych. W 2007 r. środki UE przyznane  bezpośrednio PN wyniosły w przybliżeniu  915 mln euro, co stanowiło 10% całkowitej kwoty pomocy udzielanej krajom rozwijają-cym się (z budżetu ogólnego i EFR). 
II.
Przeprowadzona przez Trybunał kontrola  dotyczyła dwóch głównych zadań PN, a jej celem było ustalenie, czy Komisja:
odpowiednio zapewnia skuteczny udział  —
PN w procesie współpracy na rzecz  
rozwoju;
posiada systemy zarządzania gwarantu- —
jące, że działania prowadzone przez PN są odpowiednie i że mają szanse przy-
nieść zamierzone wyniki;
zapewnia odpowiednie wsparcie rozwoju  —
zdolności instytucjonalnych PN.
1 W umowie z Kotonu definicja podmiotów 
niepaństwowych obejmuje także sektor prywatny. 
W niniejszym sprawozdaniu przyjęto jednak definicję 
stosowaną w ramach instrumentu współpracy na rzecz 
rozwoju (rozporządzenie (WE) nr 1905/2006 Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. ustanawiające instrument finansowania współpracy na rzecz 
rozwoju (Dz.U. L 378 z 27.12.2006, s. 41)), która wyklucza 
podmioty komercyjne. W art. 24 ust. 2 rozporządzenia 
ustanawiającego ww. instrument znajduje się pełniejszy 
wykaz rodzajów organizacji. Pomimo ogólnego konsensusu 
dotyczącego typowych cech NGO, jednolita definicja nie 
istnieje (zarówno ONZ, jak i Bank Światowy opublikowały definicje robocze). Do przeprowadzenia niniejszej kontroli 
taka definicja nie była potrzebna, ponieważ w odniesieniu 
do rozwoju bardziej użyteczne jest stosowanie szerszego 
pojęcia PN (równoważnego ze społeczeństwem 
obywatelskim, jako całością).
REPLY OF THE 
COMMISSION
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u7
III.
Trybunał ustalił, że pomimo podejmowanych 
przez Komisję prób włączenia PN w proces 
współpracy na rzecz rozwoju, ich udział  
w tej współpracy jest ograniczony i nie ma 
formy trwałego i ustrukturyzowanego dia-
logu przewidzianego w prawodawstwie UE i w wytycznych Komisji (zob. pkt 18–35).
IV.
Systemy zarządzania Komisji zasadniczo  gwarantują, że projekty realizowane przez  
PN są odpowiednie i że mają szanse przy-nieść zamierzone wyniki. Jednak procedura konkursowa nie zawsze zapewnia terminowe opracowanie koncepcji projektu, PN otrzy-mują niewystarczające wskazówki doty-czące praktycznego stosowania przepisów  finansowych, a także występują niespójno-ści w interpretacji i stosowaniu procedur.  Monitoring jest niewystarczający, a per-spektywy trwałości są niewielkie, częściowo z uwagi na krótki czas trwania projektu (zob. pkt 36–68).
V.
Programy rozwoju zdolności instytucjonal-nych są opracowywane i stanowią część  
strategii w większości państw AKP, gdzie – 
zgodnie z umową z Kotonu – są realizowane 
we współpracy z rządami krajów partnerskich. Istnieje jednak istotna rozbieżność między 
tym podejściem a podejściem w otrzymują-
cych pomoc państwach Azji i Ameryki Łaciń-
skiej, gdzie dotąd nie opracowano jeszcze  
strategii (zob. pkt 69–74).
VI.
Pierwsza edycja programów rozwoju zdolno-ści instytucjonalnych została oceniona jako ściśle odpowiadająca potrzebom PN w kra-
jach beneficjentach. Programy te nie wyko-
rzystały jednak w pełni swojego potencjału, głównie dlatego, że procedury zarządcze  
doprowadziły do opóźnień, które pogorszyły 
perspektywy skuteczności i trwałości. Pro-
gramy te charakteryzuje także wewnętrzna sprzeczność, polegająca na tym, że za ich  pomocą wspiera się rozwój zdolności insty-
tucjonalnych tych PN, które najbardziej  tego potrzebują, stosując procedurę (kon-
kursu projektów), w drodze której wybie-
rane są najlepiej funkcjonujące PN (zob.  
pkt 75–83). STRESZCZENIE
VII.
Zgodnie z głównymi zaleceniami przedsta-
wionymi w niniejszym sprawozdaniu Komisja 
powinna:
wzmocnić swoje procedury w zakresie   —
włączania PN w proces współpracy na  rzecz rozwoju i przedstawić więcej wska-
zówek dotyczących tych procedur;
kontynuować prowadzone już działa- —
nia w
 celu poprawy procedury kon-
kursowej;
lepiej ukierunkować monitoring i wspar- —
cie udzielane przez przedstawicielstwa;
zapewnić odpowiednie wytyczne w zakre- —
sie wskaźników wykonania zarówno pra-cownikom przedstawicielstw, jak i
 PN;
w celu poprawy trwałości rozważyć   —
wykorzystanie zestawu instrumentów  
(a nie tylko projektów) w ramach współ-pracy z PN;
opracować strategię rozwoju zdolności  —
instytucjonalnych PN w grupie państw  
ALA i ponownie przeanalizować rozbież-
ności między podejściami stosowanymi 
w państwach AKP i ALA;
zbadać dodatkowe sposoby realizacji   —
celów polityki rozwoju zdolności insty-
tucjonalnych, takie jak wykorzystanie  
umów o partnerstwie, finansowanie  z
 wielu źródeł i dotacje w systemie kaska-
dowym, pozwalające na lepsze dotarcie do lokalnych organizacji.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u8
WPROWADZENIE
KONTEKST KONTROLI
 1.  Podejście UE do współpracy na rzecz rozwoju, odzwierciedlające coraz 
wyraźniejszy konsensus międzynarodowy, uległo wielu zmianom  
w ciągu ostatniej dekady, zarówno na poziomie polityki, jak i w zakre-
sie finansowania. Polityka WE obejmuje obecnie, w różnym stopniu, 
różnorodnych partnerów, których cechy i zadania stopniowo ewolu-
owały. Komisja w coraz większym stopniu angażuje się w działania  partnerskie z różnymi rodzajami organizacji, obejmującymi lub repre-
zentującymi podmioty niepaństwowe.
 2.  Termin „podmioty niepaństwowe” (PN) obejmuje wszystkie podmioty 
w społeczeństwie, które nie należą do sektora prywatnego lub pań-
stwowego. Wśród podmiotów niepaństwowych działających w obsza-rze współpracy na rzecz rozwoju znajdują się organizacje pozarządowe 
(NGO) oraz organizacje społeczności lokalnych, organizacje rolnicze, 
stowarzyszenia przedsiębiorców lub organizacje zawodowe, organi-
zacje działające na rzecz ochrony środowiska, szkoły wyższe, związki 
zawodowe, izby handlowe i fundacje, a także kościoły lub związki  
wyznaniowe. Terminu „podmioty niepaństwowe” używa się często  
jako synonimu organizacji społeczeństwa obywatelskiego i w tym  właśnie znaczeniu stosuje się go w niniejszym sprawozdaniu (zob.  
również przypis 1 w streszczeniu). W przeszłości NGO, a w szczegól-
ności europejskie NGO, były głównymi partnerami niepaństwowymi 
Unii
2. Jednak obecnie występuje silna tendencja do angażowania we 
współpracę PN z krajów partnerskich lub krajów beneficjentów (często nazywanych „południowymi PN”).
 3.  PN pełnią różne funkcje w obszarze realizowanej przez UE współpracy 
na rzecz rozwoju jako całości; dwie z tych funkcji to:
dialog polityczny, obejmujący wszystkie funkcje reprezenta- a) 
cyjne, wspierania i obrony interesów w stosunkach z rządami  
i donatorami;
realizacja programów i projektów rozwojowych, które przynoszą b) 
bezpośrednie korzyści ubogiej części ludności.
 4.  Przepisy przewidują trzy główne sposoby współpracy Komisji z PN: wzmac-
nianie funkcji, którą PN pełnią w dialogu politycznym poprzez angażo-
wanie ich we współpracę na rzecz rozwoju; finansowanie programów i projektów rozwojowych realizowanych przez PN oraz wspieranie  
rozwoju zdolności instytucjonalnych
3, głównie południowych PN,  
aby umożliwić im pełnienie dwóch pierwszych wymienionych funkcji. Dzięki procesowi dekoncentracji przedstawicielstwa Komisji pełnią obecnie kluczową rolę w stosunkach z PN i zarządzają około 80%  (ogólnej liczby) realizowanych przez PN programów i projektów.2  Głównym powodem był fakt, że 
europejskie NGO potrafiły lepiej 
spełniać wymagania Komisji niż 
PN z krajów beneficjentów, które 
to PN były wówczas dość nieliczne 
i mało efektywne.
3  Rozwój zdolności 
instytucjonalnych jest procesem, 
w którym poszczególne osoby 
i organizacje z biegiem czasu 
tworzą i wzmacniają swoje 
zdolności do wykonywania zadań i uzyskiwania rezultatów, 
identyfikowania i rozwiązywania 
problemów oraz do dokonywania 
świadomych wyborów.
1 000
800600400200
0
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u9
4 Zob. pkt 52.
5 Tzn. z pominięciem pomocy 
humanitarnej i nadzwyczajnej
(zob. pkt 17) oraz dotacji dla 
organizacji międzynarodowych 
(które mogą wykorzystywać
NGO/PN do wdrażania działań).
6 Programy tematyczne obejmują 
poszczególne tematy lub rodzaje 
działalności na rzecz rozwoju, 
przewidziane odrębnymi przepisami i programowane 
oddzielnie od programów 
dotyczących określonych regionów 
geograficznych. Programy te 
obejmują: rozwój społeczny, 
środowisko i zrównoważone 
zarządzanie zasobami naturalnymi, w tym energią, podmioty 
niepaństwowe i władze lokalne, 
bezpieczeństwo zaopatrzenia 
w żywność oraz migrację i sprawy 
azylowe.
7 Programy geograficzne 
obejmują współpracę w zakresie 
rozwoju z krajami i regionami 
partnerskimi, określanymi w kontekście geograficznym.WPŁYW BUDŻETOWY
 5.  Trudno jest prześledzić przepływ środków WE przekazywanych poprzez 
PN, ponieważ Komisja nie posiada wyczerpujących danych w tym  
zakresie4. Niemniej jednak środki przeznaczone na rozwój przyznane 
bezpośrednio PN bez jednostek pośredniczących5 stopniowo zwięk-
szały się w ciągu ostatniej dekady, osiągając w 2007 r. około 10%  
łącznej kwoty pomocy udzielanej z budżetu ogólnego i Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) krajom rozwijającym się (zob. wykres 1  
i załącznik I ). 
 6.  Tradycyjnie już wsparcie UE dla PN jest udzielane głównie w ramach tema-
tycznych linii budżetowych6, a w mniejszym stopniu w ramach linii 
budżetowych przeznaczonych dla poszczególnych obszarów geogra-ficznych oraz EFR
7 (załącznik I ). Głównym źródłem finansowania był 
program „Współfinansowanie wraz z organizacjami pozarządowymi” 
(wcześniej adresowany tylko do europejskich NGO), który w roku jego 
utworzenia (1976) posiadał budżet wynoszący 2,5 mln euro. W połowie 
lat 90. budżet ten wzrósł do około 200 mln euro rocznie, a w 2007 r. 
stanowił 23% łącznego finansowania przekazanego w tym roku przez 
Komisję podmiotom niepaństwowym. 
EWOLUCJA PŁATNOŚCI NA RZECZ PN* 
W OKRESIE 2000–2007WYKRES 1
* Środki finansowe UE przekazywane bezpośrednio dla PN uczestniczących w procesie rozwoju, stanowiących grupę pierwszych 
odbiorców płatności.
Źródło : Komisja Europejska.rokw mln euro
Ogółem EFR Budżet
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u10
RAMY PRAWNE
 7.  Przez wiele lat Komisja finansowała inicjatywy własne europejskich NGO 
(w ramach procedur współfinansowania), a także wykorzystywała NGO 
jako jednostki wdrażające pomoc udzielaną przez UE. Rozporządzenie 
Rady (WE) nr 1658/988 określa zasady współfinansowania działań wraz 
z europejskimi NGO w dziedzinach dotyczących krajów rozwijających 
się.
 8.  W odniesieniu do grupy państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) umowa 
z Kotonu, podpisana w czerwcu 2000 r., wprowadziła znaczącą reorien-tację w stosunkach między UE a PN. Państwa AKP i Wspólnota Euro-pejska zobowiązały się prawnie do włączania PN we wszystkie etapy procesu współpracy (formułowanie, realizacja, przegląd i ocena) oraz do dostarczenia funduszy w celu wzmocnienia zdolności instytucjo-nalnych PN, tak aby umożliwić im odegranie nowej roli partnerów we współpracy na rzecz rozwoju (zob. załącznik II ).
 9.  W przypadku innych krajów instrument finansowania współpracy na rzecz 
rozwoju (IWR)9 oraz Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa 
(EISP)10, które w styczniu 2007 r. zastąpiły wcześniejsze rozporządze-
nia, zawierają postanowienia dotyczące roli PN w procesie rozwoju. 
IWR zawiera także nowy program tematyczny adresowany do pod-
miotów niepaństwowych i władz lokalnych działających w dziedzinie 
rozwoju, którego głównym celem jest rozwój ich zdolności instytu-cjonalnych (program ten zastępuje poprzedni program „Współfinan-
sowanie wraz z organizacjami pozarządowymi” – zob. pkt 6).8  Dz.U. L 213 z 30.7.1998, s. 1.
9 Rozporządzenie (WE) 
nr 1905/2006.
10 Rozporządzenie (WE) 
nr 1638/2006 Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 
24 października 2006 r. określające 
przepisy ogólne w sprawie 
ustanowienia Europejskiego 
Instrumentu Sąsiedztwa 
i Partnerstwa (Dz.U. L 310 z 9.11.2006, s. 1) .
„KONSENSUS EUROPEJSKI W SPRAWIE ROZWOJU” – 
UDZIAŁ SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO 
„UE popiera szeroki udział wszystkich zainteresowanych rozwojem państw i zachęca wszystkie grupy społeczne do 
uczestnictwa. Społeczeństwo obywatelskie, w tym partnerzy gospodarczy i społeczni, np. związki zawodowe, organi-
zacje pracodawców i sektor prywatny, organizacje pozarządowe i inne niepaństwowe podmioty w krajach partner-
skich, odgrywają szczególnie znaczącą rolę w propagowaniu demokracji, sprawiedliwości społecznej i praw człowieka.
UE będzie zwiększała swoje poparcie dla budowania zdolności podmiotów niepaństwowych w celu wzmacniania ich głosu w procesie rozwoju oraz wspierania dialogu politycznego, społecznego i gospodarczego. Dostrzeżona zostanie 
również istotna rola europejskiego społeczeństwa obywatelskiego; w tym celu UE zwróci szczególną uwagę na edukację i zwiększanie świadomości w zakresie problematyki rozwoju wśród obywateli UE”.RAMKA 1
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u11
NAJWAŻNIEJSZE DOKUMENTY
KONSENSUS EUROPEJSKI W SPRAWIE ROZWOJU
 10.  W grudniu 2005 r., przyjmując „Konsensus europejski w sprawie roz-
woju”, UE wydała na wysokim szczeblu deklarację polityczną uznającą 
i wzmacniającą zasadę udziału PN w rozwoju krajów oraz zobowiązała 
się do wspierania rozwoju zdolności instytucjonalnych PN, aby pomóc im w pełnieniu tej roli
11. 
KOMUNIKATY I WYTYCZNE
 11.  W maju 2003 r. Rada przyjęła12 zestaw standardów, które powinny spełniać 
jednostki Komisji, aby móc zapewnić odpowiedni poziom konsultacji i udziału PN:
Promowanie przez władze krajowe udziału PN w przygotowaniu a) 
krajowej strategii rozwoju lub dokumentów strategicznych doty-
czących zwalczania ubóstwa.
W trakcie całego okresu programowania należy prowadzić syste- b) 
matyczne konsultacje z PN.
Konsultacje powinny obejmować wszystkie obszary zain- c) 
teresowania.
PN powinny otrzymywać jasne i wyczerpujące informacje w odpo- d) 
wiednim terminie, tak aby mogły przygotować się do skutecznego 
udziału w prowadzonych działaniach.
Rozwój zdolności instytucjonalnych jest nieodzownym elemen- e) 
tem umożliwiającym PN odegranie konstruktywnej roli w procesie 
rozwoju.
Należy wzmocnić koordynację z państwami członkowskimi i innymi f) 
donatorami.
WE powinna w dalszym ciągu zachęcać PN do udziału w realizacji g) 
projektów i programów współpracy.
WE powinna podtrzymywać stosunki z PN jako jej partnerami  h) 
wdrażającymi i jako podmiotami wdrażającymi swoje własne  
inicjatywy.
 12.  W listopadzie 2004 r. Komisja opublikowała wytyczne dla wszystkich 
przedstawicielstw Komisji dotyczące udziału PN w procesie rozwoju, uzupełniające wytyczne wydane wcześniej dla przedstawicielstw AKP. Wytyczne te mają zastosowanie do krajowych dokumentów strate-gicznych na lata 2007–2013.11 Jak wyjaśniono w pkt 2, termin 
„PN” jest tu użyty jako synonim 
społeczeństwa obywatelskiego.
12 Standardy te są wymienione we 
wnioskach komunikatu Komisji dotyczącego udziału podmiotów 
niepaństwowych w polityce WE 
na rzecz rozwoju (COM(2002) 598 
wersja ostateczna).
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u12
ZAKRES KONTROLI
I PODEJŚCIE KONTROLNE
 13.  Przeprowadzona przez Trybunał kontrola dotyczyła zarządzania przez 
Komisję udziałem PN we współpracy na rzecz rozwoju, z uwzględ-
nieniem ich dwóch głównych ról: partnerów w prowadzonej przez  WE współpracy na rzecz rozwoju oraz podmiotów wdrażających (zob. 
pkt 3). Prowadząc kontrolę, starano się uzyskać odpowiedzi na trzy 
następujące pytania:
Czy Komisja odpowiednio zapewnia skuteczny udział PN w proce- a) 
sie współpracy na rzecz rozwoju?
Czy systemy zarządzania Komisji gwarantują, że działania realizo- b) 
wane przez PN są odpowiednie i że mają szanse przynieść zamie-rzone wyniki?
Czy Komisja zapewnia odpowiednie wsparcie rozwoju zdolności c) 
instytucjonalnych PN?
 14.  Za punkt wyjścia Trybunał przyjął standardy i wytyczne, o których mowa 
w pkt 11 i 12 powyżej. Określają one przyjętą podstawę realizacji  
polityki UE mającej na celu zapewnienie udziału PN w prowadzonej 
przez WE współpracy na rzecz rozwoju i stąd posłużyły Trybunałowi jako ogólne kryteria kontroli.
 15.  Główne prace kontrolne wykonane w celu uzyskania odpowiedzi na posta-
wione pytania były następujące:
przegląd dokumentacji dotyczącej polityki i programowania UE a) 
związanych z PN, wraz ze sprawozdaniami z realizacji (zob.  
pkt 24);
kontrole na miejscu w przedstawicielstwach Komisji w Banglade- b) 
szu, Etiopii, Peru i Republice Południowej Afryki (RPA), mające na celu zbadanie procedur i działań prowadzonych przez Komisję,  
w tym pięciu programów wsparcia rozwoju zdolności instytucjo-
nalnych, siedmiu lokalnych procedur konkursowych i 16 indywi-
dualnych projektów (zob. załącznik III );
kontrole dokumentacji obejmujące dwa programy wsparcia roz- c) 
woju zdolności instytucjonalnych w Mali i Ugandzie;
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u13
wywiady z ponad 60 lokalnymi i międzynarodowymi PN, wła- d) 
dzami centralnymi i lokalnymi w krajach partnerskich, jednost-
kami świadczącymi pomoc techniczną i innymi donatorami oraz niektórymi platformami i sieciami zrzeszającymi europejskie PN 
w celu zgromadzenia informacji na temat wielkości udziału PN  
w procesie współpracy na rzecz rozwoju i na temat ich doświad-
czeń w zakresie procedur stosowanych przez Komisję, mających 
wspierać ten udział (zob. załącznik IV );
analiza porównawcza z niderlandzkimi i szwedzkimi agencjami  e) 
świadczącymi pomoc rozwojową.
  Kontrola objęła konsultacje z PN prowadzone od roku 2000 (data pod-
pisania umowy z Kotonu) oraz wybrane projekty i programy, które  
w 2007 r. były w trakcie realizacji.
 16.  Wzięto także pod uwagę niedawne kontrole Trybunału, w tym uwagi 
dotyczące roli PN we współpracy na rzecz rozwoju13, a także nie-
dawną kontrolę dotyczącą NGO przeprowadzoną przez Służbę Audytu 
Wewnętrznego Komisji w EuropeAid oraz wyniki tej kontroli. W kon-
troli uwzględniono też fakt, że Komisja dokonuje obecnie oceny  pomocy świadczonej przez WE za pośrednictwem organizacji społe-
czeństwa obywatelskiego. Zgodnie z przedstawionym zakresem wyma-
gań i obowiązków ocena ta koncentruje się na PN jako na podmiotach 
wdrażających (za pośrednictwem których świadczona jest pomoc WE). 
W ramach kontroli Trybunał zbadał szersze zagadnienie – włączanie przez Komisję PN we wszystkie etapy prowadzonej przez UE współ-
pracy na rzecz rozwoju.
 17.  Kontrola dotyczyła roli PN we współpracy na rzecz rozwoju i nie objęła 
pomocy humanitarnej i nadzwyczajnej, która stanowi osobny obszar 
objęty specjalną strategią i systemami zarządzania. W ramach kontroli nie przeprowadzono porównania między różnymi drogami przekazy-
wania pomocy (sektor prywatny, ONZ, systemy bankowe) w kontekście 
wydajności i skuteczności ani też nie dokonano analizy porównawczej 
wpływu działań PN w różnych sektorach interwencji. 13 Ostatnie trzy sprawozdania 
Trybunału dotyczące wykonania 
budżetu (2007: rozdział 8
pt. „Pomoc zewnętrzna, rozwój i rozszerzenie”; 2006 
i 2005: rozdział 8 pt. „Działania 
zewnętrzne”) oraz dotyczące 
działań finansowanych 
z Europejskich Funduszy Rozwoju (obejmujące lata budżetowe 
2005, 2006 i 2007), a także 
sprawozdanie specjalne nr 10/2008 
pt. „Pomoc WE na rzecz rozwoju 
usług zdrowotnych w Afryce 
Subsaharyjskiej”
(http://www.eca.europa.eu).
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u14
CZY KOMISJA ODPOWIEDNIO ZAPEWNIA SKUTECZNY 
UDZIAŁ PN W PROCESIE WSPÓŁPRACY NA RZECZ ROZWOJU?
 18.  Systematyczny udział PN we współpracy na rzecz rozwoju jest powszech-
nie uznawany za sposób promowania odpowiedzialności i uczestnic-
twa, które stanowią podstawowe zasady polityki UE na rzecz rozwoju 
oraz za sposób wykorzystania lokalnej wiedzy i doświadczenia jako wkład w programowanie. Podejście to znajduje odzwierciedlenie  
w „Konsensusie europejskim w sprawie rozwoju” (zob. ramka 1 ).
 19.  Aby ocenić, w jakim stopniu Komisja zapewnia udział PN, Trybunał zbadał 
dwie podstawowe procedury konsultacji dotyczące:
przygotowania krajowych dokumentów strategicznych dla państw a) 
AKP, Azji i Ameryki Łacińskiej;
przygotowania dokumentu strategicznego dotyczącego nowego b) 
programu tematycznego dla PN i władz lokalnych w dziedzinie  
rozwoju.
PRZYGOTOWANIE KRAJOWYCH DOKUMENTÓW 
STRATEGICZNYCH
 20.  Trybunał sprawdził, czy prowadzony jest trwały i ustrukturyzowany dialog, 
ocenił kompletność wytycznych dotyczących konsultacji z PN (pkt 12), 
a także stosowanie tych wytycznych oraz zasad ogólnych i standardów 
na potrzeby konsultacji z zainteresowanymi stronami14:
istnienie jasnych mechanizmów instytucjonalnych; a) 
włączenie odpowiednich PN; b) 
przeznaczenie wystarczającej ilości czasu na uczestnictwo PN; c) 
odpowiedni poziom procesu przygotowawczego; d) 
przedstawienie jasnych informacji zwrotnych dotyczących wyni- e) 
ków dialogu;
istnienie odpowiednich zasobów KE na potrzeby skutecznego  f) 
dialogu.UWAGI
14  Komunikat Komisji „Zasady 
ogólne i minimalne standardy 
na potrzeby konsultacji Komisji 
z zainteresowanymi stronami”, COM(2002) 704 wersja ostateczna 
z 11.12.2002.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u15
ZAANGAŻOWANIE  PN W OPRACOWYWANIE  KRAJOWYCH  DOKUMENTÓW  STRATEGICZNYCH  
NIE JEST ZGODNE  Z WYTYCZNYMI  
 21.  Chociaż konsultacje z PN stanowiły już część polityki WE15, w trzech z czte-
rech skontrolowanych krajów (z wyjątkiem RPA) znaleziono niewiele 
dowodów na zaangażowanie PN w przygotowanie krajowych doku-
mentów strategicznych (KDS) na lata 2002–2006, z powodu braku  
odpowiedniej dokumentacji w przedstawicielstwach Komisji. W RPA konsultacje były ograniczone. W Etiopii od tego czasu podjęto poważną 
próbę nawiązania trwałego i ustrukturyzowanego trójstronnego dia-logu między rządem, KE i przedstawicielami PN, w drodze wspólnych rocznych przeglądów strategii od 2004 r. oraz kontynuowania tego 
procesu w przypadku KDS na lata 2007–2013, (zob. ramka 2 ).
 22.  Natomiast w Bangladeszu i Peru – tak jak wcześniej w RPA – przed-
stawicielstwa nie angażowały PN w proces programowania na lata  
2007–2013 w sposób systematyczny, z wyjątkiem prowadzenia doraź-
nych konsultacji. Konsultacje te miały z reguły formę jednodniowych 
seminariów, na których dokonywano prezentacji i przedstawiano kon-
cepcje zgromadzone przez PN, a nie formę trwałego dialogu. Ponadto 
w Peru i RPA nie znaleziono dowodów, by wyniki tych konsultacji  były włączane do krajowych dokumentów strategicznych. W trak-
cie kontroli odnotowano inne uchybienia w procedurze konsultacji: 
brak jasnych mechanizmów zarządzania konsultacjami (np. brak planu 
działania obejmującego stały i przewidywalny harmonogram konsul-
tacji), opóźnienia w dystrybucji dokumentów, opóźnione zaprosze-nia, konsultacje na zbyt późnym etapie procedury programowania, 
ograniczony wybór PN, napotykane przez PN trudności z przedstawie-
niem uwag dotyczących propozycji oraz niewystarczające informacje 
zwrotne dla PN dotyczące wyników konsultacji.15 „The European Community’s 
Development Policy” 
(Wspólnotowa polityka rozwoju), 
COM(2000) 212 wersja ostateczna, 
pkt 5.2.
PRZYKŁAD DOBREGO PODEJŚCIA DO BUDOWANIA DIALOGU 
MIĘDZY RZĄDEM, KE I PN
Etiopia: Grupa robocza Kotonu
W 2003 r.  grupa krajowych i międzynarodowych organizacji pozarządowych i sieci działających w Etiopii zorganizowała 
się w tzw. grupę roboczą Kotonu, aby podjąć dialog z przedstawicielstwem KE i rządem w zakresie współpracy WE na 
rzecz rozwoju. Przedstawicielstwo i rząd skutecznie zaangażowały się w aktywny dialog i konsultacje z grupą roboczą Kotonu, w szczególności w zakresie wspólnych rocznych przeglądów począwszy od 2004 r. oraz sporządzenia nowego 
krajowego dokumentu strategicznego na potrzeby 10. EFR.RAMKA 2
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u16
 23.  W przypadku wszystkich czterech skontrolowanych przedstawicielstw 
udział PN w procesie rozwoju ograniczał się do zdefiniowania ogól-
nej strategii i nie uwzględniał konsultacji (tak jak wymagają tego  wytyczne) dotyczących strategii sektorowych i udziału PN w realizacji, 
monitoringu i ocenie projektów w każdym obszarze rozwoju.
 24.  Ponadto Trybunał poddał informacje będące w posiadaniu centrali Komi-
sji16 analizie, która wykazała podobne uchybienia w przypadku innych 
przedstawicielstw. Chociaż pewnego rodzaju konsultacje miały miej-
sce praktycznie we wszystkich państwach AKP, centrala Komisji uznała udział PN za zadowalający pod względem spełniania wytycznych(tj. udział wykraczający poza doraźne konsultacje) w przypadku jedy-
nie połowy z nich
17. Podobnie w przypadku 24 państw Azji i Ameryki 
Łacińskiej poddanych przeglądowi Trybunał ustalił, że z reguły istniała 
pewna forma konsultacji, ale udział PN wykroczył poza doraźne kon-sultacje tylko w czterech państwach Ameryki Łacińskiej i w żadnym 
z państw Azji.
 25.  Udział PN był większy w państwach AKP, gdzie obowiązuje umowa  
z Kotonu, która stanowi, iż PN mają prawo do uczestnictwa, niż w pań-
stwach Azji i Ameryki Łacińskiej. Przed wprowadzeniem nowego IWR w 2007 r. poprzednie rozporządzenie dotyczące państw ALA
18 nie  
wymagało udziału PN w polityce i strategiach współpracy.
 26.  Pracownicy Komisji doświadczyli praktycznych trudności we współpracy 
z PN. Stwierdzono między innymi, że i) udział PN zależał także w dużym 
stopniu od stanowiska rządu kraju partnerskiego; ii) trudno stwierdzić, 
które PN należy zaangażować; iii) angażując PN (indywidualnie lub 
w ramach platformy), pojawiają się kwestie ich reprezentatywności 
i rozliczalności; iv) wiele PN nie posiada zdolności i/lub zasobów,  aby zaangażować się proces współpracy na rzecz rozwoju i nie chce w nim uczestniczyć, wiedząc, że w rezultacie ma niewielkie szanse  otrzymania funduszy; v) PN nie zawsze chronią interesy najbardziej marginalizowanych grup.
 27.  Nawet w przypadku znaczących starań w celu zaangażowania PN  
problemy z realizacją sprawiały, że wyniki nie zawsze były pomyślne (zob. ramka 3 ).16 Łącznie z wyjątkowym 
przypadkiem Gwatemali (zob. 
ramka 3).
17 Ocena jest poparta wynikami 
konsultacji przeprowadzonych 
przez Europejski Komitet 
Ekonomiczno-Społeczny w zakresie 
udziału PN i władz lokalnych w opracowaniu krajowych 
dokumentów strategicznych 
w ramach 10. EFR w państwach 
AKP.
18 Rozporządzenie Rady (EWG) 
nr 443/92 z dnia 25 lutego 1992 r. w sprawie finansowej i technicznej 
pomocy dla rozwijających się 
państw Azji i Ameryki Łacińskiej 
oraz współpracy gospodarczej 
z tymi krajami (Dz.U. L 52 z 27.2.1992, s. 1).
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u17
POTRZEBA  DALSZEGO  ROZWOJU  SPECJALNYCH  SZKOLEŃ  I SZCZEGÓŁOWYCH  WYTYCZNYCH  
DOTYCZĄCYCH  UDZIAŁU  PN
 28.  Ograniczony udział PN w wielu przypadkach oraz liczne uchybienia 
pod względem terminu i sposobu konsultacji pokazują, że przełoże-
nie ambitnego celu zaangażowania PN we współpracę WE na rzecz  
rozwoju na warunki rzeczywiste pozostaje dużym wyzwaniem. Dla  
wielu pracowników przedstawicielstw udział PN ogranicza się głów-nie do świadczenia usług lub jednorazowych konsultacji w pewnych 
momentach cyklu programowania. Komisja nie zainwestowała jeszcze odpowiedniej ilości czasu i zasobów w celu faktycznego zaangażowa-nia pracowników przedstawicielstw we współpracę z PN na wszyst-
kich poziomach. Należy nadal rozwijać specjalne szkolenia w tym  
zakresie.
 29.  Wytyczne stosowane przez Komisję w momencie przeprowadzania kon-
troli (zob. pkt 12) obejmują wiele z tych kwestii, ale poza zaleceniem 
przeprowadzenia analizy w celu zidentyfikowania odpowiednich PN 
oraz oceny ich reprezentatywności nie przedstawiają one szczegóło-
wych instrukcji, np. dotyczących kluczowych kwestii, takich jak rola 
PN w zapewnieniu skuteczności pomocy oraz udział PN w definiowaniu strategii sektorowych, w tym w zakresie wsparcia budżetowego. 
PRZYKŁAD PROBLEMÓW Z ZAANGAŻOWANIEM PN WE WSPÓŁPRACĘ 
WE NA RZECZ ROZWOJU
Gwatemala: „Mesodiálogo”
Proces Mesodiálogo rozpoczął się w 2000 r. i uczestniczyły w nim: przedstawicielstwo Komisji, państwa członkowskie, 
rząd, europejskie organizacje pozarządowe oraz PN z Gwatemali. Celem było wspieranie realizacji krajowego dokumentu 
strategicznego na lata 2002–2006 poprzez bezpośredni udział w określeniu, realizacji i monitorowaniu programów reali-
zowanych w ramach KDS. W procesie uczestniczyło około 150 organizacji i 800 osób, zorganizowanych w grupy robocze. Ich zadaniem było przygotowanie dokumentów strategicznych, uczestniczenie w wyjazdach mających na celu określenie 
i opracowanie projektów oraz programów, stworzenie sieci regionalnych itp. Niemniej jednak obciążenie organizacyjne 
przedstawicielstwa, poczucie, że proces Mesodiálogo wykroczył poza swoją rolę, interweniując w kwestiach, które sta-
nowiły wyłączną kompetencję WE, a także brak wyraźnego poczucia odpowiedzialności ze strony rządu i gwarancji 
trwałości, doprowadziły do stopniowego załamywania się procesu, który został ostatecznie zakończony w 2005 r.
Źródła : RELEX/L3, Dokument roboczy dotyczący udziału PN w procesie programowania w państwach Azji i Ameryki 
Łacińskiej; „EC aid to Guatemala – Background Country Study Paper ” (Pomoc WE dla Gwatemali – badanie w kon-
tekście krajowym),  grudzień 2006 r., oraz analiza dokumentacji, sierpień 2006 r., zlecona przez CIDSE (Coopération 
Internationale pour le Développement et la Solidarité / International Cooperation for Development and Solidarity) 
i Caritas Europa.RAMKA 3
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u18
19 Jeden z programów 
przewidzianych w ramach 
instrumentu finansowania 
współpracy na rzecz rozwoju (zob. 
pkt 9).
20 Art. 20 ust. 2 rozporządzenia 
(WE) nr 1905/2006.
21 Europejska Konfederacja 
Organizacji Pozarządowych na 
rzecz Pomocy Humanitarnej 
i Rozwoju (CONCORD) została ustanowiona w styczniu 2003 r. 
jako organ reprezentacyjny 
i partnerski, o którym mowa 
w rozporządzeniu (WE) nr 1658/98 
ustanawiającym program współfinansowania działań wraz 
z organizacjami pozarządowymi. 
Angażuje się ona regularnie 
w dialog z instytucjami UE oraz 
koordynuje współpracę między 
organizacjami pozarządowymi. 
Obejmuje ona 22 stowarzyszenia krajowe („platformy”) oraz 
20 międzynarodowych sieci 
tematycznych, które reprezentują 
ponad 1600 organizacji 
międzyrządowych.
22 Został on również przesłany do 
CONCORD, Europejskiego Komitetu 
Ekonomiczno-Społecznego 
i Komitetu Regionów oraz do Rady 
Gmin i Regionów Europy w celu 
dystrybucji wśród ich członków.
23 Procedurę uruchomiono 31 lipca 
2006 r. i zakończono 11 września. 
Okres ten był krótszy niż osiem 
tygodni, co stanowi minimalny okres konsultacji.PROGRAM TEMATYCZNY DOTYCZĄCY PODMIOTÓW 
NIEPAŃSTWOWYCH ORAZ WŁADZ LOKALNYCH W PROCESIE 
ROZWOJU 
 30.  Ten nowy program19 jest kontynuacją poprzednich programów współfi-
nansowania wraz z europejskimi organizacjami pozarządowymi oraz zdecentralizowanych programów współpracy i, podobnie jak jego  poprzednicy, jest jednym z ważniejszych i stałych źródeł finansowania 
przez WE działań PN oraz wspierania ich własnych inicjatyw.
 31.  Przygotowując dokumenty strategiczne dla takich programów tematycz-
nych, Komisja musi konsultować się z innymi podmiotami w dziedzinie 
rozwoju, w tym z przedstawicielami PN i władz lokalnych, we wcze-snej fazie procesu programowania
20. Dzięki CONCORD21 europejskie 
organizacje pozarządowe są od lat w dużym stopniu zaangażowane w dialog dotyczący zarządzania programem współfinansowania wraz z organizacjami pozarządowymi. Nowy program jest także otwarty dla PN i władz lokalnych z krajów partnerskich, które w takiej sytuacji  powinny również być zaangażowane w konsultacje.
 32.  Po sporządzeniu dokumentu strategicznego dla tego programu cen-
trala Komisji zwróciła się do przedstawicielstw o przygotowanie, na 
podstawie dalszych konsultacji z lokalnymi PN, opisów koncepcji  
oceniających znaczenie programu dla ich krajów partnerskich i uza-
sadniających odpowiedni poziom wydatków. Trybunał zbadał sku-
teczność obu faz konsultacji w odniesieniu do kryteriów określonych w komunikacie Komisji z 2002 r. (zob. pkt 20). 
 33.  Jeśli chodzi o ogólną strategię, Komisja przeprowadziła publiczne kon-
sultacje on-line, adresowane do europejskich PN oraz do PN pocho-dzących z krajów partnerskich (południowych PN), wykorzystując  
kwestionariusz opublikowany na stronie internetowej Komisji i prze-
słany do przedstawicielstw
22. Na poziomie europejskim, rozpatrywa-
nym w kontekście rutynowych, bieżących kontaktów między Komisją a CONCORD, ta metoda konsultacji okazała się skuteczna. Jednakże konsultacje z południowymi PN nie były zorganizowane w sposób  skuteczny. Kwestionariusz został przesłany do przedstawicielstw  
w państwach AKP, które miały poinformować PN o konsultacjach  
i przekazać im kwestionariusz. Jednakże termin konsultacji przypadał 
na szczytowy okres urlopowy pracowników przedstawicielstw – był 
zatem nieodpowiedni i tak krótki, że w praktyce był on niemożliwy 
do dotrzymania
23 (przedstawicielstwa odwiedzone w ramach kontroli 
w państwach AKP, w Etiopii i RPA nie były w stanie przeprowadzić  konsultacji z PN w tak krótkim czasie). Ponadto taki wniosek nie został przesłany przedstawicielstwom w państwach ALA, co sprawiło, że PN z państw ALA nie wiedziały o prowadzonych konsultacjach.
 
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u19
24 W przypadku Etiopii i RPA, 
przedstawicielstwa Komisji 
w tych krajach podjęły decyzję o nieuczestniczeniu w tym 
programie.
25 W kwestii trwałości w praktyce 
zob. pkt 63–68. 34.  W drugiej fazie, z powodu opóźnień w przyjęciu rozporządzenia w sprawie 
IWR i dokumentu strategicznego, przedstawicielstwa dysponowały  
terminem tylko jednego miesiąca na przygotowanie opisów koncepcji i większość z nich nie mogła zaangażować PN w sposób usystematy-
zowany. W Bangladeszu odbyły się warsztaty ad hoc  z udziałem PN. 
W Peru natomiast przedstawicielstwo nie przeprowadziło konsultacji z PN
24, a przegląd wybranych opisów koncepcji (w przypadku Angoli, 
Chile, Malawi, Namibii i Nepalu) potwierdził brak konsultacji z PN na temat tego programu.
 35.  W opinii Trybunału Komisja nie poświęciła wystarczająco dużo uwagi 
metodom konsultacji z południowymi PN. Bardzo aktywny udział  
przedstawicielstw – poza pasywną metodą polegającą na umiesz-
czeniu kwestionariusza w internecie – jest niewątpliwie konieczny  w wielu krajach i był częściowo przewidywany (w przypadku państw AKP), ale nigdzie nie został w pełni zrealizowany. Ponadto nie poświę-cono uwagi ewentualnym ograniczeniom w prowadzeniu konsultacji 
z potencjalnymi odbiorcami dotacji w zakresie obszarów prioryteto-
wych, które to konsultacje z pewnością byłyby dla nich interesujące 
oraz nie wypróbowano rozwiązań alternatywnych, takich jak sieci,  
organizacje patronackie i regionalne.
CZY SYSTEMY ZARZĄDZANIA KOMISJI GWARANTUJĄ, ŻE 
DZIAŁANIA REALIZOWANE PRZEZ PN SĄ ODPOWIEDNIE I ŻE MAJĄ SZANSE PRZYNIEŚĆ ZAMIERZONE WYNIKI?
 36.  Trybunał skontrolował systemy zarządzania umowami o dotacje dla PN 
w centrali Komisji, jak również na miejscu, w czterech przedstawi-cielstwach. Skontrolowano także 16 projektów (zob. załącznik III ).  
Kontrola objęła procedury wyboru projektów, ustalenia w zakresie  kontroli i nadzoru, przeprowadzony monitoring i narzędzia monito-
ringu oraz kwestie trwałości.
PROCEDURY WYBORU 
 37.  Celem kontroli procedur wyboru było ustalenie, w jakim zakresie zastoso-
wane procedury zapewniły wybór odpowiednich, określonych w czasie 
i mających perspektywy na trwałość projektów25.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u20
PROCEDURA  KONKURSU  PROJEKTÓW  WSPIERA  UCZCIWĄ  KONKURENCJĘ , ALE MOŻE  BYĆ 
UCIĄŻLIWA  W PRAKTYCE  I NIE ZAPEWNIA  UKOŃCZENIA  KONCEPCJI  PROJEKTÓW  NA CZAS
 38.  Standardowa procedura wyboru od 2000 r. polega na przeprowadzeniu 
konkursu projektów. Chociaż procedura ta uznana jest za zapewnia-jącą uczciwą konkurencję wśród PN, co powinno w efekcie zwiększyć prawdopodobieństwo wyboru odpowiednich projektów, stanowi ona 
wciąż wyzwanie pod kątem administracyjnym zarówno dla Komisji, jak 
i dla składających wnioski PN. Konkursy projektów cieszą się znacznym zainteresowaniem wśród PN, a liczba wniosków o finansowanie zawsze 
znacznie przekracza dostępne fundusze
26. Prowadzi to do wydłużenia 
procedur i wymaga pomocy ekspertów zewnętrznych. Ponadto kon-
kursy w ramach programu współfinansowania wraz z organizacjami 
pozarządowymi są zbyt ogólne i nie koncentrują się na konkretnej  kwestii, co zwiększa prawdopodobieństwo zaakceptowania mniej  odpowiednich wniosków. Dopełnienie drobiazgowej procedury może być także uciążliwe dla małych PN.
 39.  Chociaż poddane kontroli konkursy projektów zwykle owocowały wybo-
rem odpowiednich projektów, kontrola wykazała, że w przypadku  projektów poddanych kontroli średni czas między złożeniem wniosku 
a faktycznym podpisaniem umowy wynosił ponad rok, co utrudniło 
PN skuteczne planowanie. Trybunał stwierdził także, że metody wyko-
rzystywane do ogłaszania konkursów (głównie w internecie i gaze-
tach) nie zawsze pozwalały dotrzeć do odpowiednich PN na poziomie 
lokalnym
27.
 40.  Trybunał z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja w 2006 i 2007 r. 
podjęła działania w celu poprawy wydajności procedury konkursu  projektów, chociaż ocena pełnych tego efektów nie jest jeszcze moż-liwa. Działania te są następujące:
wprowadzenie procedury ograniczonej, która pozwala na pierwszą a) 
selekcję wnioskodawców na podstawie krótkiego opisu koncep-
cji, a pełny wniosek (wraz z koncepcją projektu) jest składany na drugim etapie selekcji;
połączone wykorzystanie budżetów z dwóch lat w jednym kon- b) 
kursie projektów;26 Na budżet wynoszący 284 mln 
euro w ramach konkursów w latach 
2007–2008 w ramach programów 
tematycznych, którymi na szczeblu 
centralnym zarządzało EuropeAid, 
otrzymano 4 565 wniosków na ogólną kwotę 3 650 mln euro. 
Po pierwszej selekcji opartej na 
skróconych opisach koncepcji, do 
drugiego etapu selekcji przeszło 
1088 wniosków na kwotę 989 mln 
euro, a ostatecznie wybrano tylko 
212 wniosków.
27 Na przykład z powodu użycia 
jedynie języków urzędowych 
Unii Europejskiej lub z powodu 
powolnej dystrybucji gazet w oddalonych regionach.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u21
PRZYKŁAD SŁABEJ KONCEPCJI PROJEKTU
Promowanie włączenia kobiet mikroprzedsiębiorców i przedsiębiorstw rodzinnych 
w formalny system pracy – Peru
Lokalna partnerska organizacja pozarządowa realizowała ten projekt w czterech regionach, w tym w regionie Junin, 
w którym Trybunał przeprowadził kontrolę w lutym 2008 r., gdzie ta organizacja pozarządowa wcześniej nie była obecna. Pomimo iż w ramach kontroli monitorującej zorientowanej na wyniki, przeprowadzonej niewiele wcześniej, 
bo w 2007 r., nie przewidziano tego typu problemów, Trybunał nie znalazł dowodów na to, by organizacja ta zaangażo-
wała odpowiednie władze publiczne w opracowanie działań projektowych. Organizacja nie koordynowała także swoich 
prac z istniejącymi sieciami i organizacjami wspierającymi mikroprzedsiębiorstwa w tym regionie. W trakcie realizacji 
projektu lokalna partnerska organizacja pozarządowa musiała zawrzeć z jedną z takich sieci umowę o przeprowadzenie 
podstawowych badań mających zidentyfi  kować potencjalnych benefi  cjentów i możliwości gospodarcze. Koncepcja 
projektu opierała się na idei, że zostanie to powtórzone i rozszerzone przez władze publiczne. Trybunał ustalił jednak, że odpowiednie władze albo w ogóle nie były zaangażowane w projekt, nie pracowały zgodnie z założeniami, albo też nie 
posiadały wystarczających zasobów fi  nansowych i kadrowych do przeprowadzenia działań projektowych.RAMKA 4wprowadzenie usługi rejestracji on-line (PADOR), co ogranicza  c) 
dublowanie prac przez wnioskodawców;
wzrost wykorzystania „dopasowanych” lokalnych konkursów pro- d) 
jektów, których cele są dostosowywane do sytuacji lokalnej, co 
sprawia, że organizacje lokalne mają większe szanse na to, że  zostaną wybrane. 
 41.  Jednakże problemy z koncepcją projektu, które mogą w poważny spo-
sób wpłynąć na jego skuteczność i trwałość, pozostają powszechne. 
W kilku skontrolowanych projektach niewystarczające przygotowanie 
do opracowania działań oznaczało, że pierwszy rok trwania projek-
tów musiał być przeznaczony na przygotowanie koncepcji projektu (przeprowadzenie diagnostyki, identyfikację beneficjentów, badania). Skróciło to czas dostępny na skuteczną realizację, w związku z czym projekt był bardziej narażony na opóźnienia, a szanse na jego trwałość 
malały. Taki przypadek ilustruje przykład przedstawiony w ramce 4 .
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u22
PROCEDURY KONTROLI I NADZORU
 42.  Celem badania procedur kontroli i nadzoru Komisji było ustalenie, w jakim 
stopniu zapewniają one sprawną realizację działań projektowych PN. 
Chociaż wynikiem licznych ocen było stwierdzenie, że zainteresowane podmioty uznają procedury za uciążliwe
28 – co również stanowiło  
przedmiot rozważań Parlamentu29 – Trybunał uznaje starania Komisji 
mające na celu rozwiązanie tego problemu. Podjęte przez Komisję  
inicjatywy na wysokim szczeblu obejmują ustanowienie międzyde-partamentalnego komitetu mającego zająć się uproszczeniem proce-
dur, wzmocnienie dialogu między Komisją a CONCORD w kwestiach 
finansowych i umownych (prowadzących do opracowania podręcz-
nika standardowych umów o dotacje), wydanie nowych praktycznych 
wytycznych oraz uproszczenie formularzy i dokumentów. Dekoncen-tracja programów tematycznych również przyczyniła się do poprawy dialogu między KE i PN. 
 43.  Procedury kontroli i nadzoru funkcjonowały poprawnie w wielu aspek-
tach, ale pozostały pewne konkretne problemy, które przyczyniły się 
do błędów30.
PRZEKAZANE  PN WYTYCZNE  DOTYCZĄCE  STOSOWANIA  ZASAD  NIE BYŁY  WYSTARCZAJĄCE
 44.  Praktyczne wytyczne dotyczące stosowania zasad finansowych i umow-
nych WE muszą uwzględnić rotację personelu w przedstawicielstwach Komisji oraz ograniczony poziom wiedzy na temat tych zasad wśród PN. Jako metody zwiększania wiedzy wykorzystuje się szkolenia,  
prowadzone w przedstawicielstwach zarówno dla pracowników, jak 
i beneficjentów oraz zatwierdzenie praktycznego przewodnika sporzą-dzonego we współpracy z CONCORD (tzw. podręcznika standardowych 
umów o dotacje).
 45.  Szkolenie jest użyteczne, ale w przypadku beneficjentów oznacza ono 
zwykle tylko jednodniowe warsztaty organizowane po zakończe-niu konkursu projektów. Trybunał stwierdził, że nie wystarczy to,  aby zapewnić „zinstytucjonalizowanie” wiedzy przez PN, która jest  konieczna, aby w trakcie realizacji typowego projektu stosować zasady w sposób poprawny. 28 Kwestia ta została poruszona 
także w piśmie CONCORD do 
komisarza Nielsona z dnia 
17 marca 2004 r. dotyczącym 
wpływu rozporządzenia 
finansowego oraz wynikających 
z niego dokumentów i procedur na organizacje pozarządowe.
29 W absolutorium za 2004 r. 
Parlament Europejski: „wyraża 
ubolewanie [...] zdecydowanego 
skomplikowania nowych procedur, 
które są kłopotliwe, a ich wdrożenie zajmuje zbyt wiele 
czasu; podkreśla konieczność 
rzeczywistego ich uproszczenia, 
nie tracąc z oczu pierwotnego 
celu” (rezolucja Parlamentu Europejskiego zawierająca uwagi, 
które stanowią integralną część 
decyzji w sprawie udzielenia 
absolutorium z wykonania budżetu 
ogólnego Unii Europejskiej na 
rok budżetowy 2004, Sekcja III – 
Komisja) (Dz.U. L 340 z 6.12.2006, s. 5), pkt 185.
30 Podobne ustalenia były 
wynikiem przeprowadzonych przez 
Trybunał kontroli na potrzeby DAS: zob. sprawozdania roczne 
Trybunału za rok budżetowy 
2007 dotyczące wykonania 
budżetu, pkt 8.9; oraz dotyczące 
Europejskich Funduszy Rozwoju 
(EFR), pkt 22.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u23
 46.  Podczas kontroli znaleziono niewiele dowodów na korzystanie z podręcz-
nika przez pracowników przedstawicielstwa lub PN-beneficjentów.  
Jego nieobowiązujący prawnie charakter może być jednym z powo-dów, dla którego personel w przedstawicielstwach odmówił używania 
go jako standardowego dokumentu referencyjnego.
 47.  O zmianach wprowadzanych w praktycznym przewodniku lub warunkach 
umowy (praktyczny przewodnik w ciągu ostatnich siedmiu lat był  
modyfikowany pięć razy) nie powiadamia się beneficjentów w sposób systematyczny. Ponadto wystąpiły niespójności w interpretacji zasad, 
co oznaczało, że w niektórych przypadkach beneficjenci byli proszeni 
przez Komisję o działanie według nowych warunków, nawet jeżeli nie 
miały one być stosowane z mocą wsteczną. 
JAKOŚĆ  KONTROLI  PROJEKTÓW  NIE ZAWSZE  BYŁA  WYSTARCZAJĄCA
 48.  W przypadku kilku projektów badanych w ramach omawianej kontroli 
odnotowano niedociągnięcia związane z jakością kontroli projek-tów. Kontrole te nie wykrywają skutecznie błędów mających wpływ 
na kwalifikowalność transakcji na poziomie beneficjenta i partnera 
wdrażającego. W ocenach szczegółowych EFR i działań zewnętrznych, 
prowadzonych w kontekście sprawozdań rocznych Trybunału
31, odno-
towano podobne niedociągnięcia w  kontrolach projektów.
 49.  Starając się zaradzić tym niedociągnięciom, Komisja opracowała zmie-
niony zakres wymagań i obowiązków, aby zapewnić kompleksowość prac kontrolnych, co od lutego 2006 r. stało się warunkiem obowiąz-kowym w przypadku umów projektowych. W przypadku projektów  
objętych kontrolą było jeszcze zbyt wcześnie, aby ocenić skutek tej zmiany.
NIESPÓJNOŚCI  W INTERPRETACJI  I STOSOWANIU  PROCEDUR  DOPROWADZIŁY  DO ZBĘDNYCH  
OBCIĄŻEŃ  ADMINISTRACYJNYCH  DLA PN
 50.  W trakcie kontroli odnotowano utrzymywanie się pewnych praktycznych 
problemów administracyjnych w zarządzaniu umowami o dotacje,  
w tym:
niespójną interpretację reguł pochodzenia dostaw nabytych  a) 
w ramach umów finansowanych przez WE, co mogło niepotrzeb-
nie obciążyć PN (przykład w ramce 5 ); 31 Na przykład pkt 8.24 
w rozdziale 8 sprawozdania 
rocznego Trybunału dotyczącego roku budżetowego 2007 (Dz.U.
 C 286 z 10.11.2008, s. 182).
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u24
trudności PN z uzyskaniem zwolnień podatkowych lub zwrotem b) 
podatków w niektórych krajach partnerskich;
wymóg korzystania z kursu wymiany zatwierdzonego przez KE c) 
(w miejsce faktycznego kursu), co w pewnych okolicznościach  
mogło niekorzystnie wpłynąć na projekt;
opóźnienia ze strony Komisji w zatwierdzaniu wniosków o płatność, d) 
co mogło przyczynić się do opóźnień w realizacji projektów;
dodatkowe wymogi nakładane przez przedstawicielstwa na pro- e) 
jekty w sposób niekonsekwentny, co dodawało niepotrzebnego 
obciążenia administracyjnego podmiotom niepaństwowym, np.: 
i) dodatkowe sprawozdania okresowe lub sprawozdania z kon-
troli; ii) korzystanie z odrębnych, specjalnych kont bankowych dla każdego projektu; iii) opcje płatności inne od tych określonych w warunkach ogólnych (np. mniejsze raty).
PRZYKŁAD NIESPÓJNEJ INTERPRETACJI REGUŁ POCHODZENIA
Zakup motocykli – przypadek Etiopii
Organizacje pozarządowe w Etiopii preferują zakup pojazdów japońskich, gdyż ich jakość jest odpowiednia do warunków 
lokalnych. Jednakże przedstawicielstwo, w ramach projektów dotyczących bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność, zachęcało organizacje pozarządowe do rozważenia zakupu także pojazdów chińskich, częściowo dlatego, iż sądziło, że 
na pojazdy japońskie, w przeciwieństwie do pojazdów chińskich, konieczne było odstępstwo od reguły pochodzenia. 
Zgodnie z założeniami przedstawicielstwa w zakresie zasad odstępstwa jedna z organizacji pozarządowych nabyła 10 motocykli 
chińskich, nie występując o odstępstwo. Ponieważ kilka z tych motocykli zepsuło się, organizacja ta w dniu 14 grudnia 2006 r. zwróciła się o pozwolenie i odstępstwo od reguły pochodzenia, aby nabyć dodatkowe dwa motocykle solidniejszej fi  rmy 
japońskiej i początkowo uzyskała odmowę ze strony przedstawicielstwa. W dniu 11 września 2007 r. przedstawicielstwo 
ostatecznie zaakceptowało wniosek, gdy został on złożony ponownie wraz z wnioskiem o zmianę budżetu.
Tymczasem Trybunał stwierdził, że przedstawicielstwo konsultowało się z centralą w kwietniu 2007 r., w momencie gdy 
obie strony stwierdziły, że odstępstwo nie było konieczne w przypadku zakupu towarów japońskich w Etiopii w ramach tematycznej linii budżetowej. Odstępstwo takie było natomiast zawsze wymagane w przypadku towarów chińskich.
Wydaje się jednak, że zasady te można wciąż interpretować w różny sposób
32.RAMKA 5
32 Zgodnie z rozporządzeniami Rady w sprawie dostępu do pomocy zewnętrznej Wspólnoty, w szczególności zgodnie 
z art. 3 ust. 2, art. 3 ust. 3 i art. 5 oraz załącznikiem II, projekty finansowane w ramach programów tematycznych w Etiopii od 28 grudnia 2005 r. mogły korzystać zarówno z towarów pochodzenia japońskiego, jak i chińskiego, bez ubiegania się 
o odstępstwo, gdyż Etiopia jest zaliczana do najsłabiej rozwiniętych krajów. Natomiast towary pochodzące z Chin wymagają 
wniosku o odstępstwo w przypadku umowy o dotację finansowanej z EFR. Rozporządzenie w sprawie EFR również dopuszcza 
zakup towarów, niezależnie od ich pochodzenia, na rynku lokalnym, do wartości 30 000 euro.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u25
33 Podejście ram logicznych 
i matryca ram logicznych są 
narzędziami analizy i zarządzania 
powszechnie używanymi przez 
donatorów i rządy partnerskie 
we współpracy na rzecz rozwoju. Typowa koncepcja ram logicznych 
obejmuje takie zadania, jak 
sformułowanie wskaźników 
zgodnie z kryteriami SMART 
(zdefiniowane, wymierne, 
osiągalne, odpowiednie 
i określone w czasie), określenie odpowiednich źródeł weryfikacji, 
wyznaczenie realistycznych 
celów dla każdego wskaźnika 
oraz gromadzenie podstawowych 
wartości na potrzeby późniejszego pomiaru poczynionych 
postępów i uzyskanych 
rezultatów. Odpowiedni system 
monitorowania realizacji będzie 
zatem obejmował regularne 
gromadzenie danych dotyczących 
faktycznych rezultatów. PN są czasem proszone o zgromadzenie 
danych i poinformowanie nie 
tylko o wkładach, procesach 
i produktach, ale także o wynikach 
okresowych i długoterminowym oddziaływaniu. MONITORING OBEJMUJĄCY NARZĘDZIA I OCENY 
SKUTECZNOŚCI DZIAŁAŃ PN 
 51.  Skuteczny monitoring jest istotnym elementem zarządzania projektami. 
Komisja używa w tym celu licznych narzędzi i procedur. Celem kontroli Trybunału było określenie, w świetle istniejących procedur Komisji, czy: i) systemy informacyjne dostarczają koniecznych informacji zarząd-
czych pozwalających podejmować decyzje i monitorować działania 
PN; ii) system sprawozdawczości zarządczej funkcjonuje; iii) przedsta-wicielstwa odpowiednio monitorują projekty, otrzymują odpowiednie 
informacje zwrotne pochodzące z zewnętrznego monitoringu oraz ocen 
i odpowiednio je wykorzystują; iv) stosowane są odpowiednie narzędzia 
oceny produktów i rezultatów działań; v) stosowane są odpowiednie 
narzędzia oceny długoterminowego wpływu działań.
SKOMPUTERYZOWANY  SYSTEM  INFORMACYJNY  KOMISJI  CRIS NIE JEST
W PEŁNI  WYKORZYSTYWANY
 52.  Jak zauważono w pkt 5, w chwili obecnej w EuropeAid nie istnieje dostępne 
źródło danych dotyczących finansowania PN w obszarze współpracy 
na rzecz rozwoju. Dane znajdujące się we wspólnym systemie infor-
macji RELEX (CRIS) są niekompletne, a identyfikacja zainteresowanych 
stron niewiarygodna. System dostarcza niewiele informacji w formie 
analiz i syntez na temat stanu trwających i zakończonych projektów oraz ocen i wniosków. Sprawozdanie z realizacji CRIS, jako narzędzie 
monitoringu, nie w pełni zaspokaja potrzeby użytkowników i często nie jest właściwie stosowane.
SPRAWOZDANIA  Z PROJEKTÓW  NIE ZAWSZE  DOSTARCZAŁY  DOKŁADNEJ
OCENY  STANU  REALIZACJI
 53.  PN korzystający z dotacji musi dostarczyć sprawozdania techniczne 
i finansowe, które powinny umożliwić porównanie między wnioskami projektowymi a tym, co zostało osiągnięte w okresie sprawozdawczym. W przypadku połowy skontrolowanych projektów sprawozdania te nie przedstawiały kompleksowej oceny stanu realizacji. Z reguły w spra-
wozdaniach świadomie umniejszano znaczenie najbardziej proble-
matycznych kwestii, skupiając się na pozytywnych osiągnięciach. 
 54.  Zgodnie z obecnymi procedurami PN muszą stosować ramy logiczne 
obejmujące ilościowe wskaźniki wykonania33. Jednakże w 13 z 16 skon-
trolowanych projektów sprawozdania techniczne nie zawierały bezpo-średnich porównań między rezultatami oczekiwanymi a osiągniętymi, przeprowadzonych z wykorzystaniem ram logicznych. Dlatego też  ramy logiczne w kilku skontrolowanych projektach stopniowo traciły znaczenie jako narzędzie monitorowania projektu.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u26
 55.  W swojej analizie porównawczej Trybunał zauważył, że niektóre agen-
cje stosują mechanizm zapewnienia jakości z uwzględnieniem ram  
logicznych, w tym jakościowe i ilościowe wskaźniki wykonania.
NIEWYSTARCZAJĄCA  LICZBA  KONTROLI  DOKONYWANYCH  PRZEZ  PRACOWNIKÓW
KOMISJI  W MIEJSCU  REALIZACJI  PROJEKTU  
 56.  Odpowiedni monitoring projektów prowadzony przez przedstawicielstwa 
obejmuje regularne i bezpośrednie kontakty z partnerskimi PN oraz 
wywiady dotyczące kwestii związanych z realizacją, które mają wpływ 
na wyniki projektu. W trakcie kontroli badano, w jakim stopniu Komisja 
prowadziła fizyczne kontrole w miejscu realizacji projektu, obejmu-jące sprawdzenie rozliczeń i dokumentacji poświadczającej projektu w biurach beneficjentów dotacji oraz ich partnerów wdrażających.  Trybunał uznał, że poziom kontroli na miejscu był niewystarczający.
 57.  Ponadto wiele zapytanych PN wyraziło ubolewanie z powodu braku wspar-
cia na miejscu ze strony przedstawicielstw. Odpowiedzi respondentów sugerowały, że wielu błędów związanych z zasadami finansowymi  
i umownymi można było uniknąć, gdyby w odpowiednim czasie prze-
prowadzono kontrole na miejscu, gdyż uwidoczniłoby to niewłaściwe 
praktyki, które można byłoby zmienić.
 58.  W przypadku sześciu z 16 skontrolowanych projektów pracownicy  
przedstawicielstw nie odbyli żadnej kontroli na miejscu. W przy-padku pozostałych projektów kontrole na miejscu nie odbywały się według żadnego wzorca. Czasem wizyty miały związek z wydarzeniami 
organizowanymi przez PN, czasem były one połączone z kontrolami 
monitorującymi. W kilku przypadkach szczegółowe i konkretne plany przeprowadzenia wizyt na miejscu na określonych etapach projektu 
rzeczywiście zostały sporządzone. Jednak we wszystkich tych przypad-
kach plany nie zostały w pełni zrealizowane z powodu braku zasobów. 
W przedstawicielstwach odwiedzonych przez Trybunał żadne stan-dardy w zakresie sprawozdań monitorujących nie były określone. Do grudnia 2007 r. personel nie posiadał żadnych operacyjnych wytycz-nych dotyczących monitorowania projektów. 
 59.  Projekty mogą również być wybierane do zewnętrznego monitoringu 
w ramach prowadzonych przez Komisję kontroli monitorujących  
zorientowanych na wyniki (ROM). Technika ta nie kompensuje jednak braku monitoringu na poziomie operacyjnym: większość projektów, 
w które zaangażowane są PN, otrzymuje wkład z WE o wartości poni-
żej 1 mln euro, a w ramach systemu ROM tylko około 10% projektów 
poniżej tej wartości wybiera się do monitorowania.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u27
34 Ostatnie umowy o dotacje 
podpisane w Peru już to 
przewidują.OCENY  ZEWNĘTRZNE  NIE DOSTARCZYŁY  ODPOWIEDNICH  OCEN  ODDZIAŁYWANIA  
PROJEKTÓW  PN
 60.  Umowy o dotacje dla PN zwykle zakładają przeprowadzenie zewnętrznej 
oceny na koniec projektu i/lub w na etapie pośrednim. Standardowy zakres wymagań i obowiązków dla ocen nie jest obowiązkowy w przy-padku tego typu ocen, istnieje zatem ryzyko zaistnienia konfliktu  
interesów, gdyż zgodnie z obowiązującą praktyką zatrudnianie oce-
niających leży w gestii beneficjentów. W swojej analizie porównaw-czej Trybunał odnotował, że niektóre agencje działające w dziedzinie 
rozwoju korzystają z mechanizmu zapewnienia jakości w odniesieniu 
do ocen zleconych przez PN beneficjentów.
 61.  Przeprowadzone oceny oraz stosowane obecnie inne instrumenty oceny 
i sprawozdawczości (sprawozdania PN, wizyty na miejscu oraz spra-wozdania ROM) nie zapewniają odpowiednich ocen oddziaływania  poszczególnych projektów PN. Powodem tego jest fakt, że cele są  wyrażone w tak ogólny sposób, że nie mogą być powiązane z wymier-nymi wskaźnikami oddziaływania, lub też metody weryfikacji są nie-odpowiednie lub zbyt kosztowne.
 62.  Komisja przechodzi na zarządzanie oparte na rezultatach, kładąc większy 
nacisk na pomiar oddziaływania oraz rezultatów i na ocenę wartości 
dodanej współpracy na rzecz rozwoju. Nakłada to większą presję na 
PN, aby opracowały systemy monitorowania nie tylko produktów, ale 
także wyników i oddziaływania34, a także wymaga, aby służby Komisji 
dostarczyły więcej praktycznych wytycznych w celu zagwarantowania, że ramy logiczne i wskaźniki wykonania są odpowiednie i pozostają aktualne.
PERSPEKTYWY TRWAŁOŚCI
 63.  Proces selekcji projektów obejmuje ocenę trwałości projektów, czyli 
perspektyw na to, czy rezultaty projektów będą stałe. Komisja wpro-wadziła niedawno monitorowanie ex post zorientowane na wyniki  
obejmujące trwałość i oddziaływanie na poziomie projektu.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u28
 64.  Chociaż w przypadku 16 skontrolowanych projektów osiągnięto dobre 
rezultaty lub są szanse na ich osiągnięcie w perspektywie krótko-
terminowej, prognozy ich trwałości były znacznie mniej pozytywne. W trakcie kontroli Trybunału trwałość nie była pewna w przypadku 
12 projektów, z powodu braku funduszy po zakończeniu projektu  
lub też z powodu nieodpowiednich porozumień instytucjonalnych. 
Przykład takich porozumień przedstawiono w ramce 6 .
 65.  Perspektywy trwałości w przypadku pozostałych czterech projektów były 
dobre nie dlatego, że projekty te były trwałe same w sobie, ale raczej 
dlatego, iż były prowadzone przez międzynarodowe organizacje poza-
rządowe zaangażowane w perspektywie długoterminowej, które mogą 
zapewnić finansowanie z innych źródeł niż Unia Europejska.
 66.  Długoterminowe zaangażowanie i finansowanie oraz konieczność zapew-
nienia porozumień instytucjonalnych pozwalających odpowiednim  
zainteresowanym stronom na przejęcie działań stanowią podstawowe 
elementy trwałości. Kontrola Trybunału wykazała, że czas trwania pro-
jektu jest z reguły niewystarczający, aby zapewnić trwałość, nawet po 
przedłużeniu projektu35. Ponadto rzeczywisty okres realizacji często 
w praktyce jest skrócony z powodu opóźnionego rozpoczęcia (zob. 
pkt 41). 
 67.  Obecnemu podejściu do projektu również zagraża potencjalna sprzecz-
ność, polegająca na korzystaniu z krótkoterminowych interwencji do rozwiązywania problemów strukturalnych, które wymagają długoter-minowego zaangażowania. Trwałość stanowi szczególny problem dla 
elementu rozwoju zdolności instytucjonalnych, ponieważ wymaga  
z reguły zmian społecznych i zmian w mentalności, na które potrzeba 
więcej czasu niż okres, który zwykle jest przeznaczony na realizację 
projektu.35 Średni czas trwania 
skontrolowanych projektów 
wynosił 37 miesięcy, łącznie z przedłużeniami.
POMOC W ZWALCZANIU PRZESTĘPSTW PRZECIWKO KOBIETOM I DZIECIOM
NA WSCHODNIM PRZYLĄDKU (REPUBLIKA POŁUDNIOWEJ AFRYKI) – OŚRODKI POMOCY DLA OFIAR
Chociaż organy policyjne RPA nadal były w stanie pokrywać bieżące koszty ośrodków pomocy dla ofi  ar przemocy po 
zakończeniu projektu, istniało ryzyko, że w przyszłości zabraknie wolontariuszy pracujących w ośrodkach, gdyż depar-
tament opieki społecznej nie przyjął jeszcze na siebie odpowiedzialności za ich nadzór i szkolenia, tak jak przewidziano 
to w koncepcji projektu .RAMKA 6
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u29
 68.  Trybunał w swojej analizie porównawczej zauważa, że pozostałe agencje 
działające w dziedzinie rozwoju unikają pewnych problemów zwią-
zanych ze słabą koncepcją i krótkim czasem trwania projektu, korzy-stając, poza konkretnymi projektami, z szeregu instrumentów, w tym 
długoterminowych ramowych umów o partnerstwie z PN wybranymi 
na zasadzie konkurencyjności
36.
CZY KOMISJA ZAPEWNIA ODPOWIEDNIE WSPARCIE 
ROZWOJU ZDOLNOŚCI INSTYTUCJONALNYCH PN? 
 69.  Ta część sprawozdania odpowiada na pytanie, czy Komisja przełożyła 
wymogi prawne i założenia polityki w zakresie wspierania rozwoju  zdolności instytucjonalnych PN na strategię we wszystkich krajach  
i regionach beneficjentach oraz czy wdrożyła ją za pomocą odpowied-
nich i skutecznie zrealizowanych działań.
STRATEGIA ROZWOJU ZDOLNOŚCI INSTYTUCJONALNYCH PN
 70.  Rozwój zdolności instytucjonalnych ma w założeniu wzmocnić rolę PN ja-
ko partnerów w procesie rozwoju oraz jako podmiotów wdrażających37. 
Aby zapewnić skuteczne wsparcie oraz spójność i komplementarność z innymi programami i donatorami, Komisja musi opracować strategię dla każdego kraju, określając, które PN, sektory i tematy będą celem tej strategii oraz jakie należy zastosować metody robocze. 
 71.  Trybunał zbadał, czy taka strategia istniała dla państw AKP (w przypadku 
których obowiązują przepisy zapewniające rozwój zdolności instytu-cjonalnych PN) oraz dla państw Azji i Ameryki Łacińskiej, w odniesieniu 
do których poprzednie rozporządzenie dotyczące ALA nie wspomina 
o rozwoju zdolności instytucjonalnych. Trybunał zbadał także, czy  
wejście w życie rozporządzenia w sprawie IWR w styczniu 2007 r.,  
które uchyliło rozporządzenie dotyczące ALA i określa wymóg rozwoju 
zdolności instytucjonalnych PN, przyniosło jakaś zmianę w istnieją-
cych strategiach.36 Kilka agencji działających 
w obszarze rozwoju stosuje 
ramowe umowy o partnerstwie, które z reguły obowiązują od 
czterech do ośmiu lat.
37 Wsparcie zdolności 
instytucjonalnych PN ma za 
zadanie wzmocnić ich role jako 
partnerów we współpracy na rzecz rozwoju (zob. pkt 8 i ramka 1), 
ale obejmuje także szkolenie 
w zarządzaniu projektami, aby 
poprawić jakość realizowanych 
przez nie projektów oraz zwiększyć zdolności PN do ubiegania się 
o fundusze i pozyskiwanie ich od 
donatorów.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u30
DWA RÓŻNE  PODEJŚCIA
 72.  W następstwie podpisania umowy z Kotonu (zob. pkt 8) w większości 
państw AKP opracowano strategie i ustanowiono finansowane przez 
UE38 programy mające na celu rozwój zdolności instytucjonalnych PN. 
W przypadku państw Azji i Ameryki Łacińskiej nie istnieją konkretne strategie obejmujące rozwój zdolności instytucjonalnych PN, finan-sowane przez WE, ani też programy w tym zakresie
39. Różnica ta nie 
wynika z ogólnej oceny potrzeb, ale głównie odzwierciedla fakt, że wsparcie rozwoju zdolności instytucjonalnych PN w państwach AKP 
jest wymogiem prawnym, podczas gdy w przypadku państw ALA taki 
wymóg nie istnieje.
 73.  IWR, mający zastosowanie od 2007 r. do państw ALA, obejmuje rozwój 
zdolności instytucjonalnych PN w obszarze współpracy w ramach pro-
gramów geograficznych i ustanawia podstawową zasadę mówiącą, że 
programy te powinny stanowić zwyczajowy instrument zapewniania 
wsparcia, gdyż są one oparte na ocenach potrzeb i partnerstwach  
strategicznych z rządami. Programy tematyczne natomiast mają być 
realizowane jedynie wtedy, gdy programy geograficzne nie są odpo-wiednie, na przykład w krajach, w których trudno o partnerstwo
40 lub 
krajach, w których istnieją grupy populacji pozbawione podstawowych 
usług lub zasobów oraz wykluczone z procesu decyzyjnego. Pomimo 
tej jasnej zasady nie zauważono zmian w sposobie, w jakim wsparcie 
rozwoju zdolności instytucjonalnych jest finansowane w państwach ALA od momentu wejścia w życie IWR, a istniejące wsparcie wciąż jest finansowane w ramach programu tematycznego (podmioty niepań-stwowe i władze lokalne działające w dziedzinie rozwoju).
 74.  Brak konkretnej strategii podkreśla jeszcze fakt, że w przypadku państw 
Azji i Ameryki Łacińskiej, w których fundusze na rozwój zdolności  instytucjonalnych PN są bardziej ograniczone, możliwości wprowadze-
nia udziału PN do głównych programów sektorowych finansowanych 
w tych krajach i wspierania ich w tych programach (np. dotyczą-
cych zdrowia lub edukacji) nie zostały w pełni wykorzystane. Komi-
sja przygotowuje obecnie dokument
41, mając na celu przygotowanie 
wytycznych dla przedstawicielstw, które to wytyczne mają rozwiązać 
tę kwestię. 38 W państwach AKP istnieje około 
46 programów rozwoju zdolności 
instytucjonalnych w 43 państwach, 
na kwotę 226 mln euro.
39 Istnieją pewne wyjątki, zwykle 
wynikające z bardzo specyficznych okoliczności, takie jak Bangladesz, 
który posiada bardzo duży sektor 
organizacji pozarządowych 
(206 000 organizacji) lub 
Kolumbia z powodu panującego tam wewnętrznego konfliktu 
zbrojnego.
40 Sytuacje, w których mówimy 
o trudnym partnerstwie, to 
takie, gdy jeden z następujących 
powodów sprawia, że zwyczajowe instrumenty 
współpracy nie mogą być w pełni 
wykorzystane do wsparcia 
inicjatyw podejmowanych 
przez zainteresowane strony niebędące centralnymi rządami: 
1) kraje, w których zawieszono 
współpracę; 2) kraje, w których 
władze nie są zaangażowane 
w cele zmniejszania ubóstwa i inne 
podstawowe zasady polityki na 
rzecz rozwoju, w tym dobre rządy oraz uczestnictwo PN i organów 
zdecentralizowanych; 3) kraje, 
w których dialog dotyczący 
uczestnictwa podmiotów 
niepaństwowych w rozwoju jest 
bardzo ograniczony.
41 Udział PN w strategiach 
zmniejszania ubóstwa, podejściach 
sektorowych i monitoringu 
realizacji projektów (dokument 
roboczy EuropeAid E.4, sierpień 2008 r.).
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u31
PROGRAMY ROZWOJU ZDOLNOŚCI INSTYTUCJONALNYCH PN 
 75.  Trybunał zbadał siedem programów na kwotę 72,1 mln euro ( załącznik III ) 
w celu oceny ich stosowności oraz skuteczności ich realizacji42. Pro-
gramy te łączą działania w zakresie rozwoju zdolności instytucjonal-
nych z finansowaniem szeregu małych projektów.
 76.  Trybunał zbadał, czy programy rozpoczęły się w terminie, czy zostały 
zrealizowane w rozsądnych ramach czasowych oraz czy procedury  
zarządcze były wystarczająco elastyczne i odpowiednie do warun-
ków lokalnych, w szczególności w przypadku małych i lokalnych  
organizacji.
PROGRAMY  SĄ ODPOWIEDNIE , CHOCIAŻ  BRAKUJE  SZCZEGÓŁOWYCH  OCEN  SYTUACJI  
W PAŃSTWACH  ALA
 77.  Skontrolowane programy zostały uznane za odpowiednie i spełniające 
wyraźne potrzeby i priorytety PN. W swoich wytycznych Komisja  
zaleca, by przedstawicielstwa przeprowadzały szczegółową ocenę  
sytuacji lub analizę w celu zidentyfikowania reprezentatywnych PN 
w każdym kraju i oceny ich zdolności, ograniczeń i potencjału, a także 
pracy innych donatorów. Jednakże w państwach ALA, gdzie programy tematyczne są w praktyce głównym instrumentem zapewnienia wspar-cia rozwoju zdolności instytucjonalnych PN, wartość takich analiz  jest mniej oczywista. W przypadku sześciu krajów poddanych prze-
glądowi
43 tylko przedstawicielstwa w państwach AKP (Etiopia, Mali  
i Uganda) podjęły pełne działania analityczne o różnej jakości.
OPÓŹNIENIA  WPŁYWAJĄ  NA SKUTECZNOŚĆ  I WYDAJNOŚĆ  PROGRAMÓW
 78.  Wewnętrzne cechy programów, których skutków nie można było odpo-
wiednio przewidzieć, doprowadziły do znacznych opóźnień w sześciu 
z siedmiu zbadanych programów. Największe znaczenie miał skumu-lowany efekt długich procedur zarządczych, wymaganych począt-
kowo do zakontraktowania międzynarodowej pomocy technicznej,  
następnie do przygotowania konkursów projektów przez asystentów 
technicznych oraz w końcu do oceny wniosków i podpisania umów 
o dotacje. Drugim czynnikiem była trójstronna struktura zarządcza, obejmująca rząd, PN i przedstawicielstwa Komisji. Chociaż struktura 
ta jest niezbędna do zapewnienia poczucia odpowiedzialności wszyst-
kich stron, pociąga za sobą długie debaty i negocjacje zarówno w celu 
osiągnięcia wstępnego porozumienia pomiędzy zaangażowanymi stro-nami, jak i przy jego realizacji.42 Z powodu opóźnionego 
rozpoczęcia programów z reguły 
było zbyt wcześnie, aby ocenić ich 
skuteczność.
43 Bangladesz, Etiopia, Mali, Peru, 
RPA i Uganda.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u32
44 W przypadku programu Ariane 
w Mali czas trwania projektu 
w przypadku dwóch ostatnich konkursów projektów musiał 
zostać ograniczony do jedynie 
sześciu miesięcy. 
45 Na przykład w Etiopii jedynie 
11 (5%) z 208 wnioskodawców 
zostało wybranych w pierwszym konkursie i wszyscy reprezentowali 
albo międzynarodowe organizacje 
pozarządowe albo posiadali 
siedzibę w stolicy. 79.  Opóźnienia te skutecznie ograniczają okres realizacji tych działań,  
w szczególności w przypadku beneficjentów, co prowadzi do anulo-
wania środków i działań, a w szczególności do skrócenia czasu trwania projektu, ograniczając w ten sposób perspektywy trwałości
44 (zob.  
pkt 83 lit. b)).
PROCEDURA  KONKURSÓW  PROJEKTÓW  NIE ZAWSZE  SPRZYJA  TYM PN, KTÓRE  MAJĄ  
NAJWIĘKSZE  POTRZEBY  W ZAKRESIE  ROZWOJU  ZDOLNOŚCI  INSTYTUCJONALNYCH
 80.  Ponieważ rozwój zdolności instytucjonalnych PN stanowi główny cel tych 
programów, proces selekcji projektów musi obejmować beneficjen-
tów, którzy właśnie z powodu braku zdolności organizacyjnych mogą mieć trudności w spełnieniu wielu wymogów procedur WE. Trybunał 
ustalił, że nawet w przypadku otrzymania wielu wniosków, w konkur-
sach projektów często faworyzowano organizacje, które posiadały  
najlepsze zasoby i były zlokalizowane głównie w miastach, a nie orga-
nizacje o gorszych zasobach i położone na obszarach wiejskich
45.
 81.  Przedstawicielstwa, w ramach realizacji programu geograficznego, wycią-
gnęły wnioski z tych pierwszych doświadczeń przy organizowaniu  
kolejnych konkursów: i) zachęcając do partnerstwa między słabymi 
i silnymi PN; ii) finansując silne PN, aby mogły one szkolić i nadzo-
rować większe grupy słabszych PN; iii) wybierając odległe regiony; iv) przyznając fundusze w drodze podziału geograficznego. Jednakże działanie Komisji nie rozwiązało wszystkich problemów uwzględnio-nych początkowo w komunikacie i wytycznych Komisji (zob. pkt 11 
i 12), w których określono cel dotarcia do możliwie największej części 
populacji, i podkreślono, że należy poświęcić więcej uwagi małym  
i lokalnie działającym organizacjom, szczególnie w krajach o dużym 
obszarze geograficznym i krajach, w których wiele grup i obszarów jest odizolowanych od procesu konsultacji i podejmowania decyzji.
ZBYT WCZEŚNIE , BY OCENIĆ  SKUTECZNOŚĆ  WIĘKSZOŚCI  PROGRAMÓW  ROZWOJU  
ZDOLNOŚCI  INSTYTUCJONALNYCH  
 82  Z powodu opóźnionego rozpoczęcia programów z reguły było zbyt wcze-
śnie, by ocenić ich skuteczność. W przypadkach gdy dokonano ocen 
okresowych, odnotowano ogólnie dobre rezultaty.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u33
46 Programy rozwoju zdolności 
instytucjonalnych w państwach 
AKP w wyniku stosowania spójnej strategii, posiadają 
wspólne cechy organizacyjne 
takie jak wykorzystanie pomocy 
technicznej. Natomiast niewielka 
liczba programów w państwach 
ALA została ustanowiona ad hoc  
i prezentuje zmienną strukturę. 
47 Zgodnie z art. 4 umowy 
z Kotonu podmioty niepaństwowe 
„otrzymują wsparcie w zakresie 
budowania umiejętności w dziedzinach o zasadniczym 
znaczeniu w celu wzmocnienia ich 
szans, w szczególności w zakresie 
organizacji i reprezentacji, a także 
do ustanawiania mechanizmów 
konsultacyjnych obejmujących 
kanały komunikacji i dialogu oraz promowania sojuszy 
strategicznych”.
48 W Mali Trybunał stwierdził, 
że zespół pomocy technicznej powielił procedury w zakresie 
konkursów projektów i kontroli 
projektów, zatrudniając 
dodatkową pomoc zewnętrzną 
do oceny wniosków, podczas gdy 
sam dokonał ponownej oceny. 
Powodem takiej sytuacji był fakt, iż zespół pomocy technicznej nie 
chciał ponosić ryzyka finansowego 
(został on poproszony 
o dostarczenie gwarancji 
finansowej na prowadzenie 
programu). 83.  Jednakże w zbadanych programach AKP46 Trybunał stwierdził, że nastę-
pujące aspekty wymagają dalszej uwagi ze strony Komisji:
ponieważ programy łączą prace w zakresie rozwoju zdolności  a) 
instytucjonalnych z finansowaniem szeregu małych projektów,  
wyspecjalizowane zespoły pomocy technicznej, które posiadają 
szczególne kompetencje w zakresie rozwoju zdolności instytu-cjonalnych, zajmują się również bieżącym zarządzaniem projek-tami
47. W zakresie rozwoju zdolności instytucjonalnych zespoły te 
skoncentrowały się na szkoleniu z zarządzania projektami, a nie na wzmacnianiu zdolności PN w zakresie analizy polityki, ochrony 
ich interesów, funkcji nadzorczych, propagowania praw człowieka, 
promowania tworzenia sieci itp., co spowodowało umniejszenie 
znaczenia dialogu politycznego (zob. pkt 3 lit. a)), który również 
stanowi część rozwoju zdolności instytucjonalnych, określonego w umowie z Kotonu
48;
Trybunał ustalił, że programy te w niewystarczającym stopniu  b) 
uwzględniają kwestie wpływu i trwałości. Łączna kwota finansowa-
nia była zbyt niska, a czasem rozłożona na zbyt dużą liczbę małych 
projektów, aby mogły one mieć istotny wpływ. Czas trwania pro-
jektów był zbyt krótki – wahał się od zaledwie sześciu miesięcy do maksymalnie 24 miesięcy, podczas gdy, biorąc pod uwagę, że 
rozwój zdolności instytucjonalnych jest procesem długotrwałym, 
Trybunał uważa, że konieczny jest dłuższy czas realizacji.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u34
WNIOSKI
I ZALECENIA
KOMISJA NIE ZAPEWNIA ODPOWIEDNIO SKUTECZNEGO 
UDZIAŁU PN W PROCESIE WSPÓŁPRACY NA RZECZ 
ROZWOJU
 84.  Poprzez przedstawicielstwa Komisja stara się zaangażować PN w przygo-
towanie strategii krajowych w niemal wszystkich krajach beneficjen-tach. Jednakże w wielu przypadkach zaangażowanie to ograniczało się do jednodniowych seminariów, w miejsce trwałego i ustruktu-
ryzowanego dialogu, o którym mowa w przepisach UE i wytycznych Komisji. Odnotowano liczne uchybienia w szczegółowych procedurach 
konsultacji.
 85.  W zakresie nowego programu tematycznego dotyczącego podmiotów nie-
państwowych południowe PN nie były w sposób odpowiedni zaanga-żowane w ogólne i lokalne strategie, chociaż program ten jest przede 
wszystkich przeznaczony dla tych podmiotów.
ZALECENIA W ZAKRESIE ZAANGAŻOWANIA PN
Komisja powinna podjąć dalsze starania, aby wzmocnić zaangażowanie 
odpowiednich PN w procesie współpracy na rzecz rozwoju. Zaanga-
żowanie to powinno wykraczać poza określenie strategii krajowych  
i uwzględniać strategie oraz projekty sektorowe. 
Komisja powinna uwzględnić następujące działania, aby wzmocnić  
ten proces:
zidentyfikować odpowiednie PN;  —
opracować jasne i przewidywalne harmonogramy konsultacji,   —
zarówno w przypadku geograficznych, jak i tematycznych doku-
mentów strategicznych;
dostarczyć niezbędną dokumentację i zapewnić wystarczającą ilość  —
czasu, tak aby PN mogły się odpowiednio przygotować, a także  dostarczyć informacje zwrotne dotyczące rezultatów takich  
konsultacji;
opracować dalsze wytyczne i program szkoleniowy dla pracowników  —
przedstawicielstw.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u35
SYSTEMY ZARZĄDZANIA KOMISJI ZASADNICZO 
GWARANTUJĄ, ŻE PROJEKTY REALIZOWANE 
PRZEZ PN SĄ ODPOWIEDNIE I MAJĄ SZANSE PRZYNIEŚĆ ZAMIERZONE WYNIKI, ISTNIEJĄ JEDNAK NIEDOCIĄGNIĘCIA 
 86.  Procedura konkursu projektów wciąż może być uciążliwa i w praktyce nie 
zapewnia poświęcenia odpowiedniej uwagi koncepcji projektu oraz 
terminowego jej ukończenia.
 87.  Wytyczne i szkolenia dla PN w zakresie praktycznego stosowania zasad 
finansowych są niewystarczające. Utrzymują się niespójne interpre-
tacje oraz konkretne problemy praktyczne.
 88.  Występują uchybienia w zakresie monitoringu i oceny.
 89.  Perspektywy długoterminowej trwałości są słabe, głównie z powodu krót-
kiego czasu trwania projektu, braku długoterminowego finansowania oraz nieodpowiednich porozumień instytucjonalnych.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u36
ZALECENIA W ZAKRESIE ZARZĄDZANIA DZIAŁANIAMI  
REALIZOWANYMI PRZEZ PN
Procedury wyboru
 Działania już podjęte w celu poprawy realizacji procedury konkursu  —
projektów powinny być doprowadzone do końca, ze szczególnym uwzględnieniem aspektów, które mogą pomóc zapewnić dobrą kon-cepcję projektu.
Procedury kontroli i nadzoru
 Poza rozwiązaniem pozostałych problemów Komisja powinna zapew- —
nić potencjalnym beneficjentom większą dostępność wytycznych 
i wsparcia w zakresie procedur.
 Trybunał podtrzymuje swoją opinię, iż możliwe jest zapobieganie  —
błędom dotyczącym zasad finansowych i umownych poprzez lepsze 
ukierunkowanie monitoringu i wsparcie przedstawicielstw49.
Monitoring
 W świetle planowanego przejścia do zarządzania opartego na wyni- —
kach, Komisja powinna zapewnić dostępność wystarczających zaso-
bów, wytycznych i wiedzy zarówno przedstawicielstwom, jak i PN, 
tak aby mogły one opracować, stosować oraz monitorować ilościowe 
i jakościowe wskaźniki wykonania i informować o nich.
Trwałość
 W celu poprawy trwałości Komisja powinna rozważyć stosowa- —
nie przy współpracy z PN nie tylko projektów, lecz także innych  
instrumentów.
 Komisja powinna przeprowadzić przeglądy po realizacji w zakresie  —
trwałości i długoterminowego oddziaływania wybranych projektów 
PN.49 Zob. pkt 8.18 rozdziału 8 
sprawozdania rocznego Trybunału 
za rok budżetowy 2007.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u37
STRATEGIA ROZWOJU ZDOLNOŚCI 
INSTYTUCJONALNYCH PN W PAŃSTWACH AKP ISTNIEJE, 
ALE DLA WIĘKSZOŚCI PAŃSTW ALA JESZCZE JEJ NIE OPRACOWANO.
 90.  Strategia dla większości krajów ALA nie istnieje. W przeciwieństwie do 
krajów AKP, gdzie realizowane są programy geograficzne, w państwach ALA występuje zbyt duża zależność PN od programów tematycz-nych w zakresie finansowania rozwoju zdolności instytucjonalnych.W opinii Trybunału jest to niewłaściwe, gdyż narusza zasadę określoną w rozporządzeniu w sprawie IWR, stanowiącą, iż programy geogra-ficzne powinny być stosowane wszędzie tam, gdzie jest to możliwe.
ZALECENIA W ZAKRESIE OPRACOWYWANIA STRATEGII
Komisja powinna opracować strategię rozwoju zdolności instytucjo-
nalnych PN w państwach ALA, określającą, które PN, sektory i tematy 
powinny zostać nią objęte, jakie metody robocze zostaną zastosowane oraz jak zostanie zapewniona spójność z innymi programami. Komisja 
powinna ponownie rozważyć rozbieżności w podejściu stosowanym  
w państwach AKP i państwach ALA.
CHOCIAŻ PROGRAMY ROZWOJU ZDOLNOŚCI 
INSTYTUCJONALNYCH SĄ ODPOWIEDNIE, NIE WYKORZYSTUJĄ ONE W PEŁNI SWOJEGO POTENCJAŁU
 91.  Skontrolowane programy uznane zostały za wysoce odpowiednie, chociaż 
wymagane oceny w formie kompleksowych działań analitycznych nie 
zostały przeprowadzone w przypadku państw ALA. Programy te nie 
wykorzystały w pełni swojego potencjału głównie dlatego, iż proce-
dury i struktury zarządcze są wewnętrznie złożone. Konsekwencje  tego faktu nie zostały od początku docenione, a wynikające z nich  opóźnienia miały bezpośredni wpływ, redukując czas dostępny na  aktywną realizację projektu, co pogorszyło perspektywy w zakresie 
skuteczności i trwałości. 
 92.  Programy te charakteryzuje także potencjalna sprzeczność polegająca na 
tym, że chociaż w ich ramach wspiera się rozwój zdolności instytucjo-nalnych tych PN, które najbardziej tego potrzebują, to w stosowanej 
procedurze (konkurs projektów) wybierane są najlepiej działające PN.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u38
ZALECENIA W ZAKRESIE REALIZACJI PROGRAMÓW  
ROZWOJU ZDOLNOŚCI INSTYTUCJONALNYCH  
Komisja powinna w pełni uwzględnić wewnętrzną złożoność tych pro-
gramów przy ich planowaniu. Powinna ona również rozważyć związek 
między koniecznymi złożonymi strukturami a ramami prawnymi oraz przeznaczyć zasoby na zbadanie metod realizacji celów tej polityki  z uwzględnieniem tych ograniczeń.
Należy rozważyć alternatywy dla obecnych procedur po to, by umoż-
liwić bardziej strategiczne podejście (takie jak lepsze wykorzystanie możliwości pomocy technicznej, wykorzystanie umów o partnerstwie, finansowanie z wielu źródeł) oraz aby lepiej dotrzeć do lokalnych orga-
nizacji (wykorzystując dotacje w systemie kaskadowym).
  Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Trybunał Obrachunkowy 
w Luksemburgu na posiedzeniu w dniach 18 i 19 marca 2009 r.
  W imieniu Trybunału  
Obrachunkowego
Vítor Manuel da Silva Caldeira
Prezes
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u39
KWOTY ZAKONTRAKTOWANE NA RZECZ PN
Według EuropeAid kwoty zakontraktowane na rzecz PN w 2006 i 2007 r. 
szacuje się na 836,43 i 915,26 mln euro (z wyłączeniem pomocy huma-nitarnej
1) i przedstawiają się one następująco:
(w mln euro)
OBSZAR Rok 2006 Rok 2007Programy tematyczne 555,04 430,11
Współfi  nansowanie wraz z organizacjami 
pozarządowymi200,10 207,89
Współpraca zdecentralizowana 6,30 0,18
Prawa człowieka i demokracja 97,28 40,72
Środowisko 59,14 21,08
Bezpieczeństwo zaopatrzenia w żywność 74,84 109,26
Równouprawnienie płci 2,90 0,85
Zdrowie 91,64 25,60
Miny przeciwpiechotne 4,99 8,97
Migracja i azyl 16,28 15,56Nielegalne narkotyki 1,57 0,00
Odbudowa/Uchodźcy 17,02 21,64
Inne programy 0,45 18,1
Programy geografi  czne 73,92 164,00
Azja 19,62 116,93
Ameryka Łacińska 3,55 4,26
Region śródziemnomorski 45,49 6,85
Tacis 5,26 35,96
Budżet ogólny razem 646,43 633,85
Europejski Fundusz Rozwoju 190,00 281,41
OGÓŁEM 836,43 915,26ZAŁĄCZNIK I
1 Organizacje pozarządowe od 
lat dziewięćdziesiątych aktywnie 
współpracują w zakresie realizacji 
pomocy humanitarnej. DG ECHO 
posiada długoterminowe 
ramowe umowy o partnerstwie z szeregiem organizacji. Około 
50% finansowania przekazywane 
jest organizacjom pozarządowym 
(około 353 mln euro w 2007 r.).
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u40
ZAŁĄCZNIK II
GŁÓWNE POSTANOWIENIA UMOWY Z KOTONU 
ODNOSZĄCE SIĘ DO PN
Artykuł 4:
[...] Strony uznają jednakże uzupełniającą rolę uczestników partner-
stwa o charakterze niepaństwowym oraz zdecentralizowanych władz lokalnych i ich możliwości w zakresie przyczyniania się do procesu 
rozwoju. W tym celu[...] uczestnicy partnerstwa o charakterze niepań-
stwowym oraz zdecentralizowane władze lokalne:
są informowani i angażowani w konsultacje w sprawie poli- —
tyki i strategii współpracy, w sprawie priorytetów współpracy,  w szczególności w dziedzinach stanowiących przedmiot ich zain-
teresowania lub bezpośrednio ich dotyczących, a także w dialog 
polityczny;
otrzymują środki finansowe —
[...]  na wspieranie procesów rozwoju 
lokalnego;
są angażowani w realizację projektów i programów współpracy  —
w dziedzinach stanowiących przedmiot ich zainteresowania lub 
w dziedzinach, z których czerpią porównywalne korzyści;
otrzymują wsparcie w zakresie budowania umiejętności w dzie- —
dzinach o zasadniczym znaczeniu w celu wzmocnienia ich szans, w szczególności w zakresie organizacji i reprezentacji, a także do 
ustanawiania mechanizmów konsultacyjnych obejmujących kanały komunikacji i dialogu oraz promowania sojuszy strategicznych.
Artykuł 6: 
1. Uczestnikami współpracy są:
 — podmioty państwowe:  a) sektor prywatny;  b) partnerzy gospodarczy i społeczni, w tym związki  
zawodowe;
  c) społeczeństwo obywatelskie we wszystkich jego przeja-
wach, zgodnie ze specyfiką krajową.
2. Uznanie przez strony uczestników o charakterze niepaństwowym 
zależeć będzie od zakresu, w jakim zajmują się oni potrzebami  
ludności, od przysługujących im kompetencji szczególnych oraz 
przejrzystej i demokratycznej organizacji i zarządzania.
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u41
Artykuł 7: Tworzenie możliwości
Rolę społeczeństwa obywatelskiego w przyczynianiu się do rozwoju 
można zwiększyć przez umacnianie organizacji społecznych oraz orga-
nizacji pozarządowych nienastawionych na przynoszenie dochodu we wszystkich sferach współpracy. Będzie to wymagać:
wspierania i zachęcania do tworzenia i rozwoju takich   —
organizacji;
dokonywania ustaleń dotyczących angażowania takich organi- —
zacji w planowanie, realizację oraz ocenę strategii i programów 
rozwoju.
Artykuł 10
zakłada większe zaangażowanie aktywnego i zorganizowanego spo-
łeczeństwa obywatelskiego w dialog [polityczny]. 
Artykuł 19: Zasady i cele
1. [...]
2. [...] 3. Rządy oraz uczestnicy o charakterze niepaństwowym z każdego 
kraju AKP przystępują do konsultacji w sprawie krajowych strategii rozwoju oraz ich wspólnotowego wsparcia. 
Artykuł 33: Rozwój instytucjonalny i tworzenie możliwości
[...] Współpraca zmierza, we wszystkich dziedzinach i sektorach współ-pracy, do włączania w nią uczestników o charakterze niepaństwowym oraz rozwoju ich możliwości; wzmacniania struktur informacji, dia-logu i konsultacji między nimi i organami krajowymi, w tym także na poziomie regionalnym.ZAŁĄCZNIK II
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u42
Artykuł 57:
[...] Bez uszczerbku dla powyższych postanowień, uprawnieni uczest-
nicy współpracy o charakterze niepaństwowym mogą również ponosić 
odpowiedzialność za składanie propozycji i realizację programów  i projektów w dziedzinach ich dotyczących[...]
Artykuł 58: Uprawnienia do finansowania
[...] Podmioty niepaństwowe o charakterze lokalnym z państw AKP  
i Wspólnoty uprawnione są do wsparcia finansowego przewidzianego 
w niniejszej Umowie, zgodnie z zasadami uzgodnionymi w krajowych i regionalnych programach orientacyjnych.
Artykuł 4 załącznika IV: 
Wstępny program orientacyjny obejmuje: [...] wskazanie rodzaju  uczestników o charakterze niepaństwowym uprawnionych do finan-
sowania zgodnie z kryteriami ustalonymi przez Radę Ministrów,  
środków przydzielonych uczestnikom o charakterze niepaństwowym 
i rodzaju wspieranej działalności, które powinny mieć charakter  
niezarobkowy; [...] 
Artykuł 5 załącznika IV:
[...] [roczna ocena] obejmuje w szczególności wspólne opiniowanie: [...] 
wykorzystania środków zarezerwowanych dla uczestników o charak-terze niepaństwowym.ZAŁĄCZNIK II
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u43
LISTA SKONTROLOWANYCH PROGRAMÓW, PROJEKTÓW I LOKALNYCH 
KONKURSÓW
LISTA PROGRAMÓW DOTYCZĄCYCH WSPARCIA ROZWOJU ZDOLNOŚCI INSTYTUCJONALNYCH PN
Obszar Opis projektu Kraj/regionWkład UE
(w euro)
ALA UE-andyjska wspólnota w działaniu z andyjskim 
społeczeństwem obywatelskimWspólnota Andyjska 4 100 000
ALA Małe inicjatywy lokalnych innowacyjnych NGO (SMILING) Bangladesz 8 000 000
EFR Fundusz na rzecz społeczeństwa obywatelskiego Etiopia 10 000 000
EFR Wsparcie i wzmocnienie inicjatyw podmiotów 
niepaństwowych (ARIANE)Mali 7 000 000
RPA Wsparcie programu wzmacniania społeczeństwa 
obywatelskiego (CSAP) RPA 10 000 000
RPA Fundacja na rzecz Praw Człowieka w Południowej Afryce 
(FHR) RPA 25 000 000
EFR Program budowania zdolności instytucjonalnych 
w społeczeństwie obywatelskimUganda 8 000 000
KWOTA OGÓŁEM 72 100 000
LISTA PROJEKTÓW PN
Obszar Opis projektu Kraj/regionWkład UE
(w euro)
EIDHR Promowanie praw człowieka ludności autochtonicznej 
w Bangladeszu – NGO: IPDSBangladesz 88 587
NGO Projekt edukacji przygotowawczej defaworyzowanych dzieci – 
NGO: Pomoc KatolickaBangladesz 253 179
NGO Wzmacnianie zdolności w zakresie rolnictwa w haorze (ARCH) – 
NGO: Concern World Wide) Bangladesz 471 970
Bezpieczeństwo 
zaopatrzenia w żywnośćPoprawa bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność poprzez 
promowanie praw i szkolenie w zakresie ekologicznego zdobywania środków do życia – NGO: ActionAidBangladesz 2 322 170
Bezpieczeństwo 
zaopatrzenia w żywnośćZachowanie zasobów gospodarskich oraz zwiększenie 
bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji  w Damot Gale i Kachira Bira – NGO: Inter AideEtiopia 700 000
NGO Wzmacnianie zdolności w woredzie – NGO: Farm Africa Etiopia 1 096 597
Bezpieczeństwo 
zaopatrzenia w żywnośćWzmacnianie zdolności w zakresie bezpieczeństwa 
zaopatrzenia w żywność w woredach Alaba – NGO: LVIAEtiopia 630 500
EIDHR Integracja społeczna mniejszości etnicznych Menja 
w woredach Chena i Gimbo – NGO: ActionAidEtiopia 90 000
EIDHR Promowanie przestrzegania i obrony praw człowieka w celu 
zaprzestania tortur i rehabilitacji ofi  ar przemocy politycznej – 
NGO: CAPS Peru 94 415ZAŁĄCZNIK III
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u44
Płeć Promowanie włączenia kobiet mikroprzedsiębiorców oraz 
rodzinnych podmiotów gospodarczych do formalnego systemu pracy – NGO: Ruch Manueli RamosPeru 665 458
NGO Włączenie biednych mikroprzedsiębiorstw o potencjale 
konkurencyjnym w działalność gospodarczą rynków lokalnych i regionalnych – NGO: Oxfam NovibPeru 1 500 000
NGO Wzmocnienie instytucjonalne i wsparcie lokalnej gospodarki 
na rzecz walki z ubóstwem w departamencie Junin –NGO: Frères des HommesPeru 715 780
NGO Dostęp do ubezpieczenia społecznego w RPA –
NGO: DanChurchRPA 587 820
NGO Salezjański projekt rozwoju zdolności wśród młodzieży – 
NGO: Współpraca Misyjna na rzecz RozwojuRPA 400 000
RPA Wsparcie zwalczania przestępstw przeciwko kobietom 
i dzieciom na Przylądku Wschodnim – NGO: FAMSARPA 59 204
RPA Wsparcie zwalczania przestępstw przeciwko kobietom 
i dzieciom na Przylądku Wschodnim  – NGO: NICRO – Pomoc dla Ofi  arRPA 85 435
KWOTA OGÓŁEM 9 761 115
LISTA LOKALNYCH KONKURSÓW PROJEKTÓW
Obszar Opis konkursu Kraj/regionWkład UE
(w euro)
Bezpieczeństwo 
zaopatrzenia w żywnośćBezpieczeństwo zaopatrzenia w żywność – 2003 Bangladesz 4 500 000
EIDHR Europejska inicjatywa na rzecz demokracji i praw człowieka – 
program mikroprojektów Bangladesz – 2006Bangladesz 525 000
EIDHR Europejska inicjatywa na rzecz demokracji i praw człowieka –
2006Etiopia 975 000
Bezpieczeństwo 
zaopatrzenia w żywnośćBezpieczeństwo zaopatrzenia w żywność – 2005 – udział NGO Etiopia 5 000 000
EIDHR Europejska inicjatywa na rzecz demokracji i praw człowieka – 
program mikroprojektów – 2005Peru 575 000
EIDHR Europejska inicjatywa na rzecz demokracji i praw człowieka 
program mikroprojektów – 2006Peru 380 000
RPA Pomoc w zwalczaniu przestępstw przeciwko kobietom 
i dzieciom na Przylądku WschodnimRPA 750 000
KWOTA OGÓŁEM 12 705 000ZAŁĄCZNIK III
LISTA PROJEKTÓW PN
Obszar Opis projektu Kraj/regionWkład UE
(w euro)
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u45
PODMIOTY UCZESTNICZĄCE WE WSPÓŁPRACY NA RZECZ ROZWOJU 
SKONTROLOWANE NA MIEJSCU
Kraj*Organy publiczne 
(w tym władze 
lokalne)NGOs
Inne PN Inni donatorzy
Północ Południe
Etiopia Ministerstwo 
Finansów i Rozwoju Gospodarczego
Ministerstwo 
Rozwoju Zdolności Instytucjonalnych
Biura ds. rozwoju 
zasobów wodnych i zasobów naturalnych w (dystryktach) woredach Alaba i Dale GaleInter Aide
LVIA
CAFOD/TrocaireOxfam GB
CISP
German Agro 
Action Acord
Hundee
Farm Africa Grupa Zadaniowa 
Kotonu
EOC-DIDAC
ARRD-AFMStowarzyszenie 
Rozwoju Dystryktu w Konso
Stowarzyszenie 
Rozwoju Ludów Derasze
Spółdzielnia Irygacji 
Bedene w woredzie Alaba 
Kebele Iddirs 
w woredzie Dale Gale Kanada (CIDA)
Szwecja (SIDA)
Pomoc irlandzkaZjednoczone 
Królestwo (DFID)
Bangladesz Główny kontroler i audytor 
Ministerstwo Spraw 
Zagranicznych
Ministerstwo 
Finansów (Wydział Stosunków Gospodarczych)
Biuro ds. organizacji 
pozarządowychActionAid 
Bangladesh
Caritas 
Bangladesh
Concern 
Worldwide
Save the Children 
USBRAC
Usługi rozwojowe 
dla ludności autochtonicznej 
Towarzystwo 
Rozwoju Obszarów Wiejskich Noakhali 
Prywatny Program 
Inicjatywy Wiejskiej (PRIP Trust)Federacja NGO 
w Bangladeszu
Stowarzyszenie 
Szkolnej Kadry Kierowniczej Befuliapar
Stowarzyszenie 
Szkolnej Kadry Kierowniczej Bhubankura 
Zgrupowanie 
Rolników Wschodniego Barahipur 
Zgrupowanie 
Rolników Ramkrishnopur 
Centrum Usług 
Hodowlanych EwajsbaliaAustralia (AusAID)
Kanada (CIDA)
Niderlandy
Ziednoczone 
Królestwo (DFID)
UNDP (Program 
Narodów Zjednoczonychds. Rozwoju)
Światowy Program 
Żywnościowy
* Szczegółowe informacje dotyczące skontrolowanych projektów i konkursów projektów można znaleźć w załączniku III .ZAŁĄCZNIK IV
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u46
ZAŁĄCZNIK IV
Kraj*Organy publiczne 
(w tym władze 
lokalne)NGOs
Inne PN Inni donatorzy
Północ Południe
Peru Regionalna 
Administracja ds. Pracy i Promocji Zatrudnienia Junin
Rada Prowincji 
Huancayo
Rada Miasta TarmaRada Miasta PalcaOxfam Novib
Assoc. Frères des 
Hommes
German Agro 
ActionCAPS
Ruch Manueli 
Ramos
IdesiAdec/Atc
Akcja dla DzieciCopeme
Coremype Junin
Izba Handlowa JuninDwie organizacje 
kobiece, Puente Piedra
Stowarzyszenie 
rolników Huallquin
Stowarzyszenie 
rzemieślników Huancayo
Stowarzyszenie 
szewców Huancayo
Komitet gminny San 
Juan Lurigancho
Stowarzyszenie 
gminne PaucamarcaBelgia 
Hiszpania (AECI)
UNDP
RPA Program wspierania 
społeczeństwa obywatelskiego (CSAP)
Komisja 
ds. równości i równouprawnienia (CGE)
Komisja ds. praw 
człowieka (SAHRC)
Policja stanowa 
w Port Elisabeth
Ministerstwo 
Finansów (Departament Rozwoju Współpracy Międzynarodowej)
Ministerstwo 
Sprawiedliwości (dział ds. koordynacji donatorów) w PretoriiOśrodek 
Salezjanów w Kapsztadzie
Krajowa Czarna 
Wstęga
FAMSA
NICRO
Ośrodek pomocy 
dla ofi  ar w Port 
Elisabeth
Fundacja na rzecz 
Praw Człowieka (FHR)AIDS Trust RPA
Afrykański Instytut 
ds. RPA
Ośrodek studiów 
i badań policyjnych
Instytut badań nad 
bezpieczeństwem
Grupa wsparcia 
Khulumani
Prawnicy na rzecz 
Praw Człowieka
Południowoafrykański 
Instytut Spraw Międzynarodowych
SOSTsogang SechabaFrancja
NiemcyGrecja
Irlandia
NiderlandyZjednoczone 
Królestwo (DFID)
Biuro ONZ ds. 
Narkotyków i Przestępczości
* Szczegółowe informacje dotyczące skontrolowanych projektów i konkursów projektów można znaleźć w załączniku III .
REPLY OF THE 
COMMISSION
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u47
ODPOWIEDZI
KOMISJI
STRESZCZENIE
I. 
Trybunał słusznie przywołał zmieniający się 
kontekst, który jednak należy rozpatrzyć we 
wszystkich jego aspektach.
Rzeczywiście podejście omawiane w ramach 
międzynarodowej społeczności donatorów  
oraz w pewnym zakresie z rządami będącymi odbiorcami ulega zmianom, lecz olbrzymie 
zmiany występują także, jeśli chodzi o liczbę 
i jakość międzynarodowych i lokalnych PN  
uczestniczących w procesie rozwoju (zob.  
także pkt 18 poniżej). 
Komisja zauważa, że nie ma ustalonej defi-
nicji pojęcia „organizacje pozarządowe” i na 
prośbę tych organizacji wyraża gotowość  
omówienia tej kwestii z Parlamentem Euro-
pejskim (pkt 19, absolutorium – 2006 r.).
Należy również rozważyć różne ramy prawne 
EFR oraz budżetu ogólnego, również w odnie-
sieniu do przepisów dotyczących działań,  
które mają być wdrożone przez PN. 
III. 
Od czasu dekoncentracji odpowiednich pro-
gramów, w szczególności przejęcia przez  delegatury Komisji zarządzania lokalnymi  zaproszeniami do składania wniosków,  
nastąpiła znacząca poprawa współpracy mię-
dzy delegaturami a lokalnymi PN. 
Do innych czynników, które mają wpływ na 
zaangażowanie PN w proces współpracy na 
rzecz rozwoju, należą: 
różnice między programami geograficz- •
nymi (budżet i EFR) a tematycznymi; 
priorytety i odpowiedzialność rządów   •
partnerskich;
plan działania na rzecz zapewnienia sku- •
teczności pomocy;
zmiany w dotyczące PN (liczba, jakość   •
i rodzaj).
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Special Report No 4/2009 — The Commission’s management of non-state actors’ involvement in EC Development Cooperation48
IV. 
Procedury wyboru stosowane przez Komisję 
mają na celu wskazanie tych wniosków, które zapewnią maksymalną ogólną skuteczność  
programu, poprzez uwzględnienie, poza  
kryteriami wymienionymi przez Trybunał,  wykonalności zaproponowanych działań  i ich efektywności pod względem kosztów, 
jak również możliwości finansowych i ope-
racyjnych wnioskodawcy i partnerów.
Efektem stosowania mechanizmu zaproszeń 
do składania wniosków jest szeroka dostęp-
ność, przejrzystość i spójna interpretacja  
procedur i zasad finansowych, a także moż-liwość przekazywania jasnych wskazówek  w odniesieniu do tych procedur i zasad.
Komisja przeprowadza szereg ocen ex post  
oraz czynności monitorujących, których  
zamierzeniem jest również ocena trwałości 
tych działań na poziomie projektu.
V. 
Jak zauważył Trybunał, kwestia zaangażo-
wania PN jest inaczej traktowana na mocy  
umowy z Kotonu, niż ma to miejsce w przy-
padku rozporządzeń dotyczących krajów  
niezaliczanych do krajów AKP. Odnosi się  to również do dostępności środków finan-
sowych na potrzeby rozwoju zdolności insty-tucjonalnych PN wewnątrz kraju. Dlatego też finansowanie procesu rozwoju zdolności  
instytucjonalnych PN w krajach niezalicza-nych do krajów AKP w zasadzie ogranicza się 
do programu tematycznego. 
W ramach tych ograniczeń zapoczątkowano 
ważne prace mające na celu rozwinięcie  w sposób bardziej systematyczny współpracy z PN, zaś centrale przeprowadziły ocenę  współpracy z PN (sprawozdanie przedłożono Trybunałowi).VI. 
Mimo że poprzednie rozporządzenie w spra-wie finansowej i technicznej pomocy dla roz-wijających się krajów Azji i Ameryki Łacińskiej 
(ALA) oficjalnie nie przewidywało wsparcia 
dla PN ukierunkowanego na rozwój zdolno-ści instytucjonalnych, zarówno w Ameryce  Łacińskiej, jak i w Azji przeprowadzane są  
różne badania i programy związane z tym  
zagadnieniem.
W latach 2007 i 2008 zatwierdzono szereg  
projektów/programów w Azji i Azji Środko-
wej, które są/będą realizowane przez organi-
zacje pozarządowe. Chociaż głównym celem tych programów i projektów jest pomoc  w eliminowaniu ubóstwa, zapewnianie lep-szego dostępu do usług socjalnych oraz  
poprawy w zakresie sprawowania rządów  
i praworządności, wspierają one podmioty  
niepaństwowe w dążeniu do osiągnięcia tych 
celów.
VII. 
Komisja zwiększa zaangażowanie PN  
poprzez:
lepsze zarządzanie wiedzą za pośrednic- •
twem bazy danych PADOR oraz lepsze  rozpowszechnianie wiedzy za pośred-
nictwem działu pomocy technicznej na rzecz społeczeństwa obywatelskiego  (Civil Society HelpDesk – CISOCH);
uruchamianie pilotażowych działań ana- •
litycznych, w miarę możliwości w ścisłej 
współpracy z rządem; 
zwiększanie przewidywalności i przejrzy- •
stości procedury konsultacji.
Komisja będzie w dalszym ciągu upraszczać zaproszenia do składania wniosków, skracać procedurę i wspierać realizację na szczeblu lokalnym. 
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Special Report No 4/2009 — The Commission’s management of non-state actors’ involvement in EC Development Cooperation49
Zdaniem Komisji istniejący system kontroli 
zapewnia należyte monitorowanie kwestii  
finansowych i umownych.
Nadal prowadzone będą szkolenia dla pra-
cowników delegatur i PN, w tym szkole-
nia na temat wykorzystania wskaźników  wykonania. 
Rozważane jest zastosowanie różnorodnych 
instrumentów z uwagi na ramy prawne usta-
nowione rozporządzeniami finansowymi,  EFR, IWR, EIDHR oraz EISP.
Rozwój zdolności instytucjonalnych powi-
nien być wspierany przede wszystkim  
w oparciu o programy geograficzne, bowiem 
zgodnie z wymogami zasady dostosowania 
pomocy rządy krajów partnerskich określają strategie oraz wyznaczają sektory i tematy 
w tym zakresie. Komisja będzie w dalszym  
ciągu promować zaangażowania PN. 
Różne instrumenty i programy są w coraz  
większym stopniu strukturalnie koordyno-wane, co zapewnia większą komplementar-ność z działaniami wspieranymi na szczeblu dwustronnym, tematycznym i regional-nym. Ponadto Komisja aktywnie uczestni-
czy w mechanizmach koordynacji działań  
donatorów. Komisja jest zdania, że należy  rozważyć inne możliwości, np. rozszerzenie 
możliwości udzielania dotacji w oparciu  
o podwykonawstwo. WSTĘP
2. Komisja zauważa, że nie ma ustalonej defini-
cji pojęcia „organizacji pozarządowych” i na 
prośbę tych organizacji wyraża gotowość  omówienia tej kwestii z Parlamentem Euro-pejskim (pkt 19, absolutorium – 2006 r.).
5. 
Zobacz odpowiedź na pkt 52. 
ZAKRES KONTROLI I PODEJŚCIE 
KONTROLNE
UWAGI
18. 
Komisja od samego początku opowiadała się 
za udziałem PN w procesach rozwoju oraz  opracowała odpowiednie strategie poli-
tyczne i działania finansowe umożliwiające 
zaangażowanie PN. Wyraźnym dowodem zna-
czenia tego udziału są dokumenty referen-
cyjne, takie jak komunikaty i wytyczne, które zostały też wymienione przez Trybunał.
Należy jednak rozważyć wszystkie aspekty  
„Konsensusu europejskiego w sprawie  rozwoju”, słusznie przywołanego przez  Trybunał. 
Rzeczywiście podejście (dostosowanie do  
priorytetów rządów partnerskich, odpowie-
dzialność kraju za własny rozwój, harmoni-
zacja itp.) ulega zmianom, lecz olbrzymie  zmiany występują także, jeśli chodzi o liczbę i jakość międzynarodowych i lokalnych PN  uczestniczących w procesie rozwoju.
Zmiany te mają decydujące znaczenie dla  
zrozumienia możliwości i ograniczeń zaan-
gażowania PN w proces współpracy na rzecz 
rozwoju.
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u50
Ponadto metody stosowane w kontekście  
dwustronnym zdecydowanie różnią się od  metod pracy stosowanych w ramach progra-
mów tematycznych. 
21.
Komisja potwierdza, że w miarę możliwości zawsze starała się prowadzić konsultacje  z PN, mimo że z punktu widzenia prawa nie ma takiego obowiązku. Było to jej celem  politycznym, jeżeli lokalne warunki sprzy-jały takim konsultacjom. 
W porównaniu z poprzednimi pracami pla-
nistycznymi Komisja prowadziła szersze  
konsultacje ze społeczeństwem obywatel-
skim w procesie programowania na lata  
2007–2013. Ponadto w wytycznych do prze-
glądu śródokresowego dokumentów strate-
gicznych na lata 2007–2013 podkreślono  
potrzebę ścisłych konsultacji ze społeczeń-stwem obywatelskim.
W czasie przygotowywania KDS na lata  
2002–2006 nie istniał ogólny obowiązek  
prawny zaangażowania PN w proces pro-gramowania w Azji i Ameryce Łacińskiej, zaś 
dekoncentracja programów dopiero się roz-poczynała. Proces dekoncentracji w odnie-sieniu do delegatur skontrolowanych przez Trybunał przebiegał trójetapowo (etap  pierwszy – Afryka Południowa i Mali, etap  
drugi – Etiopia i Peru oraz etap trzeci – Ban-gladesz) i dlatego w przypadku niektórych 
z nich za przygotowanie KDS odpowiedzialna 
była w zasadzie centrala. 
Zobacz również odpowiedź na pkt 22.22. 
Stopień zaangażowania różnych zaintereso-
wanych stron w proces programowania jest w dużej mierze uzależniony od konkretnej  
sytuacji w każdym kraju oraz obowiązują-
cych ram prawnych współpracy. W ramach  współpracy dwustronnej oraz zgodnie z kon-kluzjami deklaracji paryskiej i konsensusu  
europejskiego to rządy partnerskie powinny 
w miarę możliwości podejmować decyzje  i powinny być w coraz większym stopniu  
odpowiedzialne za organizowanie konsul-
tacji z różnymi zainteresowanymi stronami. 
Komisja oczywiście wspiera wszelkie procesy 
konsultacji, niemniej jednak to kraj partner-ski jest odpowiedzialny za określenie osta-
tecznych priorytetów i celów i nie można  
ich narzucać.
Proces konsultacji z PN poprzedzający przy-
gotowanie KDS w Peru był pierwszą próbą  
zastosowania usystematyzowanego podej-ścia w momencie, gdy zgodnie z obowiązują-
cym wówczas rozporządzeniem dotyczącym 
krajów ALA nie istniał formalny wymóg kon-
sultacji. Takie podejście będzie stosowane  
podczas programowania w przyszłości.
23. 
Wytyczne są dokumentami orientacyjnymi. W miarę możliwości należy je wdrażać w spo-sób pragmatyczny, uwzględniając specy-
ficzny kontekst.
24. 
Nie można porównać sytuacji w krajach AKP 
i krajach objętych IWR ze względu na duże 
różnice w kontekście politycznym i praw-nym. Z jednej strony istnieje wzajemne poro-zumienie wszystkich krajów AKP i państw  członkowskich UE dotyczące zaangażowania PN, zaś z drugiej strony o rozporządzeniu  
ustanawiającym IWR decydowała wyłącznie UE.
25. 
Jest to zgodne z podstawą prawną i wymo-gami, które wówczas obowiązywały.
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u51
26. 
Komisja zgadza się z tymi zasadniczymi kwe-
stiami oraz pragnie zaznaczyć, że należy  o nich pamiętać w trakcie lektury całego  
sprawozdania:
Komisja sygnalizuje przede wszystkim,   —
że pomimo trudności z zaangażowaniem PN, delegatury systematycznie starały  się nawiązywać z nimi dialog.
Trudności te wynikają ze słabych punk- —
tów nieodłącznie związanych ze społecz-
nością PN, która nie jest jednorodnym  
blokiem i jest w niewystarczającym stop-niu zorganizowania i reprezentowana.  
Czynniki te, w połączeniu z krajowymi  
kwestiami legislacyjnymi i regulacyj-
nymi w krajach partnerskich, są kolejną 
poważną przeszkodą uniemożliwiającą  
zaangażowanie społeczności PN „jako  
całości” we współpracę z WE na rzecz  rozwoju.
27. 
Zobacz odpowiedzi na pkt 24–26.
Przykład Gwatemali ilustruje trudności zwią-
zane z opracowaniem definicji ograniczeń  prawnych trwałego procesu konsultacji ze  społeczeństwem obywatelskim, a zarazem  potrzebę stworzenia takiej definicji. 
28. 
Osiągnięcie ambitnego celu, jakim jest  
zaangażowanie PN na współpracę na rzecz  
rozwoju, stanowi duże wyzwanie. Należy je 
jednak rozumieć raczej jako duże „wyzwa-nie polityczne”, a nie jako zobowiązanie do zapewnienia zaangażowania każdego PN  z konkretnego kraju.
Komisja pragnie podkreślić, że w przypadku 
PN nie istnieje podejście uniwersalne, ponie-
waż „architektura” PN znacznie różni się  
w poszczególnych krajach.Począwszy od przełomu lat 2004 i 2005,
EuropeAid na etapie instrukcji udziela dele-gaturom stosownie do potrzeb wskazówek  
w procesie zbierania informacji od NP, nato-
miast na etapie wdrażania udziela im wska-zówek dotyczących wdrażania podjętych  decyzji. Delegatury otrzymują również wska-
zówki operacyjne: po pierwsze, za pośred-
nictwem intranetu, gdzie zamieszczane są  wytyczne i informacje o dobrych praktykach; 
po drugie, poprzez seminaria regionalne,  
które służą propagowaniu wiedzy o zaanga-
żowaniu w dialog z PN oraz wymianie wiedzy 
między współpracownikami; a także poprzez badania.
Ponadto EuropeAid zorganizowała w 2008 r. 
różne seminaria mające na celu zapewnienie 
szkoleń delegaturom i OSO na temat zarzą-
dzania działaniami tematycznymi oraz kon-
sultacji z OSO (łączny koszt: 900 000 euro):
wewnętrzne szkolenia WE — : 3 seminaria  
(Bruksela, Tbilisi i Addis Abeba), które  
zgromadziły łącznie 185 przedstawi-
cieli z prawie 70 delegatur + 4 sesje  szkoleniowe zorganizowane w Bruk-
seli (120 uczestników z delegatur  i centrali);
szkolenia WE dla OSO —  (otwarte dla  
przedstawicieli europejskich i lokal-
nych OSO): 3 seminaria regionalne  (Porto Alegre, Jaunde, Manila), które  
zgromadziły 49 uczestników z 28 dele-
gatur i 193 uczestników z europejskich 
i lokalnych OSO.
Wydarzenia te umożliwiły zarówno centrali, jak i delegaturom ożywienie „sieci punktów kontaktowych społeczeństwa obywatel-
skiego” służących do wewnętrznego rozpo-wszechniania narzędzi metodycznych. 
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u52
W 2009 r. poza organizacją pięciu innych  
seminariów regionalnych EuropeAid uru-chomi dział pomocy technicznej na rzecz  
społeczeństwa obywatelskiego (Civil Society 
Helpdesk – CISOCH), utworzony pod koniec 2008 r., a także zamierza opracować narzę-dzie internetowe, które usprawni koor-
dynację działań różnych służb Komisji  
i rozpowszechnianie „dobrych praktyk” doty-czących PN.
29. 
W 2004 r., kiedy przygotowywano projekt  
wytycznych, udział PN w zapewnieniu sku-teczności pomocy nie został uwzględniony 
w międzynarodowych planach politycznych. 
Podsumowując wpływ tych ostatnich zmian 
na społeczeństwo obywatelskie i na sposób 
postępowania Komisji, EuropeAid opraco-
wała projekt dokumentu ze wskazówkami  
dotyczący kwestii udziału społeczeństwa  obywatelskiego w nowych rodzajach pomocy, 
takich jak wsparcie z budżetu ogólnego  
oraz programy sektorowe wdrażane dzięki  
pomocy budżetowej (zob. pkt 74, w którym 
Trybunał również przedstawia bilans tych  zmian).
31. 
Proces konsultacji jest trudny i wymaga  dużo czasu. Konieczne jest wprowadzenie  scentralizowanego i przystępnego narzędzia 
technicznego, które umożliwiałoby dotrzy-mywanie terminów oraz zapewniłoby szybki 
i powszechny dostęp do tej samej „prze-
strzeni” w dyskusji.
Częściowym rozwiązaniem będzie tu dział  
pomocy technicznej na rzecz społeczeństwa obywatelskiego (CISOCH) w postaci bazy  danych z dokumentami.
33. 
Zobacz odpowiedzi na pkt 21 i 69.34. 
Jest to w rzeczywistości skutek późnego  
przyjęcia rozporządzenia. Sytuacja taka już się więcej nie powtórzy, pod warunkiem że 
kraje partnerskie będą chętnie brały aktywny 
udział w tym procesie. 
Po kontroli Trybunału większość delegatur 
(w tym w Peru) skonsultowało się z PN; pro-
cedura ta będzie kontynuowana w następ-nych latach.
35. 
Zasadniczym celem było zapewnienie  
w miarę możliwości jak najszerszego włą-czenia krajów w program tematyczny. 
Zobacz również odpowiedzi na pkt 21, 22,  
31, 84 i 85.
38. 
Od dnia 1 stycznia 2003 r. rozporządzenia  finansowe zawierają wymóg domyślnego  
stosowania „zaproszeń do składania wnio-
sków” w celu przyznania umów o dotacje.  
Niewystarczający dostępny budżet jest  
z jednej strony oznaką sukcesu tej proce-dury, a z drugiej strony jest zjawiskiem nie-
uniknionym ze względu na zbyt małą ilość  środków finansowych przeznaczonych na  pomoc zewnętrzną. W nawiązaniu do starego programu współfinansowania NGO oraz na wyraźny wniosek Parlamentu Europejskiego 
trzeba było w większym stopniu włączyć  NGO w działania oraz poprzeć prawo NGO  
do występowania z inicjatywą, a tym samym 
nie było możliwość przyjęcia bardziej ukie-
runkowanego podejścia (zob. odpowiedź  na pkt 35). Możemy zgodzić się, że szczegó-łowe procedury są uciążliwe, ale jesteśmy  zobowiązani do przestrzegania obowiązu-jących ram regulacyjnych, aby zapewnić  
należyte zarządzanie finansami. Mimo że nie ma jednoznacznej definicji „małego NGO”,  
dostępne dane wskazują, że zaproszenia  
do składania wniosków przyciągają różnej  
wielkości NGO w charakterze wnioskodaw-ców (liderów) lub partnerów. Tym bardziej, 
że od 2006 r. wymogi dotyczące składania  
wniosków na pierwszym etapie procedury  
są mniej rygorystyczne w związku z wpro-
wadzeniem opisów koncepcji.
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u53
39. 
Ostateczne terminy są narzucone ramami  
prawnymi, jednakże w zakresie dopuszczal-nego marginesu elastyczności poczyniono  
znaczne usprawnienia. Projekty skontro-
lowane przez Trybunał dotyczą poprzed-niego okresu, natomiast w chwili obecnej  przeciętny odstęp czasu między złożeniem 
wniosku a faktycznym podpisaniem umowy 
jest znacznie krótszy niż rok.
Należy tu również przypomnieć, że istnie-
jące ramy prawne dotyczące publikowania  
zaproszeń do składania wniosków nakła-
dają minimalne wymogi prawne; tak więc  do celów szerszej popularyzacji może oka-
zać się przydatna kreatywność podmiotów  
operacyjnych. W związku z tym informacje  
o zaproszeniach do składania wniosków są 
rozpowszechniane zazwyczaj za pośrednic-
twem biuletynów i innych środków na plat-
formach NGO, co wykracza poza wymogi  prawne. Ponadto od ponad roku EuropeAid 
systematycznie wysyła za pośrednictwem  
poczty elektronicznej wiadomości do orga-
nizacji patronackich w celu rozpowszechnia-
nia informacji o zaproszeniach do składania wniosków.
Największym wyzwaniem pozostaje dotarcie 
do NGO na poziomie lokalnym. Od 2007 r.  delegatury publikują lokalne zaproszenia  do składania wniosków, co pozwoli sprostać 
temu wyzwania.
Pomimo dostosowania swoich narzędzi w taki 
sposób, aby zapewnić spełnienie wymogów 
związanych z publikacją, Komisja stwier-dza jednak, że jej służby mają ograniczone możliwości dotarcia do wszystkich NGO na poziomie lokalnym, a także zastanawia się, czy należy to do jej zadań.40. 
Komisja z zadowoleniem przyjmuje pozy-
tywną reakcję Trybunału na środki pod-jęte w celu poprawy skuteczności procedur 
związanych z zaproszeniami do składania  
wniosków. 
Jak wynika z doświadczenia, nowa  a) 
metoda zasadniczo daje dobre wyniki  
(zob. pkt 39). Rzeczywiście już samo  wprowadzenie procedury ograniczonej  
uprościło procedurę wyboru. 
Taki system daje wszystkim stronom wię- b) 
cej czasu i stwarza bardziej elastyczne  ramy czasowe. Zwiększa to przewidy-
walność naszych działań zarówno pod  
kątem wewnętrznego wykorzystania  
zasobów przez Komisję, jak i względem 
PN, umożliwiając im zaplanowanie stra-
tegii i inwestycji związanych ze składa-
nymi wnioskami.
PADOR (rejestracja on-line danych  c) 
potencjalnych wnioskodawców) uprasz-
cza procedurę wyboru i skraca czas jej  
trwania.
Jak wynika z pierwszych doświadczeń  d) 
z lokalnymi zaproszeniami do składa-nia wniosków, możliwość dostosowania zaproszeń do składania wniosków zwięk-
sza efektywność procesu wyboru odpo-
wiednich PN.
41. Na etapie wyboru oceniający dokładnie  
sprawdzają wnioski pod kątem obecności  elementów matryc ram logicznych projektu w całym wniosku (analiza przygotowawcza, stron zainteresowanych i problemów, jak  również analiza celów i strategii przedsta-
wionych we wniosku).
W przypadku niektórych rodzajów projektów 
przeprowadzenie rozpoznania beneficjentów 
lub badań może stanowić nieodłączną część projektu: na przykład w celu wzmocnienia  
pozycji organizacji lokalnych oraz zwiększe-
nia poczucia odpowiedzialności. 
 
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u54
Komisja pragnie zwrócić uwagę, że projekt 
ten był monitorowany w 2007 r. przez nie-zależny zewnętrzny podmiot oceniający  
w ramach monitorowania zorientowanego  
na wyniki i że uzyskano inne wnioski odno-śnie do „koncepcji projektu”.
Projekt został sklasyfikowany jako wysoce  
odpowiedni oraz oparty na koncepcji dobrej jakości („b” = dobry). Potencjalna trwałość 
również została oceniona bardzo dobrze  
(„a” = bardzo dobry); jako jedno z głównych 
osiągnięć projektu wymieniono współpracę 
z Ministerstwem Pracy i Zatrudnienia, a także rzeczywiście ścisłą współpracę z organami  lokalnymi i regionalnymi. 
Monitorowanie zorientowane na wyniki jest 
jednym z najbardziej przydatnych instru-
mentów stosowanych przez delegatury pod-
czas monitorowania działań następczych.  Ponadto w 2006 r. projekt był monitorowany 
na początku działania.
42. 
Komisja dba, aby podręczniki CONCORD  
były publikowane na stronie intranetowej  
EuropeAid i by zostali o tym powiadomieni w odrębnej notatce wszyscy subdelegowani 
urzędnicy zatwierdzający. 
43. 
Komisja przykłada szczególną wagę do cią-głego udoskonalania swoich systemów kon-
troli, dlatego też w ostatnich latach podjęła 
w tym celu wiele działań, między innymi  
wprowadziła nowy zakres wymagań i obo-wiązków dotyczący obowiązkowej weryfika-cji wydatków w przypadku umów o dotacje (luty 2006 r.) oraz kontroli przeprowadza-
nych przez Komisję (październik 2007 r.). 44. 
Należy przeanalizować różne punkty widze-
nia przedstawicieli PN i delegatur z uwagi na ich różne zadania. Kwestie związane z zarzą-
dzaniem rotacją personelu w delegaturach 
w kontekście decentralizacji są niezależne od PN, ale są ściśle monitorowane przez Komisję w celu zapewnienia ciągłości i utrzymania  
wysokiego poziomu jakości usług. Niemniej 
jednak polityka utrzymywania stałej liczby pracowników w połączeniu ze zwiększeniem 
funduszy i otwarciem nowych delegatur  
wywołuje utrudnienia organizacyjne. 
Co kwartał EuropeAid organizuje w Bruk-
seli szkolenia dla pracowników (zarówno  
na poziomie podstawowym, jak i zaawanso-
wanym) w zakresie procedur przyznawania 
dotacji. Szkolenia i warsztaty są również  
regularnie organizowane podczas semina-
riów lokalnych (w Brukseli i w poszczegól-
nych krajach). W 2009 r. opracowywany jest kurs szkolenia z wykorzystaniem technologii 
elektronicznej (kurs e-learningu) na pozio-
mie podstawowym, który umożliwia więk-
szej liczbie pracowników w delegaturach  
dostęp do szkoleń. EuropeAid zamieściła  ostatnio w intranecie odpowiedzi na „naj-
częściej zadawane pytania”, które obejmuje również zagadnienia związane z dotacjami. Plany przewidują zorganizowanie wspólnych seminariów z członkami Concorde („szkole-nie szkoleniowców”), zaś przy okazji wielu  
zaproszeń do składania wniosków organi-zowane są dni informacyjne. 
45.
Programy geograficzne zazwyczaj zapew-niają PN określony potencjał w odniesie-niu do zasad wdrażania w ramach bardziej  ogólnej strategii rozwoju potencjału insty-tucjonalnego. Rozwój potencjału instytucjo-
nalnego w odniesieniu do tych kwestii jest zatem prowadzone bardziej systematycznie 
i w dłuższej perspektywie czasowej.
Więcej informacji na temat szkoleń zawiera 
pkt 28 (seminaria i dział wsparcia społeczeń-stwa obywatelskiego – CISOCH). 
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u55
46. 
Komisja uważa, że fakt, iż podręcznik nie  
jest prawnie wiążący, niekoniecznie jest  powodem, dla którego nie jest on używany. 
Komisja publikuje podręczniki CONCORD  
na stronie intranetowej EuropeAid i są one przekazywane wszystkim subdelegowanym urzędnikom zatwierdzającym.
Niemniej oczywiste jest, że ocena udoku-
mentowanych ustaleń i decyzji w poszcze-gólnych przypadkach należy do kompetencji właściwego urzędnika zatwierdzającego.
Komisja opracowuje również nowe narzędzia, 
które mają zapewnić kompleksową obsługę 
w odniesieniu do najczęściej zadawanych  
pytań oraz innych potrzeb informacyjnych  
(CISOCH).
47. 
Informacje zawsze są przekazywane ter-minowo i we właściwy sposób, zaś zmiany  
w większości przypadków były wdrażane  
w odpowiedzi na prośby PN składane za  
pośrednictwem CONCORD.
Przewodnik praktyczny (PRAG) należy  
dostosowywać, ilekroć organ prawodawczy wprowadzi zmiany w podstawach prawnych (budżet/EFR) lub w finansowych ramach  prawnych (rozporządzenie finansowe i prze-pisy wykonawcze) (np. niezależny przegląd 
przepisów wykonawczych z czerwca 2006 r., nowa podstawa prawna z 2007 r., zmienione 
rozporządzenia finansowe i przepisy wyko-
nawcze z 2007 r., nowy załącznik IV do roz-
porządzenia w sprawie EFR z 2008 r.).
Wszelkie zmiany są szeroko rozpowszech-
niane i zawsze podawane do wiadomości  publicznej za pośrednictwem Internetu (a  także za pośrednictwem ważnych komunika-tów, specyfikacji technicznych oraz wykazów zmian).
Niemniej jednak nawet w przypadku takich 
aktualizacji praktycznego przewodnika,  w myśl zasady pacta sunt servanda  (umów  
należy dotrzymywać), zawarte umowy (oraz 
załączone do nich obowiązujące warunki  
ogólne) nadal obowiązują zgodnie z pierwot-
nymi ustaleniami i są interpretowane zgod-nie z zasadami obowiązującymi w momencie 
ich zawarcia.Nowe zasady są systematycznie przed-
stawiane organizacji CONCORD i wyja-śniane, np. w kontekście opracowywania  
przewodników.
Na wniosek PN w niektórych przypadkach  
Komisja zezwoliła na wdrożenie bardziej  elastycznych zasad, nawet jeżeli nie miały  one być automatycznie stosowane z mocą  wsteczną (np. nota 22238 z dnia 16 sierp-nia 2005 r. w sprawie referencyjnego kursu wymiany).
48.
W swoich sprawozdaniach rocznych Trybu-
nał zwrócił uwagę na udoskonalenia sys-
temu kontroli będące rezultatem ostatnich 
środków wprowadzonych przez Komisję.  
Jednocześnie większość sprawozdań z kon-
troli, których przeglądu Trybunał dokonał  
w ramach poświadczenia wiarygodności za 2007 r., dotyczyło umów zawartych przed  
lutym 2006 r. Wskutek tego nowy zakres  
wymagań i obowiązków dotyczący weryfi-
kacji wydatków w ramach umów na dotacje 
ustanowiony przez EuropeAid i wprowa-dzony w życie w stosunku do nowych umów 
zawartych po tym okresie nie miał zastoso-wania w analizowanych przepadkach. Nowy zakres wymagań i obowiązków ma przede  wszystkim zapewnić wykrywanie takich  błędów jak te wymienione przez Trybunał.  
Komisja przewiduje, że efekty tych udosko-naleń będą coraz bardziej widoczne.
49.
Nowy zakres wymagań i obowiązków doty-czący zewnętrznych „audytów finansowych” (tj. uzgodniony w ramach procedury weryfi-kacji wydatków), wprowadzony przez bene-ficjentów zgodnie z wymogami umowy na  
dotacje WE, obowiązuje w odniesieniu do  wszystkich nowych standardowych umów  
podpisywanych od lutego 2006 r. (jak  
stwierdzono powyżej w pkt 48). Nowy zakres 
wymagań i obowiązków dotyczący audytów wprowadzony przez Komisję zaczął obowią-
zywać w październiku 2007 r. Stosowanie  
poprzedniego zakresu jest uzależnione od  
daty podpisania umowy, natomiast ostatni 
zakres miał skutek natychmiastowy.
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u56
50.
a) Właściwy urzędnik zatwierdzający – Obo-wiązujące podstawy prawne nie dopuszczają już do powstawania takich nieporozumień, ponieważ otoczenie regulacyjne dotyczące reguł pochodzenia jest obecnie bardziej  ustabilizowane i przyjazne dla użytkow-nika. Załącznik A2 do praktycznego prze-wodnika zawiera przyjazną dla użytkownika listę wszystkich krajów kwalifikujących się  w ramach każdej podstawy prawnej.
b) 
Obowiązujące zasady są zawarte w podsta-wach prawnych i transponowane do standar-dowych umów finansowania (w stosownych przypadkach).
Zgodnie z rozporządzeniami IWR oraz  
EIDHR zabronione jest finansowanie lokal-
nych podatków z funduszy UE, dlatego też w ramach śródokresowego przeglądu pod-
staw prawnych Komisja proponuje projekt  
przewidujący większą elastyczność w kwestii 
podatków.
Ponadto służby delegatur starają się udzie-
lać lokalnego wsparcia w zakresie zwol-
nień podatkowych poprzez podejmowanie  
odpowiednich działań wobec kraju będą-
cego beneficjentem, o ile zezwalają na to  
lokalne ramy prawne (np. ich status PN czę-
sto nie dopuszcza stosowania procedury  zwolnień).
c) 
System kursu wymiany z racji swojego cha-
rakteru może przynosić straty lub zyski  
z tytułu różnic kursowych walut. Wynika  
to ze szczególnego charakteru umowy na  dotacje i oznacza, że potrzebne jest wia-
rygodne i dostępne źródło referencyjnego  kursu wymiany, w przypadku gdy wartość  referencyjna została określona w umowie.
Obciążenie administracyjne związane z prak-
tycznym zastosowaniem i obliczeniem  w przypadku, gdy beneficjenci dotacji korzy-
stają z takich systemów kursów wymiany, ma 
dla Komisji niewielkie znaczenie w porów-
naniu z jasnością, przejrzystością i efektem zapobiegania nadużyciom finansowym, które 
wynikają z zastosowania takiego systemu.d) 
Zgodnie z wymogami rozporządzeń finan-sowych zatwierdzenie płatności okresowej  jest uwarunkowane analizą i zatwierdzeniem sprawozdań lub dokumentacji.
e) 
Z jednej strony nastąpiła harmonizacja pro-
cedur finansowych i umownych; z drugiej  
zaś należyte zarządzanie finansami jest uza-leżnione od podjęcia decyzji przez właści-
wego urzędnika zatwierdzającego według  
własnego uznania.
W szczególności:
w odniesieniu do dodatkowych sprawoz-dań okresowych lub sprawozdań z kontroli – konkretne środowisko zarządzania projek-
tem może wymagać częstszych lub bardziej 
dogłębnych informacji; w odniesieniu do  
korzystania z odrębnych, specjalnych rachun-
ków bankowych (cenionych ze względu na  łatwiejsze monitorowanie funduszy w przy-
padku kontroli oraz ustalania wysokości  
odsetek należnych WE), stosowne warunki  
ogólne umożliwiają beneficjentowi posiada-nie konta lub subkonta, które pozwala ziden-
tyfikować środki wpłacane przez instytucję 
zamawiającą oraz naliczyć odsetki narosłe  
od takich środków. Jeżeli sposoby płat-
ności odbiegają od norm przewidzianych  
w warunkach ogólnych, konkretne środo-
wisko robocze lub konkretny projekt mogą 
wymagać zmniejszenia wysokości środków  objętych prefinansowaniem przez właści-
wego urzędnika zatwierdzającego w celu  lepszej kontroli ryzyka i należytego zarzą-dzania finansami. W rzeczywistości, zgodnie 
z warunkami ogólnymi, właściwy urzędnik  
zatwierdzający może być zobowiązany do  
zmniejszenia kwot płatności z tytułu prefi-nansowania lub do uzyskania dodatkowych 
informacji/wyjaśnień, zanim zatwierdzi takie płatności.
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u57
52.
Trwają prace mające na celu:
podniesienie jakości danych w syste- —
mie informacyjnym CRIS poprzez uzu-
pełnienie ich o słownik oraz przepływ  danych;
podniesienie jakości i zwiększenie liczby  —
sprawozdań, wykazów i danych staty-stycznych przy użyciu hurtowni danych 
(DataWareHouse).
Wprowadza się nowe moduły w celu uzupeł-
nienia systemu CRIS:
PADOR i dane administracyjne, aby lepiej  —
poznać naszych partnerów i uzyskać bar-
dziej „horyzontalne” podejście;
moduł kontroli; —
moduł perspektywiczny: rejestracja   —
wniosków, ocena i działania następcze  
w trybie on-line;
publikacja: udostępnienie w Internecie  —
wszystkich zaproszeń ogłoszonych przez 
EuropeAid.
W 2008 r. Komisja opublikowała listę benefi-
cjentów końcowych za rok 2007 r.; działanie 
to będzie kontynuowane.
53.
Działania następcze w związku z projektem są skuteczniej realizowane dzięki szkole-niom i wskazówkom; formaty sprawozdań  
są dostępne w umowie. Informacje zawarte 
w sprawozdaniach są uzupełniane innymi  
źródłami informacji, takimi jak sprawozdania ROM oraz wizyty na miejscu.
54.
W opinii Komisji stosowanie matrycy ram  logicznych jest bardzo ważnym elementem większości projektów.Ilościowa ocena wyników jest jednak  
mechanizmem kosztownym, często niepro-porcjonalnie w stosunku do niewielkich  projektów.
55.
Mimo że wskaźniki wykonania były przed-
miotem wielu badań prowadzonych nie tylko 
przez Komisję, ale także przez różne PN,  ośrodki badawcze, organizacje międzyna-
rodowe i innych donatorów, bardzo trudno 
jest je zdefiniować w sposób zgodny i prze-prowadzić ogólnie akceptowalną analizę  porównawczą. 
Niemniej w odniesieniu do kilku konkretnych 
obszarów przeprowadzenie analizy porów-
nawczej może być możliwe. Sprawdzając  
jakość programów i projektów, EuropeAid  
ocenia stosowność wskaźników ilościowych 
i jakościowych zawartych w matrycach  logicznych programów PN. Wykaz wskaź-
ników ilościowych i jakościowych został  
zamieszczony w intranecie jako wytyczna  
dla delegatur przy opracowywaniu i spraw-dzaniu matryc logicznych.
56.
Centrala i delegatury
1 prowadzą wiele  
działań wspierających i kontrolnych, mię-
dzy innymi wizyty na miejscu. Wszystkie te 
mechanizmy są ważnymi składnikami całego 
procesu kontroli i wsparcia projektów reali-zowanego przez NGO/PN. 
Wizyty na miejscu należy postrzegać przez 
pryzmat ich interakcji z innymi działaniami 
monitorującymi i kontrolnymi, jak również  
w kontekście dostępności zasobów ludzkich, 
mając na uwadze ogromną liczbę i różnorod-ność organizacji społeczeństwa obywatel-
skiego, z którym pracuje EuropeAid.
1  Obejmują one, między innymi, sprawdzenie 
wewnętrznego potencjału w zakresie zarządzania partnerów 
wdrażających przed podpisaniem umów, [opracowanie szeregu standardowych wytycznych i podręczników, które 
mają być stosowane przez tych partnerów], kontrole ex ante  
i ex post  przeprowadzonych przez nich transakcji, regularne 
monitorowanie podróży służbowych i wizyt na miejscu, 
kontrole wydatków przez audytorów zewnętrznych przed dokonaniem płatności końcowych, sesje szkoleniowe 
i odpowiedzi na prośby o udzielenie porady lub informacji.
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u58
57.
Pracownicy delegatur są gotowi odpo-wiedzieć na pytania organizacji lokalnych  dotyczące zasad obowiązujących podczas  zawierania umowy z WE. Pracownicy dele-gatur mają do dyspozycji podręczniki i mate-riały szkoleniowe. 
Wizyty na miejscu przeprowadzane przez  
pracowników delegatur mogą poprawić tę  sytuację. Niemniej jednak wprowadzono  
szczegółowe kontrole, np. kontrolę finan-
sów lub kontrolę systemową, aby skutecznie reagować na kwestie związane z finan-sami, rachunkowością i dokumentowaniem wydatków.
58.
Wytyczne dotyczące wewnętrznego moni-
torowania projektów zostały opracowane,  
opublikowane i przekazane delegaturom  
w grudniu 2007 r. 
59.
Metodyka ROM, która jest jednym z elemen-
tów systemu kontroli, obejmuje kontrolę  wyrywkową projektów zdecentralizowanych, 
jak również kontrolę wyrywkową projektów 
zarządzanych centralnie, które często cha-
rakteryzują wyższe kwoty umowne.
Coroczne kontrole monitorujące zoriento-
wane na wyniki zawsze obejmują projekty  
PN. Lista projektów, które mają być poddane kontroli monitorującej, jest uzgadniana przez 
EuropeAid z delegaturą i podmiotami doko-nującymi kontroli monitorujących ROM. 
EuropeAid pracuje nad udoskonaleniem  
swojej metodyki monitorowania i prowadzi 
z innymi donatorami konsultacje na temat  możliwości ustanowienia wspólnej metodyki 
monitorowania w oparciu o deklarację z Akry i deklarację paryską.60.
Na stronie internetowej EuropeAid zamiesz-czone są zakresy wymagań i obowiązków  w odniesieniu do ocen, które stanowią  wytyczne dotyczące dokonywania oceny  pośredniej, końcowej i ex post. Komisja  zwraca się do służb z prośbą o przestrze-ganie struktury dokumentu. Komisja przy-pomina, że w przypadku ocen decydującym elementem musi być jakość i profesjonalizm jednostki, której powierzono zadanie. Profe-sjonalizm gwarantuje obiektywność oceny. 
61.
Wpływ jest jednym z pięciu kryteriów DAC, które zdecydowanie odpowiada wymogom WE dotyczącym oceny projektów i programów. Ponadto wpływ jest brany pod uwagę pod-
czas monitorowania działań WE. EuropeAid 
opracowała metodykę kontroli monitorują-
cych ex post  w ramach ROM, aby zmierzyć  
wpływ i trwałość wszystkich projektów dofi-nansowanych przez WE. 
Projekty tematyczne mają zazwyczaj znacz-
nie mniejszą skalę i czasami środki weryfika-cji (dane początkowe i dane ex post ) są zbyt 
kosztowne w porównaniu z kosztami samego 
działania. Niemniej jednak prowadzone  
obecnie oceny, na przykład w odniesieniu  
do EIDHR, często obejmują grupę projektów 
i zawsze wiążą się z dołączeniem zaleceń dla 
każdego projektu, nawet w przypadku ocen 
ex post , ponieważ można z nich wyciągnąć 
wnioski dla przyszłych działań.
62. 
Informacje na temat wytycznych dotyczą-
cych matryc logicznych i wskaźników wyko-
nania zawarte są w pkt 54 i 55.
63.
Komisja zgadza się z opinią, że oceny trwa-łości należy dokonywać zarówno ex ante , jak 
i ex post . W rezultacie kontrole monitorujące 
ex post  w ramach ROM są przeprowadzane  
po dwóch latach po zakończeniu projektów. 
(zob. również pkt 64 i 65).
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u59
W 2008 r. przeprowadzono badanie jako-
ściowe w oparciu o projekty kontrolowane na zasadzie ROM, które pozwoliło określić  17 podstawowych aspektów wykonania  projektu. Badanie zostanie opublikowane  w 2009 r.
64.
Mimo że trwałość projektów jest niezbęd-nym elementem, Komisja przyznaje, że nie-
które lokalne i obywatelskie PN nie zawsze 
są w stanie zapewnić tę trwałość. Komisja  podkreśla konieczność zapewnienia trwało-ści naszych projektów, przy jednoczesnym  dążeniu do realizacji głównego celu, jakim jest wzmocnienie lokalnych PN. Z tego  względu Komisja zachęca do autentycznego 
partnerstwa pomiędzy europejskimi (raczej 
mocnymi) PN a podmiotami lokalnymi (raczej 
słabymi).
65.
Prawdziwą zaletą międzynarodowych NGO  
jest dywersyfikacja ich finansowania. Sytu-
ację tę można jednak poprawić, zachęcając silne (międzynarodowe) NGO i raczej słabe 
(lokalne) NGO do autentycznego partner-
stwa. Procedura stosowana przez EuropeAid 
w zakresie zaproszeń do składania wniosków 
przewiduje możliwość tworzenia „konsor-
cjów” przez wnioskodawców z udziałem  
lidera i organizacji partnerskich. PN (zwłasz-
cza międzynarodowe) powinny mieć moż-liwość i chęć wymiany wiedzy pomiędzy  
sobą. 
66.
Rozporządzenia finansowe narzucają  
mechanizm zaproszeń do składania wnio-
sków o dotacje na poszczególne działania, a jednocześnie ograniczają do jednego roku 
dotacje operacyjne: długoterminowe zaan-gażowanie i finansowanie w kontekście ram regulacyjnych. Poza tym rozporządzenia  finansowe w żaden sposób nie ograniczają czasu trwania projektu. 67.
Stosowany jest zestaw narzędzi wynika-jący z ram regulacyjnych i operacyjnych,  natomiast PN najczęściej stosują podejście projektowe.
Okresy wdrażania wymagają elastyczności. 
Dotyczy to wspierania praw człowieka, gdzie 
projekty krótkoterminowe mogą przyczyniać 
się do zmian strukturalnych. 
68.
Procedura oceny stosowana przez Komisję  powinna gwarantować, że wybrane pro-jekty będą dobrze skonstruowane. Jednak  do pewnego stopnia i w niektórych specy-ficznych kontekstach krótkie projekty nie  zawsze mogą być trwałe. Dlatego też dzięki 
większej wiedzy o partnerach uzyskanej  
za pośrednictwem bazy PADOR EuropeAid  
uzupełnia podejście projektowe podejściem 
partnerskim.
69.
Kwestia zaangażowania PN jest inaczej  
traktowana na mocy umowy z Kotonu niż  w ramach rozporządzeń dotyczących kra-
jów niezaliczanych do krajów AKP. Odnosi  
się to również do dostępności finansowa-
nia na potrzeby rozwoju potencjału instytu-
cjonalnego PN wewnątrz kraju. Dlatego też 
finansowanie rozwoju potencjału instytu-
cjonalnego PN w krajach niezaliczanych do 
krajów do AKP w zasadzie ogranicza się do programu tematycznego. 
W ramach tych ograniczeń zapoczątkowano 
ważne prace mające na celu przedstawienie 
w sposób bardziej systematyczny współ-
działania z PN, zaś centrale przeprowadziły 
ocenę współpracy PN (sprawozdanie przed-łożono Trybunałowi).
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u60
70.
Komisja zgadza się, że należy realizo-wać regionalne i krajowe strategie w celu  wsparcia PN. Podobny wniosek wyciągnięto niedawno w kontekście oceny dotyczącej  społeczeństwa obywatelskiego jako metody przekazywania pomocy. Sprawie tej będzie poświęcona szczególna uwaga podczas  licznych badań i seminariów regionalnych  (Ameryka Środkowa, południowi i wschodni sąsiedzi UE, Afryka Wschodnia i Azja Środ-kowa) na temat społeczeństwa obywatel-skiego, które mają się odbyć w 2009 r.,  w czasie kiedy będzie miał miejsce śródokre-sowy przegląd instrumentów i programów. 
Niemniej opracowanie szczegółowych strate-
gii dla każdego kraju (działań analitycznych) 
jest uwarunkowane dostępnymi środkami  
budżetowymi i zasobami ludzkimi.
72.
Mimo że poprzednie rozporządzenie doty-
czące ALA oficjalnie nie przewidywało  
wsparcia dla PN na rozwój potencjału insty-
tucjonalnego, zarówno w Ameryce Łacińskiej, jak i w Azji przeprowadzane są różne badania 
i programy związane z tym zagadnieniem.
Azja: w latach 2007 i 2008 zatwierdzono  
szereg projektów/programów w Azji i Azji  
Środkowej, które są/będą realizowane przez 
organizacje pozarządowe. Chociaż ich głów-
nym celem jest pomoc w eliminowaniu  ubóstwa, zapewnianie lepszego dostępu  
do usług socjalnych oraz poprawy w zakre-sie sprawowania rządów i praworządności, jednocześnie wspierają one podmioty nie-
państwowe w dążeniu do osiągnięcia tych  
celów. Dotyczy to przede wszystkim Afga-
nistanu, Chin, Pakistanu, Kirgistanu oraz  Tadżykistanu.Ameryka Łacińska: służby EuropeAid uwrażli-
wiły ostatnio wszystkie delegatury w Ameryce Łacińskiej na znaczenie działań analitycz-nych. Ponadto sporządzona zostanie nota  metodyczna dotycząca sposobów ożywiania dialogu i współpracy za pomocą instrumen-tów geograficznych i tematycznych.
AKP: przeprowadzono ostatnio badanie,  
aby pokazać tę kwestię w nowym świetle,  
również w odniesieniu do EFR („Etude de  
capitalisation des programmes d’appui au  renforcement des capacités des acteurs non-étatiques sous le 9
e FED”).
73.
Nie jest możliwe osiągnięcie w całości głów-
nych celów IWR w ciągu dwóch lat. Jak jednak 
wyjaśniono powyżej (pkt 72), w niektórych 
krajach Azji i Ameryki Łacińskiej są rzeczy-
wiście wdrażane różne programy wspierania PN. Dzieje się tak dlatego, że finansowanie 
rozwoju potencjału instytucjonalnego PN  
w ramach programów geograficznych IWR  
jest możliwe tylko wówczas, gdy w rezulta-cie dialogu z krajem partnerskim zostanie to 
uznane za sektor priorytetowy dla potrzeb 
programu współpracy WE.
74.
Jak wspomniano wcześniej, służby EuropeAid 
przygotowały projekt dokumentu doty-
czącego kwestii udziału społeczeństwa  obywatelskiego w działaniach związanych  
z udzielaniem pomocy na nowych zasadach. Dokument ten zawiera zalecenia operacyjne dotyczące działań początkowych w zakresie 
włączenia społeczeństwa obywatelskiego  
w programy makroekonomiczne i sektorowe 
oraz określa instrumenty, które mają być sto-sowane zgodnie z kontekstem, w którym pro-
gram będzie realizowany, jak również rodzaj potencjału instytucjonalnego niezbędnego do aktywnego udziału społeczeństwa oby-watelskiego. Prace nad tym dokumentem  będą kontynuowane w 2009 r. Ten drugi etap 
prac będzie miał na celu doskonalenie pro-ponowanej metodyki i zapewnienie dobrych 
praktyk operacyjnych.
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u61
77.
Konieczność opracowywania działań anali-tycznych w dużej mierze uzależniona jest od sytuacji w danym kraju. Na przykład w Ban-gladeszu podjęcie formalnych działań ana-litycznych jest niemożliwe ze względu na  liczbę PN, ale delegatura posiada dużą wie-dzę na temat lokalnych PN i ich potencjału instytucjonalnego.
78.
Poza ramami czasowymi określonymi przez 
ramy prawne i tworzeniem społecznej  struktury projektu, większy nacisk zostanie położony na terminowe zarządzanie proce-duralne. Komisja może kontynuować starania w zakresie szkoleń i udzielania wskazówek, ale wyłącznie w odniesieniu do etapów  
będących pod jej kontrolą.
79.
W razie potrzeby okres realizacji działań  można zawsze wydłużyć przed ich zakoń-
czeniem. W niektórych szczególnych przy-
padkach w celu zapewnienia należytego  
zarządzania finansami w ramach danego  projektu wydłużenie okresu realizacji jest  
konieczne i możliwe. Skutek umorzenia środ-
ków w budżecie ogólnym i EFR nie jest taki 
sam.
80.
Należy pamiętać, że organizacje odpowiada-
jące na zaproszenie do składania wniosków muszą również być w stanie realizować ope-
racyjne i finansowe elementy umowy, która może być z nimi zawarta.Komitety oceniające muszą zatem uwzględ-
nić możliwości finansowe i operacyjne wnio-skodawców i partnerów pod kątem skali,  zakresu i budżetu proponowanego działa-nia w celu zabezpieczenia interesów finan-sowych instytucji. Fakt, że zaproszenia do  składania wniosków ogłoszone w kontekście nowych instrumentów współpracy umoż-liwiają składanie wniosków dotyczących  projektów o wartości nawet 20 000 euro  zwiększył szanse małych organizacji poło-żonych w obszarach wiejskich na pomyślne złożenie takiego wniosku.
Dotarcie do organizacji położonych w obsza-
rach wiejskich jest bardzo trudnym zadaniem i wielu delegaturom udało się tego dokonać poprzez zdecentralizowane sesje informa-
cyjne czy też publikacje na stronach inter-
netowych, w gazetach itp. Prawdą jest, że  
zaproszenia do składania wniosków nie są  dostosowane do możliwości małych i obywa-
telskich organizacji, niemniej taka procedura 
obowiązuje na mocy obecnego rozporzą-
dzenia finansowego. Co więcej, potrzeba  i zdolność dotarcia przez Komisję do takich 
jednostek jest również ograniczona.
Obecne, choć bardzo ograniczone możliwości 
udzielania dotacji w oparciu o podwykonaw-
stwo pozwalają na dotarcie do niektórych  
organizacji obywatelskich oraz na wspieranie 
rozwoju ich potencjału instytucjonalnego.
Utrudnienie to zostało zniwelowane w pro-
gramach geograficznych, w przypadku któ-rych zaproszenia do składania wniosków są zazwyczaj częścią szerszej strategii rozwoju potencjału instytucjonalnego. Komisja jest jednak zdania, że należy rozważyć inne  środki, np. rozszerzenie możliwości udziela-nia dotacji w oparciu o podwykonawstwo, co zaproponowano w sprawozdaniu Trybunału Obrachunkowego.
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u62
81.
Komunikaty i wytyczne dla pracowników,  
o których wspomniał Trybunał, zawierają  polityczne cele, a nie zobowiązania. Niemiej jednak dzięki ogłaszaniu lokalnych zapro-
szeń do składania wniosków oraz nowym  
falom programów rozwoju potencjału insty-tucjonalnego w kontekście programów geo-
graficznych osiągnięto już duży postęp na  
rzecz większego zaangażowania lokalnych  PN.
Organizacje lokalne potrzebują czasu, aby  
zapoznać się z nowymi programami i pro-cedurami geograficznymi, a tym samym  uniknąć błędów i nieporozumień. Udosko-
nalenie wiąże się również z nowym, szerszym 
zakresem zadań delegatur w ramach nowych 
instrumentów.
Komisja podaje w wątpliwość możliwość  
efektywnego zaangażowania większości  
organizacji obywatelskich i lokalnych, nawet jeśli będzie to istotne dla procesu współ-
pracy na rzecz rozwoju. Komisja nalega, aby 
rządy krajów partnerskich odgrywały główną 
rolę w promowaniu aktywnego zaangażowa-
nia PN w kwestie rozwoju.
83.
a)Nowa podstawowa strategia EuropeAid doty-
cząca „Reformy współpracy technicznej i jed-nostek realizujących projekt” ma umożliwić lepsze rozróżnienie, w koncepcji współpracy 
technicznej, zadań związanych z zarządza-
niem i tych związanych z zapewnieniem  
tematycznej wiedzy specjalistycznej, która wymaga zaangażowania ekspertów z róż-
nych dziedzin. Większą uwagę przywiązuje się zatem do jakości tych ostatnich zadań.
b)
Zobacz odpowiedzi na pkt 63–68.WNIOSKI 
I ZALECENIA
84.
Komisja zgadza się z zasadą, że PN muszą być 
w pełni zaangażowane w proces współpracy na rzecz rozwoju, ale stopień zaangażowa-nia jest zróżnicowany stosownie do rozpa-
trywanych rozmaitych podstaw prawnych.  
W ramach umowy z Kotonu konieczność  prowadzenia konsultacji została uzgodniona 
i jest prawnie wiążąca zarówno dla Komisji, 
jak i dla krajów partnerskich. W odniesie-niu do krajów objętych IWR Komisja stosuje unijną zasadę: wysiłkom UE na rzecz efek-tywnych konsultacji z PN musi towarzyszyć chęć władz krajowych do przeprowadzenia takich konsultacji. 
Ponadto w opinii Komisji dokumenty te  
powinny jednak uwzględniać również nowe 
realia, takie jak dostosowanie do możliwości rządów partnerskich oraz poczucie odpowie-
dzialności. Działania WE na rzecz wsparcia  
PN uwzględniają dwojaką rzeczywistość  
związaną ze wspieraniem prawa organizacji społeczeństwa obywatelskiego do inicjatywy 
oraz narastającą konieczność zapewnienia  
„dostosowania” do priorytetów rządów  
partnerskich.
Zobacz również odpowiedzi na pkt 24–26.85.
Na etapie opracowywania nowego pro-gramu dla PN i podmiotów lokalnych Komisja w należyty sposób konsultowała się z dele-gaturami, korzystając z opisów koncepcji.  Dwa główne powiązane ze sobą czynniki  wyjaśniają ograniczone konsultacje z połu-dniowymi PN:
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u63
nowe „otwarcie” na południowe PN   •
z pewnością wymagało szybkiego dosto-sowania się ze strony delegatur (które  musiały radzić sobie z tą nową zaintere-
sowaną stroną), ale przede wszystkim ze 
strony samych lokalnych PN;
opóźnienia w zatwierdzeniu IWR, zaist- •
niałe nie z winy Komisji, uniemożliwiły  zorganizowanie prawdziwych i właści-wych konsultacji z delegaturami w pierw-szym roku stosowania instrumentu.
W niedalekiej przyszłości (w ramach prze-
glądu śródokresowego i zbliżającego się  
ogłoszenia zaproszeń do składania wniosków 
na szczeblu lokalnym) Komisja dołoży wszel-
kich starań, aby udoskonalić proces konsul-tacji. Komisja pragnie jednakże podkreślić, 
że dotarcie do wszystkich zainteresowanych 
stron na szczeblu lokalnym jest praktycznie 
niewykonalne. Należy uznać na przykład, że Komisja nie może skutecznie włączyć więk-
szości obywatelskich i lokalnych organizacji, 
nawet gdyby były one bardzo ważne dla pro-
cesu współpracy na rzecz rozwoju. 
Zalecenia dotyczące zaangażowania PN
Komisja podkreśla po raz kolejny, że włą-
czenie PN jest jednym z jej najważniejszych założeń podejmowanych przez nią działań. 
Niemniej jednak należy zachować równo-wagę między zaangażowaniem PN a współ-pracą z suwerennymi państwami. Komisja  
będzie zdecydowanie popierać włączenie  
PN, ale nie może go narzucać.W niedalekiej przyszłości Komisja zwiększy 
zaangażowanie PN poprzez:
podniesienie poziomu wiedzy o właści- •
wych PN poprzez zainicjowanie przygo-
towanych działań analitycznych, w miarę możliwości w ścisłej współpracy z rzą-
dem (władze krajowe powinny być nadal 
główną zainteresowaną stroną odpowie-dzialną za opracowanie takich analiz  społeczno-politycznych); 
zwiększanie przewidywalności i przejrzy- •
stości procesu konsultacji poprzez jak  
najczęstsze opracowywanie szczegó-
łowych kalendarzy i materiałów infor-
macyjnych, tak by ułatwić współpracę  
z PN.
Komisja zamierza również udoskonalić  doradztwo dla pracowników delegatur  poprzez uruchomienie działu pomocy tech-nicznej na rzecz społeczeństwa obywatel-skiego (CISOCH) – internetowego narzędzia 
służącego do gromadzenia, rozpowszechnia-
nia i przekazywania służbom Komisji (delega-
turom i centrali) oraz PN jasnych i spójnych 
informacji na temat społeczeństwa obywa-
telskiego. Więcej informacji można znaleźć 
w pkt 28 dotyczącym konkretnych wytycz-nych, planowanych seminariów i szkoleń.
86.
Komisja przyznaje, że zaproszenia do składa-
nia wniosków mogą być uciążliwe, zwłaszcza 
dla lokalnych PN. Jednak na mocy obowiązu-
jących regulacji procedura ta jest jedynym dopuszczalnym prawnie systemem i musi być 
stosowana, aby można było zawrzeć umowę na dotacje. Jest ona niezbędna dla zapew-nienia należytego zarządzania działaniami  i równego traktowania kandydatów. 
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u64
Aby ułatwić dotarcie do organizacji lokal-
nych, Komisja uprościła tę procedurę. Wpro-wadziła również bazę danych PADOR, dzięki 
czemu skróceniu uległ czas upływający  
od ogłoszenia zaproszeń do podpisaniem  umów. 
87.
Komisja stara się zapewnić jak najlepsze  szkolenia i doradztwo. Zadba również o jak 
najlepsze rozpowszechnienie informacji  
o narzędziach praktycznych udostępnionych 
delegaturom. Co więcej, wraz z uruchomie-
niem działu pomocy technicznej na rzecz  społeczeństwa obywatelskiego (wykorzystu-
jącego interaktywne narzędzie internetowe) 
Komisja dostarczy zainteresowanym stronom 
syntezę swoich instrumentów prawnych  
i finansowych w formie przyjaznej dla użyt-
kownika. (Zobacz pkt 28, 31 i 46).
88.
W ciągu ostatnich kilku lat Komisja przenio-
sła odpowiedzialność za realizację projektów 
na delegatury, aby zapewnić lepszą zdol-
ność monitorowania i oceny w danym kraju. Ponadto Komisja jest jedynym donatorem,  
który uzupełnia swoje wewnętrzne możliwo-ści w zakresie monitorowania, korzystając  z siedmiu regionalnych zewnętrznych pod-miotów odpowiedzialnych za monitorowanie zorientowane na wyniki. 
W celu dalszego udoskonalenia procesu  
realizacji i monitorowania Komisja wystąpiła 
z inicjatywą przeprowadzenia konsultacji  
z innymi donatorami w zakresie opraco-wania wspólnego systemu monitorowania  opartego na deklaracji paryskiej oraz planie działania z Akry. 
Ocena jest standardową cechą wszystkich  
projektów/programów. Komisja opracowuje 
również informatyczną bazę danych służącą 
do oceny projektów, aby zwiększyć korzysta-
nie ze zdobytych doświadczeń i najlepszych praktyk w celu usprawnienia realizacji i przy-
gotowywania projektów w przyszłości. 89.
Jak określono w pkt 64, Komisja zgadza się, 
że trwałość projektów jest sprawą kluczową, i przyznaje, że jednoczesne zapewnienie  
trwałości finansowanych działań i umac-
nianie lokalnych PN jest złożoną kwestią.  Zintegrowane i długoterminowe strategie  są wdrażane w oparciu o programy geogra-
ficzne zaprojektowane w ścisłej współpracy 
z krajami partnerskimi (zwłaszcza w ramach umowy z Kotonu). Komisja pragnie podkre-
ślić konkretną wartość dodaną programów 
i instrumentów tematycznych. Działania  
tematyczne zostały stworzone i są wspierane 
przez Parlament Europejski w celu:
umożliwienie działania UE nawet w przy- •
padku bardzo trudnych partnerstw;
reagowanie na konkretne kwestie na   •
szczeblu ogólnoświatowym w przeci-
wieństwie do szczebla regionalnego czy krajowego.
Ilustruje to wolę UE, jeśli chodzi o rozpo-
wszechnianie wspólnych wartości poli-
tycznych/strategicznych na całym świecie  (ochrona praw człowieka, ochrona środowi-
ska naturalnego itp.).
Komisja będzie kontynuowała nową   —
praktykę dotyczącą zaproszeń do skła-dania wniosków na szczeblu lokalnym.  Rozszerzy również zakres stosowania  bazy PADOR jako narzędzia zarządzania wiedzą.
W celu ulepszenia dostępności, spój- —
ności, przejrzystości i standaryzacji  procedur opracowywane jest narzę-dzie o nazwie „CISOCH”, które ma słu-żyć zapewnianiu wskazówek i wsparcia. Konieczne będzie również zapewnienie delegaturom dodatkowych zasobów  ludzkich, jeśli system kontroli ma być  zmodyfikowany i oparty na wizytach na miejscu przeprowadzanych przez pra-cowników Komisji.
ODPOWIEDZI
KOMISJI
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u65
Komisja sądzi, że stosowany system kontroli 
gwarantuje należyte monitorowanie kwestii finansowych i umownych.
Nadal prowadzone będą szkolenia dla pra-
cowników delegatur i PN, w tym szkolenia na temat wykorzystania wskaźników wykonania. Komisja podkreśla jednak fakt, że zdecydo-
wanie poza zasięgiem jej możliwości jest  zapewnienie szkoleń wszystkim PN poten-
cjalnie zainteresowanym uczestnictwem  
w programach Komisji.
Rozważa się zastosowanie różnorod- —
nych instrumentów w kontekście ram  prawnych ustanowionych rozporządze-
niami finansowymi, EFR, IWR, EIDHR oraz 
EISP.
Komisja opracowała metodykę kontroli   —
monitorujących ex post  zorientowanych 
na wyniki, przeprowadzanych w celu  
oceny wpływu projektów. 
90.
Sytuacja w krajach AKP jest zdecydowa-
nie odmienna od sytuacji w krajach ALA,  
gdzie PN są zaangażowane formalnie od  niedawna. 
Ponadto, podobnie jak w przypadku znacz-
nej większości krajów objętych IWR, wła-
dze krajowe nie uznały rozwoju potencjału instytucjonalnego za priorytet. Ponieważ nie 
można wykorzystać w tym celu programów 
geograficznych, programy tematyczne sta-
nowią jedyną opcję.
Zgodnie ze stwierdzeniem Trybunału, że  
na potrzeby rozwijania potencjału instytu-cjonalnego należy przede wszystkim wyko-rzystywać programy geograficzne, zasada  dostosowania pomocy wymaga, aby stra-tegie, sektory i tematy w tym zakresie były określane przez rządy krajów partnerskich. (por. deklaracja paryska dotycząca efek-tywności pomocy, konsensus europejski  w sprawie rozwoju oraz wnioski z konferen-cji w Akrze). Komisja niewątpliwie będzie  kontynuowała promowanie zaangażowania PN. 91.
Komisja z zadowoleniem przyjmuje, że Try-
bunał uznał finansowane projekty za wysoce odpowiednie.
92.
Nie ma sprzeczności między dwoma kwe-stiami: wybór najbardziej odpowiednich PN do realizacji danego działania nie wyklucza 
wsparcia ukierunkowanego na konkretne  potrzeby w zakresie rozwoju potencjału  
instytucjonalnego, dotyczące tego samego 
bądź innego podmiotu, w celu stopniowego 
zwiększania potencjału PN.
Dzięki programom geograficznym, które sta-
nowią uzupełnienie dla programów tema-
tycznych, możliwe jest również dotarcie do 
mniej efektywnych PN, na przykład w zakre-
sie rozwoju potencjału instytucjonalnego. 
Komisja w pełnie zdaje sobie sprawę ze złożo-
ności tego procesu. W coraz większym stop-
niu współpraca jest organizowana w sposób 
uporządkowany, np. poprzez zaangażowanie 
dyrekcji geograficznych i wzmocnienie ich  
roli w przygotowaniu i realizacji programów tematycznych w celu zapewnienia większej 
komplementarności z działaniami wspiera-nymi na szczeblu dwustronnym i regional-nym. Pomimo politycznej chęci włączenia  organizacji obywatelskich, istnieją wyraźne ograniczenia związane z:
poszanowaniem struktury organizacyjnej i) 
suwerennych państw; 
poszanowaniem należytego zarządzania ii) 
finansami zgodnie z rozporządzeniem  finansowym; dostępnością zasobów ludzkich; iii) 
ograniczeniami czasowymi; iv) 
ogromną liczbą potencjalnych pod- v) 
miotów.

REPLY OF THE 
COMMISSION
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009 — Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoj u67
Europejski Trybunał Obrachunkowy
Sprawozdanie specjalne nr 4/2009
Zarządzanie przez Komisję udziałem podmiotów niepaństwowych we współpracy WE na rzecz rozwoju
Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich2009 — 65 str. — 21 x 29,7 cmISBN 978-92-9207-282-7

Jak otrzymać publikacje UE
Publikacje płatne:
• w EU Bookshop (internetowa księgarnia UE) – http://bookshop.europa.eu• w księgarniach (podając tytuł, wydawcę lub numer ISBN)•  bezpośrednio u naszych przedstawicieli handlowych
Dane kontaktowe przedstawicieli handlowych można uzyskać na stronie http://bookshop.europa.eu lub wysyłając faks na numer +352 2929-42758.
Publikacje bezpłatne:• w EU Bookshop (internetowa księgarnia UE) – http://bookshop.europa.eu•  w przedstawicielstwach lub delegaturach Komisji Europejskiej
Dane kontaktowe przedstawicielstw i delegatur można uzyskać na stronie http://ec.europa.eu lub wysyłając faks na numer +352 2929-42758.
W NINIEJSZYM SPRAWOZDANIU SPECJALNYM EUROPEJSKI TRYBUNAŁ 
OBRACHUNKOWY ANALIZUJE, W JAKI SPOSÓB KOMISJA ZAPEWNIA UDZIAŁ PODMIOTÓW NIEPAŃSTWOWYCH (PN) WE WSPÓŁPRACY NA 
RZECZ ROZWOJU, BIORĄC POD UWAGĘ ICH ZNACZENIE W PROWADZENIU 
DIALOGU NA TEMAT POLITYK ORAZ W REALIZACJI PROJEKTÓW ROZWOJOWYCH.W SPRAWOZDANIU WSKAZANO PEWNE ASPEKTY PROCEDUR  I ZARZĄDZANIA PRZEZ KOMISJĘ, KTÓRE WYMAGAJĄ POPRAWY. PRZEDSTAWIONO W NIM SZEREG ZALECEŃ, KTÓRYCH EFEKTEM MA BYĆ ZWIĘKSZENIE SKUTECZNEGO UDZIAŁU PN W PROCESIE WSPÓŁPRACY NA RZECZ ROZWOJU, LEPSZE GWARANTOWANIE, ŻE DZIAŁANIA REALIZOWANE PRZEZ PN SĄ ODPOWIEDNIE I ŻE PRZYNOSZĄ ZAMIERZONE WYNIKI, A TAKŻE POPRAWA DZIAŁAŃ ZWIĄZANYCH 
Z ROZWOJEM ZDOLNOŚCI INSTYTUCJONALNYCH DLA NAJBARDZIEJ 
TEGO POTRZEBUJĄCYCH PN.
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ 
OBRACHUNKOWYQJ-AB-09-004-PL-C
ISBN 978-92-9207-282-7