Komisja zawsze bierze pod uwagę zasady pomocniczości i proporcjonalności w ocenach skutków swoich wniosków w zakresie polityki. Zgodnie z Zestawem instrumentów służących lepszemu stanowieniu prawa w przypadku wniosków ustawodawczych, w tym wniosków dotyczących aktów delegowanych i wykonawczych określonych jako inicjatywy „politycznie wrażliwe/istotne”, należy przygotować plan działania lub wstępną ocenę skutków. W ramach oceny skutków akty te są wspierane tylko wtedy, gdy oczekiwane skutki gospodarcze, środowiskowe lub społeczne działań UE będą najprawdopodobniej znaczące a Komisja ma margines swobody w odniesieniu do treści aktu. W sytuacji gdy nie przeprowadza się oceny skutków zasady pomocniczości i proporcjonalności uwzględnia się w nocie objaśniającej i, w miarę możliwości, w analitycznym dokumencie roboczym służb Komisji dołączanym do wniosku.

Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi lepszego stanowienia prawa i „zestawem instrumentów” Komisja jest zobowiązana do przeprowadzenia analizy zgodności z zasadą pomocniczości przy ocenianiu znaczenia i europejskiej wartości dodanej istniejących środków oraz przy rozważaniu możliwości realizacji nowych inicjatyw. Komisja analizuje zgodność z zasadami pomocniczości i proporcjonalności zarówno w odniesieniu do inicjatyw ustawodawczych, jak i nieustawodawczych. Taką analizę należy przeprowadzić w ramach wszystkich ocen skutków, ocen i kontroli sprawności.

Grupa zadaniowa ds. zasad pomocniczości, proporcjonalności i „robić mniej, ale efektywniej” („grupa zadaniowa”) zaleciła intensyfikację działań w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT) w celu dokonania oceny praktycznych i realnych skutków wprowadzonych przepisów, w tym aktów delegowanych i wykonawczych. Zaleca się również zwiększenie liczby przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych w grupie ekspertów wspierającej te działania. Te zalecenia skłoniły Komisję w maju 2020 r. do założenia platformy ds. dostosowania się do wymogów przyszłości czyli grupy ekspertów wysokiego szczebla doradzającej Komisji w sprawie dostosowania istniejących przepisów do zakładanych celów, zmniejszania obciążeń i zapewnienia, że przepisy wytrzymają próbę czasu. Grupa ekspertów korzysta ze zwiększonej obecności władz lokalnych i regionalnych uzyskanej dzięki udziałowi trzech przedstawicieli Komitetu Regionów i jego sieci regionalnych centrów ds. oceny wdrożenia polityki UE (RegHub). W ramach rocznego programu prac grupy określone zostaną przepisy podlegające ocenie, również z uwzględnieniem listy przygotowanej przez grupę zadaniową. Grupa odniesie się również do kwestii gęstości legislacyjnej.

W ciągu tego roku Komisja w dalszym ciągu wdrażała program lepszego stanowienia prawa i uwzględniała zasady pomocniczości i proporcjonalności na wszystkich etapach kształtowania jej polityki. Dokonywała ocenę istniejących przepisów i ram polityki, zanim przedstawiła propozycje ich zmiany. W ramach tych ocen przeprowadzono analizy służące ustaleniu, czy istniejące środki z zakresu polityki pozostały w dalszym ciągu „odpowiednie do osiągnięcia wyznaczonego celu” oraz w jakim stopniu wciąż były one zgodne z zasadami pomocniczości i proporcjonalności.

Pierwszy program prac Komisji pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen – program prac Komisji na 2020 r. – został przyjęty w styczniu 2020 r. a następnie dostosowany w maju 2020 r. w celu uwzględnienia skutków pandemii COVID-19. Ponownie podkreślono w nim zaangażowanie Komisji w przedstawianie opartych na dowodach wniosków, które są dostosowane do potrzeb obywateli i przedsiębiorstw oraz nie powodują niepotrzebnych obciążeń i są łatwe do wdrożenia.

Jest to 28. sprawozdanie w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności przedkładane na podstawie art. 9 protokołu nr 2 do Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Podobnie jak w przypadku 26. i 27. sprawozdania, również niniejsze sprawozdanie dotyczy stosunków Komisji z parlamentami narodowymi, które odgrywają ważną rolę w stosowaniu tych zasad.

W 2020 r. Parlament wydał 5 ocen początkowych sporządzonych przez Komisję ocen skutków, 1 ocenę skutków, 13 europejskich ocen wdrożenia ex post, 3 dokumenty analizujące stan wdrożenia, 2 inne oceny ex post, 2 kroczące listy kontrolne, 2 sprawozdania na temat kosztów braku działań na szczeblu UE, 9 ocen europejskiej wartości dodanej, 5 dokumentów o wartości dodanej obecnej polityki UE, 1 analizę europejskiej wartości dodanej oraz 6 ocen skutków regulacji. Parlament rozpoczął też wydawanie nowej serii publikacji na temat parlamentów narodowych i spraw europejskich w celu przedstawienia przeglądu struktury parlamentów narodowych i sposobu w jaki przetwarzają i kontrolują prawodawstwo UE i działają w jego ramach; dwa pierwsze briefingi z tej serii zostały już opublikowane.

Zgodnie z załącznikiem VI do Regulaminu Parlamentu Europejskiego pełną odpowiedzialność za zapewnienie poszanowania zasady pomocniczości ponosi Komisja Prawna (JURI). Co sześć miesięcy jeden z członków Komisji Prawnej zostaje mianowany stałym sprawozdawcą ds. pomocniczości na zasadzie rotacji pomiędzy grupami politycznymi. W pierwszej połowie 2020 r. funkcję stałego sprawozdawcy pełnił Gilles Lebreton (Tożsamość i Demokracja), a następnie w drugiej połowie roku zastąpiła go Karen Melchior (Renew Europe). Uzasadnione opinie otrzymane i potwierdzone jako takie przez Komisję Prawną włączono, w celach informacyjnych, do porządku obrad jej następnego posiedzenia.

·Nawet w przypadku, gdy Komisja otrzymała opinie parlamentów narodowych wyrażające obawy dotyczące zgodności wniosków ustawodawczych z zasadą pomocniczości (uzasadnione opinie) po wyznaczonym terminie, to zostaną one przez nią uwzględnione poprzez zwrócenie na nie uwagi właściwego członka Komisji i poprzez udzielenie obszernej odpowiedzi publicznej. Trzy parlamenty narodowe skorzystały z tej okoliczności w odniesieniu do Europejskiego prawa o klimacie.

W piśmie do parlamentów narodowych z dnia 8 kwietnia 2020 r. wiceprzewodniczący Maroš Šefčovič przyznał, że z powodu kryzysu wywołanego COVID-19 Komisja napotkała trudności, aby zweryfikować zgodność wniosków ustawodawczych z zasadą pomocniczości w okresie 8 tygodni wyznaczonym w protokole nr 2 do traktatów. Wiceprzewodniczący zobowiązał się do ułatwienia tego procesu na dwa sposoby.

Komisja wywiązała się ze zobowiązania podjętego w odpowiedzi na zalecenie grupy zadaniowej, aby wyłączyć okres od dnia 20 grudnia do dnia 10 stycznia przy ustalaniu ośmiotygodniowego terminu na przesyłanie uzasadnionych opinii przez parlamenty narodowe. Komisja po raz pierwszy wdrożyła to rozwiązanie w okresie między Bożym Narodzeniem a Nowym Rokiem na przełomie 2019 i 2020 r. a następnie ponownie w tym samym okresie w latach 2020-2021. W kwestii zobowiązania Komisji do wydania zbiorczych odpowiedzi na uzasadnione opinie przedstawione przez parlamenty narodowe stanowiące co najmniej siedem głosów zgodnie z mechanizmem kontroli zasady pomocniczości, żadne z wniosków ustawodawczych Komisji nie przekroczyły liczby uzasadnionych opinii wymaganej do przekroczenia tego progu.

Przy tworzeniu projektów aktów ustawodawczych należy brać pod uwagę konieczność zminimalizowania wszelkich obciążeń nakładanych na podmioty gospodarcze oraz to, by takie obciążenia były współmierne do zamierzonego celu. Trybunał uznał, że dwóm państwom członkowskim, które zakwestionowały zgodność z prawem tego środka nie udało się wykazać, że zmiany wprowadzone dyrektywą (UE) 2018/597 wykraczały poza działania niezbędne do osiągnięcia jej celów, tj. zapewnienia swobody świadczenia usług w sprawiedliwy sposób i oferowania lepszej ochrony pracownikom.

Trybunał orzekł, że szeroki zakres swobodnego uznania przysługujący prawodawcy Unii znajduje zastosowanie nie tylko do charakteru i zakresu kwestionowanych środków, ale również w pewnej mierze do ustalenia podstawowych danych. Jednak nawet w przypadku znacznego zakresu uznania prawodawca Unii jest jednak zobowiązany do oparcia swojego rozstrzygnięcia na obiektywnych kryteriach i do zbadania, czy cele, do których zmierza przyjęty środek, mogą usprawiedliwiać jego negatywne konsekwencje gospodarcze, nawet znaczne, dla niektórych podmiotów gospodarczych.

Zdaniem Trybunału w kwestii swobodnego uznania przysługującego prawodawcy Unii przy regulowaniu procesu delegowania pracowników do świadczenia usług, kryterium, które należy zastosować nie jest ustalenie czy środek przyjęty w danej dziedzinie był jedynym możliwym środkiem lub środkiem najlepszym z możliwych, gdyż jedynie jego oczywiście niewłaściwy charakter w stosunku do zamierzonego celu może podważyć zgodność z prawem tego środka.

Trybunał podtrzymał zatem ważność dyrektywy 2018/957 zmieniającej dyrektywę o delegowaniu pracowników w świetle zasady proporcjonalności, odrzucając jednocześnie skargi o stwierdzenie nieważności złożone przez dwa państwa członkowskie. Trybunał przypomniał, że zgodnie z zasadą proporcjonalności środki zawarte w prawodawstwie muszą być właściwie dobrane do osiągnięcia uzasadnionych celów i nie mogą wykraczać poza działania niezbędne do osiągnięcia tych celów.

W 2020 r. 18 opinii w sprawie pomocniczości i proporcjonalności zostało przekazanych REGPEX, podsieci stanowiącej część Sieci Monitorującej Stosowanie Zasady Pomocniczości dostępnej dla parlamentów i rządów regionów posiadających kompetencje ustawodawcze w celu wsparcia ich uczestnictwa we wczesnej fazie procesu legislacyjnego (analiza zgodności z zasadą pomocniczości). Szczegółowe informacje na temat tych opinii i linki do wniosków Komisji, których one dotyczą są dostępne na stronie internetowej REGPEX.

Komitet przyjął rezolucję „Zielony Ład w partnerstwie z władzami lokalnymi i regionalnymi” zachęcając do „osiągania wymiernych rezultatów w terenie przy wykorzystaniu wielopoziomowego zarządzania i aktywnej pomocniczości”. Komitet przyjął opinię w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia ustanawiającego ramy na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej (Europejskie prawo o klimacie), podkreślając znaczenie osiągnięcia celu poprzez zapewnienie „by wszystkie unijne środki były zgodne z zasadą »nie szkodzić«, oraz aby, zgodnie z zasadą aktywnej pomocniczości, w pełni respektowały wszystkie szczeble władzy jako podmioty zaangażowane w europejski proces podejmowania decyzji, a nie jako zainteresowane strony”. Przyjęto również opinię w sprawie Europejskiego Paktu na Rzecz Klimatu, uznając go za doskonałą okazję do wdrożenia zasady aktywnej pomocniczości, jako że jego cele są bardzo spójne z głównymi celami podejścia opartego na aktywnej pomocniczości: opracowanie inkluzywnego i konstruktywnego sposobu pracy, który w pełni wykorzystuje potencjał wielowarstwowych demokratycznych i opartych na zarządzaniu ram unijnych.

W dniu 2 lipca 2020 r. Komitet przyjął rezolucję w sprawie programu prac Komisji na 2021 r. Komitet zachęcił Komisję do kontynuowania współpracy w celu propagowania koncepcji „aktywnej pomocniczości”, w tym w ramach sieci regionalnych centrów ds. oceny wdrożenia polityki UE (RegHub) , i poprzez wspieranie Komitetu w opracowywaniu projektu RegHub 2.0, tak aby dostarczone informacje oparte były na doświadczeniach użytkowników w zakresie wdrażania polityki UE na szczeblu lokalnym i regionalnym. W październiku 2020 r. Komitet zatwierdził kontynuację tego projektu a do sieci dołączyli nowi członkowie . RegHub została dołączona bezpośrednio jako sieć ekspertów do struktury nowej platformy Komisji ds. dostosowania się do wymogów przyszłości, podczas gdy sam Komitet jest reprezentowany przez trzech swoich członków w grupie zarządczej platformy. W konsekwencji zapewniono znacznie większą rolę Komitetu oraz zagwarantowano, aby zasada aktywnej pomocniczości była stosowana w całym cyklu legislacyjnym .

W dniu 12 października 2020 r. Komitet opublikował pierwsze wydanie swojego Dorocznego barometru regionalnego i lokalnego UE , w którym skupił się głównie na skutkach pandemii COVID-19. Sprawozdanie to pokazuje, że władze lokalne i regionalne UE znajdują się na pierwszej linii walki z kryzysem zdrowotnym, a także mają kluczowe znaczenie dla odbudowy gospodarczej. W swoich głównych ustaleniach Komitet wzywa do większego zaangażowania władz lokalnych i regionalnych w zarządzanie unijnymi i krajowymi planami odbudowy. Zaleca przy tym, aby europejski semestr – jako mechanizm zarządzania Instrumentem na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności – obejmował kodeks postępowania dotyczący zaangażowania władz lokalnych i regionalnych, zgodnie z zasadą aktywnej pomocniczości. W sprawozdaniu wzywa się również do ścisłego zaangażowania regionów i miast w przygotowanie planów krajowych, aby zapewnić ich komplementarność z regionalnymi i lokalnymi strategiami odbudowy. Ponadto, jako praktyczne zastosowanie zasady aktywnej pomocniczości, proponuje się, by Komitet i Komisja Europejska organizowały coroczne Forum na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, aby upewnić się, że plan odbudowy gospodarczej sprawdza się w przypadku miast i regionów.

W dniu 8 maja 2020 r. Komitet Regionów („Komitet”) wydał oświadczenie w sprawie reakcji na kryzys wywołany COVID-19 , w którym wezwał do większego wsparcia dla władz lokalnych i regionalnych oraz do wspólnego przeglądu kompetencji w dziedzinie ochrony zdrowia zgodnie z zasadą pomocniczości. W oświadczeniu Komitet podkreślił, że nawet w czasie pandemii COVID-19 środki nadzwyczajne muszą być proporcjonalne, ograniczone w czasie, muszą podlegać kontroli demokratycznej i być zgodne z zasadami pomocniczości i wielopoziomowego sprawowania rządów.

W dniu 16 listopada 2020 r. Rada przyjęła wnioski w sprawie piaskownic regulacyjnych i klauzul eksperymentalnych jako narzędzi służących tworzeniu odpornych ram prawnych sprzyjających innowacjom, dostosowanych do przyszłych wyzwań i rozwiązujących krytyczne problemy ery cyfrowej podkreślając, że zasady pomocniczości i proporcjonalności powinny być zawsze przestrzegane i wspierane, podobnie jak zasada ostrożności, oraz odesłała do swoich wcześniejszych wniosków odnośnie do tych zasad z maja 2016 r.

W odniesieniu do zasady proporcjonalności Parlament podkreślił „znaczenie MŚP, w tym mikroprzedsiębiorstw, jako siły napędzającej innowacje, zieloną transformację, cyfryzację, zatrudnienie, zrównoważony wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu oraz spójność społeczną w naszych społeczeństwach”. Dodał również, że „należy lepiej określić interesy i potrzeby MŚP, w tym mikroprzedsiębiorstw, na wszystkich etapach procesu decyzyjnego na szczeblu UE w celu zapewnienia, aby prawodawstwo było jasne i przewidywalne przy minimalnych kosztach i proporcjonalne do wielkości przedsiębiorstw”.

W swojej odpowiedzi Komisja podkreśliła, że europejski ruch lotniczy funkcjonuje jako sieć. W rezultacie, cele jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej mogą zostać zrealizowane tylko poprzez działania UE, w ramach których regulowane są pozycja, zachowanie i współpraca różnych zainteresowanych stron we wszystkich państwach członkowskich, w tym użytkowników przestrzeni powietrznej, instytucji zapewniających służby żeglugi powietrznej i lotnisk. Komisja wyjaśniła, że w ramach procesu wyznaczenia przez państwo członkowskie wyłącznego dostawcy usług ruchu lotniczego regulacjom podlegają już wyniki gospodarcze, wyniki w zakresie bezpieczeństwa i efektywność środowiskowa wyznaczonego dostawcy zgodnie z obecnym systemem skuteczności działania. W tym celu Komisję wspiera organ doradczy a zadania, które proponuje się powierzyć EASA nie należą do obszaru swobodnego uznania decydentów politycznych. Komisja wskazała również, że aby cele dotyczące skuteczności i plany skuteczności działania były rzeczywiście wiążące, organ weryfikujący skuteczność działania musi mieć możliwość zastosowania środków naprawczych, w sytuacji gdy plany nie zostałyby wdrożone lub cele nie zostałyby zrealizowane.

Komisja odpowiedziała, że wymaganie od państw członkowskich szczegółowych informacji o planach, które umożliwiają sprawdzenie czy spełnione zostały obowiązujące warunki kwalifikowalności do otrzymania wsparcia, nie jest rzeczą nową tylko elementem poprzednich ram programowania, który jest zgodny z zasadą pomocniczości. Państwa członkowskie mogą zdecydować czy w przypadku konkretnej sytuacji tworzenia miejsc pracy chcą wesprzeć inwestycje produkcyjne w przedsiębiorstwach innych niż małe i średnie, jeśli proponowane inwestycje spełniają określone warunki. Spełnienie wymogów dotyczących znacznego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i utrzymania znaczącej liczby miejsc pracy musiało być również oceniane indywidualnie dla każdego przypadku, biorąc pod uwagę dużą liczbę wskaźników stosowanych w unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji i potrzebę uwzględnienia specyficznej sytuacji regionalnego rynku pracy i względnego znaczenia danego sektora działalności.

Komisja odpowiedziała, że plan odbudowy „Next Generation UE” stanowi jednorazowy instrument nadzwyczajny wprowadzony tymczasowo i wykorzystywany wyłącznie do reagowania kryzysowego i środków naprawczych. Ponadto, biorąc pod uwagę charakter kryzysu, właściwe jest zastosowanie art. 122 TFUE, który przewiduje możliwość przyjęcia środków odpowiadających sytuacji gospodarczej i przyjętych w duchu solidarności między państwami członkowskimi. Cele założone przez Komisję w planie odbudowy nie mogłyby być zrealizowane w wystarczającym stopniu przez państwa członkowskie indywidualnie ze względu na skalę środków, które należy zastosować. Komisja dodała, że znaczna część nadzwyczajnego wsparcia musi być udzielana w postaci dotacji dla państw członkowskich, ponieważ zastosowanie wyłącznie pożyczek nie umożliwi wysoce zadłużonym państwom wdrożenia reform i realizacji inwestycji, które są niezbędne do zapewnienia szybkiego ożywienia gospodarczego w całej Unii i odporniejszej gospodarki.

Komisja odpowiedziała, że celem wniosku było propagowanie negocjowania wynagrodzenia w układach zbiorowych we wszystkich państwach członkowskich bez podważania cech szczególnych krajowych systemów i tradycji. Komisja w pełni respektowała krajowe kompetencje i autonomię partnerów społecznych i nie dążyła do harmonizacji poziomu wynagrodzeń minimalnych w całej UE lub do ustanowienia jednolitego mechanizmu ustalania wynagrodzeń minimalnych we wszystkich państwach członkowskich. Zastosowała się zatem do ograniczeń określonych w swojej podstawie prawnej, art. 153 TFUE. Komisja wyjaśniła również, że dyrektywa jest instrumentem bardziej skutecznym niż zalecenie, ponieważ w jej ramach zapewniony jest wiążący charakter wymogów do zastosowania przez państwa członkowskie przy jednoczesnym zapewnieniu im możliwości decydowania o formach i metodach wdrażania zmian, w tym o powierzeniu procesu wdrażania partnerom społecznym na ich wspólny wniosek.

Dwie inne uzasadnione opinie, wydane przez Folketing (Dania) i Riksdag (Szwecja), odnosiły się do wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej przyjętego przez Komisję w dniu 28 października 2020 r. Zarówno Folketing jak i Riksdag uznały, że wniosek ten wykracza poza kompetencje UE w tej dziedzinie i że środki kształtowania wynagrodzeń są regulowane najlepiej na szczeblu krajowym. Ich zdaniem cel wniosku, czyli zapewnienie pracownikom dostępu do wynagrodzenia minimalnego umożliwiającego odpowiedni poziom życia niezależnie od miejsca pracy w UE, może być skutecznie zrealizowany na szczeblu krajowym. Folketing uznał, że we wniosku nie zwrócono uwagi na swobodę umów partnerów społecznych, podczas gdy lepsze wyniki pod względem wyższych wynagrodzeń lub mniejszej liczby nisko opłacanych pracowników osiąga się w sytuacji, gdy organy krajowe nie są zaangażowane w określanie kryteriów układów zbiorowych i w ich wdrażanie. Zdaniem Riksdag w tej kwestii nie istnieje wyraźny wymiar transgraniczny, jako że warunki i systemy kształtowania wynagrodzeń różnią się w znacznym stopniu w poszczególnych państwach i działania UE w tej dziedzinie nie wnoszą żadnej wartości dodanej.

W swoich odpowiedziach Komisja wyjaśniła, że ścieżka zostanie użyta jako narzędzie do oceniania postępów w realizacji celu neutralności klimatycznej oraz do oceniania efektywności obecnych polityk. Punkty początkowe i końcowe tej ścieżki, jak również kryteria stosowane przy jej określaniu, miały zostać ustalone przez współprawodawców, aby przekazanie uprawnień nie zawierało żadnego „elementu istotnego” w rozumieniu art. 290 TFUE. Komisja zaznaczyła również, że art. 192 ust. 1 TFUE był właściwą podstawą prawną w świetle celów wniosku. Przypomniała, że w przypadku procedury ustawodawczej, wybranie art. 192 ust. 2 jako podstawy prawnej stanowi wyjątek od ogólnej sytuacji opisanej w art. 192 ust. 1 i w związku z tym powinien być interpretowany wąsko zgodnie z orzecznictwem Trybunału.

W większości opinii przesyłanych w ramach dialogu politycznego, pomimo prezentowania ogólnego poparcia dla celów wniosku, zawarto obawy wyrażone poprzez uzasadnione opinie dotyczące stosowania aktów delegowanych w celu określenia ścieżki na lata 2030-2050. Niektóre izby wnioskowały również o uwzględnienie koszyka energetycznego i potencjału dostosowawczego każdego państwa członkowskiego lub o pozostawienie państwom członkowskim do decyzji sposobu i harmonogramu osiągnięcia celów na 2050 r. Inne izby wnioskowały o oparcie ścieżki do osiągnięcia celów raczej na wykorzystaniu energii odnawialnych niż na energii jądrowej lub o wyznaczenie kolejnego celu pośredniego na 2040 r. Inny wniosek dotyczył dostosowania wsparcia finansowego UE do zdolności finansowej każdego państwa członkowskiego.

Wszystkie trzy izby, które przedłożyły uzasadnione opinie odrzuciły proponowane zastosowanie aktów delegowanych do określenia ścieżki między celem ograniczenia emisji gazów cieplarnianych na 2030 r. a celem osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. Ponadto Eerste Kamer była zdania, że zastosowanie art. 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (zwykła procedura ustawodawcza) zamiast art. 192 ust. 2 (jednomyślność) nie jest proporcjonalne do znaczenia i zakresu wniosku.

Komisja otrzymała 9 opinii od 7 izb w sprawie wstępnego wniosku, w tym 3 uzasadnione opinie, a następnie 3 opinie od 3 kolejnych izb w sprawie zmienionego wniosku przedstawionego we wrześniu w celu ustalenia unijnego celu klimatycznego na 2030 r. jako ograniczenie emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 % w porównaniu z poziomami z 1990 r. Kolejna izba wzięła udział w konsultacjach publicznych rozpoczętych przez Komisję w okresie od marca do czerwca w sprawie poziomu ambicji w kontekście dążenia do celu na 2030 r.

Wniosek ten miał na celu (i) zapisanie w prawodawstwie celu osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. określonego w Europejskim Zielonym Ładzie, (ii) wyznaczenie długoterminowego kierunku polityki, (iii) zapewnienie przewidywalności inwestorom i (iv) zapewnienie przejrzystości i rozliczalności. We wniosku zawarto środki mające na celu monitorowanie postępów i odpowiednie dostosowanie działań oraz odniesiono się do ścieżki prowadzącej do osiągnięcia celu na 2050 r., w tym do osiągnięcia celu pośredniego na 2030 r., który ma być określony na podstawie kompleksowej oceny skutków.

W 2020 r. Komisja otrzymała 9 uzasadnionych opinii od parlamentów narodowych. To więcej niż w 2019 r., kiedy po raz pierwszy od czasu wprowadzenia mechanizmu kontroli zasady pomocniczości nie otrzymano żadnych uzasadnionych opinii. Jest to jednak mniej niż w poprzednich latach, zarówno pod względem liczb bezwzględnych, jak i pod względem stosunku do całkowitej liczby opinii przekazanych przez parlamenty narodowe lub stosunku do całkowitej liczby opinii dotyczących wniosków Komisji, podlegających mechanizmowi kontroli zasady pomocniczości (zob. również wykres „Rodzaje opinii” w pkt 4).

Tak jak w poprzednich latach liczba opinii przesłanych Komisji znacznie się różniła między poszczególnymi parlamentami narodowymi. Dziesięć najaktywniejszych izb wydało 217 opinii. Było to 85 % wszystkich opinii, co stanowi najwyższą koncentrację w ostatnich latach (2019: 73 %, 2018: 83 %, 2017: 74 %, 2016: 73 %). Natomiast 12 izb (17 w 2019 r., 10 w 2018 r.) nie wydało żadnych opinii.

W 2020 r. parlamenty narodowe skierowały do Komisji 255 opinii. Jest to wynik wyższy niż w 2019 r. (159), ale niższy niż w poprzednich latach (576 w 2017 r. i 569 w 2018 r.).

W kwestii paktu o migracji i azylu izba Országgyűlés zakwestionowała podstawę prawną czterech wniosków i mechanizm monitorowania praw człowieka określony w piątym wniosku. Izba ostrzegła, że jeśli wnioski zostaną przyjęte, to spowoduje to nałożenie na państwa członkowskie obowiązków bez uwzględnienia w wystarczającym stopniu szczególnych cech narodowych i uprawnień decyzyjnych każdego z państw. Országgyűlés wątpiła w ogólną potrzebę wprowadzenia tych obowiązków i wyraziła obawę, że proponowane przepisy sprawią, że niepraktyczne staną się krajowe procedury graniczne przyczyniające się do zarządzania migracjami, np. strefy tranzytowe. Izba zakwestionowała również proporcjonalność pakietu, ponieważ w jego ramach na państwa członkowskie nałożone zostałyby nieproporcjonalne zobowiązania a system azylowy UE zmieniłby się radykalnie.

Komisja otrzymała 11 opinii od 6 izb parlamentarnych w sprawie inicjatyw, które podjęła na wczesnym etapie pandemii do połowy maja 2020 r. Opinie te na ogół wyrażały poparcie. Niektóre izby przedstawiły sugestie, takie jak modernizacja infrastruktury opieki zdrowotnej w państwach członkowskich, zaciąganie pożyczek raczej na szczeblu UE niż na szczeblu krajowym lub utworzenie silnego programu inwestycji w regionie Bałkanów Zachodnich. W swoich odpowiedziach Komisja z zadowoleniem przyjęła te sugestie i zawiadomiła, że jej przyszłe działania uwzględniają większość z nich.

W dniu 27 maja Komisja przedstawiła szeroko zakrojony plan odbudowy mający na celu naprawę szkód gospodarczych i społecznych, wywołanych przez pandemię wejście UE na ścieżkę zrównoważonej i odpornej odbudowy poprzez wykorzystanie pełnego potencjału jej budżetu. Plan ten jest oparty na nowym instrumencie „Next Generation EU” oraz uzupełniony ukierunkowanym przeglądem wieloletnich ram finansowych 2021–2027 i zmianą decyzji w sprawie zasobów własnych, co pozwoliło UE na zaciągnięcie pożyczek w wysokości 750 mld EUR na rynkach finansowych. Cały pakiet składał się z dwóch komunikatów politycznych: „Decydujący moment dla Europy: naprawa i przygotowanie na następną generację” i „Budżet UE napędza plan odbudowy Europy” przyjęty dnia 27 maja przegląd rocznego programu prac Komisji na 2020 r. oraz 21 wniosków ustawodawczych przyjętych w kolejnych dniach.

Komisja otrzymała 44 opinie od 13 izb w sprawie różnych elementów pakietu. Większość tych opinii wyrażała poparcie dla inicjatyw Komisji. Dwa wyjątki stanowiły: uzasadniona opinia w sprawie zmienionego wniosku dotyczącego decyzji w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej i opinia w sprawie wniosku dotyczącego nowego unijnego mechanizmu ochrony ludności. Niektóre parlamenty narodowe zaproponowały: (i) rozszerzenie nowego okresu rozliczeniowego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności do pełnych siedmiu lat okresu programowania, (ii) zmianę sposobu rozdzielania środków między państwa członkowskie w celu odzwierciedlenia rzeczywistego wpływu pandemii na ich gospodarki i społeczeństwa, (iii) stworzenie dodatkowych nowych zasobów w pełni pokrywających zwrot kosztów planu „Next Generation EU”, (iv) zwiększenie środków przeznaczonych na spójność, rolnictwo, migrację i zarządzanie granicami lub bezpieczeństwo i obronę. Kilka parlamentów narodowych wyraziło również wyraźne poparcie dla uzależnienia dostępu do finansowania od przestrzegania zasad praworządności.

W swoich odpowiedziach Komisja odniosła się do porozumienia, które Rada Europejska zawarła w dniu 21 lipca w sprawie wieloletnich ram finansowych 2021–2027 i w sprawie pakietu na rzecz odbudowy. Komisja zwróciła uwagę na to jak istotne jest sprawne rozdysponowanie wsparcia w zakresie odbudowy i wyjaśniła, że mimo tego, iż zobowiązania do przyznania dotacji i udzielenia pożyczek powinny zostać określone do końca 2023 r., to wypłaty mogą być kontynuowane do końca 2026 r., czyli przez prawie cały okres obowiązywania wieloletnich ram finansowych. Komisja podkreśliła, że spadek PKB będzie powszechnie stosowanym kryterium przy określaniu podziału środków między państwa członkowskie. Potwierdziła również, że w 2021 r. zaproponuje koszyk nowych zasobów własnych. Komisja przyznała również, że finansowanie powinno być właściwie ukierunkowane i zrównoważone między różnymi priorytetami UE w celu zapewnienia długoterminowej zrównoważonej odbudowy i wyjaśniła, że w planie „Next Generation UE” przewidziane są instrumenty służące zwiększeniu wsparcia dla państw członkowskich w ramach polityki spójności, dodatkowe środki na rozwój obszarów wiejskich i Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, tak aby gospodarki krajowe stały się bardziej odporne i zrównoważone na etapie naprawczym po kryzysie. Komisja podkreśliła, że pomimo tego, iż zawarte w konkluzjach Rady Europejskiej z dnia 21 lipca finansowanie na rzecz kwestii związanych z migracją, zarządzanie granicami, bezpieczeństwo i obronę, zostało zmniejszone w porównaniu z wnioskiem z 27 maja, to wciąż jest ono większe w porównaniu z poprzednim okresem programowania. Komisja przyjęła poparcie parlamentów narodowych dla mechanizmu warunkowości w zakresie praworządności. Komisja podkreśliła też bezpośrednią rolę większości parlamentów narodowych w zatwierdzeniu przyjętej przez Radę decyzji w sprawie zasobów własnych przez każde państwo członkowskie zgodnie z jego wymogami konstytucyjnymi.

Komisja otrzymała 7 opinii od 2 parlamentów narodowych dotyczących wniosków ustawodawczych przyjętych później w ciągu roku w odpowiedzi na kryzys związany z COVID-19. Te opinie w większości wyrażały poparcie dla celów wniosków. Jednak w opinii dotyczącej wniosku utworzenia „prospektu UE na rzecz odbudowy” w celu ułatwienia dokapitalizowania przedsiębiorstw dotkniętych kryzysem, wyrażono obawę, że zobowiązanie do opracowania prospektu może stanowić obciążenie administracyjne utrudniające ograniczanie emisji. W swojej odpowiedzi Komisja wyjaśniła, że jej wniosek wprowadza wyłączenia w przypadku mniejszych ofert papierów wartościowych, jak również uproszczony prospekt.

Komisja otrzymała również 4 opinie z inicjatywy własnej od 2 izb w sprawie konkretnych aspektów reakcji na pandemię. Celem tych opinii było: (i) zachęcenie do przenoszenia produkcji leków z powrotem do UE, (ii) wzmocnienie nadzwyczajnych środków wspólnej polityki rolnej w celu zaradzenia skutkom pandemii, (iii) zagwarantowanie, by władze państw przestrzegały zasad praworządności przy przyjmowaniu środków nadzwyczajnych, takich jak aplikacje do śledzenia kontaktów, oraz (iv) tymczasowe umożliwienie przewoźnikom lotniczym wypłaty pasażerom odszkodowań za pomocą kredytu/bonu zamiast natychmiastowego zwrotu za odwołane loty.

·Sztuczna inteligencja

W dniu 19 lutego Komisja przyjęła białą księgę w sprawie sztucznej inteligencji – Europejskie podejście do doskonałości i zaufania. W Księdze przedstawiono warianty strategiczne umożliwiające wiarygodny i bezpieczny rozwój sztucznej inteligencji w Europie przy zachowaniu pełnego poszanowania dla wartości i praw obywateli UE. Podejście oparte jest na dwóch filarach: ramy polityki w celu uruchomienia środków w całym łańcuchu wartości, aby przyśpieszyć rozwój sztucznej inteligencji („ekosystem doskonałości”) oraz kluczowe elementy przyszłych ram regulacyjnych („ekosystem zaufania”).

Komisja otrzymała 6 opinii od 6 izb w sprawie tej Białej Księgi. Wśród nich można wyróżnić dwa rodzaje opinii: jedna grupa izb skupiła się na potrzebie stworzenia ram regulacyjnych, poprzez które zapewniono by pewność prawa dla programistów i użytkowników oraz propagowano by innowacje w Europie, podczas gdy druga grupa ostrzegła, że wszelkie przedwczesne działania regulacyjne mogą hamować innowacje. Jedna z izba zasugerowała dodanie trzeciego filaru w postaci „ekosystemu elastyczności”, aby zapewnić niezbędną swobodę i pole do eksperymentów. Niektóre izby wnioskowały również o odpowiednią równowagę geograficzną przy rozwijaniu centrów doskonałości w UE – zwróciły uwagę na wyzwania związane z niedoborem kwalifikacji i przekwalifikowaniem lub podkreśliły potrzebę opracowania nowych procedur bezpieczeństwa informacji i potrzebę ochrony praw osób fizycznych.

W swoich odpowiedziach Komisja potwierdziła swój cel opracowania specjalnych ram prawnych dotyczących aplikacji opartych na sztucznej inteligencji przy zastosowaniu podejścia opartego na ryzyku. Wyjaśniła, że jej celem nie jest regulowanie samej technologii jako takiej lub ściąganie na nią podejrzeń, ale regulowanie konkretnych jej zastosowań, które mogą stanowić poważne zagrożenie dla praw podstawowych i bezpieczeństwa; zgodziła się przy tym co do potrzeby zdefiniowania zastosowań sztucznej inteligencji o wysokim ryzyku. Komisja zgodziła się również, że zasady powinny umożliwiać elastyczne dostosowania w świetle zachodzącego rozwoju i przyszłych technologii. Komisja potwierdziła utworzenie około 200 ośrodków innowacji cyfrowych w Europie w celu stymulowania powszechnego wprowadzania technologii cyfrowych, w tym przez mikroprzedsiębiorstwa i przedsiębiorstwa typu start-up, co powinno przyczynić się do konwergencji między regionami poprzez dzielenie się najlepszymi praktykami i wiedzą wspólną dla wszystkich ośrodków. Komisja zgodziła się również co do potrzeby rozwijania edukacji w zakresie sztucznej inteligencji na wszystkich etapach nauczania, a także uczenia się przez całe życie w tej dziedzinie.

·Konferencja w sprawie przyszłości Europy

W dniu 22 stycznia Komisja przyjęła komunikat „Formuła konferencji w sprawie przyszłości Europy”, przedstawiając w nim swoje stanowisko w sprawie konferencji. Zdaniem Komisji konferencja powinna mieć formę otwartej dyskusji, której uczestnicy skupią się na kwestiach najważniejszych dla obywateli oraz powinna być dostępna dla obywateli ze wszystkich środowisk i miejsc w Unii. Komisja zasugerowała dwa równoległe kierunki dyskusji. Pierwszy z nich dotyczy polityki ukierunkowanej na naczelne cele UE, a drugi procesów demokratycznych. Komisja powinna pełnić rolę pośrednika i bezstronnego mediatora. Według Komisji koncepcja, struktura, zakres i harmonogram konferencji powinny zostać określone we wspólnej deklaracji Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, a parlamenty narodowe i regionalne oraz inni aktorzy powinni odgrywać istotną rolę podczas konferencji i być zachęcani do organizowania wydarzeń z nią powiązanych.

Komisja otrzymała 5 opinii od 5 izb w sprawie tego komunikatu. Inna izba przesłała opinię z inicjatywy własnej (bez odniesienia do komunikatu) a kolejna pismo na ten sam temat. Wszystkie te izby wnioskowały o taki sam poziom przedstawicielstwa i te same prawa dla parlamentów narodowych na posiedzeniu plenarnym konferencji jakie przewidziano dla Parlamentu Europejskiego, a także wnioskowały o udział parlamentów narodowych w strukturach zarządzania konferencji, ponieważ ich zdaniem bezpośredni udział parlamentów narodowych jest niezbędny do przejęcia odpowiedzialności za organizację i rezultaty konferencji. Ten pogląd został powtórzony na posiedzeniach w czasie obrad Konferencji Komisji do Spraw Europejskich (COSAC), w trzech pismach od COSAC skierowanych do instytucji UE oraz w 34. półrocznym sprawozdaniu COSAC.

W kwestii zakresu i możliwych rezultatów konferencji niektóre izby sprzeciwiły się wszelkim dyskusjom na temat zmian w Traktacie, podczas gdy inne były otwarte na takie dyskusje. Jedna izba poprosiła o wyjaśnienie charakteru prawnego konferencji i czy w jej ramach mogą zostać zaproponowane takie zmiany. Zaproponowane tematy do dyskusji to: praworządność i zasady podstawowe, prawa i wartości, przejrzystość procesu decyzyjnego UE, rola narodowych parlamentów w tym procesie oraz główne tematy strategicznego programu Rady Europejskiej. Parlamenty narodowe podkreśliły również znaczenie informacji zwrotnych z konferencji i działań następczych w związku z jej rezultatami. Zasugerowały różne sposoby na to jak zaangażować obywateli w przebieg konferencji, np. organizowanie wydarzeń poza stolicami, dostosowanie interfejsu publicznego do umiejętności i oczekiwań młodych ludzi oraz poświęcanie wystarczającej uwagi kwestii równości płci.

W swoich odpowiedziach Komisja z zadowoleniem przyjęła silne zaangażowanie parlamentów narodowych w przygotowanie konferencji i podkreśliła, że mogą one w znaczący sposób przyczynić się do jej sukcesu poprzez dzielenie się swoimi doświadczeniami, organizowaniem wydarzeń i przyczynianiem się do tego, aby informacje o konferencji dotarły do jak największej liczby obywateli. Komisja zgodziła się z tym, że naczelne cele UE, określone w jej priorytetach politycznych i programie strategicznym Rady Europejskiej, dają szeroki ogląd sytuacji. Ponadto obywatele mogą podnosić jakiekolwiek kwestie, które uznają za ważne. Komisja potwierdziła, że jest również gotowa uczestniczyć w refleksji na temat sposobu, w jaki UE mogłaby usprawnić procesy demokratyczne i wzmocnić swoją legitymację.

·Europejski Zielony Ład

W dniu 11 grudnia 2019 r. Komisja przyjęła komunikat „Europejski Zielony Ład”,w którym przedstawiła nową strategię na rzecz wzrostu gospodarczego mającą na celu przekształcenie Unii w sprawiedliwe i dostatnie społeczeństwo, którego gospodarka będzie nowoczesna, zasobooszczędna i konkurencyjna i w którym w 2050 r. nie będzie emisji netto gazów cieplarnianych, a wzrost gospodarczy będzie oddzielony od wykorzystania zasobów. W niniejszym komunikacie przedstawiono wstępny plan działania obejmujący główne polityki i środki niezbędne do osiągnięcia tych celów.

Komisja otrzymała 5 opinii od 5 izb w sprawie tego komunikatu. W niektórych z nich wyrażono obawy dotyczące wpływu transformacji na gospodarki państw członkowskich opowiadając się za tym, aby transformacja przebiegała sprawiedliwie, aby przy jej dokonywaniu zachować neutralność technologiczną i aby w jej ramach każde państwo członkowskie mogło wybrać swoją własną ścieżkę, lub za tym, by Komisja dokonała przeglądu unijnego celu osiągnięcia neutralności pod względem emisji dwutlenku węgla do 2050 r. oraz sposobu jego realizacji. Inne parlamenty poparły nadanie przez Komisję kluczowego znaczenia kwestiom środowiskowym i klimatycznym i wsparły wyznaczanie ambitnych celów. Parlamenty narodowe podkreśliły również, że przejście na zrównoważoną gospodarkę może odbyć się tylko przy wsparciu społecznym, co oznacza, że trudności społeczne związane z transformacją muszą być odpowiednio łagodzone i że należy stworzyć zachęty, aby podmioty prywatne przeznaczały środki na wdrażanie Europejskiego Zielonego Ładu.

W swoich odpowiedziach Komisja podkreśliła swoje zobowiązanie do wdrożenia agendy 2030 Organizacji Narodów Zjednoczonych i celów zrównoważonego rozwoju, które są w niej zawarte. Komisja wyjaśniła, że z powodu nieprzewidzianych tymczasowych inwestycji, które były potrzebne, aby przeciwdziałać negatywnym skutkom kryzysu związanego z pandemią COVID-19, obecne wybory dotyczące realizowanej polityki zadecydują o przyszłości następnych pokoleń. Z tego powodu Komisja nie chce inwestować w przestarzałą gospodarkę opartą na paliwach kopalnych, ale zbudować zieloną, cyfrową, inkluzywną i odporną gospodarkę na miarę XXI wieku. Komisja zgodziła się z tym, że aby odnieść sukces w tej dziedzinie transformacja w kierunku neutralności klimatycznej musi być sprawiedliwa i nie pozostawiać nikogo w tyle, a także odniosła się do zaproponowanego przez siebie mechanizmu sprawiedliwej transformacji, który ma wspierać wszystkie państwa członkowskie, ze szczególnym naciskiem na regiony o najwyższej emisji dwutlenku węgla. Komisja podkreśliła również, że w pełni szanuje prawo państw członkowskich do wyboru własnego koszyka energetycznego, oraz że wnioski poprzez które zmierza do realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu, które przedstawiła lub przedstawi, są oparte na dowodach i dokładnych ocenach skutków.

5. Kontakty, wizyty, spotkania, konferencje i inne aktywności