[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 15.6.2006

SEC(2006)761 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2005

SPIS TREŚCI

Wstęp 7

I – Przeciwdziałanie praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej – art. 81, 82 i 86 TWE 12

A – Zasady dotyczące prawodawstwa i wykładni 12

1. nadużywane pozycji dominującej 12

2. Porozumienia i praktyki uzgodnione 13

2.1. Rozporządzenia o wyłączeniu grupowym dotyczącym transportu 13

2.1.1. Transport morski 13

2.1.2. Transport lotniczy 14

2.2. Rozporządzenie o wyłączeniu grupowym dotyczącym pojazdów silnikowych 15

3. Zasady proceduralne 16

3.1. Dostęp do akt sprawy 16

3.2. Postępowanie z informacjami rynkowymi i skargami 17

Ramka 1: Art. 81 i 82 TWE: Interes wspólnotowy w zakresie badania zarzutów naruszenia i ustalania priorytetów 18

4. Screening prawodawstwa UE w zakresie ochrony konkurencji 20

5. Zielona Księga w sprawie Roszczeń o odszkodowanie za stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i nadużywanie pozycji dominującej 21

B – Stosowanie art. 81, 82 i 86 24

1. Energia, podstawowe sektory przemysłu, przemysł chemiczny i farmaceutyczny 24

1.1. ENERGIA 24

1.2. Podstawowe sektory przemysłu 30

1.3. Przemysł chemiczny 31

1.4. Przemysł farmaceutyczny 31

Ramka 2: AstraZeneca: nadużycie przepisów regulacyjnych w sektorze farmaceutycznym 32

2. Informacja, łączność i środki masowego przekazu 34

2.1. Komunikacja elektroniczna i usługi pocztowe 34

2.2. Środki masowego przekazu 40

2.3. Sektor informacyjny, Internet i elektronika użytkowa 42

3. Usługi 44

3.1. Usługi finansowe 44

3.2. Transport 47

3.2.1. Transport lotniczy 47

3.2.2. Transport śródlądowy 49

3.3. Sektor dystrybucji i inne usługi 49

3.3.1. Zawody 49

3.3.2. Gospodarka odpadami 51

4. Przemysł, dobra konsumpcyjne i wytwórczość 52

4.1. Dobra konsumpcyjne i środki spożywcze 52

4.2. Przemysł mechaniczny i inne sektory produkcji włącznie ze sprzętem transportowym 54

5. Kartele 58

5.1. Przegląd wydarzeń w zakresie polityki dotyczącej karteli 58

5.1.1. Nowa dyrekcja 58

5.1.2. Program Komisji w zakresie obniżania grzywien 59

5.2. Sprawy 61

C – ESK: Przegląd współpracy 66

1. Informacje ogólne 66

1.1. Współpraca w zakresie zagadnień dotyczących polityki 66

1.2. Dostosowanie przepisów krajowych w celu zapewnienia ich skutecznego egzekwowania przez krajowe organy ochrony konkurencji 67

1.3. Współpraca w sprawach indywidualnych 68

2. Stosowanie wspólnotowych reguł konkurencji przez sądy krajowe w UE: sprawozdanie o stosowaniu art. 15 rozporządzenia (WE) nr 1/2003 70

2.1. Pomoc w formie informacji lub w formie opinii 70

2.2. Wyroki sądów krajowych 71

2.3. Interwencja w charakterze amicus curiae 71

2.4. Finansowanie szkoleń sędziów sądów krajowych w zakresie unijnego prawa konkurencji 71

2.5. Streszczenia opinii wydanych przez Komisję na podstawie art. 15 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1/2003 72

3. Współpraca w ramach ESK w różnych sektorach 74

D – Wybrane sprawy sądowe 77

E – Statystyki 83

II – Kontrola połączeń 86

A – Zasady dotyczące prawodawstwa i wykładni 87

1. Badanie w zakresie środków zaradczych 87

2. Nowe wskazówki w sprawie zaniechania połączeń 89

3. Praktyka usprawnionego przydziału spraw – doświadczenia zebrane w 2005 r. 90

3.1. Przegląd statystyczny 90

3.2. Praktyczne aspekty odsyłania spraw przed zgłoszeniem 91

B – Decyzje Komisji 92

1. Decyzje przyjęte na mocy art. 8 92

2. Decyzje przyjęte na mocy art. 6 ust. 1 lit. b) i art. 6 ust. 2 98

3. Decyzje o odesłaniu sprawy 101

4. Wycofane zgłoszenia/zaniechane przedsięwzięcia 107

C – Wybrane sprawy sądowe 110

D – Statystyki 115

III – Kontrola pomocy państwa 117

A – Zasady dotyczące prawodawstwa i wykładni 117

1. Rozporządzenia, wytyczne i komunikaty 117

1.1. Plan działań w zakresie pomocy państwa 117

Ramka 3: Plan działań w zakresie pomocy państwa 117

1.2. Wytyczne w sprawie narodowej pomocy regionalnej na lata 2007-2013 118

1.3. Przyszłe ramy Wspólnotowe dla badań i rozwoju oraz innowacji 120

1.4. Komunikat w sprawie pomocy państwa na ubezpieczenie kredytów eksportowych 121

1.5. Przegląd Wytycznych w sprawie pomocy na ochronę środowiska 122

1.6. Usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym 123

Ramka 4: Usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym 123

2. Rolnictwo 124

2.1. Nowe coroczne sprawozdania dotyczące pomocy państwa 124

2.2. Przejrzystość 125

3. Sektor górnictwa węgla 125

4. Transport 126

5. Przejrzystość 127

6. Rozszerzenie 128

6.1. Pomoc istniejąca w nowych państwach członkowskich 128

6.2. Przystąpienie Bułgarii i Rumunii do Unii Europejskiej 129

B – Przykłady Pomocy Państwa 130

1. Pomoc na ratowanie i restrukturyzację Przedsiębiorstw 130

1.1. Pomoc na ratowanie przedsiębiorstw 130

1.2. Pomoc na restrukturyzację przedsiębiorstw 131

2. Budownictwo okrętowe 137

3. Hutnictwo żelaza i stali 140

4. Nadawcy publiczni, usługi szerokopasmowe, przemysł filmowy 141

5. Bankowość 146

6. Pomoc regionalna 147

7. Pomoc na badania i rozwój, pomoc na innowację 150

8. Pomoc na ochronę środowiska i na oszczędność energii 155

9. Pomoc na szkolenia, zwiększenie zatrudnienia oraz na małe i średnie przedsiębiorstwa 158

10. Pomoc fiskalna 160

11. Pomoc na pokrycie szkód spowodowanych przez klęski żywiołowe 165

12. Inna pomoc: zdrowie, usługi pocztowe, obrona 166

13. Rolnictwo 168

14. Rybołówstwo 172

15. Sektor górnictwa węgla 173

16. Transport 174

16.1. Transport kolejowy 174

16.2. Transport kombinowany 174

16.3. Transport drogowy 175

16.4. Transport lotniczy 175

C – Egzekwowanie decyzji w sprawie pomocy państwa 179

1. Wstęp 179

2. Sprawy indywidualne 180

D – Wybrane sprawy sądowe 182

E – Statystyki 188

IV – Działania na arenie międzynarodowej 190

A – Rozszerzenie i Bałkany Zachodnie 190

B – Współpraca dwustronna 191

1. Wstęp 191

2. Umowy ze Stanami Zjednoczonymi, Kanadą i Japonią 191

3. Współpraca z innymi państwami i regionami 195

C – Współpraca wielostronna 197

1. Międzynarodowa sieć konkurencji 197

2. OECD 199

V – Perspektywy na 2006 r. 203

1. Przeciwdziałanie praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej 203

2. Połączenia 204

3. Pomoc państwa 204

4. Działalność na arenie międzynarodowej 205

Załącznik – Sprawy omówione w sprawozdaniu 206

1. Artykuły 81, 82 i 86 TWE 206

2. Kontrola połączeń 208

3 . Pomoc państwa 209

Wstęp

WSTĘP DYREKTORA GENERALNEGO DS. KONKURENCJI

W roku 2005 Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji uczyniła istotny krok na drodze do skuteczniejszego i lepiej ukierunkowanego stosowania reguł konkurencji we wszystkich dziedzinach naszej działalności.

Zainicjowano wówczas Plan działań w zakresie pomocy publicznej (SAAP), obejmujący pakiet dalekosiężnych reform mający określić lepiej ukierunkowane zasady dotyczące pomocy publicznej w celu promowania pomocy dostosowanej do realizacji celów, na przykład pomocy, której celem jest wspieranie innowacji, kapitału podwyższonego ryzyka oraz badań i rozwoju. Ostatecznym celem SAAP są większa przewidywalność w zakresie kontroli pomocy publicznej, lepsze wyniki ekonomiczne oraz większy ład ekonomiczny. W dziedzinie kontroli pomocy publicznej również wzrosło obciążenie związane z obsługą spraw, w 2005 r. zarejestrowano bowiem 676 nowych spraw (co stanowi wzrost o 8 % w porównaniu do poprzedniego roku).

W zakresie stosowania przepisów dotyczących przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji nadała najwyższy priorytet wykrywaniu karteli – najbardziej szkodliwej formy zachowania antykonkurencyjnego, likwidowaniu ich i stosowaniu wobec nich sankcji. Kartele w sztuczny sposób zawyżają ceny towarów i usług, zmniejszają dostawy i utrudniają innowacyjność (tak, iż w ostateczności konsumenci płacą więcej za niższą jakość) i mogą powodować znaczące zwiększenie nakładów ponoszonych przez europejskie przedsiębiorstwa. Sukces programu Komisji dotyczącego obniżania grzywien, który doprowadził do wzrostu liczby postępowań wyjaśniających dotyczących karteli, jest zachęcającą oznaką skuteczności naszej polityki. W 2005 r. Komisja przyjęła pięć decyzji wymierzonych przeciwko kartelom; łączna suma nałożonych grzywien wyniosła 683 029 mln EUR. W celu zwiększenia zdolności do walki z kartelami w 2005 r. w Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji stworzono specjalną Dyrekcję ds. Karteli.

Pozostała działalność Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji w zakresie przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej odznaczała się poświęceniem większej uwagi przypadkom dotyczącym praktyk najbardziej szkodliwych dla konsumentów. Przykładowo, Komisja nałożyła sankcje na firmę AstraZeneca za nadużywanie systemu regulacyjnego mające na celu opóźnienie wejścia na rynek leków generycznych stanowiących konkurencję dla jej sztandarowego produktu Losec. Poza formalnymi postępowaniami dotyczącymi naruszenia przepisów, skorzystano również z nowej możliwości, jaką daje rozporządzenie (WE) nr 1/2003, aby – mając na uwadze rozwiązanie problemów związanych z konkurencją – uzyskać od przedsiębiorstw wiążące zobowiązania. Tak było, na przykład, w stosunku do polityki handlowej firmy Coca-Cola.

Ważnym etapem wdrażania rozporządzenia (WE) nr 1/2003 było zainicjowanie zgodnie z art. 17 pierwszych dwóch badań sektorowych: w sektorze usług finansowych i w sektorze energetycznym (gazu i energii elektrycznej), z których oba mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia szerszego celu polityki Komisji, jakim jest wzrost gospodarczy i zwiększenie zatrudnienia. Dzięki temu Komisja wywiązała się ze swojego zobowiązania do przyjęcia bardziej aktywnego i opartego na przesłankach ekonomicznych podejścia do egzekwowania przepisów. Komisja wykorzysta wyniki tych badań do ustalenia, czy i jakie działania w zakresie egzekwowania przepisów i działania regulacyjne są niezbędne we wspomnianych sektorach w celu zapewnienia właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Przeanalizowanie wyników tych badań sektorowych i wdrożenie na ich podstawie odpowiednich działań będzie należeć do głównych zadań Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji w roku 2006 i w latach kolejnych.

W dziedzinie połączeń, w 2005 r. nastąpiła intensyfikacja działalności w zakresie egzekwowania przepisów wskutek obecnej ogólnej tendencji wzrostu aktywności związanej z łączeniem i przejmowaniem przedsiębiorstw. Zgłoszono 313 połączeń, co stanowiło wzrost o 25 % w porównaniu z rokiem 2004. Postępowania wyjaśniające prowadzone przez Dyrekcję Generalną ds. Konkurencji również coraz częściej opierają się na bardziej gruntownym ustalaniu faktów. Uwaga koncentruje się na identyfikacji obaw związanych z ochroną konkurencji, które są potwierdzone solidną analizą ekonomiczną i znajdują uzasadnienie w faktach. Szczególną uwagę poświęcono połączeniom, które mogą stać na przeszkodzie w realizacji unijnych celów w zakresie liberalizacji.

Zwiększenie skuteczności unijnych reguł konkurencji było głównym celem reformy, który można osiągnąć jedynie poprzez zapewnienie właściwego funkcjonowania Europejskiej Sieci Konkurencji (ESK), w skład której wchodzą Komisja oraz krajowe organy ochrony konkurencji (KOOK) państw członkowskich. Jej głównym celem jest zapewnienie spójnego i jednolitego stosowania unijnych reguł konkurencji w rozszerzonej UE. W tym kontekście Komisja została powiadomiona, zgodnie z art. 11 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1/2003, o niemal 80 przypadkach, w których KOOK przewidywał podjęcie decyzji zgodnie z art. 81 i/lub 82.

Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji wspólnie z Dyrekcją Generalną ds. Społeczeństwa Informacyjnego pełni ważną rolę we wdrażaniu ram prawnych dotyczących komunikacji elektronicznej, przyjętych przez Komisję w 2002 r., opartych na przepisach prawa konkurencji UE. Na podstawie tych ram prawnych Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji, wraz z Dyrekcją Generalną ds. Społeczeństwa Informacyjnego, jest współodpowiedzialna za przegląd dokonywanych przez krajowe organy regulacyjne zgłoszeń środków regulacyjnych dotyczących rynków komunikacji elektronicznej. W roku 2005 rozpatrzono 201 takich zgłoszeń (ponad dwa razy tyle, co w 2004 r.: 89). Również liczba decyzji podjętych przez Komisję w sprawie takich zgłoszeń wzrosła w 2005 r. w stosunku do 2004 r. niemal dwukrotnie, z 64 do 117.

W roku 2005 podjęliśmy również ważne kroki w celu zapewnienia skutecznego wprowadzania w życie decyzji Komisji w dziedzinie konkurencji, czego dowodem jest otwarcie formalnego postępowania przeciwko firmie Microsoft w sprawie o niewywiązywanie się z zobowiązań (grudzień). Również w dziedzinie pomocy publicznej zmniejszono sumę pomocy niezgodnej z prawem i ze wspólnym rynkiem, która podlega odzyskaniu na podstawie decyzji przyjętych od 2000 r. do połowy 2005 r. – z łącznej sumy 9,4 mld EUR do końca czerwca 2005 r. odzyskano około 7,9 mld EUR.

Oprócz SAAP, Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji odnotowała istotny postęp w realizacji ambitnego planu przeglądu polityki w zakresie konkurencji, zmierzającego ku rozszerzeniu egzekwowania przepisów prawa konkurencji w celu zarówno zwiększenia skuteczności unijnych reguł konkurencji, jak i wspierania konkurencyjności. Sporządzony przez Dyrekcję Generalną ds. Konkurencji dokument do dyskusji w sprawie stosowania art. 82 TWE do nadużyć polegających na eliminacji konkurentów oraz przyjęcie zielonej księgi w sprawie roszczeń odszkodowawczych przyczynią się do umocnienia kultury konkurencji w UE. Kolejnym przykładem jest przedstawienie przez Komisję wniosku o uchylenie wyłączenia grupowego dla porozumień żeglugi liniowej z zakazu ograniczających praktyk handlowych obowiązującego w ramach reguł konkurencji. Uchylenie to przyniesie korzyść unijnym eksporterom poprzez obniżenie kosztów transportu przy równoczesnym zachowaniu niezawodności usług, zwiększając tym samym konkurencyjność przemysłu UE.

Wreszcie, Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji również w 2005 r. przeznaczyła znaczne środki na wsparcie inicjatyw służących poprawie uregulowań prawnych. Objęto nim w szczególności przegląd nowych inicjatyw Komisji w celu oceny ich wpływu na konkurencję, a także wspieranie konkurencji w stosunku do państw członkowskich. Wraz z pracą nad rozwojem naszej własnej polityki, działania te przyczyniły się do poprawy skuteczności reguł konkurencji oraz do zapewnienia przejrzystości i przewidywalności z punktu widzenia przedsiębiorstw oraz konsumentów.

Podsumowując, w roku 2005 osiągnięto znaczny postęp zarówno pod względem konsolidacji zreformowanych przepisów prawa konkurencji w zakresie przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej oraz połączeń, jak i daleko idących reform w dziedzinie pomocy publicznej. Ponadto w ramach wszystkich istniejących instrumentów uczyniono wiele na rzecz wdrażania podejścia do problemów dotyczących konkurencji ukierunkowanego na skutki i opierającego się na przesłankach ekonomicznych. Wreszcie, w 2005 r. Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji rozpoczęła także nowe ważne projekty – w szczególności badania sektorowe – których wyniki doprowadzą w nadchodzących latach do nowych inicjatyw i/lub działań w zakresie egzekwowania przepisów, co przyniesie korzyści unijnym konsumentom, zarówno osobom prywatnym, jak i podmiotom gospodarczym oraz przyczynią się do poprawy konkurencyjności w UE.

PRZESŁANIE URZĘDNIKA PRZEPROWADZAJĄCEGO SPOTKANIE WYJAŚNIAJĄCE

Komisja stworzyła stanowisko urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające, chcąc powierzyć postępowanie administracyjne w sprawach dotyczących ochrony konkurencji i kontroli połączeń osobie niezależnej, która posiada doświadczenie w sprawach z zakresu konkurencji i której uczciwość gwarantuje obiektywizm, przejrzystość i skuteczność postępowania. Urzędnik przeprowadzający spotkanie wyjaśniające wykonuje swoje zadania zgodnie z udzielonym mu mandatem.

Poufność informacji a dostęp do akt w kontekście zawiadomienia w sprawie zasad dostępu do akt

W 2005 r. w kilku przypadkach pojawiły się problematyczne kwestie związane z dostępem do akt sprawy. Konkretnie, w niektórych przypadkach, gdy akta zawierały tysiące dokumentów słusznie objętych klauzulą poufności, wnioski w sprawie dostępu do akt spowodowały opóźnienia w postępowaniu. Z uwagi na potrzebę sprawdzenia każdego dokumentu pod kątem tego, czy zgłoszone zainteresowanie dostępem w celach związanych z prawem do obrony przeważało nad wymogami poufności, staranne przygotowanie dostępu do akt ma zasadnicze znaczenie dla sprawnego przebiegu postępowania.

W interesie wszystkich uczestników postępowania leży, aby przebiegało ono szybko i sprawnie. Zatem podmioty przekazujące informacje oraz podmioty żądające dostępu do informacji poufnych powinny przestrzegać ogólnych zasad dotyczących poufności. W szczególności:

- Podmioty przekazujące informacje powinny składać wnioski o przyznanie klauzuli poufności, zawierające dostateczne uzasadnienie i ograniczające do fragmentów, których ujawnienie mogłoby skutkować poważną szkodą. Winny one przedłożyć wersję nieopatrzoną klauzulą poufności i dołączyć zwięzły opis każdej usuniętej informacji. Istotne jest, aby wersje nieopatrzone klauzulą poufności oraz opisy usuniętych informacji umożliwiały każdej stronie mającej dostęp do akt stwierdzenie, czy usunięte informacje mogą mieć znaczenie dla jej obrony i czy z tego powodu istnieją uzasadnione podstawy do złożenia do Komisji wniosku o udzielenie dostępu do odpowiednich informacji.

- Strony ubiegające się o dostęp do informacji poufnych powinny składać szczegółowe, uzasadnione wnioski, które w jasny sposób dowodzą ich zainteresowania określonymi dokumentami w związku z prawem do obrony.

Decyzje urzędników przeprowadzających spotkania wyjaśniające

W 2005 r. w trakcie wykonywania czynności związanych z rozpatrywaniem indywidualnych wniosków o dostęp do akt urzędnicy przeprowadzający spotkania wyjaśniające podjęli na podstawie art. 8 swojego mandatu 13 decyzji w siedmiu sprawach. Na mocy art. 8 strony mogą ubiegać się o dostęp do dokumentów, które uważają za niezbędne do należytego skorzystania z prawa do bycia wysłuchanym, a które nie zostały im ujawnione z uwagi na klauzulę poufności. Urzędnik przeprowadzający spotkanie wyjaśniające może podjąć decyzję o odmowie lub udzieleniu pełnego bądź częściowego dostępu do takich dokumentów.

W 2005 r. nie było konieczne, aby urzędnicy przeprowadzający spotkania wyjaśniające podejmowali jakiekolwiek decyzje na podstawie art. 9 mandatu. Zgodnie z tym artykułem urzędnicy przeprowadzający spotkania wyjaśniające decydują, że Komisja może ujawnić informacje, nawet jeśli przedsiębiorstwo sprzeciwia się ich ujawnieniu, gdy stwierdzą, że nie są one chronione lub jeśli wyważenie pomiędzy interesem związanym z ujawnieniem informacji a szkodą, jaka mogłaby powstać w wyniku ich ujawnienia, przemawia za ujawnieniem. Od takiej decyzji można wnieść odwołanie do sądów europejskich, a proces ten jest powszechnie nazywany „procedurą Akzo”.

Aby uniknąć uciążliwego postępowania, urzędnicy przeprowadzający spotkania wyjaśniające wprowadzili praktykę wysyłania „pism poprzedzających decyzję na mocy art. 9”. Pisma te powiadamiają przedsiębiorstwa o wstępnym stanowisku urzędników przeprowadzających spotkania wyjaśniające, zanim podejmą oni ostateczną i wiążącą decyzję na podstawie art. 9. W 2005 r. wysłano kilka takich pism.

Zakres akt sprawy

W 2005 r. urzędnicy przeprowadzający spotkania wyjaśniające potwierdzili, że – zgodnie z orzecznictwem – po złożeniu wniosku strony powinny być uprawnione do dostępu do wszystkich dokumentów, które są obiektywnie związane z domniemanym naruszeniem, z zastrzeżeniem normalnych wyjątków uzasadnionych poufnością lub wewnętrznym charakterem dokumentów. Jednakże, właściwe służby Komisji korzystają z pewnego marginesu swobody w podejmowaniu decyzji o łączeniu postępowań wyjaśniających, które uznają za wzajemnie powiązane. Obiektywne przyczyny mogą skłonić służby Komisji do stwierdzenia, że wszechstronna i szczegółowa analiza zachowania antykonkurencyjnego będącego przedmiotem postępowania wymaga jednoczesnego rozpoznania rynków produktowych lub geograficznych bądź nie.

Sprawozdania urzędników przeprowadzających spotkania wyjaśniające oraz spotkania wyjasniające

Urzędnicy przeprowadzający spotkania wyjaśniające sporządzili w 2005 r. okresowe i/lub końcowe sprawozdania w trzech sprawach dotyczących połączeń i w dwunastu sprawach dotyczących ochrony konkurencji. W przypadku kilku z wymienionych spraw spotkania wyjaśniające odbyły się w 2004 r. W 2005 r. spotkań wyjaśniających zażądano w ośmiu sprawach dotyczących ochrony konkurencji. Spotkania takie w sprawach związanych z połączeniami nie miały miejsca. Malejące zainteresowanie spotkaniami wyjaśniającymi w sprawach związanych z połączeniami może wynikać z pragnienia stron, aby wykorzystać ograniczony dostępny czas na negocjacje dotyczące środków naprawczych zamiast kwestionować ocenę Komisji przed szerszym audytorium, w skład którego mogłyby również wchodzić firmy nieprzyjaźnie nastawione do koncentracji.

Procedura dotycząca oświadczeń ustnych

W 2005 r. wprowadzono nową procedurę w celu zapewnienia, że przedsiębiorstwa pragnące współpracować z Komisją zgodnie z obwieszczeniem w sprawie obniżania grzywien nie będą odwiedzione od takiego zamiaru w związku z obawą o wykorzystanie ich oświadczeń w cywilnych postępowaniach odszkodowawczych w państwach trzecich. Oznacza to, że inni członkowie domniemanego kartelu nie mają dostępu do oświadczeń przedsiębiorstwa w zwykły sposób (tzn. na CD-ROM/DVD lub w formie wydruków). Strony mogą natomiast sporządzać notatki z zapisu oświadczeń podmiotu ubiegającego się o obniżenie grzywny.

I – Przeciwdziałanie praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej – art. 81, 82 i 86 TWE

A – ZASADY DOTYCZąCE PRAWODAWSTWA I WYKłADNI

1. NADUżYWANE POZYCJI DOMINUJąCEJ

1. W dniu 19 grudnia Dyrekcja ds. Konkurencji opublikowała dokument do dyskusji w sprawie stosowania unijnych reguł konkurencji dotyczących nadużywania pozycji dominującej (art. 82 TWE)[1] Jego zadaniem jest wsparcie debaty na temat jak najlepiej zabezpieczyć unijne rynki przed wykazywanym przez dominujące przedsiębiorstwa zachowaniem wyłaczającym, które może ograniczać pozostającą na rynkach presję konkurencyjną. Dokument proponuje ramy dla nieprzerwanego skrupulatnego egzekwowania art. 82 TWE, bazujące na analizie ekonomicznej przeprowadzonej w ostatnich sprawach oraz ustanawiające jedną możliwą metodę oceny niektórych najbardziej powszechnych praktyk nadużywania pozycji dominującej, takich jak stosowanie cen antykonkurencyjnych, stosowanie jednej marki, wiązanie oraz odmowa dostaw. Inne formy nadużywania pozycji dominującej, takie jak działania dyskryminujące i polegające na wykorzystywaniu pozycji dominującej, będą przedmiotem dalszych prac Komisji w 2006 r. Dyrekcja ds. Konkurencji wezwała do przedstawiania uwag na temat obecnego dokumentu do dyskusji do dnia 31 marca 2006 r.

2. Artykuł 82 TWE zakazuje nadużywania pozycji dominującej. Nadużycia pozycji dominującej dzielą się na nadużycia wyłaczające, które polegają na wykluczeniu konkurentów z rynku, oraz nadużycia polegające na wykorzystywaniu pozycji dominującej, w przypadku których przedsiębiorstwo dominujące wykorzystuje swoją silną pozycję rynkową, na przykład ustalając wygórowane ceny. Dokument do dyskusji traktuje jedynie o nadużyciach typu wyłączającego.

3. Dokument opisuje ogólne ramy dla analizy nadużywania przez przedsiębiorstwo dominujące swojej pozycji w formie działania wyłączającego. Obecność przedsiębiorstwa dominującego na rynku sprawia, że konkurencja na tym rynku już jest słaba. Celem reguł konkurencji jest zatem zapobieganie takiemu działaniu przedsiębiorstwa dominującego, które stwarza ryzyko jeszcze większego osłabienia konkurencji i wyrządzenia szkody konsumentom, bez względu na to czy szkoda ta może wystąpić w perspektywie krótko-, średnio- czy długookresowej. W odniesieniu do działania opartego na wykorzystywaniu mechanizmów cenowych, takich jak rabaty, dokument rozważa, czy tylko działanie, które stwarzałoby ryzyko wykluczenia równie skutecznych konkurentów powinno zostać uznane za nadużywanie pozycji dominującej. Dokument rozważa ponadto, czy korzyści ekonomiczne powinny być brane pod uwagę zgodnie z art. 82 TWE, a jeśli tak, to w jaki sposób. Gdyby miały one być brane pod uwagę, to korzyści te musiałby przeważać nad ograniczającym skutkiem danego działania.

4. Dyrekcja ds. Konkurencji prowadzi szerokie konsultacje w sprawie dokumentu do dyskusji. Dokonała już omówienia tego dokumentu w ramach europejskiej sieci konkurencji, a obecnie otworzyła konsultacje dla ogółu społeczeństwa. W ramach procesu konsultacji, na wiosnę 2006 r., Komisja zorganizuje debaty publiczne na temat nadużywania pozycji dominującej, dotyczące w szczególności proponowanych ram przedstawionych w dokumencie do dyskusji.

2. POROZUMIENIA I PRAKTYKI UZGODNIONE

2.1. Rozporządzenia o wyłączeniu grupowym dotyczącym transportu

2.1.1. Transport morski

Uchylenie rozporządzenia Komisji (EWG) nr 4056/86 – wyłączenie grupowe porozumień żeglugi liniowej

5. W dniu 14 grudnia Komisja przyjęła wniosek[2] dotyczący rozporządzenia Rady uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 4056/86 w sprawie stosowania art. 81 i 82 TWE do transportu morskiego[3]. Rada podejmie decyzję w sprawie tego wniosku, stanowiąc kwalifikowaną większością, po zasięgnięciu opinii Parlamentu Europejskiego.

6. Celem jest uchylenie wyłączenia grupowego porozumień żeglugi liniowej, które pozwala liniom żeglugowym na zawieranie porozumień w celu ustalania cen przewozu i regulowania wydajności. Przeprowadzona po trzyletnim przeglądzie ocena skutków pokazuje, że porozumienia żeglugi liniowej nie spełniają warunków art. 81 ust. 3 i że uchylenie wyłączenia grupowego może spowodować obniżenie cen przy jednoczesnym utrzymaniu niezawodności usług i zwiększeniu konkurencyjności europejskiego przemysłu, w szczególności unijnych eksporterów. Wniosek przewiduje dla przepisów dotyczących wyłączenia grupowego porozumień żeglugi liniowej dwuletni okres przejściowy od daty przyjęcia rozporządzenia przez Radę.

7. Wniosek ma również na celu zmianę rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003[4] przez rozszerzenie jego zakresu na usługi kabotażowe i trampowe, stosując w ten sposób te same ogólne przepisy wykonawcze dotyczące konkurencji do wszystkich sektorów działalności gospodarczej.

8. Aby ułatwić przejście na system w pełni konkurencyjny, Komisja planuje wydać w 2007 r. odpowiednie wytyczne w sprawie konkurencji w sektorze morskim.

Przedłużenie i zmiany rozporządzenia Komisji (WE) nr 823/2000 – rozporządzenia o wyłączeniu grupowym konsorcjów

9. W dniu 20 kwietnia Komisja przyjęła rozporządzenie (WE) nr 611/2005 zmieniające istniejące rozporządzenie o wyłączeniu grupowym dla konsorcjów żeglugi liniowej[5]. Przedłuża ono rozporządzenie Komisji (WE) nr 823/2000 do dnia 25 kwietnia 2010 r. oraz wprowadza dwie drobne zmiany. Zmiany te przyznają członkowi konsorcjum prawo do wycofania się z umów konsorcyjnych bez kary pieniężnej po początkowym okresie wynoszącym maksymalnie 24 miesiące, co stanowi wydłużenie o sześć miesięcy w stosunku do poprzedniego systemu. Ponadto ten początkowy okres stosuje się obecnie również w przypadku, gdy strony istniejącej umowy uzgodniły dokonanie znacznej nowej inwestycji w usługi transportu morskiego świadczone przez konsorcjum. Inwestycja taka musi stanowić co najmniej połowę łącznych inwestycji dokonanych przez członków konsorcjum. Wreszcie, zmieniono jeden z podstawowych warunków wyłączenia, czyli istnienie skutecznej konkurencji cenowej wewnątrz konsorcjum, ponieważ w celu wykazania istnienia takiej konkurencji można teraz brać pod uwagę również „indywidualne poufne umowy”.

10. Wyłączenie grupowe konsorcjów jest ściśle powiązane z wyłączeniem grupowym porozumień żeglugi liniowej (rozporządzenie Rady (EWG) nr 4056/86). Ze względu na ścisłe powiązania pomiędzy tymi dwoma wyłączeniami grupowymi Komisja uznała, że nie jest konieczne ani stosowne wprowadzanie istotnych zmian do wyłączenia grupowego konsorcjów przed zakończeniem przeglądu rozporządzenia Rady (EWG) nr 4056/86.

2.1.2. Transport lotniczy

Zastąpienie rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1617/93 o wyłączeniu grupowym

11. Komisja kontynuowała proces konsultacji dotyczący zmiany rozporządzenia Rady (EWG) nr 1617/93[6] rozpoczęty w 2004 r. opublikowaniem w dniu 2 marca dokumentu omawiającego opinie otrzymane w ramach konsultacji.

12. W dniu 15 listopada Komisja przyjęła wstępny projekt rozporządzenia o wyłączeniu grupowym, mając na uwadze zastąpienie rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1617/93. Projekt ten ma być omówiony przez Komitet Doradczy ds. Praktyk Ograniczających Konkurencję i Pozycji Dominującej. Wstępny projekt rozporządzenia o wyłączeniu grupowym stanowi, że:

13. konsultacje w sprawie taryf za przewóz pasażerów w ramach wewnątrzunijnych usług lotniczych korzystałyby z wyłączenia grupowego do dnia 31 grudnia 2006 r.; po tym terminie wyłączenie to nie byłoby przedłużone;

14. konsultacje w sprawie przydziału czasu na start lub lądowanie w portach lotniczych oraz rozkładów lotów dla portów lotniczych korzystałyby z wyłączenia grupowego do dnia 31 grudnia 2006 r.; po tym terminie wyłączenie to nie byłoby przedłużone;

15. konsultacje w sprawie taryf za pasażerskie połaczenia lotnicze pomiędzy UE a państwami trzecimi korzystałyby z wyłączenia grupowego z zastrzeżeniem obowiązków przekazywania informacji do dnia 31 grudnia 2008 r.

16. Równolegle z przygotowywaniem nowego rozporządzenia o wyłączeniu grupowym służby Komisji zaangażowały się w konsultacje z IATA oraz kilkoma indywidualnymi liniami lotniczymi w sprawie przyszłości systemu akceptacji biletów między przewoźnikami lotniczymi.

2.2. Rozporządzenie o wyłączeniu grupowym dotyczącym pojazdów silnikowych

Klauzule lokalizacji w umowach dystrybucji samochodów nie podlegają już wyłączeniu grupowemu

17. W dniu 1 października weszła w życie końcowa część reformy Komisji dotyczącej reguł konkurencji odnosząca się do dystrybucji pojazdów silnikowych. „Klauzule lokalizacji” w umowach dystrybucji pomiędzy producentami samochodów i dealerami nie są już objęte rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1400/2002 o wyłączeniu grupowym pojazdów silnikowych. Są to warunki zawarte w umowach dystrybucji, które przydzielają dealerowi określoną główną lokalizację i zakazują mu prowadzenia dodatkowych punktów sprzedaży lub dostaw w innych miejscach.

18. Nowa zasada dotyczy samochodów osobowych oraz lekkich pojazdów użytkowych. Nie stosuje się ona do wyłącznych systemów dystrybucji ani umów, które mają jedynie minimalny wpływ na rynek[7]. Dla umów dystrybucji selektywnej nowa zasada oznacza, że klauzule lokalizacji zakazujące dealerom otwierania dodatkowych punktów sprzedaży lub dostaw wypadną poza obszar „bezpiecznej przystani” ustanowiony rozporządzeniem o wyłączeniu grupowym.

19. Podstawowe cele polityczne nowej zasady są dwojakie[8]:

20. zmniejszenie ograniczeń terytorialnych, tak aby konsumenci mogli czerpać korzyści ze skutecznej konkurencji pomiędzy dealerami, w szczególności pod względem cen oraz na terytoriach, na których nie mają realnej możliwości wyboru pomiędzy dealerami tej samej marki; oraz

21. ułatwienie rozwoju innowacyjnych form dystrybucji, takich jak wielomarkowe punkty sprzedaży.

22. Rozpatrując klauzule lokalizacji zawarte w art. 5 rozporządzenia, Komisja dostrzegła większe możliwości dla indywidualnej, dokonywanej zależnie od konkretnego przypadku oceny tego, czy klauzula spełnia wszystkie wymagane warunki do uzasadnienia odstępstwa na podstawie art. 81 ust. 3. Najbardziej prawdopodobne potencjalne pozytywne skutki klauzul lokalizacji w systemach dystrybucji selektywnej polegają na tym, że mogą one zapobiegać „pasożytowaniu” na inwestycjach i promocyjnych działaniach dealerów o ustalonej pozycji.

23. Odnośnie do pierwszego typu klauzul lokalizacji wymienionych w rozporządzeniu – tj. klauzul zakazujących dodatkowych punktów sprzedaży – trudno jest zrozumieć, w jaki sposób ograniczenia co do dodatkowych punktów sprzedaży mogłyby być wymagane przez producentów pojazdów w celu uniknięcia „pasożytowania”. Rozporządzenie pozwala producentom pojazdów żądać, aby dodatkowe punkty sprzedaży spełniały wszystkie normy jakościowe stosujące się do przedstawicielstw handlowych na obszarze, na którym punkt sprzedaży ma być otwarty, oraz zawczasu sprawdzać taką zgodność. Zwykle pozwala to uniknąć niebezpieczeństwa nieuczciwego wykorzystywania inwestycji i promocyjnych działań istniejących dealerów. Ponadto jest mało prawdopodobne, aby dodatkowe punkty sprzedaży zwiększyły transakcyjne i logistyczne koszty producentów samochodów, gdyż obowiązująca umowa z dealerem będzie nadal określać, gdzie producent pojazdów musi dostarczać samochody zamówione przez dealera. Oznacza to, że gdy dealerzy otwierają dodatkowy punkt sprzedaży w innym państwie członkowskim, nie jest wymagana dodatkowa umowa z miejscowym importerem, choć oczywiście producent pojazdów może przekazać miejscowemu importerowi takie funkcje, jak sprawdzanie zgodności z kryteriami jakościowymi. Warunki zakupu i cele sprzedaży pozostaną takie, jak te, które zostały określone zgodnie z istniejącą umową o przedstawicielstwie handlowym.

24. Jeżeli chodzi o drugi typ klauzul lokalizacji wymienionych w rozporządzeniu, tj. klauzul zakazujących dealerom zakładania dodatkowych punktów dostaw, może być bardziej prawdopodobne, że indywidualna analiza zgodnie z art. 81 TWE doprowadzi do innych wniosków. Ryzyko, że takie punkty dostaw są (nieuczciwie) wykorzystywane do „pasożytowania” na inwestycjach, działaniach marketingowych i dobrej woli dealera mającego siedzibę na docelowym terytorium, może być bowiem większe. W praktyce, jeżeli punkty dostaw są de facto wykorzystywane do prowadzenia „sprzedaży” (w przeciwieństwie do zwykłych „usług przekazywania”), producent może skutecznie powołać się na odstępstwo zgodnie z art. 81 ust. 3, pod warunkiem że ograniczenie otwarcia punktów dostaw jest jedynym sposobem zapobieżenia niebezpieczeństwom „pasożytowania”, które mogłyby doprowadzić do destabilizacji jego sieci dystrybucyjnej.

3. ZASADY PROCEDURALNE

3.1 . Dostęp do akt sprawy

25. W dniu 13 grudnia Komisja przyjęła obwieszczenie w sprawie zasad dostępu do akt Komisji w sprawach związanych z przeciwdziałaniem praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej oraz połączeniami[9]. Obwieszczenie to ustanawia ramy dla korzystania z prawa dostępu do akt zgodnie z przepisami przywołanymi wyraźnie w obwieszczeniu. Nie obejmuje ono możliwości przekazywania dokumentów w kontekście innych postępowań. Opisane w obwieszczeniu prawo dostępu do akt – które różni się od ogólnego prawa dostępu do dokumentów na mocy rozporządzenia (WE) nr 1049/2001[10] – umożliwia osobom, do których Komisja skierowała pisemne zgłoszenie zastrzeżeń, skuteczne korzystanie z prawa do obrony.

26. Celem obwieszczenia, które zastępuje obwieszczenie w sprawie dostępu do akt przyjęte w 1997 r., jest zwiększenie przejrzystości i jasności postępowania Komisji przy rozpatrywaniu wniosków o dostęp do akt w sprawach związanych z przeciwdziałaniem praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej oraz połączeniami. W tym celu obwieszczenie wskazuje, że adresaci zastrzeżeń Komisji mają prawo dostępu do akt w postaci elektronicznej lub papierowej. Obwieszczenie określa, kiedy strony otrzymują dostęp do akt. Stwierdza ono, że „akta Komisji” obejmują wszystkie dokumenty związane z określonym postępowaniem, które doprowadziło do wydania przez Komisję pisemnego zgłoszenia zastrzeżeń. Wewnętrzne dokumenty Komisji (które obejmują dokumenty wymienione z państwami członkowskimi), tajemnice służbowe oraz inne informacje poufne nie są jednak dostępne dla stron. Zgodnie z interpretacją Komisji pojęcie dokumentów wewnętrznych obejmuje w zasadzie całą korespondencję pomiędzy Komisją i jej zewnętrznymi ekspertami. Jednak wyniki badania zleconego w związku z postępowaniem, jak również dokumenty niezbędne do zrozumienia metodyki zastosowanej w badaniu lub do sprawdzenia jej technicznej poprawności są dostępne.

27. Obwieszczenie zawiera dokładny opis procedur traktowania informacji poufnych oraz procedur stosowania dostępu do akt. Opisuje ono również procedurę rozwiązywania sporów w przypadku wniosków o poufność, w tym również rolę urzędników przeprowadzających spotkania wyjaśniające.

28. Obwieszczenie obejmuje także związaną z tym kwestię dostępu do dokumentów przez skarżących w postępowaniach związanych z przeciwdziałaniem praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej oraz innych stron uczestniczących w postępowaniach w sprawie połączeń. Takie prawo dostępu jest jednak bardziej ograniczone pod względem zakresu niż prawo dostępu do akt.

3.2. Postępowanie z informacjami rynkowymi i skargami

29. Komisja ceni informacje dostarczane przez podmioty gospodarcze i konsumentów, gdyż zapewniają one skuteczne egzekwowanie reguł konkurencji. Komisja chętnie przyjmuje informacje o dziedzinach, w których rynek nie funkcjonuje dobrze oraz o podejrzewanych naruszeniach reguł konkurencji.

30. Informacje można dostarczać Komisji na różne sposoby:

31. Najwyższy priorytet nadaje się doniesieniom nieprawidłowości (ang. whistleblowing) oraz wnioskom o obniżenie grzywny [11]. Kartele są najgorszą formą działalności antykonkurencyjnej, Komisja poświęca zatem znaczne środki na podejmowanie działań przeciwko nim.

32. Informacje rynkowe[12] są zawsze mile widziane, bez względu na to, czy prowadzą do wszczęcia postępowania wyjaśniającego w konkretnej sprawie, czy też nie. Tylko poprzez zebranie wielu różnych informacji z szeregu źródeł Komisja może sobie wyrobić spójny obraz rynku.

33. Również chętnie przyjmowane są formalne skargi[13], które podnoszą kwestie mające znaczenie dla Wspólnoty i zawierają odpowiednie informacje wyjaśniające. Wiele ważnych decyzji Komisji nie byłoby możliwych bez informacji dostarczonych przez skarżącego oraz jego aktywnego wsparcia. Zwykle, przed złożeniem formalnej skargi, pomocne jest skontaktowanie się z Dyrekcją Generalną ds. Konkurencji. Nieformalne kontakty przed złożeniem skargi pozwalają na odbycie wstępnych dyskusji na temat informacji dostępnych dla potencjalnego skarżącego oraz pomagają ustalić, czy sprawa może mieć priorytetowe znaczenie dla Komisji.

34. Każdy z tych sposobów dostarczania informacji jest ważny i może prowadzić do działań w zakresie egzekwowania przepisów. Komisja uważnie rozpatrzy i odpowie na każde otrzymane zgłoszenie.

RAMKA 1: ART. 81 I 82 TWE: INTERES WSPÓLNOTOWY W ZAKRESIE BADANIA ZARZUTÓW NARUSZENIA I USTALANIA PRIORYTETÓW PRZED ZłOżENIEM FORMALNEJ SKARGI DO KOMISJI SKARżąCY POWINIEN UWZGLęDNIć PONIżSZE WSKAZÓWKI. Organy ochrony konkurencji oraz sądy państw członkowskich Rozważając wysłanie formalnej skargi do Komisji, konsumenci i podmioty gospodarcze powinni pamiętać, że organy ochrony konkurencji państw członkowskich również stosują unijne prawo konkurencji i współpracują z Komisją w ramach Europejskiej Sieci Konkurencji (ESK). Potencjalni skarżący powinni więc rozważyć, czy organem właściwym do podjęcia działań nie może być organ ochrony konkurencji państwa członkowskiego. Na przykład, gdy domniemane naruszenie wpływa na konkurencję głównie na terytorium jednego państwa członkowskiego, to być może krajowy organ ochrony konkurencji (KOOK) tego państwa zechce zająć się daną sprawą. Gdy sprawa ma wpływ na konkurencję w więcej niż jednym państwie członkowskim, krajowe organy ochrony konkurencji mogą współpracować z sobą w zbieraniu dowodów w sprawie, bądź organy ochrony konkurencji dwóch lub trzech państw członkowskich mogą ją wspólnie poprowadzić. Bardziej obszerne wskazówki na temat podziału pracy w ramach ESK dostępne są na stronie internetowej Komisji[14]. Potencjalni skarżący powinni również wziąć pod uwagę wniesienie powództwa do sądu krajowego. Wiele spraw może być odpowiednio rozpatrzonych przez sądy krajowe, w tym roszczenia w sprawie realizacji zobowiązań umownych, zastosowanie sankcji cywilnej polegającej na stwierdzeniu nieważności wymienionej w art. 81 ust. 2 lub wnioski w sprawie środków tymczasowych[15]. Komisja również silnie wspiera prawo tych poszkodowanych przez działania antykonkurencyjne, którzy ubiegają się o odszkodowanie przed sądami krajowymi[16] i w tym celu wydała zieloną księgę[17], w której omówione są możliwości łatwiejszego dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Priorytety Potencjalny skarżący rozważający złożenie formalnej skargi do Komisji powinien również pamiętać, że choć Komisja traktuje wszystkie dostarczone jej informacje bardzo poważnie, jednak nie posiada środków, aby zbadać każdy problem jej przedstawiony. Komisja musi ustalać priorytety i koncentrować swoje ograniczone środki na badaniu i ściganiu najpoważniejszych naruszeń przepisów oraz na rozpatrywaniu spraw, które są istotne dla rozwoju unijnej polityki w zakresie konkurencji oraz dla zagwarantowania spójnego stosowania art. 81/82 TWE[18]. Opierając się na dostępnych informacjach, Komisja stosuje jedno lub kilka spośród poniższych kryteriów, stosownie do indywidualnego przypadku, w celu postanowienia, czy istnieje uzasadniony interes Wspólnoty w tym, aby szczegółowo zbadać skargę[19]. znaczenie wpływu na funkcjonowanie konkurencji na rynku wewnętrznym, w szczególności zaś: zasięg geograficzny lub znaczenie ekonomiczne zachowania będącego przedmiotem skargi bądź wielkość rynku lub znaczenie dla końcowych konsumentów danych produktów lub zachowania będącego przedmiotem skargi; pozycja rynkowa przedsiębiorstw, których dotyczy skarga, lub ogólne funkcjonowanie konkretnego rynku; stopień złożoności wymaganego badania, prawdopodobieństwo ustalenia naruszenia przepisów oraz to, czy elementy te usprawiedliwiają przeprowadzenie szczegółowego badania; możliwość, że skarżący wniesie sprawę do krajowego sądu w państwie członkowskim, w szczególności biorąc pod uwagę to, czy sprawa jest lub była już przedmiotem egzekucji z powództwa prywatnego lub jest sprawą kwalifikującą się do takiego postępowania; właściwość postąpienia z indywidualną skargą, która dotyczy konkretnej kwestii prawnej lub kilku takich kwestii, które są już w trakcie badania przez Komisję w związku z jedną lub kilkoma innymi sprawami lub które Komisja już zbadała i/lub które są przedmiotem postępowania przed sądami wspólnotowymi; zaprzestanie naruszania przepisów lub zmiana postępowania będącego przedmiotem skargi, w szczególności gdy zobowiązania stały się wiążące na mocy decyzji Komisji stosownie do art. 9 rozporządzenia (WE) nr 1/2003 lub gdy przedsiębiorstwo(-a), którego(-ych) dotyczy skarga zmieniło(-y) swoje zachowanie z innych powodów, pod warunkiem że ani znaczące utrzymujące się skutki antykonkurencyjne ani ciężkość domniemanych naruszeń nie nadają skardze rangi interesu wspólnotowego pomimo zaprzestania naruszania przepisów lub zmiany zachowania; znaczenie innych dziedzin prawa wspólnotowego lub krajowego, na które miało wpływ zachowanie będące przedmiotem skargi, w stosunku do znaczenia obaw o konkurencję wykazanych przez skarżącego. Jednak kryteria te stosowane są w sposób elastyczny. Niemożliwe jest określenie abstrakcyjnych reguł co do tego, kiedy podjęcie działań przez Komisję byłoby lub nie byłoby właściwe. Zawsze będą istnieć czynniki, niewymienione powyżej, które mogą zwiększyć lub zmniejszyć wagę określonej sprawy. Ponadto Komisja nie jest zobowiązana do odłożenia sprawy z powodu braku interesu wspólnotowego. Gdy jednak Komisja uzna, iż nie występuje dostateczny interes wspólnotowy, który uzasadnia szczegółowe badanie, zwykle odrzuca skargę powołując się na jedno lub więcej z przytoczonych kryteriów. Komisja stara się powiadamiać skarżących o tym, czy zamierza zbadać sprawę czy nie w ciągu czterech miesięcy od otrzymania skargi. |

- 4. SCREENING PRAWODAWSTWA UE W ZAKRESIE OCHRONY KONKURENCJI

35. Kluczowym działaniem określonym w strategii lizbońskiej, która została wznowiona w dniach 22-23 marca, była poprawa otoczenia prawnego na poziomie zarówno unijnym, jak i krajowym, w celu zwiększenia konkurencyjności. Prace zmierzające do osiągnięcia „lepszych regulacji” rozpoczęły się w ramach planu działań Komisji, który został zmieniony w dniu 16 marca. Obejmuje on wszystkie nieprzyjęte unijne wnioski legislacyjne, istniejące zasady (uproszczenie) oraz nowe wnioski legislacyjne i strategiczne. Zgodnie z planem działań Komisja przyjęła w czerwcu zmienione Wytyczne w sprawie oceny wpływu[20] obejmujące wszystkie inicjatywy legislacyjne i strategiczne ujęte w rocznym programie pracy Komisji. Oceny takie rozpoznają alternatywne możliwości rozwiązania określonego problemu oraz oceniają ich skutki ekonomiczne, środowiskowe i społeczne.

36. Wytyczne w sprawie oceny wpływu uznają, że „energiczna konkurencja w korzystnym otoczeniu biznesu jest główną siłą napędową wzrostu produktywności i konkurencji”[21]. Screening prawa konkurencji stanowi więc integralną część oceny wpływu. Wytyczne w sprawie oceny wpływu wymieniają – w sposób niewyczerpujący – rodzaje wniosków, które wymagają kontroli pod względem możliwych negatywnych wpływów na konkurencję (na przykład zasady dotyczące zliberalizowanych przemysłów sieciowych, środki, które mają wpływ na bariery utrudniające wejście na rynek i wyjście z rynku, odstępstwa od reguł konkurencji, itp.)[22].

37. Podstawowy „test konkurencji” zastosowany w kontekście screeningu polityki konkurencji polega na postawieniu na początku dwóch fundamentalnych pytań. Po pierwsze: jakie ograniczenia konkurencji mogą bezpośrednio lub pośrednio wynikać z wniosku (czy nakłada on ograniczenia dotyczące wejścia na rynek, czy wpływa na zachowanie przedsiebiorstw, itp.)? Po drugie: czy dostępne są mniej ograniczające środki, aby osiągnąć dany cel polityki? Screening prawa konkurencji może przynieść w rezultacie wybór mniej ograniczających metod regulacyjnych lub rynkowych dla osiągnięcia pewnych celów polityki, pozwalając tym samym uniknąć niepotrzebnych lub niewspółmiernych ograniczeń konkurencji. Leży to w interesie zarówno konsumentów, jak i przemysłu.

5. ZIELONA KSIęGA W SPRAWIE ROSZCZEń O ODSZKODOWANIE ZA STOSOWANIE PRAKTYK OGRANICZAJąCYCH KONKURENCJę I NADUżYWANIE POZYCJI DOMINUJąCEJ

38. Przepisy dotyczące ochrony konkurencji zawarte w art. 81 i 82 TWE mogą być egzekwowane zarówno przez organy ochrony konkurencji (egzekwowanie przepisów z urzędu), jak przez strony prywatne wszczynające postępowanie przed sądem krajowym (egzekwowanie przepisów z powództwa prywatnego). Jednym z celów reformy wspólnotowych przepisów dotyczących ochrony konkurencji było ożywienie roli sądów krajowych oraz krajowych organów ochrony konkurencji (KOOK) w egzekwowaniu tych przepisów. Rozporządzenie (WE) nr 1/2003 kładzie nacisk na wspólną odpowiedzialność Komisji, sądów krajowych i KOOK w tym względzie i dostarcza niezbędnych narzędzi do osiągnięcia zwiększonego i spójnego egzekwowania wspólnotowych przepisów dotyczących ochrony konkurencji. W zakresie egzekwowania przepisów z urzędu, Komisja i KOOK obecnie ściśle współpracują z sobą w ramach ESK (Europejskiej Sieci Konkurencji) w celu stosowania wspólnotowych przepisów dotyczących ochrony konkurencji. Jeśli chodzi o egzekwowanie przepisów z powództwa prywatnego, rozporządzenie (WE) nr 1/2003 zniosło monopol Komisji w stosowaniu art. 81 ust. 3, uprawniając tym samym sądy krajowe do stosowania w całości art. 81 i 82 TWE. Sądy krajowe mają wyłączną kompetencję do przyznawania odszkodowań ofiarom naruszeń przepisów prawa ochrony konkurencji.

39. Pozwy o odszkodowanie za naruszenie przepisów ochrony konkurencji są głównym zagadnieniem poruszanym w Zielonej Księdze przyjętej przez Komisję w dniu 19 grudnia[23]. Komisja pragnie zachęcić do tego rodzaju działań, których jak dotąd było bardzo niewiele[24], ponieważ służą one podwójnemu celowi. Pozwy o odszkodowanie nie tylko pozwalają ofiarom naruszeń wspólnotowych przepisów dotyczących ochrony konkurencji uzyskać odszkodowanie, lecz stwarzają również dodatkową zachętę dla przedsiębiorstw do respektowania wspólnotowych reguł ochrony konkurencji. Pozwy o odszkodowanie, to nie tylko wzmocnienie efektów stwierdzenia naruszeń przepisów przez organy ochrony konkurencji, powinny one również być autonomicznym środkiem egzekwowania przepisów. Egzekwowanie wspólnotowych przepisów ochrony konkurencji z powództwa prywatnego staje się w ten sposób narzędziem do rozszerzenia zakresu stosowania art. 81 i 82 TWE. Ponadto, mając możliwość skutecznego wniesienia roszczenia o odszkodowanie, indywidualne firmy lub konsumenci w Europie biorą bezpośredni udział w egzekwowaniu przepisów ochrony konkurencji. Doświadczenie uzyskane z pierwszej ręki zwiększa bezpośrednie znaczenie przepisów ochrony konkurencji dla firm i konsumentów. Podnosząc poziom egzekwowania wspólnotowych przepisów dotyczących ochrony konkurencji, pozwy o odszkodowanie przyczyniają się do respektowania tych przepisów, a przez to do skutecznej konkurencji w Europie. Są więc ważnymi narzędziami dla tworzenia i utrzymywania konkurencyjnej gospodarki – kluczowego elementu strategii lizbońskiej, której celem jest wzrost gospodarczy w Unii Europejskiej i tworzenie miejsc pracy dla obywateli Europy.

40. W wyroku w sprawie Courage przeciwko Crehan Trybunał Sprawiedliwości potwierdził, że ofiary naruszenia wspólnotowych przepisów ochrony konkurencji mają prawo domagać się odszkodowania i że państwa członkowskie muszą dostarczyć ramy proceduralne przewidujące skuteczny system zadośćuczynienia[25]. Głównym celem zielonej księgi jest ustalenie zasadniczych przeszkód dla skuteczniejszego systemu roszczeń odszkodowawczych oraz przedstawienie różnych opcji do dalszych rozważań i możliwego działania służącego ułatwieniu dochodzenia roszczeń o odszkodowania za naruszenia wspólnotowych przepisów prawa ochrony konkurencji.

41. Zielona księga traktuje o kilku kluczowych kwestiach, takich jak dostęp do materiałów dowodowych, wymóg stwierdzenia winy, obliczanie odszkodowań, możliwość obrony przez powołanie się na przenoszenie obciążeń na klienta, status pośredniego nabywcy, możliwość pozwu grupowego i zbiorowego, koszty powództwa, skoordynowanie egzekwowania przepisów z urzędu i z powództwa prywatnego oraz jurysdykcja i prawo właściwe.

42. Celem zielonej księgi jest wywołanie dyskusji na temat sposobu zwiększenia liczby zakończonych sukcesem pozwów o odszkodowania związane z naruszeniami wspólnotowych przepisów dotyczących ochrony konkurencji. Na podstawie reakcji na propozycje zawarte w zielonej księdze Komisja oceni, jakie ewentualne działanie jest konieczne w celu dalszego wsparcia takich roszczeń.

B – STOSOWANIE ART. 81, 82 I 86

1. ENERGIA, PODSTAWOWE SEKTORY PRZEMYSłU, PRZEMYSł CHEMICZNY I FARMACEUTYCZNY

1.1. ENERGIA

Badania sektorowe w sektorze gazowym i energetycznym

43. W odniesieniu do stosowania wspólnotowych przepisów dotyczących ochrony konkurencji w sektorze energetycznym, najważniejszym pojedynczym działaniem podjętym w 2005 r. było rozpoczęcie badań sektorowych w sektorze gazowym i energetycznym. W dniu 13 czerwca Komisja przyjęła decyzję[26] o rozpoczęciu badań sektorowych w sektorze gazowym i energetycznym na mocy uprawnień Komisji na podstawie art. 17 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003. Uzasadnienie badań sektorowych zostało przedstawione w komunikacie Komisarza ds. Konkurencji, w porozumieniu z Komisarzem ds. energii[27].

44. Badania sektorowe są częścią działań Komisji zmierzających do wznowienia strategii lizbońskiej oraz jej celów w postaci pobudzenia wzrostu gospodarczego, zwiększenia zatrudnienia i przekształcenia Unii Europejskiej w „najbardziej konkurencyjną i dynamiczną, opartą na wiedzy gospodarkę na świecie”. Aby ponownie skierować strategię lizbońską na właściwe tory, Komisja postanowiła aktywniej podejść do stosowania reguł konkurencji, zwłaszcza poprzez badania sektorowe, aby zagwarantować otwarte i konkurencyjne rynki w Europie, w szczególności w sektorze energetycznym[28].

45. Badania koncentrują się na ostatnio zliberalizowanych sektorach: energetycznym i gazowym. Integracja rynkowa rozczarowuje swym powolnym tempem. Dotąd nie udało się jej także wywrzeć istotnego wpływu na obniżenie często wysokiego stopnia koncentracji charakterystycznego dla obydwóch sektorów. W latach 2004 i 2005 nastąpiły znaczne wzrosty cen i klienci coraz bardziej skarżą się na niemożność otrzymania konkurencyjnych ofert od dostawców. Elementy te pokazały, że rynki nie funkcjonują optymalnie i uzasadniły wszczęcie badania na podstawie art. 17 rozporządzenia (WE) nr 1/2003 oraz użycie instrumentów dochodzeniowych dostępnych Komisji.

46. W sektorze energii elektrycznej badanie skupia się na mechanizmach kształtowania cen na hurtowych rynkach energii elektrycznej, wytwarzaniu i dostawach energii elektrycznej oraz czynnikach decydujących o strategiach wytwórców w zakresie wysyłu energii elektrycznej i przetargów. Szczególną uwagę zwrócono na to, czy wytwórcy energii elektrycznej posiadają znaczącą siłę rynkową, aby móc wpływać na ceny hurtowe energii elektrycznej. Częścią tej oceny mogą być analizy ekonometryczne. Baczna uwaga zostanie zwrócona w szczególności na bariery wejścia na rynek oraz bariery przepływów transgranicznych, jak te, które mogą wynikać z długoterminowych umów dostaw w niektórych państwach członkowskich oraz prawne i operacyjne systemy dotyczące połączeń międzysieciowych między krajowymi sieciami energetycznymi.

47. W sektorze gazowym badanie koncentruje się na długoterminowych umowach przywozowych, porozumieniach o wymianie oraz barierach dla transgranicznych przepływów gazu. Dokładnie zbadane zostaną również wymogi bilansowania dla użytkowników sieci gazowych i magazynowania gazu, jak również długoterminowe umowy na rynkach końcowych oraz wpływy, jakie mogą one mieć na koszty dostosowawcze i wejście na rynek.

48. Badania sektora gazowego i energetycznego dotyczą różnych zagadnień, ponieważ konkurencja w tych sektorach występuje na różnych etapach rozwoju, a także dlatego, że mają one dość zróżnicowane struktury produkcji. Tym niemniej, powiązania pomiędzy tymi sektorami zostaną wzięte pod uwagę. Gaz staje się bowiem coraz ważniejszym głównym paliwem dla wytwarzania energii elektrycznej i bardziej konkurencyjne rynki gazu mogłyby mieć bezpośredni korzystny wpływ na rynki energii elektrycznej.

49. Celem Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji jest ustalenie, czy naruszenia art. 81, 82 i 86 TWE są odpowiedzialne za widoczne niepoprawne funkcjonowanie rynków energii elektrycznej i gazu, w którym to przypadku Komisja mogłaby podjąć odpowiednie działania naprawcze. W oparciu o fakty zebrane w badaniu oraz wynikające z nich priorytety dotyczące egzekwowania przepisów Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji zajmie się sprawami na podstawie art. 81, 82 lub 86 TWE z chwilą ich pojawienia. Oczekuje się, że wyniki badań odegrają również rolę w ocenie skuteczności obecnych ram legislacyjnych dla liberalizacji rynków gazu i energii elektrycznej.

50. Przygotowując badania, Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji konsultowała się ze stowarzyszeniami branżowymi, grupami konsumenckimi, innymi służbami Komisji (w tym Dyrekcją Generalną ds. Energii i Transportu), krajowymi organami ochrony konkurencji (KOOK) oraz krajowymi organami regulacyjnymi (KOR) i ich europejskimi przedstawicielami w celu ukierunkowania badania i zapewnienia jego efektywności. Celem Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji jest zapewnienie przejrzystości w trakcie całego procesu. Komisja przedstawiła zbiór zagadnień wynikających z pierwszej analizy odpowiedzi kilku gremiom, w szczególności Radzie ds. Energii w dniu 1 grudnia, na której posiedzeniu Komisja przedstawiła również sprawozdanie z wprowadzania w życie pakietu legislacyjnego dotyczącego liberalizacji sektora energetycznego. Główne obawy stwierdzone przez Dyrekcję Generalną ds. Konkurencji w jej dokumencie z opisem zagadnień[29] odnoszą się do panujących poziomów koncentracji, wertykalnego wykluczenia z rynku, braku integracji rynkowej, braku przejrzystości oraz mechanizmu kształtowania cen. Wstępne sprawozdanie ma być przedstawione na początku 2006 r. a po nim nastąpią szeroko zakrojone konsultacje publiczne. Końcowe sprawozdanie z badania w sektorze energetycznym jest planowane na koniec 2006 r.

51. Badania sektorowe znacznie wzmacniają zdolność Komisji do aktywnego wspierania konkurencji w ostatnio zliberalizowanych sektorach gazu i energii elektrycznej. W 2005 r. w określonych przypadkach prowadzono także działania egzekucyjne, mające na celu wspieranie procesu liberalizacji.

Długoterminowe umowy dostaw gazu na rynkach stanowiących następne ogniwo w procesie dystrybucji

52. Szczególnym problemem, jaki powstał po otwarciu sektora gazowego na konkurencję w 2005 r., jest możliwe wykluczenie z rynku stanowiącego następne ogniwo w procesie dystrybucji poprzez długoterminowe umowy dostaw gazu zawarte pomiędzy, z jednej strony, tradycyjnymi dostawcami a przedsiębiorstwami dystrybucyjnymi oraz użytkownikami przemysłowymi i handlowymi, z drugiej strony.

53. Długoterminowe umowy uniemożliwiają klientom przestawianie się na innych dostawców gotowych oferować korzystniejsze ceny. W niektórych przypadkach, aktualnie obowiązujące umowy będą obowiązywać jeszcze przez wiele lat i z tego powodu ci klienci nie mogą czerpać korzyści z rozwijającej się konkurencji w omawianym sektorze. Ponadto na rynku dostaw gazu istnieje duży efekt skali spowodowany, na przykład, wysokim kosztem bilansowania i elastyczności, który – wyrażony w kategoriach względnych – maleje wraz ze wzrostem objętości dostarczanego gazu. Tak więc długoterminowe umowy na rynku stanowiącym następne ogniwo w procesie dystrybucji gazu mogą również hamować rozwój zdolności alternatywnych dostawców do tworzenia udziału w rynku umozliwiającego skuteczną konkurencję. Takie długoterminowe umowy mogą zatem wykluczać rynki i być źródłem obaw o konkurencję, gdy nie są one niezbędne do wytwarzania korzyści rekompensujących konsumentom negatywny wpływ na konkurencję.

54. Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji oraz krajowe organy ochrony konkurencji i krajowe organy regulacyjne dwukrotnie omawiały zagadnienie długoterminowych umów na rynkach stanowiących następne ogniwo w procesie dystrybucji w podgrupie „Energia” Europejskiej Sieci Konkurencji (ESK). Bundeskartellamt opublikował raport dotyczący długoterminowych umów na rynku dostaw gazu do lokalnych zakładów użyteczności publicznej („Stadtwerke”) w Niemczech. Rozpoczął on następnie negocjacje z 15 największymi dostawcami na tym rynku w celu wprowadzenia wyraźnych ograniczeń czasu trwania umów dostaw. Negocjacje te załamały się we wrześniu i Bundeskartellamt ogłosił, że nie będzie wszczynał formalnego postępowania w sprawie zakazu[30]. Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji również bada sprawę dotyczącą długoterminowych umów dostaw gazu na rynku belgijskim.

Przypadki ograniczeń terytorialnych

55. W 2005 r. Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji kontynuowała starania w celu zadbania, aby przedliberalizacyjne praktyki handlowe na rynkach energii nie osłabiły procesu liberalizacji. Starania te zostały nagrodzone usunięciem ograniczeń terytorialnych z umów dostaw gazu zawartych przez Gazprom z kilkoma ważnymi tradycyjnymi dystrybutorami hurtowymi w UE. Ograniczenia terytorialne uniemożliwiają importerom eksportowanie gazu do innych państw członkowskich i/lub ograniczają ich motywację do czynienia tego, udaremniając przez to integrację rynkową i konkurencję pomiędzy podmiotami obecnymi już na rynku.

56. W 2003 r. Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji zagwarantowała, że Gazprom oraz włoska firma handlu ropą i gazem Eni Spa [31] zaniechają wspomnianych praktyk. W lutym[32] Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji uzyskała poprawki do umów dostaw gazu pomiędzy obecnym już na rynku austriackim przedsiębiorstwem hurtowej sprzedaży gazu OMV a rosyjskim producentem gazu Gazpromem. W szczególności, OMV nie będzie dłużej uniemożliwiał odsprzedaży poza Austrię gazu kupowanego przez siebie od Gazpromu, a Gazprom będzie miał swobodę obsługi innych klientów austriackich bez konieczności oferowania gazu najpierw OMV (tzw. prawo pierwszej odmowy). OMV również zgodził się wesprzeć zwiększenie przepustowości rurociągu TAG, który przesyła rosyjski gaz przez Austrię do Włoch. Wynik ten jest podobny do osiągniętego w odniesieniu do Eni w 2003 r. Podjęte zobowiązania są w istocie identyczne ze zobowiązaniami Eni, drugiego udziałowca rurociągu TAG, wobec Komisji z 2003 r. W świetle tych faktów postanowiono zakończyć badanie.

57. W czerwcu[33] Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji zakończyła swoje badanie umów dostaw gazu zawartych pomiędzy Gazpromem a największym niemieckim przedsiębiorstwem sprzedaży hurtowej E.on Ruhrgas AG , które jest częścią grupy E.on, uzyskawszy usunięcie ograniczeń terytorialnych z tych umów. Ponadto, Gazprom nie będzie już związany „klauzulą najwyższego uprzywilejowania” zawartą poprzednio w tych umowach. Klauzula ta zobowiązywała Gazprom do oferowania Ruhrgasowi warunków podobnych do tych, jakie oferował konkurentom Ruhrgasu na rynku sprzedaży hurtowej w Niemczech.

58. Zakończenie tych dwóch spraw oznacza, że wszystkie sprawy wszczęte przez Komisję w 2001 r. związane z badaniem ograniczeń wywozowych nałożonych na rosyjski gaz (Austria, Francja, Niemcy, Włochy i Niderlandy) zostały obecnie zamknięte. Trwają rozpoczęte również w 2001 r. badania dotyczące przywozu algierskiego gazu przez włoskie i hiszpańskie podmioty gospodarcze.

Ramy prawne

59. W 2005 r. prowadzono prace nad dalszym rozwojem ram prawnych dla rynku wewnętrznego energii elektrycznej i gazu. W dniu 28 września Rada i Parlament przyjęły rozporządzenie w sprawie warunków dostępu stron trzecich do sieci przesyłowej gazu ziemnego, które – jak się oczekuje – poprawi możliwości prowadzenia transgranicznego handlu przez nowych uczestników rynku[34]. Dyrektywa w sprawie bezpieczeństwa dostaw i rozwoju infrastruktury w energetyce zostanie przyjęta na początku 2006 r.[35]. Spodziewa się, że dostarczy ona rzetelnych ram prawnych sprzyjających nowym inwestycjom w wytwarzanie energii elektrycznej oraz w infrastrukturę.

60. W 2005 r. Komisja kontynuowała wysiłki mające na celu zapewnienie wdrożenia przez państwa członkowskie drugiej dyrektywy w sprawie gazu[36] i drugiej dyrektywy w sprawie energii elektrycznej[37], które stanowią podstawy regulacyjne dla procesów liberalizacji rynków energii. Dokonano znaczących postępów w tym zakresie. Przywołane dyrektywy o gazie i energii elektrycznej również zobowiązały Komisję do złożenia do końca 2005 r. sprawozdania z poczynionych postępów w tworzeniu rynku wewnętrznego gazu i energii elektrycznej. Komisja przedstawiła swoje sprawozdanie Radzie ds. Energii w dniu 1 grudnia. Jest ono spójne z analizą dokonaną przez Dyrekcję Generalną ds. Konkurencji w ramach badań sektorowych i proponuje przeprowadzenie przeglądów terenowych przed podjęciem pod koniec 2006 r. decyzji o potrzebie trzeciego pakietu liberalizacji.

61. Trybunał Sprawiedliwości również wyjaśnił niektóre ważne aspekty ram prawnych, wydając w dniu 7 czerwca wyrok w sprawie VEMW [38]. Choć sprawa ta dotyczyła w szczególności długoterminowych rezerwacji pojemności połączenia międzysieciowego z Niderlandami, ma ona ważne konsekwencje dla wielu dawniejszych długoterminowych rezerwacji pojemności połączeń międzysieciowych, które nadal istnieją po wejściu w życie pierwszej dyrektywy w sprawie energii elektrycznej[39].

62. Trybunał stwierdził, że priorytetowy dostęp przyznany przez holenderskie ustawodawstwo i regulacje dawniejszym umowom dostaw (23 % całkowitej pojemności połaczenia międzysieciowego w tym konkretnym przypadku) stanowi dyskryminację zakazaną na mocy dyrektywy w sprawie energii elektrycznej z 1996 r., ponieważ art. 7 i 16 tej dyrektywy wymagają, aby dotychczasowi i nowi użytkownicy sieci byli traktowani jednakowo. Trybunał przyjął to podejście uznając, że każda inna interpretacja stwarzałaby zagrożenie dla przejścia od monopolistycznego i rozczłonkowanego rynku do rynku otwartego i konkurencyjnego. Trybunał stwierdził również, że Niderlandy na podstawie dyrektywy mogły zwrócić się o przyznanie odstępstwa dla istniejących umów, lecz nie zrobiły tego we właściwym czasie.

63. Po tym wyroku mogą nastąpić dalsze sprawy sądowe na szczeblu krajowym oraz działania ze strony krajowych organów regulacyjnych. Jeśli chodzi o egzekwowanie przepisów dotyczących ochrony konkurencji, wyrok otwiera drzwi dla ewentualnego wszczęcia przez Dyrekcję Generalną ds. Konkurencji innych spraw, pomimo że wyrok Trybunału nie odnosi się wyraźnie do zagadnień związanych z konkurencją.

64. Badanie sektorowe może zaoferować Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji dobry przegląd opartych na faktach kwestii dotyczących długoterminowych rezerwacji oraz wskazanie co do potrzeby ewentualnych badań następczych.

65. Wreszcie, rok 2005 był także rokiem rozpoczęcia handlu przydziałami emisji CO2[40]. Choć nie dotyczy on wyłącznie sektora energetycznego, jego wpływy są potencjalnie wyraźnie odczuwane na rynkach energii elektrycznej. Wydaje się, że system handlu emisjami wywarł wpływ na ceny energii elektrycznej, gdyż wytwórcy energii elektrycznej częściowo uwzględniają cenę praw do emisji gazów w cenach żądanych od końcowych konsumentów. Niektórzy konsumenci energii elektrycznej złożyli skargę stwierdzającą, że wzrosty cen nie powinny były nastąpić, gdyż prawa do emisji były w większości przydzielane bezpłatnie.

REPSOL

66. Choć w ciągu 2005 r. Komisja przyznała priorytet ostatnio zliberalizowanym sektorom gazu i energii elektrycznej, nadal prowadzone były działania przeciwko naruszeniom przepisów w innych sektorach energetycznych, takich jak dystrybucja paliw silnikowych.

67. W dniu 20 października 2004 r. Komisja opublikowała obwieszczenie[41] zgodnie z art. 27 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1/2003 w celu przetestowania w warunkach rynkowych zobowiązań złożonych przez REPSOL C.P.P. (zwany dalej: „REPSOL”) w rozumieniu art. 9 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1/2003. Przedmiotem badania Komisji zgodnie z art. 81 TWE jest stosowanie klauzul wyłączności dla dostaw paliw silnikowych w umowach dystrybucyjnych podpisanych przez REPSOL, które doprowadziły do wykluczenia hiszpańskiego rynku hurtowej i detalicznej sprzedaży paliw silnikowych. Umowy te zostały pierwotnie zgłoszone Komisji, lecz zgłoszenie to utraciło swoją ważność w dniu 1 maja 2004 r.

68. W dniu 17 czerwca 2004 r. do REPSOLu została wysłana wstępna ocena w rozumieniu art. 9 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1/2003.

69. Z wstępnej oceny wynika, że dostęp do rynku jest trudny i że umowy REPSOLu znacząco przyczyniają się do możliwego zamknięcia rynku, ponieważ wiążą dużą część rynku z REPSOLem i jednocześnie mają długi czas trwania (w szczególności umowy „najmu” lub „użytkowania”, w przypadku gdy REPSOL dysponuje czasowo ograniczonym prawem własności, obowiązują przez okres od 25 do 40 lat).

70. Zobowiązania przedstawione przez REPSOL przyznają pewnej liczbie dealerów posiadających umowę „najmu” lub „użytkowania” („umowa U/S”) prawo jej wcześniejszego rozwiązania pod warunkiem zapłaty REPSOLowi odszkodowania. REPSOL nie zawarłby ponadto żadnej nowej umowy ze stacjami DODO[42] o okresie obowiązywania dłuższym niż pięć lat oraz do końca 2006 r. nie kupiłby żadnej nowej stacji DODO. Realizacja zaproponowanych zobowiązań byłaby monitorowana przez powiernika mianowanego przez REPSOL.

71. W następstwie wyników testu rynkowego zaproponowanych zobowiązań REPSOL przedstawił zmienione zobowiązania. Komisja przewiduje postępowanie w celu przyjęcia decyzji stosownie do art. 9 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1/2003, która nadałaby im moc wiążącą.

1.2. Podstawowe sektory przemysłu

Porozumienie handlowe ALROSA – De Beers

72. W dniu 3 czerwca Komisja opublikowała obwieszczenie[43] zgodnie z art. 27 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1/2003 w celu przetestowania w warunkach rynkowych zobowiązań[44] złożonych przez firmy ALROSA i De Beers w rozumieniu art. 9 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1/2003. Przedmiotem badania Komisji zgodnie z art. 81 i 82 TWE jest porozumienie handlowe pomiędzy tymi dwoma przedsiębiorstwami, z których obydwa zajmują się wydobyciem i dostawą surowca diamentowego. Porozumienie to zostało pierwotnie zgłoszone Komisji, lecz zgłoszenie to utraciło swoją ważność w dniu 1 maja 2004 r.

73. Zgłoszenie zastrzeżeń skierowane do przedsiębiorstw w styczniu i lipcu 2003 r. stanowiło wstępną ocenę Komisji w rozumieniu art. 9 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1/2003.

74. Z wstępnej oceny wynika, że De Beers posiada dominującą pozycję na ogólnoświatowym rynku surowca diamentowego. Wchodząc w porozumienie z ALROSą, swoim największym konkurentem, De Beers zdobyłby kontrolę nad znaczącym źródłem dostaw surowca diamentowego na rynek i uzyskałby dostęp do rozszerzonego asortymentu diamentów, w przeciwnym razie niedostępnego dla niego. To, z drugiej strony, wyeliminowałoby ALROSę jako źródło dostaw na rynek poza Rosją i zwiększyłoby istniejącą już siłę rynkową De Beersa, skutkując utrudnieniem wzrostu lub utrzymania konkurencji na rynku surowca diamentowego.

75. We wstępnej ocenie zwrócono również uwagę, że zgodnie z porozumieniem handlowym De Beers – największy producent diamentów na świecie – działałby jako dystrybutor dla około połowy produkcji swojego największego konkurenta. Z uwagi na to, że objęte handlem ilości byłyby znaczne i że porozumienie zostało zawarte pomiędzy dwoma największymi przedsiębiorstwami zajmującymi się handlem surowcem diamentowym, w wyniku porozumienia handlowego konkurencja na rynku byłaby znacznie osłabiona.

76. W zobowiązaniach przedstawionych przez ALROSę i De Beersa zaproponowano stopniowe zmniejszanie wartości sprzedaży surowca diamentowego pomiędzy nimi do 700 mln USD w 2005 r., 625 mln USD w 2006 r., 550 mln USD w 2007 r., 475 mln USD w 2008 r., 400 mln w 2009 r. oraz 275 mln USD w 2010 r. i w następnych latach. W odniesieniu do polityki cenowej, sortowania i wyceny ALROSA i De Beers zawarłyby porozumienie podobne do porozumienia handlowego. Realizacja zaproponowanych zobowiązań byłaby monitorowana przez pełnomocników wyznaczonych, odpowiednio, przez ALROSę i De Beersa.

77. Po uzyskaniu wyniku testu rynkowego zaproponowanych zobowiązań Komisja przewiduje przystąpić do przyjęcia decyzji stosownie do art. 9 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1/2003, która nadałaby im moc wiążącą.

1.3. Przemysł chemiczny

78. W 2005 r. Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji przeprowadziła „screening konkurencji” w stosunku do kilku projektów tekstów legislacyjnych w przemyśle chemicznym, takich jak planowana zmiana dyrektywy 91/414/EWG[45] o ochronie roślin, która reguluje wprowadzanie do obrotu środków ochrony roślin oraz wniosek Komisji w sprawie rozporządzenia dotyczącego rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowania ograniczeń w zakresie chemikaliów[46] („REACH”), który przewidywać będzie rejestrację około 30 000 już istniejących chemikaliów, jak również chemikaliów, które pojawią sie w przyszłości.

79. Analiza konkurencji, która uwzględnia możliwe zmiany, jakie miałyby być wniesione do tekstu wniosków w trakcie procesu legislacyjnego, skoncentrowała się na zadbaniu, aby wspomniane teksty legislacyjne oraz, w szczególności, koszty nałożone na przemysł, nie prowadziły do zakłócenia konkurencji.

1.4. Przemysł farmaceutyczny

Konkurencja ze strony produktów generycznych

80. Konkurencyjny europejski rynek farmaceutyczny zajmuje wysokie miejsce w programie Komisji, zwłaszcza z uwagi na strategię lizbońską. Należy zagwarantować szeroką ochronę własności intelektualnej produktów innowacyjnych, tak aby firmy mogły uzyskać zwrot wydatków poniesionych na badania i rozwój oraz być wynagrodzone za swoje wysiłki innowacyjne. Jeżeli jednak firmy starają się niezgodnie z prawem przedłużyć tę ochronę, wówczas działa ona demobilizująco na innowacyjność i może być poważnym naruszeniem reguł konkurencji UE. Konkurencja ze strony produktów generycznych wytwarzanych przez strony trzecie po wygaśnięciu patentu zwykle zachęca do dalszej innowacyjności w zakresie produktów farmaceutycznych.

81. W ramach sprawy AstraZeneca (patrz ramka 2 poniżej) i równolegle do niej Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji dowiedziała się o potencjalnie antykonkurencyjnym zachowaniu zmierzającym do wykluczenia lub opóźnienia konkurencji ze strony produktów generycznych, co spowodowało zintensyfikowane działania w zakresie monitorowania konkurencji w sektorze leków generycznych.

Równoległy handel produktami farmaceutycznymi

82. Komisja uznaje równoległy handel produktami farmaceutycznymi za środek kompromisu pomiędzy państwami członkowskimi o wysokim i niskim poziomie cen, przyczyniający się do stworzenia wspólnego rynku produktów farmaceutycznych. Europejskie sądy przyjęły zawężoną interpretację w sprawie stosowania art. 81 TWE do systemów kontyngentów na dostawy, które ograniczają lub uniemożliwiają handel pomiędzy państwami członkowskimi, ponieważ systemy takie stanowią jednostronne zachowanie ze strony przedsiębiorstw.

83. Systemy jednostronnych kontyngentów na dostawy mogą być jednak objęte art. 82 TWE. Możliwe obiektywne uzasadnienia istnienia takich systemów mogą jednak być brane pod uwagę.

RAMKA 2: ASTRAZENECA: NADUżYCIE PRZEPISÓW REGULACYJNYCH W SEKTORZE FARMACEUTYCZNYM W dniu 15 czerwca Komisja przyjęła decyzję („decyzja”) nakładającą na AstraZenecę AB i AstraZenecę Plc („AZ”) grzywnę w wysokości 60 mln EUR za naruszenie art. 82 TWE i art. 54 EOG poprzez nadużywanie publicznych procedur i przepisów w kilku państwach EOG w celu wykluczenia firm produkujących leki generyczne oraz innych przedsiebiorstw handlowych z konkurencji w zakresie leku przeciwwrzodowego AZ pod nazwą Losec[47]. Grzywna ta uwzględniała fakt, że pewne cechy nadużyć, tj. nadużycia przepisów regulacyjnych, można uważać za nowe. 1. Właściwy rynek Właściwy rynek obejmuje krajowe rynki tzw. inhibitorów pompy protonowej (PPI) sprzedawanych na receptę, które są stosowane w schorzeniach związanych z nadkwaśnością przewodu pokarmowego (takich jak wrzody). Losec firmy AZ był pierwszym PPI. 2. Dominacja AZ na odpowiednich krajowych rynkach PPI Stwierdzenie przez Komisję dominacji w ciągu odnośnych lat w danych państwach opierało się m.in. na dużych udziałach rynkowych firmy AZ i jej pozycji jako podmiotu już obecnego na rynku PPI. Przedsiębiorstwo, które pierwsze weszło na rynek farmaceutyczny, jest zwykle zdolne do uzyskania i utrzymania wyższych cen niż ceny przedsiębiorstw, które weszły na ten rynek później. W decyzji uwzględniono również kwestię kupujących posiadających monopol nabywcy (tj. krajowych systemów opieki zdrowotnej) oraz regulację cen. Zauważono, że siła negocjacyjna kupujących posiadających monopol nabywcy jest znacznie zmniejszona wobec przedsiębiorstw oferujących autentycznie innowacyjne nowe produkty (takie jak Losec). Ponadto, kupujący posiadający monopol nabywcy nie są w stanie kontrolować wejścia na rynek. 3. Nadużycie systemu regulacyjnego Pierwsze nadużycie firmy AZ związane było z niewłaściwym zastosowaniem rozporządzenia Rady przyjętego w 1992 r.[48], ustanawiającego dodatkowe świadectwo ochronne (ang. supplementary protection certificate, SPC), na podstawie którego można przedłużać podstawową ochronę patentową dla produktów farmaceutycznych. Na nadużycie to zasadniczo składał się zbiór błędnych oświadczeń przedstawionych przez AZ w połowie 1993 r. w biurach patentowych w kilku państwach EOG w związku ze złożonymi przez tę firmę wnioskami o SPC dla omeprazolu (aktywnej substancji w produkcie Losec firmy AZ). Wskutek tych mylących informacji AZ otrzymało dodatkową ochronę w kilku państwach. W ten sposób opóźniono wejście na rynek tańszych generycznych wersji leku Losec, co pociągnęło za sobą koszty dla systemów opieki zdrowotnej i konsumentów. Komisja stwierdziła, że stosowanie takich procedur i przepisów może być nadużyciem w określonych sytuacjach, w szczególności gdy urzędy lub organy stosujące takie procedury mają niewielką swobodę decyzji lub nie mają jej wcale. Istnienie środków zaradczych w ramach innych przepisów prawnych nie może samo wykluczyć zastosowania art. 82 TWE, nawet jeśli obejmują one aspekty zachowania wykluczającego. W swojej decyzji Komisja stwierdziła, że nie ma powodu ograniczać stosowania przepisów prawa konkurencji do sytuacji, w których zachowanie takie nie narusza innych przepisów i w których nie ma innych środków zaradczych. 4. Nadużycie procedur rejestracji leków Drugie nadużycie miało miejsce pod koniec lat 90. i polegało na złożeniu przez AZ wniosków o wycofanie posiadanego przez niego zezwolenia na wprowadzenie do obrotu kapsułek Losec w Danii, Norwegii i Szwecji w kontekście wycofania kapsułek Losec z rynku i wprowadzenia w tych trzech państwach tabletek Losec MUPS. To selektywne wycofanie zezwolenia spowodowało usunięcie referencyjnego zezwolenia na wprowadzenie do obrotu, na którym firmy produkujące leki generyczne oraz inne przedsiębiorstwa handlowe musiały opierać się w tamtym czasie, aby wejść na rynek i/lub utrzymać się na nim. Komisja stwierdziła, że poprzez swoje postępowanie AZ dążył do wydłużenia otrzymanej ochrony znacznie poza okres przewidziany w obowiązujących zasadach, co mu się de facto częściowo udało. To drugie nadużycie odznacza się również zamiarem wykluczenia w kontekście regulacyjnym charakteryzującym się ograniczoną swobodą decyzji lub jej brakiem ze strony zainteresowanych organów. Przedsiębiorstwa dominujące posiadają szczególny obowiązek korzystania z określonych uprawnień, prywatnych czy publicznych, w sposób rozsądny w odniesieniu do dostępu do rynku innych stron. W swojej decyzji Komisja zauważyła, że pojedyncze działania związane z wprowadzaniem lub wycofywaniem produktów z rynku albo składaniem wniosków o ich wyrejestrowanie zwykle nie stanowiłyby, jako takie, nadużycia. |

2. INFORMACJA, łąCZNOść I śRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

2.1. Komunikacja elektroniczna i usługi pocztowe

Opłaty za roaming w telefonii komórkowej

84. Odnośnie do roamingu (tj. opłat za używanie telefonów komórkowych w czasie podróży za granicę), w dniu 10 lutego Komisja wysłała pisemne zgłoszenie zastrzeżeń niemieckim operatorom sieci telefonii komórkowej T-Mobile International AG & Co. KG (T-Mobile) i Vodafone D2 GmbH (Vodafone) . Zastrzeżenia te odnoszą się do stawek, jakich zarówno T-Mobil, jak i Vodafone żądają od zagranicznych operatorów sieci telefonii komórkowej za roaming międzynarodowy w rozliczeniach hurtowych (tzw. taryfy międzyoperatorskie, IOT). Z tymczasowych wniosków z przeprowadzonego przez Komisję badania T-Mobile’ wynika, że T-Mobile nadużywał swojej dominującej pozycji w Niemczech na dostarczanie usług roamingu międzynarodowego na poziomie hurtowym w swojej własnej sieci od 1997 r. co najmniej do końca 2003 r. poprzez żądanie nieuczciwych i wygórowanych cen. Komisja doszła do takich samych tymczasowych wniosków odnośnie do taryf stosowanych przez Vodafone za okres od 2000 r. co najmniej do końca 2003 r.

Usługi dostępu szerokopasmowego

85. W odniesieniu do usług szerokopasmowych, w 2004 r. Komisja przyjęła zobowiązania Deutsche Telekom AG (DT) do zakończenia zachowania w postaci sztucznego zaniżania marży odnośnie do dzielonego dostępu do pętli lokalnej (dzielenia linii) w Niemczech, które – jak wstępnie stwierdzono – było równoznaczne z nadużyciem pozycji dominującej[49]. Wynikłe uzgodnienie oparte było na metodzie zaniżania marży ustalonej w decyzji w sprawie Deutsche Telekom [50]. Po konsultacjach z niemieckim organem regulacyjnym (KOR) – Bundesnetzagentur (BNetzA) – uzgodnienie zostało przyjęte przez Komisję i doprowadziło do znacznego obniżenia opłat za dzielenie linii. Później, kilka przedsiębiorstw zaczęło rozwijać sieci w celu dostarczania usług dostępu szerokopasmowego na zasadzie dzielenia linii. Jednakże we wniosku do BNetzA z dnia 24 maja DT zgłosił swój zamiar ponownego podwyższenia opłat za dzielenie linii. Po potwierdzeniu, że prowadziłoby to do ponownego wystąpienia sztucznego zaniżania marży, które miało miejsce przed uzgodnieniem, służby Komisji interweniowały i zażądały, aby DT zastosował się do podjętych zobowiązań. Aby nie dopuścić do wszczęcia formalnego postępowania przez Komisję, DT złożył w BNetzA nowy wniosek, w którym zwrócił się o takie same taryfy, jak w 2004 r. BNetzA – z którym służby Komisji ściśle współpracowały w tej sprawie – ostatecznie zatwierdził hurtowe taryfy, które były niższe niż te wymagane do wywiązania się przez DT z podjętych zobowiązań[51]. Komisja spodziewa się, że polepszone warunki dostarczania usług dostępu szerokopasmowego poprzez dzielenie linii wpłyną pozytywnie na konkurencję i zwiększą penetrację dostępu szerokopasmowego w Niemczech, co ostatecznie poprawi ofertę dla konsumentów i obniży ceny dla nich.

Badania sektorowe w dziedzinie 3G

86. We wrześniu Komisja zakończyła badania sektorowe sytuacji konkurencyjnej na rynku nowych komórkowych systemów łączności zdolnych do przekazywania treści audiowizualnych (3G). Ustalenia badań sektorowych były przedmiotem publicznej prezentacji w dniu 27 maja i uczestnicy rynku wypowiedzieli się o tych ustaleniach.

87. Badania sektorowe, które były wspólną inicjatywą Komisji i Urzędu Nadzoru EFTA, zostały przeprowadzone w 2004 r. i w pierwszej połowie 2005 r. i zostały zainicjowane, ponieważ Komisja chciała zadbać o to, aby treści sportowe, które mają decydujące znaczenie dla podjęcia nowych usług komórkowych, nie były powstrzymywane przez zachowanie antykonkurencyjne. Objęły one obszerny przegląd zachowania wszystkich uczestników rynku zajmujących się nabywaniem, odprzedażą i wykorzystywaniem praw do komórkowej transmisji wydarzeń sportowych.

88. Około 230 organizacji odpowiedziało na ankiety rozesłane w 2004 r. Ponadto, dokonując przeglądu zebranych danych, Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji przeanalizowała 50 przypadków, w których powstały problemy związane z konkurencją w czasie sprzedawania praw do wykorzystywania technologii 3G.

89. Wyniki badań sektorowych dały Komisji jasny obraz obecnych wydarzeń na rynku oraz mechanizmów dystrybucji i wykorzystania programów sportowych dla platform komórkowych na przestrzeni całego łańcucha wartości. Ustalenia badań sektorowych oraz działania podjęte w następstwie tych ustaleń opisano w sprawozdaniu podsumowującym wnioski z badań sektorowych[52].

90. Sprawozdanie to zwraca uwagę na kilka potencjalnie antykonkurencyjnych praktyk handlowych, które stwierdzono podczas badań sektorowych i które mogą ograniczać dostępność innowacyjnych komórkowych usług transmisji sportowych dla konsumentów. Sprawozdanie skupia się na czterech głównych obawach o konkurencję ujawnionych w badaniach, do których należą:

91. Sprzedaż wiązana: przypadki, w których potężni operatorzy medialni zakupili wszystkie prawa audiowizualne do transmisji programów sportowych o najwyższej oglądalności w formie wiązanej, żeby zapewnić sobie wyłączność na wszystkich platformach, nie uzwględniając wykorzystywania praw do transmisji za pośrednictwem technologii 3G lub udzielenia na nie sublicencji.

92. Embarga: przypadki, w których na prawa do transmisji komórkowej są nałożone nadmiernie ograniczające warunki (poważne embarga czasowe lub niepotrzebne ograniczenia długości klipów), które ograniczają praktyczną dostępność treści emitowanych za pośrednictwem technologii 3G.

93. Sprzedaż łączna: przypadki, w których prawa do transmisji za pośrednictwem technologii 3G pozostają niewykorzystane, ponieważ organizacjom zajmującym się sprzedażą łączną nie udaje się sprzedać praw indywidualnych klubów do transmisji za pośrednictwem technologii 3G.

94. Wyłączność: wyłączne przydzielanie praw do transmisji za pośrednictwem technologii 3G w sytuacjach prowadzących do monopolizacji programów o najwyższej oglądalności przez potężnych operatorów.

95. Sprawozdanie wezwało uczestników rynku do dokonania przeglądu swoich praktyk handlowych oraz do naprawienia na czas możliwych antykonkurencyjnych skutków wynikających ze stosowanych przez nich praktyk gospodarczych. W sprawozdaniu zawarto również informację, że Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji, wspólnie z zainteresowanymi krajowymi organami ochrony konkurencji (KOOK), dokona przeglądu przypadków o wymiarze krajowym i potencjalnym szkodliwym działaniu dla konkurencji, które zidentyfikowano podczas badań sektorowych.

Procedura konsultacji na podstawie art. 7 dyrektywy ramowej (2002/21/WE)

96. Na podstawie ram prawnych dotyczących sieci i usług komunikacji elektronicznej krajowe organy regulacyjne (KOR) są zobowiązane do określenia właściwych rynków komunikacji elektronicznej[53] odpowiadających warunkom krajowym zgodnie z regułami konkurencji UE.

97. Zgodnie z procedurą badania rynku KOR muszą udostępnić Komisji cały projekt środków regulacyjnych dotyczących wyznaczenia właściwych rynków, wykrycia lub braku obecności znaczącej siły rynkowej (ZSR) oraz środków zaradczych, jeśli takie są planowane. Komisja może wystosować uwagi, które KOR muszą uwzględnić w najwyższym możliwym stopniu, lub złożyć do KOR-u wniosek o wycofanie planowanego środka, jeśli definicja rynku i/lub określenie znaczącej siły rynkowej są niezgodne z prawem wspólnotowym. W 2005 r. Komisja otrzymała od KOR-ów 201 zgłoszeń (wzrost netto w stosunku do 89 powiadomień otrzymanych w 2004 r.).

98. W 2005 r. Komisja przyjęła jedną decyzję żądającą wycofania zgłoszonych środków[54]. W sprawie tej, która dotyczyła hurtowej usługi zakończenia połączeń w telefonii stacjonarnej, KOR zaproponował wyznaczenie Deutsche Telekom jako operatora posiadającego znaczącą siłę rynkową na rynku hurtowych usług zakończenia połączeń we własnej sieci. KOR stwierdził, że 53 alternatywnych operatorów sieci stacjonarnych w Niemczech nie ma znaczącej siły rynkowej, pomimo pozycji monopolistycznej w zakresie świadczenia hurtowych usług zakończenia połączeń w odpowiednich własnych sieciach, w świetle równoważącej siły nabywczej Deutsche Telekom. Komisja uznała jednak, że KOR nie dostarczył wystarczających dowodów na poparcie argumentu dotyczącego równoważącej siły nabywczej.

99. Komisja ponadto oceniła trzy zgłoszenia, w których KOR stwierdził, że na właściwym rynku dominuje wspólnie dwóch lub więcej operatorów. W dwóch z tych przypadków KOR wycofał zgłoszenie, zanim Komisja przyjęła decyzję, na podstawie wstępnych obaw wyrażonych przez służby Komisji[55]. W trzecim przypadku, który dotyczył rynku hurtowego dostępu i połączeń komórkowych w Irlandii, Komisja nie wyraziła sprzeciwu wobec stwierdzenia przez KOR wspólnej dominacji.

100. Wreszcie, Komisja przyjęła wniosek francuskiego KOR, aby włączyć do właściwego rynku stałych połączeń głosowych tzw. usługi „przesyłania głosu za pomoca łączy internetowych” (ang. „ voice over internet protocol ”, VoIP), które umożliwiają użytkownikom wykonywanie i odbieranie połączeń w ten sam sposób, co w usługach tradycyjnej telefonii[56]. Francuski KOR dokonał rozróżnienia pomiędzy czystymi usługami VoIP opartymi o Internet, które przypominają Instant Messaging (natychmiastowe przesyłanie komunikatów), i innymi rodzajami opartej o Internet komunikacji typu peer-to-peer , takimi jak Skype, a usługami VoIP, które są świadczone przez alternatywnych operatorów dostępu szerokopasmowego, którzy zainwestowali w wydzielenie pętli lokalnej oraz inne produkty dostępu szerokopasmowego i dzięki temu mogą zaoferować swoim klientom usługi głosowe, które są wyższej jakości i mają taką samą funkcjonalność, jak telefonia tradycyjna.

Postępowania w sprawie naruszenia przepisów na podstawie art. 226 TWE dotyczące dyrektywy w sprawie konkurencji (2002/77/WE)

101. Dodatkowo do unijnych reguł konkurencji i procedury konsultacji przewidzianej w art. 7 dyrektywy ramowej oraz w ich uzupełnieniu, postępowania w sprawie naruszenia przepisów na podstawie art. 226 TWE są wykorzystywane przez Komisję w celu zapewnienia, że państwa członkowskie (i) dokonają transpozycji dyrektywy WE na własne przepisy prawa oraz (2) zrobią to poprawnie. Do obowiązków Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji należy monitorowanie zastosowania się przez państwa członkowskie do jednej z dyrektyw wchodzącej w skład unijnych ram prawnych dotyczących komunikacji elektronicznej, tzw. dyrektywy w sprawie konkurencji[57]. Celem dyrektywy w sprawie konkurencji jest przede wszystkim zadbanie, aby państwa członkowskie nie przyznawały ani nie utrzymywały w mocy żadnych wyłącznych lub specjalnych praw do dostarczania sieci komunikacji elektronicznej oraz usług komunikacji elektronicznej sprzecznych z art. 86 TWE, a przez to zapewnienie konkurencyjnych warunków rynkowych w całej UE.

102. Komisja kontynuowała swoje postępowania w sprawie naruszenia przepisów przeciwko państwom członkowskim, wykazującym opóźnienia w przyjmowaniu niezbędnych środków na podstawie krajowych przepisów prawnych w celu spełnienia wymogów dyrektywy w sprawie konkurencji. W 2005 r. Komisja zakończyła postępowania przeciwko Belgii, Estonii i Republice Czeskiej po tym, jak państwa te poinformowały Komisję o przyjęciu środków krajowych. Z drugiej strony, w wyroku z dnia 14 kwietnia Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że Grecja nie przyjęła jeszcze niezbędnych środków, aby zastosować się do dyrektywy w sprawie konkurencji[58]. Podobnie, w wyroku z dnia 16 czerwca Trybunał Sprawiedliwości uznał, że Luksemburg nie przyjął środków niezbędnych do zastosowania się do tej dyrektywy[59]. Jednakże w dniu 23 czerwca Luksemburg zgłosił Komisji środki, które pozwolą osiągnąć zgodność ustawodawstwa krajowego z dyrektywą w sprawie konkurencji.

103. W 2004 r. zwrócono uwagę Komisji, że w Szwecji pozostają w mocy przepisy, które zobowiązują nadawców telewizyjnych do nabywania usług naziemnego nadawania i transmisji wyłącznie od państwowego przedsiębiorstwa Teracom AB. Dlatego Komisja rozpoczęła postępowanie przeciwko Szwecji w sprawie naruszenia przepisów[60]. Odpowiedź rządu szwedzkiego na pismo Komisji z wezwaniem do usunięcia uchybienia – które dotyczyło usług transmisji analogowej – nie zawierała żadnego wyraźnego zobowiązania do zaprzestania naruszenia w rozsądnych ramach czasowych. Zatem w dniu 16 marca Komisja przyjęła uzasadnioną opinię dotyczącą Szwecji na podstawie art. 226 TWE. Komisja uznała, że wymóg nakazujący nadawcom nabywanie usług transmisji analogowej wyłącznie od Teracomu jest naruszeniem dyrektywy w sprawie konkurencji. Dalsze badanie przeprowadzone w 2005 r. wykazało, że szwedzkie rozporządzenie o usługach transmisji cyfrowej ma podobne skutki. Nadawcy, którzy pragną rozpowszechniać programy za pośrednictwem naziemnej sieci cyfrowej w Szwecji, są zobowiązani do współpracy z Teracomem odnośnie do niektórych aspektów łańcucha dystrybucji cyfrowej (jak na przykład multipleksowanie). Komisja uznała, że Teracomowi zostało de facto przyznane specjalne lub wyłączne prawo również do świadczenia usług transmisji cyfrowej, co narusza dyrektywę w sprawie konkurencji. Zatem w dniu 12 października Komisja wysłała do rządu szwedzkiego uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia.

104. Tego samego dnia Komisja wysłała wezwanie do usunięcia uchybienia do Węgier wyrażając w nim pogląd, że węgierska ustawa o mediach jest niezgodna z dyrektywą w sprawie konkurencji. Ograniczając prawa operatorów telewizji kablowej do dostarczania usług transmisji nadawczej do terytorium, które nie może obejmować więcej niż jedną trzecia populacji, węgierska ustawa o mediach ogranicza prawo do ustanowienia lub dostarczania sieci lub usług komunikacji elektronicznej i uniemożliwia dalszą konsolidację rynku telewizji kablowej. Zniesienie ograniczenia zwiększyłoby konkurencję pomiędzy operatorami telewizji kablowej, a także pomiędzy operatorami telewizji kablowej i operatorami korzystającymi z innych typów infrastruktury.

Usługi pocztowe

105. Unijna polityka konkurencji w sektorze pocztowym jest stosowana w kontekście jeszcze niedokończonej liberalizacji rynków pocztowych. Dyrektywa pocztowa[61] pozwala, aby w stopniu niezbędnym do zapewnienia działania powszechnej usługi w zrównoważonych finansowo warunkach, państwa członkowskie mogły zarezerwować niektóre usługi pocztowe dla podmiotów świadczących powszechne usługi pocztowe, które nadal stanowią ogromną część rynku. Dyrektywa pocztowa wymaga, aby najpóźniej do dnia 31 grudnia 2006 r. Komisja zgłosiła wnioski wprowadzające, jeśli jest to właściwe, pełną liberalizację unijnego rynku pocztowego do 2009 r. Niektóre państwa członkowskie zniosły swoje monopole lub ogłosiły plany dokonania tego przed przytoczonym terminem.

106. W tym kontekście, w 2005 r. Komisja zbadała projekty ustaw dotyczących usług pocztowych w kilku państwach członkowskich. Zdaniem Komisji, projekt ustawy pocztowej Republiki Czeskiej zawierał przepisy, które rozszerzałyby monopol podmiotu już obecnego na rynku poza zakres dyrektywy pocztowej, a przez to ponownie zmonopolizowałyby rynek w tym państwie, który był wcześniej otwarty dla konkurencji. Komisja uznaje, że tam, gdzie zakres wyłącznych praw nie wychodzi poza usługi pocztowe, które mogą być rezerwowane, jak to określono w dyrektywie pocztowej, mogą one prima facie być uzasadnione w świetle art. 86 ust. 2[62]. Po nieformalnych kontaktach pomiędzy Komisją i rządem czeskim ustawa została zmieniona w sposób, który nie rozszerzał monopolu i pozwalał na dalszy rozwój konkurencji na danym rynku.

107. Oprócz tego, Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji bada obecnie niektóre praktyki, które mogą utrudniać konkurencję w wewnątrzwspólnotowej poczcie transgranicznej, która co do zasady została zliberalizowana na podstawie unijnych reguł. W większości tych przypadków, domniemane zachowania antykonkurencyjne odnoszą się do praktyk, które przenoszą pozycję dominującą z rynku usług monopolistycznych do sąsiednich rynków otwartych na konkurencję. Praktyki takie mogą stać się coraz powszechniejsze w miarę postępu liberalizacji. Dlatego Komisja i krajowe organy ochrony konkurencji muszą zachować czujność dbając, aby zachowanie antykonkurencyjne nie zlikwidowało korzyści płynących ze stopniowego procesu liberalizacji uchwalonego przez Radę i Parlament.

2.2. Środki masowego przekazu

Niemiecka Bundesliga

108. W dniu 19 stycznia Komisja przyjęła decyzję w sprawie niemieckiej Bundesligi [63] – pierwszą decyzję w sprawie zobowiązań zgodnie z art. 9 rozporządzenia (WE) nr 1/2003. Decyzja ogłosiła, że zobowiązania niemieckiej ligi piłkarskiej dotyczące wspólnej i wyłącznej sprzedaży praw medialnych do transmisji meczów piłki nożnej są prawnie wiążące i zakończyła postępowanie.

109. Decyzją w sprawie Bundesligi Komisja potwierdziła swoją politykę w zakresie ochrony konkurencji w dziedzinie środków masowego przekazu w odniesieniu do sprzedaży i nabywania praw do wartościowych audiowizualnych transmisji wydarzeń sportowych. Ze względu na strukturę sektora medialnego, w którym ograniczona liczba podmiotów prowadzi handel niedużą ilością wyłącznych praw do audiowizualnych transmisji wydarzeń sportowych, w sektorze tym łatwo powstają obawy o konkurencję. Po stronie podaży zwykle jest tylko kilku dostawców praw do transmisji wydarzeń sportowych o najwyższej oglądalności. Koncentrację po stronie podaży zwiększa łączna sprzedaż, tj. grupowanie praw klubowych i ich sprzedaż przez jeden podmiot[64]. Istnieje również znaczna koncentracja po stronie nabywców, która może rodzić obawy, biorąc pod uwagę potencjalne wpływy na dostęp do programów przez inne podmioty na rynku[65].

110. W dniu 18 czerwca 2004 r. Komisja dokonała wstępnej oceny zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1/2003, która została udostępniona Związkowi Ligi i DFB. Zgodnie z tą wstępną oceną łączna wspólna i wyłączna sprzedaż praw medialnych przez Liga-Fußballverband wzbudziła szereg obaw o konkurencję. Klubom Bundesligi prawdopodobnie uniemożliwiono niezależne prowadzenie transakcji z nadawcami i/lub pośrednikami sprzedaży praw do transmisji wydarzeń sportowych, a w szczególności podejmowanie niezależnych decyzji handlowych o cenie i treści pakietów praw, wykluczając przez to konkurencję pomiędzy klubami w zakresie sprzedaży praw. Ponadto, ponieważ dostęp do programów piłkarskich odgrywa ważną rolę dla nadawców i operatorów nowych środków przekazu, którzy konkurują o wpływy z reklamy i abonamentów, łączna sprzedaż praw przez Ligaverband mogłaby stwarzać ryzyko negatywnego wpływu na stanowiące następne ogniwo w procesie dystrybucji rynki telewizji i nowych mediów przez ograniczenie produkcji i blokowanie dostępu.

111. Aby zaradzić tym obawom o konkurencję, Ligaverband przedstawił zobowiązania, które znacznie zmodyfikowały jego politykę w sprawie łącznej sprzedaży[66]. Przedstawione zobowiązania zostały poddane testowi rynkowemu w komunikacie opublikowanym zgodnie z art. 27 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1/2003[67]. Aby zapobiec ryzyku wystąpienia efektu wykluczenia na rynkach stanowiących następne ogniwo w procesie dystrybucji, prawa medialne byłyby oferowane w konkurencyjnym procesie przetargowym na niedyskryminujących i przejrzystych warunkach. Uznając potrzebę pewnego stopnia wyłączności w celu ochrony wartości praw do transmisji wydarzeń sportowych, uwzględniono ponadto ryzyko długoterminowego wykluczenia z rynku poprzez zobowiązanie do ograniczenia czasu trwania wyłącznych wertykalnych umów licencyjnych na nie dłużej niż trzy sezony. Umowy o dłuższym czasie trwania, według wstępnej oceny Komisji, stwarzałyby ryzyko sytuacji, w której odnoszący sukcesy nabywca byłby w stanie ustanowić pozycję dominującą na rynku ograniczając zakres skutecznej konkurencji ex ante w kontekście przyszłych procesów przetargowych.

112. Ponadto, aby pozwolić szeregu potencjalnie zainteresowanych nabywców na wzięcie udziału w przetargu o prawa do transmisji audiowizualnej Ligaverband postanowił, że zakres wyłączności zostanie ograniczony przez podział praw do transmisji audiowizualnej na rozsądną liczbę oddzielnych pakietów, które byłyby pomyślane w taki sposób, aby każdy pakiet mógł być wykorzystany indywidualnie przez operatora. Sprzedaż kilku znaczących pakietów pozwoliłaby słabszym operatorom o mniejszych środkach finansowych na wzięcie udziału w przetargu o prawa, które odpowiadają ich potrzebom. Niektóre pakiety byłyby przewidziane na specjalne rynki/platformy: z uwagi na silną asymetryczną wartość praw do różnych platform dystrybucji dostęp do praw do transmisji programów sportowych może być blokowany dla podmiotów rynkowych na niektórych rozwijających się platformach rynkowych; decyzja o przeznaczeniu pakietów dla określonych platform dystrybucyjnych umożliwiłaby nabywanie praw operatorom bezpłatnej i płatnej telewizji, operatorom telefonii komórkowej oraz dostarczycielom usług internetowych.

113. Wreszcie, aby ograniczyć ryzyko ograniczenia produkcji wskutek zbiorczej sprzedaży praw wyłącznych, kluby zachowałyby prawo do indywidualnej sprzedaży niektórych praw. Klauzula wycofania ma zapewnić maksymalne wykorzystanie praw i uniknięcie istnienia niewykorzystanych praw, tj. wszelkich praw, których Ligaverband nie zdoła sprzedać lub praw, które nie zostaną w pełni wykorzystane przez nabywców. Niewykorzystane prawa przypadłyby z powrotem klubom do indywidualnego wykorzystania na zasadzie niewyłącznej.

114. Komisja przyjęła, że wobec wchodzenia w życie zobowiązań obowiązuje stadium przejściowe[68], tak aby zapewnić osiagnięcie zgodności ustaleń z regułami konkurencji bez zagrożenia działalności niemieckiej ligi piłki nożnej.

115. Decyzja stwierdza, że zajmuje się wyłącznie polityką Ligaverbandu dotyczącą łącznej i wyłącznej sprzedaży odnośnie do pierwszej i drugiej niemieckiej zawodowej męskiej ligi piłkarskiej i nie obejmuje zagadnień konkurencji wynikających z indywidualnych umów licencyjnych. W tym celu decyzja podkreśla, że nie są wykluczone przyszłe badania Komisji, w szczególności jeśli pojedynczy nabywca zakupuje więcej niż jeden pakiet praw.

116. Zobowiązania przedstawione przez Ligaverband znacznie pop