[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 17.6.2005 r.

SEC(2005) 805 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2004

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie 9

Przedmowa Dyrektora Generalnego ds. Konkurencji 9

I – Przeciwdziałanie praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej – art. 81, 82 i 86 TWE 16

A – Zasady dotyczące prawodawstwa i wykładni 16

1. Reforma przepisów dotyczących przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej: rozporządzenie wykonawcze 773/2004, wytyczne i obwieszczenia 16

2. Rozporządzenie i wytyczne o wyłączeniu grupowym w zakresie transferu technologii 18

3. Rozporządzenie o wyłączeniu grupowym dotyczącym transportu 20

3.1 Transport morski 20

3.2 Transport lotniczy 21

4. Przegląd zasad proceduralnych: nowe obwieszczenie w sprawie dostępu do akt 22

B – Stosowanie art. 81, 82 i 86 24

1. Nadużywane pozycji dominującej (art. 82 twe) 24

1.1 Decyzje 24

1.2 Przebieg dalszych spraw i odrzucanie skarg 28

2. Kartele 31

3. Inne porozumienia i praktyki uzgodnione 37

3.1 Decyzje Komisji 37

3.2 Przebieg innych postępowań 41

3.3 Badanie sektorowe 43

4. Działania państwa wobec przedsiębiorstw publicznych / przedsiębiorstw o wyłącznych lub specjalnych prawach 46

4.1 Decyzje 46

4.2 Odrzucanie skarg 47

C – ESK: Przegląd współpracy 48

1. Informacje ogólne 48

2. Stosowanie wspólnotowych reguł konkurencji przez sądy krajowe w ue: sprawozdanie o stosowaniu art. 15 rozporządzenia 1/2003 49

3. Energia 51

4. Transport 51

5. Usługi finansowe 52

D – Wybrane sprawy sądowe 53

E - Statystyki 58

II – Kontrola połączeń 61

A – Zasady dotyczące prawodawstwa i wykładni 62

1. Przekształcone rozporządzenie w sprawie połączeń, nowe obwieszczenia, zmienione rozporządzenie wykonawcze 62

1.1. Nowe rozporządzenie w sprawie połączeń: rozporządzenie 139/2004 62

1.2. Zmienione rozporządzenie wykonawcze 62

1.3. Zmienione obwieszczenie w sprawie uproszczonej procedury 66

1.4. Nowe obwieszczenie w sprawie ograniczeń dodatkowych 69

1.5. Obwieszczenie w sprawie oceny połączeń horyzontalnych 70

B – Sprawy prowadzone przez komisję 72

1. Decyzje przyjęte na mocy art. 8 72

2. Decyzje przyjęte na mocy art. 6 ust. 1 lit. b i art. 6 ust. 2 80

3. Decyzje o odesłaniu 90

4. Wycofane zgłoszenia 92

C – Wybrane sprawy sądowe 94

D - Statystyki 98

III – Rozwój sektorowy 100

A – Sektory zliberalizowane 100

1. Energia 100

2. Komunikacja elektroniczna 101

3. Transport 103

3.1 Transport lotniczy 103

3.2 Koleje 104

4. Usługi finansowe 104

B – Inne sektory 106

1. Wolne zawody 106

IV – Kontrola pomocy państwa 110

A – Zasady dotyczące prawodawstwa i wykładni 110

1. Rozporządzenia, wytyczne i komunikaty 110

1.1. Zasady proceduralne 110

1.2. Badania i rozwój 113

1.3. Pomoc szkoleniowa 114

1.4. Ratowanie i restrukturyzacja 114

2. Budownictwo okrętowe 116

3. Rolnictwo: polityka i inicjatywy legislacyjne w roku 2004 117

4. Rybołówstwo 120

5. Sektor wydobycia węgla i transport 120

6. Usługi publiczne / usługi świadczone w ogólnym interesie (gospodarczym) 121

7. Przejrzystość 123

B – Sprawy sądowe 125

1. Rynki zliberalizowane 125

2. Pomoc na ratowanie i restrukturyzację 128

3. Pomoc regionalna 137

4. Decyzja stwierdzająca brak pomocy państwa 141

5. Pomoc fiskalna 142

6. Pomoc na badania i rozwój 145

7. Pomoc na ochronę środowiska 148

8. Rozszerzenie 151

9. Budownictwo okrętowe 153

10. Rolnictwo 155

11. Rybołówstwo 161

12. Sektor wydobycia węgla i transport 161

13. Nadawcy publiczni, infrastruktura szerokopasmowa, przemysł filmowy 166

C – egzekwowanie decyzji dotyczących pomocy państwa 170

1. Wprowadzenie 170

2. Sprawy dotyczące pomocy indywidualnej 171

D – Wybrane sprawy sądowe 173

E Statystyki 176

V – Działania na arenie międzynarodowej 178

A - Rozszerzenie oraz Bałkany Zachodnie 178

B - Polityka sąsiedztwa 179

C – Współpraca dwustronna 180

1. Wprowadzenie 180

2. Umowy ze Stanami Zjednoczonymi, Kanadą i Japonią 180

3. Współpraca z innymi państwami i regionami 183

D – Współpraca wielostronna 185

1. Międzynarodowa Sieć Konkurencji 185

2. OECD 187

VI – Perspektywy na rok 2005 190

1. Przeciwdziałanie praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej 190

2. Połączenia 190

3. Pomoc państwa 190

4. Działania na arenie międzynarodowej 191

Załącznik – sprawy omawiane w Sprawozdaniu 192

1. Artykuły 81, 82 i 86 192

2. Kontrola połączeń 192

3. Pomoc państwa 193

Wprowadzenie

PRZEDMOWA DYREKTORA GENERALNEGO DS. KONKURENCJI

Wstęp Dyrektora Generalnego ds. Konkurencji

W roku 2004 duży wpływ na pracę Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji (DG ds. Konkurencji) miały istotne wydarzenia: rozszerzenie UE do 25 członków, reforma zasad dotyczących konkurencji, powołanie w listopadzie nowej Komisji oraz wynikająca z reformy wewnętrzna reorganizacja DG. Zmiany te znalazły odzwierciedlenie w ogólnych celach polityki Komisji w zakresie konkurencji na rok 2005 i lata następne, opartych na decyzji w sprawie rocznej strategii dotyczącej polityki Komisji (decyzja APS) na rok 2005 oraz priorytetów politycznych określonych przez nową Komisję. Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2004 stanowi więc odpowiednią okazję, aby szerzej przedstawić kierunek, jaki zamierza obrać Komisja w zakresie polityki konkurencji w perspektywie średniookresowej.

Współzależność między polityką konkurencji a innymi politykami Komisji

W swojej decyzji APS z 2005 r., dobrze przyjętej przez Parlament Europejski i Radę, Komisja podkreśliła, że główny cel jej polityki stanowi wzrost gospodarczy, jak również wysiłki na rzecz poprawy konkurencyjności modelu europejskiego przy jednoczesnym utrzymaniu dobrobytu, poziomu zatrudnienia, spójności i ochrony środowiska. Cel, jakim jest poprawa wzrostu gospodarczego na rynku wewnętrznym, zyskał wraz z przystąpieniem do Unii dziesięciu nowych Państw Członkowskich dodatkowy wymiar geograficzny. Kluczowym celem strategii politycznej nowej Komisji jest ożywienie procesu lizbońskiego zapoczątkowanego przez Radę Europejską w 2002 r., który dążył do tego, aby gospodarka UE była najbardziej dynamiczną i konkurencyjną, opartą na wiedzy gospodarką na świecie. Komisja uwzględni zalecenia Grupy Wysokiego Szczebla pod przewodnictwem Wima Koka odnośnie do wypełnienia celów strategii lizbońskiej.

Zgodnie z zasadami ramowymi dotyczącymi konkurencyjności, określonymi w decyzji APS z 2005 r., Komisja posunie naprzód swój ambitny projekt przeglądu legislacyjnego w zakresie polityki konkurencji ze szczególnym uwzględnieniem pomocy państwa, a także będzie kontynuować reformę zasad ochrony konkurencji i nadużywania pozycji dominującej oraz istotne reformy kontroli połączeń rozpoczęte w 2004 r. W związku z powyższym Komisja zamierza promować proaktywne egzekwowanie reguł konkurencji w całej Unii.

Oprócz skrupulatnego stosowania zasad polityki konkurencji, pozytywny wpływ na konkurencję i wzrost gospodarczy w Europie oraz na funkcjonowanie rynku wewnętrznego (poprzez wzmocnienie interesów i zaufania konsumentów) może mieć również screening europejskiego dorobku prawnego, którego celem jest ocena jego wpływu na konkurencyjność, a który przeprowadzany jest w różnych sektorach gospodarki (np. zliberalizowane przemysły sieciowe i usługi finansowe).

Polityka konkurencji, będąca jednym z priorytetowych obszarów wymienionych w sprawozdaniu Koka, może przyczynić się do osiągnięcia celów strategii lizbońskiej w trzech zakresach:

Promowanie społeczeństwa opartego na wiedzy. Duża presja konkurencyjna najsilniej motywuje przedsiębiorstwa do ciągłego zaangażowania w innowacje oraz badania i rozwój (BiR). Poprzez wzmacnianie zachęt do innowacji oraz identyfikowanie ograniczeń mogących poważnie zagrozić konkurencji, polityka konkurencji może przyczynić się do większej dynamiki gospodarki UE i osiągnięcia celów strategii lizbońskiej. Szczególnie istotny wpływ na rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy może mieć polityka pomocy państwa poprzez lepsze zarządzanie dostępnymi środkami na pomoc publiczną w takich sektorach jak badania i rozwój, innowacje i szkolenia.

Wspieranie rozwoju rynku wewnętrznego . Dwanaście lat po formalnym utworzeniu rynku wewnętrznego nie udało się zrealizować jego wszystkich założeń. Jedną z przyczyn jest brak bezpośredniego związku między zlikwidowaniem barier w handlu transgranicznym a skuteczną konkurencją. Zarówno ramy prawne jak i egzekwowanie przepisów muszą stworzyć warunki rzeczywiście sprzyjające konkurencji, zakładaniu nowych przedsiębiorstw i innowacjom oraz promujące te dziedziny. Popieranie i wprowadzanie w życie zasad konkurencji może przyczynić się do lepszego funkcjonowania rynku wewnętrznego, szczególnie w sektorach kluczowych z punktu widzenia agendy lizbońskiej, ponieważ stanowią one istotny wkład w gospodarkę europejską. Dzięki otwartym i konkurencyjnym rynkom w Europie przedsiębiorstwa europejskie będą bardziej konkurencyjne na arenie międzynarodowej, z korzyścią dla europejskiego konsumenta i poziomu zatrudnienia. Samo wprowadzanie reguł konkurencji, którego celem jest zlikwidowanie głównych przeszkód w konkurencji rynkowej, pomaga stworzyć korzystne warunki wzrostu gospodarczego.

Tworzenie korzystnego klimatu ekonomicznego . Polityka konkurencji może w znaczący sposób przyczynić się do tworzenia korzystnych warunków dla biznesu. W wysiłkach na rzecz poprawy dostępności kapitału podwyższonego ryzyka dla przedsiębiorstw rozpoczynających działalność oraz małych i średnich przedsiębiorstw istotną rolę odgrywają zasady dotyczące pomocy państwa. Międzynarodowa polityka konkurencji pomaga również w rozwoju globalnej spójności i przewidywalności, których tak potrzebuje środowisko biznesu. Zasady konkurencji umożliwiają wreszcie screening nowych i istniejących ram prawnych w innych ważnych obszarach polityki celem zagwarantowania, że dany przepis niepotrzebnie nie ogranicza konkurencji. Wspieranie konkurencji może zatem pomóc w takim kształtowaniu krajowych i unijnych ram prawnych, które promowałoby system korzystny z punktu widzenia konkurencji i konkurencyjności.

Ogólne cele polityki konkurencji

Priorytety dotyczące egzekwowania przepisów: koncentrowanie działań na praktykach antykonkurencyjnych najbardziej szkodliwych dla gospodarki europejskiej . Dzięki nowym rozporządzeniom w sprawie ochrony konkurencji i w sprawie połączeń DG ds. Konkurencji będzie mogła w swojej działalności w zakresie egzekwowania przepisów wyodrębnić priorytety, koncentrując się na praktykach i połączeniach najbardziej szkodliwych pod względem wpływu na dobro konsumenta.

W dziedzinie ochrony konkurencji rozporządzenie nr 1/2003 stworzyło nowy system egzekwowania przepisów, na mocy którego zarówno Komisja jak i Państwa Członkowskie są właściwe do pełnego stosowania zasad konkurencji UE. W tym celu Komisja i 25 Państw Członkowskich powołały Europejską Sieć Konkurencji (ESK), w której DG ds. Konkurencji odgrywa kluczową rolę. Stwarza to istotne możliwości bardziej skutecznego i proaktywnego egzekwowania unijnych zasad dotyczących konkurencji. Jednak określenie tych praktyk, które są najprawdopodobniej najbardziej szkodliwe dla konkurencji i konsumenta, będzie wymagało lepszej kontroli rynków. Nowe rozporządzenie było również pierwszym krokiem do wzmocnienia działań związanych z egzekwowaniem prawa, inicjowanych przez osoby fizyczne przed sądami krajowymi, które również mają możliwość stosowania art. 81 ust. 3. Egzekwowanie przepisów nadal będzie dotyczyło przede wszystkim karteli, naruszania pozycji dominującej, pomocy państwa niezgodnej ze wspólnym rynkiem oraz egzekwowania zasad konkurencji w sektorach niedawno zliberalizowanych i innych regulowanych sektorach gospodarki.

W zakresie kontroli połączeń nowe rozporządzenie zwiększyło możliwość odsyłania spraw z Państw Członkowskich do Komisji i odwrotnie, co powinno Komisji ułatwić skoncentrowanie swoich działań w zakresie egzekwowania prawa na sprawach mających wyraźny wymiar transgraniczny. Ponadto niedawno przeprowadzona ocena w zakresie konkurencji dotycząca „istotnych przeszkód na drodze skutecznej konkurencji” wyjaśniła, że wspomniane rozporządzenie obejmuje wszystkie antykonkurencyjne połączenia.

W zakresie pomocy państwa DG ds. Konkurencji skupi swe działania szczególnie na egzekwowaniu decyzji negatywnych i odzyskiwaniu pomocy uznanej za niezgodną ze wspólnym rynkiem. Ponadto lepsza współpraca międzynarodowa, zarówno dwustronna jak i wielostronna, nadal będzie decydująca jeśli chodzi o zapewnienie skuteczności europejskiej polityki konkurencji w zakresie zwalczania praktyk antykonkurencyjnych o zasięgu międzynarodowym.

Zwiększanie konkurencyjności na obszarze UE poprzez kształtowanie jej ram prawnych . Przepisy prawne, zarówno na poziomie wspólnotowym jak i krajowym, mogą niepotrzebnie i mimowolnie hamować rozwój konkurencji i ograniczać możliwości stwarzane przez rynek wewnętrzny. W niektórych sektorach, jak np. zliberalizowane przemysły sieciowe, a szczególnie w sektorze energetycznym, istnieje potrzeba propagowania ram regulacyjnych pobudzających konkurencję i tworzących warunki sprzyjające wchodzeniu na rynek nowych podmiotów. Wspieranie konkurencji i screening prowadzonej polityki powinny zatem wywierać wpływ na prawodawstwo krajowe i wspólnotowe aby zapewnić, że ochrona konkurencyjnych rynków jest traktowana z należytą uwagą.

Należy dokonać przeglądu zasad dotyczących konkurencji w zakresie kontroli pomocy państwa w celu zagwarantowania, że uwzględniają one w większym stopniu poszczególne niepowodzenia rynkowe wpływające na poziom unijnych inwestycji w BiR oraz na dostęp do kapitału podwyższonego ryzyka z jednej strony, i na utrzymywanie się dysproporcji w rozwoju regionalnym z drugiej. Przystosowanie systemu prawnego dotyczącego kontroli pomocy państwa bezpośrednio wpisuje się w wysiłki Komisji na rzecz sprzyjania innowacji.

Skoncentrowanie działań na sektorach kluczowych z punktu widzenia rynku wewnętrznego i agendy lizbońskiej . Więcej uwagi należy poświęcić usuwaniu przeszkód związanych z konkurencją w niedawno zliberalizowanych sektorach oraz niektórych innych sektorach podlegających regulacji, szczególnie w sektorze telekomunikacji, usług pocztowych, energetycznym i transportu. Sektory te mają znaczący wpływ na działanie wielu innych sektorów gospodarki oraz kluczowe znaczenie dla konkurencyjności w Europie. Zwiększenie liczby konkurujących ze sobą dostawców usług powinno dać konsumentom większy wybór, lepszą jakość i niższe ceny. Rozwój sektora telekomunikacji w ciągu ostatnich dziesięciu lat jest dobrym przykładem korzyści, jakie może przynieść liberalizacja rynku.

W niedawno zliberalizowanych sektorach zdarzają się jednak różne przypadki zakłócenia konkurencji, od szkodliwych praktyk handlowych danych przedsiębiorstw po nieodpowiednie przepisy prawne lub nawet pomoc państwa. Z należytą uwagą trzeba traktować fakt, że sektorów tych mogą dotyczyć zobowiązania z tytułu świadczenia usług publicznych w związku ze świadczeniem usług w ogólnym interesie gospodarczym, których wypełnienie jest konieczne. Komisja musi jednak zagwarantować, aby dotacje przyznane w związku z usługami publicznymi nie przekraczały koniecznego poziomu. Ponadto istnieje potrzeba dokładniejszego określenia, które problemy można najlepiej rozwiązać stosując prawo konkurencji. W związku z tym istotne jest dążenie do zintegrowanej polityki sektorowej dotyczącej regulacji i egzekwowania prawa.

Wiele innych sektorów, ważnych z punktu widzenia konkurencyjności europejskiej gospodarki na świecie, charakteryzuje wysoki stopień samoregulacji lub połączenie samoregulacji i regulacji ze strony państwa. Dzieje się tak zwłaszcza w sektorze finansów. Utworzenie skutecznie działającego i zrównoważonego rynku kapitałowego stanowi jeden z głównych celów Planu działania w zakresie usług finansowych. Komisja zainicjowała wiele projektów dotyczących polityki rynku wewnętrznego, których uwieńczeniem była nowa dyrektywa w sprawie usług inwestycyjnych i które miały na celu usunięcie barier w transgranicznym handlu papierami wartościowymi oraz ułatwienie konkurencji pomiędzy firmami inwestycyjnymi. Polityka konkurencji jest istotnym elementem procesu liberalizacji. Również detaliczne usługi finansowe odgrywają ważną rolę w codziennym życiu obywatela Unii Europejskiej. Usługi te muszą być świadczone w warunkach konkurencyjności, co oznacza, że klient ma szeroki wybór produktów i usług wyższej jakości za najlepszą możliwą cenę.

Ramka 1: Główny ekonomista ds. konkurencji w DG ds. Konkurencji w 2004 r. Zespół głównego ekonomisty (CET) jest oddzielną jednostką podległą bezpośrednio Dyrektorowi Generalnemu. W jego skład wchodzi dziesięciu członków z tytułem doktora nauk ekonomicznych w zakresie ekonomii przemysłowej. Rola i zadania zespołu są następujące: doradztwo metodologiczne w zakresie ekonomii i ekonometrii w stosowaniu zasad dotyczących konkurencji UE ogólne doradztwo w indywidualnych sprawach dotyczących konkurencji począwszy od etapu wstępnego szczegółowe doradztwo w najważniejszych sprawach dotyczących konkurencji obejmujących złożone zagadnienia ekonomiczne, a w szczególności wymagających skomplikowanej analizy ilościowej; może się to wiązać z oddelegowaniem członka zespołu CET do prac w zespole zajmującym się daną sprawą wkład w rozwój ogólnych instrumentów polityki dotyczących ekonomii. Wkład w orzecznictwo i wytyczne W roku 2004 zespół CET był zaangażowany w sumie w 33 sprawy (11 połączeń, 15 spraw z zakresu ochrony konkurencji i 7 spraw z zakresu pomocy państwa). Ponadto zespół CET wniósł również znaczący wkład w tworzenie wytycznych i ogólnych zagadnień polityki. Sprawy wybierane są w porozumieniu z Dyrektorem Generalnym uwzględniając potrzebę bardziej skomplikowanych analiz ekonomicznych, w szczególności analiz ilościowych. Członek zespołu CET uczestniczy w takim przypadku w pracach zespołu zajmującego się daną sprawą, mając dostęp do wszystkich informacji i biorąc udział we wszystkich spotkaniach z ekspertami z zewnątrz i stronami trzecimi. Oddelegowani z CET członkowie zespołu zajmującego się daną sprawą mają specjalny, niezależny status i odnośnie do podejmowanych decyzji podlegają bezpośrednio głównemu ekonomiście ds. konkurencji. Z uwagi na wagę analiz ekonomicznych dla spraw, CET z reguły angażuje się na możliwie wczesnym etapie. Zespół uczestniczy również w spotkaniach wyjaśniających i wewnętrznych debatach panelu zajmującego się przeglądami. Główny ekonomista ds. konkurencji bierze udział w cotygodniowych spotkaniach z Komisarzem. Ponadto przekazuje pisemne wskazówki we wszystkich sprawach, w które był zaangażowany. Wkład w rozwój wiedzy fachowej w zakresie ekonomii w DG Wkład głównego ekonomisty ds. konkurencji w ogólną debatę dotyczącą zagadnień ekonomicznych w DG ds. Konkurencji polega na organizowaniu szkoleń, seminariów i dyskusji. Jest on również odpowiedzialny za utrzymywanie i zacieśnianie kontaktów ze środowiskiem naukowym. Główny ekonomista przeprowadził restrukturyzację Ekonomicznej Grupy Doradczej ds. Polityki Konkurencji (EAGCP). Jest to grupa wiodących naukowców zajmujących się zagadnieniami ekonomii przemysłowej. Istotną funkcją EAGCP jest dostarczanie niezależnych opinii obejmujących różne kwestie polityki konkurencji. Jest ona podzielona na trzy podgrupy: połączenia, kwestie ochrony konkurencji i pomoc państwa. |

- Informacje dotyczące urzędnika prowadzącego spotkanie wyjaśniające

Komisja stworzyła stanowisko urzędnika prowadzącego spotkanie wyjaśniające celem powierzenia postępowania administracyjnego w sprawach dotyczących ochrony konkurencji i połączeń osobie niezależnej, mającej doświadczenie w sprawach z zakresu konkurencji, której uczciwość gwarantuje obiektywizm, przejrzystość i skuteczność postępowania. Sposób pełnienia tej funkcji został określony przez kilka mechanizmów. Obejmują one, między innymi, obowiązek sporządzenia końcowego sprawozdania w sprawie każdego projektu decyzji przedstawionego kolegium komisarzy stwierdzającego, czy nie naruszono prawa do złożenia wyjaśnień. W związku z tym obaj urzędnicy są formalnie zaangażowani we wszystkie sprawy, gdzie formalne postępowanie wyjaśniające wszczyna się i kończy w ten sposób. Od maja 2004 r. obejmowało to tzw. „decyzje w sprawie zobowiązań” na mocy art. 9 rozporządzenia nr 1/2003, z których pierwsza dotyczyła sprawy DFB ze stycznia 2005 r. W wyjątkowych przypadkach urzędnik prowadzący spotkanie wyjaśniające może zostać zaangażowany w sprawę przed rozpoczęciem formalnego postępowania, np. w kwestii poufności informacji, które mają zostać zawarte w pisemnym zgłoszeniu zastrzeżeń lub odnośnie do opublikowanej wersji decyzji. W sumie w roku 2004 urzędnicy prowadzący spotkania wyjaśniające byli formalnie zaangażowani w ok. 40 spraw. Poniżej opisano najważniejsze z tych doświadczeń.

Zapewnienie prawa do złożenia wyjaśnień poprzez przyznanie odpowiedniego dostępu do akt

Urzędnicy prowadzący spotkania wyjaśniające podjęli wiele decyzji przyznających stronom dostęp do dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy lub odmawiających im takiego dostepu. Kierowali się uzasadnionym interesem stron dostarczających informacje dotyczącym ochrony informacji poufnych, poszanowaniem interesu publicznego odnośnie do przestrzegania reguł konkurencji oraz prawem do obrony przysługującym adresatowi pisemnego zgłoszenia zastrzeżeń.

W roku 2004 szczególną uwagę przy takich decyzjach poświęcano prawu dostępu dla stron otrzymujących tzw. „opis faktów”, którym to pismem informowano je o dodatkowych faktach, które należy uwzględnić w decyzji końcowej. Decyzje w sprawach Microsoft i Clearstream są przykładami decyzji, gdzie w takich właśnie okolicznościach stronom przyznano dostęp do dalszych informacji.

Zapewnienie ochrony tajemnic handlowych przedsiębiorstw oraz ich uzasadnionego interesu odnośnie do poufności

W przypadku braku porozumienia pomiędzy odnośnym departamentem Komisji a zainteresowanymi stronami decyzje dotyczące ochrony tajemnic handlowych przedsiębiorstw oraz ich uzasadnionego interesu odnośnie do poufności podejmują urzędnicy prowadzący spotkania wyjaśniające. Interes ten należy rozpatrywać z uwzględnieniem interesu stron odnośnie do ujawnienia informacji lub, w przypadku publikacji decyzji, interesu publicznego odnośnie do poinformowania środowisk prawniczych i biznesowych o wyniku postępowania.

W sprawie dotyczącej Belgijskiego Stowarzyszenia Architektów ( Belgian Architects Association ) z uwagi na niebezpieczeństwo działań odwetowych urzędnicy prowadzący spotkania wyjaśniające odmówili stronom dostępu do dokumentu znajdującego się w aktach sprawy, który umożliwiłby identyfikację informatora.

Większość decyzji urzędników prowadzących spotkania wyjaśniające z 2004 r. w sprawie ujawnienia potencjalnie poufnych informacji dotyczyła legalności publikacji ostatecznych decyzji Komisji. Dzięki tym decyzjom ustanowiono wiele zasad, które znajdą zastosowanie w przyszłych sprawach.

Po pierwsze, zgodnie z orzecznictwem każdy wniosek o objęcie klauzulą poufności musi zawierać uzasadnienie, dlaczego ujawnienie rzekomo poufnych informacji mogłoby poważnie zaszkodzić przedsiębiorstwu[1]. Po drugie, ryzyko prywatnego sporu sądowego na skutek publikacji informacji nie jest samo w sobie istotnym argumentem obrony. Odszkodowanie zasądzone na skutek złamania przepisów z zakresu prawa konkurencji stanowiłoby uzasadnioną i pożądaną konsekwencję działań antykonkurencyjnych[2]. Po trzecie, decyzja o tym, czy publikacja części decyzji końcowych jest niezbędna w celu zagwarantowania ich należytego zrozumienia nie należy do urzędnika prowadzącego spotkanie wyjaśniające. Znaczenie konkretnej informacji dla całkowitego zrozumienia decyzji będzie zbadane jedynie wtedy, gdy dany fragment będzie zawierał informacje poufne.

Ponadto w roku 2004, w celu uniknięcia w miarę możliwości sporów prawnych, wprowadzono procedurę, którą należy zastosować przez podjęciem wiążącej prawnie decyzji w sprawie ujawnienia informacji poufnych. Przede wszystkim urzędnicy prowadzący spotkania wyjaśniające mogą zaproponować wstępną opinię. Tylko w przypadku zakwestionowania tej propozycji w określonym terminie urzędnik prowadzący spotkanie wyjaśniające podejmie wiążącą decyzję, którą będzie można podważyć przed Sądem Pierwszej Instancji. W wielu przypadkach ta nowa praktyka pomogła uniknąć tzw. „procedur Akzo”. W przypadku tych ostatnich urzędnicy prowadzący spotkania wyjaśniające podejmują formalną i wiążącą decyzję w imieniu Komisji w sprawie ujawnienia potencjalnie poufnych informacji, której przeglądu dokonuje Sąd Pierwszej Instancji.

Organizacja i prowadzenie ustnych wyjaśnień

Spotkania wyjaśniające umożliwiają stronom uzupełnienie odpowiedzi pisemnej na obawy Komisji o konkurencję poprzez ustne zaprezentowanie głównych kwestii na szerszym forum, a także stanowią okazję do odpowiedzi na pytania i do bezpośredniej dyskusji z odpowiednimi departamentami Komisji i przedstawicielami z Państw Członkowskich. Może to być również cenna okazja dla powodów lub innych stron trzecich zaangażowanych w postępowanie do wysłuchania i bezpośredniego wypowiedzenia się na temat podnoszonych kwestii. Tak właśnie stało się w przypadku sprawy Microsoft , gdzie po pięciu latach dochodzenia i procedurze pisemnej obejmującej trzy pisemne zgłoszenia zastrzeżeń, odpowiedzi pisemne i uwagi pisemne od licznych stron trzecich, przedstawiciele wszystkich stron spotkali się po raz pierwszy i przez trzy dni przedstawiali swoje poglądy na sprawę oraz komentowali poglądy innych z korzyścią dla wszystkich zainteresowanych.

Jak wynika z doświadczeń urzędników prowadzących spotkania wyjaśniające , argumenty przedstawiane ustnie podczas spotkań wyjaśniających oraz zadawane pytania zawsze prowadzą do lepszego zrozumienia omawianych kwestii. Zadanie tych urzędników dotyczące organizacji i prowadzenia spotkań wyjaśniających w postępowaniach dotyczących ochrony konkurencji lub łączenia przedsiębiorstw jest zatem bardzo istotne z uwagi na znaczenie spotkań wyjaśniających w kontekście całego postępowania. Spotkania wyjaśniające organizowane są w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami. Do udziału zapraszane są organy ochrony konkurencji z Państw Członkowskich oraz wszystkie powiązane departamenty Komisji. Urzędnicy prowadzący spotkania wyjaśniające przedstawili wymóg dotyczący udziału w spotkaniu wyjaśniającym dyrektora odpowiedzialnego za prowadzenie dochodzenia w danej sprawie, co potwierdził Komisarz.

Podczas spotkań wyjaśniających urzędnicy je prowadzący, na wniosek odpowiedniego departamentu Komisji, stron sprawy lub stron trzecich, mogą włączyć do akt sprawy nowe dokumenty. Nowe prawodawstwo wprowadzone w roku 2004 w zakresie spraw dotyczących połączeń i ochrony konkurencji wyraźnie mówi o zadawaniu pytań przez wszystkie zainteresowane strony za zgodą urzędnika prowadzącego spotkanie wyjaśniające. Jest ona wprawdzie dopiero sprawadzana, oferuje jednak dodatkowe możliwości wymiany informacji.

W niektórych przypadkach, jak np. w sprawie chlorku choliny, urzędnicy prowadzący spotkania wyjaśniające zatwierdzili możliwość włączenia do akt sprawy nowego materiału dowodowego podczas spotkania wyjaśniającego. Jak pokazują sprawozdania końcowe publikowane w 2004 r., po niektórych spotkaniach, jak np. w przypadku sprawy dotyczącej połączenia Sony/BMG , miały miejsce zmiany w podejściu do sprawy.

Ponadto spotkania wyjaśniające zwiększają świadomość urzędników dotyczącą krytycznych aspektów sprawy i pozwalają im aktywniej angażować się w kolejne etapy postępowania, np. poprzez uwagi na temat dalszego toku postępowania czynione zgodnie z mandatem urzędnika.

Funkcja doradcy Komisarza ds. konkurencji

Głównym obowiązkiem urzędnika prowadzącego spotkania wyjaśniające jest zapewnienie przestrzegania praw stron do obrony oraz należytego przebiegu postępowania z punktu widzenia wszystkich zainteresowanych stron. Jednak w ramach sprawozdania tymczasowego lub innego sprawozdania przedkładanego Komisarzowi ze szczególnym uwzględnieniem treści spotkania wyjaśniającego urzędnicy je prowadzący mogą skorzystać z przysługującej im możliwości zwrócenia uwagi Komisarza na istotne kwestie wynikłe w związku ze sprawą, jeżeli ich zdaniem podniosłoby to jakość ostatecznej decyzji. W roku 2004 urzędnicy prowadzący spotkania wyjaśniające działali na rzecz jaśniejszego formułowania decyzji ostatecznych. Przedkładali swoje uwagi w wielu sprawach, szczególnie sprawach kartelowych, co pomogło poprawić proces podejmowania decyzji, a co za tym idzie jakość decyzji ostatecznych.

Urzędnicy omawiali również wiele kwestii dotyczących polityki konkurencji z Dyrekcją Generalną ds. Konkurencji. Dyskusje obejmowały między innymi zmianę obwieszczenia Komisji w sprawie dostępu do akt sprawy, dostosowanie zasad dotyczących oświadczeń w ramach programu Komisji dotyczącego łagodzenia sankcji do przepisów innych państw w sprawie ujawniania dowodów z zachowaniem prawa wglądu do akt, oraz rolę urzędników prowadzących spotkania wyjaśniające jako potencjalnych mediatorów w sporach pomiędzy DG ds. Konkurencji i przedsiębiorstwami dotyczących tego, czy dokument jest objęty tajemnicą adwokacką.

I – Przeciwdziałanie praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej – art. 81, 82 i 86 TWE

A – ZASADY DOTYCZąCE PRAWODAWSTWA I WYKłADNI

1. REFORMA PRZEPISÓW DOTYCZąCYCH PRZECIWDZIAłANIA PRAKTYKOM OGRANICZAJąCYM KONKURENCJę I NADUżYWANIU POZYCJI DOMINUJąCEJ: ROZPORZąDZENIE WYKONAWCZE 773/2004, WYTYCZNE I OBWIESZCZENIA

1. Dnia 1 maja wszedł w życie nowy system stosowania art. 81 i 82 Traktatu oraz uchylono rozporządzenie 17/62. W celu uzupełnienia rozporządzenia 1/2003[3] oraz w następstwie szerokich konsultacji Komisja zatwierdziła „pakiet reform” obejmujący nowe rozporządzenie Komisji w sprawie szczegółowych rozwiązań w zakresie stosowanych przez nią procedur przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej, jak również sześć nowych obwieszczeń Komisji mających na celu ustanowienie wytycznych dla szeregu aspektów o szczególnym znaczeniu w ramach nowego systemu stosowania przepisów. Pakiet składa się z następujących elementów:

Rozporządzenie wykonawcze[4]

2. Rozporządzenie wykonawcze zawiera szczegółowe zasady dotyczące w szczególności wszczynania postępowań, ustnych oświadczeń, skarg, spotkań wyjaśniających z udziałem stron, dostępu do akt sprawy oraz traktowania poufnych informacji w ramach procedur prowadzonych przez Komisję w odniesieniu do praktyk ograniczających konkurencję i nadużywania pozycji dominującej.

Obwieszczenie w sprawie współpracy w ramach sieci organów ochrony konkurencji[5]

3. Obwieszczenie to ustanawia główne filary współpracy pomiędzy Komisją a organami ochrony konkurencji Państw Członkowskich w ramach Europejskiej Sieci Konkurencji (ESK). Obwieszczenie określa zasady podziału kompetencji pomiędzy członków sieci. W tym względzie nawiązuje ono do wspólnej deklaracji Rady i Komisji[6] wydanej w dniu przyjęcia rozporządzenia 1/2003. Szczególne uzgodnienia przyjęto w odniesieniu do punktu styku pomiędzy wymianą informacji między organami zgodnie z art. 11 ust. 2 i 3 oraz art. 12 rozporządzenia 1/2003 a realizacją programów łagodzenia sankcji w postaci odstąpienia od wymierzenia lub obniżenia grzywien dla uczestników karteli. Władze krajowe Państw Członkowskich[7] podpisały oświadczenie, w którym wyrażają zgodę na przestrzeganie zasad określonych w obwieszczeniu Komisji.

Obwieszczenie w sprawie współpracy z sądami krajowymi[8] .

4. Obwieszczenie stanowić ma praktyczne narzędzie dla sądów krajowych przy stosowaniu art. 81 i 82 zgodnie z rozporządzeniem 1/2003. Zbiera ono stosowne orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, wyjaśniając przy tym kontekst proceduralny, w ramach którego działają sędziowie sądów krajowych. Szczególną uwagę poświęcono przypadkom, w których sąd krajowy rozpatruje sprawę w tym samym czasie co Komisja, bądź już po rozpatrzeniu sprawy przez Komisję. Ponadto rozporządzenie 1/2003 stwarza dla sądów krajowych solidną podstawę prawną do zwrócenia się do Komisji z prośbą o przekazanie opinii lub posiadanych przez nią informacji oraz przyznaje Komisji możliwość przedstawiania sądom krajowym, pod określonymi warunkami, pisemnych lub ustnych uwag. Obwieszczenie wyjaśnia sposób działania wspomnianych mechanizmów współpracy.

Obwieszczenie w sprawie skarg[9]

5. Obwieszczenie to na wstępie przedstawia ogólne informacje o różnych funkcjach pełnionych przez organy ochrony konkurencji i sądy oraz wzywa potencjalnych skarżących do dokonania w świetle przedstawionych wytycznych świadomego wyboru pomiędzy zwróceniem się do Komisji, krajowego organu ochrony konkurencji bądź sądu krajowego. Najwięcej uwagi obwieszczenie poświęca wyjaśnieniu oceny skargi dokonywanej przez Komisję w zakresie przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej oraz stosowanych procedur. Zawiera również orientacyjny termin czterech miesięcy, w którym Komisja stara się poinformować skarżących, czy w sprawie skargi zamierza przeprowadzić pełne postępowanie wyjaśniające, czy też z niego rezygnuje.

Obwieszczenie w sprawie nieformalnych wskazówek[10]

6. Celem rozporządzenia 1/2003 jest skierowanie działań Komisji w zakresie egzekwowania przepisów na wykrywanie poważnych naruszeń konkurencji. W tym kontekście kluczowe znaczenie ma zlikwidowanie systemu zgłoszeń. Uzasadnione wydaje się jednak również przyznanie Komisji możliwości przekazywania przedsiębiorstwom – w ograniczonej liczbie przypadków, w których rzeczywiście pojawiają się wątpliwości dotyczące stosowania art. 81 i 82 – wskazówek w formie pisemnej (nieformalne wskazówki). Obwieszczenie zawiera szczegółowe informacje na temat tego instrumentu.

Obwieszczenie w sprawie wpływu na handel[11]

7. Wpływ na handel stanowi kryterium jurysdykcji, które określa zasięg stosowania art. 81 i 82. Rozstrzyga on również o zakresie stosowania art. 3 rozporządzenia 1/2003. W tym kontekście Państwa Członkowskie wyraźnie opowiedziały się za przedstawieniem wykładni tego pojęcia w drodze obwieszczenia. Obwieszczenie opisuje obowiązujące orzecznictwo i w żaden sposób nie próbuje ograniczyć zasięgu jurysdykcyjnego art. 81 i 82. Określa ono również próg ilościowy przyjmowany przez Komisję – w ramach jej własnych postępowań – za przesłankę możliwą do odrzucenia, jeśli całkowity roczny obrót rozpatrywanych przedsiębiorstw we Wspólnocie w zakresie produktów objętych porozumieniem nie przekracza 40 mln EUR a (całkowity) udział stron we właściwym rynku objętym porozumieniem na obszarze Wspólnoty nie przekracza 5 %.

Wytyczne w sprawie stosowania art. 81 ust. 3[12]

8. Jeden z głównych filarów reformy stanowią uprawnienia dla sądów oraz organów ochrony konkurencji Państw Członkowskich do stosowania art. 81 ust. 3. Obwieszczenie przygotowuje ramy stosowania art. 81 ust. 3 oraz ustanawia wytyczne w sprawie stosowania każdego z czterech łącznych warunków zawartych w wyżej wymienionym artykule Traktatu. Obwieszczenie wymienia różne rodzaje skuteczności, które mogą stanowić obiektywne korzyści gospodarcze w rozumieniu pierwszego warunku. Wyjaśnia ono również pojęcie konsumentów oraz wymóg stanowiący, że winni oni otrzymywać godziwy udział z tytułu poprawy skuteczności wynikającej z porozumienia. Antykonkurencyjne aspekty porozumienia analizuje się zgodnie z art. 81 ust. 1, a elementy prokonkurencyjne dodatkowo zestawia się z elementami antykonkurencyjnymi zgodnie z art. 81 ust. 3.

2. ROZPORZąDZENIE I WYTYCZNE O WYłąCZENIU GRUPOWYM W ZAKRESIE TRANSFERU TECHNOLOGII

9. Dnia 7 kwietnia Komisja jako część gruntownej reformy zasad stosowania przepisów w zakresie przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej przyjęła nowe zasady w postaci rozporządzenia Komisji o grupowym wyłączeniu (rozporządzenie (WE) nr 772/2004 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do kategorii porozumień o transferze technologii[13]) oraz ustaliła wytyczne[14] dotyczące przyznawania licencji na patenty, know-how i prawa autorskie do oprogramowania. Począwszy od dnia 1 maja 2004 r. porozumienia licencyjne podlegają poprawionym zasadom „bezpiecznej przystani”, które pozwalają uniknąć indywidualnej kontroli wielu z nich. Nowe zasady ułatwiają udzielanie licencji oraz ograniczają obciążenia prawne przedsiębiorstw, zapewniając równocześnie skuteczną kontrolę przydzielania licencji pomiędzy przedsiębiorstwa dysponujące dużą siłą rynkową. Mają one przyczynić się do rozpowszechniania technologii na obszarze UE, a tym samym do osiągnięcia celów strategii lizbońskiej.

10. Nowe zasady poddano obszernym konsultacjom[15], które wywołały żywe zainteresowanie stron oraz w które wniosły one szczegółowy i cenny wkład. Nowe zasady zastępują rozporządzenie 240/96[16], krytykowane za wąski zakres i formalny charakter. Są one dostosowane do nowej generacji rozporządzeń Komisji o grupowym wyłączeniu i charakteryzują się następującymi cechami:

- Rozporządzenie (WE) nr 772/2004 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do kategorii porozumień o transferze technologii zawiera jedynie czarną listę[17], co oznacza, że wyłączeniu podlega obecnie wszystko, co nie zostało wyraźnie wyłączone z wyłączenia grupowego. Pozostawia to przedsiębiorstwom większą swobodę w zakresie dostosowania porozumień licencyjnych do ich potrzeb ekonomicznych.

- Zakres nowych zasad obejmuje wszystkie rodzaje porozumień o transferze technologii dla potrzeb wytwarzania towarów i świadczenia usług, czyli nie tylko udzielanie licencji na korzystanie z patentu i licencji na korzystanie z know-how , ale także udzielanie licencji na korzystanie z projektów i licencji na korzystanie z praw autorskich do oprogramowania. W przypadkach grup patentów oraz ogólnych licencji na korzystanie z praw autorskich, w których Komisja nie posiada uprawnień do przyjęcia rozporządzenia o wyłączeniu grupowym[18], wytyczne udzielają jasnych wskazówek odnośnie do przyszłej polityki w zakresie stosowania prawa ochrony konkurencji.

- Nowe zasady wprowadzają wyraźne rozróżnienie pomiędzy porozumieniami licencyjnymi między konkurentami (w odniesieniu do których istnieje większe prawdopodobieństwo zaszkodzenia regułom konkurencji) a porozumieniami licencyjnymi pomiędzy podmiotami niebędącymi konkurentami. Różnice dotyczą w szczególności obowiązujących list podstawowych.

- Rozporządzenie (WE) nr 772/2004 zapewnia „bezpieczną przystań” jedynie poniżej określonych progów udziału w rynku, tj. w przypadku porozumień licencyjnych między konkurentami łączny udział w rynku posiadany przez strony nie może przekraczać 20 %, a w przypadku porozumień licencyjnych między podmiotami niebędącymi konkurentami jednostkowy udział każdej ze stron nie może przekraczać 30 %. Udział w rynku wylicza się zarówno dla właściwego omawianego rynku lub rynków produktu, jak i dla rynku technologii[19].

- Porozumienie licencyjne nie może korzystać z wyłączenia grupowego, jeśli zawiera tak zwane podstawowe ograniczenia konkurencji.

- Niektóre ograniczenia nie kwalifikują się do wyłączenia grupowego, podczas gdy pozostała część porozumienia może z niego nadal korzystać[20].

11. Lista podstawowa, o której mowa w art. 4 rozporządzenia (WE) nr 772/2004, wyszczególnia ograniczenia, które powodują wyłączenie całego porozumienia z wyłączenia grupowego oraz dla których mało prawdopodobne jest także indywidualne stosowanie art. 81 ust. 3[21].

12. W odniesieniu do porozumień licencyjnych pomiędzy konkurentami ograniczenia podstawowe obejmują: a) ustalanie cen, b) ograniczenie produkcji, c) podział rynków lub klientów, d) ograniczenie zdolności licencjobiorcy do wykorzystywania jego własnej technologii oraz e) ograniczenie zdolności stron do prowadzenia działań w zakresie badań i rozwoju (chyba że ograniczenie to jest niezbędne, aby zapobiec ujawnieniu licencjonowanego know-how ), natomiast w odniesieniu do porozumień licencyjnych pomiędzy podmiotami niebędącymi konkurentami ograniczenia podstawowe to: a) pionowe ustalanie cen, b) ograniczenie sprzedaży biernej przez licencjobiorcę oraz c) ograniczenie sprzedaży czynnej i biernej przez licencjobiorcę w ramach systemu selektywnej dystrybucji. Zarówno dla porozumień licencyjnych między konkurentami, jak i między podmiotami niebędącymi konkurentami art. 4 zawiera szczegółowe wyjątki od list podstawowych.

13. Wytyczne stanowią, że – o ile porozumienie nie zawiera ograniczeń podstawowych – nie istnieje domniemanie bezprawności poza obszarem „bezpiecznej przystani” wyłączenia grupowego. W szczególności nie istnieje domniemanie, że art. 81 ust. 1 stosuje się jedynie z uwagi na fakt przekroczenia progów udziału w rynku. Wymagana jest indywidualna ocena opierająca się na zasadach określonych w wytycznych.

14. W celu większej przewidywalności stosowania rozporządzenia (WE) nr 772/2004 oraz ograniczenia szczegółowej analizy do przypadków, które mogą powodować rzeczywiste wątpliwości odnośnie do przestrzegania reguł konkurencji, Komisja w ramach wytycznych stworzyła drugą „bezpieczną przystań”. Uważa się, że poza obszarem podstawowych ograniczeń niewielkie jest prawdopodobieństwo naruszenia art. 81 w przypadku, gdy poza technologiami kontrolowanymi przez strony porozumienia istnieją co najmniej cztery niezależnie kontrolowane technologie, które mogą zastąpić licencjonowaną technologię przy porównywalnych kosztach po stronie użytkownika.

15. Wytyczne nie tylko zapewniają ogólne ramy dla kontroli porozumień licencyjnych, ale także zawierają szczegółowe działy poświęcone stosowaniu art. 81 w odniesieniu do różnego rodzaju ograniczeń licencyjnych, przede wszystkim: obowiązek uiszczania opłat licencyjnych, wyłączność porozumień licencyjnych i ograniczenia sprzedaży, ograniczenia produkcji, ograniczenia dotyczące dziedzin zastosowań, ograniczenia do wytwarzania produktów na własny użytek, zobowiązanie do wiązania i łączenia oraz zakazu konkurowania. W ich skład wchodzi także dział poświęcony ocenie grup technologii[22].

3. ROZPORZąDZENIE O WYłąCZENIU GRUPOWYM DOTYCZąCYM TRANSPORTU

3.1 Transport morski

Przegląd rozporządzenia Rady (EWG) nr 4056/86

16. Komisja dokonała istotnego postępu w zakresie przeglądu rozporządzenia 4056/86, który rozpoczął się w marcu 2003 r. Rozporządzenie 4056/86 ustanawia zasady stosowania reguł konkurencji w odniesieniu do transportu morskiego, a jednym z głównych celów przeglądu było sprawdzenie, czy nadal usprawiedliwione są warunki wyłączenia na mocy art. 81 ust. 3 Traktatu dla ustalania cen oraz regulowania wydajności w ramach porozumień żeglugi liniowej.

17. Po przeprowadzeniu szerokich konsultacji (w odpowiedzi na dokument konsultacyjny oraz publiczne przesłuchanie otrzymano 36 opinii) Komisja na nieformalnym posiedzeniu z przedstawicielami organów ochrony konkurencji i organów transportowych Państw Członkowskich, które odbyło się dnia 28 maja, omówiła dotychczasowe wyniki przeglądu. W następstwie spotkania, dnia 13 października, przyjęto Białą Księgę[23], w której Komisja uznała, że nie istnieją dowody ekonomiczne rozstrzygające o tym, że założenia usprawiedliwiające wyłączenie grupowe w chwili jego zatwierdzenia w 1986 r. są w obecnej sytuacji rynkowej oraz na podstawie czterech łącznych warunków, o których mowa w art. 81 ust. 3 Traktatu, nadal usprawiedliwione. Na tej podstawie Komisja poddała pod rozwagę uchylenie obecnego wyłączenia grupowego dla porozumień żeglugi liniowej. W Białej Księdze Komisja pozostawiła jednak furtkę dla potencjalnych alternatywnych rozwiązań dla obecnego systemu porozumień żeglugi liniowej na trasach do i z UE. Dostawcy usług żeglugi liniowej reprezentowani przez Europejskie Stowarzyszenie ds. Żeglugi Liniowej (European Liners Affairs Association – ELAA) przedstawili już konkretne propozycje dotyczące takich ram. Przed zajęciem stanowiska w sprawie wspomnianych propozycji Komisja wezwała jednak zainteresowane strony do przedstawienia komentarzy, a także przedłożenia alternatywnych rozwiązań.

Reforma rozporządzenia Komisji (WE) nr 823/2000 (konsorcja)

18. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 823/2000 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do określonych grup porozumień, decyzji i praktyk uzgodnionych między towarzystwami żeglugi liniowej (konsorcja) ustanawia wyłączenie grupowe w stosunku do porozumień ustanawiających konsorcja w transporcie morskim. Celem porozumienia ustanawiającego konsorcjum pomiędzy dwoma lub więcej przedsiębiorstwami eksploatującymi statki, które świadczą usługi międzynarodowej żeglugi liniowej, jest doprowadzenie do współpracy polegającej na wspólnym świadczeniu usług transportu morskiego, mającej służyć poprawie wydajności i jakości usług żeglugi liniowej przewozów liniowych, oraz zachęcenie do większego wykorzystania kontenerów i bardziej efektywnego wykorzystania ładowności statków.

19. Biorąc pod uwagę, że wspomniane rozporządzenie wygasa dnia 25 kwietnia 2005 r., Komisja przeprowadziła w czerwcu publiczne konsultacje[24] w sprawie różnych opcji politycznych dla przyszłego prawodawstwa w tym obszarze, przede wszystkim pragnąc zebrać opinie od sektora przemysłowego, Państw Członkowskich i innych zainteresowanych stron trzecich. Konsultacje te odbywały się równolegle do trwającego jeszcze przeglądu wyłączeń grupowych dla porozumień żeglugi liniowej zawartych w rozporządzeniu 4056/86. Dnia 23 grudnia Komisja opublikowała wstępny projekt rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie (WE) 823/2000, wzywając zainteresowane strony do nadsyłania komentarzy[25].

3.2 Transport lotniczy

Poszerzenie uprawnień wykonawczych w zakresie ochrony konkurencji w międzynarodowym transporcie lotniczym – zmiana rozporządzenia 3975/87 i rozporządzenia 3976/87

20. Dnia 26 lutego Rada przyjęła rozporządzenie (WE) nr 411/2004[26] zmieniające dwa rozporządzenia obowiązujące w sektorze transportu lotniczego[27] oraz rozporządzenie (WE) nr 1/2003, w wyniku czego rozporządzenie 1/2003 będzie miało zastosowanie również w odniesieniu do transportu lotniczego pomiędzy Wspólnotą Europejską a państwami trzecimi. Ponadto rozszerzono zakres stosowania rozporządzenia Rady, przekazując Komisji uprawnienia do wydawania rozporządzeń o wyłączeniu grupowym dla konkretnie wymienionych działań w zakresie transportu lotniczego (również w odniesieniu do tras dalekiego zasięgu). Do czasu przyjęcia tego rozporządzenia Komisja nie posiadała skutecznych uprawnień wykonawczych w tym obszarze transportu lotniczego pomiędzy UE a państwami trzecimi, chociaż nie podlegało wątpliwości, że reguły konkurencji obejmują również te trasy[28]. Stosowanie rozporządzenia 1/2003 w stosunku do całego transportu lotniczego, niezależnie od tras, spowoduje wreszcie stworzenie ogólnych ram dla egzekwowania przepisów w zakresie przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej dla transportu lotniczego. Rozporządzenie 411/2004, wraz z pakietem reform, weszło w życie dnia 1 maja.

Przegląd rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1617/93

21. Głównym przedmiotem rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1617/93, które wygasa dnia 30 czerwca 2005 r., jest wyłączenie stosowane obecnie w odniesieniu do porozumień Zrzeszenia Międzynarodowego Transportu Lotniczego (IATA) w sprawie taryf w zakresie tras wewnątrzwspólnotowych. W tym roku Komisja rozpoczęła przegląd rozporządzenia 1617/93 oraz opublikowała dnia 30 czerwca dokument konsultacyjny wzywający rząd, sektor przemysłowy i konsumentów do przedstawienia komentarzy i informacji w kluczowych sprawach dotyczących oceny wspomnianych porozumień w sprawie taryf zgodnie z art. 81 ust. 3 TWE.

22. Komisja otrzymała i przeanalizowała ogółem 52 odpowiedzi. Analiza wskazała potrzebę dalszego szczegółowego zbadania wybranych zagadnień. W tym celu przygotowano dokument do dyskusji, aby zapewnić przejrzysty proces decyzyjny oraz umożliwić władzom publicznym i sektorowi przemysłowemu przedłożenie ostatnich uwag.

4. PRZEGLąD ZASAD PROCEDURALNYCH: NOWE OBWIESZCZENIE W SPRAWIE DOSTęPU DO AKT

23. Dostęp do akt stanowi ważny krok proceduralny oraz zabezpieczenie prawa do obrony we wszystkich spornych sprawach dotyczących ochrony konkurencji i połączeń. W przypadku wydania przez Komisję pisemnego zgłoszenia zastrzeżeń, dostęp do akt umożliwia adresatom zapoznanie się z dowodami zawartymi w dokumentacji Komisji, które ma służyć skutecznemu wyrażaniu opinii w sprawie wniosków zawartych przez Komisję w pisemnym zgłoszeniu zastrzeżeń[29]. W celu zwiększenia przejrzystości i jasności procedur Komisji w zakresie rozpatrywania wniosków o dostęp do akt[30], Komisja rozpoczęła przegląd obecnego obwieszczenia w sprawie dostępu do akt z 1997 r[31]. W wyniku doświadczeń zgromadzonych w trakcie stosowania obwieszczenia z 1997 r. przegląd uwzględnia rozwój wydarzeń zarówno w zakresie praktyki Komisji[32], jak i najnowszego orzecznictwa[33]. Przegląd dąży również do zapewnienia zgodności zasad dostępu do akt ze zreformowanymi zasadami dotyczącymi ochrony konkurencji i połączeń, jak również aktualnym mandatem urzędnika prowadzącego spotkanie wyjaśniające [34].

24. Po przeprowadzeniu dyskusji z Państwami Członkowskimi Komisja dnia 21 października opublikowała projekt obwieszczenia w sprawie zasad dostępu do akt Komisji w postępowaniach dotyczących ochrony konkurencji i połączeń[35] oraz rozpoczęła publiczne konsultacje w tej sprawie. W odpowiedzi na konsultacje napłynęło około 20 opinii, przeważnie od przedstawicieli zawodów prawniczych, ale także konsumentów i stowarzyszeń związków zawodowych.

25. Główne elementy projektu to:

- rozróżnienie między prawem dostępu do akt (adresatów pisemnego zgłoszenia zastrzeżeń) a dostępem do niektórych przewidzianych dokumentów (dla stron powodowych w postępowaniu dotyczącym ochrony konkurencji lub innych zainteresowanych stron w postępowaniu dotyczącym łączenia przedsiębiorstw)

- definicja, co stanowi „akta Komisji” oraz wyraźne rozróżnienie między dokumentami dostępnymi i dokumentami niedostępnymi

- rozróżnienie między postępowaniem dotyczącym ochrony konkurencji i postępowaniem dotyczącym łączenia przedsiębiorstw pod względem terminu umożliwienia dostępu do akt

- opis procedur dotyczących traktowania informacji poufnych oraz procedur stosowania dostępu do akt, jak również rozwiązywania sporów w przypadku wniosków o poufność, w tym roli urzędnika prowadzącego spotkanie wyjaśniające .

B – STOSOWANIE ART. 81, 82 I 86

1. NADUżYWANE POZYCJI DOMINUJąCEJ (ART. 82 TWE)

1.1 Decyzje

CEWAL

26. Dnia 30 kwietnia Komisja przyjęła decyzję nakładającą grzywnę w wysokości 3,4 mln EUR na belgijskie przedsiębiorstwo żeglugowe Compagnie Maritime Belge („CMB”). Grzywnę nałożono z powodu udziału CMB w nadużywaniu pozycji dominującej przez porozumienie towarzystw żeglugi liniowej Associated Central West Africa Lines („Cewal”), którego członkiem było CMB, pod koniec lat 80[36].

27. Poprzednia decyzja[37], na mocy której Komisja nałożyła grzywnę na czterech członków porozumienia Cewal, w tym także na CMB, w odniesieniu do grzywien została częściowo uchylona przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości („ETS”)[38]. Trybunał Sprawiedliwości uznał, że Komisja popełniła błąd proceduralny, nie wskazując wyraźnie w poprzedzającym decyzję pisemnym zgłoszeniu zastrzeżeń, że zamierza nałożyć grzywny na poszczególnych członków porozumienia Cewal.

28. Aby nie dopuścić do uniknięcia kary za naruszenia (odwołanie od stwierdzenia naruszeń zostało odrzucone zarówno przez Sąd Pierwszej Instancji, jak i przez Trybunał Sprawiedliwości), Komisja – po wszczęciu nowego postępowania zgodnie z ustaleniami ETS – przyjęła nową decyzję, na mocy której nałożyła grzywnę na CMB[39]. Decyzja ta opiera się w pełni na istotnych ustaleniach pierwotnej decyzji.

29. Grzywnę wylicza się na podstawie oceny wpływu nielegalnego zachowania CMB w porównaniu z zaangażowaniem innych członków porozumienia Cewal. Nałożona grzywna była niższa niż w pierwotnej decyzji, gdyż później nie uwzględniono pewnych okoliczności obciążających występujących w chwili jej podejmowania.

Clearstream [40]

30. Dnia 2 czerwca Komisja przyjęła decyzję uznającą, że Clearstream Banking AG oraz jego spółka nadrzędna Clearstream International SA („Clearstream”) naruszyły art. 82 TWE, odmawiając świadczenia na rzecz Euroclear Bank SA („Euroclear Bank”) transgranicznych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych w odniesieniu do papierów wartościowych[41] oraz stosując dyskryminujące ceny ze szkodą dla tego klienta.

31. Clearstream Banking AG jest jedynym centralnym depozytem papierów wartościowych (niem. Wertpapiersammelbank ) w Niemczech[42]. Komisja uznała, że w rozpatrywanym okresie – od 1997 r. do końca 2001 r. – Clearstream posiadał pozycję dominującą w zakresie świadczenia pośrednikom mającym siedzibę w innych Państwach Członkowskich transgranicznych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych.

32. Odmowa świadczenia usług dotyczyła transakcji związanych z akcjami imiennymi[43] wyemitowanymi według prawa niemieckiego. Prawo konkurencji uznaje prawo przedsiębiorstw do swobodnego wyboru partnerów handlowych, przedsiębiorstwa o pozycji dominującej posiadają jednak szczególną odpowiedzialność. W omawianym przypadku działanie Clearstream klasyfikuje się jako odmowę świadczenia usług z następujących powodów:

- Clearstream Banking AG jest jedynym ostatecznym depozytariuszem niemieckich papierów wartościowych podlegających przechowaniu zbiorczemu, które stanowi obecnie jedyną ważną formę depozytu dla papierów wartościowych znajdujących się w obrocie. Rozpoczęcie działalności na tym rynku przez nowe podmioty jest nierealne w przewidywalnej przyszłości. Z tego względu Clearstream Banking AG może zostać uznany za nie dającego się uniknąć partnera handlowego;

- Euroclear Bank nie mógł zdublować usług, o których wykonanie wnosił; oraz

- działanie Clearstream spowodowało osłabienie zdolności Euroclear Bank do świadczenia skutecznych transgranicznych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych na rzecz klientów na wspólnym rynku.

33. Euroclear Bank otrzymał usługi, o których wykonanie wnosił, w listopadzie 2001 r., czyli ponad dwa lata po złożeniu stosownego wniosku. Przez cały ten okres Clearstream Banking AG odmawiał świadczenia na rzecz Euroclear Bank usług rozliczeniowych i rozrachunkowych dla akcji imiennych. Opieszałe działanie Clearstream wobec Euroclear Bank odbiega od zwyczajowego okresu dostarczania innym porównywalnym klientom usług rozliczeniowych i rozrachunkowych, który nie przekracza czterech miesięcy.

34. W odniesieniu do dyskryminacji cenowej Komisja stwierdziła, że w okresie od stycznia 1997 r. do stycznia 2002 r. Clearstream obciążał Euroclear Bank, za równorzędne usługi, wyższymi cenami za transakcje niż miało to miejsce w przypadku innych depozytów papierów wartościowych spoza Niemiec. Komisja szczegółowo zbadała zakres tych usług i koszt ich dostarczania i uznała, że różnica cen nie była usprawiedliwiona.

35. Komisja postanowiła nie nakładać grzywien. Komisja wzięła między innymi pod uwagę fakt, że nie istnieje orzecznictwo wspólnotowe zajmujące się analizą usług rozliczeniowych i rozrachunkowych pod kątem stosowania reguł konkurencji. Ponadto usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe są przedmiotem szerokiej debaty w ramach różnych instytucji i forów mającej na celu dokładniejsze zdefiniowanie roli różnych podmiotów w tym sektorze.

Microsoft

36. Dnia 24 marca Komisja zgodnie z art. 82 TWE[44] przyjęła decyzję o zakazie nakładającą grzywny na Microsoft Corporation („Microsoft”), uznając, że Microsoft w dwojaki sposób nadużył pozycji dominującej na rynku systemów operacyjnych dla komputerów osobistych[45].

1) Odmowa udzielenia informacji dotyczących interoperacyjności

37. Microsoft odmówił konkurentom na rynku systemów operacyjnych dla serwerów grup roboczych przekazania informacji pozwalających ich produktom na współpracę z serwerami działającymi w oparciu o oprogramowanie Microsoftu, Windows, dominujące na rynku komputerów osobistych. Początkowo Microsoft wchodząc na rynek systemów operacyjnych dla serwerów grup roboczych ujawniał informacje dotyczące interoperacyjności, później przyjął jednak strategię odmowy udzielania konkurentom tego rodzaju informacji, przerywając tym samym ciągłość dostaw. W 1998 r. Microsoft odrzucił formalny wniosek złożony przez firmę Sun w sprawie przekazania informacji dotyczących interoperacyjności. Na podstawie szeroko zakrojonych badań rynkowych Komisja uznała, że przedmiotowe informacje były niezbędne, aby móc konkurować na rynku systemów operacyjnych dla serwerów grup roboczych oraz że Microsoft, odmawiając ich ujawnienia, był w stanie osiągnąć pozycję dominującą, która groziła wyeliminowaniem z rynku wszelkich pozostałych konkurentów. Komisja uznała ponadto, że odmowa udzielenia informacji ze strony Microsoftu ograniczyła rozwój techniczny na niekorzyść konsumenta – jeśli bowiem umożliwiono by konkurentom dostęp do wspomnianych informacji, byliby oni w stanie dostarczyć konsumentom nowe i ulepszone produkty bez potrzeby powielania produktów oferowanych przez Microsoft.

2) Zintegrowanie aplikacji Windows Media Player z systemem operacyjnym Windows

38. Microsoft zakłócił konkurencję na rynku odtwarzaczy mediów strumieniowych, integrując swój odrębny produkt Windows Media Player z dominującym na rynku systemem operacyjnym dla komputerów osobistych Windows. Praktyka ta sprawiła, że Windows Media Player stał się równie wszechobecny jak Windows, który w sposób sztuczny nakłonił dostawców treści internetowych i twórców oprogramowania do polegania na technologii Windows Media, a innym producentom odtwarzaczy mediów strumieniowych uniemożliwił konkurowanie opierające się na zaletach ich własnych produktów. Decyzja wskazuje, że Microsoft posiadał widoczną przewagę nad konkurentami od połowy roku 1999, w którym nastąpiło wdrożenie strategii integrowania aplikacji.

39. Komisja uznała, że agresywne działania Microsoftu stanowiły bardzo poważne naruszenie reguł konkurencji UE i nałożyła na Microsoft grzywnę w wysokości 497 196 mln EUR[46].

40. W celu uniemożliwienia dalszych naruszeń Komisja zobowiązała Microsoft do podjęcia następujących działań zaradczych:

- udostępnienia odpowiednich informacji dotyczących interoperacyjności i pozwolenia na ich wykorzystanie w celu opracowania kompatybilnych produktów dla systemów operacyjnych dla serwerów grup roboczych („środek zaradczy dotyczący interoperacyjności”),

- udostępnienia wersji systemu operacyjnego dla komputerów osobistych Windows bez aplikacji Windows Media Player („środek zaradczy dotyczący dystrybucji rozłącznej ”), co stwarza producentom komputerów osobistych i konsumentom możliwość nabywania systemu Windows z dowolnym odtwarzaczem multimedialnym;

- przedłożenia ponadto przez Microsoft propozycji ustanowienia mechanizmu monitorującego w postaci pełnomocnika ds. monitorowania; propozycja taka została przedstawiona.

41. Microsoft złożył odwołanie od decyzji do Sądu Pierwszej Instancji („SPI”)[47], jak również wniosek o przyjęcie środków tymczasowych w celu zawieszenia wykonania środka zaradczego dotyczącego interoperacyjności oraz środka zaradczego dotyczącego dystrybucji rozłącznej do czasu rozstrzygnięcia wniosku o unieważnienie decyzji[48]. Komisja postanowiła, że nie będzie egzekwować wykonania wyżej wymienionych środków zaradczych w oczekiwaniu na decyzję przewodniczącego SPI w sprawie wniosku Microsoftu o przyjęcie środków tymczasowych[49]. Dnia 22 grudnia przewodniczący odrzucił w całości wniosek Microsoftu o przyjęcie środków tymczasowych[50].

Ramka 2: Stosowanie reguł konkurencji UE w odniesieniu do mobilnych i szerokopasmowych usług internetowych W 2004 r. zwiększyła się konkurencja w sektorze łączności elektronicznej, a niektóre segmenty rynku wykazały silny wzrost[51]. W rozszerzonej UE liczącej 25 Państw Członkowskich głównym napędem wzrostu tego sektora były usługi stałego szerokopasmowego dostępu i usługi telefonii komórkowej, przy czym rozwój sektora usług szerokopasmowych wyprzedził wzrost w sektorze telefonii komórkowej. Jeśli chodzi o działalność w zakresie przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję i nadużywaniu pozycji dominującej, Komisja skupiła się na wyżej wymienionych dwóch segmentach rynku o największym znaczeniu. W kontekście nowych ram regulacyjnych dla łączności elektronicznej, które obowiązują od dnia 25 lipca 2003 r., polityka konkurencji nadal odgrywa istotną rolę w zbliżaniu regulacji sektorowej do zasad prawa konkurencji. W zakresie szerokopasmowego dostępu do internetu działanie Komisji dotyczące podejrzenia sztucznego zaniżenia marży nakłoniło Deutsche Telekom – uznanego operatora telefonii stacjonarnej w Niemczech – do znacznego obniżenia stosowanych przez niego opłat za korzystanie z łączy[52]. W świetle tej obniżki taryf Komisja mogła zamknąć postępowanie w sprawie domniemanego nadużywania pozycji dominującej przez Deutsche Telekom na rynku dostarczania szerokopasmowego dostępu do jego stacjonarnej sieci telekomunikacyjnej. Komisja przyjęła zobowiązanie Deutsche Telekom do trwałego ograniczenia marży od dnia 1 kwietnia 2004 r[53]. Jeśli chodzi o łączność komórkową, Komisja dnia 26 lipca wydała dwa pisemne zgłoszenia zastrzeżeń w sprawie roamingu międzynarodowego w Zjednoczonym Królestwie. Zastrzeżenia dotyczyły stawek stosowanych przez O2 oraz Vodafone wobec innych operatorów sieci komórkowych za roaming międzynarodowy w sprzedaży hurtowej. Przeprowadzone przez Komisję postępowanie wyjaśniające wykazało, że obaj operatorzy żądali niesłusznych i zawyżonych cen – Vodafone w okresie od 1997 r. przynajmniej do września 2003 r., a O2 – od 1998 r. przynajmniej do września 2003 r[54]. W zakresie usług roamingu międzynarodowego Komisja bada również skutki konkurencyjne wynikające z nowych strategicznych sojuszy (takich jak „Freemove” czy „Starmap”). |

1.2 Przebieg dalszych spraw i odrzucanie skarg

Interbrew (nadużycie)[55]

42. Dnia 30 kwietnia Komisja zamknęła postępowanie na mocy art. 82 wszczęte z urzędu w 1999 r. w sprawie praktyk stosowanych przez Interbrew NV (obecnie: Inbev NV) wobec belgijskich hurtowników piwa po zaciągnięciu przez Interbrew szeregu zobowiązań. Interbrew zobowiązał się przede wszystkim do zmiany systemów rabatów, a także umów o partnerstwie i umów handlowych z hurtownikami w taki sposób, aby konkurencyjni dostawcy mogli skutecznie konkurować z nim w Belgii.

43. Początkowo Interbrew wyraził zgodę na pełne ujawnienie wszystkim hurtownikom standardowego systemu rabatów ilościowych zamiast dostarczenia im jedynie stawek rabatów odpowiadających wielkości dokonywanych przez nich zakupów dla różnych gatunków piwa oraz stawek rabatów dla wielkości z kolejnej wyższej i niższej kategorii. Ponadto zmianie ma ulec inny system rabatów, specjalnie opracowany dla hurtowników przygotowanych do sprzedaży różnych gatunków piwa Interbrew we własnych powiązanych punktach zbytu, w taki sposób, żeby w przyszłości rabaty nie rosły wraz z liczbą punktów zbytu powiązanych z danym hurtownikiem, a stanowiły stałą kwotę na 1 hektolitr określonego gatunku piwa niezależnie od liczby powiązanych punktów zbytu. W ramach umów o partnerstwie Interbrew nie będzie posiadał dostępu do poufnych informacji handlowych hurtowników oraz prawa blokowania nabycia przedsiębiorstwa hurtownika przez konkurenta w zamian za złożenie własnej oferty kupna (zniesienie „prawa pierwszej odmowy”). Wreszcie, w odniesieniu do porozumień handlowych, na mocy których Interbrew przyznaje hurtownikom szereg zachęt, takich jak wsparcie finansowe lub gadżety przeważnie w zamian za działania promocyjne, Interbrew wyraził zgodę na: a) zniesienie wszystkich wymogów wyłączności w stosunku do sprzedawanych produktów, b) pełne ujawnienie kryteriów kwalifikacji oraz c) zapewnienie wszystkim hurtownikom bez wyjątku możliwości korzystania z takich samych zachęt.

Scandlines przeciwko portowi Helsingborg[56] i Sundbusserne przeciwko portowi Helsingborg[57]

45. Dnia 23 lipca Komisja podjęła dwie decyzje[58] odrzucające dwie skargi złożone przez operatorów promów, Scandlines Sverige AB i Sundbusserne AS, przeciw portowi Helsingborg w Szwecji. Wspomniane równoległe skargi odnosiły się do domniemanego nadużycia w rozumieniu art. 82 TWE dotyczącego wygórowanych opłat portowych pobieranych przez port Helsingborg za usługi świadczone na rzecz operatorów promów pływających pomiędzy Szwecją a Danią na trasie Helsingborg – Elsinore.

46. Po przeprowadzeniu obszernego postępowania wyjaśniającego Komisja doszła do wniosku, że dostępne dowody nie są wystarczające, aby zgodnie z wymogami prawa dowieść, że ceny były rzeczywiście zawyżone. Decyzje wskazały na trudności ogólniejszej natury w stosowaniu art. 82 TWE w odniesieniu do spraw dotyczących narzucania wygórowanych cen, zwłaszcza w przypadkach, w których brak jest pomocnych punktów odniesienia. Biorąc pod uwagę fakt, że istniejące orzecznictwo w tym zakresie jest raczej skromne[59], decyzje mogą stanowić wskazówki przydatne podczas ustalania wartości ekonomicznej usługi oraz odpowiedzi na pytanie, czy cena jest wygórowana/niesłuszna i stanowi tym samym nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 82 TWE.

Stawki KPN Mobile za połączenia[60]

47. Komisja poinformowała pozwanych, że MCI wycofało skargę dnia 21 października oraz że Komisja nie przewiduje podejmowania dalszych działań w tej sprawie. Pisemne zgłoszenie zastrzeżeń wydane dnia 22 marca 2002 r. zarzucało KPN Mobile odmowę udostępnienia niezależnym operatorom łączy bezpośrednich oraz zwiększenie różnicy pomiędzy cenami hurtowymi za połączenia między sieciami komórkowymi a cenami detalicznymi za usługi mobilnej wirtualnej sieci prywatnej (mobile virtual private network – MVPN). Podejmując z urzędu decyzję o przerwaniu rozpatrywania sprawy Komisja wzięła pod uwagę fakt, że w międzyczasie działania holenderskiego organu regulacyjnego OPTA doprowadziły do przedstawienia przez KPN Mobile rozsądnej oferty w zakresie udostępniania łączy bezpośrednich. Hurtowe stawki za połączenia między sieciami komórkowymi w Holandii także spadły, a OPTA w kontekście nowych ram regulacyjnych w zakresie łączności elektronicznej, obowiązujących w Holandii od wiosny 2004 r., prowadziła dalszą analizę rynków dostarczania połączeń dla indywidualnych sieci komórkowych w tym państwie. W trakcie postępowania Komisja doszła do wniosku, że w szczególnym kontekście usług MVPN nie istnieje możliwość dowiedzenia, że istnieje rozpiętość między ceną a kosztami zgodnie z art. 82 TWE.

B2/Telia[61]

48. W listopadzie B2 Bredband AB („B2”) wycofał skargę przeciw uznanemu szwedzkiemu operatorowi telekomunikacyjnemu – TeliaSonera AB, w wyniku czego Komisja zamknęła sprawę. W grudniu 2003 r. Komisja przedstawiła przedsiębiorstwu TeliaSonera pisemne zgłoszenie zastrzeżeń twierdząc, że nadużyło pozycji dominującej stosując antykonkurencyjne ceny w ofercie na duże zamówienie na budowę i eksploatację szerokopasmowej sieci optycznej mającej służyć dostarczaniu szybkiego dostępu do internetu w Malmö. Komisja stwierdziła, że oferta przedstawiona przez TeliaSonera w odpowiedzi na wspomniane zamówienie celowo nie pokrywała kosztów oraz nie pozwalała operatorowi na odzyskanie inwestycji i wydatków powstałych w wyniku dostarczania infrastruktury i usług określonych w umowie. Ponadto uznała, że TeliaSonera uniemożliwiła rozbudowę alternatywnej infrastruktury oraz wejście na rynek konkurencyjnych usługodawców. Jednakże dodatkowe postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w następstwie pisemnego zgłoszenia zastrzeżeń skłoniło Komisję do stwierdzenia, że nie ma możliwości z wystarczającą pewnością dowieść, że w chwili składania oferty Telia Sonera posiadała dominującą pozycję na właściwych rynkach.

2. KARTELE Ramka 3: Przegląd działań wobec najważniejszych karteli Podobnie jak w trzech poprzednich latach, również w 2004 r. Komisja przywiązywała wagę do przeciwdziałania kartelom, wydając sześć kolejnych decyzji w sprawie niedozwolonych porozumień horyzontalnych obejmujących około 30 przedsiębiorstw. Decyzje te dotyczyły następujących produktów: miedzianych rur instalacyjnych, glukonianu sodu, francuskiego piwa, tytoniu surowego w Hiszpanii, twardych wyrobów pasmanteryjnych – igieł oraz chlorku choliny[62]. W ramach wspomnianych decyzji nałożono grzywny w łącznej wysokości przekraczającej 390 mln EUR. Rok 2004 wniósł wiele nowych aspektów do walki z kartelami. Na wymienienie zasługują w szczególności trzy z nich, tj. zmiany w zakresie łagodzenia sankcji, konsekwencje wdrożenia rozporządzenia 1/2003 dla zwalczania karteli oraz wyjaśnienie zasad rządzących tajemnicą adwokacką. Łagodzenie sankcji Obwieszczenie w sprawie łagodzenia sankcji w postaci odstąpienia od wymierzenia lub obniżenia grzywien w sprawach kartelowych z 2002 r[63]. służyło nadal jako ważne narzędzie egzekwowania przepisów. Duża liczba postępowań wynikająca z obwieszczenia w sprawie łagodzenia sankcji z 2002 r. świadczy o jego dużej skuteczności, większej nawet od analogicznego obwieszczenia z 1996 r. W przypadku większości postępowań, w których mają zapaść decyzje, zastosowanie ma obwieszczenie z 2002 r[64]. Rozporządzenie (WE) nr 1/2003 Wejście w życie w maju[65] rozporządzenia 1/2003 w znacznym stopniu zwiększyło uprawnienia dochodzeniowe Komisji. Na uwagę zasługują trzy kluczowe aspekty. Po pierwsze, rozporządzenie rozszerza uprawnienia kontrolne Komisji na pomieszczenia inne niż pomieszczenia przedsiębiorstwa, w tym także prywatne mieszkania pracowników przedsiębiorstwa, jeżeli zaistnieje uzasadnione podejrzenie, że w pomieszczeniach tych przechowywane są dokumenty handlowe[66]. Takie działania mogą być prowadzone wyłącznie za uprzednią zgodą krajowego organu sądowego danego Państwa Członkowskiego. Po drugie, uprawnienia Komisji w zakresie prowadzenia przeszukań zostały wzmocnione poprzez prawo do pieczętowania pomieszczeń przedsiębiorstwa na czas konieczny do przeprowadzenia kontroli[67]. Po trzecie, Komisja otrzymała wyraźne uprawnienia do przesłuchiwania wszelkich osób fizycznych i prawnych, które wyrażą zgodę na przesłuchanie, w celu zebrania informacji odnoszących się do przedmiotu postępowania[68]. Tajemnica adwokacka Po złożeniu odwołania przez Komisję przewodniczący Trybunału Sprawiedliwości wyrokiem z dnia 27 września[69] uchylił (częściowe) zawieszenie wykonania decyzji Komisji odmawiającej uwzględnienia wniosku o zachowanie tajemnicy adwokackiej, które nakazał wcześniej w drodze orzeczenia przewodniczący Sądu Pierwszej Instancji[70]. Komisji zwrócono kopertę zawierającą niektóre z dokumentów zabezpieczonych w trakcie kontroli, które według informacji stron objęte są tajemnicą adwokacką[71], przechowywanych w sekretariacie Sądu Pierwszej Instancji. Trybunał Sprawiedliwości odnotował zobowiązanie Komisji do nieujawniania stronom trzecim dokumentów, o których mowa, do czasu zakończenia głównego postępowania. W związku z tym, że nowe podejście zastosowane przez strony w odniesieniu do zakresu tajemnicy adwokackiej nie zostało potwierdzone przez sądy, Komisja w przypadku kontroli działa na podstawie dotychczasowego orzecznictwa[72], które jej zdaniem jest nadal zasadne i odpowiednie. |

Miedziane rury instalacyjne[73]

49. Dnia 3 września Komisja przyjęła decyzję stwierdzającą, że wiodący europejscy producenci miedzianych rur instalacyjnych: Boliden AB (wraz z poprzednimi spółkami zależnymi Boliden Fabrication AB i Boliden Cuivre & Zinc SA), Halcor SA, HME Nederland BV, IMI plc (wraz z (poprzednimi) spółkami zależnymi IMI Kynoch Ltd. i IMI Yorkshire Copper Tube Ltd.), KM Europa Metal AG (wraz ze stanowiącymi w całości jego własność spółkami zależnymi Europa Metalli SpA i Tréfimétaux SA), Mueller Industries, Inc. (wraz ze spółkami zależnymi WTC Holding Company, Inc., Mueller Europe Ltd., DENO Holding Company, Inc. i DENO Acquisition EURL), Outokumpu Oyj (wraz ze stanowiącą w całości jego własność spółką zależną Outokumpu Copper Products Oy) oraz Wieland Werke AG (wraz ze spółkami zależnymi Austria Buntmetall AG i Buntmetall Amstetten Ges.m.b.H.) naruszyły reguły konkurencji Wspólnoty Europejskiej, dokonując zmowy co do stałych cen i podziału rynków w sektorze miedzianych rur instalacyjnych na rynku EOG. Postępowanie wyjaśniające wszczęte przez Komisję w 2001 r. wykazało, że naruszenie trwało od połowy 1988 r. do początku 2001 r.

50. Przedmiotowe produkty są stosowane przede wszystkim w budownictwie w instalacjach wodnych, olejowych, gazowych i grzewczych. Ich głównymi odbiorcami są dystrybutorzy, hurtownicy i sprzedawcy detaliczni sprzedający rury instalacyjne instalatorom i innym odbiorcom końcowym. Łączna wartość rynku miedzianych rur instalacyjnych, gładkich (970,1 mln EUR) i powlekanych tworzywem sztucznym (180,9 mln EUR), wynosi 1 151 mln EUR (EOG w 2000 r.).

51. W tym przypadku nałożono na przedsiębiorstwa grzywny w łącznej wysokości około 222,3 mln EUR. Z wyjątkiem HME Nederland BV wszyscy adresaci decyzji współpracowali z Komisją w trakcie postępowania wyjaśniającego w ramach obwieszczenia w sprawie łagodzenia sankcji z 1996 r. Za współpracę Komisja przyznała grupie Mueller zwolnienie z grzywny, Outokumpu – obniżenie grzywny o 50 %, grupie KME oraz grupie Wieland – obniżenie grzywny o 35 %, Halcor – obniżenie grzywny o 15 % oraz grupie IMI i grupie Boliden – obniżenie grzywny o 10 %. Najwyższą grzywnę sięgającą 67,08 mln EUR nałożono na przedsiębiorstwa grupy KME. Grupa Wieland otrzymała grzywnę w wysokości 27,8411 mln EUR, grupa IMI – 44,98 mln EUR, Outokumpu – 36,14 mln EUR, Boliden – 32,6 mln EUR, Halcor – 9,16 mln EUR a HME – 4,49 mln EUR. W przypadku Outokumpu i KME za okoliczności łagodzące uznano ich współpracę poza obwieszczeniem w sprawie łagodzenia sankcji z 1996 r. Outokumpu było pierwszym przedsiębiorstwem, które ujawniło fakt istnienia kartelu przez ponad 12 lat, a KME – pierwszym, które przedłożyło rozstrzygające dowody na istnienie współpracy w zakresie miedzianych rur instalacyjnych powlekanych tworzywem sztucznym. Z drugiej strony w przypadku Outokumpu za okoliczność obciążającą uznano fakt powtórzenia się naruszenia, jako że przedsiębiorstwo to było już adresatem innej decyzji Komisji w sprawie kartelu w sektorze stali nierdzewnej w 1990 r., w związku z czym otrzymało wyższą grzywnę o charakterze odstraszającym.

Glukonian sodu[74]

52. Dnia 29 września Komisja nałożyła na cztery przedsiębiorstwa grupy Jungbunzlauer grzywny w wysokości 19,04 mln EUR za ich udział w ustalaniu cen i podziale rynku glukonianu sodu, substancji chemicznej używanej przeważnie do czyszczenia metalu i szkła.

53. Decyzja stanowi uzupełnienie pierwszej decyzji przyjętej w 2001 r[75]., która stwierdzała, że sześć przedsiębiorstw, w tym także jedno przedsiębiorstwo grupy Jungbunzlauer, w latach 1987-1995 brało udział w kartelu. W odniesieniu do przedsiębiorstwa grupy Jungbunzlauer decyzja przyjęta w 2001 r. została wycofana w 2002 r. z uwagi na błąd merytoryczny w uzasadnieniu decyzji dotyczący jego odpowiedzialności za naruszenie.

54. Na strony uczestniczące w kartelu producentów glukonianu sodu przypada niemal cała światowa produkcja tej substancji. Naruszenie było niezwykle poważne, a Jungbunzlauer naruszał wspólnotowe reguły konkurencji przez siedem lat. Określając wysokość grzywny Komisja wzięła pod uwagę ograniczoną wielkość rynku glukonianu sodu. Ponadto grzywna nałożona na Jungbunzlauer, z uwagi na współpracę tego przedsiębiorstwa z Komisją w ramach obwieszczenia w sprawie łagodzenia sankcji z 1996 r., została obniżona o 20 %.

Francuskie piwo[76]

55. Dnia 29 września Komisja przyjęła decyzję o zakazie z nałożeniem grzywny na podstawie art. 81 ust. 1 TWE skierowaną do dwóch grup browarów: Brasseries Kronenbourg i jej ówczesnej spółki-matki, Groupe Danone, z jednej strony oraz Heineken France (wcześniej Sogebra) i jej spółki-matki Heineken NV z drugiej. Podstawę decyzji stanowiło zawarcie umowy „o zawieszeniu broni” mającej na celu podział rynku na potrzeby konsumpcji poza domem (sektor „HoReCa”)[77] pomiędzy te dwie grupy i zakończenie toczonej między nimi „wojny o przejęcie” hurtowni napojów. Umowa ta jednak nigdy nie została zrealizowana.

56. Ogólnie naruszenie uznano za poważne. Komisja nałożyła grzywnę na Heineken France i Heineken NV w wysokości 1 mln EUR. Na Groupe Danone i Brasseries Kronenbourg nałożono grzywnę w wysokości 1,5 mln EUR, przy której ustalaniu wzięto pod uwagę okoliczności obciążające polegające na powtórnym naruszeniu.

Tytoń surowy w Hiszpanii[78]

57. Dnia 20 października Komisja nałożyła grzywny w łącznej wysokości 20 mln EUR na czterech hiszpańskich przetwórców tytoniu surowego (Cetarsa, Agroexpansión, World Wide Tobacco España i Taes) oraz na włoskiego przetwórcę (Deltafina) z powodu zawarcia antykonkurencyjnego porozumienia mającego na celu ustalenie maksymalnej średniej ceny, jaką będą płacić hiszpańskim producentom tytoniu surowego oraz ilości tytoniu surowego, jaką będą kupować. Kartel działał w latach 1996-2001. W 1998 r. przetwórcy stworzyli wyrafinowany system egzekwowania i monitorowania. Ponadto od 1999 r. uzgadniali między sobą przedział cen dla tytoniu surowego, który stosowali w trakcie negocjowania z przedstawicielami producentów umów kontraktacyjnych określających ramy dla ustalenia końcowej ceny tytoniu surowego w chwili dostawy. Uznano, że za działanie spółek-córek odpowiadają solidarnie firmy nadrzędne Agroexpansión i WWTE.

58. W tej samej decyzji Komisja zakazała również działania kartelu obejmującego stowarzyszenia reprezentujące producentów tytoniu surowego (ASAJA, UPA, COAG i CCAE). Komisja stwierdziła, że w tym samym czasie brały one udział w zmowie dotyczącej przedziałów cen dla tytoniu surowego i cen minimalnych tytoniu surowego, które następnie zbiorowo negocjowały z przetwórcami omawiając umowy kontraktacyjne oraz nałożyła na każde z nich symboliczną grzywnę w wysokości 1 000 EUR, która uwzględnia wpływ krajowych ram prawnych na ich działania. Okoliczność ta została również uznana za okoliczność łagodzącą podczas ustalania grzywien dla przetwórców.

Twarde wyroby pasmanteryjne - igły[79]

59. W decyzji z dnia 26 października Komisja uznała, że trzy przedsiębiorstwa i ich spółki zależne, tj. odpowiednio William Prym GmbH & Co. KG i Prym Consumer GmbH & Co. KG, Coats Holdings Ltd i J & P Coats Ltd oraz Entaco Ltd i Entaco Group Ltd, pomiędzy dniem 10 września 1994 r. a dniem 31 grudnia 1999 r. zawarły szereg pisemnych, z formalnego punktu widzenia dwustronnych umów, które w praktyce stanowiły umowę trójstronną, na mocy której przedsiębiorstwa te dokonały lub przyczyniły się do podziału rynków produktu (na twarde wyroby pasmanteryjne) i rynków geograficznych (na igły). Ponadto w okresie od dnia 10 maja 1993 r. do dnia 8 listopada 2001 r. uczestniczyły one w dwu- lub trójstronnych spotkaniach.

60. Komisja oparła swoją decyzję w szczególności na istnieniu klauzul warunkowych zawartych w wyżej wymienionych umowach. Klauzule te były z czasem przedłużane.

61. Komisja ustaliła trzy właściwe rynki produktu: i) europejski rynek igieł do szycia ręcznego i igieł rzemieślniczych (w tym igieł specjalnych), w ramach którego nastąpił asortymentowy i geograficzny podział rynku, ii) europejski rynek „innych produktów krawieckich i dziewiarskich, m.in. szpilek, szydełek i drutów” oraz iii) europejski rynek innych twardych wyrobów pasmanteryjnych, m.in. zamków błyskawicznych i innych zapięć, przy czym w obu ostatnich przypadkach podział rynku produktu miał miejsce jedynie między dniem 10 września 1994 r. a dniem 13 marca 1997 r.

62. Naruszenie miało bardzo poważny charakter z uwagi na fakt, że dotyczyło podziału rynku produktu i rynku geograficznego pomiędzy wiele różnych rynków. Umowy o podziale rynku produktu działały na różnych szczeblach rynku, tzn. na szczeblu produkcji i dystrybucji (zarówno hurtowej, jak i detalicznej), ponieważ Coats rozprowadzał głównie igły, ale oferując produkty pod własną detaliczną marką igieł „Milward” w sektorze sprzedaży detalicznej konkurował z firmami: Prym i Entaco.

63. Na podstawie obwieszczenia w sprawie łagodzenia sankcji z 1996 r. Komisja w pełni darowała Entaco grzywnę, która zostałaby w przeciwnym razie nałożona, z uwagi na poinformowanie Komisji o istnieniu umów o podziale rynku oraz dostarczenie rozstrzygających dowodów, bez których niemożliwe byłoby dowiedzenie ich istnienia. Przedsiębiorstwa Coats i Prym, odpowiedzialne solidarnie wraz z odpowiednimi spółkami zależnymi, otrzymały grzywnę w wysokości po 30 mln EUR każde.

Chlorek choliny[80]

64. Dnia 9 grudnia Komisja przyjęła decyzję skierowaną przeciwko: Akzo Nobel NV, Akzo Nobel Nederland BV, Akzo Nobel Chemicals International BV, Akzo Nobel Chemicals BV i Akzo Nobel Functional Chemicals BV, solidarnie, Chinook Group Limited Partnership i Chinook Group Limited, solidarnie, BASF AG, Bioproducts Incorporated, DuCoa LP oraz UCB S.A.

65. Przedsiębiorstwa te naruszyły europejskie reguły konkurencji uczestnicząc w kartelu obejmującym sektor produkcji chlorku choliny. Jeśli chodzi o EOG, kartel producentów chlorku choliny działał na dwóch różnych, lecz ściśle związanych ze sobą poziomach – światowym i europejskim. Na poziomie światowym wszyscy producenci objęci postępowaniem uczestniczyli w działaniach antykonkurencyjnych dotyczących EOG w okresie od czerwca 1992 do kwietnia 1994 r. Działania te polegały na ustalaniu i podnoszeniu cen światowych, rozdzielaniu rynków światowych, kontroli dystrybutorów i przetwórców oraz wymianie poufnych informacji handlowych..

66. Producenci północnoamerykańscy nie uczestniczyli w szeregu dalszych antykonkurencyjnych spotkań odbywających się w ścisłym gronie producentów europejskich i mających na celu skoordynowanie ich działań na rynku europejskim. Spotkania te miały miejsce w okresie od marca 1994 do października 1998 r. Działania obejmowały ustalanie i podwyższanie cen (zarówno dla EOG jako całości, dla konkretnych rynków krajowych, jak i dla indywidualnych klientów), rozdzielanie indywidualnych klientów pomiędzy uczestniczące przedsiębiorstwa, przydzielanie udziałów rynkowych każdemu przedsiębiorstwu dla rynku EOG jako całości, kontrolę dystrybutorów i przetwórców oraz wymianę poufnych informacji handlowych.

67. Wielkość światowego rynku chlorku choliny, używanego przede wszystkim w przemyśle produkcji pasz zwierzęcych, w 1997 r., ostatnim pełnym roku naruszenia, szacowano na 183,7 mln EUR, z czego na EOG przypadało 52,6 mln EUR. W okresie objętym dochodzeniem producenci uczestniczący w naruszeniu kontrolowali ponad 80 % światowego rynku. Producenci europejscy związani ze sprawą kontrolowali blisko 80 % terytorium EOG.

68. Producenci północnoamerykańscy zaprzestali współudziału w naruszeniu pod koniec międzynarodowego spotkania, które odbyło się w dniach 14-20 kwietnia 1994 r. Pierwsze działanie podjęte przez Komisję w celu zbadania naruszenia miało miejsce dnia 26 maja 1999 r. Ponieważ działanie to podjęte zostało ponad pięć lat po zaprzestaniu przez producentów północnoamerykańskich udziału w naruszeniu, nie można było nałożyć grzywien na producentów północnoamerykańskich: Bioproducts, Chinook i DuCoa.

69. Komisja nałożyła na europejskich producentów następujące grzywny: 20,99 mln EUR solidarnie na Akzo Nobel NV, Akzo Nobel Nederland BV, Akzo Nobel Chemicals International BV, Akzo Nobel Chemicals BV i Akzo Nobel Functional Chemicals BV, 34,97 mln EUR na BASF AG oraz 10,38 mln EUR na UCB SA.

3. INNE POROZUMIENIA I PRAKTYKI UZGODNIONE

3.1 Decyzje Komisji

Air France/Alitalia[81]

70. Dnia 7 kwietnia Komisja zaakceptowała sojusz pomiędzy przedsiębiorstwami Air France i Alitalia z zastrzeżeniem podjęcia przez obie strony istotnych zobowiązań. Warunki określone w decyzji mają na celu obniżenie obecnych barier, które utrudniają wejście na rynek, i zapewnienie nowym przedsiębiorstwom wchodzącym na rynek uczciwej szansy zaistnienia na nim w charakterze poważnych konkurentów. Komisja określiła siedem pokrywających się tras, na których połączenie sił przedsiębiorstw Air France i Alitalia doprowadziłoby do wyeliminowania bądź istotnego ograniczenia konkurencji. Są to: Paryż-Mediolan, Paryż-Rzym, Paryż-Wenecja, Paryż-Florencja, Paryż-Bolonia, Paryż-Neapol i Mediolan-Lyon, na których Air France i Alitalia, przed zawarciem sojuszu, były dwoma głównymi konkurentami. Po zaakceptowaniu przez przewoźników zwłaszcza odstąpienia dostatecznej ilości czasu na start i lądowanie na lotniskach oraz podjęciu różnych innych środków prawnych mających na celu przywrócenie skutecznej konkurencji na tych trasach, Komisja była w stanie zatwierdzić transakcję[82].

Topps [83]

71. Dnia 26 maja Komisja przyjęła decyzję[84] nakładającą grzywnę w wysokości 1,59 mln EUR na The Topps Company Inc i jej europejskie spółki zależne: Topps Europe Ltd, Topps International Ltd, Topps UK Ltd i Topps Italia SRL („Topps”) za naruszenie przepisów art. 81 ust. 1 Traktatu. Grupa Topps produkuje przedmioty do kolekcjonowania, takie jak naklejki czy obrazki tematyczne przedstawiające piłkarzy lub bohaterów seriali animowanych.

72. Komisja uznała, że Topps zawarł szereg porozumień i praktyk uzgodnionych z kilkoma pośrednikami w Zjednoczonym Królestwie, we Włoszech, w Finlandii, w Niemczech, we Francji oraz w Hiszpanii, mających na celu ograniczenie przywozu równoległego naklejek, obrazków tematycznych i innych przedmiotów do kolekcjonowania przedstawiających postaci Pokémon. Pokémon to nazwa całego szeregu postaci początkowo stworzonych dla gry video Nintendo „Game Boy”, ale później również używanych na licencji przez Topps do ilustrowania przedmiotów do kolekcjonowania, takich jak naklejki bądź obrazki tematyczne. W 2000 r. istniał ogromny popyt na tego typu przedmioty do kolekcjonowania Pokémon, a ceny znacznie różniły się w różnych Państwach Członkowskich. Rodziny w państwach o wysokim poziomie cen, np. w Finlandii, musiały płacić za naklejki przedstawiające postaci Pokémon ponad dwukrotność ceny przyjętej w Portugalii.

73. Takie ograniczenia w handlu równoległym były w przeszłości wielokrotnie jednoznacznie potępiane przez Komisję i sądy wspólnotowe. Stanowią one bardzo poważne naruszenie art. 81 ust. 1 TWE, zagrażające podstawowym zasadom rynku wewnętrznego. Stosując opisane powyżej środki Topps uniemożliwił dystrybutorom, a ostatecznie konsumentom korzystanie ze znacznych różnic cen pomiędzy Państwami Członkowskimi.

74. Decyzja skierowana była do wszystkich europejskich spółek zależnych Topps, które uczestniczyły w antykonkurencyjnych porozumieniach i praktykach uzgodnionych, jak również do ostatecznej amerykańskiej spółki nadrzędnej z uwagi na jej decydujący wpływ na działalność należących do niej w całości spółek zależnych. Decyzja nie była skierowana do pośredników Topps, ponieważ ich odpowiedzialność za naruszenie przepisów była mniejsza. Ustalając wysokość grzywny Komisja uznała naruszenie popełnione przez Topps za poważne, pomimo jego bardzo poważnego charakteru, przede wszystkim z uwagi na fakt, że dowody zgromadzone przez Komisję nie wskazywały, aby ograniczenia w handlu równoległym były stosowane systematycznie wobec wszystkich pośredników.

Ramka 4: Rynek zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w UE Zapewnienie silnej obecności europejskiej muzyki i kultury w całej ich różnorodności na nowych ogólnoeuropejskich rynkach internetowych ma decydujące znaczenie w kontekście celów strategii lizbońskiej. Stwarza ono potrzebę nowej dynamiki w zakresie sprzedaży praw do muzyki europejskiej użytkownikom praw autorskich, którzy mogą promować europejską obecność w tych mediach, utrzymując równocześnie korzystne warunki dla rozwoju treści lokalnych. Przy stosowaniu reguł konkurencji w odniesieniu do usług zbiorowego zarządzania prawami autorskimi szczególnej uwagi wymagają ograniczenia antykonkurencyjne w tym sektorze oraz zachęty konkurencyjne służące skutecznemu świadczeniu takich usług. Wskazówki w tym zakresie Komisja zawarła w decyzji dotyczącej Europejskiego Biura Międzynarodowej Federacji Przemysłu Fonograficznego („IFPI”)[85]. Niektóre z zasad uwzględnionych w tej decyzji sprawdziły się w międzyczasie w praktyce i są obecnie stosowane przez członków IFPI także dość ogólnie w odniesieniu do udzielania licencji na korzystanie z muzyki, do której prawa posiadają, w internecie (w formie tzw. webcastingu) na obszar UE. W związku z tak zwanym Porozumieniem z Santiago[86] dotyczącym prawa do udzielania licencji do publicznego odtwarzania utworów muzycznych w internecie Komisja wydała formalne pisemne zgłoszenie zastrzeżeń[87] wobec obowiązującego porozumienia wskazując zainteresowanym przedsiębiorstwom zbiorowego zarządzania prawami autorskimi na związane z tym porozumieniem wątpliwości dotyczące naruszenia reguł konkurencji, a zwłaszcza podział rynku z uwagi na ograniczenie dotyczące siedziby gospodarczej. Komunikat wydany w kwietniu określa przyszłe zasady dobrego zarządzania proponowane przez Komisję dla tego sektora[88]. Z perspektywy konkurencji na szczególną uwagę zasługują następujące zagadnienia: Ograniczenia terytorialne nie mogą stanowić przeszkody w tworzeniu nowego systemu punktów kompleksowej obsługi w skali UE niezbędnych dla poprawy wydajności przy udzielaniu licencji dla obszaru UE i licencji ogólnoświatowych na nowych rynkach muzycznych Unii Europejskiej. Na mocy przepisów prawa konkurencji Komisja będzie przychylnie traktować porozumienia dotyczące punktów kompleksowej obsługi oraz pokrewne porozumienia wzajemne pomiędzy systemami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Komisja nie może jednak pozwolić na utrzymanie wcześniejszych ograniczeń tam, gdzie nie są one już konieczne. Właściciele praw autorskich muszą mieć możliwość samodzielnego ustalania właściwych proporcji pomiędzy indywidualnym a zbiorowym zarządzaniem prawami do swojej muzyki. Należy unikać niepotrzebnego łączenia ofert zarządzania prawami, lecz pozwolić na rozwój indywidualnego administrowania prawami. Zważywszy na rentowność systemów zbiorowego zarządzania prawami autorskimi właściciele praw powinni posiadać możliwość korzystania z nowych cyfrowych technik zarządzania dla potrzeb indywidualnego zarządzania prawami autorskimi. |

- Belgijskie Stowarzyszenie Architektów (Belgian Architects’ Association)[89]

75. Dnia 24 czerwca Komisja potępiła zalecany wykaz opłat minimalnych stosowany przez Belgijskie Stowarzyszenie Architektów.

76. Zalecany wykaz opłat minimalnych został przyjęty przez Krajową Radę Belgijskiego Stowarzyszenia Architektów w 1967 r. i od tego czasu był kilkakrotnie aktualizowany. W najnowszej aktualizacji z czerwca 2002 r. określono go jako „orientacyjny” ( indicatif/leidraad ). Wykaz określa minimalną kwotę wynagrodzenia przysługującego architektowi, jako osobie pracującej na własny rachunek, za usługi świadczone w Belgii.

77. Komisja uznała, że decyzja zatwierdzająca wykaz opłat minimalnych stanowiła samodzielny akt o charakterze nakazowym, za który Stowarzyszenie, działające jako stowarzyszenie przedsiębiorstw, ponosi pełną odpowiedzialność. Ponadto Komisja stwierdziła, że Stowarzyszenie, podejmując decyzje uchwalające i aktualizujące przedmiotowy wykaz, zamierzało koordynować działalność swoich członków na rynku. Komisja zauważyła również, że przynajmniej w pewnym stopniu rozpoczęto stosowanie wykazu.

78. Dowody wskazujące, że wykaz miał na celu ograniczanie konkurencji obejmowały zamierzone normatywne brzmienie tytułu i motywów w preambule, fakt, że Stowarzyszenie opracowało i przez 18 lat udostępniało standardową umowę, w której jedyną możliwością ustalania opłat było odniesienie do wykazu oraz fakt, że Stowarzyszenie nie ograniczyło się do przekazywania informacji członkom, klientom i sądom.

79. Pomimo że decyzja określająca lub zalecająca minimalne opłaty z natury stanowi bardzo poważne naruszenie, Komisja ogólnie uznała naruszenie za poważne w świetle okoliczności wskazujących, że wykaz opłat prawdopodobnie nie był stosowany powszechnie przez wszystkich architektów oraz że geograficzny zasięg decyzji był ograniczony do jednego Państwa Członkowskiego.

80. Nakładając grzywnę w wysokości 100 000 EUR Komisja za okoliczność łagodzącą uznała fakt, że – przed przyjęciem przez Komisję w 1993 r. decyzji w sprawie CNDS [90] – Stowarzyszenie mogło posiadać uzasadnioną wątpliwość co do tego, czy wykaz opłat rzeczywiście stanowi naruszenie. Ponadto polityka Komisji, określona w sprawozdaniu Komisji z dnia 9 lutego 2004 r., polega na zachęcaniu krajowych organów regulacyjnych i organizacji zawodowych do przeglądu i zmiany restrykcyjnych regulacji oraz umożliwieniu im wykonania tych działań. Wysokość grzywny odzwierciedla także stopniowo modyfikowane podejście[91] Komisji w zakresie nakładania kary grzywny za antykonkurencyjne praktyki organizacji zawodowych.

Gaz de France[92]

81. Dnia 26 października Komisja przyjęła dwie decyzje dotyczące dwóch umów zawartych przez Gaz de France (GDF) w 1997 r. – jednej z włoskim operatorem gazowym ENI, a drugiej z włoskim dostawcą energii ENEL. Przedmiotem umowy pomiędzy GDF a ENI był transport przez GDF przez terytorium Francji do granicy ze Szwajcarią gazu ziemnego zakupionego przez ENI w Europie Północnej.

Umowa zawierała klauzulę zobowiązującą ENI do sprzedaży gazu wyłącznie za punktem jego redystrybucji, czyli po opuszczeniu Francji.

Umowa pomiędzy GDF a ENEL dotyczyła transakcji swapowej związanej z gazem ziemnym w stanie ciekłym zakupionym przez ENEL w Nigerii oraz zawierała klauzulę o wykorzystaniu gazu we Włoszech.

82. Komisja uznała, że dwie wspomniane klauzule ograniczały terytorium, na którym strony mogły korzystać z gazu i miały na celu wydzielenie rynków krajowych, uniemożliwiając konsumentom gazu ziemnego, mającym siedzibę we Francji, zaopatrywanie się w ENEL i ENI. Stanowiły one zatem ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 81 TWE oraz istotną przeszkodę w stworzeniu prawdziwie konkurencyjnego europejskiego rynku gazu.

83. Decyzje te są szczególnie ważne w świetle rozpoczętego w ostatnich latach procesu liberalizacji europejskiego sektora gazowego, którego pozytywne efekty dopiero powoli zaczynają być widoczne. Ograniczenia terytorialne stanowią jeden z kluczowych elementów wśród zbioru praktyk, które podtrzymują podział europejskiego rynku i przyczyniają się do braku płynności w rozpatrywanym sektorze. Zważywszy na specyfikę europejskiego sektora gazowego oraz okoliczności sprawy Komisja zrezygnowała jednak z nałożenia grzywny.

3.2 Przebieg innych postępowań

Programy o najwyższej oglądalności na rynku mediów

84. Komisja nadal przywiązuje dużą wagę do konkurencji w zakresie programów o najwyższej oglądalności, ponieważ stanowi ona czynnik napędowy innowacji na rynku mediów, przyczyniając się tym samym do budowy społeczeństwa opartego na wiedzy. Ważną grupę zagadnień stanowią sprawy dotyczące wydarzeń sportowych, w odniesieniu do których Komisja zajęła wyważone stanowisko, z jednej strony opowiadając się przeciw koncentracyjnym i restrykcyjnym efektom polityki marketingowej opartej na rozległych i wyłącznych transakcjach dokonywanych przez jednego oferenta, z drugiej zaś uwzględniając potencjalną efektywność związaną z łączeniem programów.

85. W sprawie Bundesligi , która dotyczy centralnie prowadzonego handlu prawami medialnymi do meczów męskiej piłki nożnej pierwszej i drugiej Bundesligi, Komisja stwierdziła, że wyłączna sprzedaż praw do transmisji przez Związek Ligi mogła ograniczyć konkurencję między klubami i spółkami kapitałowymi pierwszej i drugiej Bundesligi.

86. W wyniku wstępnej oceny wydanej we wcześniejszym okresie 2004 r. Związek Ligi przedstawił zobowiązania, które poddano badaniom rynku[93] we wrześniu[94].

87. Komisja wszczęła również postępowanie odnośnie do angielskiej ekstraklasy piłkarskiej English Premier League (FAPL)[95], publikując komunikat w sprawie zobowiązań oferowanych przez FAPL[96]. W ramach trwających postępowań dotyczących systemu Eurowizji przeanalizowano zasady i regulacje w zakresie szeregu aspektów wspólnego nabywania praw do transmisji wydarzeń sportowych, w tym także praw do igrzysk olimpijskich 2010/2012, i korzystania z nich przez nadawców publicznych będących członkami Europejskiej Unii Radiowo-Telewizyjnej (EBU). Propozycje i zalecenia EBU mające zapewnić systemowi Eurowizji zgodność z regułami konkurencji UE będą wymagać odwołania się do orzecznictwa Trybunału[97].

88. Dnia 26 października Komisja ogłosiła zamknięcie postępowania[98] w tak zwanej sprawie klauzul najwyższego uprzywilejowania[99] zawartych w umowach hollywoodzkich studiów filmowych z nadawcami programów telewizji płatnej, jednak z dwoma wyjątkami.

89. Klauzule najwyższego uprzywilejowania znajdowały się w większości umów typu „ output deal” pomiędzy hollywoodzkimi studiami filmowymi a europejskimi nadawcami telewizji płatnej. Umowy typu „ output deal ” są powszechne w hollywoodzkim przemyśle filmowym, w którym studia zazwyczaj godzą się na sprzedaż całej swojej produkcji filmowej na określoną liczbę lat. Klauzule najwyższego uprzywilejowania umożliwiają studiom przyjęcie najbardziej korzystnych warunków ustalonych pomiędzy przedsiębiorstwem telewizji płatnej a jednym z nich.

90. Według wstępnej oceny Komisji kumulacyjny efekt klauzul najwyższego uprzywilejowania polegał na wyrównywaniu cen płaconych na rzecz studiów, gdyż jakakolwiek podwyżka uzgodniona z jednym ze studiów wywoływała równoległy wzrost cen dla innych studiów. Komisja uznaje, ze taki sposób ustalania cen jest sprzeczny z podstawową zasadą konkurencji cenowej.

91. Nie dopuszczając do naruszenia prawa konkurencji studia, w stosunku do których zamknięto postępowanie, postanowiły zrezygnować z klauzul najwyższego uprzywilejowania w istniejących umowach. Nie przewiduje się prowadzenia wobec nich dalszych działań, o ile nie odstąpią one od nowo przyjętej strategii. Postępowanie nadal toczy się wobec NPB Universal i Paramount Pictures Corp. Inc., które nie zrezygnowały z przywilejów.

3.3 Badania sektorowe

Badanie sektorowe w zakresie sprzedaży praw do transmisji zawodów sportowych za pośrednictwem sieci trzeciej generacji[100]

92. Technologia komórkowa trzeciej generacji (3G) w szybkim tempie zyskuje popularność na świecie, zdobywając klientów szybciej niż miało to miejsce w przypadku technologii GSM na tym samym etapie jej rozwoju.

93. Komisja zwiększyła wysiłki na rzecz niedopuszczenia do zachowań antykonkurencyjnych, które mogłyby utrudnić rozbudowę tego kluczowego, rozwijającego się rynku.

94. Komisja wskazała kilka rodzajów zachowań ze strony uznanych uczestników rynku, które mogłyby ograniczyć dostęp operatorów nowych mediów do treści sportowych o kluczowym znaczeniu, takich jak odmowa dostawy, powiązanie praw do transmisji telewizyjnej z prawami do transmisji za pośrednictwem nowych mediów/UMTS, embarga dające telewizji przewagę nad nowymi rodzajami transmisji lub zakup praw do transmisji za pośrednictwem nowych mediów/UMTS na zasadzie wyłączności przez uznanych uczestników rynku.

95. W celu pełnej oceny specyfiki rynku oraz opanowania istniejących i potencjalnych problemów dotyczących dostępu technologii trzeciej generacji do rozpatrywanych wydarzeń Komisja dnia 30 stycznia wspólnie z Urzędem Nadzoru EFTA zainicjowała badanie sektorowe w zakresie sprzedaży praw do transmisji sportowych sieciom trzeciej generacji.

96. Pierwszy, sondażowy etap zakończono w sierpniu. Pozwolił on na zgromadzenie informacji na temat stopnia zaawansowania technologii trzeciej generacji, w tym także sprzedaży praw do transmisji za pośrednictwem technologii 3G operatorom telefonii komórkowej, oraz przegląd rodzajów ograniczeń nałożonych na prawa do transmisji sportowych za pośrednictwem technologii 3G. Wnioski o udzielenie informacji skierowano do szeregu, przeważnie dużych, kanałów telewizyjnych, operatorów telefonii komórkowej i właścicieli praw transmisyjnych.

97. Drugi etap wdrożony we wrześniu rozszerza badanie na większy krąg uczestników rynku, a także obejmuje dodatkowe kwestionariusze przeznaczone dla uczestników biorących udział w pierwszym etapie badania. Etap ten powinien dostarczyć szczegółowych informacji o umowach dotyczących praw do transmisji wydarzeń