Obecna sytuacja nie jest optymalna z co najmniej dwóch względów. Po pierwsze, w świetle najnowszych danych gospodarczych i budżetowych wypełnienie wszystkich wymagań dotyczących polityki budżetowej zawartych w zaleceniach dla poszczególnych krajów przedstawionych przez Radę doprowadziłoby łącznie do umiarkowanie restrykcyjnego kursu polityki budżetowej dla strefy euro jako całości w 2017 i 2018 r., a wydaje się, że w obecnych okolicznościach sytuacja gospodarcza wymaga ekspansywnego kursu polityki budżetowej.

Ze względu na konieczność wsparcia trwającego ożywienia gospodarczego oraz aby zlikwidować ryzyko powstania sytuacji, w której panuje niski wzrost gospodarczy przy niskiej inflacji, w niniejszym komunikacie przedstawiono argumenty przemawiające za znacznie bardziej pozytywnym kursem polityki budżetowej dla strefy euro. Pozytywny kurs polityki budżetowej obejmuje zarówno wspierające, tj. ekspansywne, podejście, które co do zasady powinna przyjąć polityka budżetowa, jak i jakość struktury korekty, pod względem podziału wysiłków między poszczególne państwa oraz rodzajów wydatków lub podatków leżących u jej podstaw.

Po drugie, zasady określone w pakcie stabilności i wzrostu mają głównie na celu zapobieganie nadmiernemu poziomowi deficytu i długu publicznego. Przewidują one bardziej rygorystyczne i wiążące mechanizmy dla tych państw członkowskich, które nie są w stanie osiągnąć swoich średniookresowych celów budżetowych; ma to również pomóc tym państwom w odzyskaniu możliwości stabilizacji makroekonomicznej. W odniesieniu do tych państw członkowskich, które osiągnęły swoje cele budżetowe lub posiadają większą przestrzeń fiskalną do działania, dzięki narzędziom europejskiego semestru można jedynie zalecić bardziej ekspansywną politykę budżetową, lecz nie można jej narzucić. Jest to odzwierciedleniem tego, co czasami określa się jako asymetrię ram budżetowych UE: przepisy mogą zakazać wysokiego deficytu (również aby uniknąć wysokiego zadłużenia), lecz jednocześnie mogą jedynie zalecać zmniejszenie nadwyżki budżetowej, nie narzucając takiego zmniejszenia.

Sytuacja ta częściowo wskazuje na ograniczenia ram budżetowych UE. Po pierwsze, obecne unijne ramy budżetowe nie zawierają żadnych uregulowań ani instrumentów, by bezpośrednio zarządzać kursem polityki budżetowej w strefie euro w ujęciu zbiorczym, co stanowi zasadniczą różnicę w porównaniu z innymi obszarami jednolitej waluty na świecie. Zalecenie dotyczące polityki gospodarczej w strefie euro staje się źródłem odniesienia nadającym kierunek działaniom, lecz jego skuteczność ostatecznie zależy od indywidualnej i zbiorowej gotowości państw członkowskich do kontynuacji tych działań.

Polityka pieniężna sprzyjała wzrostowi w ostatnich latach, lecz w mniejszym stopniu było tak w przypadku polityki budżetowej. W latach 2011–2013 kurs polityki budżetowej w ujęciu zbiorczym był restrykcyjny, jako że wiele państw członkowskich dokonywało konsolidacji budżetowej, aby zachować swój dostęp do rynków w szczytowym okresie kryzysu zadłużeniowego. Uważano, że takie działanie – mimo że hamowało wzrost gospodarczy – było konieczne do zachowania stabilności finansowej w niespotykanych dotąd okolicznościach oraz zapobiegania efektowi domina, jaki mógł objąć całą strefę euro, co z kolei mogło spowodować jeszcze większe pogorszenie sytuacji gospodarczej. W latach 2014–2015 kurs polityki budżetowej w ujęciu zbiorczym pozostawał zasadniczo neutralny, a następnie stał się nieznacznie ekspansywny w 2016 r., lecz przewiduje się, że w 2017 r. ponownie będzie raczej neutralny.

Położenie nacisku na potrzebę pozytywnego kursu polityki budżetowej w strefie euro wynika z szerszego kontekstu, jakim jest stabilny, lecz nadal skromny wzrost gospodarczy, co ilustruje niedawna prognoza gospodarcza Komisji z jesieni 2016 r.. W ostatnich latach poczyniono znaczne postępy: PKB w strefie euro przekracza od 2015 r. w ujęciu realnym poziom sprzed kryzysu, stopa bezrobocia spadła do najniższego poziomu od okresu 2010–2011, zwiększa się również poziom inwestycji. Ożywienie gospodarcze w strefie euro następuje jednak powoli, niewykorzystane moce produkcyjne w odniesieniu do pracy i kapitału są znaczne, a ogólny poziom niepewności pozostaje wysoki. Ponadto słabe i niepewne perspektywy wzrostu gospodarczego poza UE wskazują, że ewentualny wpływ eksportu będzie nieznaczny. Kontynuacja ekspansji w strefie euro musi zatem w coraz większym stopniu opierać się na popycie krajowym.

Niedawne inicjatywy na szczeblu UE przyczyniają się do maksymalizacji wpływu finansów publicznych na gospodarkę realną. Koncentrując się na wykorzystaniu środków prywatnych w ramach rentownych i trwałych projektów inwestycyjnych, plan inwestycyjny dla Europy przyczynia się do rozwiązania problemu luki inwestycyjnej, która powstała w czasie kryzysu. Połączenie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych będzie miało szczególne znaczenie, jeżeli chodzi o zapewnienie nowych innowacyjnych instrumentów finansowych, które pozwolą zmaksymalizować skutki gospodarcze każdego euro zainwestowanego ze środków publicznych. Postępy w realizacji unii bankowej i unii rynków kapitałowych są również niezbędne, aby zdywersyfikować źródła finansowania dla gospodarki realnej, a tym samym zmniejszyć presję na finanse publiczne. Skupienie się – w ramach europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej – na wdrażaniu reform strukturalnych wspierających inwestycje (tzw. trzeciego filaru planu inwestycyjnego dla Europy) jest także kluczowe w kontekście maksymalizacji skuteczności polityki budżetowej.

Bardziej aktywna polityka budżetowa – jeżeli jest właściwie opracowana, a w szczególności w połączeniu z reformami i wsparciem inwestycji – może przyczynić się do szybszego zmniejszenia bezrobocia w krótkim okresie, lecz również do zwiększenia w średnim okresie (potencjalnego) wzrostu gospodarczego w strefie euro. Nadal odnotowuje się znaczny zastój w gospodarce i w chwili obecnej najważniejszym wyzwaniem jest zapobiegnięcie utrwaleniu sytuacji niskiego wzrostu gospodarczego przy niskiej inflacji. Po latach kryzysu odczuwalne jest znaczne zmęczenie reformami: zdolność do wszczęcia i przeprowadzenia istotnych reform strukturalnych może pociągać za sobą pewne koszty dla finansów publicznych w krótkim okresie, jednak w przypadku powodzenia takie reformy mogą mieć bezpośrednie długoterminowe korzystne skutki budżetowe, w tym poprzez zwiększenie potencjału wzrostu gospodarczego. Oprócz wspierania ożywienia gospodarczego w samej Unii bardziej sprzyjająca polityka budżetowa przyniosłaby również pozytywne efekty dla światowej gospodarki, przyczyniając się do obniżenia nadwyżki na rachunku obrotów bieżących strefy euro, a tym samym do usunięcia zaburzeń równowagi makroekonomicznej na świecie.

Z uwagi na szczególne uwarunkowania makroekonomiczny wpływ polityki budżetowej będzie prawdopodobnie większy niż w normalnych warunkach. Skuteczność polityki budżetowej jako narzędzia stabilizacji zależy od ogólnego otoczenia gospodarczego, w którym jest realizowana. Biorąc pod uwagę fakt, że polityka pieniężna osiągnęła już stopy procentowe na poziomie zero (lub „zerową granicę nominalnych stóp procentowych”), wpływ środków polityki budżetowej zarówno na gospodarkę realną („mnożniki fiskalne”) oraz gospodarki innych krajów („efekt mnożnikowy”) jest większy niż miałoby to miejsce na przykład wówczas, gdy stopy procentowe byłyby wysokie lub istniałoby ryzyko ich szybkiego wzrostu, a bodźce budżetowe prowadziłyby do ryzyka wyparcia inwestycji prywatnych (zob. załącznik 2). Ponadto aktualnie niskie stopy procentowe powodują znaczne zmniejszenie kosztów finansowania lub refinansowania budżetów publicznych.

Istnieje zarówno potrzeba, jak i możliwość działania w obszarze budżetowym w tym właśnie momencie, także w celu przywrócenia równowagi w kombinacji polityki budżetowej i pieniężnej w strefie euro. Oczekiwania dotyczące faktycznej i przewidywanej inflacji w dalszym ciągu nie wskazują na spełnienie definicji stabilności cen określonej przez EBC (rozumianej jako stopa inflacji na poziomie około 2 %, lecz poniżej tej wartości, w perspektywie średnioterminowej). Wraz z przeprowadzaniem reform strukturalnych i silnym naciskiem na inwestycje polityka budżetowa musi przyczynić się w sposób bardziej bezpośredni do wspierania popytu krajowego, ożywienia gospodarczego oraz pokonania niskiej inflacji. Taki wzrost inflacji może się również przyczynić do normalizacji stóp procentowych, co pozytywnie wpłynie na zwrot z oszczędności i ogólnie na funkcjonowanie sektora finansowego, który wciąż zmaga się ze spuścizną po kryzysie w postaci zadłużenia.

Jako że Europejski Bank Centralny (EBC) bardzo intensywnie wykorzystuje już dostępne mu narzędzia polityki pieniężnej, powszechnie uznaje się, że polityka pieniężna nie może przejąć całego ciężaru stabilizacji makroekonomicznej, a odpowiedzialna polityka budżetowa sprzyjająca wzrostowi gospodarczemu musi odgrywać większą rolę we wspieraniu ożywienia gospodarczego w strefie euro. Tę opinię podziela się również na świecie: podczas swoich niedawnych posiedzeń grupa G-20 ponownie podkreśliła zaangażowanie państw do niej należących na rzecz strategii wzrostu gospodarczego opartej na trzech filarach i we wrześniu 2016 r. wydała oświadczenie potwierdzające, że państwa te są zdecydowane wykorzystać wszystkie narzędzia polityki pieniężnej, budżetowej i strukturalnej – indywidualnie i zbiorowo – by osiągnąć cel silnego, trwałego, zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu gospodarczego.

Obecne perspektywy gospodarcze są zróżnicowane, przy czym ożywienie gospodarcze niezmiennie postępuje od 2013 r., lecz w wolnym tempie. PKB strefy euro jest obecnie powyżej poziomu sprzed kryzysu, jednak ożywienie gospodarcze jest nadal powolne, ponadto utrzymuje się niepewność co do jego stabilności i istnieją liczne oznaki sugerujące, iż gospodarka wciąż dysponuje niewykorzystanym potencjałem. Inflacja również utrzymuje się na niskim poziomie, pomimo wprowadzenia bezprecedensowych środków polityki pieniężnej. Ponadto wciąż istnieją zagrożenia. Bardzo wysoka nadwyżka zewnętrzna strefy euro nadal ukrywa znaczne zaburzenia równowagi makroekonomicznej. Bezrobocie spada, lecz w niektórych państwach członkowskich utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie. Wzrost wydajności i wzrost płac pozostają na niskim poziomie. Brytyjskie referendum w sprawie członkostwa w UE i inne wydarzenia geopolityczne przyczyniły się do powstania nowych źródeł niepewności. Powyższe wskazuje na potrzebę wzmocnienia wewnętrznych źródeł wzrostu gospodarczego.

W porównaniu z okresem sprzed kryzysu finansowego, średniookresowy potencjał wzrostu gospodarczego strefy euro spadł niemal o połowę. Jest to częściowo związane ze zmianami demograficznymi, jak również zmianami mającymi szerszy zasięg, lecz zjawisko to odzwierciedla również tzw. efekt histerezy wynikający z kryzysu: słabe wyniki gospodarki w długim okresie mogą doprowadzić do obniżenia kapitału rzeczowego oraz zmniejszenia produktywności i uczestnictwa w rynku pracy w takim stopniu, że zmniejszy to w sposób trwały potencjał wzrostu gospodarczego. Jak podkreślono w rocznej analizie wzrostu gospodarczego 2017 oraz w zaleceniu dotyczącym polityki gospodarczej w strefie euro, zwiększenie potencjału wzrostu gospodarczego w UE wymaga przede wszystkim pobudzenia zatrudnienia i wydajności przez politykę strukturalną, jednak odpowiedzialna polityka budżetowa sprzyjająca wzrostowi gospodarczemu ma również do odegrania pewną rolę, zwłaszcza w obecnym okresie.

W odniesieniu do strefy euro jako całości należy zauważyć, że choć polityka pieniężna została ustanowiona i opracowana jako jeden instrument, ogólna polityka budżetowa jest wynikiem połączenia 19 odrębnych polityk budżetowych. Narzędzia w ramach europejskiego semestru oraz zasady określone w pakcie stabilności i wzrostu od dawna stanowią wytyczne dla działań na szczeblu krajowym, jednak koordynacja działań – oprócz roli, jaką ostatnio odgrywa zalecenie dotyczące polityki gospodarczej w strefie euro – była dotychczas ograniczona, a sytuacja i wyzwania związane ze strefą euro nie zostały w pełni uwzględnione. W szczególności nadal jest kwestią przypadku, czy połączenie krajowych polityk budżetowych doprowadzi do kursu polityki budżetowej w strefie euro, który będzie właściwy i spójny z polityką pieniężną. Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy stopy procentowe w ramach polityki pieniężnej osiągają zerową granicę nominalnych stóp procentowych (zob. załącznik 2).

3. Obecny kurs polityki budżetowej w strefie euro

W celu oceny obecnej sytuacji istotne jest, aby traktować strefę euro jako jeden podmiot – zakładając hipotetycznie, że istnieje minister finansów dla strefy euro jako całości – i rozważać jej politykę budżetową w ujęciu zbiorczym. Jest to podejście przyjęte w niniejszej sekcji.

Ogólnie w wyniku znacznej konsolidacji budżetowej w latach 2011–2013 szacuje się, że kurs polityki budżetowej w strefie euro pozostanie w dużej mierze neutralny w latach 2014–2017 (zob. wykres poniżej). W latach 2011–2013, gdy sytuacja gospodarcza ulegała pogorszeniu, kurs polityki budżetowej w strefie euro był restrykcyjny. Kurs polityki budżetowej stał się w dużej mierze neutralny w latach 2014–2015 i nieco ekspansywny w 2016 r. w kontekście ożywienia gospodarczego. Jeśli chodzi o 2017 r., zarówno projekty planów budżetowych państw członkowskich w ujęciu zbiorczym (na wykresie nazywane „planami państw członkowskich”), jak i prognoza gospodarcza Komisji z jesieni 2016 r. ponownie wskazują na zasadniczo neutralny kurs polityki budżetowej.

Kurs polityki budżetowej w strefie euro w latach 2011–2017





Uwaga: na niniejszym wykresie przedstawiono kurs polityki budżetowej w strefie euro, czyli ukierunkowanie polityki budżetowej na poziomie zagregowanym. Jest ono mierzone zmianą strukturalnego salda pierwotnego (zob. również ramka 1). Wartość dodatnia odpowiada zwiększającemu się deficytowi budżetowemu (co przyczynia się do „ekspansji budżetowej”), a wartość ujemna odpowiada zmniejszającemu się deficytowi budżetowemu („konsolidacja budżetowa”). Łączne wartości nie obejmują Grecji, która jest objęta programem dostosowań gospodarczych.



Obecnie z uwagi na powolne ożywienie gospodarcze i ryzyka w otoczeniu makroekonomicznym istnieją argumenty przemawiające za umiarkowanie ekspansywnym kursem polityki budżetowej w strefie euro. Na podstawie szacunków służb Komisji uważa się, że w obecnych warunkach ekspansja budżetowa w wysokości do 0,5 % PKB na poziomie strefy euro jako całości jest pożądana w 2017 r.. Wartość ta wynika z oceny poziomów aktywności gospodarczej, wolnych mocy produkcyjnych, bezrobocia i inflacji. Jest to pragmatyczna i ostrożna wartość docelowa z szerszego zakresu wartości szacunkowych: taki ekspansywny kurs polityki fiskalnej zmniejszyłby udział niewykorzystanych zdolności produkcyjnych w strefie euro, wspierając jednocześnie politykę pieniężną i unikając zbędnego przegrzania gospodarki.

Kierunek działań jest jasny, jednak dokładny cel można rozpatrywać jako znajdujący się w przedziale i wymagający osądu. Ekspansja budżetowa wynosząca 0,3 % PKB stanowiłaby dolną granicę tego przedziału: przyczyniłaby się ona do zapewnienia, aby luka produktowa w strefie euro zmniejszyła się o połowę w 2017 r., przy czym w dużym stopniu zachowano by zgodność z celem stabilności finansów publicznych. Takie podejście może jednak nie być wystarczająco ambitne, zwłaszcza że szacunkom dotyczącym luki produktowej towarzyszy niepewność, co może doprowadzić do niedoszacowania potrzeby stabilizacji w strefie euro. Natomiast górną granicę stanowiłaby ekspansja budżetowa w wysokości 0,8 % PKB: pozwoliłoby to na całkowite zlikwidowanie luki produktowej już w 2017 r. Takie podejście może być jednak zbyt ekspansywne, ponieważ może doprowadzić do niepożądanego przegrzania gospodarki w niektórych państwach członkowskich i byłoby sprzeczne z celem, jakim jest zachowanie stabilności finansów publicznych.

Obecny problem polega na tym, że nawet jeżeli ekonomiści są w stanie wskazać pożądany kurs polityki budżetowej dla strefy euro umożliwiający połączenie stabilności makroekonomicznej ze stabilnością budżetową, taki kurs polityki budżetowej nie będzie automatycznie wynikał ze stosowania przepisów w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego. W świetle najnowszych danych gospodarczych i budżetowych wypełnienie wszystkich wymagań dotyczących polityki budżetowej zawartych w zaleceniach dla poszczególnych krajów przyjętych przez Radę w lipcu 2016 r. oznaczałoby, w ujęciu zbiorczym, zastosowanie umiarkowanie restrykcyjnego kursu polityki budżetowej dla strefy euro jako całości w 2017 r.; podobną tendencję przewiduje się również na 2018 r. (zob. wykres 4 w załączniku 1). Nie uwzględnia się przy tym elastyczności przepisów, umożliwiającej dostosowanie się do zmieniających się warunków gospodarczych.

Określając właściwy na dzień dzisiejszy kurs polityki budżetowej dla strefy euro, należy również podkreślić, że w obecnej sytuacji budżetowej rozkład korekty budżetowej między poszczególne kraje jest wyraźnie nieoptymalny. Sytuacja poszczególnych państw członkowskich różni się pod względem dostępnej przestrzeni fiskalnej i wymaganej konsolidacji (zob. wykres 3 w załączniku 1). Wydaje się, że w 2017 r. państwa członkowskie, w których nadal będzie wymagana konsolidacja budżetowa, będą prowadziły coraz bardziej ekspansywną politykę budżetową, co mogłoby wzbudzić obawy co do stabilności ich finansów publicznych (zob. wykres 5 w załączniku 1). Natomiast państwa członkowskie dysponujące przestrzenią fiskalną niekoniecznie z niej korzystają. Może to budzić obawy związane z potrzebą zwiększenia inwestycji i wzmocnienia podstaw wzrostu gospodarczego, lecz także ze zdolnością do wspierania ożywienia gospodarczego w strefie euro jako całości.

4. Gospodarcze i prawne ograniczenia w osiągnięciu pozytywnego kursu polityki budżetowej

Dążenie do pozytywnego kursu polityki budżetowej na łącznym poziomie strefy euro podlega ograniczeniom gospodarczym i prawnym. Ograniczenia gospodarcze dotyczą zasadniczo konieczności zrównoważenia potrzeby równowagi makroekonomicznej w krótkim okresie i zachowania stabilności finansów publicznych w średnim okresie, w ramach szerzej zakrojonego programu gospodarczego. Natomiast ograniczenia prawne dotyczą funkcjonowania unijnych ram nadzoru budżetowego w określonych okolicznościach. Oba rodzaje ograniczeń umożliwiają zawieranie ewentualnych kompromisów, co ostatecznie wymaga osądu politycznego.

Napięty stosunek między potrzebą wspierania ożywienia gospodarczego w perspektywie krótkoterminowej oraz zapewnienia stabilności finansów publicznych w perspektywie średnioterminowej jest szczególnie widoczny w państwach członkowskich o wysokim poziomie długu sektora instytucji rządowych i samorządowych (zob. wykres 3 i wykres 8 w załączniku 1). W tych państwach członkowskich zbyt aktywna polityka budżetowa może spotęgować problem braku zaufania do stabilności finansów publicznych i trwałości ożywienia gospodarczego, zamiast ten problem rozwiązać. Jest to szczególnie prawdopodobne, jeżeli zastosowanej strategii nie towarzyszyłyby reformy i polityki, które zapewniłyby osiągnięcie rzeczywistego wpływu na gospodarkę realną, jeżeli okazałoby się, że znaczne zmniejszenie długu nie jest możliwe lub jeżeli prowadzona polityka doprowadziłaby do wzrostu stóp procentowych.

Stabilność budżetowa pozostaje priorytetem, zwłaszcza w odniesieniu do określonych państw członkowskich, jednak od okresu największego kryzysu działania w tym zakresie przestały już stanowić tak znaczące wyzwanie, dzięki czemu utrzymanie stabilności budżetowej nie jest już poważnym źródłem zagrożeń dla strefy euro jako całości w krótkim okresie. Sytuacja finansów publicznych pogorszyła się gwałtownie w latach 2008–2012, a poziom długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w strefie euro wzrósł średnio z 60 % PKB do ponad 90 %. W większości przypadków duży wzrost zadłużenia w ostatnich latach wynikał z dokapitalizowania banków i niskiego wzrostu nominalnego PKB, a nie na skutek rozrzutności budżetowej. Obecnie dług publiczny nieznacznie obniżył się z najwyższego poziomu wynoszącego 92 % w 2015 r., lecz nadal utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie, na przykład w siedmiu następujących państwach członkowskich przekracza średnią dla strefy euro: Grecja (182 % PKB w 2016 r.), Włochy (133 %), Portugalia (130 %), Cypr (107 %), Belgia (107 %), Hiszpania (99 %) i Francja (96 %). Jednocześnie łączny deficyt publiczny w strefie euro spadł z ponad 6 % PKB w 2010 r. do poniżej 2 % w 2016 r. i przewiduje się jego dalszy spadek.

Jak wskazano powyżej, bardziej pozytywny kurs polityki budżetowej wydaje się odpowiedni, zważywszy na stopień ożywienia gospodarczego, lecz nie należy przyjmować takiego samego założenia na lata 2017–2018. Obecne unijne ramy budżetowe skupiają się głównie na określeniu szczególnych wymogów dla poszczególnych państw członkowskich, nie uwzględniając przy tym całkowitych skutków dla strefy euro. Zgodnie z zasadami paktu stabilności i wzrostu zakłada się, że państwa członkowskie mogą najskuteczniej oprzeć się na działaniu automatycznych stabilizatorów, kiedy osiągnięty zostanie średniookresowy cel budżetowy, a do tego czasu należy prowadzić pewne działania w zakresie konsolidacji budżetowej. Zakłada się, że po dokonaniu niezbędnych korekt budżetowych państwa członkowskie, które osiągną swoje średniookresowe cele budżetowe i dysponują przestrzenią fiskalną, zdecydują się wspierać popyt krajowy, we własnym interesie i w interesie ogólnym, jednak są one do tego jedynie zachęcane: unijne coroczne zalecenia dla poszczególnych krajów zawierają jasne wytyczne polityczne w tej sprawie, lecz nie przewidują żadnych ilościowych wymogów budżetowych skierowanych do tych państw członkowskich. W odniesieniu do 2017 r., w zaleceniach przedstawionych w ramach paktu stabilności i wzrostu szereg państw członkowskich wezwano do kontynuowania konsolidacji budżetów, aby skorygować nadmierne deficyty (w krajach objętych częścią naprawczą paktu stabilności i wzrostu) albo osiągnąć średniookresowe cele budżetowe (w krajach objętych częścią zapobiegawczą).

Osiągnięcie właściwej kombinacji polityki budżetowej i pieniężnej dla strefy euro jest mniej oczywiste, jeżeli brak jest scentralizowanego budżetu, który mógłby odgrywać bardziej aktywną rolę. Nawet jeżeli europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne mają istotne znaczenie we wspieraniu popytu krajowego, aktualny budżet UE jest stosunkowo niewielki, tj. wynosi około 1 % PKB UE, i nie jest konkretnie ukierunkowany na potrzeby strefy euro, ponadto możliwości korygowania go z roku na rok są ograniczone. Okoliczność ta została również podkreślona w sprawozdaniu pięciu przewodniczących w sprawie dokończenia budowy europejskiej Unii Gospodarczej i Walutowej.