III.reguluje się handel towarami – substancjami chemicznymi lub farmaceutycznymi (załącznik IV) – które mogłyby zostać wykorzystane w celu wykonania kary śmierci (np. produktami, które mogłyby zostać wykorzystane w celu przeprowadzania egzekucji ludzi przez śmiertelny zastrzyk). Towary te dodano do wykazu towarów podlegających kontrolom wywozu w 2011 r. W celu kontrolowania wywozu takich znieczulających substancji chemicznych oraz zapobiegania ich przekazywaniu do stosowania w celu wykonywania kary śmierci przez śmiertelny zastrzyk bez ograniczania handlu takimi substancjami chemicznymi do celów medycznych, weterynaryjnych lub innych celów zgodnych z prawem wprowadzono oddzielne pozwolenie („generalne unijne pozwolenie na wywóz”). W przypadku gdy wywóz produktów leczniczych wymaga uzyskania pozwolenia na wywóz zgodnie z rozporządzeniem, a wywóz ten podlega również wymogom w zakresie udzielania pozwoleń ustanowionym w międzynarodowych konwencjach w sprawie kontrolowania środków odurzających i substancji psychotropowych, takich jak Konwencja o substancjach psychotropowych z 1971 r., państwa członkowskie mogą stosować jednolitą procedurę w celu wywiązania się z zobowiązań spoczywających na nich na mocy niniejszego rozporządzenia i odnośnej konwencji.

II.wprowadza się zobowiązanie do uzyskania uprzedniego, wydawanego w wyniku indywidualnej oceny pozwolenia na wywóz towarów (wymienionych w załączniku III), które można wykorzystywać do takich celów, ale które mogą mieć także inne, zgodne z prawem zastosowania; uzyskania takiego pozwolenia wymaga się także w celu świadczenia pomocy technicznej lub usług pośrednictwa w odniesieniu do tej kategorii towarów. Załącznik III nie obejmuje: a) broni palnej podlegającej kontroli na mocy rozporządzenia (UE) nr 258/2012; b) produktów podwójnego zastosowania podlegających kontroli na mocy rozporządzenia (WE) nr 428/2009; c) towarów podlegających kontroli zgodnie ze wspólnym stanowiskiem 2008/944/WPZiB;

Unijne rozporządzenie w sprawie przeciwdziałania torturom przyczyniło się do zlikwidowania poważnej luki, jeżeli chodzi o kontrole handlu na rzecz ochrony praw człowieka. Rozporządzeniem tym wprowadzono bezprecedensowe, wiążące ograniczenia w handlu dotyczące asortymentu towarów, których często nie ma w wykazach uzbrojenia, wykazach produktów podwójnego zastosowania lub w innych wykazach strategicznych towarów objętych kontrolą wywozu. Rozporządzenie to było powszechnie chwalone wśród międzynarodowej społeczności ochrony praw człowieka: np. były specjalny sprawozdawca ONZ ds. tortur, Theo van Boven, nazwał rozporządzenie kamieniem milowym w walce przeciwko torturom oraz modelem, na którym mogłyby wzorować się państwa w innych regionach.

Handel towarami, które mogłyby być użyte do a) wykonywania kary śmierci oraz b) tortur lub innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, regulowany jest przez rozporządzenie (UE) 2019/125 („rozporządzenie”). Rozporządzenie to, przyjęte w 2005 r., jest odzwierciedleniem zdecydowanego zaangażowania UE na rzecz wyeliminowania tortur i zniesienia kary śmierci.

W art. 32 rozporządzenia wymaga się, aby do dnia 31 lipca 2020 r., a następnie co pięć lat, Komisja złożyła Parlamentowi Europejskiemu i Radzie wyczerpujące sprawozdanie z jego wykonania i oceny skutków, które może zawierać propozycje jego zmian. Rozporządzenie stanowi, że w ramach przeglądu zostanie przeprowadzona ocena potrzeby objęcia nią działalności obywateli Unii za granicą.

Rada Europy (RE) również bada wykonalność inicjatywy w tej dziedzinie. Dnia 28 listopada 2019 r. Komitet Sterujący Rady Europy ds. Praw Człowieka zgodził się poprzeć wniosek dotyczący opracowania wytycznych Rady Europy mających na celu zachęcenie do przeprowadzania przez państwa członkowskie Rady Europy kontroli dotyczących handlu towarami wykorzystywanymi do stosowania tortur, złego traktowania oraz wykonywania kary śmierci lub ułatwienie przeprowadzania takich kontroli. We wniosku zachęca się także wszystkie państwa Rady Europy do dołączenia do sojuszu na rzecz zwalczania handlu narzędziami tortur oraz poparcia procesu ONZ mającego na celu opracowanie międzynarodowych środków w tym obszarze. Szwajcaria, Macedonia Północna oraz Czarnogóra opowiedziały się za zastosowaniem modelu rozporządzenia, przy czym Zjednoczone Królestwo również zapowiedziało, że po wystąpieniu z UE utrzyma przepisy rozporządzenia.

Dzięki inspiracji, jaką było rozporządzenie UE, w 2017 r. utworzono sojusz na rzecz zwalczania handlu narzędziami tortur propagowany przez Unię Europejską i współfinansowany przez Argentynę i Mongolię. Jego celem jest znaczne utrudnienie handlu towarami przeznaczonymi do wykonywania kary śmierci i stosowania tortur lub towarami, które potencjalnie mogłyby zostać w takim celu wykorzystane, na szczeblu międzynarodowym. Dołączając do sojuszu, państwa zobowiązują się między innymi do wdrożenia skutecznych środków za pośrednictwem przepisów krajowych oraz sprawnego egzekwowania prawa, aby ograniczyć handel towarami wykorzystywanymi w celu stosowania tortur i kary śmierci.

Pomimo obowiązków państw na mocy prawa międzynarodowego przypadki tortur i innego rodzaju złego traktowania wciąż się zdarzają. W ostatnich latach międzynarodowa społeczność w coraz większym stopniu uznaje potrzebę regulacji i ograniczania handlu niektórymi produktami służącymi egzekwowaniu prawa w celu zagwarantowania, aby takich towarów nie używano do stosowania tortur lub do innego rodzaju złego traktowania.

W 2019 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ (ZO ONZ) wezwało wszystkie państwa do „wdrożenia odpowiednich, skutecznych środków prawnych, administracyjnych, sądowych i innych w celu zapobiegania produkcji, wywozowi, przywozowi i wykorzystywaniu produktów, które nie mają innego praktycznego zastosowania niż do celów stosowania tortur lub innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, oraz zakazania tych procederów, a także w celu zapobiegania handlowi takimi produktami i jego zakazywania”.

W rozporządzeniu wymaga się, aby państwa członkowskie UE publikowały roczne sprawozdania z działalności, w których zostaną wyszczególnione odpowiednie wnioski o udzielenie pozwoleń oraz pozwolenia. Obejmuje ono kolejne środki mające na celu ułatwienie przejrzystości oraz zniechęcenie państw członkowskich UE do obchodzenia odmowy wydania pozwolenia na wywóz przez inne państwa członkowskie. Rozporządzenie obejmuje także przepisy ułatwiające dokonywanie regularnych przeglądów wykazów towarów zakazanych i towarów podlegających regulacjom oraz wprowadzanie zmian w tych wykazach, co umożliwia państwom członkowskim UE skierowanie do Komisji należycie uzasadnionego wniosku w celu jego rozpatrzenia.

Rozporządzenie nie dotyczy kontroli przywozu do UE ani przekazywania między państwami członkowskimi UE produktów służących egzekwowaniu prawa oraz powiązanych z nimi towarów, które mogą mieć zgodne z prawem zastosowania do celów egzekwowania prawa, ale mogą być także nadużywane do stosowania tortur lub do innego rodzaju złego traktowania. W rozporządzeniu nie zakazuje się także wewnątrzunijnego przekazywania towarów, które nierozerwalnie wiążą się z nadużyciami, ani niewłaściwych towarów.

Tranzyt (transport w obrębie obszaru celnego UE towarów nieunijnych przewożonych przez ten obszar i przeznaczonych dla państw trzecich) towarów wymienionych w załączniku II jest zakazany. Tranzyt towarów podlegających regulacjom wymienionych w załączniku III nie jest co do zasady zakazany, jednak jest zakazany wówczas, gdy podmiot wykonujący tranzyt towarów wie, „że jakakolwiek część przesyłki takich towarów ma być użyta w celu stosowania tortur lub do innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania w państwie trzecim”.

Towary wymienione w kategorii (iii) obejmują zwłaszcza leki, które szczególnie nadają się do stosowania w śmiertelnych zastrzykach. Aby zminimalizować obciążenie regulacyjne nałożone na przedsiębiorstwa podczas wywozu leków ratujących życie, rozporządzenie obejmuje system globalnych pozwoleń na wywóz, w ramach którego nie wymaga się, aby przedsiębiorstwa ubiegały się o indywidualne pozwolenie na wywóz w odniesieniu do każdej przesyłki leków. Aby uzyskać globalne pozwolenie, przedsiębiorstwa muszą wykazać, że wdrażają odpowiednie kontrole mające na celu zapobieganie sprzedaży tych leków do wykorzystania w celu wykonania egzekucji.

Państwa członkowskie nie udzielają pozwolenia, „jeśli istnieją uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że takie towary wymienione w załączniku III mogłyby być użyte przez organ odpowiedzialny za egzekwowanie prawa lub jakąkolwiek osobę fizyczną lub prawną w państwie trzecim w celu stosowania tortur lub do innego okrutnego, poniżającego lub nieludzkiego traktowania albo karania, w tym w celu wykonania orzeczonych przez sąd kar cielesnych”, lub jeśli takie towary mogłyby być użyte do wykonania kary śmierci.

Aby zapobiec obchodzeniu przepisów, w rozporządzeniu wymaga się, aby właściwe organy w państwach członkowskich powiadamiały wszystkie pozostałe państwa członkowskie oraz Komisję o swojej decyzji dotyczącej odmowy wydania pozwolenia lub uchylenia istniejącego pozwolenia. W związku z tym każde państwo członkowskie UE rozważające wydanie pozwolenia w odniesieniu do „zasadniczo identycznej” transakcji jak ta, co do której inne państwo członkowskie odmówiło wydania pozwolenia, w ciągu trzech lat po odmowie musi skonsultować się z państwem członkowskim, które postanowiło o odmowie. Jeżeli mimo to pozwolenie zostanie wydane, państwo członkowskie, które wydaje takie pozwolenie, musi przedstawić Komisji i wszystkim państwom członkowskim szczegółowe uzasadnienie swojej decyzji. Podczas oceny wniosku organy muszą wziąć pod uwagę kwestie związane z zamierzonym końcowym zastosowaniem oraz ryzykiem przekierowania do nielegalnych celów.

Rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Za jego wdrażanie odpowiadają właściwe organy w państwach członkowskich. Państwa członkowskie są odpowiedzialne za podejmowanie, w wyniku indywidualnej oceny, decyzji o udzieleniu pozwolenia na wywóz lub o oddaleniu wniosku dotyczącego towarów podlegających regulacjom wymienionych w załącznikach III i IV do rozporządzenia.

Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych w celu wprowadzania zmian w wykazach towarów zakazanych albo kontrolowanych, w tym w „trybie pilnym”, kiedy jest to uzasadnione szczególnie pilną potrzebą.

ROZPORZĄDZENIEM DELEGOWANYM KOMISJI (UE) 2018/181 z dnia 18 października 2017 r. do wykazu krajów przeznaczenia, do których ma zastosowanie generalne unijne pozwolenie na wywóz (załącznik V), dodano Republikę Dominikańską, Wyspy Świętego Tomasza i Książęcą oraz Togo.

Rozporządzenie przyjęto pierwotnie jako rozporządzenie Rady (WE) nr 1236/2005 w sprawie handlu niektórymi towarami, które mogłyby być użyte do wykonywania kary śmierci, tortur lub innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania. Przyjęto je dnia 27 czerwca 2005 r., a weszło ono w życie dnia 30 lipca 2006 r. Ostatnią zmianę merytoryczną wprowadzono w 2016 r.

Sprawozdanie to obejmuje także ocenę wdrażania rozporządzenia w odniesieniu do podstawowych zasad adekwatności, skuteczności, efektywności, spójności i europejskiej wartości dodanej. Ocena ta koncentruje się na kwestii spełnienia przez rozporządzenie jego głównego celu lub głównych celów oraz na tym, czy od 2016 r. pojawiły się nowe problemy i wyzwania. Ma to pomóc w sprawdzeniu, czy niezbędne są dalsze działania w celu usunięcia wszelkich zidentyfikowanych niedociągnięć.

Wymaga się, aby państwa członkowskie dostarczyły Komisji wszelkich stosownych informacji potrzebnych do przygotowania sprawozdania. Szczególne części sprawozdania mają dotyczyć Grupy Koordynacyjnej ds. Przeciwdziałania Torturom utworzonej na mocy rozporządzenia (art. 31) i jej działalności, przy czym muszą one zawierać informacje dotyczące środków wdrożonych przez państwa członkowskie zgodnie z art. 33 ust. 1 (sankcje).

Ponadto zgodnie z art. 14 rozporządzenia państwa członkowskie mogą przyjąć lub utrzymać zakaz wywozu oraz przywozu kajdan na nogi, łańcuchów na nogi oraz przenośnych urządzeń do wywoływania elektrowstrząsów. Państwa członkowskie mogą także nałożyć wymóg uzyskania pozwolenia na wywóz dużych kajdanek. Jak wynika z informacji udostępnionych Komisji, Belgia, Grecja, Luksemburg, Hiszpania oraz Zjednoczone Królestwo wdrożyły takie dodatkowe ograniczenia. Węgry oraz Włochy wdrożyły także powiązane środki. Słowacja poinformowała Komisję, że w 2020 r. uruchomi proces legislacyjny w celu zmiany aktu z 2007 r. dotyczącego handlu niektórymi towarami, które mogłyby być użyte do wykonywania kary śmierci, tortur lub innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania.

W rozporządzeniu zdefiniowano mechanizm dodawania towarów do załącznika II, załącznika III lub załącznika IV, który umożliwia państwom członkowskim UE zwrócenie się do Komisji z należycie uzasadnionym wnioskiem. W okresie sprawozdawczym Komisja nie otrzymała żadnego tego rodzaju wniosku.

Mimo że nie jest to ściśle związane z oceną sposobu wdrażania rozporządzenia, art. 32 rozporządzenia przewiduje, że w ramach przeglądu zostanie również ocenione, czy konieczne jest włączenie działalności obywateli Unii za granicą do zakresu stosowania rozporządzenia. W niniejszej sekcji przedstawiono obszary, w których można by ocenić działalność przedsiębiorstw mających siedzibę w UE, obywateli Unii lub rezydentów państwa członkowskiego UE, którzy działają w państwach trzecich. Dotyczy to następujących rodzajów działalności:

Informacje, którymi dysponuje Komisja i które opierają się na danych przekazanych przez właściwe organy, umożliwiają jej rozróżnienie między zastosowaniem końcowym towarów na potrzeby organów ścigania, nauką w dziedzinie ochrony zdrowia, zastosowaniem końcowym na potrzeby firm ochroniarskich, zastosowaniem końcowym do celów medycznych (korzystanie z towarów w szpitalach i w celach weterynaryjnych) towarów wymienionych w załączniku IV oraz zastosowaniem przemysłowym towarów i wywozem realizowanym na potrzeby firm zajmujących się handlem. W trzyletnim okresie objętym niniejszym sprawozdaniem zgłoszono, że 56 pozwoleń na wywóz udzielono do celów egzekwowania prawa, 52 do celów naukowych/ochrony zdrowia, a pozostałe (74) wydano do innych celów, głównie przedsiębiorstwom handlowym i prywatnym firmom ochroniarskim. W związku z tym należy zauważyć, że nie wszystkie państwa członkowskie podają pełne rozliczenia lub informacje dotyczące użytkowników końcowych, a zatem dane dotyczące zastosowania końcowego nie odpowiadają całkowitej liczbie pozwoleń, o których mowa powyżej.

W rozporządzeniu nałożono wymóg uzyskania pozwolenia na wywóz, aby zapewnić właściwym organom możliwość sprawdzenia, czy istnieją przesłanki świadczące o tym, że po wywiezieniu dane towary mogłyby być użyte do tortur lub innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (załącznik III) lub do wykonywania kary śmierci (załącznik IV). Dlatego też art. 20 ust. 8 rozporządzenia stanowi, że właściwy organ powinien otrzymać „pełne informacje, w szczególności na temat użytkownika końcowego, państwa przeznaczenia oraz końcowego zastosowania towarów”.

Komisja gromadzi dane od właściwych organów, które umożliwiają jej przeprowadzenie przeglądu udzielonych pozwoleń na wywóz (lub takich, których udzielenia odmówiono) w odniesieniu do towarów podlegających kontroli opisanych w załącznikach III i IV do rozporządzenia.

Można by również zbadać inne odpowiednie środki, np. środki promujące większą przejrzystość i podnoszenie świadomości lub środki promujące skuteczne przestrzeganie Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka. Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka stanowią bowiem, że przedsiębiorstwa powinny przestrzegać praw człowieka. Nie powinny one naruszać praw człowieka przysługujących innym osobom i powinny przeciwdziałać negatywnemu wpływowi na prawa człowieka. Aby zapobiec negatywnemu wpływowi na prawa człowieka, złagodzić go i, w stosownych przypadkach, naprawić jego skutki, konieczne jest podjęcie odpowiednich działań.

Rozwiązanie wskazanych problemów stwarza trudności w odniesieniu do terytorialnego zasięgu jurysdykcji UE. W prawie międzynarodowym jurysdykcja ma co do zasady charakter terytorialny i nie może być wykonywana przez państwo poza jego terytorium, chyba że na mocy normy zezwalającej wynikającej ze zwyczaju międzynarodowego lub z konwencji. Istnieją jednak wyjątki od tej zasady, które są istotne w tym przypadku. Na przykład prawo międzynarodowe zezwala na karanie działalności eksterytorialnej obywateli danego państwa, jeżeli chodzi o przestępstwa popełnione poza jego terytorium. W przypadku szczególnie poważnych przestępstw, które zostały objęte jurysdykcją uniwersalną na mocy traktatu wielostronnego albo międzynarodowego prawa zwyczajowego, takich jak ludobójstwo , zbrodnie wojenne , zbrodnie przeciwko ludzkości i tortury, państwo może sprawować jurysdykcję w odniesieniu do przestępstw niezależnie od miejsca ich popełnienia i niezależnie od przynależności państwowej sprawcy lub ofiary.

Dwie organizacje pozarządowe (NGO) zajmujące się prawami człowieka i zaangażowane w ocenę przeglądu zwróciły uwagę na przypadek obywateli Unii działających poza UE, zaangażowanych w zapewnianie np. usług szkoleniowych z zakresu bezpieczeństwa i egzekwowania prawa w odniesieniu do niewłaściwego lub stanowiącego nadużycie wykorzystania produktów służących egzekwowaniu prawa. Zwróciły one również uwagę na przypadek przedsiębiorstw organizujących targi lub wystawy broni w państwach trzecich. W szczególności wspominane organizacje pozarządowe uważają, że obecne ograniczenie geograficzne określone w art. 8 powinno zostać usunięte oraz że wszystkim osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom z UE należy zakazać promowania towarów wymienionych w załączniku II na wystawach lub targach, niezależnie od państwa, w którym się one odbywają. Ponadto uważają one, że należy wprowadzić kontrole (w drodze rozporządzenia albo innych odpowiednich środków) w celu uregulowania udzielania instrukcji lub prowadzenia szkoleń przez wszystkie właściwe placówki edukacyjne, tak aby takie przepisy nie promowały ani nie obejmowały niewłaściwych lub stanowiących nadużycie polityk, praktyk lub technik, które mogłyby ułatwiać stosowanie tortur lub prowadzić do innego złego traktowania w państwach trzecich bądź być wykorzystywane do takich celów.

w rozporządzeniu nie zakazuje się pośrednictwa w odniesieniu do towarów wymienionych w załączniku II ani nie kontroluje pośrednictwa w odniesieniu do towarów wymienionych w załączniku III, jeżeli usługi te są świadczone przez pośredników unijnych działających poza UE;

-spójność i komplementarność: zakres, w jakim rozporządzenie ułatwia spójność i komplementarność z innymi odpowiednimi inicjatywami UE i państw członkowskich;

-europejską wartość dodaną: zakres, w jakim rozporządzenie wnosi wartość dodaną do poszczególnych środków wdrażanych przez państwa członkowskie UE.

Głównymi źródłami informacji do celów gromadzenia dowodów na potrzeby oceny były pisemne zgłoszenia, w tym badanie, ankiety, wywiady i warsztaty z kluczowymi zainteresowanymi stronami.

W warsztatach dla zainteresowanych stron wzięło udział ponad 30 osób. Pochodziły one z wielu różnych organizacji, w tym z właściwych organów państw członkowskich, Komisji Europejskiej, organizacji międzynarodowych, takich jak ONZ i Rada Europy, oraz organizacji pozarządowych.

Ocena zebranych danych i informacji doprowadziła do następujących wniosków.

4.2Adekwatność

4.2.1 Kwestie związane z polityką

Rozporządzenie, przyjęte pierwotnie w 2005 r., stanowiło odpowiedź na potrzebę ustanowienia „przepisów unijnych dotyczących handlu z państwami trzecimi towarami, które mogłyby być użyte do wykonywania kary śmierci, oraz towarami, które mogłyby być użyte w celu stosowania tortur oraz do innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania”. Przepisy te miały na celu wypełnienie stwierdzonej luki w unijnej kontroli handlu prowadzonej na rzecz ochrony praw człowieka i stanowiły pierwszy na świecie wiążący instrument specjalnie ukierunkowany na tę kwestię. Aby utrzymać adekwatność rozporządzenia, zmieniono je w latach 2011, 2014 i 2016.

Oprócz tego, że rozporządzenie stanowi pierwsze na świecie ramy operacyjne regulujące handel towarami używanymi do tortur, fakt, że nadal jest ono adekwatne, potwierdza rola, jaką odegrało jako źródło inspiracji dla działań prowadzonych w tej dziedzinie przez inne państwa i organizacje. W szczególności zainspirowało ONZ do podjęcia decyzji w sprawie opracowania wspólnych norm międzynarodowych w zakresie handlu narzędziami tortur. Uważa się również, że rozporządzenie to stanowiło inspirację do opracowania środków stosowanych przez Radę Europy w całym regionie, ukierunkowanych na rozwiązanie problemu handlu produktami wykorzystywanymi do tortur, złego traktowania i wykonywania kary śmierci.

Kolejnym potwierdzeniem postrzeganej adekwatności tego instrumentu jest fakt, że niektóre państwa członkowskie spoza UE opowiedziały się za zastosowaniem modelu rozporządzenia, np. Szwajcaria, Macedonia Północna i Czarnogóra, a Zjednoczone Królestwo również zapowiedziało, że utrzyma przepisy rozporządzenia po wystąpieniu z UE.

4.2.2 Adekwatność towarów i usług objętych rozporządzeniem

Rozporządzenie obejmuje obecnie szeroki zakres towarów związanych z karą śmierci i torturami.

Jeżeli chodzi o zakres stosowania rozporządzenia w odniesieniu do towarów, działań i osób, art. 25 rozporządzenia stanowi, że każde państwo członkowskie może skierować do Komisji należycie uzasadniony wniosek o dodanie towarów do załącznika II, załącznika III lub załącznika IV. W okresie objętym przeglądem nie złożono żadnych takich wniosków.

Dwie organizacje pozarządowe zajmujące się prawami człowieka, które uczestniczyły w przeglądzie, uważają w szczególności, że rozporządzenie powinno być w stanie zapewnić reakcję na aktualną sytuację na międzynarodowym rynku bezpieczeństwa, na którym często zachodzą zmiany technologiczne i rynkowe. Ich zdaniem rozporządzenie powinno również uwzględniać zmiany w charakterze użycia i niewłaściwego użycia produktów służących egzekwowaniu prawa. Jako powód do obaw wskazano również szczególny przypadek zmiany marki produktów w celu obejścia zakresu rozporządzenia, co potwierdza potrzebę regularnej aktualizacji wykazów towarów objętych rozporządzeniem. Według tych organizacji pozarządowych niektóre z towarów obecnie wymienionych w załączniku III mogłyby zostać przeniesione do załącznika II, takie jak elektryczna broń porażeniowa o działaniu bezpośrednim (w tym pałki elektryczne, tarcze i paralizatory), a także inne użyteczne towary, które warto by dodać, takie jak kaptury więzienne i opaski na oczy, krzesła do krępowania, deski i łóżka z pasami, przeznaczone do celów egzekwowania prawa. Zdaniem tych organizacji pozarządowych w przypadku załącznika III towary podlegające kontroli, które można by dodać, obejmują „standardowe kajdanki”, ręczną broń służącą do bicia oraz niektóre rodzaje wystrzeliwanej broni kinetycznej.

Środki rozpraszania tłumu stanowią szczególny problem. W ostatnich latach ich dostępność i wykorzystanie znacznie wzrosły. Dwie organizacje pozarządowe zajmujące się prawami człowieka uczestniczące w procesie przeglądu uważają, że rozporządzenie nie obejmuje ich w wystarczającym stopniu, ponieważ istnieje pewien stopień niespójności z unijnym „wspólnym wykazem uzbrojenia”. Podczas opracowywania (i zmiany) rozporządzenia z jego zakresu wyraźnie wyłączono towary objęte już innymi unijnymi instrumentami. W praktyce wyłączenie to doprowadziło do sytuacji, w której rozporządzenie obejmuje kontrolę niektórych środków rozpraszania tłumu, takich jak gaz pieprzowy i OC (oleożywica capsicum), ale nie środków ujętych we wspólnym wykazie uzbrojenia. Organizacje pozarządowe zajmujące się prawami człowieka uczestniczące w przeglądzie twierdzą, że te środki rozpraszania tłumu, które nie są obecnie objęte rozporządzeniem, są często wykorzystywane w celu ułatwienia stosowania lub przeprowadzania tortur i innego złego traktowania lub represji wewnętrznych.

W przypadku towarów ujętych w załączniku IV w rozporządzeniu wymieniono pewne substancje chemiczne/leki służące ratowaniu i poprawie jakości życia oraz zdrowia pacjentów, które mogą być jednak stosowane w śmiertelnych zastrzykach. Zdaniem jednej organizacji zajmującej się zapobieganiem niewłaściwemu stosowaniu leków w śmiertelnych zastrzykach rozporządzenie obejmuje dwa z 14 leków wymienionych obecnie w amerykańskich stanowych i federalnych protokołach śmiertelnych zastrzyków. W przeciwieństwie do towarów wymienionych w załącznikach II i III tego rodzaju substancje chemiczne i leki pełnią podstawową funkcję ratowania życia, w związku z czym środki mogące ograniczyć handel tymi towarami należy poddać ostrożnej ocenie, aby zapobiec negatywnemu wpływowi na handel zgodnymi z prawem środkami medycznymi ratującymi życie. W tym zakresie na uwagę zasługuje system samoregulacji przyjęty przez kilka unijnych przedsiębiorstw dobrowolnie stosujących różne protokoły dystrybucji, w odniesieniu do których różne grupy zainteresowanych stron uważają, że zapobiegają one niewłaściwemu wykorzystaniu leków wywożonych z UE.

Podczas oceny znaczenia przedmiotowych towarów i usług należy również rozważyć wprowadzenie do rozporządzenia ukierunkowanej klauzuli dotyczącej końcowego zastosowania lub klauzuli uniwersalnej. Organizacje pozarządowe zajmujące się prawami człowieka uczestniczące w przeglądzie i organ państwa członkowskiego postulują o wprowadzenie takiej klauzuli. Konkretnie rzecz ujmując, taka klauzula umożliwiłaby poszczególnym państwom członkowskim UE powstrzymanie konkretnej operacji przekazania określonego produktu, który nie jest wyraźnie wymieniony w załączniku II lub III do rozporządzenia. W przypadku takiego produktu konieczne byłoby stwierdzenie, że ewidentnie nie ma żadnego innego praktycznego zastosowania poza wykonaniem kary śmierci, stosowaniem tortur i innego złego traktowania. Klauzula mogłaby również obejmować przypadki, w których istnieją dowody potwierdzające, że potencjalne przekazanie nieujętego w załączniku produktu prowadziłoby do jego zastosowania w takich celach.

W odniesieniu do usług objętych zakresem rozporządzenia, tj. usług pośrednictwa, pomocy technicznej, szkoleń i reklamy w związku z towarami objętymi rozporządzeniem, podczas oceny nie stwierdzono żadnych przesłanek koniecznej zmiany w tym zakresie. Należy jednak zauważyć, że świadczenie pomocy technicznej, w tym zapewnianie szkoleń, jest zabronione lub kontrolowane jedynie w przypadku, gdy dotyczy bezpośrednio produktów objętych rozporządzeniem (załącznik II lub załącznik III).

4.2.3 Adekwatność dodania handlu wewnątrzunijnego