1.NOWOCZESNA GOSPODARKA I SPRAWIEDLIWE PRZEJŚCIE W PRZYPADKU REGIONÓW UE

Europa przechodzi okres przełomowych zmian. Globalizacja, automatyzacja, obniżenie emisyjności, powstające technologie i technologia cyfrowa: wszystkie te aspekty wpływają na zatrudnienie, sektory przemysłowe, modele biznesowe, gospodarkę i społeczeństwo jako całość. Kwestie te są niezbędne, aby pomóc Europejczykom dostosować się do tych głębokich zmian i przyczynić się do zwiększenia odporności gospodarki UE. W dokumencie otwierającym debatę w sprawie wykorzystania możliwości płynących z globalizacji Komisja podkreśliła możliwości i wyzwania, w obliczu których stoją europejscy obywatele i regiony. Oznacza to, że musimy przewidzieć modernizację istniejących struktur gospodarczych i społecznych oraz zarządzać nią, pamiętając o tym, że dziś w większym stopniu niż kiedykolwiek problemy lokalne zyskały wymiar globalny, a kwestie globalne przełożyły się na poziom lokalny. Aby to osiągnąć, Europa potrzebuje długoterminowej strategii obejmującej działania na wszystkich poziomach w celu rozpoczęcia fundamentalnej zmiany technologii, gospodarki i finansów.

UE odgrywa kluczową rolę we wspieraniu wszystkich regionów i państw członkowskich w wykorzystywaniu ich pełnego potencjału w zakresie innowacji, konkurencyjności oraz zrównoważonego zatrudnienia i wzrostu. Działanie to leży u podstaw różnych podjętych już inicjatyw – zarówno od strony regulacyjnej, jak i w ramach planu inwestycyjnego – zmierzających do utworzenia serii projektów związanych z najważniejszymi priorytetami UE. Ponadto w ostatnich latach Komisja wezwała władze krajowe i regionalne do opracowania strategii inteligentnej specjalizacji na rzecz badań naukowych i innowacji. Działanie to miało na celu zachęcenie wszystkich europejskich regionów do określenia swojej szczególnej przewagi konkurencyjnej jako podstawy do nadania priorytetowego charakteru inwestycjom w badania naukowe i innowacje w ramach polityki spójności na lata 2014–2020. Następnie Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komitet Regionów podkreśliły potrzebę dalszego korzystania z tego podejścia w celu zwiększenia potencjału wszystkich regionów w zakresie innowacji.

Biorąc pod uwagę potrzebę wspólnej pracy na wszystkich szczeblach – począwszy od poziomu lokalnego aż po europejski – aby sprostać tym wyzwaniom i pomóc Europie odnosić sukcesy we współczesnym świecie, w niniejszym komunikacie oraz towarzyszącym mu dokumencie roboczym służb Komisji poczyniono kolejny krok w kierunku zastosowania podejścia opartego na inteligentnej specjalizacji oraz odniesiono się do najważniejszych wyzwań, jakimi są:

·zwiększenie potencjału europejskich regionów w zakresie innowacyjności i konkurencyjności jako podstawa modelu zrównoważonego wzrostu gospodarczego;

·zacieśnienie współpracy międzyregionalnej stanowiące kluczowy element zglobalizowanych gospodarek;

·zwrócenie większej uwagi na regiony słabiej rozwinięte i podlegające przemianom przemysłowym;

·pogłębienie współpracy dotyczącej unijnych strategii politycznych i programów wspierających innowacje oraz korzystanie z osiągnięć w tym zakresie.

W tym kontekście przedstawiono szereg ukierunkowanych działań pilotażowych, które ułatwią zdobywanie doświadczeń oraz pomogą postrzegać rozwój i wzrost gospodarczy europejskich regionów w szerszym ujęciu. Ostatecznym celem jest umożliwienie wszystkim europejskim regionom korzystania z inteligentnej specjalizacji w celu uwolnienia ich potencjału w zakresie rozwoju technologii, digitalizacji, obniżenia emisyjności i modernizacji przemysłu.

2.INTELIGENTNA SPECJALIZACJA: REGIONALNE PAKTY NA RZECZ INNOWACJI, WZROSTU I ZATRUDNIENIA

Podejście oparte na inteligentnej specjalizacji włączono do zreformowanej polityki spójności na lata 2014–2020, którą opracowano w celu zmaksymalizowania pozytywnego wpływu na wzrost i zatrudnienie.

Zadaniem strategii inteligentnej specjalizacji jest umożliwienie regionom przekształcania ich potrzeb, mocnych stron i przewagi konkurencyjnej w zbywalne towary i usługi. Ich celem jest nadanie priorytetu publicznym inwestycjom w badania naukowe i innowacje poprzez podejście oddolne na rzecz transformacji gospodarczej regionów w oparciu o regionalną przewagę konkurencyjną i dostarczanie możliwości rynkowych w nowych międzyregionalnych i europejskich łańcuchach wartości. Pomagają one regionom w przewidywaniu, planowaniu i dopełnianiu ich procesów modernizacji gospodarczej.

W ramach partnerstwa, wielopoziomowego sprawowania rządów i podejścia oddolnego państwa członkowskie i regiony opracowały ponad 120 strategii inteligentnej specjalizacji, ustanawiając priorytety w zakresie inwestycji w badania naukowe i innowacje na lata 2014–2020.

Przez cały ten okres regionom zostanie przydzielone łącznie ponad 40 mld EUR ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (i ponad 65 mld EUR przy uwzględnieniu dofinansowania krajowego) na realizację wspomnianych priorytetów. Oczekuje się, że ogólne wsparcie na rzecz badań naukowych, innowacji i przedsiębiorczości pomoże 15 000 przedsiębiorstw wprowadzić na rynek nowe produkty, wesprze 140 000 przedsiębiorstw typu start-up i do końca okresu programowania stworzy 350 000 nowych miejsc pracy . Ponadto na wzmocnienie kapitału ludzkiego w zakresie badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji przeznaczono kwotę 1,8 mld EUR ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. W trakcie opracowywania tych strategii określono i wskazano priorytety na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym.

Przykłady priorytetów w strategiach inteligentnej specjalizacji :

·W regionie Emilia-Romania we Włoszech partnerstwo regionalne wskazało zdrowie i dobrostan jako kwestie o znaczeniu priorytetowym i łączy ze sobą różne kluczowe technologie prorozwojowe oraz biomedycynę w celu opracowania zindywidualizowanych precyzyjnych przeszczepów i implantów.

·W Estremadurze w Hiszpanii rolnicy i naukowcy zajmują się brakiem zdolności sprostania popytowi na rynku w szczytowym sezonie poprzez współuczestnictwo w europejskiej sieci tworzącej rolnictwo oparte na zaawansowanej technologii.

·W Laponii w Finlandii inteligentna specjalizacja przyczyniła się do ukształtowania wiodącej pozycji regionu w eksploatacji i wprowadzaniu do obrotu zasobów naturalnych Arktyki, przy jednoczesnym zapewnieniu zrównoważonego rozwoju i tworzenia nowych miejsc pracy.

W celu zapewnienia skuteczności inwestycji w ramach polityki regionalnej strategie inteligentnej specjalizacji muszą zostać wdrożone („warunki wstępne”) przed otrzymaniem wsparcia finansowego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na badania naukowe i innowacje w latach 2014–2020.