Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiające „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (2014-2020) /* COM/2011/0809 konč. - 2011/0401 (COD) */





UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU Pakiet wniosków dotyczących programu „Horyzont 2020” sporządzony zgodnie z komunikatem Komisji „Budżet z perspektywy „Europy 2020””[1] w pełni wspiera strategię „Europa 2020”, w której badania naukowe i innowacje uznano za główne czynniki osiągnięcia celów związanych z inteligentnym i zrównoważonym wzrostem sprzyjającym włączeniu społecznemu. Pakiet obejmuje wnioski dotyczące: (1) programu ramowego „Horyzont 2020” (Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – TFUE); (2) jednolitych zasad uczestnictwa i upowszechniania (TFUE); (3) jednolitego programu służącego realizacji programu „Horyzont 2020” (TFUE); oraz (4) jednolity wniosek dotyczący części programu „Horyzont 2020” odpowiadających traktatowi Euratom. Ogólny kontekst polityczny tych wniosków przedstawiono w komunikacie Komisji przyjętym wraz z nimi, w którym poruszono szereg ważnych elementów przekrojowych, takich jak uproszczenie oraz sposób na poprawę podejścia do innowacji. Program „Horyzont 2020” wnosi bezpośredni wkład w stawianie czoła najważniejszym wyzwaniom społecznym określonym w strategii „Europa 2020” i jej inicjatywach przewodnich. W równym stopniu przyczyni się do zajęcia wiodącej pozycji w przemyśle europejskim. Podniesie też poziom doskonałości bazy naukowej, który jest czynnikiem o zasadniczym znaczeniu dla zrównoważonego rozwoju oraz długotrwałego dobrobytu i dobrostanu w Europie. Dla osiągnięcia tych celów we wnioskach zawarto pełen wachlarz form pomocy zintegrowanych w obszarze badań naukowych i innowacji. Program „Horyzont 2020” skupia i wzmacnia działania finansowane obecnie na podstawie siódmego programu ramowego w zakresie badań, poświęconych innowacjom części programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji, oraz w ramach Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii. Wnioski zaprojektowano w taki sposób, aby w znacznym stopniu ułatwiały pracę uczestnikom. 2. WYNIKI KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI ORAZ OCENY SKUTKÓW Podczas opracowywania powyższych czterech wniosków w pełni uwzględniono odpowiedzi udzielone w wyniku szeroko zakrojonych konsultacji społecznych przeprowadzonych w oparciu o zieloną księgę zatytułowaną „Jak zmienić wyzwania w możliwości: wspólne ramy strategiczne dla finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacji”, COM (2011)48. Swoje poglądy wyraziła Rada Europejska, państwa członkowskie i szeroki wachlarz zainteresowanych stron reprezentujących przemysł, środowiska akademickie i społeczeństwo obywatelskie. Wnioski powstały w oparciu o dwie dogłębne oceny skutków i wykorzystano w nich wyniki konsultacji z zainteresowanymi stronami, oceny wewnętrzne i zewnętrzne oraz dane przekazane przez ekspertów międzynarodowych. W wyniku oceny stwierdzono, że program „Horyzont 2020” zapewniłby większą przejrzystość i ukierunkowanie, najskuteczniej umożliwiłby osiągnięcie masy krytycznej wysiłków na poziomie programu i projektu, a także miałby największe oddziaływanie pod względem osiągnięcia celów strategicznych i korzyści gospodarczych, konkurencyjnych i społecznych na dalszych poziomach, jednocześnie przyczyniając się do uproszczenia poprzez, przykładowo, zmniejszenie obciążenia administracyjnego dla uczestników, udoskonalenie stosownych przepisów i procedur, zapewnienie zgodności między instrumentami oraz wskazanie nowej równowagi między ryzykiem a zaufaniem. 3. ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU 3.1 Podstawa prawna We wniosku w bezproblemowy sposób zintegrowano działania w zakresie badań i innowacji przyczyniające się do osiągnięcia celów politycznych. Program „Horyzont 2020” będzie oparty na tytułach „Przemysł” i „Badania i rozwój technologiczny oraz przestrzeń kosmiczna” TFUE (art. 173 i 182). Na tych samych tytułach TFUE (art. 173, 183 i 188) będą bazować zasady uczestnictwa i upowszechniania. „Przemysł” w obu przypadkach będzie się odnosić głównie do Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT), finansowanego wkładem z programu „Horyzont 2020”. EIT nie będzie występować na poziomie programu szczegółowego. Przypomina się, że działania w zakresie innowacji w sposób wyraźny włączono do różnych programów ramowych opartych na tytule TFUE dotyczącym badań naukowych oraz że bieżące programy ramowe również obejmują wiele takich działań. W rezultacie program szczegółowy służący realizacji programu „Horyzont 2020” będzie się opierać na tytule TFUE „Badania i rozwój technologiczny oraz przestrzeń kosmiczna” (art. 182), a działania w nim przewidziane będą należeć głównie do kategorii działań objętych wspomnianym tytułem. Wniosek dotyczący programu badawczo-szkoleniowego Euratomu przyczyniającego się do osiągnięcia celów programu „Horyzont 2020” opiera się na art. 7 traktatu Euratom. 3.2 Zasady pomocniczości i proporcjonalności Wnioski opracowano w celu maksymalnego zwiększenia wartości dodanej i oddziaływania w skali Unii, skupiając uwagę na celach i działaniach, których skuteczna realizacja przez działające samodzielnie państwa członkowskie nie jest możliwa. Interwencja na poziomie Unii może wzmocnić ogólne ramy badań i innowacji oraz umożliwić koordynację wysiłków badawczych państw członkowskich, co pozwoli zapobiec powielaniu, utrzymać masę krytyczną w kluczowych obszarach oraz zapewnić optymalne wykorzystanie finansowania publicznego. Interwencja na szczeblu Unii umożliwia wybranie najlepszych wniosków dzięki konkurencji obejmującej cały kontynent, tym samym podnosząc poziom doskonałości i zapewniając widoczność wiodących działań w zakresie badań naukowych i innowacji. Ponadto działania na poziomie Unii są najbardziej odpowiednie dla wspierania mobilności międzynarodowej, podnosząc poziom szkolenia i zwiększając możliwości rozwoju kariery zawodowej naukowców. Program na poziomie Unii jest w większym stopniu predestynowany do podjęcia obarczonych znacznym ryzykiem i długoterminowych działań w zakresie badań naukowych i rozwoju, prowadząc do podziału ryzyka i zwiększenia zakresu oddziaływania i korzyści skali, których nie udałoby się inaczej osiągnąć. Interwencja na poziomie Unii może prowadzić do dodatkowych inwestycji publicznych i prywatnych w zakresie badań i innowacji; wnieść wkład w europejską przestrzeń badawczą, w której istnieje swobodny obieg wiedzy, naukowców i technologii; oraz przyspieszyć komercjalizację i upowszechnianie innowacji na jednolitym rynku. Programy na poziomie Unii są również potrzebne do wsparcia procesu kształtowania polityki, a także osiągnięcia celów określonych w odniesieniu do wielu kierunków polityki. Pełny zestaw dowodów przedstawiono w załączonych ocenach skutków. 4. WPŁYW NA BUDŻET Budżet dla wszystkich wniosków podano w cenach bieżących. Dołączona do niniejszego wniosku ocena skutków finansowych obejmuje skutki budżetowe, ludzkie i administracyjne. Dla celów realizacji programu „Horyzont 2020” Komisja może, na podstawie analizy kosztów i korzyści, korzystać z usług agencji wykonawczych, zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 58/2003 ustanawiającym statut agencji wykonawczych, którym zostaną powierzone niektóre zadania w zakresie zarządzania programami wspólnotowymi. 2011/0401 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z XXX ustanawiające „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (2014-2020) (Tekst mający znaczenie dla EOG) PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w szczególności jego art. 173 ust. 3 oraz art. 182 ust. 1, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, po przekazaniu projektu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego[2], uwzględniając opinię Komitetu Regionów[3], stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: (1) Celem Unii jest wzmocnienie bazy naukowej i technologicznej poprzez utworzenie europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) umożliwiającej swobodny przepływ naukowców, wiedzy naukowej i technologii, a także poprzez zachęcanie do zwiększania konkurencyjności Unii i jej przemysłu. Dążąc do osiągnięcia tych celów Unia powinna prowadzić działania w zakresie badań, rozwoju technologicznego i innowacji, promować współpracę międzynarodową, upowszechniać i optymalizować wyniki oraz promować szkolenia i mobilność. (2) Celem Unii jest również zapewnienie warunków niezbędnych dla konkurencyjności przemysłu Unii. W związku z tym podejmowane działanie powinno zmierzać do wspierania lepszego wykorzystania potencjału przemysłowego polityki w zakresie innowacji, badań naukowych i rozwoju technologicznego. (3) Unia dąży do realizacji strategii „Europa 2020”, w której określono cele inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego[4] sprzyjającego włączeniu społecznemu, podkreślając rolę badań naukowych i innowacji jako zasadniczych czynników sprzyjających dobrej sytuacji społeczno-gospodarczej oraz zrównoważeniu środowiskowemu, a także stawia przed sobą zadanie zwiększenia do 2020 r. wydatków na badania naukowe i rozwój do poziomu 3% produktu krajowego brutto (PKB), przy jednoczesnym opracowaniu wskaźnika intensywności innowacji. W tym kontekście inicjatywa przewodnia „Unia innowacji” określa strategiczne i zintegrowane podejście do badań naukowych i innowacji, ustanawiając ramy i cele, do których realizacji powinno się w przyszłości przyczyniać finansowanie Unii przeznaczone na badania naukowe i innowacje. Badania naukowe i innowacje są także zasadniczymi czynnikami dla pozostałych inicjatyw przewodnich strategii „Europa 2020”, zwłaszcza „Europy efektywnie korzystającej z zasobów”, „Polityki przemysłowej w erze globalizacji” i „Europejskiej agendy cyfrowej”. Ponadto polityka spójności ma do odegrania ważną rolę dla osiągnięcia celów strategii „Europa 2020” związanych z badaniami i innowacją, poprzez budowanie potencjału i umożliwienie osiągnięcia doskonałości. (4) Podczas posiedzenia dnia 4 lutego 2011 r. Rada Europejska poparła koncepcję wspólnych ram strategicznych unijnego finansowania badań naukowych i innowacji w celu zwiększenia efektywności finansowania takich działań na poziomie krajowym i unijnym oraz wezwała Unię do szybkiego usunięcia pozostałych przeszkód dla przyciągania talentów i inwestycji w celu finalizacji do 2014 r. europejskiej przestrzeni badawczej oraz utworzenia naprawdę jednolitego rynku wiedzy, badań naukowych i innowacji. (5) W rezolucji z dnia 11 listopada 2010 r.[5] Parlament Europejski wezwał do radykalnego uproszczenia finansowania badań naukowych i innowacji w Unii, w rezolucji z dnia 12 maja 2011 r.[6] podkreślił znaczenie „Unii innowacji” dla przeobrażenia Europy na potrzeby funkcjonowania w świecie po kryzysie, w rezolucji z dnia 8 czerwca 2011 r.[7] zwrócił uwagę na ważne wnioski płynące z oceny śródokresowej siódmego programu ramowego, a w rezolucji z dnia 27 września 2011 r.[8] poparł koncepcję wspólnych ram strategicznych finansowania badań naukowych i innowacji. (6) Dnia 26 listopada 2010 r. Rada Unii Europejskiej wezwała do zorientowania przyszłych programów finansowania Unii w większym stopniu na priorytety strategii „Europa 2020”, uwzględnienia wyzwań społecznych i kluczowych technologii, ułatwiania współpracy badawczej i badań stymulowanych przez przemysł, udoskonalenia instrumentów, radykalnego uproszczenia dostępu, skrócenia czasu wprowadzenia na rynek i dalszego wzmacniania doskonałości. (7) Znaczenie spójnego podejścia strategicznego podkreślono również w opiniach przedstawionych dnia 3 czerwca 2011 r. przez Komitet Europejskiej Przestrzeni Badawczej[9], dnia 30 czerwca 2011 r. przez Komitet Regionów[10] oraz dnia 13 lipca 2011 r.[11] przez Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny. (8) W przeglądzie budżetu Unii przyjętym przez Komisję dnia 19 października 2010 r. przedstawiono kluczowe zasady, które powinny przyświecać przyszłemu budżetowi Unii, mianowicie nacisk na instrumenty o dowiedzionej unijnej wartości dodanej, większe ukierunkowanie na wyniki i pozyskiwanie innych publicznych oraz prywatnych źródeł finansowania, a także zaproponowano objęcie pełnego zestawu instrumentów Unii w zakresie badań naukowych i innowacji wspólnymi ramami strategicznymi. (9) W zielonej księdze Komisji „Jak zmienić wyzwania w możliwości: wspólne ramy strategiczne dla finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacji”[12] wskazano kluczowe kwestie dotyczące sposobu osiągnięcia tych ambitnych celów i zapoczątkowano szerokie konsultacje, w trakcie których wiele zainteresowanych stron i instytucji Unii w dużej mierze zgodziło się z koncepcjami przedstawionymi we wspomnianym dokumencie. (10) W komunikacie „Budżet z perspektywy „Europy 2020””[13] Komisja zaproponowała, aby do jednych wspólnych ram strategicznych finansowania unijnego na rzecz badań naukowych i innowacji włączono obszary objęte w okresie 2007–2013 r. siódmym programem ramowym w zakresie badań oraz poświęconą innowacjom część programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji, a także Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT), co ma służyć osiągnięciu określonego w strategii „Europa 2020” celu zwiększenia do 2020 r. wydatków na badania i rozwój do poziomu 3 % PKB. W komunikacie tym Komisja zobowiązała się również do włączenia zmiany klimatu do programów wydatków Unii oraz do przeznaczenia co najmniej 20 % budżetu Unii na cele związane z klimatem. Działania w dziedzinie klimatu i zasobooszczędność to dwa nawzajem wzmacniające się cele mające umożliwić zrównoważony rozwój. Cele szczegółowe odnoszące się do obu tych pojęć powinny być uzupełnione przez inne szczegółowe cele realizowane w ramach programu „Horyzont 2020”. W rezultacie oczekuje się, że co najmniej 60 % łącznego budżetu programu „Horyzont 2020” powinno być przeznaczone na działania związane ze zrównoważonym rozwojem. Oczekuje się również, że wydatki związane z klimatem powinny przekroczyć 35 % budżetu, włączają w to wzajemne zgodne środki poprawiające zasobooszczędność. Komisja powinna przedstawić informacje dotyczące zakresu wsparcia celów w dziedzinie klimatu i odnośnych wyników. Wydatki związane z klimatem w ramach programu „Horyzont 2020” powinny być kontrolowane zgodnie z metodyką opisaną w tym komunikacie. (11) „Horyzont 2020” - program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji w Unii Europejskiej (dalej zwany programem „Horyzont 2020”), skupia się na trzech celach: utworzeniu doskonałej bazy naukowej, aby wzmocnić zdolność Unii do osiągania światowej klasy wybitnych osiągnięć naukowych, promowaniu wiodącej pozycji w przemyśle w celu wspierania przedsiębiorstw, w tym MŚP, i innowacyjności, oraz na stawianiu czoła wyzwaniom społecznym, aby zareagować bezpośrednio na wyzwania określone w strategii „Europa 2020” poprzez wsparcie działań obejmujących pełny cykl od badań po rynek. Program „Horyzont 2020” powinien wspierać wszystkie etapy łańcucha innowacji, zwłaszcza działania bliższe rynkowi, w tym innowacyjne instrumenty finansowe, jak również innowacje nietechnologiczne i społeczne, oraz zmierza do zaspokojenia potrzeb badawczych szerokiego wachlarza kierunków polityki Unii poprzez położenie nacisku na możliwie najszersze wykorzystanie i upowszechnianie wiedzy uzyskanej poprzez wspierane działania, aż po ich wykorzystanie handlowe. Priorytety programu „Horyzont 2020” powinny również być wspierane poprzez program badawczo-szkoleniowy w dziedzinie jądrowej na podstawie traktatu Euratom. (12) Wspólne Centrum Badawcze (JRC) powinno zapewnić zorientowane na klienta wsparcie naukowe i techniczne priorytetów polityki Unii, jednocześnie w sposób elastyczny reagując na nowe wymogi polityki. (13) W kontekście trójkąta wiedzy, łączącego badania naukowe, edukację i innowacje, wspólnoty wiedzy i innowacji wspierane przez Europejski Instytut Innowacji i Technologii powinny wnieść duży wkład w osiągnięcie celów programu „Horyzont 2020”, w tym w stawianie czoła wyzwaniom społecznym, poprzez integrację badań naukowych, edukacji i innowacji. W celu zapewnienia zgodności w ramach programu „Horyzont 2020” oraz odpowiedniej absorpcji środków finansowych, wkład finansowy na rzecz Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii powinien być przekazany w dwóch przydziałach, z których drugi powinien zostać poddany przeglądowi. (14) Program „Horyzont 2020” powinien przyczynić się do realizacji celów europejskich partnerstw innowacyjnych zgodnie z inicjatywą przewodnią Unia innowacji, skupiając wszystkie podmioty zaangażowane w łańcuch badań i innowacji w celu uproszczenia instrumentów i inicjatyw, ułatwienia dostępu do nich i poprawy ich koordynacji. (15) Uproszczenie jest podstawowym celem programu „Horyzont 2020” i powinno znaleźć pełne odbicie w jego konstrukcji, zasadach, zarządzaniu finansowym i realizacji. Program „Horyzont 2020” powinien zmierzać do silnego zaangażowania uniwersytetów, ośrodków badawczych, przemysłu, a w szczególności MŚP, oraz być otwarty na nowych uczestników, zapewniając pełny zakres wsparcia dla badań naukowych i innowacji w jednych wspólnych ramach strategicznych, w tym udoskonalony zbiór form wsparcia, a także bazując na zasadach uczestnictwa takich samych w przypadku wszystkich działań objętych programem. Prostsze zasady finansowania powinny ograniczyć koszty administracyjne uczestnictwa oraz przyczynić się do ograniczenia liczby błędów finansowych. (16) Zgodnie z art. 182 ust. 1 TFUE w programie ramowym ustala się maksymalną ogólną kwotę finansowania działań oraz szczegółowe zasady finansowego udziału Unii w programie ramowym, a także udział w każdym przewidzianym działaniu. (17) Niniejsze rozporządzenie powinno ustanowić na cały okres trwania programu „Horyzont 2020” kopertę finansową, która będzie podstawowym punktem odniesienia w rozumieniu pkt [] Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia XX/201Z r. między Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją o współpracy w sprawach budżetowych i o należytym zarządzaniu finansowym, dla władzy budżetowej w trakcie corocznej procedury budżetowej. (18) Właściwe jest zapewnienie poprawnego zamknięcia programu „Horyzont 2020” i wcześniejszych programów w szczególności w odniesieniu do kontynuacji wieloletnich uzgodnień dotyczących zarządzania nimi, takich jak finansowanie pomocy technicznej i administracyjnej. (19) Realizacja programu „Horyzont 2020” może doprowadzić do opracowania programów uzupełniających z udziałem tylko niektórych państw członkowskich, do uczestnictwa Unii w programach podejmowanych przez kilka państw członkowskich, utworzenia wspólnych przedsiębiorstw lub innych struktur w znaczeniu przyjętym w art. 184, 185 i 187 TFUE. (20) Dążąc do pogłębienia związków między nauką a społeczeństwem i wzmocnienia społecznego zaufania do nauki, program „Horyzont 2020” powinien sprzyjać świadomemu zaangażowaniu obywateli i społeczeństwa obywatelskiego w sprawy badań naukowych i innowacji poprzez promowanie edukacji naukowej, zapewnienie szerszego dostępu do wiedzy naukowej, rozwój odpowiedzialnych agend w dziedzinie badań naukowych i innowacji, wychodzących naprzeciw obawom i oczekiwaniom obywateli i społeczeństwa obywatelskiego, a także poprzez ułatwienie ich uczestnictwa w działaniach realizowanych w ramach programu „Horyzont 2020”. (21) Realizacja programu „Horyzont 2020” powinna uwzględniać nowe możliwości i potrzeby związane z nauką i technologią, przemysłem, polityką i społeczeństwem. Agendy powinny być opracowywane w ścisłej współpracy z zainteresowanymi stronami ze wszystkich sektorów; należy również zachować elastyczność pozwalającą reagować na zmiany sytuacji. W trakcie realizacji programu „Horyzont 2020” należy również w sposób ciągły zasięgać porad zewnętrznych, wykorzystując stosowne struktury, takie jak Europejskie Platformy Technologiczne, inicjatywy w zakresie wspólnego planowania i europejskie partnerstwa innowacyjne. (22) „Horyzont 2020” powinien przyczynić się do zwiększenia atrakcyjności zawodu naukowca w Unii. Należy uwzględnić Europejską kartę naukowca i Kodeks postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych[14], jak również inne stosowne dokumenty ramowe określone w kontekście europejskiej przestrzeni badawczej, szanując jednocześnie ich dobrowolny charakter. (23) Działania prowadzone w ramach programu „Horyzont 2020” powinny mieć na celu promowanie, w dziedzinie badań i innowacji, równości między mężczyznami a kobietami, w szczególności poprzez eliminację podstawowych przyczyn braku równowagi płci, poprzez wykorzystanie pełnego potencjału naukowców obu płci oraz poprzez uwzględnienie w projektach wymiaru płci z myślą o poprawie jakości badań i stymulowaniu innowacji. Działania powinny również zmierzać do wdrożenia zasad dotyczących równości mężczyzn i kobiet, określonych w art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz w art. 8 TFUE. (24) W trakcie działań badawczych i innowacyjnych wspieranych przez „Horyzont 2020” powinny być przestrzegane podstawowe zasady etyczne. Należy uwzględnić opinie Europejskiej Grupy do spraw Etyki w Nauce i Nowych Technologiach. Prowadząc działania badawcze należy uwzględniać art. 13 TFUE, a także ograniczać wykorzystywanie zwierząt w badaniach i testach, a w dalszej perspektywie ostatecznie zaprzestać wykorzystywania zwierząt w tym celu. Wszystkie działania należy prowadzić przy zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzi zgodnie z art. 168 TFUE. (25) Komisja Europejska nie zachęca jednoznacznie do wykorzystania ludzkich zarodkowych komórek macierzystych. Wykorzystanie ludzkich komórek macierzystych – pobranych od osób dorosłych lub z zarodków - uzależnione jest od oceny naukowców w zależności od celów, które zamierzają oni osiągnąć oraz podlega rygorystycznej ocenie etycznej. Nie należy finansować projektów wykorzystujących ludzkie zarodkowe komórki macierzyste, które nie uzyskały niezbędnego zatwierdzenia w państwach członkowskich. Nie należy finansować działań zakazanych we wszystkich państwach członkowskich. Nie należy finansować działania w państwie członkowskim, w którym takie działanie jest zakazane. (26) W celu osiągnięcia największego możliwego wpływu, „Horyzont 2020” powinien rozwijać synergię innymi programami Unii w takich dziedzinach jak edukacja, przestrzeń kosmiczna, środowisko, konkurencyjność i MŚP, bezpieczeństwo wewnętrzne, kultura i media, a także z funduszami polityki spójności i polityką rozwoju obszarów wiejskich, co może w szczególności pomóc we wzmocnieniu krajowych i regionalnych zdolności w zakresie badań naukowych i innowacji w kontekście strategii inteligentnej specjalizacji. (27) Ważnym źródłem innowacji i wzrostu gospodarczego w Europie są MŚP. W związku z tym program „Horyzont 2020” wymaga silnego zaangażowania MŚP, zdefiniowanych w zaleceniu Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r.[15]. Powinno to przyczynić się do osiągnięcia celów programu Small Business Act[16]. (28) Mając na celu osiągnięcie największego możliwego wpływu finansowania unijnego program „Horyzont 2020” zapewni większą synergię, mogącą przybrać postać partnerstw publiczno-publicznych, z krajowymi i regionalnymi programami wspierającymi badania naukowe i innowacje. (29) Należy osiągnąć większy wpływ poprzez połączenie programu „Horyzont 2020” z finansowaniem sektora prywatnego w ramach partnerstw publiczno-prywatnych w kluczowych obszarach, w których badania naukowe i innowacja mogą przyczynić się do osiągnięcia ogólnych celów Europy w zakresie konkurencyjności oraz pomóc w stawieniu czoła wyzwaniom społecznym. Partnerstwa publiczno-prywatne w formie wspólnych inicjatyw technologicznych ustanowionych decyzją nr 1982/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. dotyczącą siódmego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej w zakresie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (2007-2013)[17] mogą być kontynuowane z wykorzystaniem struktur odpowiednich dla celu. (30) Program „Horyzont 2020” powinien promować współpracę z państwami trzecimi opartą na wspólnocie interesów i wzajemnych korzyściach. Współpraca międzynarodowa w dziedzinie nauki, technologii i innowacji powinna przyczyniać się do osiągnięcia celów strategii „Europa 2020” mając na uwadze wzmocnienie konkurencyjności, stawianie czoła wyzwaniom społecznym i wspieranie polityki zewnętrznej Unii oraz polityki rozwojowej, w tym poprzez stworzenie synergii z programami zewnętrznymi oraz wsparcie zaangażowania Unii w zobowiązania międzynarodowe, takie jak osiągnięcie milenijnych celów rozwoju. (31) Aby zapewnić równe szanse dla wszystkich przedsiębiorstw działających na rynku wewnętrznym, środki finansowe w ramach programu Horyzont 2020 należy opracować w taki sposób, aby były zgodne z zasadami pomocy państwa, tak aby zagwarantować efektywność wydatków publicznych i zapobiec zakłóceniom na rynku takim jak wypieranie finansowania prywatnego, tworzenie nieskutecznych struktur rynkowych lub utrzymywanie niewydajnych przedsiębiorstw. (32) Potrzebę nowego podejścia do kontroli i zarządzania ryzykiem w finansowaniu badań naukowych przez Unię uznała Rada Europejska, wzywając dnia 4 lutego 2011 r. do ustalenia nowej równowagi między zaufaniem a kontrolą oraz między ponoszeniem ryzyka a unikaniem go. W swojej rezolucji z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie uproszczenia w realizacji programów ramowych w zakresie badań naukowych Parlament Europejski wezwał do pragmatycznego przejścia do administracyjnego i finansowego uproszczenia oraz stwierdził, że zarządzanie europejskim finansowaniem badań naukowych powinno w większym stopniu opierać się na zaufaniu do uczestników i odznaczać się większą tolerancją ryzyka. W sprawozdaniu z oceny śródokresowej siódmego programu ramowego UE w zakresie badań (2007–2013) stwierdza się, że potrzebne jest bardziej radykalne podejście, które umożliwi przełom w dążeniu do uproszczenia oraz że należy zmienić stosunek równowagi między ryzykiem a zaufaniem. (33) Należy chronić interesy finansowe Unii z zastosowaniem proporcjonalnych środków w całym cyklu wydatkowania, w tym prewencji, wykrywania i analizy nieprawidłowości, odzyskiwania środków straconych, nienależnie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych oraz, w stosownych przypadkach, nakładania kar. Zmieniona strategia kontroli, przenosząca nacisk z minimalizacji poziomu błędu na kontrolę opartą na analizie ryzyka i na wykrywanie nadużyć finansowych, powinna ograniczyć obciążenia ponoszone przez uczestników w związku z kontrolą. (34) Ważne jest zapewnienie należytego zarządzania finansami w programie „Horyzont 2020” oraz jego realizacja w możliwie najbardziej skuteczny i przyjazny dla użytkownika sposób, przy jednoczesnym zagwarantowaniu pewności prawnej i dostępności programu dla wszystkich uczestników. Należy zapewnić zgodność z rozporządzeniem (UE) nr XXXX/2012 [nowe rozporządzenie finansowe] oraz z wymogami uproszczenia i lepszego stanowienia prawa. (35) Skuteczne zarządzanie efektywnością, w tym ocena i monitorowanie, wymaga opracowania specjalnych wskaźników efektywności, umożliwiających pomiar w czasie, zarazem realistycznych i odzwierciedlających logikę interwencji oraz odpowiednich dla właściwej hierarchii celów i działań. Należy wprowadzić odpowiednie mechanizmy koordynacji między realizacją i monitorowaniem programu „Horyzont 2020” a monitorowaniem postępu, osiągnięć i realizacji europejskiej przestrzeni badawczej. (36) Jako że państwa członkowskie nie są w stanie osiągnąć celów programu „Horyzont 2020” w zakresie wzmocnienia ogólnych ram badań i innowacji oraz skoordynowania wysiłków badawczych w całej Unii, które to cele, ze względu na zapobieganie powielaniu, utrzymanie masy krytycznej w kluczowych dziedzinach i zapewnienie optymalnego wykorzystania finansowania publicznego, mogą zostać osiągnięte na szczeblu Unii, Unia może przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności, określoną we wspomnianym artykule, program „Horyzont 2020” nie wykracza poza działania konieczne do osiągnięcia wspomnianych celów. (37) Ze względu na kwestie pewności prawnej i jasności decyzja nr 1982/2006/WE powinna utracić moc, PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: TYTUŁ I USTANOWIENIE Artykuł 1 Przedmiot W niniejszym rozporządzeniu ustanawia się „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (2014-2020) („Horyzont 2020”) oraz określa się ramy zarządzania wsparciem Unii na działania w zakresie badań naukowych i innowacji oraz promowania lepszego wykorzystania przemysłowego potencjału polityki w zakresie innowacji, badań i rozwoju technologicznego. Artykuł 2 Definicje Na użytek niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje: (a) „działania badawcze i innowacyjne” oznaczają całe spektrum działań związanych z badaniami, rozwojem technologicznym, demonstracją i innowacją, w tym promowanie współpracy z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi, upowszechnianie i optymalizację wyników oraz promowanie szkoleń i mobilności naukowców w Unii; (b) „działania bezpośrednie” oznaczają działania w zakresie badań i innowacji podejmowane przez Komisję za pośrednictwem Wspólnego Centrum Badawczego; (c) „działania pośrednie” oznaczają działania w zakresie badań i innowacji w odniesieniu do których Unia zapewnia wsparcie finansowe i które są podejmowane przez uczestników; (d) „partnerstwo publiczno-prywatne” oznacza partnerstwo, w którym partnerzy z sektora prywatnego, Unii oraz, w stosownych przypadkach, inne strony, zobowiązują się do wspólnego wspierania opracowania i realizacji programu w zakresie badań i innowacji lub działań w tej dziedzinie; (e) „partnerstwo publiczno-publiczne” oznacza partnerstwo, w którym organy sektora publicznego lub mające obowiązek świadczenia usługi publicznej na szczeblu regionalnym, krajowym lub międzynarodowym oraz Unia zobowiązują się do wspólnego wspierania opracowania i realizacji programu w zakresie badań i innowacji lub działań w tej dziedzinie. Artykuł 3 Ustanowienie programu „Horyzont 2020” Niniejszym ustanawia się program „Horyzont 2020” na okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2020 r. Artykuł 4 Wartość dodana Unii „Horyzont 2020” odgrywa główną rolę w osiągnięciu celów strategii „Europa 2020” w zakresie inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu poprzez stworzenie wspólnych ram strategicznych unijnego finansowania badań naukowych i innowacji, umożliwiając tym samym uzyskanie prywatnych inwestycji, stworzenie nowych miejsc pracy i zapewnienie długoterminowego zrównoważonego wzrostu i konkurencyjności w Europie. Artykuł 5 Cel ogólny, priorytety i cele szczegółowe 1. „Horyzont 2020” wnosi wkład w budowanie gospodarki opartej na wiedzy i innowacyjności w całej Unii poprzez pozyskanie wystarczających dodatkowych nakładów na badania i rozwój oraz innowacyjność. W ten sposób wspiera on realizację strategii „Europa 2020” oraz innych kierunków polityki Unii, a także utworzenie i funkcjonowanie europejskiej przestrzeni badawczej. Stosowne wskaźniki efektywności określono we wstępie do załącznika I. 2. Ogólny cel zostaje osiągnięty w ramach trzech wspierających się wzajemnie priorytetów dotyczących: (a) doskonałej bazy naukowej; (b) wiodącej pozycji w przemyśle; (c) wyzwań społecznych. Cele szczegółowe odpowiadające każdemu z tych trzech priorytetów przedstawiono w częściach I-III załącznika I, wraz z ogólnym zarysem działań. 3 Wspólne Centrum Badawcze wnosi wkład w osiągnięcie ogólnego celu i priorytetów określonych w ust. 1 i 2 poprzez wsparcie naukowe i techniczne polityki Unii. Ogólny zarys działań przedstawiono w części IV załącznika I. 4. Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT) ustanowiony rozporządzeniem (WE) nr 294/2008 Parlamentu Europejskiego i Rady[18] wnosi wkład w osiągnięcie ogólnego celu i priorytetów określonych w ust. 1 i 2 oraz celu szczegółowego polegającego na integracji trójkąta wiedzy łączącego badania naukowe, edukację i innowacje. Stosowne wskaźniki efektywności Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii przedstawiono we wstępie do załącznika I, a ogólny zarys celu szczegółowego i działań - w części V załącznika I. 5. W ramach priorytetów i ogólnych zarysów działań, o których mowa w ust. 2, można zwrócić uwagę na nowe i nieprzewidziane potrzeby występujące w okresie realizacji programu „Horyzont 2020”. Może to dotyczyć reagowania na pojawiające się możliwości, kryzysy i zagrożenia, potrzeby związane z rozwojem nowych kierunków polityki Unii oraz z działaniami pilotażowymi, których wsparcie przewiduje się w przyszłych programach. Artykuł 6 Budżet 1. Koperta finansowa realizacji programu „Horyzont 2020” wynosi 87740 mln EUR, z czego maksymalnie 86198 mln EUR przeznacza się na działania na podstawie tytułu XIX Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). 2. Kwota przeznaczona na działania na podstawie tytułu XIX TFUE zostaje rozdzielona między priorytety określone w art. 5 ust. 2 w następujący sposób: (a) doskonała baza naukowa, 27818 mln EUR; (b) wiodąca pozycja w przemyśle, 20280 mln EUR; (c) wyzwania społeczne, 35888 mln EUR. Maksymalna łączna kwota finansowego wkładu Unii z programu „Horyzont 2020” w niejądrowe działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego wynosi 2212 mln EUR. Orientacyjny podział na cele szczegółowe w ramach tych priorytetów oraz maksymalną łączną kwotę wkładu w niejądrowe działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego podano w załączniku II. 3. Europejski Instytut Innowacji i Technologii finansuje się maksymalnym wkładem z programu „Horyzont 2020” w wysokości 3194 mln EUR jak określono w załączniku II. Pierwszy przydział w wysokości 1542 mln EUR przyznaje się Europejskiemu Instytutowi Innowacji i Technologii na działania objęte tytułem XVII Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Drugi przydział w wysokości do 1652 mln EUR przyznaje się w zależności od przeglądu określonego w art. 26 ust. 1. Ta dodatkowa kwota zostanie przyznana proporcjonalnie, jak określono w załączniku II, z kwoty przeznaczonej na cel szczegółowy „Wiodąca pozycja w zakresie technologii wspomagających i przemysłowych” w ramach priorytetu „Wiodąca pozycja w przemyśle” określonego w ust. 2 lit. b) oraz z kwoty przeznaczonej na priorytet „Wyzwania społeczne” określony w ust. 2 lit. c). Te środki finansowe w dwóch wieloletnich przydziałach pokryją: (a) w ramach pierwszego przydziału trwający rozwój obecnych wspólnot wiedzy i innowacji (dalej zwane WWiI) oraz kapitał zalążkowy na założenie drugiej generacji trzech nowych WWiI (b) w ramach drugiego przydziału trwający rozwój już powstałych WWiI oraz kapitał zalążkowy na założenie trzeciej generacji trzech nowych WWiI Drugi przydział zostanie udostępniony po przeglądzie określonym w art. 26 ust. 1, z uwzględnieniem w szczególności: (a) uzgodnionego harmonogramu tworzenia trzeciej generacji WWiI; (b) programowych potrzeb finansowych istniejących wspólnot, w zależności od ich indywidualnego rozwoju; (c) Wkładu Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii i jego WWiI w realizację celów programu „Horyzont 2020”. 4. Koperta finansowa programu „Horyzont 2020” może obejmować wydatki związane z działaniami przygotowawczymi, monitorowaniem, kontrolą, audytami i oceną, niezbędne do zarządzania programem „Horyzont 2020” i realizacji jego celów, zwłaszcza zaś wydatki poniesione z tytułu badań, spotkań ekspertów, o ile są one związane z ogólnymi celami programu „Horyzont 2020”, wydatki na sieci informatyczne służące przetwarzaniu i wymianie informacji oraz wszelkie inne wydatki poniesione w związku z korzystaniem ze wsparcia technicznego i administracyjnego, poniesione przez Komisję w celu zarządzania programem „Horyzont 2020”. W razie potrzeby w budżecie po 2020 r. można przewidzieć środki na pokrycie wydatków w zakresie pomocy technicznej i administracyjnej, aby umożliwić zarządzanie działaniami, które nie zostaną zakończone do dnia 31 grudnia 2020 r. 5. W odpowiedzi na nieprzewidziane sytuacje lub nowe potrzeby oraz aby uwzględnić przepisy ust. 3 niniejszego artykułu, Komisja może, w rezultacie oceny śródokresowej programu „Horyzont 2020”, o której nowa w art. 26 ust. 1 lit. a) niniejszego rozporządzenia, w ramach rocznej procedury budżetowej dokonać przeglądu kwot przeznaczonych na priorytety, określonych w ust. 2 oraz orientacyjnego podziału według celów szczegółowych w ramach tych priorytetów, określonego w załączniku II, i dokonać przesunięcia środków między priorytetami i celami szczegółowymi do kwoty wynoszącej 10 % łącznego początkowego przydziału dla każdego priorytetu i do 10% łącznego początkowego przydziału dla każdego celu szczegółowego. Nie dotyczy to kwot określonych dla działań bezpośrednich Wspólnego Centrum Badawczego w ust. 2 lub wkładu na Europejski Instytut Innowacji i Technologii określonego w ust. 3. Artykuł 7 Stowarzyszenie z państwami trzecimi 1 Program „Horyzont 2020” jest otwarty na stowarzyszenie z: (a) krajami przystępującymi, krajami kandydującymi i potencjalnymi krajami kandydującymi, zgodnie z zasadami ogólnymi i warunkami ogólnymi uczestnictwa tych krajów w programach Unii, ustalonymi w odpowiednich umowach ramowych oraz decyzjach rady stowarzyszenia lub podobnych umowach; (b) wybranymi państwami trzecimi spełniającymi wszystkie poniższe kryteria: (i) dobry potencjał naukowy, technologiczny i innowacyjny; (ii) historia udanego uczestnictwa w programach UE w zakresie badań naukowych i innowacji; (iii) ścisłe powiązania gospodarcze i geograficzne z Unią; (iv) są członkami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) lub państwami lub terytoriami wymienionymi w załączniku do rozporządzenia (UE) XX/2012 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego europejski instrument sąsiedztwa[19]. 2. Szczególne warunki uczestnictwa państw stowarzyszonych w programie „Horyzont 2020”, w tym dotyczące wkładu finansowego opartego na przychodzie krajowym brutto państwa stowarzyszonego, określa się w drodze międzynarodowych umów między Unią a państwami stowarzyszonymi. TYTUŁ II REALIZACJA ROZDZIAŁ I REALIZACJA, ZARZĄDZANIE I FORMY WSPARCIA Artykuł 8 Realizacja w drodze programu szczegółowego i wkładu w Europejski Instytut Innowacji i Technologii „Horyzont 2020” realizuje się poprzez skonsolidowany program szczegółowy oraz wkład finansowy w Europejski Instytut Innowacji i Technologii. Program szczegółowy obejmuje jedną część dla każdego z trzech priorytetów określonych w art. 5 ust. 2 i jedną część dla niejądrowych działań bezpośrednich Wspólnego Centrum Badawczego. Artykuł 9 Zarządzanie 1. Program „Horyzont 2020” realizuje Komisja zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr XXXX/2012 [nowe rozporządzenie finansowe]. 2. Komisja może powierzyć część realizacji programu „Horyzont 2020” organom finansującym, o których mowa w art. [55 ust. 1 lit. b)] rozporządzenia (UE) nr XXXX/2012 [nowe rozporządzenie finansowe]. Artykuł 10 Formy wsparcia Unii 1. W ramach programu „Horyzont 2020” udziela się wsparcia na rzecz działań bezpośrednich polegającego na jednej lub większej liczbie form finansowania przewidzianych w rozporządzeniu (UE) nr XX/2012 [nowe rozporządzenie finansowe], w szczególności dotacjach, nagrodach, zamówieniach publicznych i instrumentach finansowych. 2. W ramach programu „Horyzont 2020” udziela się wsparcia również na rzecz działań bezpośrednich podejmowanych przez Wspólne Centrum Badawcze. 3. W przypadku, gdy działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego przyczyniają się do realizacji inicjatyw ustanowionych na podstawie art. 185 lub 187 TFUE, wkład ten nie jest uznawany za część wkładu finansowego przyznanego tym inicjatywom. Artykuł 11 Zasady uczestnictwa i upowszechniania wyników Do działań pośrednich zastosowanie mają zasady uczestnictwa i upowszechniania określone w rozporządzeniu (UE) nr XX/2012 [zasady uczestnictwa i upowszechniania]. ROZDZIAŁ II PROGRAMOWANIE SEKCJA I ZASADY OGÓLNE Artykuł 12 Porady zewnętrzne i zaangażowanie społeczne 1. Dla celów realizacji programu „Horyzont 2020” należy uwzględnić porady i wkład, w stosownych przypadkach: grup doradczych niezależnych, wysokiej klasy ekspertów powołanych przez Komisję; struktur dialogu utworzonych na mocy międzynarodowych umów w zakresie nauki i technologii; działań wybiegających w przyszłość; ukierunkowanych konsultacji społecznych; oraz przejrzystych i interaktywnych procesów zapewniających wsparcie odpowiedzialnych badań i innowacji. 2. Należy również w pełni uwzględnić stosowne aspekty agend badań naukowych i innowacji ustanowionych przez Europejskie Platformy Technologiczne, inicjatywy w zakresie wspólnego planowania i europejskie partnerstwa innowacyjne. Artykuł 13 Działania przekrojowe 1. Między priorytetami w ramach programu „Horyzont 2020” i w ich obrębie ustanawia się powiązania i połączenia. Szczególną uwagę należy zwrócić w tym zakresie na rozwój i zastosowanie kluczowych technologii wspomagających i przemysłowych, na wsparcie od wynalazku po wprowadzenie na rynek, na interdyscyplinarne badania naukowe i innowacje, na nauki społeczne, gospodarcze i humanistyczne, na wspieranie tworzenia europejskiej przestrzeni badawczej, na współpracę z państwami trzecimi, na odpowiedzialne badania i innowacje uwzględniające równouprawnienie płci oraz na zwiększenie atrakcyjności zawodu naukowca i ułatwienie międzynarodowej i międzysektorowej mobilności naukowców. 2. Jeśli wspierane działanie pośrednie ma duże znaczenie w odniesieniu do wielu priorytetów określonych w art. 5 ust. 2 lub do wielu celów szczegółowych w ramach tych priorytetów, wkład finansowy na to działanie może stanowić połączenie kwot przeznaczonych na każdy przedmiotowy priorytet lub cel szczegółowy. Artykuł 14 Ewoluujący charakter nauki, technologii, innowacji, rynków i społeczeństwa Program „Horyzont 2020” realizuje się w sposób zapewniający, aby wspierane priorytety i działania odpowiadały zmieniającym się potrzebom i uwzględniały ewoluujący charakter nauki, technologii, innowacji, rynków i społeczeństwa, mając na uwadze, że innowacje obejmują aspekty przedsiębiorczości, organizacyjne i społeczne. Artykuł 15 Równouprawnienie płci Program „Horyzont 2020” zapewnia skuteczne promowanie równouprawnienia płci oraz uwzględnianie wymiaru płci w działaniach w zakresie badań naukowych i innowacji. Artykuł 16 Zasady etyczne 1. Wszystkie działania w zakresie badań naukowych i innowacji prowadzone w ramach programu „Horyzont 2020” realizuje się zgodnie z zasadami etycznymi i stosownym prawodawstwem krajowym, unijnym i międzynarodowym, w tym zgodnie z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej oraz europejską konwencją praw człowieka i jej protokołami uzupełniającymi. Szczególną uwagę należy zwrócić na zasadę proporcjonalności, prawo do prywatności, prawo do ochrony danych osobowych, prawo do zdrowia fizycznego i psychicznego osób, prawo do niedyskryminacji oraz konieczność zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzi. 2. Działania w zakresie badań naukowych i innowacji prowadzone w ramach programu „Horyzont 2020” skupiają się wyłącznie na zastosowaniach cywilnych. 3. Nie finansuje się badań prowadzonych w następujących dziedzinach: (a) badania zmierzające do klonowania ludzi w celach reprodukcyjnych, (b) badania mające na celu zmiany dziedzictwa genetycznego człowieka, które mogłyby spowodować dziedziczenie takich zmian, (c) badania mające na celu tworzenie ludzkich embrionów wyłącznie do celów badawczych lub w celu pozyskiwania komórek macierzystych, w tym za pomocą przeniesienia jądra komórki somatycznej. 4. Badania przy wykorzystaniu ludzkich komórek macierzystych, zarówno dorosłych, jak i zarodkowych, mogą być finansowane w zależności od treści wniosku naukowego oraz od ram prawnych zainteresowanych państw członkowskich. Nie przyznaje się środków na finansowanie działań w zakresie badań, które są zakazane we wszystkich państwach członkowskich. Nie należy finansować działania w państwie członkowskim, w którym takie działanie jest zakazane. 5. Dziedziny badań naukowych określone w ust. 3 mogą zostać poddane przeglądowi w ramach oceny śródokresowej, określonej w art. 26 ust. 1, w świetle postępu naukowego. Artykuł 17 Zgodność z innymi programami Unii „Horyzont 2020” jest realizowany w sposób zgodny z innymi programami finansowymi Unii, w tym z funduszami strukturalnymi. SEKCJA II SZCZEGÓŁOWE OBSZARY DZIAŁANIA Artykuł 18 Małe i średnie przedsiębiorstwa 1. Szczególną uwagę zwraca się na odpowiednie uczestnictwo małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) w programie „Horyzont 2020” oraz na oddziaływanie tego programu na takie przedsiębiorstwa w zakresie innowacji. W ramach określonych uzgodnieniami dotyczącymi oceny i monitorowania przeprowadza się jakościowe i ilościowe oceny uczestnictwa MŚP. 2. Działania szczegółowe podejmuje się w ramach celu szczegółowego „Wiodąca pozycja w zakresie technologii wspomagających i przemysłowych”, określonego w części II pkt 1 załącznika I oraz wszystkich celów szczegółowych w ramach priorytetu „Wyzwania społeczne” określonego w części III pkt 1-6 załącznika I. Te działania szczegółowe mają postać specjalnego instrumentu MŚP, przeznaczonego dla wszystkich rodzajów MŚP mających potencjał innowacyjny oraz są realizowane w sposób spójny i dostosowany do potrzeb MŚP zgodnie z celem szczegółowym „Innowacje w MŚP” określonym w części II pkt 3.3 lit. a) załącznika I. 3. Zintegrowane podejście określone w ust. 1 i 2 powinno doprowadzić do przeznaczenia ok. 15% połączonych budżetów na cel szczegółowy „Wiodąca pozycja w zakresie technologii wspomagających i przemysłowych” i priorytet „Wyzwania społeczne” na MŚP. Artykuł 19 Partnerstwa publiczno-prywatne 1. Program „Horyzont 2020” może być realizowany w drodze partnerstw publiczno-prywatnych, w ramach których wszyscy partnerzy zobowiązują się do rozwijania i wdrażania działań w dziedzinie badań naukowych i innowacji, mających strategiczne znaczenie dla konkurencyjności Unii i jej wiodącej pozycji w przemyśle lub odnoszących się do określonych wyzwań społecznych. 2. Zaangażowanie Unii w te partnerstwa może przyjąć jedną z następujących form: (a) wkład finansowy Unii we wspólne przedsiębiorstwa ustanowione na podstawie art. 187 TFUE w ramach 7. programu ramowego, pod warunkiem dokonania zmiany ich aktów podstawowych; w nowe partnerstwa publiczno-prywatne ustanowione na podstawie art. 187 TFUE; oraz w inne organy finansujące, o których mowa w art. [55 ust. 1 lit. b) ppkt (v) lub (vii)] rozporządzenia (UE) nr XX/2012 [nowe rozporządzenie finansowe]. Taka forma partnerstwa jest realizowana tylko w przypadku, gdy zakres celów i skala wymaganych zasobów ją uzasadniają; (b) zawarcie uzgodnienia umownego między partnerami, o których mowa w ust. 1, określającego cele partnerstwa, zobowiązania partnerów, kluczowe wskaźniki efektywności oraz wyniki, jakie mają zostać osiągnięte, w tym określenie działań w zakresie badań naukowych i rozwoju wymagających wsparcia z programu „Horyzont 2020”. 3. Partnerstwa publiczno-prywatne określa się w sposób otwarty i przejrzysty, na podstawie wszystkich następujących kryteriów: (a) wartość dodana działania na poziomie Unii; (b) skala wpływu na konkurencyjność przemysłu, zrównoważony rozwój i sprawy społeczno-gospodarcze; (c) długoterminowe zobowiązanie wszystkich partnerów na podstawie wspólnej wizji i jasno zdefiniowanych celów; (d) skala zaangażowanych zasobów oraz zdolność do pozyskania dodatkowych inwestycji w badania naukowe i innowacje; (e) jasno określone role każdego z partnerów i uzgodnione kluczowe wskaźniki efektywności w wybranym okresie. Artykuł 20 Partnerstwa publiczno-publiczne 1. Program „Horyzont 2020” wnosi wkład we wzmocnienie partnerstw publiczno-publicznych w przypadkach, gdy w Unii wspólnie realizowane są działania na poziomie regionalnym, krajowym lub międzynarodowym. Szczególną uwagę zwraca się na inicjatywy w zakresie wspólnego planowania między państwami członkowskimi. 2. Partnerstwa publiczno-publiczne mogą być wspierane w obrębie priorytetów określonych w art. 5 ust. 2 lub na zasadzie połączenia tych części, w szczególności poprzez: (a) instrument ERA-NET, z zastosowaniem dotacji w celu wsparcia partnerstw publiczno-publicznych na etapie przygotowania, tworzenia struktur sieciowych, projektowania, realizacji i koordynacji wspólnych działań, a także zapewnienie dodatkowych środków na potrzeby poszczególnych wspólnych zaproszeń do składania wniosków i działań o charakterze międzynarodowym; (b) uczestnictwo Unii w programach podejmowanych przez wiele państw członkowskich zgodnie z art. 185 TFUE. Dla celów lit. a) dodatkowe finansowanie jest uzależnione od wysokiego poziomu uprzedniego zaangażowania finansowego uczestniczących podmiotów we wspólne zaproszenia i działania. Instrument ERA-NET może przewidywać cel harmonizacji zasad i sposobów realizacji wspólnych zaproszeń i działań. Można go również wykorzystać do przygotowania inicjatywy na podstawie art. 185 TFUE. Dla celów lit. b) takie inicjatywy proponuje się jedynie w przypadkach, kiedy potrzebna jest specjalna struktura na potrzeby realizacji oraz kiedy uczestniczące państwa wykazują wysoki poziom zaangażowania w integrację na poziomie naukowym, zarządzania i finansowym. Ponadto wnioski dotyczące inicjatyw, o których mowa w lit. b) określa się na podstawie wszystkich następujących kryteriów: (a) jasna definicja celu, który ma być osiągnięty oraz jego znaczenie dla celów programu „Horyzont 2020” i szerszych celów strategicznych Unii; (b) wyraźne zaangażowanie finansowe państw uczestniczących, w tym uprzednie zobowiązanie do połączenia krajowych i/lub regionalnych inwestycji do celów transnarodowych badań naukowych i innowacji; (c) wartość dodana działania na poziomie Unii; (d) masa krytyczna pod względem wielkości i liczby objętych nimi programów, podobieństwo działań i zakres prowadzonych w ich ramach odnośnych badań; (e) efektywność art. 185 TFUE jako najbardziej właściwego środka osiągnięcia celów. Artykuł 21 Współpraca z krajami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi 1. Podmioty mające siedzibę w państwach trzecich oraz organizacje międzynarodowe kwalifikują się do uczestnictwa w działaniach pośrednich programu „Horyzont 2020” na warunkach określonych w rozporządzeniu (UE) nr XX/XX [zasady uczestnictwa]. Współpracę międzynarodową z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi promuje się w ramach programu „Horyzont 2020” w szczególności w celu: (a) podniesienia poziomu doskonałości i zwiększenia atrakcyjności Unii w dziedzinie badań naukowych i innowacji, a także poprawy jej konkurencyjności gospodarczej i przemysłowej; (b) skutecznego stawienia czoła globalnym wyzwaniom społecznym; (c) wsparcia celów polityki zewnętrznej i rozwojowej Unii i uzupełnienia programów zewnętrznych i rozwojowych. 2. Ukierunkowane działania mające na celu wspieranie współpracy z określonymi państwami trzecimi lub grupami państw trzecich realizuje się z myślą o wspólnocie interesów i wzajemnych korzyściach, z uwzględnieniem zdolności takich państw w zakresie nauki i technologii oraz ich możliwości rynkowych, a także oczekiwanego wpływu. Należy wspierać wzajemny dostęp do programów państw trzecich. W celu zmaksymalizowania wpływu promuje się koordynację i synergię z inicjatywami państw członkowskich i państw stowarzyszonych. Priorytety w zakresie współpracy uwzględniają zmiany w polityce Unii oraz możliwości współpracy z różnymi państwami trzecimi, jak również możliwe niedoskonałości w systemie ochrony własności intelektualnej w państwie trzecim. 3. Ponadto w ramach programu „Horyzont 2020”, jako element celu szczegółowego „Integracyjne, innowacyjne i bezpieczne społeczeństwa” określonego w części III pkt 6.3.2 lit. d) załącznika I realizuje się działania przekrojowe i horyzontalne, promujące strategiczny rozwój współpracy międzynarodowej. Artykuł 22 Informacja, komunikacja i upowszechnianie Komisja Europejska wdraża działania w zakresie informacji i komunikacji dotyczące programu „Horyzont 2020”, w tym działania w zakresie komunikacji dotyczące wspieranych projektów i ich wyników. Budżet przyznany na potrzeby działań z zakresu komunikacji w ramach programu „Horyzont 2020”, służą także komunikacji instytucjonalnej w zakresie priorytetów politycznych Unii Europejskiej pod warunkiem, że są one związane z ogólnymi celami niniejszego rozporządzenia. Działalność, która ma na celu upowszechnianie informacji oraz prowadzenie działań w zakresie komunikacji, uznaje się za integralną część zadań w ramach wszystkich działań wspieranych przez program „Horyzont 2020”. Ponadto wspierane są następujące działania szczegółowe: (a) inicjatywy na rzecz zwiększania świadomości i ułatwiania dostępu do finansowania w ramach programu „Horyzont 2020”, kierowane w szczególności do regionów lub grup uczestników, którzy nie są w wystarczającym stopniu reprezentowani; (b) udzielanie ukierunkowanego wsparcia projektom i konsorcjom w celu zapewnienia im dostępu do niezbędnych umiejętności, tak aby zoptymalizować wyniki komunikacji i upowszechniania; (c) działania obejmujące gromadzenie wyników pochodzących z wielu projektów, również finansowanych z innych źródeł, w celu zapewnienia przyjaznych dla użytkownika baz danych, oraz sprawozdania podsumowujące najważniejsze wyniki; (d) upowszechnienie wśród decydentów politycznych, łącznie z organami normalizacyjnymi, w celu promowania wykorzystywania wyników istotnych dla polityki przez właściwe organy na poziomie międzynarodowym, unijnym, krajowym i regionalnym; (e) inicjatywy na rzecz wspierania dialogu i dyskusji z opinią publiczną na temat zagadnień naukowych, technologicznych i dotyczących innowacji oraz korzystanie z mediów społecznych i innych innowacyjnych technologii i metodologii; ROZDZIAŁ III KONTROLA Artykuł 23 Kontrola i audyt 1. System kontroli ustanowiony do celów realizacji niniejszego rozporządzenia konstruuje się w sposób zapewniający wystarczającą pewność osiągnięcia odpowiedniego poziomu zarządzania ryzykiem związanym ze skutecznością i efektywnością operacji oraz z legalnością i regularnością bazowych transakcji, przy uwzględnieniu wieloletniego charakteru programów, a także charakteru odnośnych płatności. 2. System kontroli zapewnia odpowiednią równowagę między zaufaniem a kontrolą, przy uwzględnieniu administracyjnych i innych kosztów kontroli na wszystkich poziomach, co umożliwia osiągnięcie celów programu „Horyzont 2020” oraz przyciągnięcie do niego najlepszych naukowców i najbardziej innowacyjnych przedsiębiorstw. 3. Stanowiąca część systemu kontroli strategia audytu w zakresie wydatków na działania pośrednie w ramach programu „Horyzont 2020” opiera się na finansowym audycie reprezentatywnej próby wydatków z całego programu ramowego. Taką reprezentatywną próbę uzupełnia wybór oparty na ocenie ryzyka związanego z wydatkami. Audyty wydatków na działania pośrednie w ramach programu „Horyzont 2020” prowadzi się w spójny sposób, zgodnie z zasadami oszczędności, wydajności i skuteczności w celu minimalizacji obciążenia uczestników audytami. Artykuł 24 Ochrona interesów finansowych Unii 1. Komisja przyjmuje odpowiednie środki zapewniające, w trakcie realizacji działań finansowanych na podstawie niniejszego rozporządzenia, ochronę interesów finansowych Unii przez stosowanie środków zapobiegania nadużyciom finansowym, korupcji i innym bezprawnym działaniom, przez skuteczne kontrole oraz, w razie wykrycia nieprawidłowości, przez odzyskiwanie kwot nienależnie wypłaconych oraz, w stosownych przypadkach, przez skuteczne, proporcjonalne i odstraszające kary. 2. Komisja lub jej przedstawiciele oraz Trybunał Obrachunkowy mają uprawnienia do audytu, na podstawie dokumentacji oraz inspekcji i kontroli na miejscu, wobec wszystkich beneficjentów dotacji, wykonawców i podwykonawców i osób trzecich, którzy otrzymują środki od Unii w ramach programu „Horyzont 2020”. Bez uszczerbku dla ust. 3, Komisja może prowadzić audyty do czterech lat po płatności końcowej. 3. Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) może przeprowadzać kontrole i inspekcje na miejscu u podmiotów gospodarczych korzystających bezpośrednio lub pośrednio z takiego finansowania, zgodnie z procedurami określonymi w rozporządzeniu (Euratom, WE) nr 2185/96[20], w celu określenia, czy miały miejsce nadużycia finansowe, korupcja lub jakiekolwiek inne bezprawne działania, które wywierają wpływ na interesy finansowe Unii Europejskiej w związku z umową o udzielenie dotacji, decyzją o udzieleniu dotacji lub zamówieniem dotyczącym finansowania przez Unię. 4. Nie naruszając przepisów ust. 1, 2 i 3, w umowach o współpracy z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi oraz umowach o udzielenie dotacji, decyzjach o udzieleniu dotacji i zamówieniach wynikających z wdrożenia niniejszego rozporządzenia wyraźnie upoważnia się Komisję, Trybunał Obrachunkowy i OLAF do prowadzenia takich audytów, kontroli i inspekcji na miejscu. ROZDZIAŁ IV MONITOROWANIE I OCENA Artykuł 25 Monitorowanie 1. Komisja corocznie monitoruje realizację programu „Horyzont 2020”, jego programu szczegółowego i działań Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii. Obejmuje to informacje dotyczące tematów przekrojowych, takich jak zrównoważony rozwój i zmiana klimatu, w tym informacje na temat wydatków związanych z klimatem. 2. Komisja składa sprawozdania na temat wyników monitorowania i upowszechnia te wyniki. Artykuł 26 Ocena 1. Ocena jest prowadzona w czasie pozwalającym na ujęcie jej wyników w procesie decyzyjnym. (a) Nie później niż do końca 2017 r. Komisja przeprowadza z pomocą niezależnych ekspertów przegląd Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii. Drugi przydział środków finansowych na rzecz Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii jak określono w art. 6 ust. 3 zostanie udostępniony po tym przeglądzie. W ramach przeglądu dokonuje się oceny postępów Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii w kontekście wszystkich z następujących czynników: (i) poziom wykorzystania środków z pierwszego przydziału określonego w art. 6 ust. 3, z rozróżnieniem pomiędzy kwotą wykorzystaną na rozwój WWiI pierwszej generacji a skutkami kapitału zalążkowego dla drugiej generacji, oraz umiejętnością Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii przyciągania funduszy od partnerów z wspólnot wiedzy i innowacji i z sektora prywatnego, jak określono w rozporządzeniu XX/2012 [zmienione rozporządzenie EIT]; (ii) uzgodniony harmonogram tworzenia wspólnot wiedzy i innowacji trzeciej generacji oraz programowych potrzeb finansowych istniejących wspólnot, w zależności od ich indywidualnego rozwoju; oraz (iii) wkład Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii oraz wspólnot wiedzy i innowacji na rzecz priorytetu „Wyzwania społeczne” oraz celu szczegółowego „Wiodąca pozycja w zakresie technologii wspomagających i przemysłowych” w ramach programu „Horyzont 2020”. (b) Nie później niż w 2017 r. oraz z uwzględnieniem oceny ex-post siódmego programu ramowego, która ma zostać zakończona do końca 2015 r. oraz przeglądu Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii, Komisja dokonuje z pomocą niezależnych ekspertów śródokresowej oceny programu „Horyzont 2020”, jego programu szczegółowego, w tym Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych i działań Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii, dotyczącej osiągnięcia celów programu „Horyzont 2020” (pod względem wyników i postępów w zakresie oddziaływania) oraz dalszej stosowności wszystkich środków, skuteczności i wykorzystania zasobów, potencjału dalszego uproszczenia i unijnej wartości dodanej. Ocena ta uwzględnia również aspekty dotyczące dostępu do finansowania dla uczestników we wszystkich regionach i MŚP oraz promowania równouprawnienia płci. Ocena ta uwzględnia ponadto wkład środków w osiągnięcie unijnych priorytetów w zakresie inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz osiągnięcie wyników dotyczących długoterminowych skutków wcześniejszych środków. (c) Nie później niż do końca 2023 r. Komisja dokonuje z pomocą niezależnych ekspertów oceny ex-post programu „Horyzont 2020”, jego programu szczegółowego i działań Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii. Ocena obejmuje zasadność, realizację i osiągnięcia oraz skutki długoterminowe i trwałość środków i przyczyni się do podjęcia decyzji na temat ewentualnego przedłużenia, zmiany lub zawieszenia kolejnych środków. 2. Wskaźniki efektywności dla celów szczegółowych i dla Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii, określone we wstępie do załącznika I do niniejszego rozporządzenia, oraz dla celów szczegółowych ustanowione w programie szczegółowym, w tym odnośne poziomy bazowe, zapewniają minimalną podstawę oceny stopnia osiągnięcia celów programu „Horyzont 2020”. 3. Państwa członkowskie dostarczają Komisji wszelkich danych i informacji koniecznych do oceny i monitorowania przedmiotowych środków. 4. Komisja przekazuje wnioski z powyższych ocen programu „Horyzont 2020”, wraz ze swoimi spostrzeżeniami, Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowo Ekonomiczno-Społecznemu oraz Komitetowi Regionów. TYTUŁ III PRZEPISY KOŃCOWE Artykuł 27 Uchylenie i przepisy przejściowe 1. Decyzja nr 1982/2006/WE traci moc ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2014 r. 2. Jednakże działania rozpoczęte na mocy decyzji nr 1982/2006/WE oraz zobowiązania finansowe dotyczące tych działań podlegają w dalszym ciągu przepisom tej decyzji do czasu ich zakończenia. 3. Wkład finansowy, o którym mowa w art. 6 może również pokrywać wydatki na wsparcie techniczne i administracyjne służące zapewnieniu przejścia między niniejszym programem a środkami przyjętymi na mocy decyzji nr 1982/2006/WE. Artykuł 28 Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie trzeciego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Sporządzono w Brukseli dnia […] r. W imieniu Parlamentu Europejskiego W imieniu Rady Przewodniczący Przewodniczący ZAŁĄCZNIK I Ogólny zarys celów szczegółowych i działań Ogólnym celem programu „Horyzont 2020” jest utworzenie gospodarki opartej na wiedzy i innowacji w całej Unii oraz przyczynienie się do zrównoważonego rozwoju. Wspiera on realizację strategii „Europa 2020” oraz innych kierunków polityki Unii, a także utworzenie i funkcjonowanie europejskiej przestrzeni badawczej. Do oceny postępów osiągniętych w zakresie celu ogólnego stosuje się następujące wskaźniki efektywności: – cel dotyczący działań badawczo-rozwojowych w ramach strategii „Europa 2020” (3 % PKB); – podstawowy wskaźnik innowacyjności w ramach strategii „Europa 2020”. Cel ogólny składa się z trzech oddzielnych, lecz uzupełniających się wzajemnie priorytetów, z których każdy obejmuje zbiór celów szczegółowych. Będą one realizowane w spójny sposób, z myślą o promowaniu interakcji między różnymi celami szczegółowymi, unikaniu powielania wysiłków oraz wzmocnieniu zbiorczego oddziaływania. Wspólne Centrum Badawcze wnosi wkład w osiągnięcie ogólnego celu i priorytetów programu „Horyzont 2020” poprzez cel szczegółowy polegający na świadczeniu ukierunkowanego na potrzeby klienta wsparcia naukowego i technicznego dla polityki Unii w różnych dziedzinach. Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT) przyczynia się do osiągnięcia ogólnego celu i priorytetów programu „Horyzont 2020” poprzez cel szczegółowy polegający na integracji trójkąta wiedzy łączącego badania naukowe, edukację i innowacje. Do oceny efektywności EIT stosuje się następujące wskaźniki: – organizacje z obszaru uniwersytetów, biznesu i badań naukowych zintegrowane w ramach wspólnot wiedzy i innowacji; – współpraca w ramach trójkąta wiedzy prowadząca do opracowania innowacyjnych produktów i procesów. W niniejszym załączniku przedstawiono ogólny zarys celów szczegółowych i działań, o których mowa w art. 5 ust. 2, 3 i 4. Część I. Priorytet „Doskonała baza naukowa” Ta część zmierza do wzmocnienia jakości bazy naukowej Unii i jej rozszerzenia oraz do konsolidacji europejskiej przestrzeni badawczej w celu zwiększenia konkurencyjności systemu badań naukowych i innowacji Unii w skali globalnej. Składa się z czterech celów szczegółowych: (a) Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERBN) w drodze ogólnounijnej konkurencji zapewni atrakcyjne i elastyczne finansowanie, aby umożliwić utalentowanym i kreatywnym indywidualnym naukowcom oraz ich zespołom koncentrację na najbardziej obiecujących kierunkach badań na granicy nauk; (b) Przyszłe i powstające technologie wspierają wspólne badania w celu zwiększenia potencjału Europy w zakresie zaawansowanych innowacji powodujących przesunięcie paradygmatu. Wspierana będzie współpraca między dyscyplinami naukowymi w odniesieniu do radykalnie nowych pomysłów obarczonych wysokim stopniem ryzyka w celu przyspieszenia opracowania najbardziej obiecujących nowych obszarów nauki i technologii oraz ustrukturyzowania społeczności naukowych na szczeblu Unii; (c) Działania Marie Curie zapewnią najwyższej jakości innowacyjne szkolenia w zakresie badań naukowych, a także atrakcyjne możliwości rozwoju kariery i wymiany wiedzy, poprzez międzynarodową i międzysektorową mobilność naukowców, w celu jak najlepszego przygotowania ich do podjęcia obecnych i przyszłych wyzwań społecznych; (d) Infrastruktura badawcza ma za zadanie rozwój europejskiej infrastruktury badawczej na rok 2020 i kolejne lata, wspieranie jej potencjału w zakresie innowacji i rozwoju kapitału ludzkiego oraz uzupełnienie tych działań powiązanymi działaniami w zakresie polityki Unii i współpracy międzynarodowej. W odniesieniu do każdego z tych celów wykazano wysoką unijną wartość dodaną. Wspólnie tworzą one efektywny i zrównoważony zbiór działań, które, wraz z działaniami na poziomie krajowym i regionalnym, zorientowane są na cały zakres potrzeb Europy w zakresie zaawansowanych badań naukowych i technologii. Połączenie ich w jednym programie umożliwi realizowanie ich w sposób bardziej spójny, zracjonalizowany, uproszczony i ukierunkowany, przy jednoczesnym zachowaniu ciągłości, która ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania ich skuteczności. Są to działania ze swojej istoty wybiegające w przyszłość, budujące kompetencje w długim horyzoncie czasowym, skupiające się na kolejnej generacji nauki, technologii, naukowców i innowacji oraz zapewniające wsparcie dla nowych talentów z całej Unii, państw stowarzyszonych i całego świata. W związku z ich zorientowanym na naukę charakterem i w dużej mierze oddolnym, nastawionym na inicjatywę badaczy sposobem finansowania, europejska społeczność naukowa będzie mieć do odegrania istotną rolę w określaniu kierunków badań realizowanych w ramach programu. Część II. Priorytet „Wiodąca pozycja w przemyśle” Ta część ma na celu przyspieszenie rozwoju technologii i innowacji, które zapewnią podstawy działania przedsiębiorstwom przyszłości i pomogą innowacyjnym europejskim MŚP przeobrazić się w firmy wiodące na rynku światowym. Składa się z trzech celów szczegółowych: (a) Wiodąca pozycja w zakresie technologii wspomagających i przemysłowych zapewni specjalne wsparcie na rzecz ICT, nanotechnologii, materiałów zaawansowanych, biotechnologii, zaawansowanych systemów produkcji i przetwarzania oraz technologii kosmicznej. Nacisk zostanie położony na interakcje i konwergencję między różnymi technologiami i w ich obrębie; (b) Dostęp do finansowania ryzyka służy przezwyciężeniu deficytów w dostępności finansowania dłużnego i kapitałowego dla działań badawczo-rozwojowych i innowacyjnych przedsiębiorstw i projektów na wszystkich etapach rozwoju. Wraz z instrumentem kapitałowym programu konkurencyjności w biznesie i MŚP wspiera on rozwój kapitału venture na poziomie Unii; (c) Innowacje w MŚP obejmą działania stymulujące wszystkie formy innowacji w MŚP, ukierunkowane na MŚP odznaczające się potencjałem wzrostu i ekspansji międzynarodowej na całym jednolitym rynku i poza nim. Powyższe działania będą realizowane zgodnie z agendą o orientacji biznesowej. Budżetom celów szczegółowych „Dostęp do finansowania ryzyka” oraz „Innowacje w MŚP” przyświecać będzie logika nastawiona na zapotrzebowanie, oddolna, bez uprzednio określonych celów. Uzupełnieniem tych działań będzie wykorzystanie instrumentów finansowych i specjalnego instrumentu MŚP, przy zastosowaniu podejścia opartego na polityce, w ramach części „Wyzwania społeczne” i celu szczegółowego „Wiodąca pozycja w zakresie technologii wspomagających i przemysłowych”. „Horyzont 2020” przyjmuje zintegrowane podejście do udziału MŚP, dzięki czemu ok. 15 % połączonych budżetów wszystkich celów szczegółowych dotyczących wyzwań społecznych oraz celu szczegółowego „Wiodąca pozycja w zakresie technologii wspomagających i przemysłowych” mogłoby zostać przeznaczone na MŚP. Cel szczegółowy „Wiodąca pozycja w zakresie technologii wspomagających i przemysłowych” stosuje podejście zorientowane na technologię, w celu rozwijania technologii wspomagających, które można wykorzystać w różnych dziedzinach zastosowań oraz w różnych sektorach przemysłu i usług. Wraz ze wsparciem części poświęconej wyzwaniom społecznym wspierane są zastosowania tych technologii umożliwiające stawianie czoła wyzwaniom społecznych. Część III. priorytet Wyzwania społeczne Ta część stanowi bezpośrednią reakcję na priorytety polityki i wyzwania społeczne określone w strategii „Europa 2020” i mające doprowadzić do uzyskania masy krytycznej wysiłków w zakresie badań naukowych i innowacji z myślą o osiągnięciu celów strategicznych Unii. Finansowanie będzie skupione na następujących celach szczegółowych: (a) zdrowie, zmiany demograficzne i dobrostan; (b) bezpieczeństwo żywnościowe, zrównoważone rolnictwo, badania morskie oraz gospodarka ekologiczna; (c) bezpieczna, ekologiczna i efektywna energia; (d) inteligentny, ekologiczny i zintegrowany transport; (e) działania w dziedzinie klimatu, efektywna gospodarka zasobami i surowcami; (f) integracyjne, innowacyjne i bezpieczne społeczeństwa. Wszystkie działania będą realizowane z zastosowaniem podejścia zorientowanego na wyzwanie, skupiającego się na priorytetach polityki, bez dokonywania uprzednio dokładnego wyboru technologii czy rozwiązań, które należy opracować. Nacisk zostanie położony na zgromadzenie masy krytycznej zasobów i wiedzy w odniesieniu do różnych dziedzin, technologii i dyscyplin nauki w celu sprostania wyzwaniom. Działania będą obejmować pełny cykl, od badań naukowych po wprowadzenie na rynek, z nowym ukierunkowaniem na działania związane z innowacyjnością, takie jak pilotaż, demonstracja, poligony doświadczalne, wsparcie dla zamówień publicznych, projekty, innowacje zorientowane na użytkownika końcowego, innowacje społeczne oraz absorpcja innowacji przez rynek. Aby możliwe było sprostanie wszystkim wyzwaniom, integralną część działań stanowić będą nauki społeczne i humanistyczne. Ponadto rozwój tych dyscyplin zostanie uwzględniony w celu szczegółowym „Integracyjne, innowacyjne i bezpieczne społeczeństwa”. Wsparcie będzie również ukierunkowane na zapewnienie solidnej podstawy faktograficznej dla kształtowania polityki na poziomie międzynarodowym, Unii, krajowym i regionalnym. Ze względu na globalny charakter wielu z tych wyzwań, integralną część działań podejmowanych w związku z każdym z nich stanowić będzie współpraca międzynarodowa. Ponadto w ramach celu szczegółowego „Integracyjne, innowacyjne i bezpieczne społeczeństwa” zapewnione zostanie przekrojowe wsparcie dla współpracy międzynarodowej. Cel szczegółowy „Integracyjne, innowacyjne i bezpieczne społeczeństwa” obejmuje również działanie w zakresie eliminacji różnic w dostępie do badań naukowych i innowacji, ze szczególnymi środkami służącymi uwolnieniu potencjału doskonałości działań w mniej rozwiniętych regionach Unii. Integralną część programu „Horyzont 2020” będzie stanowić działalność Wspólnego Centrum Badawczego, zapewniając solidne faktograficzne wsparcie dla polityki Unii. Będzie ona zorientowana na potrzeby klientów i uzupełniona działaniami wybiegającymi w przyszłość. EIT odegra ważną rolę poprzez połączenie doskonałej jakości badań, edukacji i innowacji, prowadząc do integracji trójkąta wiedzy. EIT dokona tego głównie poprzez wspólnoty wiedzy i innowacji (WWiI). Ponadto zapewni wymianę doświadczeń poza WWiI poprzez ukierunkowane środki w zakresie upowszechniania i wymiany wiedzy, promując tym samym szybsze przyjmowanie modeli innowacyjnych w Unii. CZĘŚĆ I DOSKONAŁA BAZA NAUKOWA 1. Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERBN) 1.1 Cel szczegółowy Cel szczegółowy polega na zwiększeniu doskonałości, dynamiki i kreatywności europejskich badań naukowych. Europa wskazała jako swoją ambicję przejście do nowego modelu gospodarki opartego na inteligentnym, trwałym wzroście gospodarczym sprzyjającym włączeniu społecznemu. Tego typu przeobrażenie będzie wymagać więcej niż stopniowego usprawniania obecnych technologii. Będzie wymagać znacznie zwiększonej zdolności do innowacji opartych na nauce i stymulowanych radykalnie nową wiedzą, co umożliwi Europie zajęcie wiodącej pozycji pod względem przesunięć paradygmatu technologicznego, które to przesunięcia będą kluczowymi czynnikami wzrostu wydajności, konkurencyjności, zamożności i postępu społecznego w przyszłości. W przeszłości takie przesunięcia paradygmatu zwykle miały początek w bazie naukowej sektora publicznego, po czym tworzyły podstawę dla powstania całych nowych gałęzi przemysłu i sektorów. Wiodące w skali światowej innowacje są ściśle powiązane z najwyższą jakością w nauce. Europa, będąca dawniej niekwestionowanym liderem, spadła na dalszą pozycję w wyścigu do najlepszych i przełomowych osiągnięć naukowych, a w większości powojennych procesów ewolucji technologicznej odgrywała wtórną rolę w stosunku do USA. Chociaż z Unii nadal pochodzi najwięcej publikacji na świecie, z USA pochodzi dwukrotnie więcej spośród najbardziej wpływowych opracowań (najlepszy 1 % według liczby cytowań). Także z międzynarodowych rankingów uniwersytetów wynika, że w czołówce dominują uczelnie amerykańskie. Ponadto 70 % wszystkich laureatów Nagrody Nobla działa w USA. Jednym z elementów wyzwania jest fakt, że chociaż Europa i USA inwestują podobne kwoty w bazę naukową sektora publicznego, w sektorze publicznym Unii pracuje niemal trzykrotnie więcej naukowców, przez co wartość inwestycji przypadającej na jednego naukowca jest zdecydowanie niższa. Ponadto w USA finansowanie jest bardziej selektywne pod względem przydzielania zasobów wiodącym naukowcom. To pomaga wyjaśnić, dlaczego naukowcy sektora publicznego w Unii są średnio mniej wydajni i ostatecznie mają znacznie mniejsze łączne oddziaływanie naukowe niż ich znacznie mniej liczni koledzy w USA. Inny istotny element wyzwania polega na tym, że w wielu państwach europejskich sektor publiczny nadal nie oferuje najlepszym naukowcom wystarczająco atrakcyjnych warunków. Może minąć wiele lat, zanim utalentowani młodzi naukowcy zostaną uznanymi niezależnymi badaczami. Skutkiem jest dramatyczne marnotrawstwo potencjału badawczego Europy poprzez opóźnienie awansu nowej generacji naukowców, przynoszących ze sobą nowe pomysły i energię, a także motywowanie wybitnych naukowców rozpoczynających karierę do szukania możliwości gdzie indziej. Poza tym wspomniane czynniki dodatkowo przyczyniają się do braku atrakcyjności Europy w globalnej konkurencji o talenty naukowe. Zdolność systemu amerykańskiego do zapewnienia większych zasobów na jednego naukowca i lepszych perspektyw kariery wyjaśnia, dlaczego USA nadal przyciąga najlepszych badaczy z całego świata, w tym dziesiątki tysięcy z Unii. 1.2 Uzasadnienie i wartość dodana Unii ERBN utworzono, aby zapewnić najlepszym naukowcom Europy – zarówno mężczyznom, jak i kobietom – środki niezbędne dla umożliwienia im skuteczniejszego konkurowania na poziomie globalnym poprzez finansowanie indywidualnych zespołów na podstawie ogólnoeuropejskiej konkurencyjności. Jest to jednostka działająca autonomicznie: niezależna Rada Naukowa, złożona z naukowców, inżynierów i uczonych cieszących się uznaniem i dysponujących rozległą wiedzą specjalistyczną, określa ogólną strategię naukową i posiada pełne uprawnienia do podejmowania decyzji w sprawie badań naukowych, które mają być finansowane. Są to podstawowe funkcje ERBN, zapewniające skuteczność jej programu naukowego, jakość jej działań oraz procesu wzajemnej oceny, a także wiarygodność w społeczności naukowej. Jako ogólnoeuropejski konkurencyjny organ finansowania ERBN jest w stanie korzystać z szerszej puli talentów i pomysłów niż byłoby to możliwe w przypadku jakiegokolwiek systemu krajowego. Konkurują ze sobą najlepsi naukowcy i najlepsze pomysły. Wnioskodawcy wiedzą, że muszą osiągać wyniki na najwyższym poziomie, za co nagrodą jest elastyczne finansowanie przy równych szansach, niezależne od lokalnych wąskich gardeł czy dostępności środków w kraju. Oczekuje się zatem, że badania pionierskie finansowane przez ERBN będą mieć znaczne oddziaływanie przejawiające się postępami dokonywanymi na rubieżach wiedzy, torowaniem drogi do osiągania nowych i często nieoczekiwanych wyników naukowych i technologicznych oraz tworzeniem nowych obszarów badań, co ostatecznie może zaowocować radykalnie nowymi pomysłami stymulującymi innowacje i nowatorstwo w biznesie, a także przyczynić się do rozwiązania wyzwań społecznych. Połączenie wybitnych indywidualnych naukowców z innowacyjnymi pomysłami stanowi istotny element wszystkich etapów łańcucha innowacji. Ponadto ERBN wywiera istotny wpływ strukturalny, zapewniając silny bodziec poprawy jakości europejskiego systemu badań naukowych w ogóle, a więc jego zasięg jego oddziaływania wykracza poza naukowców i projekty bezpośrednio finansowane przez ERBN. Projekty i naukowcy otrzymujący finansowanie z ERBN stanowią wyrazisty i inspirujący przykład z dziedziny pionierskich badań naukowych w Europie oraz zwiększają jej widoczność i atrakcyjność dla najlepszych naukowców na poziomie globalnym. Prestiż związany z zatrudnianiem beneficjentów dotacji ERBN i związany z tym „znak jakości” prowadzi do nasilenia konkurencji między europejskimi uniwersytetami i innymi organizacjami badawczymi pod względem oferowania najbardziej atrakcyjnych warunków najlepszym naukowcom. Ponadto zdolność krajowych systemów i poszczególnych instytucji badawczych do przyciągnięcia odnoszących sukcesy beneficjentów dotacji ERBN stanowi wskaźnik umożliwiający im ocenę swoich relatywnych mocnych i słabych stron oraz odpowiednią reformę polityki i stosowanych praktyk. Finansowanie ERBN jest zatem dodatkowe w stosunku do wysiłków podejmowanych na poziomie Unii, krajowym i regionalnym w celu reformowania, budowania zdolności i uwalniania pełnego potencjału oraz atrakcyjności europejskiego systemu badawczego. 1.3 Ogólny zarys działań Podstawowa działalność ERBN polega na zapewnianiu długoterminowego finansowania w celu wsparcia wybitnych naukowców i ich zespołów badawczych w przełomowych badaniach oferujących duże korzyści, ale też obarczonych wysokim ryzykiem. Finansowanie ERBN jest udzielane według następujących dobrze ugruntowanych zasad. Wyłącznym kryterium przyznawania dotacji ERBN jest doskonałość naukowa. ERBN działa w trybie „oddolnym”, bez wstępnie ustalonych priorytetów. Dotacje ERBN są otwarte dla indywidualnych zespołów złożonych z naukowców w dowolnym wieku i pochodzących z dowolnego kraju świata, pracujących w Europie. ERBN promuje zdrową konkurencyjność w całej Europie. W sposób szczególnie priorytetowy ERBN traktuje pomoc dla wybitnych początkujących naukowców w zakresie osiągnięcia niezależnego statusu poprzez zapewnienie odpowiedniego wsparcia na bardzo ważnym etapie, kiedy konsolidują oni lub tworzą własny zespół badawczy lub program. W razie konieczności ERBN udzieli również wsparcia na rzecz pojawiających się nowych sposobów pracy w świecie nauki, mających potencjał zapewnienia przełomowych wyników, a także ułatwi weryfikację potencjału finansowanych przez siebie badań pod względem innowacji komercyjnych i społecznych. W związku z tym do 2020 r. ERBN ma zamiar wykazać, że: w konkursach ERBN uczestniczą najlepsi naukowcy, finansowane ERBN doprowadziło bezpośrednio do powstania publikacji naukowych najwyższej jakości, wprowadzenia na rynek i wykorzystania innowacyjnych technologii i pomysłów, a także że ERBN w istotnym stopniu przyczyniła się do stworzenia w Europie bardziej atrakcyjnego środowiska dla najlepszych naukowców świata. W szczególności ERBN będzie dążyć do wymiernego wzrostu udziału Unii w 1 % najczęściej cytowanych publikacji na świecie. Ponadto będzie ona dążyć do znacznego zwiększenia liczby finansowanych przez siebie wybitnych naukowców spoza Europy, a także określonej poprawy w zakresie praktyk instytucjonalnych i polityki krajowej pod względem wspierania najlepszych naukowców. Rada Naukowa ERBN będzie stale monitorować działalność ERBN i analizować możliwości optymalnego osiągnięcia swoich celów za pomocą systemów dotacji kładących nacisk na przejrzystość, stabilność i prostotę dla wnioskodawców oraz pod względem realizacji i zarządzania, a także, w razie potrzeby, najlepsze sposoby reagowania na zarysowujące się potrzeby. Będzie dążyć do utrzymania i dalszego doskonalenia światowej klasy systemu wzajemnej oceny ERBN, opartego na przejrzystości, uczciwości i bezstronności w rozpatrywaniu wniosków, dzięki czemu będzie w stanie wyróżnić najwyższą naukową jakość i talent o przełomowym potencjale, bez względu na płeć, narodowość czy wiek naukowca. Ponadto ERBN będzie nadal prowadzić badania strategiczne w celu przygotowania i wsparcia swoich działań, utrzymywać bliskie kontakty ze społecznością naukową i innymi zainteresowanymi stronami oraz starać się uzupełniać swoimi działaniami inicjatywy badawcze na innych poziomach. 2. Przyszłe i powstające technologie (FET) 2.1. Cel szczegółowy Cel szczegółowy polega na wspieraniu radykalnych nowych technologii poprzez badanie nowych koncepcji obarczonych wysokim ryzykiem, w oparciu o fundamenty naukowe. Zapewniając elastyczne wsparcie dla zorientowanej na osiąganie celów i interdyscyplinarnej współpracy badawczej w różnych skalach oraz przyjmując innowacyjne praktyki w zakresie badań naukowych, dąży się do określenia i wykorzystania możliwości oferujących długofalowe korzyści obywatelom, gospodarce i społeczeństwu. Działania w tym zakresie będą wspomagać badania naukowe wykraczające poza granice tego, co jest znane, akceptowane lub szeroko przyjmowane oraz wspierać nowatorskie i wizjonerskie myślenie w celu otwarcia obiecujących dróg ku efektywnym nowym technologiom, z których część może zapoczątkować wiodące paradygmaty technologiczne i intelektualne na kolejne dziesięciolecia. Promowane będzie wykorzystanie małoskalowych możliwości badawczych we wszystkich dziedzinach badań, w tym podejmowanie zarysowujących się zagadnień oraz wielkich naukowych i technologicznych wyzwań wymagających połączenia sił i współpracy między programami z całej Europy i spoza niej. To podejście jest zorientowane na doskonałość i obejmuje weryfikację przedkonkurencyjnych pomysłów dotyczących kształtowania przyszłości technologii, umożliwiając społeczeństwu czerpanie korzyści z multidyscyplinarnej współpracy badawczej, która musi zostać podjęta na poziomie europejskim poprzez połączenie badań opartych na nauce oraz badań opartych na wyzwaniach społecznych lub konkurencyjności przemysłowej. 2.2. Uzasadnienie i wartość dodana Unii Radykalne przełomy prowadzące do przeobrażeń w coraz większym stopniu są uzależnione od intensywnej współpracy między dyscyplinami nauki i technologii (np. informacji i komunikacji, biologii, chemii, nauki o Ziemi, materiałoznawstwa, neurobiologii i kognitywistyki, nauk społecznych, ekonomii), a także sztuką i humanistyką. Wymaga to nie tylko najwyższej jakości w zakresie nauki i technologii, lecz także nowych postaw i nowatorskich interakcji między szerokim wachlarzem podmiotów zainteresowanych badaniami naukowymi. Nad niektórymi pomysłami można pracować w małej skali, podczas gdy inne bywają tak skomplikowane, że wymagają szeroko zakrojonego skoordynowanego wysiłku podejmowanego przez dłuższy czas. Duże gospodarki na świecie zdają sobie z tego sprawę, w związku z czym narasta globalna konkurencja pod względem wyszukiwania i wykorzystania pojawiających się możliwości technologicznych na granicy nauki, mogących mieć istotne oddziaływanie pod względem innowacji i korzyści dla społeczeństwa. Skuteczność tego typu interwencji wymaga ich szybkiego rozwinięcia do dużej skali poprzez połączenie programów na poziomie europejskim, krajowym i regionalnym, wokół wspólnych celów, z myślą o osiągnięciu masy krytycznej, promowaniu synergii oraz uzyskaniu optymalnego efektu dźwigni. Program FET uwzględnia całe spektrum stymulowanych nauką innowacji: od oddolnych i prowadzonych na niewielką skalę badań opartych na pomysłach będących w zarodku lub wymagających weryfikacji, po budowę nowych społeczności badawczych i innowacyjnych wokół nowych dziedzin badań sprzyjających przeobrażeniom, a także wielkoskalowe i obejmujące wiele podmiotów inicjatywy badawcze oparte na agendach przewidujących osiągnięcie ambitnych i wizjonerskich celów. Każdy spośród tych trzech poziomów zaangażowania ma szczególną wartość, uzupełniając pozostałe i umożliwiając synergię z nimi. Np. prowadzone na małą skalę badania mogą ujawnić potrzebę opracowania nowych zagadnień, co może skutkować poważną, opartą na planie działania interwencją. Angażują one szeroką gamę podmiotów zainteresowanych badaniami, w tym młodych naukowców i MŚP intensywnie korzystające z badań naukowych, a także społeczności zainteresowanych stron (podmiotów społecznych, decydentów i przemysłu, a także naukowców z publicznego sektora badawczego), formujące się w miarę kształtowania się, dojrzewania i różnicowania się agend badawczych. 2.3. Ogólny zarys działań Program FET ma charakter wizjonerski, sprzyjający przeobrażeniom i niekonwencjonalny, natomiast w prowadzonych w ich ramach działaniach stosuje się różne typy logiki, od całkowitego otwarcia po różne stopnie strukturyzacji zagadnień, społeczności i finansowania. Różne rodzaje logiki znajdą odzwierciedlenie w działaniach, we właściwej skali, pozwalając na identyfikację i wykorzystanie możliwości zapewnienia długoterminowych korzyści obywatelom, gospodarce i społeczeństwu: (a) Sprzyjając nowatorskim pomysłom („FET Open”) FET będą wspierać znajdujące się w zarodku koncepcje badawcze w zakresie nauki i technologii, zmierzające do stworzenia podstaw dla radykalnie nowych przyszłych technologii poprzez zakwestionowanie obecnych paradygmatów i eksplorację nieznanych obszarów. Oddolny proces wyboru, szeroko otwarty na wszelkie pomysły badawcze, dostarczy zróżnicowanego portfela ukierunkowanych projektów. Kluczowe jest wczesne wykrycie obiecujących nowych obszarów, wynalazków i tendencji, a także przyciąganie nowych i cechujących się dużym potencjałem podmiotów zainteresowanych badaniami naukowymi i innowacjami. (b) Zwracając uwagę na zarysowujące się zagadnienia i powstające społeczności („FET Proactive”), FET obejmą swoim zakresem wiele obiecujących kierunków badań poszukiwawczych, odznaczających się potencjałem wytworzenia masy krytycznej wzajemnie powiązanych projektów, które będą obejmować szeroki wachlarz wieloaspektowych działań badawczych i przyczynią się do utworzenia europejskiej puli wiedzy. (c) Podejmując wielkie interdyscyplinarne wyzwania naukowe i technologiczne („FET flagships”) FET będą wspierać ambitne, realizowane na dużą skalę, stymulowane nauką badania zmierzające do osiągnięcia przełomu. Takie działania skorzystają na dostosowaniu agend europejskich i krajowych. Postęp naukowy powinien zapewniać solidną i szeroką podstawę dla przyszłych innowacji technologicznych i ich gospodarczego wykorzystania w różnorodnych dziedzinach, a także nowatorskie korzyści dla społeczeństwa. W celu optymalnego osiągnięcia wyznaczonych celów, dla każdego działania zostanie określone właściwe połączenie otwartości i różnych stopni strukturyzacji zagadnień, społeczności i finansowania. 3. Działania Marie Curie 3.1. Cel szczegółowy Celem szczegółowym jest optymalny rozwój i dynamiczne wykorzystanie kapitału intelektualnego Europy z myślą zdobywaniu nowych umiejętności i innowacjach, a co za tym idzie, o uwolnieniu całego potencjału wszystkich sektorów i regionów. Dobrze wyszkoleni, dynamiczni i kreatywni naukowcy to podstawowy surowiec niezbędny do osiągania najwybitniejszych osiągnięć naukowych i najbardziej produktywnych, opartych na badaniach innowacji. Europa dysponuje obszerną i zróżnicowaną pulą wykwalifikowanych zasobów ludzkich w dziedzinie badań naukowych i innowacji, wymagającą jednak stałego uzupełniania, doskonalenia i dostosowania do szybko zmieniających się potrzeb rynku pracy. Obecnie tylko 46 % tej puli pracuje w sektorze przedsiębiorczości prywatnej, co jest wskaźnikiem znacznie niższym niż u głównych konkurentów gospodarczych Europy; np. w Chinach jest to 69 %, w Japonii 73 %, a w USA 80 %. Ponadto w związku z aktualną sytuacją demograficzną, w nadchodzących latach nieproporcjonalnie duża liczba naukowców osiągnie wiek emerytalny. To, w połączeniu z zapotrzebowaniem na wiele wysokiej jakości stanowisk badawczych wynikającym z rosnącego wykorzystania badań w gospodarce UE, będzie stanowić jedno z głównych wyzwań dla europejskich systemów edukacji, badań naukowych i innowacji w przyszłości. Konieczna reforma musi rozpocząć się na wczesnych etapach kariery naukowców, podczas ich studiów doktoranckich lub porównywalnych studiów podyplomowych. Europa musi opracować nowoczesne, innowacyjne systemy szkolenia, odpowiadające wysoce konkurencyjnym i coraz bardziej interdyscyplinarnym wymogom w zakresie badań naukowych i innowacji. Zapewnienie naukowcom innowacyjnych umiejętności potrzebnych do wykonywania przyszłych zadań wymaga silnego zaangażowania przedsiębiorstw, w tym MŚP, i innych podmiotów społeczno-gospodarczych. Ważne będzie również zwiększenie mobilności tych naukowców, która obecnie jest niewielka. W 2008 r. tylko 7% europejskich doktorantów studiowało w innym państwie członkowskim, podczas gdy celem jest osiągnięcie do 2030 r. wielkości 20%. Ta reforma musi być kontynuowana na wszystkich etapach kariery naukowców. Zasadnicze znaczenie ma zwiększenie mobilności naukowców na wszystkich poziomach, w tym mobilności w trakcie kariery, nie tylko między państwami, ale też między sektorem publicznym a prywatnym. Stanowi to silną zachętę do rozwoju nowych umiejętności. Jest również kluczowym czynnikiem współpracy między środowiskiem akademickim, ośrodkami badawczymi i przemysłem w różnych państwach. Czynnik ludzki to podstawa trwałej współpracy, która jest kluczowym czynnikiem umożliwiającym innowacyjnej i kreatywnej Europie sprostanie wyzwaniom społecznym, a zarazem przezwyciężenie rozdrobnienia polityki prowadzonej przez poszczególne państwa. Współpraca i wymiana wiedzy poprzez indywidualną mobilność na wszystkich etapach kariery oraz poprzez wymianę wysoko wykwalifikowanego personelu naukowego i badawczego ma podstawowe znaczenie dla powrotu Europy na ścieżkę zrównoważonego wzrostu oraz w celu sprostania wyzwaniom społecznym. Jeśli Europa ma dorównać swoim konkurentom w dziedzinie badań naukowych i innowacji, musi zachęcić większą liczbę młodych kobiet i mężczyzn do podjęcia karier naukowych oraz zapewnić wysoce atrakcyjne możliwości i środowiska badań i innowacji. Najbardziej utalentowane osoby, z Europy i spoza niej, powinny postrzegać Europę jako szczególnie korzystne miejsce pracy. Równouprawnienie płci, atrakcyjne stałe zatrudnienie i warunki pracy, a także uznanie to podstawowe aspekty, w odniesieniu do których w całej Europie należy zapewnić spójne podejście. 3.2. Uzasadnienie i wartość dodana Unii Ani samo finansowanie Unii, ani działające indywidualnie państwa członkowskie nie będą w stanie sprostać temu wyzwaniu. Państwa członkowskie wprowadziły wprawdzie reformy zmierzające do udoskonalenia swoich instytucji szkolnictwa wyższego oraz do modernizacji systemu szkolenia, jednak w skali Europy postępy są nierówne i między poszczególnymi krajami występują duże różnice. Ogólnie rzecz biorąc, współpraca naukowa i technologiczna między sektorem publicznym a prywatnym w Europie pozostaje słaba. To samo dotyczy równouprawnienia płci oraz wysiłków zmierzających do przyciągania studentów i naukowców spoza EPB. Obecnie ok. 20 % doktorantów w Unii to obywatele państw trzecich, podczas gdy w USA ich liczba wynosi ok. 35 %. Aby zmiana nastąpiła szybciej, na szczeblu Unii wymagane jest podejście strategiczne wykraczające poza granice państw. Finansowanie Unii jest niezbędne dla zachęcenia do przeprowadzenia niezbędnych reform strukturalnych. Działania Marie Curie doprowadziły do znacznych postępów w zakresie promowania mobilności, zarówno transnarodowej, jak i międzysektorowej, a także zapewniania możliwości rozwijania karier naukowych w skali europejskiej i międzynarodowej, na doskonałych warunkach zatrudnienia i pracy wynikających z Europejskiej karty naukowca i Kodeksu postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych. Pod względem skali i zakresu, finansowania, międzynarodowego charakteru, pozyskiwania i transferu wiedzy nie mają one odpowiednika w państwach członkowskich. Wzmocniły one zasoby instytucji zdolnych do przyciągania naukowców z zagranicy, tym samym sprzyjając upowszechnianiu się centrów doskonałości w całej Unii. Dzięki wyraźnemu efektowi strukturyzacji, stanowią wzór do naśladowania, upowszechniając najlepsze praktyki na poziomie krajowym. Poprzez oddolne podejście, działania Marie Curie umożliwiły znacznej większości takich instytucji szkolenie i doskonalenie umiejętności nowej generacji naukowców, zdolnych sprostać wyzwaniom społecznym. Dalszy rozwój działań Marie Curie będzie stanowić istotny wkład w rozwój europejskiej przestrzeni badawczej. Dzięki swojej ogólnoeuropejskiej, konkurencyjnej strukturze finansowania działania Marie Curie będą promować nowe, kreatywne i innowacyjne typy szkolenia, takie jak programy doktoranckie realizowane we współpracy z przedsiębiorstwami, obejmujące podmioty z dziedziny edukacji, badań naukowych i innowacji, które będą musiały konkurować w skali globalnej o reputację ośrodków najwyższej jakości. Zapewniając finansowanie Unii dla najlepszych programów badawczych i naukowych zgodnie z zasadami innowacyjnego szkolenia doktorantów w Europie, będą również promować szersze upowszechnianie i absorpcję bardziej ustrukturyzowanych programów szkolenia doktorantów. Stypendia Marie Curie będą również udzielane na potrzeby tymczasowej mobilności doświadczonych naukowców i inżynierów przenoszących się z instytucji publicznych do sektora prywatnego i odwrotnie, co zapewni uniwersytetom, ośrodkom badawczym i przedsiębiorstwom wsparcie oraz zachętę do wzajemnej współpracy w skali europejskiej i międzynarodowej. Dzięki dobrze ugruntowanemu, przejrzystemu i uczciwemu systemowi oceny, działania Marie Curie umożliwią identyfikację wybitnych talentów w dziedzinie badań naukowych i innowacji w drodze międzynarodowej konkurencji, co zapewnia naukowcom prestiż, a zatem również motywację do rozwijania kariery w Europie. Wyzwania społeczne, którym będą musieli sprostać wysoko wykwalifikowani naukowcy i specjaliści ds. innowacji, nie są problemem tylko Europy. Są to wyzwania międzynarodowe o ogromnej złożoności i skali. Najlepsi naukowcy w Europie i na świecie muszą współpracować ponad granicami dzielącymi kraje, sektory i dyscypliny. Działania Marie Curie będą odgrywać pod tym względem kluczową rolę, wspierając wymianę personelu, która będzie sprzyjać nastawieniu na współpracę poprzez międzynarodową i międzysektorową wymianę wiedzy, która jest tak istotna dla otwartych innowacji. Rozszerzenie mechanizmów współfinansowania działań Marie Curie będzie mieć podstawowe znaczenie dla powiększenia europejskiej puli talentów. Ilościowy i strukturalny wpływ działania Unii zostanie zwiększony poprzez wykorzystanie regionalnego, krajowego, międzynarodowego i prywatnego finansowania w celu tworzenia nowych programów oraz otwarcia już istniejących programów na międzynarodowe i międzysektorowe szkolenia, mobilność i rozwój kariery. Taki mechanizm wzmocni powiązania między staraniami podejmowanymi w dziedzinie badań naukowych i edukacji na poziomie krajowym a wysiłkami na poziomie Unii. Wszystkie działania związane z tym wyzwaniem przyczynią się do wprowadzenia w Europie zupełnie nowego sposobu myślenia, mającego podstawowe znaczenie dla kreatywności i innowacji. Środki finansowania działań Marie Curie ułatwią łączenie zasobów w Europie, w rezultacie prowadząc do udoskonalenia koordynacji i zarządzania w odniesieniu do szkolenia naukowców, ich mobilności i rozwoju kariery. Przyczynią się do osiągnięcia celów strategicznych określonych w inicjatywach „Unia innowacji”, „Mobilna młodzież” i „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia” oraz będą mieć zasadnicze znaczenie dla urzeczywistnienia europejskiej przestrzeni badawczej. 3.3. Ogólny zarys działań (a) Wspieranie nowych umiejętności poprzez najwyższej jakości wstępne szkolenie naukowców Celem jest wyszkolenie nowego pokolenia kreatywnych i innowacyjnych naukowców, zdolnych do przekształcenia wiedzy i pomysłów w produkty i usługi przynoszące Unii korzyści gospodarcze i społeczne. Kluczowe działania będą polegały na zapewnieniu naukowcom na poziomie podyplomowym najwyższej jakości innowacyjnego szkolenia na wczesnym etapie poprzez interdyscyplinarne projekty lub programy studiów doktoranckich obejmujące uniwersytety, instytucje badawcze, przedsiębiorstwa, MŚP i inne podmioty społeczno-gospodarcze z różnych państw. Skutkiem będą lepsze perspektywy kariery dla młodych naukowców na poziomie podyplomowym, zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym. (b) Sprzyjanie najwyższej jakości poprzez transgraniczną i międzysektorową mobilność Celem jest zwiększenie kreatywnego i innowacyjnego potencjału doświadczonych naukowców na wszystkich etapach kariery poprzez zapewnienie możliwości transgranicznej i międzysektorowej mobilności. Kluczowe działania będą polegały na zachęceniu doświadczonych naukowców do poszerzania lub pogłębiania kompetencji poprzez mobilność związaną z udostępnieniem atrakcyjnych możliwości rozwoju kariery na uniwersytetach, w ośrodkach badawczych, przedsiębiorstwach, MŚP i innych podmiotach społeczno-gospodarczych w całej Europie i poza nią. Wspierane będą również możliwości wznowienia kariery po przerwie. (c) Stymulowanie innowacji poprzez proces wzajemnej inspiracji w dziedzinie wiedzy Celem jest wzmocnienie międzynarodowej współpracy transgranicznej i międzysektorowej poprzez wymianę personelu z dziedziny badań naukowych i innowacji z myślą o skuteczniejszym stawieniu czoła globalnym wyzwaniom. Kluczowe działania będą polegały na wsparciu krótkoterminowych wymian personelu z dziedziny badań naukowych i innowacji w ramach partnerstw uniwersytetów, instytucji badawczych, przedsiębiorstw, MŚP i innych podmiotów społeczno-gospodarczych w Europie i na całym świecie. Będzie to obejmować promowanie współpracy z państwami trzecimi. (d) Zwiększenie wpływu organizacyjnego przez współfinansowanie działań Celem jest zwiększenie, przy wykorzystaniu dodatkowo pozyskanych funduszy, ilościowego i strukturalnego wpływu działań Marie Curie oraz sprzyjanie najwyższej jakości na poziomie krajowym w zakresie szkolenia naukowców, ich mobilności i rozwoju kariery. Kluczowe działania będą polegały na zachęceniu, poprzez mechanizm współfinansowania, organizacji regionalnych, krajowych i międzynarodowych do tworzenia nowych programów oraz otwarcia już istniejących programów na międzynarodowe i międzysektorowe szkolenia, mobilność i rozwój kariery. Pozwoli to na podniesienie jakości szkolenia naukowców w Europie na wszystkich etapach kariery, w tym na poziomie doktoranckim, ułatwienie swobodnego przepływu naukowców i wiedzy naukowej w Europie, promowanie atrakcyjnych karier naukowych poprzez otwartą rekrutację i zachęcające warunki pracy, wspieranie współpracy w zakresie badań naukowych i innowacji między uniwersytetami, instytucjami badawczymi i przedsiębiorstwami, wspomaganie współpracy między pa