Jesteśmy obecnie świadkami początku nowej ery, w której użytkownicy usług cyfrowych – świadomie bądź nieświadomie – są w coraz większym stopniu częścią procesu tworzenia wartości. Dostarczają oni danych oraz dzielą się wiedzą i treściami, umożliwiając tym samym rozwój rozbudowanych i różnorodnych sieci. Wszystko to przyczynia się do wytworzenia ogromnych korzyści w dzisiejszej gospodarce, które bez wątpienia będą jeszcze większe w przyszłości. Intensywny charakter aktywności użytkowników w gospodarce cyfrowej zobrazowano na wykresie poniżej.

Gospodarka cyfrowa zmienia sposoby naszej interakcji, konsumpcji i robienia interesów. Transformacja cyfrowa niesie ze sobą wiele korzyści dla społeczeństwa. Aby w pełni wykorzystać jej potencjał, Komisja uznała stworzenie jednolitego rynku cyfrowego za jeden ze swoich głównych priorytetów . Ustanowienie jednolitego rynku cyfrowego stworzy nowe możliwości w obszarze innowacji i pomoże europejskim przedsiębiorstwom rozwinąć działalność na skalę globalną, co zapewni Unii Europejskiej utrzymanie pozycji światowego lidera gospodarki cyfrowej. Jednolity rynek cyfrowy może przynieść gospodarce europejskiej 415 mld EUR, sprzyjając jednocześnie zatrudnieniu oraz pobudzając wzrost gospodarczy, konkurencję, inwestycje i innowacje. Przy założeniu, że odpowiednia polityka i ramy legislacyjne zostaną ustanowione na czas, wartość gospodarki opartej na danych w UE wzrośnie do 2020 r. do 739 mld EUR, co będzie stanowiło 4 % całkowitego unijnego PKB . Dzięki cyfryzacji nawet najmniejsze przedsiębiorstwa zyskają większe możliwości działania na skalę międzynarodową.

W dniach 22–23 marca 2018 r. na forum Rady Europejskiej odbędzie się debata na temat opodatkowania gospodarki cyfrowej. Najważniejsze zagadnienia i cele w zakresie opodatkowania gospodarki cyfrowej omówiono w komunikacie Komisji w sprawie sprawiedliwego i skutecznego systemu podatkowego w Unii Europejskiej dla jednolitego rynku cyfrowego opublikowanym we wrześniu 2017 r. Niniejszym Komisja przedkłada wnioski, które mają na celu ustanowienie norm nowoczesnego, sprawiedliwego i efektywnego opodatkowania gospodarki cyfrowej. Jest to odpowiedź na apele Rady Europejskiej i Rady Ecofin, które podkreśliły „potrzebę skutecznego i sprawiedliwego systemu podatkowego na miarę ery cyfrowej” i wyraziły oczekiwanie, że Komisja przedstawi stosowne wnioski na początku 2018 r.

Niemniej jednak pewne wyzwania wciąż są aktualne. Szybka transformacja gospodarki światowej za sprawą cyfryzacji wywołuje nowego rodzaju presję na systemy opodatkowania osób prawnych na szczeblu unijnym i międzynarodowym. Nowe modele biznesowe powinny wspierać przedsiębiorczość, gwarantując jednocześnie równe warunki działania. Na wszystkich szczeblach kształtowania polityki należy dopilnować, aby otoczenie regulacyjne było proste i zapewniało wsparcie przedsiębiorcom, w szczególności MŚP. Jak podkreśliła Komisja w dokumencie otwierającym debatę w sprawie wykorzystania możliwości płynących z globalizacji przedstawionym w maju 2017 r., nie oznacza to protekcjonizmu, deregulacji czy równania w dół – chodzi tu o inteligentne regulacje. Rządy muszą zagwarantować, by polityka podatkowa pozostała adekwatna w obliczu cyfryzacji i nowych modeli biznesowych oraz by przedsiębiorstwa płaciły podatki tam, gdzie prowadzą działalność gospodarczą. Wnioski przedstawione dziś przez Komisję stanowią wyważoną i współmierną odpowiedź na te wyzwania.

Od samego początku swojej kadencji obecna Komisja za jeden z priorytetów przyjęła działanie na rzecz zwiększenia uczciwości i skuteczności systemów podatkowych w UE . Unia odgrywa wiodącą rolę w światowej rewolucji w dziedzinie przejrzystości podatkowej , przyjęła wiążące przepisy w celu zlikwidowania luk prawnych ułatwiających unikanie opodatkowania , podjęła działania w odniesieniu do jurysdykcji niechętnych współpracy , a także przyjęła zaktualizowane przepisy ramowe dotyczące VAT, które pozwolą sprostać wyzwaniom współczesnego świata . Działając zgodnie z zasadami pomocy państwa, Komisja podjęła działania przeciwko preferencyjnemu traktowaniu podatkowemu przedsiębiorstw, które prowadzą praktyki planowania podatkowego. Ponadto zaproponowała ona nowe konkurencyjne, sprawiedliwe i solidne ramy opodatkowania przedsiębiorstw na jednolitym rynku . Komisja zaproponowała również środki, które mają na celu zwiększenie przejrzystości poprzez zobowiązanie korporacji wielonarodowych do publikowania informacji na temat kwoty podatków odprowadzanych przez nie w UE (publiczna sprawozdawczość w podziale na poszczególne kraje). Wzywa ona Parlament Europejski i Radę, by wykazały się determinacją w sprawie tego ważnego wniosku, tak by zapewnić jego szybkie przyjęcie.

Sprawiedliwe i skuteczne opodatkowanie w zasadniczym stopniu przyczynia się do tego, by jednolity rynek cyfrowy w pełni realizował swój potencjał. Należy zapewnić nowoczesne otoczenie podatkowe, w którym prawidłowo ujmuje się wartość działalności cyfrowej i w którym przedsiębiorstwa o profilu cyfrowym mogą się rozwijać, korzystając z przewidywalnych i sprawiedliwych warunków prowadzenia działalności. Opodatkowanie pełni ważną funkcję w unijnym modelu gospodarczym i społecznym. Sprawiedliwy i skuteczny system opodatkowania zapewnia dochody na potrzeby finansowania usług publicznych, a jednocześnie wspiera wzrost gospodarczy i konkurencyjność unijnych przedsiębiorstw. Z uwagi na rosnące nierówności i postrzegany brak sprawiedliwości społecznej obywatele UE domagają się od państw członkowskich i Komisji podjęcia działań w celu zapewnienia bardziej sprawiedliwych systemów podatkowych. Wszyscy podatnicy muszą odprowadzać podatki w należytej wysokości. Zapewnia to przedsiębiorstwom równe warunki działania, co ma kluczowe znaczenie dla sukcesu jednolitego rynku, a także gwarantuje ochronę europejskiego modelu społecznego, na którym polegają obywatele.

Przedsiębiorstwa cyfrowe rozwijają się znacznie szybciej niż gospodarka ogółem, a największe z nich mają ogromną bazę użytkowników i konsumentów na terytorium UE. Przykładowo 42 % Europejczyków korzysta z Facebooka. Choć w gospodarce cyfrowej większość stron internetowych ma charakter lokalny (wejścia tylko z jednego kraju), lwia część ruchu w internecie przypada na znacznie mniejszą liczbę stron internetowych o zasięgu globalnym. W ostatnich 7 latach średni roczny wzrost przychodów największych przedsiębiorstw cyfrowych kształtował się na poziomie około 14 %, podczas gdy w przypadku firm z branży IT i telekomunikacji wyniósł on około 3 %, a w przypadku pozostałych korporacji wielonarodowych – 0,2 % . Świadczy to o dynamice i potencjale tego sektora.

2. Jakie zmiany wprowadzić, by stworzyć system opodatkowania osób prawnych na miarę XXI wieku: przyszłe wyzwania

2.1 Przestarzałe przepisy dotyczące podatku od osób prawnych

Przedsiębiorstwa świadczące usługi cyfrowe, podobnie jak wszystkie inne przedsiębiorstwa, muszą być odpowiednio opodatkowane, tak aby umożliwić pokrycie kosztów usług publicznych, z których korzystają. Obecnie tak się jednak nie dzieje. Przedsiębiorstwa o znaczącej obecności na rynku cyfrowym danego państwa członkowskiego korzystają z zapewnianych przez to państwo usług publicznych i infrastruktury rynku, np. z systemu sądownictwa czy wysokiego poziomu łączności, lecz nie odprowadzają tam podatków, o ile nie są jednocześnie w znaczącym stopniu obecne fizycznie na jego terytorium. Przedsiębiorstwa będące aktywne głównie na rynku cyfrowym mają mniejszą potrzebę fizycznej obecności za granicą podczas prowadzenia tam działalności – w przypadku wielonarodowych koncernów cyfrowych zaledwie 50 % przedsiębiorstw powiązanych ma siedzibę za granicą, natomiast w przypadku tradycyjnych koncernów wielonarodowych odsetek ten wynosi 80 % .

Zgodnie z międzynarodowo uznaną zasadą zyski powinny podlegać opodatkowaniu w miejscu, w którym tworzona jest wartość . Obecnie obowiązujące międzynarodowe przepisy podatkowe zostały jednak opracowane z myślą o tradycyjnych przedsiębiorstwach, które nie prowadzą działalności w internecie. Opierają się one w dużej mierze na zasadzie obecności fizycznej, a zakres ich stosowania nie przewiduje modeli biznesowych opierających się głównie na wartościach niematerialnych i prawnych oraz wymianie danych i wiedzy. Nie uwzględniają też one modeli biznesowych polegających na tym, że przedsiębiorstwa świadczą usługi cyfrowe w danym kraju bez konieczności fizycznej obecności na jego terytorium, ani nie obejmują nowych sposobów wypracowywania zysków w świecie cyfrowym. Na przykład w ramach obowiązujących przepisów trudno jest uchwycić wartość wytworzoną za pośrednictwem aktywów niematerialnych i prawnych, takich jak patenty i algorytmy, które można łatwo przenieść do jurysdykcji o niskich lub zerowych stawkach podatkowych. Ponadto w przepisach tych pomija się rolę użytkowników w generowaniu wartości dla przedsiębiorstw cyfrowych, podczas gdy to oni dostarczają danych i treści, a także stanowią ogniwa sieci o kluczowym znaczeniu w wielu cyfrowych modelach biznesowych. Wszystko to oznacza, że miejsce, w którym dochodzi do wytworzenia danej wartości, nie pokrywa się z miejscem, gdzie odprowadzane są podatki.

W rezultacie przedsiębiorstwa z cyfrowym modelem biznesowym odprowadzają podatki po stawkach, które są o ponad połowę niższe niż ma to miejsce w przypadku przedsiębiorstw o tradycyjnych modelach biznesowych, przy czym średnia efektywna stawka podatkowa w przypadku tych pierwszych wynosi 9,5 %, a tych ostatnich – 23,2 % . Wynika to po części z przestarzałego systemu podatkowego, a po części z zachęt oferowanych przedsiębiorstwom cyfrowym przez rządy w celu wspierania rozwoju tego przyszłościowego sektora. W niektórych przypadkach za pośrednictwem strategii agresywnego planowania podatkowego kwotę należnego podatku można obniżyć jeszcze bardziej. Prowadzi to do zakłócenia równowagi w systemie, ze szkodą dla przedsiębiorstw tradycyjnych. Skutkiem jest również brak równowagi między przedsiębiorstwami cyfrowymi, które prowadzą wyłącznie działalność krajową, a tymi, które działają w różnych jurysdykcjach. Sytuacja taka podważa stabilność bazy podatkowej państw członkowskich, a także wiąże się z ryzykiem, że inni przedsiębiorcy i podatnicy będą w rezultacie ponosić większy ciężar podatkowy, na czym ucierpi sprawiedliwość społeczna.

Obywatele i przedsiębiorstwa zdają sobie w pełni sprawę z problemów wynikających z przestarzałych przepisów podatkowych. W ramach niedawnych konsultacji publicznych przeprowadzonych przez Komisję niemal trzy czwarte respondentów było zdania, że obecne międzynarodowe zasady opodatkowania zapewniają przedsiębiorstwom cyfrowym korzystne warunki opodatkowania i umożliwiają im obniżenie kwoty należności podatkowych. Ogółem 82 % respondentów stwierdziło, że należy podjąć działania w obszarze obecnie obowiązujących międzynarodowych uregulowań podatkowych dotyczących gospodarki cyfrowej .

2.2 Potrzeba znalezienia rozwiązania na szczeblu międzynarodowym