COSME to program UE mający na celu poprawę konkurencyjności przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Został on stworzony na bazie Programu na rzecz przedsiębiorczości i innowacji (ang. Entrepreneurship and Innovation Programme, EIP) ustanowionego na lata 2007–2013 w ramach Programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji. Ma on na celu optymalizację synergii z innymi unijnymi programami wydatków, w szczególności z europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi i z programem „Horyzont 2020” obejmującym działania z zakresu innowacji, które wcześniej stanowiły część EIP.

Całkowity planowany budżet programu COSME na lata 2014–2020 (7 lat) wynosi 2,3 mld EUR, wliczając koszty administracyjne. Zobowiązania finansowe mają rosnąć stopniowo do 2020 r. (ostatni rok realizacji programu). Roczny program prac wraz z towarzyszącymi środkami wsparcia jest ustalany co roku.

1.poprawa dostępu MŚP do finansowania w formie instrumentów kapitałowych i dłużnych (co najmniej 60 % całkowitego budżetu);

Komisja wraz z Europejskim Bankiem Centralnym prowadzi regularne badania dotyczące dostępu przedsiębiorstw do finansowania (ang. surveys on the access to finance of enterprises, SAFE). Badania te dostarczają informacji na temat sytuacji finansowej, potrzeb w zakresie finansowania, dostępu do finansowania i oczekiwań MŚP. Wyniki z 2016 r. wykazały, że dostęp do finansowania był w 2016 r. największym problemem dla 9 % MŚP w UE (spadek z ponad 15 % w 2013 r.), przy czym kredyty bankowe pozostały najistotniejszą formą zewnętrznego finansowania dla 50 % MŚP.

W 2016 r. we współpracy z krajowymi zainteresowanymi stronami i organizacjami partnerskimi Komisja zorganizowała również trzy wydarzenia: posiedzenie jury konkursu „European Small- and Mid-Cap Awards”, warsztaty dla MŚP dotyczące kosztów przestrzegania przepisów podatkowych oraz seminarium dla 28 dziennikarzy (po jednym z każdego państwa członkowskiego) w celu poinformowania ich o instrumentach finansowych UE.

Do końca 2016 r. podpisano 67 umów w sprawie gwarancji z pośrednikami finansowymi w 21 państwach (18 państw członkowskich i 3 państwa trzecie). Finansowanie na kwotę blisko 5 547 mln EUR otrzymało ponad 143 000 MŚP (51 000 w 2015 r.) . Oznacza to, że LGF, zapewniając finansowanie MŚP o wyższym profilu ryzyka, które w przeciwnym razie nie miałyby dostępu do takiego finansowania, ma istotny wpływ na gospodarkę realną w UE i innych państwach uczestniczących w programie COSME. Ponadto połączenie zasobów z Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS) pozwoliło na rozwiązanie problemu niedostatecznego finansowania w państwach członkowskich znacznie szybciej, niż byłoby to możliwe w ramach samego LFG, co znacznie przyspieszyło proces finansowania, tak bardzo potrzebny gospodarce.

W 2016 r. przeznaczono 0,8 mln EUR na działania towarzyszące, w tym promowanie instrumentów finansowych, gromadzenie danych na temat dostępu MŚP do finansowania oraz badanie dotyczące poprawy dostępu MŚP do publicznych rynków kapitałowych.

Portal „Twoja Europa – Przedsiębiorstwa” odwiedziło w 2016 r. 3,5 mln osób, co stanowi wzrost o 118 % w porównaniu z 2015 r. Najczęściej odwiedzane sekcje to „VAT i organy celne” (44 %), „finansowanie” (25 %) oraz „sprzedaż za granicę” (9 %). Użytkownicy, którzy potrzebują bardziej specjalistycznych porad, mogą kierować zapytania do członka EEN bezpośrednio na portalu. Od stycznia do grudnia 2016 r. partnerzy EEN otrzymali za pośrednictwem portalu blisko 4 000 zapytań. Najczęstszym tematem było „finansowanie” (49 % zapytań), a następnie: „sprzedaż za granicę” (13 %) i „prawo Unii i badania” (9 %).

Nadal rozwijano współpracę między UE a Japonią dzięki corocznej dotacji w wysokości 2,8 mln EUR wypłacanej na rzecz Centrum UE-Japonia. Centrum to zostało utworzone w celu poprawy dostępu europejskich przedsiębiorstw do japońskiego rynku poprzez zapewnienie im niezbędnych danych dotyczących lokalnych warunków oraz wiedzy na temat praktyk handlowych i przemysłowych, z jakimi przedsiębiorstwa z UE mają do czynienia w Japonii. Oferowano także szkolenia z zakresu technologii produkcyjnych, zarządzania jakością i innowacji, mające na celu poprawę konkurencyjności przedsiębiorstw z UE.

Kampania komunikacji instytucjonalnej dotycząca korzyści wynikających z programu COSME dla MŚP była skierowana do właścicieli 1,6 mln MŚP w Bułgarii, Czechach, Estonii, na Litwie i w Słowenii. Etap I dotyczył zorganizowania w poszczególnych krajach dnia informacyjnego dla zainteresowanych stron. Etap II dotyczył zachęcania tych podmiotów do rozpowszechniania informacji o unijnych i krajowych politykach i możliwościach za pośrednictwem ich kanałów komunikacyjnych. Aby zwiększyć korzystanie przez MŚP z usług/narzędzi oferowanych na szczeblu UE, działanie to miało na celu promowanie lokalnych sieci i punktów informacyjnych (takich jak EEN i odpowiednie portale/strony internetowe). Kluczowym elementem kampanii była jej część zorganizowana w internecie i mediach społecznościowych, w ramach której uzyskano 207,2 mln wyświetleń reklam, 919 000 kliknięć linków, 2,2 mln odsłon materiałów wideo oraz 21 781 reakcji w mediach społecznościowych.

W ramach inicjatywy „Early Warning Europe” ustanowiono mechanizmy wczesnego ostrzegania w Polsce, Hiszpanii, we Włoszech i w Grecji, zapewniając w latach 2017–2019 wsparcie dla 3 500 przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji. W latach 2017–2019 Komisja wsparła stworzenie mechanizmów wczesnego ostrzegania w kolejnych pięciu państwach członkowskich UE („państwa drugiej fali”). Ostatecznym celem projektu jest ustanowienie mechanizmów wczesnego ostrzegania we wszystkich państwach członkowskich.

Sieć ta ma na celu opracowanie, rozwijanie i wdrożenie koncepcji usług wsparcia na rzecz przedsiębiorstw i właścicieli firm znajdujących się w trudnej sytuacji oraz uczciwych niewypłacalnych przedsiębiorców walczących o drugą szansę. Każdego roku niewypłacalność grozi ponad 200 000 przedsiębiorstw w UE, a z powodu upadłości zostaje zlikwidowanych 1,7 mln miejsc pracy w UE. Co więcej to, co najczęściej powstrzymuje Europejczyków przed rozpoczęciem nowej działalności, to ryzyko bankructwa: 43 % Europejczyków wolałoby w ogóle nie zakładać przedsiębiorstwa, jeżeli mogłoby ono zbankrutować, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych odsetek ten wynosi 19 %.

Inicjatywy z zakresu turystyki finansowane w 2016 r. w ramach programu COSME przyczyniły się do wzmocnienia konkurencyjności europejskiego sektora turystycznego. Pod względem finansowym największe działanie dotyczyło „wspierania umiędzynarodowienia unijnych operatorów turystycznych, promowania transeuropejskich produktów turystycznych oraz organizacji wydarzeń służących nawiązywaniu kontaktów między przedsiębiorstwami podczas targów międzynarodowych”. Do tej pory zorganizowano 6 spośród 8 zaplanowanych wydarzeń. Celem działania było również zgromadzenie co najmniej 200 operatorów podczas każdego międzynarodowego wydarzenia oraz promowanie wyjątkowych kierunków turystycznych w Europie na 10 międzynarodowych targach turystycznych.

Zorganizowano konferencje, warsztaty i spotkania ekspertów z udziałem różnych zainteresowanych podmiotów (w tym władz krajowych, organizacji branżowych i konsumenckich, przedstawicieli MŚP, organizacji pozarządowych) w celu omówienia wyzwań stojących przed poszczególnymi sektorami przemysłu. Szczególną uwagę poświęcono zaleceniom dotyczącym lepszego zaspokojenia potrzeb MŚP oraz dalszego wspierania konkurencyjności.

W 2016 r. wydatki administracyjne stanowiły 3 % budżetu. Wydatki administracyjne Komisji (DG GROW) wyniosły 3 154 272 EUR, a EASME – 7 419 744 EUR.

Ważnym środkiem wsparcia finansowanym z budżetu na 2016 r. jest europejska sieć regionów związanych z obronnością, która skupia regiony dysponujące produktami podwójnego zastosowania w celu wymiany najlepszych praktyk i współpracy. Celem było zwiększenie potencjału ich strategii regionalnych w zakresie podwójnego zastosowania (inteligentna specjalizacja) oraz zwiększenie możliwości rynkowych MŚP w zakresie podwójnego zastosowania zgodnie z komunikatem z 2013 r. w sprawie obronności i planem działania z 2014 r. Regiony uczestniczące brały udział w czterech wydarzeniach: „Podwójne zastosowanie cyberbezpieczeństwa” (Rennes, 23 listopada 2016 r.), „Konferencja poświęcona produktom podwójnego zastosowania w obszarze morskim i obronności” (Southampton, 4 maja 2017 r.), „Konferencja w sprawie produktów podwójnego zastosowania – drony i przestrzeń kosmiczna” (Aarhuus, 4 maja 2017 r.) oraz „Europejskie forum ds. technologii obronnych i podwójnego zastosowania w obszarze morskim” (Tulon, 20 września 2018 r.). Wydarzenia te pomogły zgromadzić najlepsze praktyki, które EEN planuje opublikować na późniejszym etapie.

Z wydatków administracyjnych pokryto badania, spotkania ekspertów oraz działania informacyjne i komunikacyjne, w tym komunikację instytucjonalną dotyczącą priorytetów politycznych UE związanych z ogólnymi celami COSME. Pokryto również wydatki związane z sieciami informatycznymi i wszelkimi innymi rodzajami pomocy technicznej i administracyjnej poniesione przez Komisję w związku z zarządzaniem programem COSME.

4. Wkład w realizację celu dotyczącego uwzględniania kwestii klimatu

Wkład programu COSME w realizację celu dotyczącego uwzględniania kwestii klimatu, wyznaczonego w odniesieniu do wszystkich programów Komisji, oszacowano na 20,7 mln EUR, co stanowi 6,6 % środków finansowych przydzielonych w roku 2016.

Cel/wynik PB 2016 (w mln EUR) Europejska Sieć Przedsiębiorczości 13,7 Instrumenty finansowe 7 Ogółem 20,7

W przypadku niektórych działań w ramach programu COSME trudno jest jednak ustalić wysokość wkładu na rzecz uwzględniania kwestii klimatu bez nakładania dodatkowych obciążeń administracyjnych na pośredników finansowych, a w konsekwencji na setki tysięcy uczestniczących MŚP będących ostatecznymi odbiorcami. Ponadto niektóre działania, takie jak projekty partnerskie WORTH, mają pośredni wpływ na cele związane ze zmianą klimatu, których nie można łatwo zmierzyć.

5. Podsumowanie

W 2016 r. głównym obszarem działania był dostęp do finansowania. Ponad 143 000 MŚP uzyskało finansowanie w wysokości blisko 5 547 mln EUR w ramach instrumentu gwarancji kredytowych (LGF), a w 21 państwach podpisano umowy w sprawie gwarancji. Ponad 91 % MŚP, które otrzymały finansowanie, zatrudniało mniej niż 10 pracowników, co świadczy o tym, że LGF skutecznie trafia do MŚP, które napotykają szczególne trudności w dostępie do potrzebnego im finansowania.

Program COSME wciąż bazował na solidnym doświadczeniu uzyskanym w poprzednich programach. Dzięki Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości (EEN) ponad 7 mln MŚP skorzystało z cyfrowych usług informacyjnych. Ponad 250 000 przedsiębiorstw skorzystało z usług bezpośredniego wsparcia (w formie wymiany informacji, doradztwa, wydarzeń oraz biznesowych i technologicznych przeglądów w zakresie praw własności intelektualnej).

Poprawiono warunki ramowe dla unijnych MŚP dzięki działaniom dotyczącym klastrów oraz działaniom ukierunkowanym na sektor turystyki. Zintegrowane usługi wsparcia biznesowego oferowane przez EEN przyczyniły się do ułatwienia MŚP dostępu do finansowania i do rynków, do zmniejszenia nieproporcjonalnego obciążenia administracyjnego i do promowania przedsiębiorczości w całej UE. Ponieważ program koncentruje się na MŚP, działania COSME stanowiły uzupełnienie innych programów UE i bazowały na solidnych doświadczeniach poprzedzających go programów.

Program COSME jest na dobrej drodze do osiągnięcia wyznaczonych dla niego celów do końca 2020 r., a jego działania nadal mają znaczenie dla wspierania wzrostu gospodarczego i tworzenia możliwości zatrudnienia, a jednocześnie są dostosowane do zmieniających się potrzeb MŚP.



ZAŁĄCZNIK

Tabela: Całkowity budżet programu COSME dostępny w 2016 r. na zobowiązania

Linia budżetowa 02 01 04 01 na wydatki administracyjne