[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 8.4.2009

KOM(2009) 162 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Budowa zrównoważonej przyszłości dla akwakulturyNowy impuls dla strategii zrównoważonego rozwoju europejskiej akwakultury

{SEK(2009) 453}{SEK(2009) 454}

KOMUNIKAT KOMISJIDO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Budowa zrównoważonej przyszłości dla akwakulturyNowy impuls dla strategii zrównoważonego rozwoju europejskiej akwakultury

WPROWADZENIE

Nowoczesna akwakultura stanowi jedną z najważniejszych innowacji w produkcji ryb oraz żywności pochodzenia wodnego oraz najszybciej rozwijający się sektor produkcji żywności o średnim światowym wzroście wynoszącym 6-8 % rocznie. Przy produkcji światowej wynoszącej w 2006 r. prawie 52 mln ton światowa akwakultura wzrosła o jedną trzecią od początku obecnego stulecia dzięki spektakularnemu wzrostowi w Azji i Ameryce Południowej. Produkcja uzyskiwana dzięki akwakulturze stanowi około połowy światowej podaży ryb przeznaczonych do spożycia przez ludzi i charakteryzuje się znacznym potencjałem dalszego rozwoju[1]. Z tego względu akwakultura w dużej mierze pozwoliłaby rozwiązać problem zaspokojenia popytu na ryby w przyszłości. Jednak rozwój akwakultury nie podważa konieczności ograniczenia, a ostatecznie wyeliminowania przełowienia stad żyjących dziko, tak aby eksploatacja mórz miała zrównoważony charakter. W związku z powyższym akwakultura stanowi źródło ogromnych możliwości, a zarazem znacznych wyzwań, zwłaszcza w kontekście ekologicznego zrównoważenia produkcji oraz jakości i bezpieczeństwa produktów. W niektórych regionach przybrzeżnych i śródlądowych w Unii Europejskiej akwakultura jest jednym z istotnych rodzajów działalności gospodarczej. Obejmuje ona ryby słodkowodne i morskie, jak również mięczaki i skorupiaki hodowane w różnych systemach hodowli: zamkniętych lub otwartych, ekstensywnych lub intensywnych, na lądzie, w jeziorach, w stawach – zasilanych wodą z rzek lub nawet wodami podziemnymi – w pobliżu wybrzeża lub na morzu. Polityka wspólnotowa w różnych dziedzinach ma wpływ na tą działalność gospodarczą, a polityka strukturalna wspierająca wspólną politykę rybołówstwa znacząco przyczyniła się do rozwoju tego sektora w Europie. Z tradycyjnego łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego akwakultura przekształciła się w nowoczesny sektor obejmujący w pełni zintegrowane z nim przedsiębiorstwa. W 2006 r. sektor akwakultury w 27 obecnych państwach członkowskich UE wyprodukował około 1,3 mln ton ryb, mięczaków i skorupiaków, co oznacza obrót wynoszący około 3 mld EUR i zapewnia w przybliżeniu 65 000 miejsc pracy. Aktualny popyt konsumpcyjny w UE wynosi około 12 mln ton.

W przyjętej w 2002 r. unijnej strategii na rzecz zrównoważonej akwakultury[2] określono kierunki działań politycznych umożliwiające wspieranie wzrostu w tym sektorze. Po siedmiu latach można stwierdzić, że dokonano znaczących postępów w zakresie zrównoważenia ekologicznego, bezpieczeństwa i jakości produkcji sektora akwakultury w UE[3]. Jednak w tym samym okresie całkowita produkcja sektora akwakultury w UE charakteryzowała się stagnacją, co stanowi uderzający kontrast w porównaniu z wysokim tempem wzrostu w pozostałych regionach na świecie.

W kontekście szybko zmieniających się technologii oraz utrzymujących się problemów gospodarczych i ekologicznych nadszedł dobry moment, aby podsumować mocne i słabe strony sektora akwakultury w UE. Celem niniejszego komunikatu jest określenie przyczyn wspomnianego zastoju oraz możliwych rozwiązań tego problemu, zmierzające do zagwarantowania, że UE będzie w dalszym ciągu odgrywać jedną z kluczowych ról w tym strategicznym sektorze. Podstawą komunikatu są osiągnięcia strategii na rzecz akwakultury z 2002 r. oraz nowy impuls dla działań związanych z morzem, który stworzyła zintegrowana polityka morska UE.

KONCEPCJA PRZYSZłOśCI AKWAKULTURY W UE

Obecne wyzwania i perspektywy

Unia Europejska stanowi jeden z największych rynków żywności pochodzenia wodnego na świecie, a pokrywanie rosnącego popytu w coraz większym stopniu zależy od produktów importowanych. W UE istnieje dynamiczny i nowatorski sektor badań i technologii, rozwinięte wyposażenie i pasza dla ryb, wykwalifikowani i przeszkoleni przedsiębiorcy oraz innowatorskie przedsiębiorstwa, a także stabilne ramy prawne w zakresie ochrony środowiska i zdrowia. Mimo to przed sektorem akwakultury w UE stoją liczne wyzwania, np. ograniczony dostęp do przestrzeni oraz pozwoleń; rozdrobnienie sektora; ograniczony dostęp do kapitału zalążkowego lub pożyczek na innowacje w ryzykownych warunkach (zwłaszcza na tle ciągłych zmian w sytuacji gospodarczej i modelach handlu); konkurencja ze strony produktów importowanych; brak wystarczających leków i szczepionek. Ponadto restrykcyjne przepisy unijne, zwłaszcza dotyczące ochrony środowiska, powodują presję konkurencyjną w stosunku do konkurentów z Azji i Ameryki Łacińskiej.

Unia Europejska powinna inwestować na rynku światowym sprzedając swoje technologie i know-how, aby sprostać wyzwaniom związanym ze zrównoważeniem i bezpieczeństwem.

Sektor akwakultury jest nadal stosunkowo mało znany organom publicznym i inwestorom. Wyzwania, z którymi się boryka, są typowe dla rozwijającego się społeczeństwa, w którym istnieje konkurencja o dostępną przestrzeń i które w coraz większym stopniu interesuje się, czy chów i hodowla są zrównoważone ekologicznie.

Budowa przyszłości sektora akwakultury w UE

Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa przewiduje, że światowe spożycie żywności pochodzenia morskiego nadal będzie wykazywało tendencję wzrostową. Takiego popytu nie można w pełni zaspokoić za pomocą ryb pochodzących z naturalnego środowiska. Nawet jeśli stada żyjące dziko odbudowano by do poziomów gwarantujących maksymalny podtrzymywalny połów, gwałtownie rosnący popyt będzie musiał zostać zaspokojony dzięki produkcji akwakultury. Unia Europejska musi sprostać powyższym wyzwaniom i przygotować się do rosnącego popytu, aby zaspokoić potrzeby konsumentów.

Przyszły sektor akwakultury w UE powinien zajmować czołową pozycję w dziedzinie zrównoważonego rozwoju. Należy wprowadzić właściwe środki gwarantujące, że nasz sektor może odgrywać przewodnią rolę w „niebieskiej rewolucji”, niezależnie od tego, czy chodzi o samą produkcję żywności pochodzenia wodnego, technologię i innowację, czy też o ustanawianie norm i procesów certyfikacji na szczeblu unijnym i międzynarodowym. W związku z powyższym celem niniejszego komunikatu jest pomoc w stworzeniu warunków dla prosperującego i zrównoważonego sektora akwakultury, który mógłby z powodzeniem konkurować na rynku. Sektor ten powinien objąć cały łańcuch dostaw, w tym produkty wysokiej wartości i produkty innowacyjne, które zaspokajają potrzeby konsumentów w UE i poza nią, jak również produkcję wysokiej jakości wyposażenia dla przedsiębiorstw sektora akwakultury.

Produkcję żywności pochodzącej z akwakultury oraz wyposażenia dla tego sektora muszą wspierać wysoce rozwinięte badania i technologie. Unia Europejska musi zachować silną bazę badawczą i technologiczną, aby utrzymać czołową pozycję w tej strategicznej dziedzinie oraz poprawić konkurencyjność sektora akwakultury poprzez zachęcanie go do ciągłego rozwoju i stosowania innowacyjnych technologii i metod zarządzania. Zaawansowane badania i technologie muszą również pomóc sektorowi akwakultury w osiągnięciu zrównoważenia ekologicznego. Pozwoliłoby to wielu przedsiębiorstwom sektora akwakultury w UE oraz związanemu z nim sektora technologii na inwestowanie poza granicami UE.

Warunki rynkowe wpłyną na sposób, w jaki sektor przyczynia się do dostarczania zdrowych i bezpiecznych produktów żywnościowych pochodzenia wodnego, jednocześnie zmniejszając uzależnienie UE od produktów importowanych. Producenci unijni powinni wprowadzać swoje produkty do obrotu jako produkty wysokiej jakości w oparciu o ich wskaźnik efektywności środowiskowej, wysokie normy zdrowotne i identyfikowalność, a także powinni intensywniej rozwijać rynki w UE i poza jej obszarem. W tym kontekście dobrowolne programy oznakowania i certyfikacji, zgodne z przepisami WTO, mogą zwiększyć zaufanie konsumentów i poprawić pozycję produktów akwakultury, które spełniają rygorystyczne normy jakości.

Dzięki zaawansowanym badaniom i technologiom akwakultura musi stać się sektorem przyjaznym dla środowiska. Zrównoważenie ekologiczne to konieczność, a coraz więcej konsumentów chce mieć pewność, że produkty akwakultury są produkowane i transportowane przy pełnym uwzględnieniu wysokich norm w zakresie ochrony środowiska. Stosowanie wysokich norm poprawi także wizerunek sektora akwakultury oraz ułatwi mu dostęp do rynków.

Szereg istotnych wyzwań, które ograniczają rozwój akwakultury w Europie, bezpośrednio zależy od polityki i działań prowadzonych na szczeblu krajowym lub regionalnym. Organy publiczne muszą więc ustanowić odpowiednie ramy, aby omawiana koncepcja stała się rzeczywistością. Ponadto powinny się one przyczynić do usunięcia „wąskich gardeł” w ustawodawstwie krajowym. Wspomniane ramy powinny być przewidywalne, spójne i efektywne pod względem kosztów tak aby umożliwić sektorowi wykorzystanie jego potencjału.

Niniejszą strategię można zatem zrealizować jedynie, jeżeli wszyscy poprą jej koncepcję i cele, które zostaną następnie wzmocnione i przejęte przez organy publiczne na szczeblu krajowym i regionalnym.

WSPIERANIE KONKURENCYJNOśCI PRODUKCJI AKWAKULURY W UE

Aby powyższa koncepcja akwakultury europejskiej została zrealizowana, UE powinna wspierać konkurencyjny i zróżnicowany sektor akwakultury (w tym dostawców wyposażenia i technologii), wspierany przez rozwinięte badania i technologie, obejmujący cały łańcuch dostaw i zaspokajający potrzeby konsumentów w sposób gwarantujący zrównoważenie. Potrzeby priorytetowe z punktu widzenia rozwoju zrównoważonej akwakultury zostaną również ocenione w związku z reformą wspólnej polityki rybołówstwa oraz jej przyszłych ram finansowych. W tym kontekście Komisja w szczególności rozważy ustanowienie szczegółowych możliwości finansowania środków wykraczających poza wymiar krajowy.

Badania naukowe i rozwój techniczny

Unia Europejska wnosi zasadniczy wkład do badań naukowych i rozwoju technicznego w dziedzinie akwakultury. W ramach szóstego programu ramowego przyznano 98 mln EUR na projekty badawcze dotyczące akwakultury, w tym 32 mln EUR dla MŚP. Kontynuacja i zwiększenie tego wsparcia mają bardzo istotne znaczenie.

Doskonałość w badaniach i innowacjach powinna wspierać zrównoważony rozwój akwakultury. Najważniejsi przedstawiciele sektora podjęli niedawno inicjatywę, której celem jest ustanowienie Europejskiej Platformy na rzecz Technologii i Innowacji w dziedzinie Akwakultury (EATIP). Zadaniem tej platformy byłoby utrzymanie czołowej pozycji sektora na świecie oraz stworzenie strategicznej koncepcji i określenie priorytetów dla akwakultury europejskiej w odniesieniu do badań naukowych i rozwoju technicznego. Innowacje techniczne w systemach chowu i hodowli stanowią skuteczny środek ograniczania oddziaływania sektora akwakultury na środowisko.

Należy nadal wspierać doskonałość w badaniach i rozwoju technicznym w dziedzinie akwakultury, propagować inicjatywy prywatne w tym zakresie oraz rozszerzać możliwości finansowania. Badania finansowane ze środków publicznych mogą stanowić dźwignię dla prywatnych podmiotów w dziedzinie badań i rozwoju i powinny skupiać się na priorytetach, zwłaszcza tych, których nie mogą wspierać MŚP, lub obarczonych wysokim ryzykiem inwestycyjnym. W tym kontekście należy również znaleźć synergie z działaniami związanymi z morzem (np. akwakultura prowadzona na morzu).

Komisja:

- podejmie starania w zakresie badań i rozwoju w dziedzinie akwakultury oraz przydzieli wystarczające środki z budżetu UE na projekty dotyczące akwakultury, aby umożliwić dalszy rozwój bazy wiedzy służącej zrównoważonym i konkurencyjnym praktykom w dziedzinie akwakultury. Komisja spróbuje również określić możliwości bardziej efektywnego wykorzystania instrumentów istniejących na szczeblu europejskim. Jednocześnie zachęca się państwa członkowskie i podmioty należące do sektora do zwiększenia inwestycji w badania w dziedzinie akwakultury w kontekście europejskiej przestrzeni badawczej;

- będzie wspierać optymalizację i rozwój podstawowych infrastruktur badawczych oraz wzmacniać sieci i integrację w ramach szerszych sieci naukowych, tak aby odnieść się do wyzwań globalnych takich jak adaptacja do zmian klimatu w kontekście nowej polityki morskiej i jej programu badań strategicznych[4];

- zachęca państwa członkowskie do uznania znaczenia ekstensywnych i tradycyjnych form akwakultury oraz do rozważenia możliwości rozwinięcia produkcji w istniejących obiektach i zakładach.

Ponadto bardzo ważną rolę we wspieraniu rozwoju sektora akwakultury, zwłaszcza innowacyjnych projektów, w których wpływ strat może być znaczny, może odgrywać odpowiednie ubezpieczenie obejmujące ryzyko związane z zasobami i/lub technologią. Komisja przeanalizuje więc skutki projektów i rozważy, czy należy dostosować obowiązujące wytyczne dotyczące pomocy państwa dla sektora rybołówstwa i akwakultury.

Uczciwa konkurencja o przestrzeń

Coraz większa konkurencja o przestrzeń stanowi duże wyzwanie dla dalszego rozwoju, a nawet zachowania wszystkich form akwakultury przybrzeżnej, jak również chowu i hodowli ryb słodkowodnych.

Wybór obszaru ma zasadnicze znaczenie, a planowanie przestrzenne odgrywa ważną rolę w zapewnianiu doradztwa i rzetelnych danych służących do umiejscowienia działalności gospodarczej, jak również wzmacnia zaufanie inwestorów, zapobiega konfliktom i pozwala znaleźć synergie między działalnością a środowiskiem, czego ostatecznym celem jest zrównoważony rozwój.

Komisja:

- będzie kontynuować inicjatywy na rzecz wspierania rozwoju morskiego planowania przestrzennego oraz zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną, zgodnie z nową polityką morską UE[5];

- zachęca wszystkie państwa członkowskie do opracowania systemów morskiego planowania przestrzennego, w których w pełni uwzględniono by strategiczne znaczenie akwakultury. W związku z tym w ramach opracowywania kolejnej reformy wspólnej polityki rybołówstwa Komisja rozważy możliwość wzmocnienia powiązań między wspólnotowymi instrumentami finansowymi a kwestią dostępu do przestrzeni dla działalności związanej z morzem, w tym akwakultury;

- zachęca państwa członkowskie do zapewnienia pełnego uwzględnienia potrzeb i wartości akwakultury słodkowodnej w ramach lądowego planowania przestrzennego.

Umożliwienie przedsiębiorstwom sektora akwakultury zaspokojenie potrzeb rynku

Sektor akwakultury w UE powinien odpowiadać na zapotrzebowania konsumentów, dostosowywać się do zmiennych wymagań rynku i współdziałać na równych zasadach z innymi podmiotami łańcucha zbytu[6]. W 2009 r. Komisja dokona weryfikacji polityki rynkowej produktów rybołówstwa i akwakultury oraz:

- oceni potrzeby sektora akwakultury oraz odniesie się do nich w ramach przyszłej reformy polityki rynkowej produktów rybołówstwa i akwakultury, zwłaszcza odnośnie do organizacji producentów, wewnętrznych organizacji branżowych, informowania konsumentów i instrumentów marketingowych takich jak oznakowanie produktów żywnościowych pochodzenia wodnego;

- będzie kontynuować prace prowadzone z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim i zainteresowanymi stronami w celu opracowania i propagowania norm (zwłaszcza w zakresie akwakultury ekologicznej oraz programów oznakowania ekologicznego);

- będzie kontynuować współpracę międzynarodową w dziedzinie oznakowania i certyfikacji, zwłaszcza z FAO.

Aspekt międzynarodowy

Innowacyjny sektor akwakultury stanowi również dla powiązanych sektorów (np. produkujących wyposażenie czy paszę dla ryb lub sektorów zajmujących się zdrowiem zwierząt) możliwość rozszerzenia i eksportu ich know-how do innych regionów świata.

W związku z tym Komisja:

- rozważy ustanowienie podstawy dla propagowania rozwoju akwakultury w krajach trzecich oraz zwiększenia możliwości biznesowych dla unijnych przedsiębiorstw sektora akwakultury – w ramach zewnętrznego wymiaru wspólnej polityki rybołówstwa;

- opracuje – w kontekście nowego planu działań w zakresie zdrowia zwierząt – strategię wywozową na szczeblu wspólnotowym w celu wzmocnienia roli Wspólnoty w negocjacjach dotyczących warunków wywozu związanych z kwestiami zdrowia zwierząt;

- nadal będzie propagować konieczność zapewnienia zrównoważenia w rozwoju akwakultury na szczeblu międzynarodowym w celu poprawy oddziaływania na środowisko niektórych obecnych praktyk i stworzenia równych warunków prowadzenia działalności w tym sektorze w skali globalnej.

USTANOWIENIE WARUNKÓW DLA ZRÓWNOWAżONEGO ROZWOJU AKWAKULTURY

Wspólnota zadba, aby unijny sektor akwakultury rozwijał się w sposób zgodny z wysokim poziomem ochrony środowiska naturalnego. Analogicznie, produkty żywnościowe pochodzenia wodnego, które są wytwarzane w UE lub importowane do UE, będą zgodne z wysokimi normami ochrony zdrowia i bezpieczeństwa konsumentów. Wspólnota powinna również realizować wyznaczone przez siebie cele w zakresie wysokiego poziomu ochrony zdrowia i dobrostanu hodowlanych zwierząt wodnych.

Zapewnienie zgodności między akwakulturą a środowiskiem

Akwakultura przyjazna środowisku

Unii Europejskiej bardzo zależy na wysokim poziomie ochrony środowiska, a prawodawstwo wspólnotowe opiera się na zasadzie ostrożności. Istnieją technologie oczyszczania wody poprzez usuwanie odpadów i zanieczyszczeń, a w najbliższych latach opracowane zostaną nowe technologie umożliwiające zmniejszenie ilości ścieków. Zapewnienie jakości wody niezbędnej do produkcji bezpiecznej żywności o wysokiej jakości wymaga przestrzegania wspólnotowego prawodawstwa w zakresie wody.

Komisja:

- w swoich strategiach politycznych i działaniach nadal będzie kładła nacisk na znaczenie zrównoważonego ekologicznie rozwoju akwakultury;

- będzie kontynuować monitorowanie działań w zakresie ryb wydostających się z sadzów hodowlanych i – jeśli to konieczne – oceni wartość dodaną ewentualnych działań na szczeblu UE.

Środowisko przyjazne akwakulturze

Akwakultura wymaga wody najwyższej jakości, aby zagwarantować zdrowie zwierząt wodnych oraz bezpieczne produkty o wysokiej jakości.

Pierwsze plany gospodarowania wodami w dorzeczach opracowane przez państwa członkowskie na mocy ramowej dyrektywy wodnej (RDW)[7] powinny jako minimum zachować aktualny poziom ochrony obszarów hodowli mięczaków i skorupiaków zgodnie z dyrektywą w sprawie wymaganej jakości wód, w których żyją skorupiaki[8]. Komisja uważa również, że w pierwszej aktualizacji planów gospodarowania wodami w dorzeczach na mocy RDW w 2015 r. należy przynajmniej zachować ten sam poziom ochrony i że nowo wyznaczone obszary produkcji mięczaków i skorupiaków należy uznać za obszary chronione na mocy tej dyrektywy. Nie przewiduje się różnych systemów regulacyjnych dla starych i nowych obszarów hodowli mięczaków i skorupiaków.

W związku z tym Komisja:

- zadba o to, aby państwa członkowskie zapewniły odpowiedni poziom ochrony wód, w których żyją mięczaki i skorupiaki, w ramach planów gospodarowania wodami w dorzeczach ustanowionych na mocy ramowej dyrektywy wodnej;

- poszerzy zasób informacji kierowanych do właściwych organów krajowych oraz sektora, aby zapewnić właściwe wdrażanie RDW oraz dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej[9] w odniesieniu do działań związanych z akwakulturą, w tym opracuje wytyczne dotyczące stosowania RDW do obszarów, w których żyją mięczaki i skorupiaki;

- oceni konieczność uzupełnienia unijnych ram prawnych w zakresie ochrony wody w kontekście uchylenia dyrektywy w sprawie wymaganej jakości wód, w których żyją skorupiaki.

Kształtowanie wysoce wydajnego sektora chowu i hodowli zwierząt wodnych

Optymalne warunki chowu i hodowli, dobry stan zdrowia i odpowiednia pasza dostosowana do potrzeb fizjologicznych hodowlanych zwierząt wodnych stanowią niezbędne warunki optymalnego wzrostu i produkcji. Zapewnianie dobrostanu ryb hodowlanych zwiększa również pozytywny wizerunek sektora akwakultury.

Zabezpieczenie zdrowia zwierząt

W 2006 r. dokonano przeglądu unijnych ram prawnych dotyczących zdrowia zwierząt wodnych i zapobiegania pewnym chorobom zwierząt wodnych oraz zwalczania tych chorób. Komisja zapewni pełne wdrożenie dyrektywy 2006/88/WE oraz zagwarantuje, że wymogi związane ze zdrowiem zwierząt wodnych zostaną całkowicie uwzględnione w nowej strategii politycznej dotyczącej zdrowia zwierząt i w planie działania w celu wdrożenia tej strategii[10]. W związku z tym Komisja:

- do 2011 r. oceni i ewentualnie zweryfikuje wykaz ważnych chorób w odniesieniu do zwierząt wodnych[11];

- w 2009 r. dokona przeglądu wprowadzonych na szczeblu państw członkowskich przepisów dotyczących dodatkowych gwarancji w odniesieniu do niektórych chorób, w celu zagwarantowania, że takie środki nie stanowią nieuzasadnionych ograniczeń, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia zwierząt;

- oceni aktualne instrumenty finansowe umożliwiające wspieranie środków na rzecz zdrowia zwierząt wodnych (w szczególności dotyczących propagowania środków i szkoleń w zakresie ochrony biologicznej na farmach). Powyższa ocena zostanie uwzględniona w ramach reformy wspólnej polityki rybołówstwa i związanych z nią ram finansowych.

Zapewnienie dobrostanu zwierząt

Dobrostan zwierząt stanowi problem, który zajmuje konsumentów, decydentów i producentów. Poza swoim aspektem etycznym dobrostan zwierząt jest istotnym kryterium dokonywania wyboru przez konsumentów.

Baza naukowa dotycząca dobrostanu ryb jest o wiele słabiej rozwinięta niż w przypadku lądowych zwierząt hodowlanych. W związku z tym zgodnie z planem działania dotyczącym dobrostanu zwierząt[12] Komisja:

- będzie zasięgać opinii na temat dobrostanu zwierząt w odniesieniu do poszczególnych gatunków, a na forach międzynarodowych (zwłaszcza Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt) będzie propagować konieczność indywidualnego podejścia do poszczególnych gatunków;

- w ciągu najbliższych dwóch lat rozpocznie ocenę dobrostanu zwierząt w akwakulturze w celu analizy ewentualnych środków prawodawczych i nieprawodawczych. Ponadto Komisja zamierza zweryfikować obowiązujące przepisy w rozporządzeniu w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu[13], które obecnie mają zastosowanie do wszystkich kręgowców, ale nie są odpowiednie w odniesieniu do zwierząt wodnych;

- będzie wspierać inicjatywy sektora ukierunkowane na zapewnienie dobrostanu ryb hodowlanych.

Zapotrzebowanie na leki weterynaryjne

Choroby ryb stanowią kwestię związaną zarówno ze zdrowiem jak i z dobrostanem zwierząt. Możliwość kontrolowanego i rozważnego stosowania leków dla zwierząt hodowlanych ma zatem najwyższe znaczenie. Ograniczona dostępność zatwierdzonych produktów leczniczych weterynaryjnych nadal stanowi jednak jeden z głównych problemów w sektorze akwakultury.

Komisja:

- zachęci państwa członkowskie i zainteresowane podmioty do wdrożenia zaleceń sformułowanych przez grupę roboczą ds. dostępności produktów leczniczych weterynaryjnych w jej sprawozdaniu z 2007 r.[14] i będzie uczestniczyć w proponowanych systematycznych przeglądach sytuacji;

- przyczyni się do ulepszenia wymiany informacji między właściwymi organami i różnymi podmiotami zajmującymi się zdrowiem ryb, zwłaszcza poprzez organizację spotkań ekspertów i zainteresowanych podmiotów.

Zapewnienie zrównoważonej paszy o wysokiej jakości

Łatwy dostęp do taniej paszy dla ryb stanowi nadal strategiczną kwestię dla rozwoju akwakultury. Główne gatunki akwakultury, na które jest zapotrzebowanie na rynku europejskim, są gatunkami mięsożernymi, a ich żywienie nadal jest w znacznym stopniu zależne od dostępności mączki rybnej i oleju rybnego. Zależność sektora akwakultury od mączki rybnej i olejów rybnych jako głównych składników paszy dla ryb może powodować obawy dotyczące zarówno zrównoważenia gospodarczego, jak i ekologicznego. Z jednej strony producenci mączki rybnej i olei rybnych próbują sprostać rosnącemu popytowi, który powoduje wzrost cen. Z drugiej strony wykorzystywanie mączki rybnej i olei rybnych pochodzących z połowów przemysłowych może podważyć zrównoważenie sektora i zaszkodzić jego wizerunkowi. Jednocześnie podczas poszukiwania odpowiednich rozwiązań alternatywnych należy wziąć pod uwagę szereg różnych kwestii – począwszy od ochrony konsumentów, a skończywszy na dobrostanie zwierząt. Określając zasady i normy wspólnotowe dotyczące paszy dla ryb należy zachować równowagę między korzyściami wynikającymi z wysokiego stopnia ochrony konsumentów a ograniczeniami nakładanymi na sektor, które zmniejszają jego konkurencyjność.

W ramach działań politycznych na rzecz bardzo wysokiego stopnia ochrony konsumentów Komisja przyczyni się do usprawnienia działalności w zakresie akwakultury w UE dzięki ulepszeniu prawodawstwa unijnego dotyczącego paszy poprzez:

- zwiększenie dostępności niezbędnych dodatków do paszy dla ryb, zwłaszcza na podstawie wytycznych dotyczących sprawnych procedur zatwierdzania dodatków paszowych, przyjętych w maju 2008 r.;

- zapewnienie przyjęcia wniosku Komisji dotyczącego zmienionego rozporządzenia w sprawie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego[15], aby zagwarantować, że zwierzęta wodne mogą otrzymywać paszę pochodzącą ze zwierząt wodnych, a jednocześnie zapobiegać karmieniu danego gatunku ryb paszą pochodzącą z tego samego gatunku.

Zapewnienie ochrony zdrowia konsumentów i docenienie korzyści zdrowotnych żywności pochodzenia wodnego

Aby zagwarantować wysoki poziom ochrony konsumentów, właściwe organy muszą podejmować środki zapobiegawcze i nakładać wymogi zmierzające do zagwarantowania jakości i bezpieczeństwa żywności, jak również ustanawiać nadzór i zakazy rynkowe, jeżeli sytuacja wymaga takich rozwiązań. Wymaga to rzetelnego i udowodnionego naukowo określenia zagrożeń oraz równych warunków prowadzenia działalności. Komisja:

- nadal będzie zajmować się koniecznością zagwarantowania, że produkty żywnościowe pochodzenia wodnego są bezpieczne dla konsumentów, zarówno w przypadku żywności wyprodukowanej we Wspólnocie, jak i importowanej z krajów trzecich;

- dostosuje narzędzia prawodawcze zgodnie z nowymi danymi dotyczącymi bezpieczeństwa żywności, aby w najwłaściwszy sposób przeciwdziałać zagrożeniom dla bezpieczeństwa żywności. W tym kontekście Komisja ponownie zbada kwestie biotoksyn na podstawie przeglądu dotyczącego morskich biotoksyn, którego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ma dokonać do połowy 2009 r.;

- nadal będzie opierać prowadzone działania na opiniach naukowych i zasadzie ostrożności. Komisja oceni również i uwzględni korzyści zdrowotne związane ze spożywaniem żywności pochodzenia wodnego.

POPRAWA WIZERUNKU SEKTORA I ZARZąDZANIA NIM

Akwakultura europejska powinna korzystać z ulepszonych ram zarządzania. Ważna jest także poprawa wizerunku sektora akwakultury i stworzenie równych warunków prowadzenia działalności na szczeblu UE, które sprzyjałyby zrównoważonemu rozwojowi akwakultury. Z kolei dla polepszenia pozycji przedsiębiorstw sektora akwakultury istotne są konsultacje z zainteresowanymi podmiotami. Jednakże podstawową rolę w kształtowaniu rozwoju akwakultury w poszczególnych państwach odgrywają władze krajowe.

Lepsze wdrażanie prawodawstwa UE

Lepsze wdrażanie prawodawstwa UE przez państwa członkowskie powinno zapewnić równe warunki prowadzenia działalności dla podmiotów gospodarczych w związku z decyzjami wpływającymi na rozwój akwakultury.

Komisja również wniesie wkład w realizację powyższego celu oraz:

- opracuje wytyczne i zorganizuje szczegółowe warsztaty dla zainteresowanych stron i władz krajowych, aby przekazać wiedzę na temat głównych instrumentów polityki ochrony środowiska i ułatwić ich wdrożenie. W tym kontekście priorytetowe znaczenie zostanie nadane wytycznym dotyczącym działalności w dziedzinie akwakultury i sieci Natura 2000;

- zadba o to, aby państwa członkowskie prawidłowo wdrożyły unijne przepisy prawne dotyczące zdrowia zwierząt i ochrony konsumentów, wraz z opracowanymi dodatkowymi wytycznymi. Komisja będzie nadal prowadzić inspekcje na miejscu i kontrole, a także dbać o to, aby kraje trzecie spełniały wymogi co najmniej równoważne wymogom ustanowionym w prawodawstwie UE. Komisja skupi się zwłaszcza na właściwym wdrożeniu przez wszystkie państwa członkowskie testów na występowanie morskich biotoksyn w mięczakach i skorupiakach oraz nowej dyrektywy w sprawie polityki zdrowotnej i zwalczania chorób zwierząt wodnych.

Zmniejszenie obciążeń administracyjnych

Zmniejszenie obciążeń administracyjnych, zwłaszcza dla małych i średnich przedsiębiorstw, ma zasadnicze znaczenie dla wspierania rozwoju.

Komisja:

- będzie nadal rozwijać politykę upraszczania otoczenia legislacyjnego i ograniczania obciążeń administracyjnych na szczeblu UE;

- zachęca państwa członkowskie do podejmowania środków ułatwiających rozwój przedsiębiorstw i ograniczających obciążenia administracyjne wynikające z przepisów krajowych, zwłaszcza poprzez uproszczenie procedur przyznawania pozwoleń w dziedzinie akwakultury.

Zapewnienie odpowiedniego udziału zainteresowanych podmiotów oraz przekazywanie społeczeństwu odpowiednich informacji

Szerokie i odpowiednie konsultacje mają zasadnicze znaczenie dla lepszego stanowienia prawa oraz lepszego zarządzania, do których Komisja przywiązuje ogromną wagę. Sektor akwakultury oraz organy publiczne powinny przekazywać jasne informacje, aby poprawić wizerunek tego sektora.

Komisja:

- oceni konieczność weryfikacji i poprawy pozycji sektora akwakultury, a także możliwości wzmocnienia roli przedstawicieli tego sektora;

- stworzy forum dla dialogu między Europejską Platformą na rzecz Technologii i Innowacji w dziedzinie Akwakultury, Komisją i kierownikami programów badawczych państw członkowskich, aby ułatwić programowanie działań badawczych na szczeblu wspólnotowym i krajowym;

- zachęca państwa członkowskie do wspierania proaktywnych inicjatyw sektora akwakultury na rzecz informowania społeczeństwa, zwłaszcza wykorzystując możliwości dostępne w ramach Europejskiego Funduszu Rybackiego.

Odpowiedni monitoring sektora akwakultury

Publiczne działania polityczne muszą być poparte wiarygodnymi wskaźnikami. Do niedawna oficjalne unijne statystyki dotyczące akwakultury były raczej ograniczone. W związku z tym Komisja:

- będzie monitorować postępy i rozwój tego sektora, zwłaszcza dzięki nowemu rozporządzeniu dotyczącemu statystyk[16] oraz nowym ramom zbierania danych;

- będzie aktywnie uczestniczyć w działaniach na forach międzynarodowych (zwłaszcza z FAO) w celu dalszego rozwoju i zebrania globalnych i zharmonizowanych wskaźników dla przedmiotowego sektora;

- rozszerzy swoją bazę informacji dotyczących cen rynkowych. Komisja wprowadzi niezbędne środki umożliwiające ustanowienie systemu monitorowania cen produktów rybołówstwa i akwakultury w całym łańcuchu zbytu.

WNIOSEK

Rozwój sytuacji na świecie i strategiczne znaczenie akwakultury pod względem bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność pozwalają oczekiwać, że sektor ten ma przed sobą obiecujące perspektywy.

Akwakultura w Unii Europejskiej stała się nowoczesnym i dynamicznym sektorem, w którym produkuje się bezpieczne, wartościowe produkty wysokiej jakości i który również wypracował metody zapewniające mu zrównoważenie ekologiczne. Jednak sektor ten boryka się z szeregiem problemów. Niniejsza strategia powinna wykorzystać w najlepszy możliwy sposób potencjał wzrostu unijnego sektora akwakultury, uwzględniając zarówno jego atuty, jak i ograniczenia.

Celem niniejszego komunikatu jest zwiększenie świadomości decydentów i organów publicznych na temat znaczenia akwakultury w Unii Europejskiej. Ponadto strategia zmierza do zapewnienia unijnych wytycznych i wskazówek zarówno zainteresowanym podmiotom jak i administracjom – tak aby zagwarantować spójność i przejrzystość w opracowywaniu działań politycznych niezbędnych z punktu wiedzenia zrównoważonego rozwoju akwakultury europejskiej. Wyzwania stojące przed akwakulturą w UE musimy zmienić w możliwości.

Aby osiągnąć powyższe cele, wszystkie podmioty – zarówno prywatne, jak i publiczne – będą musiały zaangażować się na rzecz przyszłości europejskiego sektora akwakultury.

W związku z tym Komisja zwraca się do Parlamentu, Rady i wszystkich zainteresowanych stron o wsparcie niniejszej strategii na rzecz unijnej akwakultury oraz o partnerską współpracę między organami publicznymi i zainteresowanymi podmiotami na szczeblu unijnym, krajowym i lokalnym, tak aby wykorzystać potencjał rozwojowy akwakultury w UE, a jednocześnie nadal zapewniać zrównoważenie ekologiczne oraz jak najwyższe normy zdrowotne.

[1] FAO: Stan akwakultury na świecie w 2008 r. (dane nie obejmują roślin wodnych).

[2] Komunikat Komisji „Strategia zrównoważonego rozwoju europejskiej akwakultury” – COM(2002) 511.

[3] W 2007 r. Komisja podsumowała poczynione postępy i zainicjowała szeroko zakrojone konsultacje społeczne i debaty z zainteresowanymi podmiotami, dotyczące perspektyw sektora akwakultury w Europie: Zob. http://ec.europa.eu/fisheries/cfp/governance/consultations/consultation_100507_en.htm oraz http://ec.europa.eu/fisheries/meetings_events/events/archives/events_2007/conference_151107_en.htm

[4] Komunikat Komisji: „Europejska strategia na rzecz badań morskich” - COM (2008) 534.

[5] COM(2007) 575 oraz COM(2008) 791: Mapa drogowa na rzecz planowania przestrzennego obszarów morskich: Opracowanie wspólnych zasad w UE.

[6] Projekt „Consensus” stanowi dobry przykład lepszego dialogu między zainteresowanymi podmiotami łańcucha zbytu.

[7] Dyrektywa 2000/60/WE

[8] Dyrektywa 2006/113/WE

[9] Dyrektywa 2008/56/WE

[10] COM(2008) 545

[11] W tym kontekście Komisja usunęła już z wykazu chorób objętych dyrektywą 2006/88/WE wiosenną wiremię karpi.

[12] COM(2006) 13

[13] Rozporządzenie (WE) nr 1/2005 w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań.

[14] http://www.hma.eu/203.html http://www.hma.eu/uploads/media/TF_Report_Availability_Vet_Medicines.pdf

[15] COM(2008) 345

[16] Rozporządzenie (WE) nr 762/2008