[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 22.12.2009

KOM(2009)689 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I KOMITETU REGIONÓW

Ocena ex post obchodów „Europejskiej Stolicy Kultury” w 2007 r. (Luksemburg i Sibiu) oraz2008 r. (Liverpool i Stavanger)

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I KOMITETU REGIONÓW

Ocena ex post obchodów „Europejskiej Stolicy Kultury” w 2007 r. (Luksemburg i Sibiu) oraz2008 r. (Liverpool i Stavanger)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

WPROWADZENIE

Podstawą niniejszego sprawozdania jest art. 12 decyzji nr 1622/2006/WE[1] z dnia 24 października 2006 r. ustanawiającej działanie Wspólnoty na rzecz obchodów Europejskiej Stolicy Kultury w latach 2007–2019, zgodnie z którym „każdego roku Komisja zapewnia zewnętrzną i niezależną ocenę wyników obchodów »Europejskiej Stolicy Kultury«, które miały miejsce w roku ubiegłym, zgodnie z celami i kryteriami działania ustanowionymi na mocy niniejszej decyzji. Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu, Radzie i Komitetowi Regionów sprawozdanie z tej oceny do końca roku następującego po obchodach »Europejskiej Stolicy Kultury«”.

Oceny za 2007 i 2008 r. zostały połączone; jednak od 2009 r. będą one dokonywane corocznie.

Niniejsze sprawozdanie przedstawia stanowisko Komisji w odniesieniu do głównych wniosków i zaleceń oceny zewnętrznej „Europejskiej Stolicy Kultury” w 2007 i 2008 r., która dostępna jest na stronie internetowej:

http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/index_en.htm

W ramach oceny zewnętrznej oceniono najpierw indywidualnie cztery poszczególne Europejskie Stolice Kultury (zwane dalej „ESK”): Luksemburg (LUX) i Sibiu (RO) w 2007 r., Liverpool (UK) i Stavanger (NO) w 2008 r. Następnie porównano ustalenia i sformułowano wnioski dotyczące wszystkich czterech z nich. Ustalenia opierają się na danych dostarczonych przez cztery ESK, uwagach i opiniach zainteresowanych stron, a także na literaturze naukowej i z dziedziny polityki na szczeblu europejskim.

KONTEKST DZIAłANIA

Działanie Wspólnoty na rzecz obchodów „Europejskiej Stolicy Kultury ”

Pierwotny program „Europejskiego Miasta Kultury” został zapoczątkowany na szczeblu międzyrządowym w 1985 r.[2], a następnie uzupełniony przez „Europejski Miesiąc Kultury”[3]. Na podstawie tych działań decyzją 1419/1999/WE ustanowiono działanie Wspólnoty na rzecz obchodów Europejskiej Stolicy Kultury w latach 2005-2019[4], dalej zwane „działaniem”. Państwom członkowskim nadano chronologiczną kolejność, według której będą każdego roku uprawnione do przeprowadzenia obchodów. Państwa europejskie, które nie są państwami członkowskimi, również mogły ubiegać się o organizację, bez z góry określonej kolejności chronologicznej.

Decyzja 1419/1999/WE została następnie zastąpiona decyzją 1622/2006/WE[5], która uściśliła cele działania, zmodyfikowała proces wyznaczania i monitoringu dla tytułu ESK od 2013 r. i zlikwidowała możliwość ubiegania się o tytuł miast z państw niebędących członkami UE. Wprowadziła ona dwuetapowy konkurs krajowy z europejskimi kryteriami i zebrania mające na celu monitorowanie dalszych działań po wyznaczeniu ESK, podczas gdy poprzednia decyzja pozwalała państwom członkowskim na swobodny wybór procedury selekcji miast bez następującego po niej monitoringu.

W przypadku lat 2007 i 2008 zgłoszone miasta przedłożyły swoje wnioski łącznie z programami kulturalnymi na dany rok Europejskiej Komisji Selekcyjnej, która zarekomendowała Komisji wybrane miasta. Komisja z kolei zarekomendowała wybrane miasta Radzie Ministrów, która formalnie wyznaczyła ESK. Ze względu na skalę realizacji ESK, do których przygotowania zaczynają się 6 lat przed rokiem tego wydarzenia, decyzja z 2006 r. utrzymuje stosowanie decyzji z 1999 r. do ESK na 2007, 2008 i 2009 r. oraz przewiduje przepisy przejściowe w odniesieniu do obchodów w latach 2010-2012.

Wsparcie finansowe UE jest przewidziane przez unijny program Kultura. Na lata 2007–2013 udostępnia on każdej ESK maksymalnie 1,5 mln euro rocznie[6]. Wsparcie finansowe na lata 2007 i 2008 miało formę dotacji na współfinansowanie konkretnych projektów stanowiących część programów kulturalnych ESK.

Europejskie Stolice Kultury 2007–2008

W związku z powyższym ESK w latach 2007 i 2008 objęte zostały procedurami selekcji ustanowionymi decyzją z 1999 r. Wielkie Księstwo Luksemburga oraz Zjednoczone Królestwo były uprawnione do przeprowadzenia obchodów ESK odpowiednio w 2007 i 2008 r. Wielkie Księstwo Luksemburga zaproponowało do tego tytułu miasto Luksemburg wraz z jego szerszym regionem („Grande Région” (GR)), a Zjednoczone Królestwo – Liverpool, po przeprowadzeniu krajowego konkursu. Ponadto Rumunia (która w 2004 r. nie była jeszcze państwem członkowskim), zaproponowała Sibiu na 2007 r., a Norwegia – Stavanger na 2008 r. Selekcja odbyła się w latach 2003–2004. Europejska komisja selekcyjna opublikowała sprawozdanie zalecające wyznaczenie Luksemburga i Sibiu do tytułu w 2007 r., a Liverpoolu i Stavanger w 2008 r., formułując jednocześnie zalecenia mające na celu lepsze osiągnięcie proponowanych celów. W 2004 r. w następstwie rekomendacji Komisji Rada Ministrów formalnie przyznała tytuł kandydującym miastom.

OCENA ZEWNęTRZNA

Zasady oceny

Komisja powierzyła Ecotec Research and Consulting przeprowadzenie oceny zewnętrznej[7] obchodów ESK w 2007 i 2008 r. Ocena miała na celu ocenienie adekwatności, skuteczności, wydajności oraz trwałości tych czterech ESK w odniesieniu do celów działania i celów wyznaczonych przez same ESK w ich zgłoszeniach i podczas fazy realizacji. Zewnętrznej ocenie towarzyszyły sprawozdania dotyczące każdej ESK, zawierała ona także wnioski i zalecenia wskazujące, jak można poprawić realizację działania. Ze względu na fakt, że każda ESK posiada tytuł jedynie przez rok, wnioski i zalecenia dotyczące miast podano w formie analizy zdobytych doświadczeń, która pomoże przyszłym ESK w realizacji ich działań.

Metodologia

Cztery ESK zostały ocenione indywidualnie, częściowo w oparciu o oceny zlecone przez same ESK. Zebrano dane na dwóch poziomach: niewielką ilość danych na poziomie UE oraz większą ilość danych od samych ESK. Głównymi źródłami były: literatura naukowa i z dziedziny polityki na szczeblu europejskim; zgłoszenia ESK, badania i sprawozdania zlecone przez ESK, programy obchodów, materiały promocyjne i strony internetowe; dane ilościowe przekazane przez ESK w odniesieniu do działań, dorobku i wyników; rozmowy z członkami zespołów zarządzających każdą ESK; badanie telefoniczne głównych zainteresowanych stron w każdej ESK oraz wizyty w każdym z miast. Analiza porównawcza i meta-ocena uwzględniły wnioski wynikające z wszystkich czterech ESK, porównały i zestawiły ze sobą przyjęte podejścia oraz zweryfikowały jakość przeprowadzonych badań. Ogólniejsze wnioski związane z działaniem ESK sformułowano na podstawie dowodów oraz wniosków wynikających ze wszystkich czterech ESK.

Wyniki oceny

Adekwatność działania

W ocenie uznano, że realizacja działania była adekwatna do art. 151 Traktatu WE: cele dotyczące „rozwoju działalności kulturalnej” oraz „promocji wymiaru europejskiego kultury i poprzez kulturę” były w działaniu silnie obecne. Ponadto z zawartych w ocenie ustaleń wynika, że miasta noszące tytuł ESK przyjęły z upływem lat trzeci ogólny cel, który w ocenie zdefiniowano jako „wspieranie rozwoju gospodarczego i społecznego poprzez kulturę”, chociaż cel ten nie jest wyraźnie wymieniony w art. 151 Traktatu.

W preambule do decyzji z 1999 r. wprowadzono po raz pierwszy wyraźne odniesienie do rozwoju kultury i turystyki oraz do potrzeby mobilizacji dużych grup ludności Odniesienia te zostały następnie wzmocnione w decyzji z 2006 r. poprzez włączenie do niej wyraźnych kryteriów związanych ze „wspieraniem udziału mieszkańców” i „długofalowym rozwojem”. Wiele z ESK poszło dalej, wyznaczając wyraźne cele społeczne, gospodarcze lub turystyczne. Włączenie takich celów do działania ESK zarówno kształtowało, jak i odzwierciedlało szersze tendencje w polityce kulturalnej.

Wzrostowi znaczenia tych celów towarzyszyła jednak debata na temat równowagi między wspieraniem kultury ze względu na jej własną wewnętrzną wartość lub jako środka do osiągnięcia namacalnego, wymiernego zwrotu z inwestycji.

Adekwatność ESK w 2007 i 2008 r.

Ocena uwzględniła motywację miast ubiegających się o tytuł ESK oraz adekwatność ich celów w związku z celami działania i art. 151. Wszystkie cztery ESK były zdecydowanie adekwatne w stosunku do co najmniej jednego z trzech szczegółowych celów „rozwoju działalności kulturalnej”, „promocji wymiaru europejskiego kultury i poprzez kulturę” i „rozwoju gospodarczego i społecznego poprzez kulturę” oraz częściowo adekwatne w stosunku do nich wszystkich.

Chociaż wszystkie ESK były adekwatne do celu „rozwoju działalności kulturalnej”, najwyraźniejsze było to w przypadku Stavanger; w innych ESK cel ten pojmowano poprzez pryzmat innych ogólnych celów, tj. stworzenia regionu transgranicznego (Luksemburg GR), podniesienia międzynarodowej rangi miasta (Sibiu) oraz rewitalizacji miasta i włączenia społecznego (Liverpool).

Wszystkie cztery ESK były adekwatne w odniesieniu do celu „promocji wymiaru europejskiego kultury i poprzez kulturę”, przede wszystkim poprzez cel wzmocnienia współpracy między operatorami w dziedzinie kultury, artystami i miastami położonymi w innych państwach członkowskich.

Wszystkie cztery ESK były także adekwatne w stosunku do celu „rozwoju gospodarczego poprzez kulturę”, przede wszystkim dzięki wykorzystaniu ESK do poprawy wizerunku miasta (GR w przypadku Luksemburga), oraz w stosunku do celu „rozwoju społecznego poprzez kulturę” dzięki zwiększeniu dostępu do kultury.

Skuteczność zarządzania

Zwrócono uwagę na skuteczność zarządzania ESK, w tym na ich modele organizacyjne, procesy selekcji oraz realizacji działań i wydarzeń kulturalnych, komunikację i promocję oraz procesy pozyskiwania funduszy.

Wszystkie cztery ESK napotkały trudności we wprowadzaniu skutecznych sposobów zarządzania, zwłaszcza w fazie opracowywania. Trudności te wiązały się przede wszystkim z wyzwaniem, którym było ustanowienie struktury organizacyjnej i stworzenie zespołu z kwalifikacjami odpowiednimi do realizacji programu kulturalnego. W każdym przypadku wymagało to szerszego zestawu kwalifikacji, a więc też innej struktury w porównaniu z zespołem, który przygotowywał wybrane zgłoszenie, choć przy kontynuowaniu współpracy z większością kluczowych osób.

Kwestie, które odegrały ważną rolę, to: potrzeba znalezienia równowagi między aspektami artystycznymi a politycznymi oraz dopilnowania, by każdy nowy mechanizm realizacji był akceptowany przez zainteresowane strony jako partnerów we współpracy; uzyskanie odpowiedniej proporcji dotychczasowego i oddelegowanego personelu, jak również nowych talentów. Każda ESK ustanowiła ostatecznie skuteczną strukturę zarządzania, co zostało potwierdzone przez większość zainteresowanych stron.

Doświadczenie 2007 i 2008 r. pokazuje, że zwykle wskazane jest stworzenie nowej i niezależnej struktury, starannie dostosowanej do potrzeb, tak by odzwierciedlała polityczny i kulturowy kontekst danego miasta, a nawet bardziej ogólnie – państwa. Innym ważnym doświadczeniem wyniesionym z 2007 i 2008 r. było znaczenie ocen zleconych przez same ESK.

Skuteczność mechanizmów ESK na szczeblu UE

Głównym przedmiotem rozważań była skuteczność procesów selekcji, monitoringu oraz procedur finansowych przeprowadzanych przez Komisję Europejską. Choć cztery ESK wyraziły ogólne zadowolenie ze sposobu funkcjonowania europejskiej komisji selekcyjnej, jest jeszcze zbyt wcześnie, by wyciągnąć ostateczne wnioski na temat skuteczności, wydajności oraz bezstronności tego procesu, ponieważ w ich przypadku komisja miała wyrazić jedynie swój pogląd na bezwzględne zalety każdej z kandydatur, a nie jej zalety w porównaniu z innymi konkurencyjnymi kandydaturami, gdyż takich nie było.

Decyzja z 1999 r. nie obejmowała fazy monitoringu. Niemniej jednak w dominującej opinii trzech spośród czterech miast funkcja taka przyniosłaby korzyści. Mogłaby ona faktycznie pomóc zidentyfikować potencjalne problemy i pozwolić na wcześniejsze działania zaradcze.

Wszystkie cztery ESK z zadowoleniem przyjęły promowanie przez Komisję sieci współpracy między byłymi, obecnymi i przyszłymi ESK.

Kryteria przyznawania 1,5 mln euro dla każdej ESK ze środków UE były jasne, a procesy administracyjne nie różniły się od tych stosowanych przy innych programach UE. Każda ESK otrzymała dofinansowanie z unijnego programu Kultura na konkretne projekty. Środki z budżetu UE stanowiły bardzo skromną część całkowitych wydatków na program kulturalny każdej ESK. W świetle skromnych środków z budżetu UE wyznaczenie ESK wywiera bardzo skuteczny efekt dźwigni.

Działanie ESK generuje wysokie oczekiwania wobec miast kandydujących, znaczne inwestycje w programy kulturalne i bardziej ogólnie w miasta, jest także silnie obecne w mediach oraz w świadomości ludzi. Wątpliwym jest, czy jakikolwiek inny mechanizm byłby w stanie osiągnąć taki sam efekt przy tym samym poziomie inwestycji UE w postaci zasobów finansowych oraz wysiłku. Należy jednak sprawdzić, czy „zwroty z inwestycji” nie zaczną maleć w przyszłości i czy nie będą potrzebne alternatywne mechanizmy polityczne, choć opierające się nadal na wielu koncepcjach leżących u podstaw działania ESK i na dotychczasowych doświadczeniach.

Skuteczność w rozwijaniu działalności kulturalnej

Ocena uwzględniła skuteczność każdej z ESK w realizacji jej programu kulturalnego oraz wpływ na długofalowy rozwój kulturalny miasta. Na obszarze każdej z ESK zrealizowany został bogatszy program kulturalny niż miałoby to miejsce w przypadku braku wyznaczenia na ESK. W szerokim spektrum gatunków kulturalnych przedsięwzięto wiele prawdziwie innowacyjnych projektów i zrealizowano wiele nowych zamówień na dzieła kultury. Publiczność zgromadzona podczas działań kulturalnych była bardziej liczna niż w latach poprzedzających ESK i, w przypadkach gdy dostępne są dane, wskazują one na wyższy poziom satysfakcji publiczności.

Scena kulturalna każdego miasta jest obecnie bardziej niż wcześniej ożywiona i uznana zarówno w kraju, jak i poza nim. Choć w każdym programie kulturalnym udział wzięli uznani artyści międzynarodowi i krajowi, w każdym przypadku wsparto również wielu lokalnych operatorów w dziedzinie kultury. Poza zwiększeniem znaczenia i nawiązaniem nowych kontaktów jedną z głównych korzyści wymienianych we wszystkich czterech ESK jest wzrost profesjonalizmu i operacyjnej zdolności takich operatorów. W wielu przypadkach sam fakt bliższej współpracy z instytucjami kulturalnymi i władzami umożliwił udzielenie im silniejszego wsparcia niż miałoby to miejsce w innej sytuacji. Na przykład zwiększeniu finansowania ze źródeł publicznych towarzyszyła zazwyczaj praktyczna pomoc, mająca na celu umożliwienie mniejszym organizacjom bardziej skutecznego zawierania umów i rozliczania się z przyznanych dotacji.

Ogólnie rzecz ujmując, każda ESK, a zatem również ogólnie działanie, osiągnęły sukces w dążeniu do celów związanych z rozwojem działalności kulturalnej w roku, w którym posiadały ten tytuł. Oczywiście nie każdy element programów kulturalnych był udany i niektóre zainteresowane strony były rozczarowane (np. niektóre instytucje kulturalne, które nie odegrały znaczącej roli w ramach ESK), niektórzy lokalni artyści mieli wrażenie, że niesłusznie skłaniano się ku angażowaniu artystów zagranicznych, a oczekiwania niektórych lokalnych operatorów w dziedzinie kultury związane ze wsparciem finansowym i innym nie mogły zostać spełnione. Działanie umożliwiło jednak realizację czterech bogatych programów kulturalnych, które obejmowały liczne interesujące i innowacyjne projekty.

Skuteczność promocji wymiaru europejskiego kultury i poprzez kulturę

Decyzja z 1999 r. nie podaje wyraźnej definicji „wymiaru europejskiego”, a kryteria „wymiaru europejskiego” określone w decyzji z 2006 r. pozostawiają dużą swobodę interpretacji. Być może w wyniku tego europejski wymiar działania ESK był interpretowany na bardzo różne sposoby przez ESK w 2007 i 2008 r. Ocena uwzględniła taką różnorodność przy rozpatrywaniu skuteczności ESK w promowaniu wymiaru europejskiego. Chociaż wszystkie cztery ESK skutecznie realizowały szeroką gamę działań mających wymiar europejski, to jednak w charakterze tego wymiaru i stopniu skuteczności występowały pewne różnice:

- zwiększona zauważalność uzyskana dzięki tytułowi pomogła wszystkim czterem w skutecznym doprowadzeniu do znacznego wzrostu ruchu turystycznego, choć jedynie dla dwóch z nich był to ważny cel;

- wszystkim udało się nawiązać współpracę, współprodukcję oraz wymianę, choć jedynie w przypadku Luksemburga GR było to wynikiem szeroko zakrojonych działań; w innych ESK współpraca była zjawiskiem pobocznym w odniesieniu do głównego programu kulturalnego i dotyczyła jedynie drugiego miasta mającego ten tytuł;

- podobnie wszystkim udało się nawiązać międzynarodowe partnerstwa z innymi miastami bądź regionami, ale jedynie w przypadku Luksemburga GR było to wynikiem szeroko zakrojonych działań;

- trzy z ESK osiągnęły cel przyciągnięcia do siebie artystów o znaczeniu europejskim;

- dla czwartej ESK (Luksemburg GR) był to mniej istotny cel, choć i tam przyciągnięto wielu artystów europejskich;

- działania związane z „europejską historią, tożsamością i dziedzictwem, które już są obecne w wyznaczonym mieście” zostały zrealizowane na szeroką skalę jedynie w Luksemburgu GR i Sibiu i w nich obu były stosunkowo skuteczne;

- wszystkie ESK poświęciły jedynie skromną uwagę rozwojowi tematów i kwestii europejskich.

Skuteczność w osiągnięciu wpływu na gospodarkę, rozwój obszarów miejskich oraz turystykę

Ocena wykazała, że wszystkim czterem ESK udało się wywrzeć wpływ na cele gospodarcze, turystyczne oraz związane z rozwojem obszarów miejskich; ruch turystyczny wzrósł we wszystkich czterech przypadkach i są dowody na wpływ na lokalną gospodarkę; wszystkie cztery ESK albo bezpośrednio tworzyły infrastrukturę kulturalną i inwestycje w zakresie rozwoju obszarów miejskich, albo nadały im większy rozmach. Nie jest jednak jasne, czy istnieje granica, poza którą koncepcja ESK nie będzie już pozytywnie wpływać na rewitalizację obszarów miejskich. W przyszłości może zatem zaistnieć potrzeba powrotu do czysto kulturalnych celów ESK z wczesnych lat tej inicjatywy lub ponownego jej przeanalizowania.

Skuteczność wspierania rozwoju społecznego poprzez kulturę

Ocena uwzględniła skuteczność każdej z ESK w odniesieniu do społecznego wymiaru działania. Istnieją dowody na to, iż każda z nich skutecznie realizowała działania mające na celu osiągnięcie celów społecznych, zwłaszcza poprzez zwiększenie dostępu do kultury oraz uczestnictwa w wolontariacie (w szczególności Sibiu i Liverpool). Istnieją również dowody na wzrost uczestnictwa w wydarzeniach i działaniach kulturalnych, w tym wśród grup docelowych (w przypadku Luksemburga). Ponadto opracowano wiele nowych sposobów zaangażowania takich grup, na przykład poprzez utworzenie nowych obiektów, organizację wydarzeń kulturalnych w różnych częściach miasta oraz tworzenie społecznościowych projektów artystycznych. Wymiar społeczny w 2007 i 2008 r. polegał jednak głównie na rozszerzeniu dostępu do kultury, a nie na włączeniu kulturalnym lub społecznym jako takim.

Trwałość

Wreszcie, ocena uwzględniła trwałość działań ESK i ich wpływ na sposób zarządzania kulturą oraz długofalowy rozwój odnośnych miast. Podczas gdy poziom działalności kulturalnej uległ naturalnemu zmniejszeniu po zakończeniu roku, w którym dane miasta były ESK, istnieją dowody, ze wiele z działań zainicjowanych w danym roku zostało utrzymanych, a w niektórych przypadkach organy publiczne zapewniły ich dalsze finansowanie. Istnieje również wiele przykładów festiwali, zainicjowanych w danym roku, a odbywających się nadal w następnych latach. Ponadto istnieją liczne przykłady instytucji kulturalnych oraz niezależnych operatorów w dziedzinie kultury, którzy prowadzą bardziej intensywne działania, niż miało to miejsce przed danym rokiem, choć część takich możliwości zaprzepaszczono.

Doświadczenie 2007 i 2008 r. wykazało, że koniec roku, w którym dane miasta miały tytuł ESK, prowadzi do rozwiązania poświęconych mu agencji wykonawczych i nieuchronnie do utraty części zdobytego doświadczenia. Jasne jest jednak, że ESK wniosło znaczne zmiany do sposobu zarządzania kulturą w odnośnych miastach. Nie tylko udało się zachować doświadczenie (wiele osób pozostało zaangażowanych w zarządzanie kulturą w danym mieście po powrocie do swoich poprzednich pracodawców, np. władz miasta, lub po objęciu nowych stanowisk, np. w instytucjach kulturalnych); ESK doprowadziła także do wprowadzenia nowych metod pracy, nowych partnerstw oraz nowych strategii. W wielu przypadkach ESK wprowadziła nowe relacje między władzami lokalnymi a operatorami w dziedzinie kultury oraz podniosła rangę kultury w lokalnej debacie politycznej. Zatem ogólnie rzecz biorąc, ESK była świadkiem znacznych zmian w sposobie realizacji działań kulturalnych, które doprowadziły do utworzenia nowych platform działań mających duże szanse utrzymania się w przyszłości.

Na tym etapie ocena trwałości wpływu na gospodarkę i turystykę byłaby przedwczesna. ESK z 2007 i 2008 r. odnotowały wzrost ruchu turystycznego oraz podniesienie swojej międzynarodowej rangi w roku, w którym posiadały ten tytuł. Istnieje jednak ryzyko, że korzyści te trudno będzie utrzymać w obecnej sytuacji gospodarczej – choć miasta te mogą oczywiście przyciągać więcej zwiedzających niż w przypadku ich niewyznaczenia na ESK i osiągnąć większe korzyści w przyszłości, gdy światowa gospodarka wróci do dawnego stanu.

GłÓWNE ZALECENIA ZAWARTE W OCENIE ZEWNęTRZNEJ ORAZ KOMENTARZE KOMISJI

Komisja zgadza się z ogólną treścią zaleceń zawartych w ocenie, uważa jednak, że pokrywają się one częściowo, i dlatego przyjmie zalecenia w nieco zmodyfikowanej formie, jak określono poniżej, która jednak nie zmienia ich treści.

Skuteczność zarządzania

Komisja powinna zalecić wszystkim ESK zamówienie ocen oddziaływania swoich programów kulturalnych oraz związanych z nimi działań.

Skuteczność mechanizmów ESK na szczeblu UE

Następne oceny powinny uwzględnić:

- skuteczność, wydajność oraz bezstronność procesów selekcji i monitoringu wprowadzonych decyzją z 2006 r.;

- stałą wartość „marki” ESK zarówno z punktu widzenia miast posiadających ten tytuł, jak i szerszego środowiska (mediów, instytucji działających w sektorze kultury i ogółu społeczeństwa); w przypadku stwierdzenia spadku wartości tej marki Komisja powinna zbadać alternatywne podejścia i porównać ich zalety z zaletami ESK.

Skuteczność w osiągnięciu wpływu na gospodarkę, rozwój obszarów miejskich oraz turystykę, a także wsparcia rozwoju społecznego poprzez kulturę

W przyszłych debatach Komisja Europejska powinna zbadać, do jakiego stopnia koncepcja ESK (i bardziej ogólnie kultury) może (nadal) i powinna być wykorzystana do wspierania

- rewitalizacji miasta i rozwoju gospodarczego lub czy należy wrócić do podejścia, według którego kultura jest celem samym w sobie;

- prawdziwej odnowy społecznej miast i zaangażowania wszystkich obywateli, w przeciwieństwie do jedynie poszerzania oferty kulturalnej dla obecnej publiczności;

- lub czy utrzymać elastyczność, która pozwoli miastom na odnalezienie ich własnej równowagi w tym zakresie.

WNIOSKI KOMISJI

Komisja podziela ogólną ocenę oceniającego i przyjmuje jego zalecenia w formie przedstawionej w powyższej sekcji. Jest ona świadoma tego, iż siła każdej ESK wyrasta z jej różnorodności i kulturowej wyjątkowości, oraz dopilnuje, by miasta miały wystarczającą swobodę we wdrażaniu celów działania (motyw 1).

Komisja odnotowuje fakt, że większość ESK posiada obecnie własne systemy oceny obejmujące całość lub część ich programów kulturalnych, oraz zaleci ogólne oceny na szczeblu lokalnym (motyw 2). Aby wspierać rozpowszechnianie dobrych praktyk, Komisja poparła pracę grupy w ramach tej polityki nad dostosowaniem kompleksowego modelu opracowanego przez Liverpool 2008 do potrzeb przyszłych ESK[8]. Komisja przyjrzy się również uważniej sposobowi, w jaki fundusze strukturalne są i mogą być wykorzystywane przez ESK[9]. Komisja z zadowoleniem obserwuje, że nowe procedury selekcji, monitoringu i finansowania określone dyrektywą z 2006 r. zmierzają już w kierunku zalecanym ustaleniami oceny. Dopilnuje ona, by te nowe ustalenia zostały należycie ocenione w odpowiednim czasie[10]. Komisja jest w pełni świadoma „marki” ESK: zapewnia poradnictwo w zakresie jej stosowania w poradniku dla miast ubiegających się o tytuł ESK[11] i będzie dalej monitorować jej wykorzystanie oraz wartość.

Komisja będzie wspierać wymianę dobrych praktyk i podkreślać doświadczenie ESK jako „laboratorium” rozwoju obszarów miejskich poprzez kulturę. W odniesieniu do wewnętrznego napięcia między instrumentalnym korzystaniem z kultury dla celów społecznych i gospodarczych oraz wartości kultury jako takiej dla europejskiego obywatela Komisja jest przekonana, że ESK, które będą się cieszyć powodzeniem, dostarczą dobrych przykładów na sposoby pogodzenia jakości artystycznej z rozwojem społeczno-gospodarczym (motyw 3).

[1] Dz.U. L 304 z 3 listopada 2006.

[2] W założeniu tytuł „Europejskiej Stolicy Kultury” ma się przyczynić do zbliżenia obywateli Europy. Zob. rezolucję ministrów odpowiedzialnych za kulturę dotyczącą corocznej organizacji obchodów „Europejskiego Miasta Kultury” z 13.6.1985 r. http://eur-ex.europa.eu/Notice.do?mode=dbl&lang=en&lng1=en,en&lng2=da,de,el,en,es,fr,it,nl,&val=117538:cs&page=1&hwords=

[3] Wnioski ministrów kultury zgromadzonych w ramach Rady z dnia 18 maja 1992 r. dotyczącej wyboru Europejskich Miast Kultury po 1996 r. i Europejskiego Miesiąca Kultury http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:41992X0616:EN:HTML

[4] Decyzja 1419/1999/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 maja 1999 r. ustanawiająca działanie Wspólnoty na rzecz obchodów „Europejskiej Stolicy Kultury” w latach 2005–2019 (Dz.U. L 166 z 1.7.1999, s. 1). Decyzja zmieniona decyzją 649/2005/WE (Dz.U. L 117 z 4.5.2005, s. 20). http://www.europa.eu/eur-lex/pri/en/oj/dat/1999/l_166/l_16619990701en00010005.pdf http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2005/l_117/l_11720050504en00200021.pdf

[5] Decyzja 1622/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 2006 r. ustanawiająca działanie Wspólnoty na rzecz obchodów „Europejskiej Stolicy Kultury” w latach 2007–2019 (Dz.U. L 304 z 3.11.2006, s. 1). http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:3AL:3A2006:3A304:3ASOM:3APL:3AHTML

[6] Decyzja nr 1855/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. ustanawiająca Program Kultura (2007–2013) (Dz. U. L 372 z 27.12.2006, s. 1). Ref. Strand 1.3

[7] Umowa ramowa o świadczenie usług nr EAC/03/06 dotycząca oceny, usług związanych z oceną oraz wsparcia dla oceny skutków

[8] http://www.liv.ac.uk/impacts08/

[9] Badanie dotyczące wkładu kultury w lokalny i regionalny rozwój gospodarczy jako części europejskiej polityki regionalnej http://ec.europa.eu/culture/key-documents/doc537_en.htm

[10] ESK 2010 ze względu na procedury monitoringu i nagrodę imienia Meliny Merkuri; ESK 2013 za całą procedurę selekcji, jak określono w decyzji z 2006 r.

[11] http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/doc629_en.htm