[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 12.12.2007

SEK(2007) 1662

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Wniosek dotyczący DECYZJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO i RADY w sprawie Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym (2010)

StreszczenieOCENA SKUTKÓW{COM(2007) 797 final}{SEC(2007) 1661}

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI

Wniosek dotyczący DECYZJI PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO i RADY w sprawie Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym (2010)

1. KONTEKST I KONSULTACJE Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI

W Unii Europejskiej 78 mln osób zagrożonych jest ubóstwem. Walka z ubóstwem i wykluczeniem społecznym jest jednym z głównych celów Unii Europejskiej i jej państw członkowskich. W momencie rozpoczęcia realizacji strategii lizbońskiej w marcu 2000 r. Rada Europejska zwróciła się do państw członkowskich i Komisji o podjęcie działań, które w „zdecydowany sposób przyczyniłyby się do wyeliminowania problemu ubóstwa do 2010 r.”. Na kolejnych spotkaniach Rada Europejska potwierdziła ten cel.

Otwarta metoda koordynacji na rzecz ochrony socjalnej i integracji społecznej[1], zainicjowana na szczycie w Lizbonie, stała się od samego początku ważnym narzędziem wspierającym polityczne zaangażowanie w tej kwestii i wzmacniającym zdolność UE do wspierania państw członkowskich w ich dążeniu do większej spójności społecznej w Europie.

Pomimo tych osiągnięć znaczna część mieszkańców wszystkich państw członkowskich wciąż cierpi wskutek pozbawienia możliwości zaspokojenia pewnych potrzeb (deprywacja) i ograniczonego dostępu do podstawowych usług lub czuje się wykluczona ze społeczeństwa.

Sytuacja ta stoi w jawnej sprzeczności z kluczowymi wspólnymi wartościami Unii Europejskiej. W związku z tym w programie społecznym na lata 2005-2010 Komisja zaproponowała, aby rok 2010 ogłosić Europejskim Rokiem Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym.

Oceny poprzednich Europejskich Lat pokazują, że:

Europejski Rok sprawdził się jako skuteczne narzędzie traktowania w sposób priorytetowy europejskich kwestii politycznych w programie UE. Szeroki zakres uczestnictwa w ograniczonym okresie czasu pomaga wykorzystać wsparcie polityczne i toruje drogę zaangażowaniu politycznemu na szerszą skalę;

Europejski Rok ma na celu dotarcie do szerokiego grona zainteresowanych stron, dążąc do rozpowszechniania i wymiany poglądów oraz dyskusji na ich temat. Jest on więc skutecznym narzędziem w podnoszeniu poziomu świadomości ;

Europejski Rok jest skutecznym narzędziem w tworzeniu synergii między różnymi dziedzinami działania na różnych szczeblach (UE, państw członkowskich, na szczeblu regionalnym i lokalnym);

Prowadzi on do uzyskania większej wartości dodanej w porównaniu z indywidualnym działaniem państw członkowskich. Ma również duże znaczenie w tworzeniu impulsu politycznego i jako wkład w zmiany polityczne .

W pierwszym półroczu 2007 r. Komisja zwróciła się do zainteresowanych stron o opinie odnośnie do kierunku i realizacji Europejskiego Roku. Uzyskano 58 odpowiedzi od najważniejszych podmiotów na poziomie UE, krajowym i regionalnym. Otrzymane wyniki są cennymi wskazówkami, jak przygotować ocenę oraz projekt decyzji, która ma zostać przyjęta.

2. OKREśLENIE PROBLEMU

2.1 Analiza problemu

Kto jest nim dotknięty i w jakim stopniu

Ubóstwo i wykluczenie społeczne mogą przyjmować różnorodne i wieloaspektowe formy. Najbardziej oczywistym aspektem tego, co zazwyczaj nazywa się „ubóstwem” jest aspekt oparty o wysokość dochodów . Różnice geograficzne mają znaczenie nie tylko między krajami, ale również wewnątrz kraju (podział miejskie/wiejskie i/lub obszary niedostatku/obszary w mniej korzystnym położeniu). We wszystkich państwach członkowskich utrzymują się różnice w stanie zdrowia i nierówność w dostępie do opieki między grupami poszczególnych warstw społeczno-gospodarczych. Jako że najlepszą ochroną przed ubóstwem i wykluczeniem społecznym jest zatrudnienie, długotrwałe bezrobocie jest w sposób oczywisty kojarzone z trudną sytuacją społeczną.

Niektóre grupy są szczególnie podatne: migranci i mniejszości etniczne, kobiety, osoby starsze, dzieci i młodzież, osoby niepełnosprawne.

Główne wyzwania

W ostatnim wspólnym sprawozdaniu na temat ochrony socjalnej i integracji społecznej z 2007 r. za kluczowe wyzwanie w walce z ubóstwem i wykluczeniem zostało uznane przerwanie międzypokoleniowego przekazywania ubóstwa, poprzez zajęcie się problemem ubóstwa dzieci oraz propagowanie aktywnej integracji.

Obawy i oczekiwania opinii publicznej

Według dwóch sondaży Eurobarometru opublikowanych w 2007 r.[2], ubóstwo i wykluczenie społeczne są rzeczywistością społeczną, przed którą stoi duża liczba obywateli UE. Europejczycy uznają bezrobocie za najważniejszy czynnik prowadzący do ubóstwa.

2.2 Działanie UE

Rolą UE i Komisji Europejskiej nie jest wyręczanie władz krajowych, regionalnych czy lokalnych w planowaniu polityki i jej realizacji, lecz raczej katalizowanie wysiłków mających na celu osiągnięcie wspólnego strategicznego podejścia do problemu ubóstwa i wykluczenia.

W ramach odnowionej otwartej metody koordynacji państwa członkowskie złożyły w 2006 r. krajowe sprawozdania określające ich strategię przełożenia ustalonych wspólnych celów na strategiczne programy. Ustanowiono dwustopniowe wspólne wskaźniki do pomiaru postępów. Sprawozdania państw członkowskich zostały wspólnie ocenione przez Komisję i Radę we wspólnym sprawozdaniu na temat ochrony socjalnej i integracji społecznej z 2007 r. W 2008 r. państwa członkowskie przedłożą pełne sprawozdania krajowe na temat strategii ochrony socjalnej i integracji społecznej, zaś w 2009 i 2010 r., podobnie jak w 2007 r., poszczególne tematy zostaną potraktowane priorytetowo.

2.3 Konieczność poprawy na poziomie UE

Należy podjąć dalsze starania na poziomie UE i na poziomie krajowym, aby w pełni wykorzystać potencjał otwartej metody koordynacji. Koordynacja obszarów polityki krajowej z obszarami polityki niższego szczebla często jest niejasna. Udział osób wykluczonych zarówno w realizacji, jak i w monitorowaniu strategii oraz w kierowaniu opracowywaniem przyszłych tendencji polityki jest podstawowym warunkiem gwarantującym autentyczne konsultacje oraz podjęcie stosownych i skutecznych środków. Otwarta metoda koordynacji jest zbyt często postrzegana raczej jako narzędzie UE niż jako rzeczywisty wysiłek na rzecz wspólnego wzmocnienia współpracy na każdym poziomie, prowadzący do postępów w osiągnięciu uzgodnionych wspólnych celów.

Wyzwaniem pozostaje nadal włączenie integracji społecznej do innych dziedzin polityki. Widoczna jest poprawa koordynacji realizacji polityki integracji społecznej, polityki opieki zdrowotnej i wykorzystania funduszy strukturalnych, zwłaszcza Europejskiego Funduszu Społecznego, którego widoczność w tym obszarze mogłaby być lepsza. Pomimo bardziej intensywnego stosowania wskaźników i celów, Komisja i państwa członkowskie nie uzgodniły jeszcze systematycznych i przejrzystych ram sprawozdawczych z realizacji i wpływu krajowych planów działania. Wiele państw członkowskich nie dysponuje odpowiednimi mechanizmami monitorowania i oceny priorytetów określonych w ich planach.

Plany te muszą być bardziej specyficzne niż w przeszłości. W idealnej sytuacji należałoby określić niewiele kluczowych celów, na podstawie rygorystycznej analizy sytuacji ubóstwa/wykluczenia społecznego, ustalając jasne i określone ilościowo wyniki i cele oraz definiując wyraźny zestaw działań pomocny w osiągnięciu tych celów.

2.4 W jaki sposób utrwalić skuteczną realizację działań UE?

Zgodnie z analizą przeprowadzoną we wspólnym sprawozdaniu na temat ochrony socjalnej i integracji społecznej oraz z ustalonymi w nim priorytetami, Europejski Rok powinien skupić się na następujących tematach: ubóstwo dzieci i międzypokoleniowe przekazywanie ubóstwa; rynek pracy sprzyjający integracji; problem nierówności w kształceniu i szkoleniu; dostęp do podstawowych usług, w tym do przyzwoitych warunków mieszkaniowych; dyskryminacja i propagowanie integracji imigrantów oraz integracja społeczna i integracja na rynku pracy mniejszości etnicznych; potrzeby osób niepełnosprawnych i innych grup słabszych społecznie.

3. CELE

3.1 Cele ogólne

Propozycja ogłoszenia roku 2010 Europejskim Rokiem Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym jest potwierdzeniem i umocnieniem pierwotnego zaangażowania politycznego UE, przy okazji rozpoczęcia realizacji strategii lizbońskiej, w podjęcie działań, które „w zdecydowany sposób przyczyniłyby się do wyeliminowania problemu ubóstwa”. Europejski Rok może wykazać, że ubóstwo ma destrukcyjny wpływ na rozwój społeczny i gospodarczy oraz poważne konsekwencje dla jednostek, dla całości społeczeństwa i dla gospodarki. Pomoże to w zakwestionowaniu poglądu, że walka z ubóstwem jedynie pociąga koszty dla społeczeństwa oraz ponownie podkreśli pojęcie zbiorowej odpowiedzialności podmiotów publicznych i prywatnych, obywateli i mieszkańców UE, a nie tylko decydentów.

W perspektywie długoterminowej Rok ten wspomoże otwartą metodę koordynacji w wywieraniu większego wpływu na poziomie najbardziej zbliżonym do obywateli i w propagowaniu silniejszego przywiązania do społecznych wartości UE.

3.2 Kluczowe przesłania i cele szczegółowe

Cele szczegółowe będą opierać się na kluczowych przesłaniach. Przesłania te mają nie tylko na celu podniesienie poziomu świadomości w kwestii występowania ubóstwa, lecz przede wszystkim pokazanie, że istnieją rozwiązania i wezwanie do podjęcia nowych kroków:

Szacunek – uznanie prawa osób w sytuacji ubóstwa i wykluczenia społecznego do godnego życia i do pełnego uczestnictwa w życiu społeczeństwa.

Odpowiedzialność – zwiększanie odpowiedzialności publicznej za politykę i działania w dziedzinie integracji społecznej, podkreślając odpowiedzialność każdej osoby w walce z ubóstwem i marginalizacją. Europejski Rok będzie zwiększał poziom świadomości, wspierał uczestnictwo i zaangażowanie oraz tworzył nowe możliwości zaangażowania dla zwykłych obywateli.

Spójność – propagowanie bardziej spójnego społeczeństwa poprzez uświadamianie korzyści płynących dla wszystkich ze społeczeństwa, z którego wyeliminowano ubóstwo i w którym nikt nie jest skazany na życie na marginesie.

Zaangażowanie – podkreślenie silnego zaangażowania politycznego UE na rzecz walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym oraz propagowanie tego zaangażowania na wszystkich szczeblach sprawowania władzy.

4. ROZWIąZANIA POLITYCZNE

Rozważono cztery warianty rozwiązań politycznych: Scenariusz bez zmian; scentralizowana koordynacja Europejskiego Roku przez Komisję; całkowicie zdecentralizowana koordynacja; koordynacja mieszana, scentralizowana i zdecentralizowana.

Ta ostatnia opcja powinna zapewnić lepszy wpływ pod względem zaangażowania politycznego na każdym poziomie oraz skuteczne wsparcie otwartej metody koordynacji. Podejście to wydaje się również być najbardziej skuteczne, zarówno pod kątem dojścia do podmiotów i polityki na szczeblu najbardziej zbliżonym do obywateli, jak i pod kątem zapewnienia silnego związku między różnymi działaniami i różnymi poziomami działania.

Skuteczna koordynacja różnych działań gwarantowana przez Komisję będzie miała najbardziej skuteczny wpływ pod względem widoczności całego przedsięwzięcia oraz możliwości wykorzystania synergii.

Zagwarantuje to skuteczne działanie we wszystkich priorytetach określonych dla Europejskiego Roku, obejmujących: walkę ze stereotypami i napiętnowaniem społecznym; dyskusje nad najbardziej odpowiednim modelem udziału w procesie tworzenia polityki osób żyjących w ubóstwie; zapewnienie ram dla skutecznego kształcenia i szkolenia.

5. REALIZACJA DZIAłAń W RAMACH WYBRANEJ OPCJI

5.1 Koordynacja i zarządzanie działaniami

Rola i funkcjonowanie struktur koordynacyjnych będzie podstawowym czynnikiem powodzenia Europejskiego Roku.

Na poziomie UE zostanie powołany Komitet , w którego skład wejdzie jeden przedstawiciel z każdego państwa członkowskiego, mający za zadanie pomaganie Komisji w realizacji działań w ramach Europejskiego Roku. Komitet będzie monitorował realizację działań na podstawie wspólnych wytycznych opracowanych przez Komisję ( strategiczny dokument ramowy ), gwarantujących spójność ze wspólnym sprawozdaniem na temat integracji społecznej. Strategiczny dokument ramowy będzie punktem odniesienia dla państw członkowskich i ustanowi kluczowe priorytety Europejskiego Roku wraz z określonymi celami Roku.

Każde państwo członkowskie będzie odpowiedzialne za koordynację i realizację działań krajowych, regionalnych i lokalnych w swoim kraju. Każde państwo członkowskie przedstawi Komisji krajowy program realizacji Europejskiego Roku . Program taki powinien być opracowany, przyjęty i zrealizowany w ścisłej współpracy z krajowymi organami wykonawczymi wyznaczonymi przez kraje uczestniczące w Europejskim Roku. Przy tworzeniu i realizacji swoich krajowych strategii każdy organ będzie zasięgał rady krajowej grupy doradczej oraz ściśle z nią współpracował. Grupa ta jest złożona z szerokiego grona zainteresowanych stron: z organizacji społeczeństwa obywatelskiego reprezentujących interesy osób znajdujących się w ubóstwie, przedstawicieli krajowych parlamentów, partnerów społecznych, władz regionalnych i lokalnych.

5.2 Komplementarność i synergie

Komisja pragnie zagwarantować spójność działań w ramach Europejskiego Roku z innymi działaniami i inicjatywami Wspólnoty, zwłaszcza z programami w następujących dziedzinach: zatrudnienie, solidarność społeczna (w tym kwestie płci), niepełnosprawność i walka z dyskryminacją (program PROGRESS); fundusze strukturalne (łącznie z Europejskim Funduszem Społecznym); kształcenie i szkolenia; obywatelstwo; młodzież; imigracja; badania naukowe.

5.3 Działania mające zasięg wspólnotowy

Planowane na skalę Wspólnoty działania obejmują: organizację różnych inicjatyw solidarnościowych mających na celu zmniejszenie ubóstwa oraz integrację społeczną, tak aby zwykły obywatel miał szansę wnieść wkład bezpośrednio lub przez swoją organizację, nawet skromnie i w jakiejkolwiek formie; kampanie medialne, wspierające zbieranie funduszy; organizowanie spotkań i wydarzeń na poziomie Wspólnoty, mających podnieść poziom świadomości w kwestiach dotyczących Europejskiego Roku oraz ubóstwa i wykluczenia społecznego, jak i dostarczyć platformy do wymiany pomysłów; utworzenie logo i haseł Europejskiego Roku.

5.4 Współfinansowanie działań na skalę Wspólnoty

Niektóre wydarzenia będą zorganizowane na poziomie Wspólnoty, w tym wydarzenia inaugurujące i zamykające Rok.

5.5 Współfinansowanie działań na poziomie krajowym

Działania te powinny uwzględniać potrzebę dostarczania możliwości finansowania gwarantujących dostęp organizacjom działającym na poziomie najbardziej zbliżonym do obywateli i projektów angażujących najbardziej marginalizowane grupy. Działania na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym mogą ubiegać się o finansowanie z budżetu Wspólnoty nieprzekraczające 50 % całkowitych kosztów na kraj uczestniczący.

Współfinansowane działania mogą obejmować spotkania i wydarzenia, seminaria gwarantujące wzajemną wymianę na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym; kampanie informacyjne, edukacyjne i promocyjne, sondaże i badania, możliwości szkolenia, współpracę z mediami; rozwój pilotażowych planów działania na rzecz integracji społecznej na poziomie regionalnym i lokalnym.

5.6 Konsekwencje budżetowe działania: 17 mln EUR

w milionach EUR

Działania | Rodzaj realizacji | 2009 | 2010 | RAZEM |

nr | Koszt całkowity | nr | Koszt całkowity | Koszt całkowity |

Skala Wspólnoty (100 %) | Spotkania i wydarzenia | 1 | 0.400 | 0.400 |

Pomoc techniczna | 1 | 0.600 | 0.600 |

Kampanie informacyjne i promocyjne | 1 | 6.150 | 6.150 |

Działania oceniające | 1 | 0.150 | 0.150 |

Współfinansowanie działań na skalę Wspólnoty (80 %) | Symboliczne działania na skalę europejską (wydarzenia inauguracyjne/zamykające) | 1 | 0.350 | 1 | 0.350 | 0.700 |

Współfinansowanie działań na poziomie krajowym (50 %) | Dotacje dla krajowych organów wykonawczych | 30 | 9.000 | 9.000 |

KOSZT OGÓŁEM | 5 | 7.650 | 31 | 9.350 | 17.000 |

6. MONITOROWANIE I OCENA

Ocena zewnętrzna rozpocznie się w 2009 r., tak aby zebrać podstawowe informacje potrzebne do monitorowania realizacji Europejskiego Roku i dostarczyć, w razie potrzeby, pośrednich wyników. Ostateczne wyniki oceny powinny być dostępne najpóźniej w połowie 2011 r.

[1] Odnośna strona na portalu Europa: http://ec.europa.eu/employment_social/index_en.html .

[2] Sondaże te są dostępne pod adresem http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_273_en.pdf and http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_279.pdf.