Sprawozdanie specjalne Czy EFRR jest skutecznym 
narzędziem finansowania 
projektów bezpośrednio 
wspierających 
różnorodność biologiczną 
w ramach unijnej strategii 
ochrony różnorodności 
biologicznej na okres 
do 2020 r.?PL 2014  nr 12
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luksemburg  
LUKSEMBURG
Tel. +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
Youtube: EUAuditorsECA
Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).
Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2014
ISBN 978-92-872-0730-2
doi:10.2865/4268
© Unia Europejska, 2014
Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.  
O zgodę na wykorzystanie lub powielenie zdjęć nr 2, 3, 4, 5 i 13 należy zwrócić się bezpośrednio do posiadacza praw 
autorskich.
Printed in Luxembourg
PL 2014  nr 12
Sprawozdanie specjalne Czy EFRR jest skutecznym 
narzędziem finansowania 
projektów bezpośrednio 
wspierających 
różnorodność biologiczną 
w ramach unijnej strategii 
ochrony różnorodności 
biologicznej na okres 
do 2020 r.?
(przedstawione na mocy art. 287 ust. 4 akapit drugi TFUE )
02
 Spis treści
Punkt
 Glosariusz
I–VIII  Streszczenie
1–12  Wstęp
1–2 Ogólne znaczenie różnorodności biologicznej
3–5 Strategia zatrzymania procesu utraty różnorodności biologicznej w UE
6–8  Polityka i przepisy UE
9–12  Współfinansowanie projektów wspierających różnorodność biologiczną ze środków EFRR
13–17  Zakres i cele kontroli
18–40  Ustalenia
18–25  Czy państwa członkowskie wykorzystały środki dostępne w ramach EFRR do bezpośredniego 
wspierania różnorodności biologicznej?
19–25 Możliwości finansowania w ramach EFRR nie zostały w pełni wykorzystane
26–40  Czy projekty bezpośrednio wspierające różnorodność biologiczną współfinansowane ze środków 
EFRR są skuteczne w zakresie zatrzymania procesu utraty różnorodności biologicznej?
27–28  Projekty są zgodne z priorytetami w zakresie różnorodności biologicznej ustalonymi na poziomie 
krajowym i UE, lecz wydatki na różnorodność biologiczną w ramach EFRR nie są jasno określone
29–31  W jednej trzeciej spośród skontrolowanych projektów skupiono się na przygotowaniu działań 
ochronnych…
32–36  …a korzyści dla różnorodności biologicznej z inwestycji nie zostały ocenione
37–40  Trwałość projektu opiera się na zaangażowaniu władz lokalnych i zależy od przyszłego finansowania 
publicznego
03 Spis treści
41–45  Wnioski i zalecenia
41 Wniosek ogólny
42 Przyznawanie i wykorzystywanie finansowania w ramach EFRR
43–45  Osiągnięcia w ramach projektów EFRR w zatrzymaniu procesu utraty różnorodności biologicznej
 Załącznik I  –  Cele i działania przewidziane w unijnej strategii ochrony różnorodności 
biologicznej na okres do 2020 r.
 Załącznik II  –  Przydział środków z EFRR na cele wspierania różnorodności biologicznej 
i ochrony przyrody (w tym sieci Natura 2000)
 Załącznik III  –  Próba skontrolowanych projektów
 Załącznik IV  –  Możliwości finansowania strategii ochrony różnorodności biologicznej 
z różnych funduszy UE przewidzianych w określonych przez Komisję ramach 
finansowych na lata 2007–2013
 Odpowiedzi Komisji
04
 Glosariusz
Beneficjent : Publiczna lub prywatna osoba prawna otrzymująca pomoc finansową UE na rzecz projektów 
bezpośrednio wspierających różnorodność biologiczną.
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) : Instrument finansowy mający za zadanie wspieranie 
spójności gospodarczej i społecznej między regionami UE. Wsparcie udzielane w ramach EFRR realizowane 
jest głównie poprzez programy operacyjne obejmujące dużą liczbę projektów. EFRR stanowi jeden z funduszy 
strukturalnych.
Fundusze strukturalne : Fundusze UE, na które składa się Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) 
i Europejski Fundusz Społeczny (EFS). Wartość funduszy, łącznie z Funduszem Spójności, na okres programowania 
2007–2013 wynosi 308 mld euro (w cenach z 2004 r.), które przeznaczone są na wspieranie rozwoju regionalnego 
i tworzenie nowych miejsc pracy.
Funkcje ekosystemu : Podstawowe dobra i funkcje zapewniane przez nienaruszoną różnorodność biologiczną, 
takie jak pożywienie, zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie powietrza.
Instytucja zarządzająca : Organ krajowej, regionalnej lub lokalnej władzy publicznej lub podmiot publiczny bądź 
prywatny wskazany przez państwo członkowskie w celu zarządzania programem operacyjnym.
Natura 2000 : Największa na świecie sieć ekologiczna specjalnych obszarów ochrony, składająca się z blisko 
26 tys. obszarów i zajmująca prawie 18% całkowitej powierzchni środowiska lądowego UE, jak również znaczne 
obszary morskie. Natura 2000 jest kluczowym elementem unijnej strategii w zakresie zatrzymania procesu utraty 
różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemu do 2020 r.
Okres programowania : Wieloletnie ramy planowania i realizacji wydatków z funduszy strukturalnych.
Program operacyjny : Zatwierdzony przez Komisję program inwestycji państwa członkowskiego otrzymującego 
finansowanie z funduszy strukturalnych. Program ten przybiera formę spójnego zestawu wieloletnich priorytetów 
i działań obejmujących dużą liczbę projektów.
Zarządzanie dzielone : Ramy wspólnego wykonywania przez państwa członkowskie oraz Komisję budżetu 
funduszy strukturalnych. Oznacza to, że pewne zadania powierzono państwom członkowskim, jednak to Komisja 
ponosi ostateczną odpowiedzialność za wykonanie budżetu.
05
I
Różnorodność biologiczna, tj. różnorodność wśród 
organizmów żywych i ich zespołów ekologicznych, jest 
ceniona jako światowy kapitał naturalny. Utrata różno ‑
rodności biologicznej ma znaczące skutki gospodarcze 
i zdrowotne, np. w postaci skażenia wód i powietrza, 
powodzi, erozji lub rozprzestrzeniania się chorób.
II
Ochrona różnorodności biologicznej jest kluczowym 
priorytetem środowiskowym UE. Z uwagi na niepowo ‑
dzenia w zatrzymaniu procesu utraty różnorodności 
biologicznej w Europie do 2010 r., w czerwcu 2011 r. 
Rada zatwierdziła „unijną strategię ochrony różno ‑
rodności biologicznej na okres do 2020 r.”. Termin 
realizacji głównego celu, czyli zatrzymania procesu 
utraty różnorodności biologicznej w UE, przesunięto 
z 2010 do 2020 r.
III
Zachowanie różnorodności biologicznej jest finan ‑
sowane z kilku instrumentów UE, podobnie jak sieć 
Natura 2000, będąca głównym filarem ochrony różno ‑
rodności biologicznej w UE.
IV
Głównym przedmiotem kontroli Trybunału była 
skuteczność EFRR jako narzędzia finansowania pro ‑
jektów bezpośrednio wspierających różnorodność 
biologiczną. Trybunał w pierwszej kolejności zbadał 
zakres wykorzystania przez państwa członkowskie 
dostępnych środków EFRR, a następnie dokonał oceny 
wyników 32 wybranych projektów.
V
Trybunał stwierdził, że państwa członkowskie nie 
wykorzystały w pełni możliwości finansowania 
dostępnych w ramach EFRR. Mimo iż projekty w zakre ‑
sie różnorodności biologicznej współfinansowane 
ze środków EFRR są zgodne z priorytetami państw 
członkowskich i UE w zakresie zatrzymania utraty 
różnorodności biologicznej, należy dołożyć starań, 
aby monitorować ich faktyczny wkład w ten proces 
i zapewnić trwałość ich wyników. Wiele działań doty ‑
czyło przygotowania planów ochrony i zarządzania, 
które należy obecnie wdrożyć celem uzyskania kon ‑
kretnych wyników.VI
W celu lepszego wykorzystania środków EFRR na 
ochronę różnorodności biologicznej Trybunał zaleca, 
aby Komisja:
a) wspierała państwa członkowskie w ustalaniu prio ‑
rytetów odbudowy różnorodności biologicznej 
w programach operacyjnych;
b) oceniała komplementarność działań na rzecz 
wspierania różnorodności biologicznej, wskaza ‑
nych przez państwa członkowskie w programach 
operacyjnych obejmujących projekty finansowane 
z innych funduszy UE oraz;
c) monitorowała faktyczną realizację programów 
operacyjnych celem wczesnego i aktywnego wy ‑
krywania trudności.
W osiąganiu tych celów państwa członkowskie 
powinny współpracować z Komisją.
VII
Komisja powinna również:
a) wspierać państwa członkowskie w zakresie mo ‑
nitorowania projektów przygotowawczych pod 
kątem polityki aktywnej ochrony, zwłaszcza w od ‑
niesieniu do skutecznego wdrażania konkretnych 
planów ochrony i zarządzania dotyczących siedlisk 
i gatunków;
b) wymagać zawarcia w programach operacyjnych 
procedur oceny zmian środowiskowych w siedli ‑
skach i gatunkach, które mają zajść po przeprowa ‑
dzeniu działań;
c) doradzać państwom członkowskim w zakresie 
stosowania przepisów dotyczących EFRR w połą ‑
czeniu z innymi funduszami UE.
VIII
Dodatkowo Komisja powinna zapewnić prowadzenie 
ewidencji bezpośredniego i pośredniego wydatkowa ‑
nia środków UE na różnorodność biologiczną (w tym 
na sieć Natura 2000), a państwa członkowskie powinny 
ułatwić ten proces poprzez dostarczenie niezbędnych 
informacji.Streszczenie
06
 Wstęp
Ogólne znaczenie różno -
rodności biologicznej
01 
Konwencja o różnorodności biologicz ‑
nej (CBD)1 określa różnorodność biolo ‑
giczną jako zróżnicowanie wszystkich 
żywych organizmów pochodzących 
ze wszystkich źródeł, w tym z ekosys ‑
temów lądowych, morskich i innych 
wodnych ekosystemów oraz zespołów 
ekologicznych, których są one częś   
cią. W Konwencji wymieniono kilka 
głównych zagrożeń dla różnorod ‑
ności biologicznej, takich jak utrata 
i rozdrobnienie siedlisk2, nadmierna 
eksploatacja lasów, oceanów, rzek, 
jezior i gleb, zanieczyszczenie, zmiany 
klimatyczne oraz gatunki migrujące, 
które konkurują z rodzimą florą i fauną.
02 
Różnorodność biologiczna jest cenio ‑
na jako światowy kapitał naturalny, 
zapewniający podstawowe dobra 
i funkcje, takie jak pożywienie, za ‑
opatrzenie w wodę i oczyszczanie 
powietrza, które stanowią podstawę 
dobrobytu gospodarczego, dobrosta ‑
nu społecznego oraz jakości życia3. 
Utrata różnorodności biologicznej 
powoduje znaczące skutki gospodar ‑
cze i zdrowotne, np. w postaci skażenia 
wód i powietrza, powodzi, erozji lub 
rozprzestrzeniania się chorób4.Strategia zatrzymania 
procesu utraty różnorod -
ności biologicznej w UE
03 
Ochrona różnorodności biologicznej 
jest kluczowym priorytetem środo ‑
wiskowym UE, wyrażonym w unijnej 
strategii na rzecz różnorodności 
biologicznej i w szeregu stosownych 
polityk i przepisów unijnych. Pomię ‑
dzy 2001 a 2010 r. UE podjęła próbę 
osiągnięcia celu w postaci zatrzymania 
utraty różnorodności biologicznej 
i odbudowy siedlisk oraz ekosystemów 
naturalnych. 
W 2010 r. Komisja stwierdziła, że cel 
ten nie został osiągnięty. Przyczyny 
niepowodzenia w osiągnięciu założeń 
unijnych na 2010 r. są liczne i złożone5. 
Oceny stanu ochrony siedlisk i ga ‑
tunków wykazały, że ogólna sytuacja 
uległa dalszemu pogorszeniu6.
04 
W czerwcu 2011 r. Rada zatwierdziła 
„unijną strategię ochrony różnorod ‑
ności biologicznej na okres do 2020 r.” 
przedstawioną przez Komisję7. Rada 
zachęciła również państwa członkow ‑
skie do uwzględnienia nowej strategii 
w swoich planach, programach lub 
strategiach krajowych. Parlament Euro ‑
pejski z zadowoleniem przyjął i poparł 
tę strategię8.
05 
W unijnej strategii ochrony różnorod ‑
ności biologicznej na okres do 2020 r. 
wyznaczono sześć celów ogólnych9 za‑
wierających 20 działań (zob. schemat 1  
i załącznik I ).1 Blisko 200 sygnatariuszy 
Konwencji na całym świecie 
zobowiązało się przestrzegać 
CBD, która była promowana 
przez Program Środowiskowy 
Organizacji Narodów 
Zjednoczonych i weszła w życie 
w 1993 r.
2 Pojęcie „siedliska” odnosi się do 
obszarów zamieszkanych przez 
organizmy. Siedliska zwykle 
dzieli się na lądowe, słodko ‑
wodne oraz morskie. Badania 
wykazują, że urbanizacja, 
wylesianie i ekspansja rolna 
radykalnie przyspieszyły utratę 
siedlisk.
3 Zob. Komisja Europejska, 
Monitorowanie wpływu unijnej 
polityki w dziedzinie 
różnorodności biologicznej, 
wrzesień 2010 r., s. 2.
4 Zob. Komisja Europejska, 
Ecosystem Goods and 
Services (Dobra i usługi 
ekosystemowe), wrze ‑
sień 2009 r., s. 2.
5 Wśród głównych przyczyn tego 
stanu Komisja wymienia: 
niewystarczającą integrację 
pomiędzy innymi politykami 
sektorowymi; niepełne 
wdrożenie istniejących 
przepisów i luki w polityce; 
braki w finansowaniu; 
nieodpowiednie ramy 
i strukturę zarządzania oraz 
ograniczoną świadomość na 
temat różnorodności 
biologicznej (zob. 
SEC(2011) 540 final z dnia 
3 maja 2011 r.).
6 Zob. np. EU 2010 Biodiversity 
Baseline (Unijny poziom 
odniesienia w zakresie 
różnorodności biologicznej 
w 2010 r.) , Europejska Agencja 
Środowiska, 2010 ( http://www.
eea.europa.eu/publications/
eu‑2010 ‑biodiversity‑baseline ).
7 COM(2011) 244 final z dnia 
3 maja 2011 r.: Nasze 
ubezpieczenie na życie i nasz 
kapitał naturalny – unijna 
strategia ochrony różnorodno ‑
ści biologicznej na okres do 
2020 r.
8 Rezolucja Parlamentu 
Europejskiego z dnia 
20 kwietnia 2012 r. w sprawie 
naszego ubezpieczenia na 
życie i naszego kapitału 
naturalnego  – unijnej strategii 
ochrony różnorodności 
biologicznej na okres do 2020 r.
9 Cele orientacyjne ustalane są na szczeblu UE i nie przewiduje się ich przełożenia na wyraźne 
i zróżnicowane cele krajowe (zob. pkt 5.8 SEC(2011) 540 final, który stanowi dokument towarzyszący 
dokumentowi przywołanemu w przypisie 7).
07 Wstęp Schemat 1Cele strategii ochrony różnorodności biologicznej UE do 2020 r.
Źródło:  Komisja Europejska1.
Usprawnienie wdrażania 
przepisów dotyczących 
ochrony przyrodyUnijna strategia ochrony różnorodności biologicznej
6 CELÓW
DZIAŁANIA5. 
Zwalczanie obcych gatunków 
inwazyjnych6.
Wkład w/uni00A0zapobieganie 
procesowi utraty 4.
Zrównoważone
rybołówstwo2. 
Odtworzenie ekosystemów 
i/uni00A0stworzenie zielonej 
infrastruktury3.
Zrównoważone rolnictwo
i/uni00A0leśnictwoZatrzymanie procesu utraty różnorodności biologicznej i/uni00A0degradacji funkcji ekosystemu w/uni00A0UE do 2020 r. oraz odtworzenie ich w/uni00A0możliwie 
największym stopniu, a/uni00A0także zwiększenie wkładu UE w/uni00A0zapobieganie utracie różnorodności biologicznej na świecie.Cel przewodni na rok 2020Różnorodność biologiczna w Unii Europejskiej oraz funkcje ekosystemu, które ona zapewnia i/uni00A0które 
stanowią jej kapitał naturalny, będą chronione, docenione i/uni00A0zostaną odpowiednio odtworzone.Wizja na rok 2050
08 Wstęp
Polityka i przepisy UE
06 
Różnorodność biologiczna jest poję ‑
ciem przekrojowym i interdyscyplinar ‑
nym, związanym z licznymi politykami 
o własnych źródłach finansowania 
ze środków UE, takich jak Europejski 
Fundusz Rolniczy Gwarancji (EFGR), 
Europejski Fundusz Rolny na rzecz 
Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFR ‑
ROW), Europejski Fundusz Rybacki 
(EFR), Europejski Fundusz Rozwoju 
Regionalnego (EFRR), Fundusz Spójno ‑
ści (FS), Instrument Finansowy na rzecz 
Środowiska (LIFE) oraz programy ramo ‑
we w zakresie badań. Pojęcie „finan ‑
sowania zintegrowanego” odnosi się 
do współwystępowania tych różnych 
źródeł finansowania.
07 
W skład ustawodawstwa właściwe ‑
go dla różnorodności biologicznej 
wchodzi wiele elementów na różnych 
poziomach:
a) szereg umów międzynarodowych 
w sprawie środowiska naturalnego, 
których stroną jest UE lub państwa 
członkowskie UE, odnoszących się 
do różnorodności biologicznej, 
np. konwencja o różnorodności 
biologicznej, która weszła w życie 
w dniu 29 grudnia 1993 r. i jest 
pierwszym międzynarodowym 
porozumieniem poruszającym 
wszystkie kwestie różnorodności 
biologicznej (zob. pkt 1);
b) szereg dyrektyw UE (np. dyrekty ‑
wy ptasia i siedliskowa10; ramowa 
dyrektywa wodna11; dyrektywa 
w sprawie strategii morskiej12; po ‑
szczególne dyrektywy poświęcone 
kwestii oceny środowiskowej13 
oraz poszczególne rozporządzenia 
związane z ww. funduszami UE;
c) poszczególne przepisy krajowe.08 
Schemat 2  przedstawia przegląd po ‑
lityki i ustawodawstwa UE, które mają 
wpływ na różnorodność biologiczną.
Współfinansowanie pro -
jektów wspierających 
różnorodność biologiczną 
ze środków EFRR
09 
Według danych Komisji, państwa 
członkowskie przeznaczyły w ramach 
EFRR 2,8 mld euro na bezpośrednie 
wspieranie różnorodności biologicznej 
i ochronę przyrody w okresie progra ‑
mowania na lata 2007–2013, łącznie 
z programem Natura 200014 (zob. 
załącznik II ).
10 
Pomimo że inne projekty w ramach 
EFFR nie są bezpośrednio ukierunko ‑
wane na propagowanie różnorodności 
biologicznej, mogą one również ją 
wspierać, np. projekty w obszarze 
turystyki15, działania uzupełniające 
przewidziane w projektach infrastruk ‑
turalnych jako naprawa szkód w śro ‑
dowisku oraz projekty poświęcone 
oczyszczaniu ścieków16.10 Dyrektywa Parlamentu 
Europejskiego i Rady 
2009/147/WE z dnia 30 listopa ‑
da 2009 r. w sprawie ochrony 
dzikiego ptactwa (wersja 
ujednolicona) (Dz.U. L 20 
z 26.1.2010, s. 7) oraz 
dyrektywa Rady 92/43/EWG 
z dnia 21 maja 1992 r. 
w sprawie ochrony siedlisk 
przyrodniczych oraz dzikiej 
fauny i flory (Dz.U. L 206 
z 22.7.1992, s. 7).
11 Dyrektywa 2000/60/WE 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady z dnia 23 październi ‑
ka 2000 r. ustanawiająca ramy 
wspólnotowego działania 
w dziedzinie polityki wodnej 
(Dz.U. L 327 z 22.12.2000, s. 1).
12 Dyrektywa 2008/56/WE 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady z dnia 17 czerw ‑
ca 2008 r. ustanawiająca ramy 
wspólnotowego działania 
w dziedzinie polityki 
środowiska morskiego 
(Dz.U. L 164 z 25.6.2008, s. 19).
13 Dyrektywa Rady 85/337/EWG 
z dnia 27 czerwca 1985 r. 
w sprawie oceny skutków 
wywieranych przez niektóre 
przedsięwzięcia publiczne 
i prywatne na środowisko 
naturalne (Dz.U. L 175 
z 5.7.1985, s. 40) i dyrektywa 
Parlamentu Europejskiego 
i Rady 2001/42/WE z dnia 
27 czerwca 2001 r. w sprawie 
oceny wpływu niektórych 
planów i programów na 
środowisko (Dz.U. L 197 
z 21.7.2001, s. 30).
14 Dane te oparte są na podziale 
środków przydzielonych 
w ramach funduszy 
strukturalnych (stan z dnia 
31.12.2012 r.), którego 
dokonano zgodnie z listą 
86 kategorii przedstawionych 
w załączniku II do rozporzą ‑
dzenia Komisji (WE) 
nr 1828/2006 z dnia 8 grud ‑
nia 2006 r. ustanawiającego 
szczegółowe zasady 
wykonania rozporządzenia 
Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U. 
L 371 z 27.12.2006, s. 1). 
Artykuł 11 stanowi, że 
wszystkie państwa członkow ‑
skie zobowiązane są określić 
orientacyjny podział środków, 
jakie planują wykorzystać 
w rozbiciu na tematy.
15 Działania w obszarze turystyki 
zakładają promowanie 
zasobów naturalnych oraz 
ochronę i rozwój dziedzictwa 
naturalnego. Zob. Sprawozda ‑
nie specjalne Trybunału 
09 Wstęp Schemat 2Polityka i przepisy unijne mające wpływ na różnorodność biologiczną
Źródło:  Komisja EuropejskaRóżnorodność 
biologicznaWspólna 
polityka rolna
Konwencja
ONZ
o różnorodności 
biologicznejPolityka
w zakresie 
zmian
klimatuDyrektywa 
siedliskowa
Badania 
naukoweLIFE +Polityka 
regionalnaWspólna 
polityka 
rybołówstwa
Dyrektywa 
ramowa
w sprawie
strategii
morskiejProjekt 
dyrektywy
w sprawie
glebRamowa 
dyrektywa 
wodnaDyrektywa 
ptasia
11 
Komisja ponosi ogólną odpowiedzial ‑
ność za wykonanie budżetu. Współ ‑
finansowane projekty w zakresie 
różnorodności biologicznej zawarte są 
w programach operacyjnych (PO), re ‑
alizowanych przez państwa członkow ‑
skie na zasadzie zarządzania dzielone ‑
go. W szczególności:
a) Komisja negocjuje i zatwierdza 
programy operacyjne zapropono ‑
wane przez państwa członkow ‑
skie oraz przydziela unijne środki 
finansowe;
b) państwa członkowskie zarządzają 
programami operacyjnymi, reali ‑
zując je poprzez wybór projektów, 
a następnie nadzór nad nimi i ich 
ocenę;c) Komisja ocenia krajowe systemy 
zarządzania i kontroli, monitoruje 
realizację programów operacyj ‑
nych, przydziela unijny wkład 
finansowy i wypłaca go na podsta ‑
wie zatwierdzonych wydatków.
12 
Komisja jest również zobowiązana do 
wskazywania kierunków strategicz ‑
nych poprzez określanie czynników 
przyczyniających się do powodzenia 
lub niepowodzenia realizacji progra ‑
mów operacyjnych oraz wskazywanie 
dobrych praktyk17.nr 6/2011 pt. „Czy współfinan ‑
sowane ze środków 
Europejskiego Funduszu 
Rozwoju Regionalnego 
projekty w sektorze 
turystycznym były skutecz ‑
ne?” ( http://eca.europa.eu ).
16 Zob. Sprawozdanie specjalne 
Trybunału nr 3/2009 
pt. „Skuteczność wydatków 
w ramach działań struktural ‑
nych na oczyszczanie ścieków 
w okresach programowania 
1994–1999  i 2000–2006” 
(http://eca.europa.eu ).
17 Zob. art. 49 rozporządzenia 
Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 
11 lipca 2006 r. ustanawiające ‑
go przepisy ogólne dotyczące 
Europejskiego Funduszu 
Rozwoju Regionalnego, 
Europejskiego Funduszu 
Społecznego oraz Funduszu 
Spójności i uchylającego 
rozporządzenie (WE) 
nr 1260/1999 (Dz.U. L 210 
z 31.7.2006, s. 25).
10
 Zakres  
i cele kontroli
13 
Głównym celem kontroli było ustale ‑
nie, czy EFRR jest skutecznym narzę ‑
dziem finansowania projektów bezpo ‑
średnio wspierających różnorodność 
biologiczną w ramach unijnej strategii 
ochrony różnorodności biologicznej na 
okres do 2020 r. Trybunał ocenił:
a) czy państwa członkowskie wyko ‑
rzystały finansowanie dostępne 
w ramach EFRR do bezpośred ‑
niego wspierania różnorodności 
biologicznej;
b) czy projekty bezpośrednio wspie ‑
rające różnorodność biologiczną 
współfinansowane ze środków 
EFRR są skuteczne w zakresie za ‑
trzymania procesu utraty różno ‑
rodności biologicznej.
14 
Początkowa faza kontroli była oparta 
na przeglądzie dokumentacji i roz ‑
mowach w Komisji. Odbyto wizy ‑
ty kontrol  ne w dwóch dyrekcjach 
generalnych:
a) DG ds. Polityki Regionalnej i Miej ‑
skiej, która odpowiada za część 
budżetu UE, z której współfinan ‑
sowane są projekty w zakresie róż ‑
norodności biologicznej w ramach 
polityki rozwoju regionalnego. 
W ramach oceny projektów kon ‑
sultuje się ona z innymi dyrekcja ‑
mi generalnymi, zwłaszcza z DG 
ds. Środowiska;
b) DG ds. Środowiska, która jest 
odpowiedzialna za unijną politykę 
ochrony środowiska.
15 
Przeprowadzono również ankietę 
wśród państw członkowskich, które nie 
wykorzystały lub w niewielkim stopniu 
skorzystały ze środków EFRR do sfi ‑
nansowania projektów bezpośrednio wspierających różnorodność biologicz ‑
ną. Wybrano dwadzieścia programów 
operacyjnych z dziesięciu państw 
członkowskich i rozesłano kwestiona ‑
riusze do właściwych instytucji zarzą ‑
dzających. Otrzymano 17 odpowiedzi.
16 
Druga faza kontroli została przeprowa ‑
dzona w pięciu wybranych państwach 
członkowskich: Republice Czeskiej, 
Hiszpanii, Francji, Polsce oraz Rumunii. 
Państwa te otrzymały 68% łącznych 
środków przydzielonych w ramach 
EFRR na rzecz bezpośredniego wspie ‑
rania różnorodności biologicznej 
w okresie programowania 2007–2013.
17 
Wybrano 32 projekty (zarówno ukoń ‑
czone, jak i w trakcie realizacji) z naj ‑
bardziej znaczących finansowo progra ‑
mów operacyjnych w poszczególnych 
państwach członkowskich, z uwzględ ‑
nieniem stanu realizacji projektów, jak 
również niskiego poziomu wydatko ‑
wania przydzielonych środków na róż ‑
norodność biologiczną w niektórych 
programach operacyjnych (zob. wykaz 
projektów w  załączniku III ).
11
 Ustalenia
Czy państwa członkow -
skie wykorzystały środki 
dostępne w ramach EFRR 
do bezpośredniego 
wspierania różnorodności 
biologicznej?
18 
Trybunał zbadał poziom przydzielo ‑
nych środków i poziom wykorzystania 
przez państwa członkowskie środków 
z EFRR na projekty bezpośrednio 
wspierające różnorodność biologiczną.
Możliwości finansowania 
w ramach EFRR nie zostały 
w pełni wykorzystane
19 
Komisja dokonała analizy EFRR i innych 
funduszy unijnych pod kątem ich moż ‑
liwości wspierania założeń w zakresie 
unijnej strategii ochrony różnorodno ‑
ści biologicznej w wieloletnich ramach 
finansowych na lata 2007–2013 (zob. 
załącznik IV ). Na początku 2013 r. Ko ‑
misja opracowała nowe kryteria w celu 
ułatwienia obserwacji wydatków zwią ‑
zanych z różnorodnością biologiczną 
w ramach wszystkich istotnych instru ‑
mentów unijnych, w tym EFRR18.20 
EFRR oferuje głównie możliwości finan ‑
sowania realizacji priorytetu 1 (pełne 
wdrożenie przepisów dotyczących 
ochrony przyrody  – dyrektywy ptasia 
i siedliskowa) i priorytetu 2 (utrzymanie 
i odtworzenie ekosystemów i ich usług) 
strategii. Dodatkowo do realizacji tych 
priorytetów mogą posłużyć niemal 
wszystkie inne fundusze UE. Powodem 
tego jest przekrojowy charakter dwóch 
powyższych priorytetów, które wy ‑
wierają wpływ na rolnictwo, spójność, 
środowisko naturalne i politykę badań 
naukowych UE (zob. załącznik IV ). Kra ‑
jowe organy doboru projektów niekiedy 
rozróżniały EFRR i inne instrumenty EU19, 
próbując w ten sposób uzyskać większą 
przejrzystość dla beneficjentów.
21 
Do państw członkowskich należy usta ‑
lenie priorytetów finansowania według 
własnych potrzeb, przy jednoczesnym 
zachowaniu strategicznych wytycznych 
Wspólnoty dotyczących spójności. 
W okresie programowania 2007–2013 
wiele państw członkowskich przezna ‑
czyło niewiele środków bezpośred ‑
niego finansowania z EFRR na różno ‑
rodność biologiczną lub w ogóle nie 
przeznaczyło ich na ten cel: 12 państw 
członkowskich przeznaczyło mniej niż 
0,2% swoich zasobów polityki spójno ‑
ści na działania bezpośrednio związane 
z różnorodnością biologiczną (zob. 
tabela 1  i załącznik II ).18 Komisja wywnioskowała na 
podstawie danych 
historycznych, że w 2014 r., 
będącym pierwszym rokiem 
obowiązywania wieloletnich 
ram finansowych, na 
finansowanie różnorodności 
biologicznej można 
przeznaczyć 11 mld euro 
(z czego 1,7 mld z EFRR) (zob. 
Preliminarz Komisji 
Europejskiej na rok budżetowy 
2014 (przygotowanie projektu 
budżetu na 2014 r.), 
prezentacja polityczna, 
SEC(2013)370, czerwiec 2013 r.). 
Powyższa kwota zawiera, 
oprócz funduszy 
bezpośrednich na rzecz 
różnorodności biologicznej 
(zob. pkt 9), wszelkie inne 
fundusze, które mogą być 
pośrednio związane 
z różnorodnością biologiczną.
19 Przykładem jest 
wprowadzenie progu 
finansowego jako kryterium 
przy ustalaniu, z którego 
funduszu unijnego powinny 
być finansowane projekty 
ochrony różnorodności 
biologicznej (np. większe 
projekty w ramach EFRR, 
a mniejsze w ramach EFRROW) 
lub ograniczenie dostępu 
organów publicznych do 
EFRR.Tabela 1Przydział środków z EFRR na projekty bezpośrednio wspierające różnorodność 
biologiczną według państw członkowskich (okres programowania 2007–2013)
Odsetek całkowitych środków z EFRR poświęconych na 
bezpośrednie wspieranie różnorodności biologicznejLiczba państw członkowskich Odsetek (%) państw członkowskich
Ponad 2% 2 7
Pomiędzy 1% a 2% 4 15
Pomiędzy 0,2% a 1% 9 33
Poniżej 0,2%,  
spośród których 0%12 
645 
22
Ogółem 27 100
12 Ustalenia
22 
Z uwagi na niepowodzenia w zatrzy ‑
maniu procesu utraty różnorodności 
biologicznej do 2010 r. Parlament Euro ‑
pejski wezwał Komisję i państwa człon ‑
kowskie do zwiększenia starań w tym 
zakresie. W rezultacie Komisja, w poło ‑
wie okresu programowania 2007–2013, 
zachęciła instytucje zarządzające do 
dostosowania istniejących programów 
operacyjnych tak, aby inwestować wię ‑
cej w różnorodność biologiczną i inne 
cele zrównoważonego wzrostu20.
23 
Jednakże korekty ustalonych pro ‑
gramów operacyjnych były bardzo 
ograniczone. Tylko jedno państwo 
członkowskie znacznie zwiększyło 
przydział środków z EFRR na różnorod ‑
ność biologiczną, gdyż zaproszenie 
do składania wniosków o projekty 
szczególnie wspierające różnorodność 
biologiczną spotkało się z dobrym 
odzewem. Dwa inne państwa człon ‑
kowskie spośród 21, które przeznaczy ‑
ły środki na różnorodność biologicz ‑
ną, zwiększyły ich przydział jedynie 
w sposób ograniczony, a w przypadku 
11 państw przydział środków z EFRR 
pozostał na początkowym poziomie. 
W siedmiu państwach członkowskich 
finansowanie w ramach EFRR zostało 
wręcz zmniejszone (zob. załącznik II ). 
Władze krajowe wyjaśniły powyższe 
ograniczenia powołując się na różne 
problemy z wdrażaniem, np. niskie 
zainteresowanie zaproszeniami do 
składania wniosków, brak przygoto ‑
wania do realizacji zadań programu 
Natura 2000, trudności w ustaleniu wy ‑
raźnego rozróżnienia pomiędzy innymi 
funduszami.24 
Poza faktem, że wiele państw człon ‑
kowskich nie przeznaczyło żadnych 
środków z EFRR bezpośrednio na 
różnorodność biologiczną lub prze ‑
znaczyło ich niewiele, w przypadku 
tych, które to uczyniły, wykorzystanie 
środków finansowych kształtowało 
się poniżej średniej dla całego finan ‑
sowania w ramach polityki spójności. 
Od początku okresu programowania 
2007–2013 wykorzystanie środków 
finansowych na projekty związane 
z różnorodnością biologiczną utrzymy ‑
wało się na niskim poziomie, pomi ‑
mo iż w 2011 r. Komisja wezwała do 
naprawy tej sytuacji (zob. tabela 2 ). 
W przypadku programu Natura 2000 
Komisja podała szereg przyczyn tej 
niezadowalającej sytuacji21. Zostały 
one przedstawione w  ramce 1.
25 
W 60% przypadków odpowiedzi na an ‑
kietę Trybunału, mającą na celu usta ‑
lenie przyczyn niskiego wykorzystania 
EFRR jako źródła finansowania w za ‑
kresie bezpośredniego wspierania róż ‑
norodności biologicznej (zob. pkt 15), 
udzielone odpowiedzi wskazywały na 
wystarczające pokrycie potrzeb z in ‑
nych środków unijnych lub krajowych. 
W przypadku 30% odpowiedzi podano 
w wątpliwość rolę EFRR jako właści ‑
wego instrumentu do finansowania 
różnorodności biologicznej (z powodu 
niezgodności z celami regionalnymi 
lub ograniczonych skutków w związku 
z tymi celami).20 COM(2011) 17 final 
z dnia 26.1.2011 r., pt. „Wkład 
polityki regionalnej 
w zrównoważony wzrost 
w ramach strategii »Europa 
2020«”.
21 Komisja Europejska, 
„Inwestowanie w sieć 
Natura 2000 : Dla przyrody 
i ludzi”, 2011, s. 21.
13 Ustalenia
Szczegółowe powody niezadowalającego wykorzystania funduszy UE w związku 
z programem Natura 2000 według ustaleń Komisji
1.  Konkurencja pomiędzy różnymi celami polityki: Administracje państw członkowskich często nie 
uwzględniają inwestycji w program Natura 2000 w swoich priorytetach, prawdopodobnie z powodu 
braku zrozumienia sposobu, w jaki inwestycje te mogą wesprzeć realizację ogólnych celów rozwoju 
regionalnego.
2.  Niewystarczające konsultacje: instytucje odpowiedzialne za program Natura 2000 często nie są 
wystarczająco konsultowane lub angażowane przy sporządzaniu planów operacyjnych i podejmowaniu 
decyzji o przydzielaniu środków w ramach różnych funduszy sektorowych.
3.  Powolny rozwój planów zarządzania w ramach programu Natura 2000: powolne tempo postępów 
w określaniu obszarów znacznie opóźniło opracowanie i przyjęcie planów zarządzania w ramach programu 
Natura 2000 koniecznych do ułatwienia inwestycji w program.
4.  Brak zdolności i know‑how koniecznych do uzyskiwania dostępu do środków UE: mimo iż wiedza na temat 
funduszy UE rośnie, organizacje i instytucje ochrony przyrody nadal napotykają trudności w uzyskaniu 
koniecznego wsparcia do wypracowania indywidualnych projektów ochrony przyrody.
5.  Wysokie obciążenie administracyjne: zdolności administracyjne potrzebne do opracowania projektów 
i uzyskania funduszy mogą być znaczące, zwłaszcza w przypadku, kiedy nie istnieją ustalenia dotyczące 
wstępnych płatności zaliczkowych.Ramka 1 Tabela 2Wykorzystanie środków finansowych na projekty w zakresie różnorodności biolo -
gicznej w porównaniu ze średnią dla funduszy na rzecz wspierania spójności
Wykorzystanie środków finansowych na projekty 
w zakresie różnorodności biologicznej (%)Średnia dla wszystkich funduszy na rzecz 
wspierania spójności (%)
Koniec 2010 18 27
Koniec 2011 56 71
Koniec 2012 75 85
Uwaga : Stopień wykorzystania środków finansowych jest obliczany w postaci kwoty faktycznie przeznaczonej przez państwa członkowskie na 
projekty w zakresie różnorodności biologicznej w danym czasie, będącej odsetkiem budżetu początkowo przeznaczonego na ten cel. Komisja 
nie dysponuje danymi na temat płatności w zakresie poszczególnych kategorii wydatków.
14 Ustalenia
Czy projekty bezpośred -
nio wspierające różnorod -
ność biologiczną współfi -
nansowane ze środków 
EFRR są skuteczne 
w zakresie zatrzymania 
procesu utraty różnorod -
ności biologicznej?
26 
Trybunał skontrolował skuteczność 
wybranych projektów w zatrzymaniu 
procesu utraty różnorodności biolo ‑
gicznej poprzez:
a) ocenę zgodności z prioryteta ‑
mi różnorodności biologicznej 
określonymi na poziomie państw 
członkowskich i UE;
b) ocenę konkretnych wyników 
i ocenę osiągnięcia zamierzonych 
celów;
c) ocenę ich trwałych skutków, tj. 
stwierdzenie, czy korzyści z nich 
utrzymają się po ustaniu wsparcia 
UE.Projekty są zgodne z prio -
rytetami w zakresie róż -
norodności biologicznej 
ustalonymi na poziomie 
krajowym i UE, lecz wydatki 
na różnorodność biologiczną 
w ramach EFRR nie są jasno 
określone
27 
Skontrolowane projekty były zgodne 
z priorytetami w zakresie różnorodno ‑
ści biologicznej ustalonymi na pozio ‑
mie krajowym i UE. Projekty zostały 
wybrane przez władze krajowe na 
podstawie priorytetów określonych we 
właściwych programach operacyjnych. 
Oprócz działań przygotowawczych 
i kampanii informacyjnych, projekty 
te dotyczyły głównie ochrony siedlisk 
i fauny (zob. przykład w  ramce 2 ).
Przykłady projektów zgodnych z priorytetami w zakresie różnorodności biologicz -
nej ustalonymi na poziomie krajowym i UE
W Andaluzji (Hiszpania) trzy projekty dotyczyły 
ekologicznego odtworzenia brzegów rzeki (środki 
z EFRR: 15 mln euro). Powyższe projekty były zgod ‑
ne z opisem zawartym w programie operacyjnym 
dla Andaluzji w ramach odpowiedniego priorytetu. 
Odtwarzanie zdegradowanych ekosystemów jest 
kluczowym elementem strategii ochrony różno ‑
rodności biologicznej UE. Projekty polegały na 
przywróceniu istniejącej wcześniej roślinności, po ‑
nownym zalesianiu gatunkami autochtonicznymi, 
rekultywacji obszarów wodnych poprzez tworzenie 
zbiorników i zapór oraz budowę ścieżek dla pie ‑
szych i kładek.Ramka 2
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy
Zdjęcie 1 – Odtworzenie brzegu rzeki w Sewilli
15 Ustalenia
28 
Podobnie jak niektóre projekty finan ‑
sowane z EFRR, które mogą wspierać 
różnorodność biologiczną w ramach 
celów drugorzędnych (zob. pkt 10), 
około połowa skontrolowanych projek ‑
tów zakładała cel drugorzędny odno ‑
szący się do innych zagadnień, takich 
jak działania przeciwpowodziowe, 
rekreacja oraz ograniczenie dostę ‑
pu dla odwiedzających. Wskazuje to 
na trudności państw członkowskich 
w przypisaniu wydatków z EFRR do 
właściwych obszarów priorytetowych 
i trudności Komisji w jednoznacznym 
określeniu zakresu wydatków na 
różnorodność biologiczną w ramach 
EFRR. W jednym z przypadków róż ‑
norodność biologiczna nie stanowiła głównego przedmiotu projektu, który 
powinien zostać współfinansowany 
w ramach innego obszaru prioryteto ‑
wego programu operacyjnego  
(zob. ramka 3 ).
Projekt, który powinien zostać współfinansowany w ramach obszaru prioryteto -
wego innego niż różnorodność biologiczna
W Andaluzji (Hiszpania) jeden projekt dotyczył renowacji zamku (środki z EFRR: 3,1 mln euro). W tym przy ‑
padku jedynie pomniejsze części składowe projektu (około 10% kosztu całkowitego) zakładały wspieranie 
bioróżnorodności (np. usunięcie obcych, inwazyjnych gatunków roślin z okolicy). Ze względu na dominujący 
element dziedzictwa kulturowego lepszym rozwiązaniem byłoby zakwalifikowanie projektu do obszaru prio ‑
rytetowego programu „Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego”.Ramka 3
© Ministerstwo Rolnictwa i Środowiska, Hiszpania
Zdjęcie 2 – Renowacja zamku
16 Ustalenia
W jednej trzeciej spośród 
skontrolowanych projektów 
skupiono się na przygotowa -
niu działań ochronnych…
29 
11 spośród 32 skontrolowanych 
projektów (34,4% według liczebności 
i 39,6% według wartości) było głównie 
poświęconych różnym pracom przy ‑
gotowawczym, co oznacza, że upłynie 
pewien czas, zanim zostaną podjęte 
działania według tych planów ochrony 
i zanim odczuwalne będą konkretne 
wyniki, jeśli chodzi o zatrzymanie 
procesu utraty różnorodności biolo ‑
gicznej. Średnio jedna trzecia łącznych środków wydatkowanych na różnorod ‑
ność biologiczną w wybranych progra ‑
mach operacyjnych została przezna ‑
czona na działania przygotowawcze, 
takie jak:
a) budowa systemów informacyj ‑
nych, przeprowadzanie badań 
zasobów, tworzenie map, ustalenie 
sytuacji wyjściowej dla bioróżno ‑
rodności na objętych programami 
obszarach oraz tworzenie konkret ‑
nych planów ochrony (zob. przy ‑
kład w  ramce 4 );
b) kampanie podnoszące świado ‑
mość, działania informacyjne 
i edukacyjne.
Przyrządy kartograficzne dla delty Dunaju
Celem dwóch projektów (Rumunia) przeprowadzonych przez Uniwersytet Bukareszteński (środki z EFRR: 
5,8 mln euro) i Krajowy Instytut Badań i Rozwoju Delty Dunaju (środki z EFRR: 0,8 mln euro) było dokonanie 
spisu inwentarzowego podwodnych lub lądowych siedlisk i gatunków oraz stworzenie map cyfrowych w celu 
pomocy zarządzającym deltą Dunaju w podejmowaniu odpowiednich działań.
Zakupiono sprzęt, opracowano oprogramowanie, zeskanowano dno morskie i obszar lądowy, utworzono 
cyfrowe mapowanie kartograficzne i praktyczne aplikacje zarządzające (np. modele odbudowy siedlisk lub 
zasad przypływów).
Jednakże nowy zintegrowany plan zarządzania Rezerwatem Biosfery Delty Dunaju nie został jeszcze opraco ‑
wany. Brak właściwej ewidencji gruntów utrudnia ogólne planowanie działań na rzecz ochrony gruntów. EFRR 
wspiera tę działalność poprzez nowy projekt realizowany od czerwca 2013 r. do końca 2015 r.Ramka 4
© Uniwersytet Bukareszteński
Zdjęcia 3 i 4 – Urządzenia sonarowe stosowane w kartografii morskiej
17 Ustalenia
30 
Mimo że określono różne plany ochro ‑
ny, napotkano na trudności w ich przy ‑
gotowaniu i w czasie przeprowadzanej 
kontroli kilka z nich wciąż nie zostało 
przyjętych przez władze krajowe (zob. 
przykłady w  ramce 5 ).
Przykłady planów ochrony, w przypadku których napotkano trudności w utworze -
niu i wdrożeniu
Projekt „Wdrażanie obszarów Natura 2000” (Republika Czeska) (środki z EFRR: 4,3 mln euro), który ma zostać 
ukończony w styczniu 2015 r., ma znaczenie strategiczne, gdyż zakłada on w głównej mierze przeprowadze ‑
nie inwentaryzacji oraz badań geodezyjnych potrzebnych do przygotowania planów ochrony dla 303 spo ‑
śród 1075 obszarów objętych programem Natura 2000 i stworzenia ram monitorowania tychże. Proces 
opracowywania i rozpoczęcia projektu był utrudniony i długotrwały z powodu utrzymującej się niepewności 
co do zakresu projektu i jego celów szczegółowych (wykazu obszarów objętych programem i wymaganych 
rodzajów prac). Od złożenia wniosku w listopadzie 2008 r. i decyzji o przyznaniu dotacji w kwietniu 2011 r. 
upłynęło dwa i pół roku. Decyzję o przyznaniu dotacji zmieniano dwukrotnie, w listopadzie 2011 r. i grudniu 
2012 r., a trzecia zmiana planowana była na koniec 2013 r.
Projekt „Krajowy program ochrony głuszca” (Polska) (środki z EFRR: 0,2 mln euro) dotyczył monitorowania kra ‑
jowej populacji głuszca22 i jego siedlisk między lipcem 2009 r. a grudniem 2011 r. oraz utworzenia krajowego 
programu ochrony. Ponad rok później, w marcu 2013 r., Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (GDOŚ) od ‑
mówiła przyjęcia projektu programu, argumentując, że jest nieodpowiedni i stwierdziła, że program ochrony 
należy całkowicie zmienić.
W Polsce odnotowano problemy nie tylko w przypadku programu ochrony głuszca, ale także w przypadku 
programów obejmujących inne gatunki. Do maja 2013 r. GDOŚ otrzymała do zatwierdzenia 10 innych progra ‑
mów ochrony gatunków wspieranych przez UE (dotyczących np. wilków, niedźwiedzi, wydr), lecz żaden z nich 
nie zyskał dotychczas akceptacji.Ramka 5
22 Głuszec ( Tetrao urogallus ) jest wymieniony w załączniku I do dyrektywy Rady 79/409/EWG. W celu zapewnienia przetrwania gatunku niezbędne 
jest podjęcie szczególnych działań ochronnych. W 2012 r. całkowita populacja głuszca w Polsce była szacowana na 500–600 osobników.
© Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków
Zdjęcie 5 – Głuszec (Tetrao urogallus )
18 Ustalenia Ramka 631 
Trzy z 11 projektów były poświęcone 
podnoszeniu świadomości, działaniom 
informacyjnym i edukacyjnym (zob. 
przykład w  ramce 6 ). Blisko połowa 
spośród skontrolowanych projektów 
obejmowała takie działania. Przy opra ‑
cowywaniu strategii ochrony różnorod ‑
ności biologicznej do 2020 r. Komisja 
stwierdziła, że świadomość różnorod ‑
ności w UE jest niska. Jednakże wpływ 
takich działań na zrozumienie różno ‑
rodności biologicznej i wiedzę na jej 
temat wśród populacji docelowej nie 
został oceniony na poziomie krajowym.
Przykład projektu poświęconego podnoszeniu świadomości i działaniom 
informacyjnym
Projekt pt. „Poprawa różnorodności biologicznej w sektorze morskim poprzez podnoszenie świadomości 
i działania informacyjne” realizowany w delcie Dunaju (Rumunia) (środki z EFRR: 2,8 mln euro) obejmuje budo ‑
wę centrum informacyjnego, stworzenie czterech szlaków turystycznych z tablicami informacyjnymi, semina ‑
ria, sesje informacyjne, przewodniki poświęcone gatunkom i ptakom, broszury, albumy, organizację konferen ‑
cji prasowej oraz stworzenie strony internetowej.
W czasie przeprowadzania kontroli budowa centrum informacyjnego była opóźniona z powodu zakwestiono ‑
wanych procedur przetargowych. Wszystkie spośród czterech planowanych edukacyjnych szlaków turystycz ‑
nych zostały ukończone i były udostępnione zwiedzającym.
Jednakże obok obszaru realizacji projektu, na plaży Sulina, wybudowano obiekty turystyczne na terenie obsza ‑
ru Natura 2000, chronionego w ramach dyrektyw ptasiej i siedliskowej UE. Pozwolenie na budowę tych obiek ‑
tów turystycznych zostało wydane, pomimo iż nie przeprowadzono uprzednio odpowiedniej oceny skutków 
dla tego terenu23. Powyższa ocena skutków jest kluczowym wymogiem warunkowym programu Natura 2000, 
który ma zapewnić, by prowadzone działania nie miały negatywnego wpływu na integralność terenu.
23 Art. 6 dyrektywy Rady 92/43/EWG.
Źródło:  Europejski Trybunał  
Obrachunkowy
Zdjęcia 6 i 7 – Tablice informacyjne wzdłuż edukacyjnego wodnego szlaku turystycznego
19 Ustalenia
…a korzyści dla różnorodno -
ści biologicznej z inwestycji 
nie zostały ocenione
32 
Spośród 32 skontrolowanych projek ‑
tów, 21 zakładało inwestycje po ‑
święcone wspieraniu różnorodności 
biologicznej. Inwestycje te na ogół 
zrealizowano zgodnie z wymogami 
w drodze umów na dostawy i roboty 
i były one wykorzystywane zgodnie 
z ich przeznaczeniem. Cele projektów 
inwestycyjnych dotyczyły w głównej 
mierze ochrony i odbudowy siedlisk 
(jezior, rzek, wybrzeża, lasu, biokoryta ‑
rzy itd.) (zob. ramka 7  i ramka 8 ) albo 
ochrony zwierząt.33 
W prawie większości przypadków do 
monitorowania powodzenia projektu 
odpowiedzialne władze użyły jedynie 
wskaźników mierzących produkty 
fizyczne24, np. liczbę i rodzaj upraw 
wprowadzonych na odtworzonym te ‑
renie, hektary ponownego zalesienia, 
długość odcinka wybrzeża, na którym 
przeprowadzono działania, oraz liczbę 
chronionych gatunków. Skuteczność 
projektów nie została poddana dalszej 
analizie przez władze państw człon ‑
kowskich, a w decyzjach o przyznaniu 
dotacji nie określono wskaźników 
rezultatu25 ani przepisów dotyczących 
monitorowania w celu oceny rozwoju 
siedlisk i gatunków. Brak takiej analizy 
uniemożliwia jakąkolwiek ocenę sku ‑
teczności tych projektów i tym samym 
uniemożliwia wykazanie konkretnych 
wyników w zakresie zachowania róż ‑
norodności biologicznej.24 „Produkt” oznacza to, co 
wyprodukowano lub 
osiągnięto w ramach zasobów 
przyznanych na 
przeprowadzenie działań.
25 „Wyniki” odnoszą się do zmian 
związanych z celami.Ramka 7Przykład projektu ukierunkowanego na ochronę i odbudowę siedlisk
W okresie programowania 2007–2013 w regionie 
Nord‑Pas‑de‑Calais (Francja) współfinansowa ‑
no działanie „Opération Grand Site des Deux 
Caps” ze środków w ramach dwóch projektów 
EFRR (środki z EFRR: 2,8 mln euro i 0,6 mln euro). 
Działanie rozpoczęto szeregiem badań w 2000 r. 
Celem działania było uzyskanie wyróżnienia 
„Grand Site de France”26 poprzez długotermino ‑
we odtworzenie i zachowanie naturalnych walo ‑
rów przyrodniczych obszaru położonego wzdłuż 
23‑kilometrowego odcinka wybrzeża kanału 
La Manche, zapewnienie rozwiązań i obiektów 
do nadzoru napływu turystów (dojazd, parkin ‑
gi i specjalna ochrona), stworzenie struktury 
opartej na polityce utrzymania i zarządzania oraz 
wspieranie rozwoju lokalnych miast i wsi.
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy
Zdjęcie 8 – Działania ochronne w Cap Blanc Nez
26 Wyróżnienie „Grand Site de France” jest przyznawane obszarom o niespotykanych walorach naturalnych i dużej liczbie odwiedzających. 
Wyróżnienie wydawane jest pod warunkiem wdrożenia projektu zachowania i zarządzania obszarem opartego na zasadach zrównoważonego 
rozwoju.
20 Ustalenia
Przykład projektu ukierunkowanego na ochronę zwierząt
Jeden ze współfinansowanych projektów (Republika Czeska) obejmował budowę dwóch przepławek dla ryb 
na prawym brzegu rzeki Łaby na zaporze w mieście Lovosice (środki z EFRR: 0,9 mln euro). Celem projektu 
było usunięcie przeszkody w przepływie ryb, spowodowanej starą zaporą zbudowaną w 1919 r.
Jedno z przejść dla ryb stanowi bliski naturalnemu kanał brzegowy wyłożony głazami, a drugie to sztuczna 
przepławka dla ryb znajdująca się w filarze rozdzielającym.Ramka 8
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy
Zdjęcie 9 – Bliska naturalnej przepławka dla ryb wykorzystywana 
głównie przez wolniejsze gatunki
Zdjęcie 10 – Sztuczna przepławka dla ryb wykorzystywana głównie 
przez szybsze gatunki ryb
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy
21 Ustalenia
34 
Hiszpańskie Ministerstwo Środowiska 
opublikowało wytyczne uznające mo ‑
nitoring za element kluczowy. Jednak ‑
że wytycznych tych nie zastosowano 
do współfinansowanego projektu 
skontrolowanego przez Trybunał (zob. 
ramka 9 ).35 
Brak wskaźników rezultatu i monito ‑
rowania uniemożliwia również ocenę 
dokonań regionalnych i lokalnych. 
Dodatkowo w przypadku skontrolowa ‑
nych projektów poczyniono niewiele 
starań, aby ocenić skuteczność pro ‑
jektu przy uwzględnieniu najbardziej 
istotnych czynników zewnętrznych. 
Wiele czynników bowiem (np. wpływ 
pobliskiej infrastruktury i działań), 
pozostających poza zakresem lub 
kontrolą pojedynczego projektu, może 
powodować zmiany w ogólnej sytuacji 
siedlisk i fauny.Ramka 9Pomimo istnienia wytyczne co do oceny nie zostały zastosowane
Według wytycznych hiszpańskiego Ministerstwa Środowiska dotyczących odtworzenia środowiska przyrod ‑
niczego wydm, w latach po zakończeniu projektu należy monitorować następujące elementy: ogólny rozwój 
systemu, profil wydm, tworzenie i rozwijanie się roślinności, pojawianie się nowych gatunków, rozwój gatun ‑
ków inwazyjnych, skuteczność działań ochronnych.
Jednakże po ponad trzech latach od zakończenia projektu „Odtworzenie systemu wydm i dostępu do plaży 
na wyspie Isla Canela” (Hiszpania) (środki z EFRR: 0,9 mln euro) skuteczność działań ochronnych nie została 
oceniona. Nie podjęto próby stworzenia np. listy gatunków flory i fauny, które pojawiły się w wyniku projektu.
Projekt obejmował odbudowę obszaru wydmowego poprzez instalowanie wiklinowych siatek/pali utrzymują ‑
cych piasek, nasadzenie autochtonicznych gatunków, odgrodzenie odtworzonego obszaru i budowę podwyż ‑
szonych drewnianych ścieżek do przechodzenia przez wydmy. Długość odtworzonego odcinka plaży wynosi 
1300 m.
Zdjęcia 11 i 12 – Odtworzenie systemu wydm
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy
22 Ustalenia
36 
Jedynym pozytywnym wyjątkiem było 
badanie przeprowadzone w Polsce, 
w którym podkreślono, że działania 
ochronne zostały zniwelowane przez 
czynniki zewnętrzne (zob. ramka 10 ).Ramka 10Przykład czynników zewnętrznych ograniczających skuteczność działań 
ochronnych
Jeden z projektów (Polska) obejmował przywrócenie i zachowanie optymalnego siedliska cietrzewia (środki 
z EFRR: 0,6 mln euro). Wcześniej przeprowadzono również podobne projekty. W ramach projektu wsparto sze ‑
roki zakres działań, np. usunięcie krzewów i zarośli, wykoszenie szuwarów, usunięcie metalowej siatki, odstrzał 
drapieżników, zakup gruntów oraz komunikację i rozpowszechnianie informacji.
W badaniu przeprowadzonym w związku z projektem wykazano, że liczba samców cietrzewia w dalszym ciągu 
znacznie się zmniejszała. Ustalono następujące przyczyny niepowodzeń w powstrzymaniu zmniejszania się 
populacji cietrzewia pomimo podjęcia aktywnych działań w zakresie ochrony siedliska:
– niekorzystne zmiany klimatu: niski wskaźnik reprodukcji był związany z deszczowymi okresami wiosną 
i latem, zwłaszcza w czerwcu, gdy kluje się większość piskląt (w ciągu pierwszych trzech tygodni życia 
u cietrzewi nie funkcjonuje jeszcze termoregulacja);
– wzmożona presja drapieżników (np. lisów, szopów i kun), która spowodowana jest masowymi szczepie ‑
niami przeciwko wściekliźnie oraz znacznym spadkiem zainteresowania odstrzałem lisów przez myśliwych 
z uwagi na spadek cen futra .
Zdjęcie 13 – Cietrzew (samiec)
© Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków
23 Ustalenia
Trwałość projektu opiera 
się na zaangażowaniu 
władz lokalnych i zależy 
od przyszłego finansowania 
publicznego
37 
Korzyści z projektu powinny trwać po 
ustaniu wsparcia UE. Aby tak się stało, 
projekty muszą spełniać określone kry ‑
teria, tj. projekt powinien być dobrze 
umocowany w lokalnych strukturach, 
co zapewni wysokie poczucie odpo ‑
wiedzialności ze strony uczestników, 
a w ogólnej atmosferze kryzysu 
finansowego i gospodarczego, zapew ‑
nione powinny być niezbędne środki 
finansowe umożliwiające utrzymanie 
wyników projektów.
38 
Jeżeli chodzi o inwentarze i plany 
ochrony i zarządzania, stanowiące 
często produkty uzyskane dzięki 
projektom (zob. pkt 29), korzyści z nich 
nie urzeczywistniły się po zakończeniu 
projektów, ponieważ plany te wciąż 
nie zostały zatwierdzone ani wdro ‑
żone. Trwałe korzyści mogą wystąpić 
jedynie w przypadku faktycznego 
wdrożenia. W przypadku podnoszenia 
świadomości oraz działań informacyj ‑
nych i edukacyjnych jedną z pozytyw ‑
nych stron jest fakt, że w ramach kilku 
projektów stworzono funkcjonujące 
długoterminowo strony internetowe 
zawierające odpowiednie informacje.39 
Trybunał ustalił, że inwestycje w ra ‑
mach projektów, takie jak budynki, 
maszyny, urządzenia i uprawy, były 
ogółem dobrze utrzymane nawet po 
zakończeniu projektów. Jednym z waż ‑
nych aspektów tego ustalenia jest 
zatem fakt, że trwałość rezultatów była 
brana pod uwagę od samego początku 
procedury wyboru. Umowy o dofinan ‑
sowanie projektów zawierają ponadto 
klauzulę nakazującą wykorzystywanie 
i utrzymywanie inwestycji dla ustalo ‑
nych w umowie celów przez szereg 
lat po zakończeniu projektu, a niewy ‑
wiązanie się z niej oznacza obowiązek 
zwrotu dotacji. W dwóch przypadkach 
kwestia odpowiedzialności za utrzy ‑
manie wciąż nie została rozstrzygnięta 
na dwa lata od ukończenia prac.
40 
Trybunał ustalił wysoki poziom za ‑
angażowania po stronie organizacji 
ochrony przyrody, agencji środowi ‑
skowych i władz parków, które kiero ‑
wały projektami. Były one wspierane 
przez politykę władz lokalnych mającą 
na celu promowanie pozytywnego 
wizerunku okolic jako regionu sprzyja ‑
jącego ekoturystyce. Z powodu braku 
generowania przychodów i braku 
udziału zasobów prywatnych z reguły 
wymagane było dalsze finansowanie 
ze środków publicznych. W przypadku 
braku dalszego finansowania trwałość 
całego przedsięwzięcia mającego na 
celu zatrzymanie procesu utraty różno ‑
rodności biologicznej byłaby zagrożo ‑
na (zob. przykład w  ramce 11 ).
24 Ustalenia Ramka 11Przykład projektu o zagrożonej trwałości
Głównym celem projektu „Poprawa sytuacji żubrów w parku narodowym Vanatori Neamt” (Rumunia) (środ ‑
ki z EFRR: 0,2 mln euro) było stworzenie możliwej do utrzymania populacji żubrów żyjących na wolności 
w północnej części Karpat. Po nabyciu 10 żubrów całkowita liczba żubrów w parku wzrosła do 28. Zbudowa ‑
no strukturę wspierającą, aby ułatwić dostosowanie się zwierząt do życia na wolności. W okresie zimowym 
zapewniano zapasy pożywienia, jak również opiekę weterynaryjną. W ramach innego projektu finansowanego 
z EFRR zbudowano wieże obserwacyjne i punkty informacyjne (środki z EFRR: 0,2 mln euro).
Trwałość projektu zostałaby osiągnięta, jeśli żubry byłby w stanie żyć i rozmnażać się na wolności. Istnia ‑
ło ryzyko natury genetycznej, gdyż wszystkie żubry pochodziły z niewielkiej, pozostałej przy życiu grupy 
podstawowej, a ich profil genetyczny był mało zróżnicowany. Żubry były z tego powodu bardziej narażone 
na choroby, średnia długość ich życia skróciła się, wzrósł wskaźnik śmiertelności wśród młodych, a zwierzęta 
rzadziej się rozmnażały.
Plan zarządzania parkiem przewiduje dalsze wspieranie i monitorowanie procesu przywracania żubrów do 
życia na wolności. Jednakże w planie nie wskazano, w jaki sposób należy zapewnić i rozdzielić zasoby finanso ‑
we. Nie jest również zapewnione dalsze finansowanie, gdyż plan zarządzania parkiem nie został zatwierdzony 
przez Ministerstwo Środowiska.
„Projekt Żubr” zdobył zainteresowanie innych darczyńców międzynarodowych takich jak Bank Światowy. 
Dalsze pozyskiwanie funduszy od darczyńców międzynarodowych wymagałoby koordynacji ze wsparciem UE.
Zdjęcia 14 i 15 – Żubr w parku aklimatyzacyjnym
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy
25
 Wnioski  
i zalecenia
Wniosek ogólny
41 
Możliwości finansowania dostępne 
w ramach EFRR nie zostały w pełni 
wykorzystane. Mimo iż projekty w za ‑
kresie bioróżnorodności współfinan ‑
sowane przez EFRR są zgodne z prio ‑
rytetami państw członkowskich i UE 
w sprawie zatrzymania procesu utraty 
bioróżnorodności, należy dołożyć 
starań, aby monitorować ich faktycz ‑
ny wkład w ten proces i zapewnić 
trwałość ich rezultatów. Wiele działań 
dotyczyło przygotowania planów 
ochrony i zarządzania, które należy 
wdrożyć celem uzyskania konkretnych 
wyników.
Przyznawanie i wykorzy -
stywanie finansowania 
w ramach EFRR
42 
Państwa członkowskie nie zawsze 
postrzegały EFRR jako odpowiedni in ‑
strument do wspierania różnorodności 
biologicznej i nie dostrzegły w wystar ‑
czającym stopniu jego potencjału jako 
źródła finansowania programu Natu ‑
ra 2000 (zob. pkt 19–25).Zalecenie 1
Komisja powinna:
a) wspierać państwa członkowskie 
w ustalaniu priorytetów odbudo ‑
wy bioróżnorodności w progra ‑
mach operacyjnych;
b) oceniać komplementarność 
działań na rzecz wspierania bio ‑
różnorodności wskazanych przez 
państwa członkowskie w progra ‑
mach operacyjnych obejmujących 
projekty finansowane z innych 
środków UE oraz
c) monitorować faktyczną realizację 
programów operacyjnych celem 
wczesnego i aktywnego wykrywa ‑
nia trudności.
W osiąganiu tych celów państwa 
członkowskie powinny współpracować 
z Komisją.
Osiągnięcia w ramach 
projektów EFRR w zatrzy -
maniu procesu utraty 
różnorodności 
biologicznej
43 
Projekty współfinansowane ze środ ‑
ków EFRR były zgodne z priorytetami 
w zakresie różnorodności biologicznej 
określonymi na poziomach krajowym 
i unijnym. Niemniej jednak jasne 
określenie wydatków ze środków EFRR 
przeznaczonych na różnorodność bio ‑
logiczną jest niekiedy utrudnione  
(zob. pkt 27–28).
26 Wnioski i zalecenia 
44 
Jedna trzecia ze skontrolowanych 
projektów poświęcona jest przygoto ‑
waniu przyszłych inwestycji i działań 
mających wspierać różnorodność 
biologiczną (prace przygotowawcze 
i działania podnoszące świadomość 
społeczną). Oznacza to, że konkretne 
rezultaty nie wystąpią bezpośrednio 
po zakończeniu projektu. W przypad ‑
ku dwóch trzecich skontrolowanych 
projektów zastosowano faktyczne 
działania ochronne. Jednakże państwa 
członkowskie nie zastosowały żadnych 
wskaźników rezultatu ani systemów 
monitorowania, aby ocenić rozwój 
siedlisk i gatunków. Brak takiej analizy 
uniemożliwia jakąkolwiek ocenę sku ‑
teczności tych projektów i tym samym 
uniemożliwia wykazanie konkretnych 
wyników w zakresie zachowania róż ‑
norodności biologicznej (pkt 29–36).
45 
Produkty fizyczne projektu były na 
ogół dobrze utrzymane, a po stronie 
promotorów projektów zanotowa ‑
no wysoki poziom zaangażowania. 
Niemniej jednak trwałość wyników 
projektów zależy od dalszego wsparcia 
ze środków publicznych (pkt 37–40).Zalecenie 2
Komisja powinna:
a) wspierać państwa członkowskie 
w zakresie monitorowania projek ‑
tów przygotowawczych pod kątem 
polityki aktywnej ochrony, zwłasz ‑
cza w odniesieniu do skutecznego 
wdrażania konkretnych planów 
ochrony i zarządzania dotyczących 
siedlisk i gatunków;
b) wymagać zawarcia w programach 
operacyjnych procedur oceny 
zmian środowiskowych w siedli ‑
skach i gatunkach, które mają zajść 
po przeprowadzeniu działań;
c) doradzać państwom członkowskim 
w zakresie stosowania przepisów 
dotyczących EFRR w połączeniu 
z innymi funduszami UE.
Dodatkowo Komisja powinna zapew ‑
nić prowadzenie ewidencji bezpośred ‑
niego i pośredniego wydatkowania 
środków UE na różnorodność biolo ‑
giczną (w tym na sieć Natura 2000), 
a państwa członkowskie powinny ułat ‑
wić ten proces poprzez dostarczenie 
niezbędnych informacji.
Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę II, której przewodniczył Henri 
GRETHEN, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu 
w dniu 4 czerwca 2014 r.
 W imieniu Trybunału Obrachunkowego
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 Prezes

27
 Załączniki
Cele i działania przewidziane w unijnej strategii ochrony różnorodności biologicznej 
na okres do 2020 r.
Cel 1: Pełne wdrożenie dyrektyw ptasiej i siedliskowej
Działanie  1 Dokończenie tworzenia sieci Natura 2000 i zapewnienie dobrego zarządzania
Działanie  2 Zapewnienie odpowiedniego finansowania sieci Natura 2000
Działanie  3 Wzrost świadomości i zaangażowania zainteresowanych stron oraz poprawa skuteczności
Działanie  4 Poprawa i usprawnienie monitorowania i sprawozdawczości
Cel 2: Utrzymanie i odbudowa ekosystemów i ich funkcji
Działanie  5 Poprawa wiedzy na temat ekosystemów i ich funkcji w UE
Działanie  6 Ustanowienie priorytetów w celu przywrócenia i wspierania korzystania z zielonej infrastruktury
Działanie  7 Zapewnienie zerowej utraty różnorodności biologicznej netto i  funkcji ekosystemu
Cel 3: Zwiększenie wkładu rolnictwa i  leśnictwa w  utrzymanie i  wzmocnienie różnorodności biologicznej
Działanie  8 Zwiększenie płatności bezpośrednich dla środowiskowych dóbr publicznych w ramach unijnej wspólnej polityki 
rolnej
Działanie  9 Lepsze ukierunkowanie polityki rozwoju obszarów wiejskich na ochronę różnorodności biologicznej
Działanie  10 Ochrona europejskiej różnorodności genetycznej
Działanie  11 Zachęcanie właścicieli lasów do ochrony i  wzmocnienia różnorodności biologicznej lasów
Działanie  12 Uwzględnienie środków dotyczących różnorodności biologicznej do planów urządzenia lasu
Cel 4: Zapewnienie zrównoważonego wykorzystania zasobów rybnych
Działanie  13 Poprawa zarządzania poławianymi stadami
Działanie  14 Eliminowanie negatywnego wpływu na stada, gatunki, siedliska i ekosystemy rybne
Cel 5: Zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych
Działanie  15 Wzmocnienie unijnych systemów ochrony zdrowia zwierząt i roślin
Działanie  16 Ustanowienie specjalnego instrumentu dotyczącego inwazyjnych gatunków obcych
Cel 6: Pomoc na rzecz zapobiegania utracie światowej różnorodności biologicznej
Działanie  17 Ograniczenie pośrednich czynników utraty różnorodności biologicznej
Działanie  18 Mobilizacja dodatkowych zasobów na rzecz ochrony światowej różnorodności biologicznej
Działanie  19 „Świadectwo ochrony różnorodności biologicznej” unijnej współpracy na rzecz rozwoju
Działanie  20 Regulowanie dostępu do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwy i równy podział korzyści płynących z ich 
stosowaniaZałącznik I
28 Załączniki
Przydział środków z EFRR na cele wspierania różnorodności biologicznej i ochrony  
przyrody (w tym sieci Natura 2000) (w euro)
PaństwoPlanowane środki z EFRR w PO na 31.12.2010 Planowane środki z EFRR w PO na 31.12.2012 Ponowny przydział środków na róż -
norodność biologiczną od 31.12.2010 
do 31.12.2012Środki EFRR przydzielone na wybra -
ne projekty dot. różnorodności 
biologicznej Wskaźnik realizacji 
programu
Środki przydzielone 
na różnorodność bio -
logiczną (w tys.) (a)Łączne środki z fundu -
szy polityki spójności 
(w tys.) (b)%
(=a/b)Środki przydzielone na 
różnorodność biolo -
giczną (w tys.) (c)Łączne środki z fundu -
szy polityki spójności 
(w tys.) (d)%
(=c/d)(w tys.)
(e=c−a)%
(f=c/a)(w tys.)
( g)%
(h=g/c)
Belgia 1 054 2 063,501 0,05 1 054 2 063 501 0,05 0 0 1 141 108,3
Bułgaria 80 787 6 673 628 1,21 80 787 6 673 628 1,21 0 0 104 121 128,9
Republika Czeska 605 921 26 302 604 2,30 605 921 26 539  650 2,28 0 0 248 286 41,0
Dania 0 509 577 0,00 0 509 577 0,00 0 0 0 0
Niemcy 50 620 25 488  616 0,20 52 614 25 488 230 0,21 (+) 1 994 (+) 3,9 49 886 94,8
Estonia 21 730 3 403 460 0,64 21 730 3 403 460 0,64 0 0 18 159 83,6
Irlandia 0 750 725 0,00 0 750 725 0,00 0 0 0 0
Grecja 179 763 20 210 261 0,89 145 702 20 210 261 0,72 (–) 34 061 (–) 18,9 154 907 106,3
Hiszpania 706 437 34 657 734 2,04 824 574 34 650 749 2,38 (+) 118  137 (+) 16,7 634 901 7 7, 0
Francja 175 954 13 449 221 1,31 166 084 13 449 221 1,23 (–) 9 870 (–) 5,6 151 359 91,1
Włochy 57 133 27 965 315 0,20 43 143 27 955 874 0,15 (–) 13 990 (–) 24,5 15 298 35,5
Cypr 0 514 624 0,00 0 612 435 0,00 0 0 0 0
Łotwa 26 000 4 530 448 0,57 26 000 4 530 448 0,57 0 0 9 296 35,8
Litwa 71 850 6 775 493 1,06 71 850 6 775 493 1,06 0 0 62 159 86,5
Luksemburg 0 50 487 0,00 0 50 487 0,00 0 0 0 0
Węgry 125 800 24 921 149 0,50 125 800 24 921 149 0,50 0 0 94 333 75,0
Malta 1 700 840  123 0,20 100 840  123 0,01 (–) 1 600 (–) 94,1 0 0
Niderlandy 4 195 1 660 003 0,25 4 195 1 660 003 0,25 0 0 630 15,0
Austria 0 1 204 479 0,00 0 1 204 479 0,00 0 0 0 0
Polska 135 078 65 221 853 0,21 113 430 67 185 549 0,17 (–) 21 648 (–) 16,0 102 506 90,4
Portugalia 46 973 21 411 561 0,22 55 076 21 411 561 0,26 (+) 8 103 (+) 17, 3 50 739 92,1
Rumunia 171 989 19 213  037 0,90 171 989 19 213  037 0,90 0 0 115 903 67, 4
Słowenia 49 555 4 101 049 1,21 49 555 4 101 049 1,21 0 0 1 250 2,5
Słowacja 30 454 11 360 620 0,27 30 454 11 498 331 0,26 0 0 32 519 106,8
Finlandia 1 933 1 595 966 0,12 552 1 595 966 0,03 (–) 1 381 (–) 71,4 184 33,3
Szwecja 0 1 626 092 0,00 0 1 626 092 0,00 0 0 0 0
Wielka Brytania 1 570 9 890 937 0,02 70 9 890 937 0,00 (–) 1 500 (–) 95,5 0 0
Transgraniczne 168 780 7 829 418 2,16 175 219 7 905 148 2,22 (+) 6 439 (+) 3,8 216 176 123,4
Ogółem 2 715  276 344  221  981 0,79 2 765  899 346  717  163 0,80 (+) 50 623 (+) 1,9 2 063  753 74,6
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych statystycznych Komisji.Załącznik II
29 Załączniki
Przydział środków z EFRR na cele wspierania różnorodności biologicznej i ochrony  
przyrody (w tym sieci Natura 2000) (w euro)
PaństwoPlanowane środki z EFRR w PO na 31.12.2010 Planowane środki z EFRR w PO na 31.12.2012 Ponowny przydział środków na róż -
norodność biologiczną od 31.12.2010 
do 31.12.2012Środki EFRR przydzielone na wybra -
ne projekty dot. różnorodności 
biologicznej Wskaźnik realizacji 
programu
Środki przydzielone 
na różnorodność bio -
logiczną (w tys.) (a)Łączne środki z fundu -
szy polityki spójności 
(w tys.) (b)%
(=a/b)Środki przydzielone na 
różnorodność biolo -
giczną (w tys.) (c)Łączne środki z fundu -
szy polityki spójności 
(w tys.) (d)%
(=c/d)(w tys.)
(e=c−a)%
(f=c/a)(w tys.)
( g)%
(h=g/c)
Belgia 1 054 2 063,501 0,05 1 054 2 063 501 0,05 0 0 1 141 108,3
Bułgaria 80 787 6 673 628 1,21 80 787 6 673 628 1,21 0 0 104 121 128,9
Republika Czeska 605 921 26 302 604 2,30 605 921 26 539  650 2,28 0 0 248 286 41,0
Dania 0 509 577 0,00 0 509 577 0,00 0 0 0 0
Niemcy 50 620 25 488  616 0,20 52 614 25 488 230 0,21 (+) 1 994 (+) 3,9 49 886 94,8
Estonia 21 730 3 403 460 0,64 21 730 3 403 460 0,64 0 0 18 159 83,6
Irlandia 0 750 725 0,00 0 750 725 0,00 0 0 0 0
Grecja 179 763 20 210 261 0,89 145 702 20 210 261 0,72 (–) 34 061 (–) 18,9 154 907 106,3
Hiszpania 706 437 34 657 734 2,04 824 574 34 650 749 2,38 (+) 118  137 (+) 16,7 634 901 7 7, 0
Francja 175 954 13 449 221 1,31 166 084 13 449 221 1,23 (–) 9 870 (–) 5,6 151 359 91,1
Włochy 57 133 27 965 315 0,20 43 143 27 955 874 0,15 (–) 13 990 (–) 24,5 15 298 35,5
Cypr 0 514 624 0,00 0 612 435 0,00 0 0 0 0
Łotwa 26 000 4 530 448 0,57 26 000 4 530 448 0,57 0 0 9 296 35,8
Litwa 71 850 6 775 493 1,06 71 850 6 775 493 1,06 0 0 62 159 86,5
Luksemburg 0 50 487 0,00 0 50 487 0,00 0 0 0 0
Węgry 125 800 24 921 149 0,50 125 800 24 921 149 0,50 0 0 94 333 75,0
Malta 1 700 840  123 0,20 100 840  123 0,01 (–) 1 600 (–) 94,1 0 0
Niderlandy 4 195 1 660 003 0,25 4 195 1 660 003 0,25 0 0 630 15,0
Austria 0 1 204 479 0,00 0 1 204 479 0,00 0 0 0 0
Polska 135 078 65 221 853 0,21 113 430 67 185 549 0,17 (–) 21 648 (–) 16,0 102 506 90,4
Portugalia 46 973 21 411 561 0,22 55 076 21 411 561 0,26 (+) 8 103 (+) 17, 3 50 739 92,1
Rumunia 171 989 19 213  037 0,90 171 989 19 213  037 0,90 0 0 115 903 67, 4
Słowenia 49 555 4 101 049 1,21 49 555 4 101 049 1,21 0 0 1 250 2,5
Słowacja 30 454 11 360 620 0,27 30 454 11 498 331 0,26 0 0 32 519 106,8
Finlandia 1 933 1 595 966 0,12 552 1 595 966 0,03 (–) 1 381 (–) 71,4 184 33,3
Szwecja 0 1 626 092 0,00 0 1 626 092 0,00 0 0 0 0
Wielka Brytania 1 570 9 890 937 0,02 70 9 890 937 0,00 (–) 1 500 (–) 95,5 0 0
Transgraniczne 168 780 7 829 418 2,16 175 219 7 905 148 2,22 (+) 6 439 (+) 3,8 216 176 123,4
Ogółem 2 715  276 344  221  981 0,79 2 765  899 346  717  163 0,80 (+) 50 623 (+) 1,9 2 063  753 74,6
Źródło:  Europejski Trybunał Obrachunkowy na podstawie danych statystycznych Komisji.
30 Załączniki
 Próba skontrolowanych projektów
Kraj i region Tytuł projektuUdział UE 
(w mln euro)Główne działaniaRodzaj projektu
A, B lub C1Data ukończe -
nia projektu2Projekt ukończo -
ny w momencie 
przeprowadzania 
kontroli
Republika Czeska
(PO Środowisko)Wdrażanie obszarów Natura 2000 zarządzanych przez agencję ds. ochrony przyrody i zachowania 
krajobrazu4,3Określenie statusu ochronnego obszarów Natura 2000, utworzenie systemu badania zasobów i ram 
monitorowaniaB(prognoza: 
styczeń  2015)nie
Odbudowa ośrodka Vlasim dla niepełnosprawnych zwierząt 1,9 Remont ośrodka dla niepełnosprawnych zwierząt i budowa pomieszczeń dodatkowych C luty 2012 tak
Terytorialny system równowagi ekologicznej w gminie Chotesov 0,5 Utworzenie obszaru różnorodności biologicznej i dwóch siedlisk/rezerwatów, zielonych korytarzy C listopad 2011 tak
Jezioro Propast 1,4 Odbudowa zbiornika wodnego, działania przeciwpowodziowe, nowa roślinność C czerwiec 2011 tak
Park gminny Dolni Brezany 1,2Utworzenie parku łącznie z  architekturą krajobrazu, utworzeniem trawników, zasadzeniem nowych 
drzew i  krzewówC czerwiec 2010 tak
Przepławki dla ryb Lovosice–Pistany 0,9 Budowa dwóch przepławek dla ryb C wrzesień 2010 tak
Hiszpania 
(PO Andaluzja)Odtworzenie brzegów wzdłuż rzeki Guadaira w Sewilli 9,2 Przywrócenie i  odnowienie krajobrazu prawego brzegu rzeki C grudzień 2009 tak
Odtworzenie brzegów wzdłuż rzeki Guadalquivir w Sewilli 5,0 Przywrócenie i  odnowienie krajobrazu prawego brzegu rzeki C październik 2009 tak
Odtworzenie systemu wydm i dostępu do plaży na wyspie Isla Canela 0,9 Odtworzenie wydm na obszarze położonym wzdłuż 1 300-metrowego odcinka plaży C maj 2009 tak
Sztuczne nawożenie piasku na terenie plaży w Mazagon 1,6 Dostarczenie piasku na 600-metrowy odcinek plaży w celu zrównoważenia braku naturalnych osadów C czerwiec 2009 tak
Odbudowa zamku na wyspie Sancti-Petri 3,1 Naprawy w celu zachowania zamku C październik 2010 tak
Odbudowa siedlisk poprzez naturalizację lasów sosnowych 1,9 Przycinanie konarów i krzewów, trzebież sosny, usuwanie eukaliptusów i przycinanie gałęzi C listopad 2011 tak
Odtworzenie brzegów wzdłuż rzeki Gwadiana w prowincji Huelva 0,8Utrzymywanie istniejącą roślinnością, nasadzanie autochtonicznych gatunków roślin, tworzenie 
terenów podmokłychC czerwiec 2009 tak
Francja 
(OP Nord-Pas-de-Calais)Smok! W moim ogrodzie? (dwa etapy) 0,3 Odbudowa siedlisk, działania informacyjne Cczerwiec 2013 
(koniec drugiego 
etapu)nie
Opération Grand Site des deux Caps (etap 1) 2,8 Ponowne przekształcanie krajobrazu według zasad ekologii, rekultywacja terenów zielonych C grudzień 2012 tak
Opération Grand Site des deux Caps (etap 2) 0,6 Płace kadry kierującej robotami naprawczymi C grudzień 2012 tak
Przywrócenie lub wdrożenie zrównoważonych systemów zarządzania na rzecz zagrożonych siedlisk 
naturalnych0,4 Odtworzenie krajobrazu, podnoszenie świadomości oraz komunikacja C grudzień 2011 tak
Ochrona krajobrazu dziedzictwa nabrzeżnego i terenów podmokłych 1,5 Zakup gruntów C maj 2012 tak
Ochrona krajobrazu obszaru „Fort Vert” 1,5 Zakup gruntów C listopad 2009 tak
1 Rodzaje projektów:
A – działania podnoszące świadomość i działania edukacyjne, 
B – rozwój informacji i planów, 
C – konkretne działania ochronne. 
2 W przypadku 18 projektów nie dotrzymano początkowych terminów ukończenia. W przypadku 5 projektów opóźnienie  
przekroczyło sześć miesięcy. Powodem opóźnienia 2 z nich były utrudnienia w zakupie gruntów, a w przypadku pozostałych 3 –  
problemy w postępowaniu o udzielenie zamówienia (dwa projekty opóźnione były o ponad rok).Załącznik III
31 Załączniki
 Próba skontrolowanych projektów
Kraj i region Tytuł projektuUdział UE 
(w mln euro)Główne działaniaRodzaj projektu
A, B lub C1Data ukończe -
nia projektu2Projekt ukończo -
ny w momencie 
przeprowadzania 
kontroli
Republika Czeska
(PO Środowisko)Wdrażanie obszarów Natura 2000 zarządzanych przez agencję ds. ochrony przyrody i zachowania 
krajobrazu4,3Określenie statusu ochronnego obszarów Natura 2000, utworzenie systemu badania zasobów i ram 
monitorowaniaB(prognoza: 
styczeń  2015)nie
Odbudowa ośrodka Vlasim dla niepełnosprawnych zwierząt 1,9 Remont ośrodka dla niepełnosprawnych zwierząt i budowa pomieszczeń dodatkowych C luty 2012 tak
Terytorialny system równowagi ekologicznej w gminie Chotesov 0,5 Utworzenie obszaru różnorodności biologicznej i dwóch siedlisk/rezerwatów, zielonych korytarzy C listopad 2011 tak
Jezioro Propast 1,4 Odbudowa zbiornika wodnego, działania przeciwpowodziowe, nowa roślinność C czerwiec 2011 tak
Park gminny Dolni Brezany 1,2Utworzenie parku łącznie z  architekturą krajobrazu, utworzeniem trawników, zasadzeniem nowych 
drzew i  krzewówC czerwiec 2010 tak
Przepławki dla ryb Lovosice–Pistany 0,9 Budowa dwóch przepławek dla ryb C wrzesień 2010 tak
Hiszpania 
(PO Andaluzja)Odtworzenie brzegów wzdłuż rzeki Guadaira w Sewilli 9,2 Przywrócenie i  odnowienie krajobrazu prawego brzegu rzeki C grudzień 2009 tak
Odtworzenie brzegów wzdłuż rzeki Guadalquivir w Sewilli 5,0 Przywrócenie i  odnowienie krajobrazu prawego brzegu rzeki C październik 2009 tak
Odtworzenie systemu wydm i dostępu do plaży na wyspie Isla Canela 0,9 Odtworzenie wydm na obszarze położonym wzdłuż 1 300-metrowego odcinka plaży C maj 2009 tak
Sztuczne nawożenie piasku na terenie plaży w Mazagon 1,6 Dostarczenie piasku na 600-metrowy odcinek plaży w celu zrównoważenia braku naturalnych osadów C czerwiec 2009 tak
Odbudowa zamku na wyspie Sancti-Petri 3,1 Naprawy w celu zachowania zamku C październik 2010 tak
Odbudowa siedlisk poprzez naturalizację lasów sosnowych 1,9 Przycinanie konarów i krzewów, trzebież sosny, usuwanie eukaliptusów i przycinanie gałęzi C listopad 2011 tak
Odtworzenie brzegów wzdłuż rzeki Gwadiana w prowincji Huelva 0,8Utrzymywanie istniejącą roślinnością, nasadzanie autochtonicznych gatunków roślin, tworzenie 
terenów podmokłychC czerwiec 2009 tak
Francja 
(OP Nord-Pas-de-Calais)Smok! W moim ogrodzie? (dwa etapy) 0,3 Odbudowa siedlisk, działania informacyjne Cczerwiec 2013 
(koniec drugiego 
etapu)nie
Opération Grand Site des deux Caps (etap 1) 2,8 Ponowne przekształcanie krajobrazu według zasad ekologii, rekultywacja terenów zielonych C grudzień 2012 tak
Opération Grand Site des deux Caps (etap 2) 0,6 Płace kadry kierującej robotami naprawczymi C grudzień 2012 tak
Przywrócenie lub wdrożenie zrównoważonych systemów zarządzania na rzecz zagrożonych siedlisk 
naturalnych0,4 Odtworzenie krajobrazu, podnoszenie świadomości oraz komunikacja C grudzień 2011 tak
Ochrona krajobrazu dziedzictwa nabrzeżnego i terenów podmokłych 1,5 Zakup gruntów C maj 2012 tak
Ochrona krajobrazu obszaru „Fort Vert” 1,5 Zakup gruntów C listopad 2009 tak
1 Rodzaje projektów:
A – działania podnoszące świadomość i działania edukacyjne, 
B – rozwój informacji i planów, 
C – konkretne działania ochronne. 
2 W przypadku 18 projektów nie dotrzymano początkowych terminów ukończenia. W przypadku 5 projektów opóźnienie  
przekroczyło sześć miesięcy. Powodem opóźnienia 2 z nich były utrudnienia w zakupie gruntów, a w przypadku pozostałych 3 –  
problemy w postępowaniu o udzielenie zamówienia (dwa projekty opóźnione były o ponad rok).
32 Załączniki
Kraj i region Tytuł projektuUdział UE 
(w mln euro)Główne działaniaRodzaj projektu
A, B lub C1Data ukończe -
nia projektu2Projekt ukończo -
ny w momencie 
przeprowadzania 
kontroli
Polska 
(PO Infrastruktura 
i środowisko)Ochrona dzikiej przyrody na przyrodniczo cennych obszarach chronionych przez koncentrację ruchu 
turystycznego0,3Roboty na rzecz użytkowania gruntów (np. wyrównywanie terenu, rozbiórka istniejących budynków), 
budowa infrastruktury turystycznejC maj 2012 tak
Czynna ochrona cietrzewia na terenie obszaru specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 w Puszczy 
Knyszyńskiej0,6 Zachowanie optymalnego siedliska cietrzewia C grudzień 2011 tak
Krajowy program ochrony głuszca 0,2Przygotowanie krajowego programu (monitorowanie jakości siedliska w siedliskach głuszca i jego 
krajowej populacji) B grudzień 2011 tak
Opracowanie planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000 na obszarze Polski 5,8 Przygotowanie planów ochrony dla 406 obszarów Natura 2000 B(prognoza: 
kwiecień  2014)nie
Działania proekologiczne – zwiększenie zaangażowania społeczeństwa w ochronę obszarów Natura 2000 0,1 Przygotowanie materiałów edukacyjnych, strony internetowej, szkoleń i wizyt studyjnych A luty 2011 tak
Bliżej natury – identyfikacja i merytoryczne przygotowanie lokalnych animatorów przyrodniczych 0,2 Publikacja materiałów edukacyjnych i informacyjnych, strona internetowa A marzec 2012 tak
Rumunia 
(PO Środowisko)Cyfrowe wsparcie kartograficzne wykorzystywane do przygotowania planu i strategii zarządzania 0,8 Opracowanie cyfrowej mapy rezerwatu biosfery delty Dunaju o wysokiej rozdzielczości B październik 2012 tak
Poprawa różnorodności biologicznej w sektorze morskim poprzez podnoszenie świadomości i informacje 2,8 Budowa centrum informacyjnego, szlaków turystycznych oraz punktów informacyjnych A(prognoza: 
grudzień  2015)nie
Zintegrowany system informacyjny – wsparcie dla poprawy ochrony ekosystemu 3,6 Wdrożenie zintegrowanego systemu informacyjnego dla administracji rezerwatu biosfery delty Dunaju B listopad 2011 tak
Środki zarządzania obszarami morskimi mającymi znaczenie dla Wspólnoty ROSSCI0066 5,8 Spis inwentarzowy siedlisk i gatunków morskich oraz mapowanie obszaru morskiego B październik 2013 nie
Środki zarządzania gatunkami mającymi znaczenie dla Wspólnoty w parku narodowym Vanatori Neamt 0,2 Spis inwentarzowy gatunków, centrum informacyjne, punkty informacyjne, szlak edukacyjny B maj 2011 tak
Poprawa sytuacji żubrów w parku narodowym Vanatori Neamt 0,2 Infrastruktura dla żubrów i działań w zakresie upowszechniania C maj 2013 nie
Projekt RO-NT3 „Wspólne podejście do różnorodności biologicznej w Rezerwacie Przyrody Secu i Parku 
Narodowym Vanatori Neamt”0,2 Spis zwierząt i utworzenie bazy danych B maj 2013 nie
1 Rodzaje projektów:
A – działania podnoszące świadomość i działania edukacyjne, 
B – rozwój informacji i planów, 
C – konkretne działania ochronne. 
2 W przypadku 18 projektów nie dotrzymano początkowych terminów ukończenia. W przypadku 5 projektów opóźnienie  
przekroczyło sześć miesięcy. Powodem opóźnienia 2 z nich były utrudnienia w zakupie gruntów, a w przypadku pozostałych 3 –  
problemy w postępowaniu o udzielenie zamówienia (dwa projekty opóźnione były o ponad rok).Załącznik III
33 Załączniki
Kraj i region Tytuł projektuUdział UE 
(w mln euro)Główne działaniaRodzaj projektu
A, B lub C1Data ukończe -
nia projektu2Projekt ukończo -
ny w momencie 
przeprowadzania 
kontroli
Polska 
(PO Infrastruktura 
i środowisko)Ochrona dzikiej przyrody na przyrodniczo cennych obszarach chronionych przez koncentrację ruchu 
turystycznego0,3Roboty na rzecz użytkowania gruntów (np. wyrównywanie terenu, rozbiórka istniejących budynków), 
budowa infrastruktury turystycznejC maj 2012 tak
Czynna ochrona cietrzewia na terenie obszaru specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 w Puszczy 
Knyszyńskiej0,6 Zachowanie optymalnego siedliska cietrzewia C grudzień 2011 tak
Krajowy program ochrony głuszca 0,2Przygotowanie krajowego programu (monitorowanie jakości siedliska w siedliskach głuszca i jego 
krajowej populacji) B grudzień 2011 tak
Opracowanie planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000 na obszarze Polski 5,8 Przygotowanie planów ochrony dla 406 obszarów Natura 2000 B(prognoza: 
kwiecień  2014)nie
Działania proekologiczne – zwiększenie zaangażowania społeczeństwa w ochronę obszarów Natura 2000 0,1 Przygotowanie materiałów edukacyjnych, strony internetowej, szkoleń i wizyt studyjnych A luty 2011 tak
Bliżej natury – identyfikacja i merytoryczne przygotowanie lokalnych animatorów przyrodniczych 0,2 Publikacja materiałów edukacyjnych i informacyjnych, strona internetowa A marzec 2012 tak
Rumunia 
(PO Środowisko)Cyfrowe wsparcie kartograficzne wykorzystywane do przygotowania planu i strategii zarządzania 0,8 Opracowanie cyfrowej mapy rezerwatu biosfery delty Dunaju o wysokiej rozdzielczości B październik 2012 tak
Poprawa różnorodności biologicznej w sektorze morskim poprzez podnoszenie świadomości i informacje 2,8 Budowa centrum informacyjnego, szlaków turystycznych oraz punktów informacyjnych A(prognoza: 
grudzień  2015)nie
Zintegrowany system informacyjny – wsparcie dla poprawy ochrony ekosystemu 3,6 Wdrożenie zintegrowanego systemu informacyjnego dla administracji rezerwatu biosfery delty Dunaju B listopad 2011 tak
Środki zarządzania obszarami morskimi mającymi znaczenie dla Wspólnoty ROSSCI0066 5,8 Spis inwentarzowy siedlisk i gatunków morskich oraz mapowanie obszaru morskiego B październik 2013 nie
Środki zarządzania gatunkami mającymi znaczenie dla Wspólnoty w parku narodowym Vanatori Neamt 0,2 Spis inwentarzowy gatunków, centrum informacyjne, punkty informacyjne, szlak edukacyjny B maj 2011 tak
Poprawa sytuacji żubrów w parku narodowym Vanatori Neamt 0,2 Infrastruktura dla żubrów i działań w zakresie upowszechniania C maj 2013 nie
Projekt RO-NT3 „Wspólne podejście do różnorodności biologicznej w Rezerwacie Przyrody Secu i Parku 
Narodowym Vanatori Neamt”0,2 Spis zwierząt i utworzenie bazy danych B maj 2013 nie
1 Rodzaje projektów:
A – działania podnoszące świadomość i działania edukacyjne, 
B – rozwój informacji i planów, 
C – konkretne działania ochronne. 
2 W przypadku 18 projektów nie dotrzymano początkowych terminów ukończenia. W przypadku 5 projektów opóźnienie  
przekroczyło sześć miesięcy. Powodem opóźnienia 2 z nich były utrudnienia w zakupie gruntów, a w przypadku pozostałych 3 –  
problemy w postępowaniu o udzielenie zamówienia (dwa projekty opóźnione były o ponad rok).
34 Załączniki Załącznik IVMożliwości finansowania strategii ochrony różnorodności biologicznej z różnych 
funduszy UE przewidzianych w określonych przez Komisję ramach finansowych na 
lata 2007–2013
Polityka UEGłówne działania na rzecz różnorod -
ności biologicznej  
(bezpośrednie i  pośrednie)Budżet 
na lata 
2007–2013  
(w mln euro)Główny, właściwy 
cel strategii ochro -
ny różnorodności 
biologicznejGłówni beneficjenci
Wspólna polityka rolnaOchrona różnorodności biologicznej, środki 
zarządzania i odbudowy w środowiskach 
rolnych i  leśnych
Program Natura 2000, płatności rolnośro -
dowiskowe i  leśnośrodowiskowe
Wsparcie na rzecz szkoleń, usług 
doradczych, zachowania i poprawy stanu 
dziedzictwa wsi42 700Cel 3:
Rolnictwo i  leśnictwo
Cel 1:
Ochrona przyrody
Cel 2:
OdbudowaSystematyczne, warunkowe płatności 
na rzecz rolników i właścicieli lasów
Inni beneficjenci celów szczegółowych 
na obszarach wiejskich (np. różnicowa -
nie gospodarki wiejskiej)
Wspólna polityka 
rybołówstwaDziałania w środowisku wodnym
Ochrona fauny i fauny i flory wodnej
Ochrona środowiska przybrzeżnegobrak danychCel 4:
RybołówstwoDo otrzymania środków kwalifikują się: 
społeczności przybrzeżne, organizacje 
producentów i  inni beneficjenci na 
obszarach morskich
Polityka spójnościWspieranie różnorodności biologicznej 
i ochrony przyrody
Promowanie dziedzictwa naturalnego
Ochrona i rozwój dziedzictwa naturalnego
Pomoc sile roboczej i firmom w do -
stosowaniu się do nowych wyzwań 
środowiskowych i promowanie ochrony 
przyrody wśród zarządzających w sektorze 
prywatnym5232Cel 1:
Ochrona przyrody
Cel 2:
OdbudowaWszyscy beneficjenci
Przeznaczenie środków finansowych 
na regiony zapóźnione i inne regiony 
w celu zwiększenia konkurencyjności 
regionalnej i zatrudnienia
Współfinansowanie jednorazowych 
inwestycji i  inwestycji w  infrastrukturę
Polityka w  dziedzinie 
środowiska naturalnego 
(Life+)Innowacyjne, zgodne z najlepszymi prak -
tykami projekty i działania pokazowe120Cel 1:
Ochrona przyrody
Cel 2:
Odbudowa
Cel 5:
Inwazyjne gatunki 
obceDo otrzymania środków kwalifikują się: 
szeroki zakres instytucji publicznych 
i prywatnych oraz osób fizycznych
Zarządzanie projektem przez Komisję
Brak bieżących wydatków na ochronę 
środowiska
Polityka w zakresie 
badańOchrona i zrównoważone zarządzanie za -
sobami naturalnymi i wytworzonymi przez 
człowieka oraz różnorodnością biologiczną
Zarządzanie środowiskami morskimi
Metody prognozowania oraz narzędzia 
oceny na rzecz zrównoważonego rozwoju:110Cel 1:
Ochrona przyrody
Cel 2:
OdbudowaDo otrzymania środków kwalifikują się: 
organizacje publiczne i firmy prywatne 
realizujące działalność badawczą
Polityka zewnętrznaWsparcie w wypełnieniu zobowiązań wy -
nikających z międzynarodowej Konwencji 
o różnorodności biologicznej (CBD)114Cel 6:
Różnorodność biolo -
giczna na świecieDo otrzymania środków kwalifikują 
się: kraje rozwijające się i podmioty 
partnerskie, jak również organizacje 
międzynarodowe i agencje UE
Źródło:  Dokument roboczy służb Komisji SEC(2011) 540 final z 3.5.2011
35
Chociaż w okresie programowania 2014–2020 różno ‑
rodność biologiczna nie jest priorytetem w ramach 
koncentracji tematycznej określonej w rozporządze ‑
niu w sprawie EFRR (art. 4), Komisja opublikowała 
szczegółowe wytyczne dla instytucji zarządzających 
(„Informacje na temat korzyści z inwestycji w środowi ‑
sko naturalne i infrastrukturę ekologiczną w ramach 
polityki spójności”) w celu wsparcia tych instytucji 
w pracy w tym zakresie.
W kontekście wspólnotowej strategii ochrony różno ‑
rodności biologicznej na okres do 2020 r. działanie 5 
przewiduje, że państwa członkowskie, we współpracy 
z Komisją, zidentyfikują i ocenią stan swoich ekosys ‑
temów i ich usług do 2014 r. Służby Komisji (Dyrekcja 
Generalna ds. Środowiska – DG ENV  i Wspólne Cen ‑
trum Badawcze – DG JRC) razem z Europejską Agencją 
Środowiska sporządziły dwa sprawozdania, z których 
państwa członkowskie mogą korzystać przy realizacji 
tego zadania.
Działanie 6a tej samej strategii również przewiduje, 
że do 2014 r. państwa członkowskie, we współpracy 
z Komisją, opracują strategiczne ramy dla ustalenia 
priorytetów w zakresie działań w ramach odbudowy 
na szczeblu unijnym, krajowym i regionalnym. Komisja 
opublikowała dwa sprawozdania z konsultacji w tej 
sprawie, w tym jedno określające w przybliżeniu 
koszty osiągnięcia celu, jakim jest odbudowa 15% zde ‑
gradowanych ekosystemów do 2020 r., oraz przedsta ‑
wiła zalecenia państwom członkowskim.
Komisja zamierza opublikować wytyczne dotyczące 
ochrony różnorodności biologicznej, które będą 
pomocne państwom członkowskim przy identyfiko ‑
waniu szans w ramach EFRR wśród innych możliwości.
VI b)
Komisja przyjmuje to zalecenie. Umowy o partner ‑
stwie negocjowane między Komisją a każdym pań ‑
stwem członkowskim stanowią ważny instrument 
zapewniania komplementarności różnych fundu ‑
szy UE. EFRR i programy rozwoju obszarów wiejskich 
będą kontrolowane w trakcie wewnętrznych konsul ‑
tacji pomiędzy służbami pod kątem maksymalizacji 
komplementarności między EFRR i EFRROW. W odnie ‑
sieniu do wszystkich aspektów związanych z progra ‑
mem Natura 2000 kontrola ta opiera się na prioryteto ‑
wych ramach działań.Streszczenie
IV
Komisja jest wdzięczna za ocenę Trybunału zawie ‑
rającą spostrzeżenia, które będą bardzo użyteczne 
podczas realizacji kolejnej generacji programów.
Komisja przypomina, że celem EFRR jest zmniejszanie 
różnic gospodarczych, społecznych i terytorialnych. 
Chociaż fundusz może wspierać między innymi cele 
w zakresie różnorodności biologicznej, nie został on 
przewidziany jako specjalne narzędzie do wspierania 
różnorodności biologicznej.
V
Komisja oczekuje, że wprowadzenie celów szczegóło ‑
wych i wskaźników rezultatu w odniesieniu do progra ‑
mów operacyjnych w nowym okresie programowania 
(2014–2020), obejmujących w stosownych przypad ‑
kach różnorodność biologiczną, poprawi zdolność 
w zakresie monitorowania i sprawozdawczości.
Prace przygotowawcze, w tym prace finansowane 
z EFRR, stanowią warunek konieczny dobrej realizacji 
projektu. Stwarzają podstawę przyszłych interwen ‑
cji (i uzyskania korzyści w zakresie różnorodności 
biologicznej). Należy oczekiwać, że działania te będą 
wspierane przez EFRR, ale do celów realizacji projek ‑
tów można również wykorzystać inne fundusze UE 
(takie jak EFRROW) i zasoby krajowe.
VI a)
Komisja przyjmuje to zalecenie. Komisja rozpoczęła 
wspieranie państw członkowskich w ustalaniu ich 
priorytetów odbudowy różnorodności biologicz ‑
nej w odpowiednich programach operacyjnych. 
W ramach zarządzania dzielonego funduszami 
strukturalnymi państwa członkowskie proponują cele 
i wybierają priorytety inwestycyjne zgodnie ze swoimi 
szczególnymi potrzebami, które są przedmiotem 
negocjacji z Komisją. Cele te są powiązane ze wskaź ‑
nikami rezultatu i produktu. Po przyjęciu programu 
państwa członkowskie wybierają i wdrażają projekty. Odpowiedzi  
Komisji
Odpowiedzi Komisji 36
jeszcze nie zostały przyjęte. W przypadku gdy cele 
w zakresie różnorodności biologicznej są jasno okreś ‑
lone, wymagane są szczegółowe wskaźniki produktu 
i rezultatu oraz procedury oceny.
VII c)
Komisja przyjmuje to zalecenie i rozpoczęła już reali ‑
zację wymaganych działań. W odniesieniu do art. 13 
rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów 
(UE) nr 1303/2013 Komisja opublikuje wytyczne dla 
beneficjentów, które będą obejmowały informacje 
dotyczące wykorzystania komplementarności euro ‑
pejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych 
z innymi instrumentami UE. Informacje, o których 
mowa powyżej, również obejmują sekcję poświęconą 
komplementarności.
Komisja regularnie wymienia informacje z państwami 
członkowskimi i doradza im w zakresie wykorzy ‑
stywania różnych funduszy na rzecz różnorodności 
biologicznej, np. za pośrednictwem grupy koordyna ‑
cyjnej ds. przyrody i różnorodności biologicznej oraz 
grupy roboczej europejskiej sieci organów ds. ochrony 
środowiska.
VIII
Komisja przyjmuje to zalecenie i podejmuje wyma ‑
gane działania. W aktach wykonawczych dotyczą ‑
cych okresu 2014–2020 określono zmieniony system 
kategoryzacji w celu zapewnienia informacji na 
temat inwestycji poczynionych w ramach polityki 
spójności. W obrębie tego systemu informacyjnego 
Komisja utworzyła wewnętrzny mechanizm „obser ‑
wacji wydatków na różnorodność biologiczną”, który 
umożliwi rejestrację bezpośredniego i pośredniego 
wydatkowania środków na różnorodność biologiczną 
z EFRR i Funduszu Spójności. Wiarygodność danych 
będzie zależała od jakości danych dostarczonych 
przez państwa członkowskie.
Zgodnie ze zobowiązaniami UE dotyczącymi uwzględ ‑
niania kwestii różnorodności biologicznej i międzyna ‑
rodowymi zobowiązaniami wynikającymi z Konwencji 
o różnorodności biologicznej Komisja pracuje nad bar ‑
dziej skuteczną obserwacją wydatków na różnorodność 
biologiczną. Sekcja poświęcona obserwacji wydatków 
na różnorodność biologiczną zostanie włączona do 
założeń programowych na 2015 r., Komisja udoskonala 
również obecnie metodę obserwacji wydatków na 
różnorodność biologiczną w budżecie UE.VI c)
W ramach zarządzania dzielonego za realizację pro ‑
gramu odpowiedzialne są przede wszystkim państwa 
członkowskie. W związku z tym Komisja uważa, że 
zalecenie to powinno być skierowane do instytucji 
odpowiedzialnych za program. Na podstawie odpo ‑
wiednich przepisów prawa komitet monitorujący 
ds. programu, w którym Komisja uczestniczy jako 
obserwator, odgrywa główną rolę w monitorowaniu 
postępów i rozwiązywaniu trudności w realizacji. 
Prowadząc badanie rocznych sprawozdań z realizacji 
i organizując roczne spotkania przeglądowe, Komisja 
będzie monitorowała wyniki programów i identyfiko ‑
wała wszelkie trudności uniemożliwiające skuteczną 
realizację. Ramy wykonania stanowią dodatkowe 
narzędzie realizacji tego celu.
Wymogi w zakresie monitorowania i oceny będą jaś niej‑
sze w okresie 2014–2020 dzięki rocznej sprawozdawczo ‑
ści w zakresie wyboru projektów i wydatkowania według 
tematu, definicji szczególnych wskaźników rezultatu, 
wspólnych wskaźników produktu i szczególnych wskaźni ‑
ków produktu oraz ocen oddziaływania.
Programy operacyjne będą uwzględniały wspólne 
wskaźniki i mogą uwzględniać wskaźniki specyficzne 
dla danego programu (takie jak wskaźniki różno ‑
rodności biologicznej w stosownych przypadkach), 
które są wykorzystywane przez instytucje zarządza ‑
jące i organy wykonawcze do celów monitorowania 
realizacji programów i informowania Komisji w razie 
potrzeby. Od 2016 r. Komisja będzie zatem otrzymy ‑
wała za każdy rok dane i sprawozdania z realizacji, 
zapewniające lepszy wgląd w postępy i wyniki.
VII a)
Komisja przyjmuje to zalecenie. W odpowiedzi na 
to zalecenie, w ramach europejskiej sieci organów 
ds. ochrony środowiska i instytucji zarządzających 
(ENEA‑MA), Komisja położy nacisk na potrzebę odpo ‑
wiedniego uzupełnienia środków przygotowawczych 
bardziej szczegółowymi środkami ochronnymi.
VII b)
Komisja zgadza się z tym zaleceniem. Rozporządze ‑
nia dotyczące okresu 2014–2020 przyjęte w grudniu 
2013 r. nakładają na państwa członkowskie obowiązek 
przeprowadzenia oceny oddziaływania każdej osi 
priorytetowej co najmniej raz w okresie programo ‑
wania. Charakter takich ocen będzie zależał od celów 
szczegółowych określonych w programach, które 
Odpowiedzi Komisji 37
12
Na początku 2011 r. Komisja przyjęła komunikat pt. 
„Polityka regionalna jako czynnik przyczyniający się do 
inteligentnego rozwoju w ramach strategii Europa 2020”, 
w którym określono kierunek strategiczny, przedsta ‑
wiono porady i dobre praktyki w zakresie usług ekosys ‑
temowych i różnorodności biologicznej. W 2012 i 2013 r. 
w charakterze działania następczego opublikowano 
europejska sieć organów dwie wytyczne, które były 
całkowicie lub częściowo powiązane z różnorodnością 
biologiczną (odpowiednio „Informacje na temat korzy ‑
ści z inwestycji w środowisko naturalne i infrastrukturę 
ekologiczną w ramach polityki spójności” i „Informacje 
na temat łączenia inteligentnego i zrównoważonego 
wzrostu dzięki inteligentnej specjalizacji”).
Ponadto rozporządzenie w sprawie wspólnych przepi ‑
sów (UE) nr 1303/2013 zezwala Komisji na proponowanie 
państwom członkowskim pomocy w przygotowaniu 
i ocenie projektów na okres 2014–2020 (zob. art. 58 doty ‑
czący pomocy technicznej z inicjatywy Komisji).
Ustalenia
19
W 2012 r. i na początku 2013 r. Komisja opracowała 
wstępne wytyczne odnoszące się do obserwacji wydat ‑
ków związanych z różnorodnością biologiczną w ramach 
wszystkich istotnych instrumentów, w tym EFRR.
20
EFRR oferuje również możliwości finansowania realizacji 
celu 5 (inwazyjne gatunki obce).
Wspólna odpowiedź na uwagi 22–24
Komisja zachęcała państwa członkowskie, aby w więk ‑
szym stopniu uwzględniały wspieranie ekosystemów 
i różnorodności biologicznej również w odniesieniu do 
przyszłych programów, które miały zostać przygoto ‑
wane na okres 2014–2020.
W celu wsparcia państw członkowskich i ich organów 
w wykorzystywaniu finansowania Komisja utworzyła 
specjalną grupę roboczą ds. różnorodności biologicznej 
w ramach europejskiej sieci organów ds. ochrony środo ‑
wiska i instytucji zarządzających (ENEA‑MA), a także opu ‑
blikowała informacje, o których wspomniano powyżej. 
Szereg spotkań umożliwił intensywną pracę z państwami 
członkowskimi w tym obszarze (grupy robocze Rady).Wstęp
06
Pojęcie „finansowania zintegrowanego” odnosi się 
do włączania inwestycji w przyrodę i różnorodność 
biologiczną do głównych instrumentów finansowa ‑
nia UE (w przeciwieństwie do tworzenia specjalnego 
funduszu). W rezultacie środki finansowe przezna ‑
czone na przyrodę i różnorodność biologiczną muszą 
być zgodne z ogólnymi celami tych instrumentów 
(np. rozwojem regionalnym, zatrudnieniem i wzro ‑
stem gospodarczym, rozwojem obszarów wiejskich). 
Jedynie program LIFE zapewnia specjalne środki 
finansowe przeznaczone na przyrodę i różnorodność 
biologiczną.
09
W odniesieniu do okresu 2007–2013 Komisja uważa, 
że dalsze 0,8 mld euro w punkcie „turystyka” (promo ‑
wanie walorów przyrodniczych) również przyczynia 
się do realizacji celów w zakresie różnorodności 
biologicznej1.
10
Ogólnie rzecz biorąc, Komisja szacuje, że pośredni  
wkład EFRR w realizację celów w zakresie różno ‑
rodności biologicznej wynosi 13,2 mld euro (przy ‑
dzielone kwoty ustalone na okres programowania 
2007–2013), uwzględniając następujące kategorie 
wydatków: 44 (Gospodarka odpadami komunalnymi 
i przemysłowymi), 46 (Oczyszczanie ścieków [ścieki]), 
48 (Zintegrowany system zapobiegania i kontroli 
zanieczyszczeń), 49 (Dostosowanie do zmian klimatu 
i łagodzenie ich skutków), 50 (Rewaloryzacja obszarów 
przemysłowych i rekultywacja skażonych gruntów), 
53 (Zapobieganie zagrożeniom), 54 (Inne działania 
na rzecz ochrony środowiska i zapobiegania zagroże ‑
niom), 56 (Ochrona i waloryzacja dziedzictwa przyrod ‑
niczego) z zastosowaniem 40 ‑procentowego czynnika 
dyskontującego w odniesieniu do wszystkich tych 
kategorii. Dalsze szczegółowe informacje na temat 
metody są dostępne w sprawozdaniu UE z realizacji 
Konwencji o różnorodności biologicznej2.
1 http://www.cbd.int/financial/oda/European%20commission‑pre
liminary‑reporting‑framework ‑2014 ‑en.xlsx
2 http://www.cbd.int/financial/oda/European%20commission‑pre
liminary‑reporting‑framework ‑2014 ‑en.xlsx
Odpowiedzi Komisji 38
Ramka 1
1. Komisja nakłaniała państwa członkowskie do 
uwzględniania przyrody i różnorodności biolo ‑
gicznej w ich priorytetach inwestycyjnych. Komisja 
opublikowała wiele informacji na ten temat (np. 
„Korzyści ekonomiczne z sieci Natura 2000” , „Pod ‑
ręcznik: finansowanie sieci Natura 2000”). Komisja 
promowała również dobrą praktykę i zorganizowała 
w państwach członkowskich szereg seminariów na 
temat finansowania sieci Natura 2000.
2. Komisja wspierała całościowe i przejrzyste przygoto ‑
wanie programów operacyjnych. Seminaria poświę ‑
cone finansowaniu sieci Natura 2000 organizowane 
w państwach członkowskich miały między innymi 
na celu zwiększenie zaangażowania zainteresowa ‑
nych stron w przygotowanie odpowiednich progra ‑
mów operacyjnych.
3. Postęp w przyjmowaniu planów zarządzania i in ‑
nych środków zarządzania nie był tak szybki, jak po ‑
czątkowo przewidywano, chociaż ostatnio niektóre 
państwa członkowskie wykazały znaczną poprawę 
w tym obszarze (np. Francja, Węgry i Polska).
4. Państwa członkowskie mogą wykorzystać swoją 
pomoc techniczną w celu budowania zdolności 
wśród swoich partnerów społeczno‑gospodar ‑
czych i partnerów ze społeczeństwa obywatelskie ‑
go. W tym względzie w większym stopniu włączano 
tych partnerów do programów na okres 2014–2020, 
przede wszystkim w wyniku przyjęcia „kodeksu 
postępowania” .
5. W kontekście wyzwań ustawodawczych, jakimi są 
odnowienie i udoskonalenie funkcjonowania pro ‑
gramów wydatkowania środków UE, które obejmują 
wszystkie obszary polityki europejskiej i wymaga ‑
ją współpracy wszystkich instytucji europejskich 
i państw członkowskich, Komisja starała się ułatwić 
obywatelom i przedsiębiorstwom dostęp do finan ‑
sowania ze strony UE. Środki administracyjne są jed ‑
nak konieczne do zapewnienia realizacji projektów 
zgodnie z priorytetami programów operacyjnych 
i zasadami kwalifikowalności. Dostępna jest pomoc 
techniczna mająca na celu poprawienie zdolności 
administracyjnej potencjalnych beneficjentów.25
Komisja jest zdania, że inwestycje w różnorodność bio ‑
logiczną i przyrodę są ze swej istoty zgodne z priory ‑
tetami EFRR, takimi jak tworzenie wzrostu gospodar ‑
czego i miejsc pracy, przeciwdziałanie zmianie klimatu 
i ograniczenie wykluczenia społecznego. W czerwcu 
2013 r. Komisja opublikowała wytyczne na temat 
różnorodnych korzyści społeczno‑gospodarczych 
i ułatwienia zintegrowanego rozwoju regionalnego 
w efekcie inwestycji w różnorodność biologiczną, np. 
„Informacje na temat korzyści z inwestycji w środowi ‑
sko naturalne i infrastrukturę ekologiczną w ramach 
polityki spójności”.
28
Komisja ogłosiła przetarg na udoskonalenie wstępnej 
metody obserwacji wydatków związanych z różnorod ‑
nością biologiczną. Przewidziane są warsztaty, których 
celem będzie informowanie państw członkowskich 
i zainteresowanych stron o metodzie obserwacji propo ‑
nowanej przez Komisję oraz wymiana dobrych praktyk.
System kategoryzacji jest narzędziem systemu infor ‑
macyjnego i nie pozwala określić kwalifikowalności. 
W art. 37 lit. d) rozporządzenia 1083/2006 w sprawie 
wspólnych przepisów dotyczących EFRR, Funduszu 
Spójności i EFS (okres 2007–2013) ustanowiono system 
i wyraźnie określono, że kategoryzacja ma charakter 
indykatywny. Odpowiednie przyporządkowanie zinte ‑
growanych projektów w takich systemach informacyj ‑
nych jest szczególnie trudne.
29
Działania przygotowawcze są często koniecznym 
warunkiem wstępnym w odniesieniu do ochrony in 
situ, zielonej infrastruktury i środków odtworzenia. 
W programach operacyjnych na okres 2014–2020 pań ‑
stwa członkowskie powinny traktować priorytetowo 
ochronę in situ, zieloną infrastrukturę i prace związane 
z odtwarzaniem w oparciu o wcześniejsze badania 
przygotowawcze.
Ramka 4 – Tiret trzecie
Brak właściwej ewidencji gruntów w państwie sta ‑
nowi poważną przeszkodę w planowaniu terytorial ‑
nym i rozwoju w wielu sektorach, w tym w sektorze 
środowiska. Komisja i organy rumuńskie zgodziły się 
uwzględnić ewidencję gruntów jako jeden z głównych 
priorytetów finansowania na okres programowania 
2014–2020.
Odpowiedzi Komisji 39
31
Komisja przyznaje, że powinny być przeprowadzane 
oceny oddziaływania programu dotyczące działań 
w ramach programu. Ocenianie oddziaływania projektu 
można również uznać za dobrą praktykę, chociaż koszty 
oceny na poziomie projektu mogą być nieproporcjo ‑
nalnie wysokie. Dlatego też rozporządzenia dotyczące 
okresu 2014–2020 nakładają na państwa członkowskie 
zobowiązanie do przeprowadzenia oceny oddziaływa ‑
nia każdej osi priorytetowej co najmniej raz w okresie 
programowania.
Ramka 6 – Tiret trzecie
Komisja zidentyfikowała naruszenie przepisów UE 
w odniesieniu do rozwiązań krajowych na plaży Sulina 
i wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobo ‑
wiązaniom państwa członkowskiego (sprawa 2010/4024, 
wezwanie do usunięcia uchybienia wysłane do Rumunii 
w dniu 7 maja 2010 r.).
33
Skuteczne monitorowanie oddziaływania inwestycji 
w różnorodność biologiczną wymaga odpowiednich 
wskaźników i statystyk. Wskaźniki takie powinny zostać 
uzgodnione na etapie przygotowywania projektu. 
W przypadku wielu projektów mających na celu wspie ‑
ranie różnorodności biologicznej należy oczekiwać, że 
nastąpi opóźnienie czasowe między zastosowaniem 
środków a dowodem na pozytywną reakcję w zakre ‑
sie zachowania różnorodności biologicznej. Można 
stworzyć prawidłowe warunki fizyczne i hydrologiczne, 
ale budowanie zdrowych ekosystemów i bogatej 
różnorodności biologicznej wymaga czasu. Wskaźniki 
skuteczności specyficzne dla danego projektu należy 
opracować i uzgodnić na etapie jego przygotowywa ‑
nia. W wielu przypadkach przez kilka lat po oficjalnym 
zakończeniu realizacji projektu nie można dostrzec 
wymiernych pozytywnych oddziaływań na różnorod ‑
ność biologiczną.
Dlatego też opracowanie wskaźników rezultatu do 
celów monitorowania i oceny wpływu na różnorodność 
biologiczną jest trudnym zadaniem. Wymaga ono gro ‑
madzenia kompleksowych danych i poszerzania bazy 
wiedzy. Wsparcie dla działań – takich jak identyfikacja 
i ocena ekosystemów i ich usług w ramach europejskiej 
strategii ochrony różnorodności biologicznej na okres 
do 2020 r. – będzie skutkowało lepszym zrozumieniem 
aktualnego stanu różnorodności biologicznej, określe ‑
niem konstruktywnych celów w zakresie ochrony lub 
odbudowy oraz dobrym monitorowaniem i oceną.Ramka 5 – Tiret pierwsze
W ramach zarządzania dzielonego państwo członkow ‑
skie jest odpowiedzialne za przygotowanie, wybór 
i realizację projektów poniżej 50 mln euro.
Komisja weźmie pod uwagę uwagi Trybunału podczas 
negocjowania programu operacyjnego „Środowisko” 
na okres 2014–2020 dla Republiki Czeskiej w celu 
zachęcania do podjęcia środków ukierunkowanych na 
wspomnianą kwestię (unikanie opóźnień w procesie 
zatwierdzania i częstych zmian zakresu projektów).
Ramka 5 – Tiret drugie
Przygotowanie dokumentacji w odniesieniu do „Kra ‑
jowego programu ochrony głuszca” było tylko jednym 
z elementów projektu. Inne elementy to: monitorowa ‑
nie populacji głuszca w Polsce, monitorowanie stanu 
ochrony jego siedlisk na 39 obszarach i 20 warsztatów 
specjalistycznych. Wszystkie te elementy projektu 
zostały zrealizowane. Projekt przyczynił się zatem 
do poszerzenia bazy wiedzy na temat stanu ochrony 
głuszca w Polsce. Beneficjent przeprowadza właśnie 
przegląd dokumentacji przygotowanej w celu przyję ‑
cia programu krajowego w świetle uwag GDOŚ.
Ramka 5 – Tiret trzecie
Przygotowanie i przyjęcie programów działań na rzecz 
gatunków krajowych jest długim procesem (wymaga 
konsultacji z różnymi organami i zainteresowanymi 
stronami na szczeblu krajowym, regionalnym i lokal ‑
nym). Dokumentacja przygotowana w ramach projek ‑
tów EFRR stanowi kluczowy element w odniesieniu 
do przyszłych programów. Poszerza ona także bazę 
wiedzy na temat gatunków, którą można wykorzystać 
do planowania środków ochrony in situ  (nawet jeżeli 
nie istnieją programy krajowe). Przy udziale wszystkich 
zainteresowanych stron GDOŚ ustanowiła ostatnio 
procedurę zatwierdzania programów ochrony okreś ‑
lonych gatunków, dzięki czemu zapewnia właściwą 
stabilność projektów w zakresie różnorodności 
biologicznej.
Odpowiedzi Komisji 40
40
Państwa członkowskie i ich organy wybierają i reali ‑
zują współfinansowane projekty. W związku z tym są 
odpowiedzialne za zapewnianie stabilności finan ‑
sowej wspieranych projektów, w tym niezbędnych 
średnioterminowych i długoterminowych powiązań 
z lokalnymi, regionalnymi i krajowymi środkami 
finansowymi. W odniesieniu do okresu 2014–2020 
zwiększone zostały możliwości wykorzystania instru ‑
mentów finansowych w ramach polityki spójności, 
a państwa członkowskie mogą także korzystać z tych 
nowych możliwości w obszarze ochrony przyrody 
i różnorodności biologicznej.
Ramka 11 – Tiret drugie
Zróżnicowanie genetyczne i żywotność populacji były 
kwestiami uwzględnionymi przez promotorów pro ‑
jektu w wyborze żubrów, które miały zostać wypusz ‑
czone w parku. Od zakończenia projektu wprowa ‑
dzono 5 dodatkowych żubrów przy użyciu własnych 
funduszy, a 3 nowe młode urodziły się na wolności.
Ramka 11 – Tiret trzecie
W czasie kontroli plan zarządzania parkiem był w trak ‑
cie zatwierdzania przez Ministerstwo Środowiska 
zgodnie z przepisami ustawodawstwa krajowego.
Ramka 11 – Tiret czwarte
Za koordynację odpowiada instytucja zarządzająca 
ds. programu operacyjnego „Środowisko” na okres 
2007–2013, podlegająca Ministerstwu Środowiska 
i Zmiany Klimatu.
Wnioski i zalecenia
41
Komisja oczekuje, że wprowadzenie celów szcze ‑
gółowych i wskaźników rezultatu w odniesieniu 
do programów operacyjnych w nowym okresie 
programowania (2014–2020), obejmujących w sto ‑
sownych przypadkach różnorodność biologiczną, 
poprawi zdolność Komisji w zakresie monitorowania 
i sprawozdawczości.Wspólna odpowiedź na pkt 34  
i ramkę 9
Analiza monitorowania programów operacyjnych 
EFRR powinna uwzględniać przepisy UE. W tym 
względzie monitorowanie hiszpańskich programów 
(z ich odpowiednimi wskaźnikami) zostało poprawnie 
przeprowadzone dzięki corocznym sprawozdaniom 
z realizacji. Sprawozdania te obejmują monitorowanie 
na poziomie programu (a nie na poziomie projektu) 
i wartości w odniesieniu do wskaźników, takich jak: 
„Działania przeprowadzone na obszarach Natura 
2000”, „Obszar rehabilitowany”, „Działania przewi ‑
dziane w odniesieniu do odbudowy i regeneracji śro ‑
dowiska”, „Liczba projektów na rzecz ochrony środo ‑
wiska”, „Długość dotkniętych wybrzeży”, „Działania na 
rzecz przywrócenia siedlisk i gatunków w sieci Natura”.
35
Komisja zgadza się z Trybunałem, że brak monitoro ‑
wania uniemożliwia ocenę dokonań. W odniesieniu 
do okresu 2014–2020 państwa członkowskie mają 
jednak obowiązek wprowadzenia procedur zapew ‑
niających przyjęcie skutecznego systemu wskaźników 
dla wszystkich operacji finansowanych w ramach 
programu.
37
W ramach zarządzania dzielonego państwa członkow ‑
skie i ich organy realizują projekty i muszą zapewnić 
ich trwałość, w tym potencjalne utrzymanie i wsparcie 
finansowe z funduszy lokalnych, regionalnych lub 
krajowych.
Ponadto dla uzyskania trwałego wyniku istotne jest 
również zaangażowanie lokalnej społeczności lub 
organizacji pozarządowej zajmującej się ochroną 
środowiska w utrzymanie obszaru po wprowadzeniu 
udoskonaleń. Wymaga to udokumentowania poziomu 
inwestycji (oprócz finansowych, także ludzkich i mate ‑
rialnych) przed rozpoczęciem projektu i zaakceptowa ‑
nia ze strony wspomnianej społeczności czy organi ‑
zacji pozarządowej udostępnienia tych inwestycji na 
koniec realizacji projektu.
Odpowiedzi Komisji 41
Generalna ds. Środowiska – DG ENV i Wspólne Cen ‑
trum Badawcze – DG JRC) razem z Europejską Agencją 
Środowiska sporządziły dwa sprawozdania, z których 
państwa członkowskie mogą korzystać przy realizacji 
tego zadania.
Działanie 6a tej samej strategii również przewiduje, 
że do 2014 r. państwa członkowskie, we współpracy 
z Komisją, opracują strategiczne ramy dla ustalenia 
priorytetów w zakresie działań w ramach odbudowy 
na szczeblu unijnym, krajowym i regionalnym. Komisja 
opublikowała dwa sprawozdania z konsultacji w tej 
sprawie, w tym jedno określające w przybliżeniu 
koszty osiągnięcia celu, jakim jest odbudowa 15% zde ‑
gradowanych ekosystemów do 2020 r., oraz przedsta ‑
wiła zalecenia państwom członkowskim.
Komisja zamierza opublikować wytyczne dotyczące 
ochrony różnorodności biologicznej, które będą 
pomocne państwom członkowskim przy identyfiko ‑
waniu szans w ramach EFRR wśród innych możliwości.
Zalecenie 1 b)
Komisja przyjmuje to zalecenie. Umowy o partner ‑
stwie negocjowane między Komisją a każdym pań ‑
stwem członkowskim stanowią ważny instrument 
zapewniania komplementarności różnych fundu ‑
szy UE. Programy operacyjne i programy rozwoju 
obszarów wiejskich będą kontrolowane w trakcie 
wewnętrznych konsultacji pomiędzy służbami pod 
kątem maksymalizacji komplementarności między 
EFRR i EFRROW. W odniesieniu do wszystkich aspek ‑
tów związanych z programem Natura 2000 kontrola ta 
opiera się na priorytetowych ramach działań.
Zalecenie 1 c)
W ramach zarządzania dzielonego za realizację pro ‑
gramu odpowiedzialne są przede wszystkim państwa 
członkowskie. W związku z tym Komisja uważa, że 
zalecenie to powinno być skierowane do instytucji 
odpowiedzialnych za program. Na podstawie odpo ‑
wiednich przepisów prawa komitet monitorujący 
ds. programu, w którym Komisja uczestniczy jako 
obserwator, odgrywa główną rolę w monitorowaniu 
postępów i rozwiązywaniu trudności w realizacji. 
Prowadząc badanie rocznych sprawozdań z realizacji 
i organizując roczne spotkania przeglądowe, Komisja 
będzie monitorowała wyniki programów i identyfiko ‑
wała wszelkie trudności uniemożliwiające skuteczną 
realizację. Ramy wykonania stanowią dodatkowe 
narzędzie realizacji tego celu.Prace przygotowawcze, w tym prace finansowane 
z EFRR, stanowią warunek konieczny dobrej realizacji 
projektu. Tworzą podstawę do przyszłych interwen ‑
cji (i uzyskania korzyści w zakresie różnorodności 
biologicznej). Należy oczekiwać, że działania te będą 
wspierane ze środków EFRR, ale do celów realizacji 
projektów można również wykorzystać inne fundusze 
UE (takie jak EFRROW) i zasoby krajowe.
42
Państwa członkowskie wybierają swoje priorytety 
w odniesieniu do wykorzystania środków z EFRR 
zgodnie ze swoimi szczególnymi cechami, potrzebami 
i sytuacjami. W takich ramach Komisja dalej wspierała 
państwa członkowskie w odniesieniu do potencjal ‑
nego wykorzystania środków z EFRR na rzecz różno ‑
rodności biologicznej w okresie 2014–2020 (Informacje 
na temat korzyści z inwestycji w środowisko naturalne 
i infrastrukturę ekologiczną w ramach polityki spójno ‑
ści, „Podręcznik: finansowanie sieci Natura 2000”, semi ‑
naria w państwach członkowskich na temat finansowa ‑
nia sieci Natura 2000) i nadal będzie udzielała takiego 
wsparcia, np. w formie mających się ukazać wytycz ‑
nych dotyczących ochrony różnorodności biologicznej.
Zalecenie 1 a)
Komisja przyjmuje to zalecenie. Komisja rozpoczęła 
zatem wspieranie państw członkowskich w ustalaniu 
ich priorytetów odbudowy różnorodności biologicznej 
w odpowiednich programach operacyjnych. W ramach 
zarządzania dzielonego funduszami strukturalnymi 
państwa członkowskie proponują cele i wybierają prio ‑
rytety inwestycyjne zgodnie ze swoimi szczególnymi 
potrzebami, które są przedmiotem negocjacji z Komi ‑
sją. Cele te są powiązane ze wskaźnikami rezultatu 
i produktu. Po przyjęciu programu państwa członkow ‑
skie wybierają i wdrażają projekty. Chociaż w okresie 
programowania 2014–2020 różnorodność biologiczna 
nie jest priorytetem w ramach koncentracji tema ‑
tycznej określonej w rozporządzeniu w sprawie EFRR 
(art. 4), Komisja opublikowała szczegółowe wytyczne 
dla instytucji zarządzających („Informacje na temat 
korzyści z inwestycji w środowisko naturalne i infra ‑
strukturę ekologiczną w ramach polityki spójności”) 
w celu wsparcia tych instytucji w pracy w tym zakresie.
W kontekście wspólnotowej strategii ochrony różno ‑
rodności biologicznej na okres do 2020 r. działanie 5 
przewiduje, że państwa członkowskie, we współpracy 
z Komisją, zidentyfikują i ocenią stan swoich ekosys ‑
temów i ich usług do 2014 r. Służby Komisji (Dyrekcja 
Odpowiedzi Komisji 42
45
Wkłady finansowe nie są jedynym sposobem gwa ‑
rantowania długoterminowej trwałości. Społeczno ‑
ści lokalne lub organizacje pozarządowe mogą być 
przygotowane do zapewniania koniecznych wkładów 
(zasobów ludzkich i materialnych), o ile wymiary tych 
wkładów będą wcześniej wyjaśnione.
Zalecenie 2 a)
Komisja przyjmuje to zalecenie. W odpowiedzi na 
to zalecenie, w ramach europejskiej sieci organów 
ds. ochrony środowiska i instytucji zarządzających 
(ENEA‑MA), Komisja położy nacisk na potrzebę odpo ‑
wiedniego uzupełnienia środków przygotowawczych 
bardziej szczegółowymi środkami ochronnymi.
Zalecenie 2 b)
Komisja zgadza się z tym zaleceniem. Rozporządze ‑
nia dotyczące okresu 2014–2020 przyjęte w grudniu 
2013 r. nakładają na państwa członkowskie obowiązek 
przeprowadzenia oceny oddziaływania każdej osi 
priorytetowej co najmniej raz w okresie programo ‑
wania. Charakter takich ocen będzie zależał od celów 
szczegółowych określonych w programach, które 
jeszcze nie zostały przyjęte. W przypadku gdy cele 
w zakresie różnorodności biologicznej są jasno okreś ‑
lone, wymagane są szczegółowe wskaźniki produktu 
i rezultatu oraz procedury oceny.
Zalecenie 2 c)
Komisja przyjmuje to zalecenie i rozpoczęła już reali ‑
zację wymaganych działań. W odniesieniu do art. 13 
rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów 
(UE) nr 1303/2013 Komisja opublikuje wytyczne dla 
beneficjentów, które będą obejmowały informacje 
dotyczące wykorzystania komplementarności euro ‑
pejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych 
z innymi instrumentami UE. Informacje, o których 
mowa powyżej, również obejmują sekcję poświęconą 
komplementarności.
Komisja regularnie wymienia informacje z państwami 
członkowskimi i doradza im w zakresie wykorzystywa ‑
nia różnych funduszy na rzecz różnorodności biolo ‑
gicznej, na przykład za pośrednictwem grupy koor ‑
dynacyjnej ds. przyrody i różnorodności biologicznej 
oraz grupy roboczej europejskiej sieci organów ds. 
ochrony środowiska.Wymogi w zakresie monitorowania i oceny będą 
jaśniejsze w okresie 2014–2020 dzięki rocznej sprawo ‑
zdawczości w zakresie wyboru projektów i wydatko ‑
wania według tematu, definicji szczególnego rezul ‑
tatu, wspólnego produktu i szczególnych wskaźników 
produktu oraz ocen oddziaływania.
Programy operacyjne będą uwzględniały wspólne 
wskaźniki i mogą uwzględniać wskaźniki specyficzne 
dla danego programu (takie jak wskaźniki różno ‑
rodności biologicznej w stosownych przypadkach), 
które są wykorzystywane przez instytucje zarządza ‑
jące i organy wykonawcze do celów monitorowania 
realizacji programów i informowania Komisji w razie 
potrzeby. Od 2016 r. Komisja będzie zatem otrzymy ‑
wała za każdy rok dane i sprawozdania z realizacji, 
zapewniające lepszy wgląd w postępy i wyniki.
43
W okresie programowania 2007–2013 kategorie wydat ‑
ków obejmują kategorię dotyczącą różnorodności 
biologicznej i programu Natura 2000. W okresie 2014–
2020 wydatki na rzecz różnorodności biologicznej 
i programu Natura 2000 zostaną podzielone na dwie 
różne kategorie. W wielu przypadkach różnorodność 
biologiczna stanowi jednak drugorzędny cel inter ‑
wencji (pierwszorzędnym jest zapobieganie ryzyku, 
ograniczenie zanieczyszczenia itp.), dlatego rzeczą 
normalną jest, że interwencje te skategoryzowane są 
zgodnie z ich celami pierwszorzędnymi. Bardzo często 
projekty wspierane przez EFRR mogą wnieść wkład 
w realizację wielu celów.
44
Zasada doprowadzania do końca inwestycji poczy ‑
nionych na etapie przygotowawczym jest zrozumiała. 
Inwestycje konieczne do realizacji działań, które przy ‑
niosą korzyści w zakresie różnorodności biologicznej, 
nie będą pochodziły jednak wyłącznie z EFRR.
W czasie przygotowywania programów operacyjnych 
na okres 2014–2020 Komisja zalecała w niektórych 
przypadkach, aby państwa członkowskie korzystały 
ze środków z EFRR raczej na potrzeby inwestycji, a nie 
badań; pod względem różnorodności biologicznej 
powinno to przyspieszyć realizację planów w zakresie 
ochrony i zarządzania oraz podnieść jej skuteczność.
Odpowiedzi Komisji 43
Komisja przyjmuje to zalecenie i podejmuje wyma ‑
gane działania. W aktach wykonawczych dotyczą ‑
cych okresu 2014–2020 określono zmieniony system 
kategoryzacji w celu zapewnienia informacji na 
temat inwestycji poczynionych w ramach polityki 
spójności. W obrębie tego systemu informacyjnego 
Komisja utworzyła wewnętrzny mechanizm „obser ‑
wacji wydatków na różnorodność biologiczną”, który 
umożliwi rejestrację bezpośredniego i pośredniego 
wydatkowania środków na różnorodność biologiczną 
z EFRR i Funduszu Spójności. Wiarygodność danych 
będzie zależała od jakości danych dostarczonych 
przez państwa członkowskie.
Zgodnie ze zobowiązaniami UE dotyczącymi uwzględ ‑
niania kwestii różnorodności biologicznej i międzyna ‑
rodowymi zobowiązaniami wynikającymi z Konwencji 
o różnorodności biologicznej Komisja pracuje nad bar ‑
dziej skuteczną obserwacją wydatków na różnorodność 
biologiczną. Sekcja poświęcona obserwacji wydatków 
na różnorodność biologiczną zostanie włączona do 
założeń programowych na 2015 r., Komisja udoskonala 
również obecnie metodę obserwacji wydatków na 
różnorodność biologiczną w budżecie UE.

JAK  OTRZ YMAĆ PUBLIK ACJE UE
Publik acje bezpła tne:
•  jeden egzemplar z: 
w EU Bookshop (http://bookshop .europa.eu )
•  kilka egzemplar zy (lub map y, plak aty): 
w przedsta wicielst wach Unii Europejsk iej (http://ec .europa.eu/r epresen t_pl .htm) 
w (http://eeas .europa.eu/delega tions/inde x_pl .htm)
kontaktując http://eur opa.eu/eur opedir ect/inde x_pl .htm)  
lub dzwoniąc pod numer 00 800 6 7 8 9 10 
(*) Informacje są udzielane nieodpła tnie , większ ość połącz eń również jest bezpła tna (niekt órzy operat orzy, hotele lub telefony  publiczne mogą 
naliczać opła ty).
Publik acje płatne:
• w EU Bookshop (http://bookshop .europa.eu )
Płatne subsk rypcje:
•  u dystrybut orów Urzędu Publik acji Unii Europejsk iej  
(http://publica tions .europa.eu/others/agen ts/inde x_pl .htm)
QJ‑AB‑14‑012‑PL‑C ISSN 1831 ‑0923
Ochrona różnorodności biologicznej jest kluczo -
wym priorytetem środowiskowym UE, wyrażo -
nym w unijnej strategii na rzecz różnorodności 
biologicznej na okres do 2020 r. oraz w sze -
regu stosownych polityk i przepisów unijnych. 
W niniejszym sprawozdaniu Trybunał skupił się 
na Europejskim Funduszu Rozwoju Regional -
nego i jego roli w finansowaniu oraz pomocy na 
rzecz projektów bezpośrednio wspierających 
różnorodność biologiczną.
EUROPEJSKI
TRYBUNAŁOBRACHUNKOW
Y