SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie dobrowolnego systemu ekoprojektu dla urządzeń do przetwarzania obrazu

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

1. Wprowadzenie i ramy prawne

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią (dyrektywa w sprawie ekoprojektu)[1] zapewnia ramy prawne służące do ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla określonych priorytetowych grup produktów.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 lit. a)–c) dyrektywy w sprawie ekoprojektu priorytetową grupę produktów należy objąć obowiązkowym środkiem wykonawczym (tj. rozporządzeniem Komisji) albo środkiem samoregulacji (np. dobrowolną umową zawartą przez branżę), jeżeli spełnia trzy warunki: (i) charakteryzuje się znaczącą wysokością sprzedaży, (ii) ma znaczący wpływ na środowisko oraz (iii) istnieje znaczący potencjał w zakresie jego poprawy.

Ponadto motyw 18 dyrektywy w sprawie ekoprojektu stanowi, że priorytetowe grupy produktów powinny podlegać alternatywnym sposobom działania, np. samoregulacjom ustalanym przez daną branżę, bądź też dobrowolnym umowom, zamiast obowiązkowym środkom wykonawczym, jeśli prawdopodobne jest, iż takie działanie spowoduje szybsze lub mniej kosztowne osiągnięcie celów polityki niż wprowadzenie wymogów obowiązkowych.

Dobrowolne umowy lub inne środki o charakterze samoregulacji można uznać za alternatywę dla środków wykonawczych w kontekście dyrektywy w sprawie ekoprojektu, o ile są zgodne z kryteriami określonymi w załączniku VIII do dyrektywy w sprawie ekoprojektu.

2. Dobrowolny system zaproponowany przez branżę urządzeń do przetwarzania obrazu

Artykuł 16 ust. 2 lit. a) dyrektywy w sprawie ekoprojektu stanowi, że Komisja wprowadza środki wykonawcze dotyczące grup produktów obejmujących sprzęt biurowy i elektronikę użytkową, które posiadają duży potencjał w zakresie zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w sposób oszczędny.

Komisja zleciła badania przygotowawcze dotyczące grup produktów obejmujących sprzęt biurowy i elektronikę użytkową, w tym urządzenia do przetwarzania obrazu.

Analiza wstępna dotycząca urządzeń do przetwarzania obrazu[2] potwierdziła, że ta grupa produktów spełnia kryteria określone w art. 15 dyrektywy w sprawie ekoprojektu. W szczególności charakteryzuje się znaczącą wysokością sprzedaży, ma znaczący wpływ na środowisko i znaczący potencjał w zakresie poprawy. Tym samym urządzenia do przetwarzania obrazu należy objąć środkiem wykonawczym lub środkiem samoregulacji.

Przedsiębiorstwa działające na rynku urządzeń do przetwarzania obrazu zaproponowały dobrowolny system dla grupy produktów obejmujących urządzenia do przetwarzania obrazu w UE i w tym celu zawarły dobrowolną umowę, w ramach której określono wymogi dotyczące ekoprojektu dla urządzeń do przetwarzania obrazu wprowadzanych do obrotu na rynku UE. System ten uzgodniono w dniu 16 lutego 2011 r.

Szacuje się, że zobowiązania podjęte przez sygnatariuszy dobrowolnej umowy przyniosą w 2020 r. oszczędności w wysokości 15 TWh, co przekłada się na 4,1 mln ton emisji CO2, a w latach 2011–2020 – oszczędności w wysokości 130 TWh, co odpowiada 36 mln ton emisji CO2.

Dobrowolny system zaproponowany przez branżę był przedmiotem pełnej oceny skutków przeprowadzonej przez Komisję[3] oraz konsultacji z zainteresowanymi stronami w ramach Forum Konsultacyjnego ds. Ekoprojektu[4], ustanowionego na podstawie art. 18 dyrektywy w sprawie ekoprojektu.

W ocenie skutków stwierdzono, że zaproponowany dobrowolny system umożliwi osiągnięcie celów polityki w szybszy i mniej kosztowny sposób niż za pomocą wymogów obowiązkowych. Stwierdzono również, że zgodnie z wymogami określonymi w załączniku VIII do dyrektywy w sprawie ekoprojektu proponowany system jest zgodny ze wszystkimi postanowieniami Traktatu (w szczególności dotyczącymi rynku wewnętrznego i zasad konkurencji), międzynarodowymi zobowiązaniami UE (w tym wielostronnymi normami handlowymi), celami dyrektywy w sprawie ekoprojektu oraz określonymi kryteriami oceny, takimi jak: (i) możliwości udziału, (ii) wartość dodana, (iii) reprezentatywność, (iv) mierzalne i rozłożone w czasie cele, (v) udział społeczeństwa obywatelskiego, (vi) nadzór i sprawozdawczość, (vii) opłacalność administrowania inicjatywą samoregulacji, (viii) zrównoważony charakter oraz (ix) spójność zachęt.

3. Elementy dobrowolnej umowy

W dobrowolnej umowie zawartej przez branżę ustanowiono szczegółowe wymogi dotyczące ekoprojektu dla urządzeń do przetwarzania obrazu wprowadzanych do obrotu na rynku UE. Produkty objęte umową są również objęte dobrowolnym programem etykietowania energetycznego ENERGY STAR, w ramach którego ustanowiono wymogi w zakresie etykietowania energetycznego różnego rodzaju urządzeń biurowych, w tym również urządzeń do przetwarzania obrazu. Zgodnie z wymogami dyrektywy w sprawie ekoprojektu sygnatariusze tej dobrowolnej umowy stanowią znaczną większość danego sektora gospodarczego. Na mocy umowy każdy sygnatariusz zobowiązuje się do tego, aby co najmniej 90 % wszystkich modeli urządzeń do przetwarzania obrazu wprowadzanych przezeń na rynek spełniało minimalne wymogi w zakresie efektywności pod względem typowego zużycia energii oraz trybu operacyjnego. Ponadto wszystkie urządzenia służące do drukowania powinny być standardowo wyposażone w funkcję druku „n-up”[5] i powinny spełniać wymogi dotyczące wkładów (np. powinny być zaprojektowane w sposób umożliwiający ponowne użycie/recykling wkładów i korzystanie z wkładów innych producentów). Wszystkie nowe produkty powinny również spełniać wymogi dotyczące recyklingu (np. łatwość demontażu i oznakowanie tworzyw sztucznych). Sygnatariusze zobowiązali się również do spełniania szczególnych wymogów w zakresie zapewniania informacji (np. informacji o efektywności wykorzystania zasobów i o efektywności energetycznej).

Poza określeniem wymogów dotyczących ekoprojektu, na mocy umowy powołane zostały dwa organy administracyjne:

· Komitet Sterujący składający się z przedstawicieli sygnatariuszy umowy oraz Komisji Europejskiej, który zajmuje się zarządzaniem umową[6], oraz

· Niezależny kontroler, który ocenia wypełnianie przez poszczególnych sygnatariuszy zobowiązań określonych w umowie i przekazuje Komisji odpowiednie sprawozdania[7].

Ponadto w umowie określono obowiązki sprawozdawcze z zaznaczeniem, że każdy sygnatariusz musi dostarczyć niezależnemu kontrolerowi wymagane informacje, gdyż w przeciwnym wypadku narażony będzie na ryzyko utraty statusu sygnatariusza.

Ponadto umowa przewiduje procedurę umożliwiającą Komitetowi Sterującemu zmianę postanowień umowy, w szczególności w celu dostosowania stopnia rygorystyczności wymogów do sytuacji na rynku. W ramach tej procedury wymogi ustanowione na mocy dobrowolnej umowy zostaną poddane przeglądowi trzy miesiące od daty opublikowania nowej wersji programu ENERGY STAR zawierającego wymogi dla urządzeń do przetwarzania obrazu. Elastyczne podejście w zakresie definiowana określonych parametrów i ustalania obowiązujących wymogów jest ważne w przypadku urządzeń do przetwarzania obrazu, ponieważ ich funkcje szybko się zmieniają.

Aby w odpowiednim czasie zapewnić wszystkim zainteresowanym stronom, w szczególności potencjalnym sygnatariuszom, prawidłowe i aktualne informacje na temat wymogów dotyczących urządzeń do przetwarzania obrazu, najnowsza wersja dobrowolnej umowy będzie zawsze opublikowana wraz z oceną skutków i niniejszym sprawozdaniem na portalu Europa Komisji Europejskiej, na stronie poświęconej polityce w zakresie ekoprojektu[8], a także na stronie poświęconej temu systemowi[9].

4. Akceptacja dobrowolnego systemu

Ponieważ dobrowolny system zaproponowany przez branżę urządzeń do przetwarzania obrazu zapewni osiągnięcie celów polityki szybciej i w sposób mniej kosztowny niż wymogi obowiązkowe oraz z racji tego, że spełnia on wszystkie kryteria określone w załączniku VIII do dyrektywy w sprawie ekoprojektu, Komisja uznaje, że urządzenia do przetwarzania obrazu wprowadzane do obrotu na rynku UE są objęte dobrowolnym systemem ekoprojektu ustanowionym przez branżę urządzeń do przetwarzania obrazu. Warunki tego systemu zostały określone w dobrowolnej umowie zawartej przez branżę.

Komisja uważa ten dobrowolny system za odpowiednią alternatywę dla środków wykonawczych w zakresie ekoprojektu. Tym samym Komisja wstrzyma się z ustanowieniem obowiązkowych wymogów w zakresie ekoprojektu dla urządzeń do przetwarzania obrazu wprowadzanych na rynek UE, o ile dobrowolna umowa i jej kolejne wersje zawarte w ramach proponowanego systemu dobrowolnego będą w opinii Komisji spełniać cele i ogólne zasady określone w dyrektywie w sprawie ekoprojektu.

W szczególności system dobrowolny musi nadal przez cały okres jego stosowania spełniać ogólne zasady określone w dyrektywie w sprawie ekoprojektu, w tym: przyczyniać się do osiągnięcia celów polityki dyrektywy w sprawie ekoprojektu; zapewniać możliwość uczestnictwa wszystkim przedsiębiorstwom działającym na rynku urządzeń do przetwarzania obrazu; obejmować znaczną większość odpowiedniego sektora gospodarczego[10]; zapewniać jasność i jednoznaczność warunków, przejrzystość i dobrze opracowany system nadzoru; oraz nie powinien powodować nadmiernych obciążeń administracyjnych. Ponadto wszelkie wymogi w zakresie ekoprojektu dla urządzeń do przetwarzania obrazu wprowadzanych do obrotu na rynku UE, które zostały określone w umowie dobrowolnej i w jej kolejnych wersjach zawieranych w ramach dobrowolnego systemu, powinny zapewniać wartość dodaną pod względem polepszenia ogólnego wskaźnika ekologiczności produktów objętych systemem.

Ponadto, zgodnie z wnioskiem Komisji i zainteresowanych stron[11], sygnatariusze dobrowolnego systemu są zobowiązani do:

· stałej oceny postępów w stosowaniu systemu;

· współpracy ze służbami Komisji, państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami w celu ciągłego podnoszenia ekologiczności urządzeń do przetwarzania obrazu, w szczególności poprzez stałe zmniejszanie docelowych wartości zużycia energii określonych w umowie dobrowolnej, oraz w celu uwzględnienia innych istotnych aspektów środowiskowych, jeżeli ma to zastosowanie;

· współpracy ze służbami Komisji, państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami w celu usprawnienia mechanizmu sprawozdawczego oraz zasad nadzoru i audytu,

· przedstawiania, w terminach określonych w dobrowolnej umowie, odpowiednich danych umożliwiających Komisji i zainteresowanym stronom nadzorowanie realizacji celów umowy, co oznacza, że każdy z sygnatariuszy zobowiązuje się do dostarczania informacji na temat wszystkich modeli urządzeń do przetwarzania obrazu wprowadzonych przezeń do obrotu w UE oraz informacji na temat zużycia energii i innych aspektów środowiskowych będących przedmiotem dobrowolnej umowy (np. łatwość recyklingu i wymogi w zakresie zapewniania informacji) w odniesieniu do każdego urządzenia do przetwarzania obrazu objętego dobrowolną umową; oraz

· dokładania starań w celu zapewnienia czynnego zaangażowania w stosowanie systemu ze strony potencjalnych sygnatariuszy.

5. Nadzorowanie dobrowolnego systemu

Zgodnie z wymogami określonymi w pkt 6 załącznika VIII do dyrektywy w sprawie ekoprojektu Komisja, wspomagana przez Forum Konsultacyjne ds. Ekoprojektu i komitet, o którym mowa w art. 19 ust. 1 dyrektywy w sprawie ekoprojektu, nadzoruje stosowanie dobrowolnego systemu, a w szczególności jego zgodność z zasadami ogólnymi oraz stosowność wymogów dotyczących ekoprojektu określonych w umowie dobrowolnej i jej kolejnych wersjach.

Komisja będzie przykładać szczególną wagę do obowiązków sprawozdawczych i zasad nadzorowania określonych w dyrektywie w sprawie ekoprojektu, w obecnych wytycznych Komisji oraz w samej umowie. W szczególności Komisja sprawdzi, czy postanowienia umowy i ich stosowanie przez sygnatariuszy umożliwiają Komisji i zainteresowanym stronom (w tym organom krajowym) skuteczne monitorowanie efektywności umowy oraz stopnia osiągnięcia przez nią celów.

Jeżeli Komisja stwierdzi, że cele i ogólne zasady dyrektywy w sprawie ekoprojektu odzwierciedlone w dobrowolnym systemie nie zostaną spełnione lub sygnatariusze dobrowolnego systemu nie będą stale zmniejszać docelowych wartości zużycia energii, ulepszać wymogów dotyczących aspektów niezwiązanych z energią, określonych w dobrowolnej umowie, lub uwzględniać, w razie potrzeby, nowych istotnych aspektów środowiskowych w kolejnych wersjach, to Komisja przyjmie wymogi dotyczące ekoprojektu dla urządzeń do przetwarzania obrazu w postaci obowiązkowych środków wykonawczych.

6. Wnioski

Dobrowolny system dotyczący ekoprojektu zaproponowany przez branżę urządzeń do przetwarzania obrazu jest zgodny ze wszystkimi postanowieniami traktatu, międzynarodowymi zobowiązaniami UE i określonymi kryteriami oceny, a zatem uznaje się go za ważny na podstawie dyrektywy w sprawie ekoprojektu.

Ocena przeprowadzona przez Komisję wykazała, że ten dobrowolny system dotyczący ekoprojektu pozwoli na osiągnięcie celów polityki w szybszy i mniej kosztowny sposób niż za pomocą wymogów obowiązkowych.

Komisja uznaje, że urządzenia do przetwarzania obrazu wprowadzane do obrotu w UE należy objąć dobrowolnym systemem ekoprojektu. Warunki tego systemu zostały określone w dobrowolnej umowie zawartej przez branżę.

Komisja uważa ten dobrowolny program za właściwą alternatywę dla środków wykonawczych w zakresie ekoprojektu, dlatego na chwilę obecną wstrzyma się od ustanawiania obowiązkowych wymogów dotyczących ekoprojektu dla urządzeń do przetwarzania obrazu wprowadzanych do obrotu w UE.

Komisja będzie stale nadzorować stosowanie dobrowolnego systemu. Jeżeli okaże się, że cele i ogólne zasady dyrektywy w sprawie ekoprojektu nie są spełniane, Komisja ustanowi wymogi dotyczące ekoprojektu dla urządzeń do przetwarzania obrazu w postaci obowiązkowych środków wykonawczych.

[1] Dz.U. L 285 z 31.10.2009, s. 10.

[2] Analiza wstępna PWE „Grupa 4 – Urządzenia do przetwarzania obrazu, kopiarki, faksy, drukarki, skanery, urządzenia wielofunkcyjne”, przeprowadzona przez konsorcjum złożone z sześciu przedsiębiorstw – Fraunhofer IZM, Öko-Institut, Bio Intelligence Service, Deutsche Umwelthilfe, PE Europe oraz CODDE. Ostateczne wersje sprawozdań opublikowano w grudniu 2007 r. i w maju 2008 r. Dokumenty dotyczące analizy są dostępne na stronie internetowej http://www.ecoimaging.org/.

[3] Rada ds. Ocen Skutków wydała pozytywną opinię w sprawie oceny skutków dnia 21 września 2012 r.

[4] Dobrowolny system dotyczący urządzeń do przetwarzania obrazu omawiano dwa razy na Forum Konsultacyjnym ds. Ekoprojektu, tj. na jego posiedzeniach w dniach 12 października 2009 r. i 9 października 2012 r.

[5] Możliwość wydrukowania kilku stron dokumentu na jednym arkuszu papieru gdy urządzenie jest sterowane za pomocą oryginalnego oprogramowania dostarczonego przez producenta.

[6] Przedstawiciele państw członkowskich UE, krajów EFTA/EOG i organizacji pozarządowych mają status obserwatorów.

[7] Sprawozdania w zakresie wypełniania obowiązków są udostępniane zainteresowanym stronom i omawiane z nimi.

[8] http://ec.europa.eu/energy/efficiency/labelling/agreements_en.htm

[9] www.eurovaprint.eu

[10] Co najmniej 70 % produktów wprowadzanych na rynek.

[11] Posiedzenie Forum Konsultacyjnego ds. Ekoprojektu w dniu 9 października 2012 r.