(4)Biorąc pod uwagę szybko zmieniającą się sytuację gospodarczą i geopolityczną, europejski semestr ponownie służy do zakrojonej na szeroką skalę koordynacji polityki gospodarczej i polityki zatrudnienia w 2022 r., jednocześnie rozwijając się zgodnie z wymogami dotyczącymi wdrażania Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, jak opisano w rocznej analizie zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2022 r. Realizacja przyjętych planów odbudowy i zwiększania odporności jest nieodzowna do osiągnięcia priorytetów polityki w ramach europejskiego semestru, ponieważ plany te uwzględniają wszystkie stosowne zalecenia krajowe, wydane w cyklach semestru w latach 2019 i 2020, lub znaczną część tych zaleceń. Zalecenia dla poszczególnych krajów na lata 2019 i 2020 pozostają aktualne również w odniesieniu do planów odbudowy i zwiększania odporności, które są uzupełniane, aktualizowane lub zmieniane zgodnie z art. 14, 18 i 21 rozporządzenia (UE) 2021/241, obok zaleceń dla poszczególnych krajów wydanych do dnia przedłożenia zmodyfikowanego planu.

(3)Inwazja Rosji na Ukrainę, która nastąpiła wkrótce po globalnej pandemii, znacząco zmieniła kontekst geopolityczny i gospodarczy. Skutki tej inwazji odczuwane przez gospodarki państw członkowskich to m.in. wyższe ceny energii i żywności i słabsze perspektywy wzrostu gospodarczego. Wyższe ceny energii wpływają zwłaszcza na gospodarstwa domowe znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, które doświadczają ubóstwa energetycznego lub są nim zagrożone. UE doświadcza również bezprecedensowego napływu osób uciekających z Ukrainy. W tym kontekście 4 marca 2022 r. uruchomiono po raz pierwszy dyrektywę w sprawie tymczasowej ochrony, przyznając osobom wysiedlonym z Ukrainy prawo do legalnego pobytu w UE, a także dostęp do kształcenia i szkolenia, rynku pracy, opieki zdrowotnej, mieszkań i opieki społecznej. Za pośrednictwem inicjatywy „Działanie w ramach polityki spójności na rzecz uchodźców w Europie” (CARE) i dodatkowych płatności zaliczkowych w ramach programu „Wsparcie na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy” (REACT-EU) Bułgaria otrzymuje nadzwyczajne wsparcie na zaspokojenie pilnych potrzeb w zakresie przyjmowania i integracji osób uciekających z Ukrainy.

(1)Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności weszło w życie 19 lutego 2021 r. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności zapewnia wsparcie finansowe na rzecz realizacji reform i inwestycji, co pociąga za sobą impuls fiskalny finansowany przez Unię. Przyczynia się on do ożywienia gospodarczego oraz wdrażania zrównoważonych i pobudzających wzrost gospodarczy reform i inwestycji, których celem jest w szczególności promowanie zielonej i cyfrowej transformacji, zwiększając jednocześnie odporność i wzrost potencjalny gospodarek państw członkowskich. Pomaga również wzmocnić stabilność finansów publicznych oraz pobudzić wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy w średnim i długim okresie. Maksymalny wkład finansowy dla każdego państwa członkowskiego w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności [został] zaktualizowany [30 czerwca] 2022 r., zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241.

(6)Zgodnie z podejściem przyjętym w opinii Rady z 18 czerwca 2021 r. na temat programu konwergencji na 2021 r., kurs polityki fiskalnej jest obecnie najlepiej mierzony zmianą wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów), z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych związanych z kryzysem wywołanym COVID-19, lecz z uwzględnieniem wydatków finansowanych z bezzwrotnego wsparcia (dotacji) z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz innych funduszy UE, w stosunku do średniookresowego wzrostu potencjalnego. Poza oceną ogólnego kursu polityki fiskalnej celem analizy jest również sprawdzenie, czy krajowa polityka fiskalna ma rozważny charakter, a jej struktura sprzyja trwałemu ożywieniu gospodarczemu zgodnemu z celami zielonej i cyfrowej transformacji; z tego powodu uwagę zwraca się również na zmiany bieżących wydatków pierwotnych (po skorygowaniu o działania dyskrecjonalne po stronie dochodów i z wyłączeniem tymczasowych działań nadzwyczajnych związanych z kryzysem wywołanym COVID-19) i inwestycji finansowanych ze środków krajowych.

(7)2 marca 2022 r. Komisja przyjęła komunikat zawierający ogólne wytyczne dotyczące polityki fiskalnej w 2023 r. w celu wsparcia państw członkowskich w przygotowaniu programów stabilności i konwergencji, a przez to wzmocnienia koordynacji polityki. Komisja stwierdziła, że w oparciu o perspektywy makroekonomiczne prognozy z zimy 2022 r. stosowne wydaje się przejście w 2023 r. od ogółem wspierającego kursu polityki fiskalnej w latach 2020–2022 do zasadniczo neutralnego ogólnego kursu polityki fiskalnej, przy zachowaniu gotowości do odpowiedniej reakcji w przypadku zmiany sytuacji gospodarczej. Komisja oznajmiła, że zalecenia fiskalne na 2023 r. nadal powinny być różne dla poszczególnych państw członkowskich i uwzględniać potencjalne efekty zewnętrzne dla innych krajów. Komisja wezwała państwa członkowskie do uwzględnienia wytycznych w ich programach stabilności i konwergencji. Komisja zobowiązała się, że będzie ściśle monitorować sytuację gospodarczą i w razie potrzeby dostosuje swoje wytyczne polityczne, najpóźniej pod koniec maja 2022 r. w wiosennym pakiecie europejskiego semestru.

(8)W stosunku do wytycznych fiskalnych przedstawionych 2 marca 2022 r. zalecenia fiskalne na 2023 r. uwzględniają gorsze perspektywy gospodarcze, większą niepewność i dodatkowe ryzyko pogorszenia się koniunktury oraz wyższą inflację, niż zakładano w prognozie zimowej. W tym kontekście działania fiskalne muszą mieć na celu rozwijanie inwestycji publicznych na rzecz zielonej i cyfrowej transformacji oraz bezpieczeństwa energetycznego, a także zachowanie siły nabywczej gospodarstw domowych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, tak aby złagodzić skutki wzrostu cen energii i pomóc ograniczyć presję inflacyjną efektów drugiej rundy za pomocą ukierunkowanych środków tymczasowych; polityka fiskalna musi pozostać elastyczna, aby można było ją dostosowywać do szybko zmieniających się okoliczności; musi też być różna dla poszczególnych krajów w zależności od ich sytuacji fiskalnej i gospodarczej, m.in. pod względem narażenia na kryzys i napływu wysiedleńców z Ukrainy.

(9)15 października 2021 r. Bułgaria przedstawiła Komisji swój krajowy plan odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/241. Na podstawie art. 19 rozporządzenia (UE) 2021/241 Komisja oceniła adekwatność, skuteczność, efektywność oraz spójność planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny zawartymi w załączniku V do tego rozporządzenia. 4 maja 2022 r. Rada przyjęła decyzję w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Bułgarii. Uruchomienie transz jest uzależnione od decyzji Komisji podjętej zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/241 i stwierdzającej, że Bułgaria osiągnęła w zadowalający sposób odpowiednie kamienie milowe i wartości docelowe określone w decyzji wykonawczej Rady. Osiągnięcie w zadowalający sposób zakłada, że działania związane z uprzednio osiągniętymi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi nie zostały odwrócone.

(10)29 kwietnia 2022 r. Bułgaria przedłożyła swój krajowy program reform na 2022 r. oraz, w tym samym dniu, swój program konwergencji na 2022 r., w terminie przewidzianym w art. 4 rozporządzenia (WE) nr 1466/97. W celu uwzględnienia powiązań między tymi dwoma programami poddano je jednoczesnej ocenie.

(11)23 maja 2022 r. Komisja opublikowała sprawozdanie krajowe dotyczące Bułgarii na 2022 r. Oceniono w nim postępy Bułgarii we wdrażaniu stosownych zaleceń dla tego kraju przyjętych przez Radę w latach 2019, 2020 i 2021 oraz podsumowano plan odbudowy i zwiększania odporności przestawiony przez Bułgarię, z uwzględnieniem tabeli wyników w zakresie odbudowy i zwiększania odporności. Na podstawie tej analizy w sprawozdaniu krajowym wskazano luki dotyczące wyzwań, których nie uwzględniono w planie odbudowy i zwiększania odporności lub uwzględniono je jedynie częściowo, a także nowych i pojawiających się wyzwań, w tym związanych z inwazją Rosji na Ukrainę. Oceniono w nim również postępy Bułgarii we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w realizacji głównych celów UE dotyczących zatrudnienia, umiejętności i ograniczania ubóstwa, a także postępy w realizacji celów ONZ w zakresie zrównoważonego rozwoju.

(12)23 maja 2022 r. Komisja opublikowała sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 TFUE. W sprawozdaniu tym omówiono sytuację budżetową Bułgarii, ponieważ deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych tego państwa przekroczył w 2021 r. określoną w Traktacie wartość referencyjną wynoszącą 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu nie zostało spełnione. Zgodnie z komunikatem z 2 marca 2022 r. Komisja nie zaproponowała wszczęcia nowych procedur nadmiernego deficytu wiosną 2022 r. i ponownie oceni zasadność wszczęcia ich jesienią 2022 r.

(13)20 lipca 2020 r. Rada zaleciła Bułgarii wprowadzenie w 2020 i 2021 r. wszelkich niezbędnych środków, zgodnie z ogólną klauzulą wyjścia, w celu skutecznego zaradzenia pandemii, wspomożenia gospodarki, a następnie wsparcia jej odbudowy. Ponadto zaleciła Bułgarii – gdy pozwolą na to warunki ekonomiczne – prowadzenie polityki fiskalnej mającej na celu osiągnięcie rozważnej sytuacji fiskalnej w średnim terminie i zapewnienie długookresowej zdolności do obsługi długu, przy jednoczesnym zwiększeniu inwestycji. W 2021 r. według danych zweryfikowanych przez Eurostat deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych Bułgarii wzrósł z 4,0 % PKB w 2020 r. do 4,1 % w 2021 r. Działania w zakresie polityki fiskalnej podjęte przez Bułgarię wspierały ożywienie gospodarcze w 2021 r., podczas gdy tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia zwiększono z 2,9 % PKB w 2020 r. do 4,3 % w 2021 r. Działania podjęte przez Bułgarię w 2021 r. były zgodne z zaleceniem Rady z 20 lipca 2020 r. Działania dyskrecjonalne w ramach polityki budżetowej, które rząd podjął w latach 2020 i 2021, miały w większości charakter tymczasowy lub były zrównoważone środkami kompensacyjnymi. Według danych zweryfikowanych przez Eurostat dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniósł w 2021 r. 25,1 % PKB.

(14)Scenariusz makroekonomiczny, na którym oparto prognozy budżetowe w programie konwergencji na 2022 r., jest korzystny w 2022 r. i realistyczny w późniejszym okresie. Rząd prognozuje, że realny PKB wzrośnie w 2022 r. o 2,6 %, a w 2023 r. – o 2,8 %. Dla porównania przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2022 r. wzrost realnego PKB w 2022 r. jest niższy i wynosi 2,1 %, a w 2023 r. jest wyższy i wynosi 3,1 %; wynika to głównie z różnych projekcji dotyczących wzrostu zatrudnienia i inwestycji. W programie konwergencji na 2022 r. rząd oczekuje, że w 2022 r. deficyt nominalny wzrośnie do poziomu 5,3 % PKB, a w 2023 r. – spadnie do 2,9 % PKB. Wzrost deficytu w 2022 r., złagodzony dzięki wycofaniu środków nadzwyczajnych związanych z COVID, odzwierciedla głównie gwałtowny wzrost zużycia pośredniego, wsparcie dla przedsiębiorstw i środki w zakresie energii, a także zmiany w systemie emerytalnym. W programie przewidziano, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie w 2022 r. do 25,5 %, a w 2023 r. – do 27,7 %. Przy uwzględnieniu środków z zakresu polityki znanych w dniu będącym datą graniczną prognozy deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w latach 2022 i 2023 przewidziany w prognozie Komisji z wiosny 2022 r. ma wynieść odpowiednio 3,7 % i 2,4 % PKB. Wartości te są znacznie niższe od projekcji deficytu na 2022 r. w programie konwergencji na 2022 r., głównie ze względu na różne prognozy makroekonomiczne, niższy wzrost zużycia pośredniego oraz wyższe podatki związane z produkcją i importem w 2022 r. W prognozie Komisji z wiosny 2022 r. przewiduje się niższą relację długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB, która w 2022 r. ma wynieść 25,3 %, a w 2023 r. – 25,6 %. Różnica ta wynika z niższych poziomów deficytu w obu latach oraz z wyższego prognozowanego wzrostu gospodarczego w 2023 r.

Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2022 r. średniookresowy (średnia z 10 lat) wzrost produktu potencjalnego szacowany jest na 1,8 %. Szacunki te nie uwzględniają jednak wpływu reform, które wchodzą w skład planu odbudowy i zwiększania odporności i mogą pobudzić wzrost potencjalny Bułgarii.

(15)W 2022 r. rząd stopniowo wycofał większość środków wprowadzonych w reakcji na kryzys związany z COVID-19, w związku z czym prognozuje się, że tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia zmaleją z 4,3 % PKB w 2021 r. do 1,8 % PKB w 2022 r. Na deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych mają wpływ środki, które wprowadzono, aby przeciwdziałać gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii, i które w prognozie Komisji z wiosny 2022 r. szacuje się na 0,9 % PKB w 2022 r. i 0,0 % PKB w 2023 r. Środki te obejmują głównie programy wsparcia dla zakładów użyteczności publicznej i odbiorców gazu w gospodarstwach domowych. Środki te ogłoszono w większości jako tymczasowe. Jeżeli jednak ceny energii pozostaną wysokie również w 2023 r., niektóre z tych środków mogłyby zostać utrzymane. Niektóre z nich nie są ukierunkowane, tak jest np. w przypadku moratorium na ceny energii dla gospodarstw domowych. Na deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych mają również wpływ koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy, które według prognozy Komisji z wiosny 2022 r. mają wynieść 0,1 % PKB w 2022 r. i 0,2 % PKB w 2023 r.

(16)18 czerwca 2021 r. Rada zaleciła, by w 2022 r. Bułgaria realizowała wspierający kurs polityki fiskalnej, wykorzystując m.in. impuls zapewniany przez Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, oraz utrzymała inwestycje finansowane ze środków krajowych. Rada zaleciła również Bułgarii utrzymanie pod kontrolą wzrostu wydatków bieżących finansowanych ze środków krajowych. Zaleciła również, by Bułgaria prowadziła – kiedy warunki ekonomiczne na to pozwolą – politykę fiskalną mającą na celu osiągnięcie rozważnej sytuacji fiskalnej i zapewnienie stabilności finansów publicznych w średnim okresie, przy jednoczesnym zwiększeniu inwestycji w celu pobudzenia potencjału wzrostu gospodarczego.

(17)Na podstawie prognozy Komisji z wiosny 2022 r. i z uwzględnieniem informacji zawartych w programie konwergencji Bułgarii na 2022 r. prognozuje się, że kurs polityki fiskalnej w 2022 r. będzie wspierający i wyniesie -3,4 % PKB, zgodnie z zaleceniem Rady. Bułgaria planuje dalsze wspieranie ożywienia gospodarczego przez wykorzystanie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności do finansowania dodatkowych inwestycji, zgodnie z zaleceniem Rady. Prognozuje się, że pozytywny wpływ, jaki mają na działalność gospodarczą wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz innych funduszy UE, wzrośnie o 1,1 p.p. PKB w porównaniu z 2021 r. Prognozuje się, że inwestycje finansowane ze środków krajowych będą miały ekspansywny wpływ na kurs polityki fiskalnej, który wyniesie 1,1 p.p. PKB w 2022 r. W związku z tym Bułgaria planuje utrzymać inwestycje finansowane ze środków krajowych, zgodnie z zaleceniem Rady. Jednocześnie prognozuje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych ze środków krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) w 2022 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na ogólny kurs polityki fiskalnej, który wyniesie 1,4 p.p. Ten znaczący ekspansywny wpływ obejmuje dodatkowy wpływ środków mających zaradzić gospodarczym i społecznym skutkom wzrostu cen energii (0,2 p.p. PKB), a także koszty zapewnienia tymczasowej ochrony wysiedleńcom z Ukrainy (0,1 p.p. PKB), przy czym prognozuje się również, że zmiany w systemie emerytalnym (0,6 % PKB) i wzrost płac (0,3 % PKB) przyczynią się do wzrostu wydatków bieżących netto. W związku z tym z obecnych szacunków Komisji wynika, że Bułgaria nie utrzymuje pod kontrolą w wystarczającym stopniu wzrostu wydatków bieżących finansowanych ze środków krajowych w 2022 r.

(18)W prognozie Komisji z wiosny 2022 r. przewiduje się, że w 2023 r. kurs polityki fiskalnej będzie na poziomie -1,3 % PKB, przy założeniu kontynuacji dotychczasowej polityki. Prognozuje się, że w 2023 r. Bułgaria będzie nadal wykorzystywać dotacje w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności do finansowania dodatkowych inwestycji wspierających ożywienie gospodarcze. Prognozuje się, że pozytywny wpływ, jaki mają na działalność gospodarczą wydatki finansowane z dotacji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz innych funduszy UE, wzrośnie o 0,7 p.p. PKB w porównaniu z 2022 r. Prognozuje się, że inwestycje finansowane ze środków krajowych będą miały ekspansywny wpływ, który wyniesie 0,2 p.p. PKB w 2023 r. Jednocześnie prognozuje się, że wzrost bieżących wydatków pierwotnych finansowanych ze środków krajowych (po skorygowaniu o nowe działania po stronie dochodów) w 2023 r. będzie mieć ekspansywny wpływ na ogólny kurs polityki fiskalnej, który wyniesie 0,5 p.p. Obejmuje to wpływ stopniowego wycofywania środków wprowadzonych w obliczu wzrostu cen energii (0,9 % PKB), natomiast zwiększone transfery socjalne i wzrost płac mają, według prognoz, przyczynić się do wzrostu wydatków bieżących netto.

(19)W programie konwergencji na 2022 r. przewiduje się, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych będzie się stopniowo zmniejszać do 2,8 % PKB w 2024 r. i do 2,4 % do 2025 r. Planuje się zatem, aby deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych utrzymał się na poziomie poniżej 3 % PKB w okresie objętym programem. Prognozy te zakładają wzrost dochodów z podatków bezpośrednich i składek na ubezpieczenia społeczne w związku z wyższymi dochodami gospodarstw domowych i wyższymi transferami kapitału dzięki RRF. W programie przewidziano wzrost relacji długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB do 2025 r. – w 2024 r. do 29,1 %, a w 2025 r. – do 30,4 %. Z analizy przeprowadzonej przez Komisję wynika, że zagrożenie dla długookresowej zdolności do obsługi długu wydaje się średnie w średnim okresie.

(20)Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/241 i kryterium 2.2 w załączniku V do tego rozporządzenia plan odbudowy i zwiększania odporności zawiera obszerny zestaw wzajemnie wzmacniających się reform i inwestycji, które mają zostać wdrożone do 2026 r. Pomagają one sprostać wszystkim wyzwaniom gospodarczym i społecznym wskazanym w stosownych zaleceniach krajowych, które Rada skierowała do Bułgarii w ramach europejskiego semestru w 2019 i 2020 r., obok zaleceń dla tego kraju wydanych do dnia przyjęcia planu, lub znacznej części tych wyzwań. W szczególności plan odbudowy i zwiększania odporności uwzględnia zalecenia krajowe w dziedzinie społecznej, ponieważ przewiduje środki mające sprzyjać włączeniu społecznemu, które mają poprawić adekwatność i zasięg systemu dochodu minimalnego, oraz środki mające przyspieszyć integrację służb zatrudnienia i służb socjalnych. Inne środki uwzględniające zalecenia krajowe ukierunkowane są przede wszystkim na umożliwienie nabywania umiejętności – w szczególności umiejętności cyfrowych – lepsze dostosowanie systemów kształcenia i uczenia się przez całe życie do potrzeb rynku pracy oraz rozszerzenie oferty usług opieki zdrowotnej w całej Bułgarii. Środki te mogą pomóc w osiągnięciu celów i dalszych postępów we wdrażaniu Europejskiego filaru praw socjalnych i związanego z nim planu działania do 2030 r. Ponadto plan odbudowy i zwiększania odporności uwzględnia zalecenia krajowe, ponieważ przewiduje się w nim przyspieszenie dekarbonizacji sektora energetycznego, zwiększenie ogólnej efektywności energetycznej oraz wdrożenie środków dotyczących zrównoważonego transportu oraz infrastruktury cyfrowej/usług cyfrowych. W planie przewidziano ponadto dalekosiężne środki służące poprawie efektywności administracji publicznej i systemu wymiaru sprawiedliwości, zapobieganiu korupcji, jej wykrywaniu i eliminowaniu, poprawie otoczenia działalności gospodarczej oraz wspieraniu inwestycji w badania naukowe i innowacje. Pomoże to również Bułgarii w realizacji jej pozostałych zobowiązań w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji oraz jej celów w ramach mechanizmu praworządności.

(21)Oczekuje się, że realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności Bułgarii przyczyni się do dalszych postępów w zielonej i cyfrowej transformacji. Działania wspierające realizację celów klimatycznych w Bułgarii stanowią 58,9 % łącznej alokacji w ramach planu, a działania wspierające realizację celów cyfrowych – 25,8 %. Pełna realizacja planu odbudowy i zwiększania odporności, zgodnie z odpowiednimi kamieniami milowymi i wartościami docelowymi, pomoże Bułgarii szybko przezwyciężyć skutki kryzysu związanego z COVID-19, wzmacniając jednocześnie jej odporność. Jednocześnie dalsze działania na rzecz pełnego wykorzystania publicznych służb zatrudnienia oraz zapewnienia zintegrowanego wsparcia w zakresie zatrudnienia i wsparcia socjalnego pomogą złagodzić skutki prognozowanych zmian demograficznych i wspierać sprawiedliwą zieloną i cyfrową transformację. Systematyczne angażowanie partnerów społecznych i innych odpowiednich zainteresowanych stron pozostaje ważne dla pomyślnej realizacji planu odbudowy i zwiększania odporności, a także innych polityk gospodarczych i polityk zatrudnienia wykraczających poza zakres tego planu, ponieważ służy zapewnieniu szerokiego poczucia odpowiedzialności za cały program polityczny.

(22)Bułgaria przedłożyła umowę o partnerstwie 11 maja 2022 r., nie przedłożono natomiast jeszcze pozostałych dokumentów programowych dotyczących polityki spójności. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z 24 czerwca 2021 r. Bułgaria jest zobowiązana do uwzględniania w programowaniu funduszy polityki spójności na lata 2021–2027 stosownych zaleceń krajowych. Jest to warunek wstępny poprawy skuteczności i zmaksymalizowania wartości dodanej wsparcia finansowego otrzymywanego z funduszy polityki spójności i jednocześnie przyczynia się do koordynacji, komplementarności i spójności między tymi funduszami a innymi instrumentami i funduszami unijnymi. Pomyślne wdrożenie Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz programów polityki spójności zależy również od usunięcia przeszkód dla inwestycji wspierających zieloną i cyfrową transformację oraz zrównoważony rozwój terytorialny.

(23)Plan REPowerEU przyjęto w odpowiedzi na mandat udzielony przez szefów państw lub rządów UE w Deklaracji wersalskiej i ma on na celu jak najszybsze uniezależnienie Unii Europejskiej od importu paliw kopalnych z Rosji. W ramach dialogu z państwami członkowskimi określane są najodpowiedniejsze projekty, inwestycje i reformy służące temu celowi na szczeblu krajowym, regionalnym i unijnym. Działania te służą zmniejszeniu ogólnej zależności od paliw kopalnych, a także znalezieniu innych źródeł importu paliw kopalnych niż Rosja.

(24)Bułgaria jest gospodarką o największej intensywności emisji w UE – intensywność emisji gazów cieplarnianych w tym kraju jest ponad czterokrotnie wyższa od średniej unijnej. Obecny udział paliw kopalnych w koszyku energetycznym Bułgarii wynosi 61,5 %, podczas gdy udział energii jądrowej wynosi 24 %, a energii ze źródeł odnawialnych – 14,5 % (mniej niż średni udział energii ze źródeł odnawialnych w UE wynoszący19 %). Kraj ten jest w dużym stopniu uzależniony od Rosji w przypadku gazu ziemnego. W 2020 r. z Rosji importowano 75 % gazu ziemnego, co przewyższa średnią unijną wynoszącą 43,2 %. Udział tego surowca w koszyku energetycznym wyniósł jednak tylko 13,9 %, czyli był niższy od średniej unijnej (24,4 %). Największym odbiorcą gazu pozostaje przemysł, z udziałem na poziomie 40 %, co obejmuje zastosowania nieenergetyczne, natomiast udział sektora energetycznego zmniejszył się z 30 % w 2010 r. do 25 % w 2019 r. System ciepłowniczy opiera się na gazie ziemnym, a możliwości ulepszenia są niewielkie, ponieważ systemów lokalnego ogrzewania nie można zastąpić alternatywnymi źródłami. W planie odbudowy i zwiększania odporności przeanalizowano wprawdzie potencjał energii geotermalnej, jaki można wykorzystać w ciepłownictwie, ale można by przewidzieć dodatkowe inwestycje, aby wspierać instalowanie wielkoskalowych pomp ciepła. Wytwarzanie energii elektrycznej z węgla opiera się w całości na węglu brunatnym krajowej produkcji, natomiast z Rosji Bułgaria importuje ograniczone ilości węgla do użytku przemysłowego (0,56 mln ton, co stanowi 85 % całkowitego importu węgla). Z drugiej strony Bułgaria jest zależna od Rosji w przypadku surowej ropy naftowej (63 % surowej ropy naftowej pochodzi z Rosji, co znacznie przewyższa średnią unijną wynoszącą 26 %), a przy tym importuje z Rosji 22 % produktów rafinacji ropy naftowej, czyli mniej od średniej unijnej wynoszącej 35 %. Ogółem udział ropy naftowej w koszyku energetycznym wyniósł w 2020 r. 23,9 %, czyli był niższy od średniej UE wynoszącej 32,7 %. Bułgarski plan odbudowy i zwiększania odporności przewiduje przyjęcie planu działania na rzecz neutralności klimatycznej. Obejmuje on działania mające doprowadzić do ostatecznego wycofywania węgla/lignitu najpóźniej do 2038 r. oraz znaczące inwestycje i reformy mające przyspieszyć upowszechnianie wykorzystania odnawialnych źródeł energii, przy czym osiągnięcie celów w zakresie transformacji klimatycznej i energetycznej będzie wymagało dalszych starań. Jeżeli chodzi o odnawialne źródła energii, Bułgaria zobowiązała się do dodania co najmniej 3 500 MW nowej mocy z odnawialnych źródeł energii (energii wiatrowej i słonecznej) i stworzenia warunków technicznych umożliwiających włączenie dodatkowych 4 500 MW do systemu elektroenergetycznego do 2026 r. Ponadto plan obejmuje reformę, która ma usunąć główne przeszkody w rozwoju technologii opartych na wodorze odnawialnym i łańcuchów wartości w tej dziedzinie, a także inwestycje wspierające rozwój projektów pilotażowych związanych z produkcją wodoru odnawialnego i zrównoważonego biogazu. Przewiduje się również środki mające pomóc gospodarstwom domowym w instalowaniu słonecznych systemów podgrzewania wody i słonecznych systemów fotowoltaicznych. W planie znajdzie się również definicja ubóstwa energetycznego. Należy zauważyć, że realizacja przez Bułgarię celów pakietu „Gotowi na 55” będzie wymagać jeszcze większego poziomu ambicji w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz zwiększenia wykorzystywania odnawialnych źródeł energii i poprawy efektywności energetycznej.