SPIS TREŚCI

1. Cel 2

2. Jaki jest powód zainteresowania UE tym obszarem? 3

3. Związek między instrumentami wzajemnego uznawania a pozbawieniem wolności 4

3.1. Europejski nakaz aresztowania 4

3.2. Przekazywanie więźniów 6

3.3. Dozór kuratora i kary alternatywne 7

3.4. Europejski nakaz nadzoru 8

3.5. Wprowadzenie w życie 9

4. Kwestia tymczasowego aresztowania 9

4.1. Czas trwania tymczasowego aresztowania 10

4.2. Regularny przegląd przesłanek dla tymczasowego aresztowania /ustawowy maksymalny czas trwania 11

5. Dzieci 13

6. warunki osadzenia 13

6.1. Prowadzone obecnie działania na poziomie UE dotyczące pozbawienia wolności 14

6.2. Monitorowanie warunków osadzenia przez państwa członkowskie 14

6.3. Europejskie Reguły Więzienne 15

7. Konsultacja społeczna 15

ZAŁĄCZNIKI 17

Tabela 1: Liczba osadzonych w Unii Europejskiej w latach 2009–2010 17

Tabela 2: Działania wspierające prowadzone obecnie na szczeblu UE 20

Cel

Komisja pragnie zbadać, do jakiego stopnia kwestie związane z pozbawieniem wolności[1] mają wpływ na wzajemne zaufanie, a w związku z tym na wzajemne uznawanie orzeczeń i ogólnie – na współpracę sadową w Unii Europejskiej. Mimo że za warunki osadzenia i zarządzanie więzieniami odpowiedzialne są państwa członkowskie, Komisja jest zainteresowana tym zagadnieniem ze względu na duże znaczenie zasady wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych dla przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.

Skuteczne funkcjonowanie zasady wzajemnego uznawania wymaga wspólnej podstawy, która zapewniałaby wzajemne zaufanie organów sądowych. Państwa członkowskie potrzebują szerszej wiedzy na temat poszczególnych systemów wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych.

W swojej rezolucji dotyczącej harmonogramu działań mających na celu umocnienie praw procesowych osób podejrzanych w postępowaniu karnym[2] Rada stwierdziła: „Okres, który dana osoba spędza w areszcie śledczym przed rozpoczęciem postępowania sądowego i w czasie postępowania sądowego, jest bardzo różny w poszczególnych państwach członkowskich. Zbyt długie okresy tymczasowego aresztowania są szkodliwe dla danej osoby. Mogą negatywnie wpłynąć na współpracę sądową między państwami członkowskimi i nie odzwierciedlają wartości, które propaguje Unia Europejska”.

Rada wezwała Komisję do przedstawienia zielonej księgi w sprawie tymczasowego aresztowania. Niniejszy dokument, będący częścią pakietu praw procesowych, stanowi odpowiedź Komisji na wniosek Rady.

Zielona księga porusza kwestię zależności pomiędzy warunkami osadzenia a instrumentami wzajemnego uznawania, takimi jak europejski nakaz aresztowania, jak również tymczasowe aresztowanie; otwiera także szerokie konsultacje społeczne oparte na zawartych w niej dziesięciu pytaniach.

Program sztokholmski[3] zachęca Komisję do zastanowienia się nad kwestią pozbawienia wolności i nad związanymi z nią zagadnieniami: „Rada Europejska uważa, że należy działać na rzecz zwiększenia wzajemnego zaufania i skuteczności zasady wzajemnego uznawania w zakresie wykonywania kar. Należy nadal propagować wymianę najlepszych praktyk i wspierać wdrażanie europejskich przepisów penitencjarnych, zatwierdzonych przez Radę Europy. Można by się również zająć takimi kwestiami, jak rozwiązania alternatywne względem pozbawienia wolności, projekty pilotażowe dotyczące wykonywania kar i najlepsze praktyki w zarządzaniu więzieniami. Komisję wzywa się do dalszego zastanowienia się nad tą kwestią w ramach możliwości, jakie stwarza Traktat z Lizbony”.

Parlament Europejski od kilku lat apeluje do Komisji o podjęcie działań dotyczących różnych zagadnień w obszarze pozbawienia wolności. W swojej rezolucji w sprawie programu sztokholmskiego[4] Parlament Europejski wzywa do utworzenia w UE przestrzeni wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, między innymi poprzez minimalne normy dotyczące warunków w więzieniach i aresztach oraz wspólnego zbioru praw więźniów w UE. Wezwanie to powtórzono w oświadczeniu pisemnym Parlamentu Europejskiego z lutego 2011 r. w sprawie naruszania podstawowych praw więźniów w Unii Europejskiej[5].

JAKI JEST POWÓD ZAINTERESOWANIA UE TYM OBSZAREM?

Kwestie związane z pozbawieniem wolności, dotyczące zarówno osób aresztowanych tymczasowo, jak i osób skazanych, wchodzą w zakres odpowiedzialności państw członkowskich. Istnieją jednak powody przemawiające za tym, aby – bez względu na zasadę pomocniczości - Unia Europejska zajęła się tymi zagadnieniami.

Kwestie związane z pozbawieniem wolności wchodzą w zakres kompetencji Unii Europejskiej: po pierwsze – są one istotnym aspektem praw, które trzeba chronić w celu zwiększenia wzajemnego zaufania organów sądowych oraz zapewnienia sprawnego funkcjonowania instrumentów wzajemnego uznawania orzeczeń, a po drugie – istnieją pewne wartości, których Unia Europejska musi bronić.

W celu zwiększania wzajemnego zaufania w obszarze wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych Komisja dąży do wzmocnienia praw procesowych za pomocą minimalnych zasad dotyczących osób podejrzanych lub oskarżonych w postępowaniu karnym. Minimalne standardy ochrony praw jednostkowych nie tylko przyniosą korzyści obywatelom w całej Unii, ale będą również sprzyjać wzajemnemu zaufaniu, które stanowi niezbędną przeciwwagę dla środków współpracy sądowej rozszerzających uprawnienia prokuratorów, sędziów i śledczych.

W tym celu Komisja opracowała pakiet środków dotyczących praw procesowych osób podejrzanych i oskarżonych[6], które pomogą osiągnąć niezbędne wzajemne zaufanie organów sądowych, przy uwzględnieniu różnic między tradycjami i systemami prawnymi państw członkowskich.

Komisja podkreśliła już, że poszanowanie praw podstawowych w UE ma zasadnicze znaczenie dla budowy wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi. Brak zaufania do skuteczności praw podstawowych w państwach członkowskich przy wykonywaniu unijnego prawa utrudniłby funkcjonowanie i wzmocnienie instrumentów współpracy w obszarze wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości[7].

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej ustanawia normy, których muszą przestrzegać wszystkie państwa członkowskie UE przy wdrażaniu unijnego prawa. Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) orzekł, iż niedopuszczalne warunki osadzenia mogą stanowić naruszenie art. 3 europejskiej konwencji praw człowieka (EKPC). Artykuł 4 Karty praw podstawowych UE ma identyczne brzmienie co art. 3 konwencji; zakres i znaczenie tych dwóch przepisów są takie same. Artykuł 19 ust. 2 Karty praw podstawowych UE stanowi również, że nikt nie może być wydany do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być poddany, między innymi, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu.

Mimo że przepisy prawa i procedury postępowania karnego we wszystkich państwach członkowskich podlegają standardom wyznaczanym przez europejską konwencję praw człowieka i muszą być zgodne z Kartą praw podstawowych UE w ramach stosowania prawa unijnego, nadal istnieją wątpliwości co do sposobu przestrzegania tych standardów na obszarze Unii.

ZWIąZEK MIęDZY INSTRUMENTAMI WZAJEMNEGO UZNAWANIA A POZBAWIENIEM WOLNOśCI

Warunki osadzenia mogą mieć bezpośredni wpływ na sprawne funkcjonowanie zasady wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych. Zarówno osoby tymczasowo aresztowane, jak i osoby skazane mają prawo do godziwych warunków osadzenia. Przeludnienie więzień i zarzuty dotyczące złego traktowania więźniów mogą podważać zaufanie, które jest niezbędne jako podstawa współpracy sądowej w Unii Europejskiej.

Zasada wzajemnego uznawania opiera się na wzajemnym zaufaniu państw członkowskich. Orzeczenia sądowe mają być uznawane za równoważne i mają być wykonywane w całej Unii niezależnie od tego, w którym państwie zostały wydane. Opiera się to na założeniu, że systemy wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych w Unii Europejskiej – choć nie jednakowe – są co najmniej równoważne. Orzeczenia sądowe są zazwyczaj wykonywane przez sądy w państwie wykonującym. Sądy te muszą mieć pewność, że pierwotne orzeczenie zostało wydane w sposób sprawiedliwy (tzn. że w trakcie postępowania nie naruszono praw osoby oskarżonej) oraz że prawa danej osoby będą w pełni przestrzegane, w przypadku gdy zostanie ona wydana do innego państwa członkowskiego.

Bez wzajemnego zaufania w obszarze pozbawienia wolności instrumenty wzajemnego uznawania w Unii Europejskiej, które mają znaczenie dla tej kwestii, nie będą funkcjonować prawidłowo, ponieważ państwa członkowskie mogą być niechętne wobec uznawania i egzekwowania decyzji podjętych przez organy innych państw członkowskich. Nawiązanie bliższej współpracy sądowej między państwami członkowskimi może być trudne, jeżeli nie podejmie się dalszych wysiłków na rzecz poprawy warunków osadzenia oraz promowania wariantów alternatywnych wobec pozbawienia wolności.

Kwestia warunków osadzenia może mieć wpływ na szereg instrumentów wzajemnego uznawania. Mowa tu o decyzji ramowej Rady w sprawie europejskiego nakazu aresztowania, przekazywaniu więźniów, wzajemnym uznawaniu kar alternatywnych i dozoru kuratora oraz europejskiego nakazu nadzoru.

Europejski nakaz aresztowania [8]

Nakaz wymaga wydania między państwami członkowskimi osoby poszukiwanej w celu postawienia przed sądem bądź osoby skazanej mającej odbyć karę, a zatem odnosi się zarówno do aresztowania tymczasowego, jak i kary pozbawienia wolności.

Europejski nakaz aresztowania okazał się wprawdzie bardzo pożytecznym narzędziem, uniemożliwiającym przestępcom wykorzystywanie granic do unikania wymiaru sprawiedliwości, szczególnie w przypadku poważnej i zorganizowanej przestępczości o wymiarze transgranicznym, jego wykonanie musi się odbywać przy poszanowaniu praw podstawowych. To samo dotyczy, będącej jego podstawową, zasady wzajemnego uznawania. Artykuł 1 ust. 3 decyzji ramowej w sprawie europejskiego nakazu aresztowania stanowi, że państwa członkowskie muszą przestrzegać praw podstawowych i podstawowych zasad prawa, w tym art. 4 Karty praw podstawowych UE oraz art. 3 EKPC, i nie zobowiązuje organów sądowych do wydania osoby, jeżeli są one przekonane, wziąwszy pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, że takie przekazanie mogłoby skutkować naruszeniem jej praw podstawowych w związku z niedopuszczalnymi warunkami osadzenia.

Traktowanie osób zatrzymanych objętych europejskim nakazem aresztowania musi jednak osiągnąć minimalny poziom surowości, aby wchodzić w zakres art. 4 Karty praw podstawowych UE oraz art. 3 EKPC. Na art. 3 EKPC powołano się niedawno w postępowaniu w sprawie europejskiego nakazu aresztowania. W postępowaniu tym zakwestionowano wydanie osoby ze względu na fakt, że warunki osadzenia w państwie, które wydało nakaz, były rzekomo nieodpowiednie (patrz ramka poniżej).

Przykład: W niedawnym wyroku w sprawie The Minister for Justice Equality and Law Reform przeciwko Robert Rettinger z dnia 23 lipca 2010 r. irlandzki Sąd Najwyższy w postępowaniu odwoławczym uchylił orzeczenie sądu pierwszej instancji o wydaniu osoby podejrzanej do państwa, które wydało europejski nakaz aresztowania. Sąd Najwyższy skierował sprawę do sądu pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia ze ścisłym uwzględnieniem całego zgromadzonego materiału w celu ustalenia, czy istnieje realne ryzyko, że wydana osoba zostanie poddana traktowaniu niezgodnemu z art. 3 EKPC. W swoim orzeczeniu irlandzki Sąd Najwyższy odwołał się do szeregu spraw dotyczących warunków osadzenia przeprowadzonych przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, który orzekł, że skarżący byli przetrzymywani w warunkach uznanych za nieludzkie i poniżające.

W tej sprawie wydanie osoby zostało zatem zakwestionowane na podstawie przesłanek związanych z kwestią pozbawienia wolności, ponieważ warunki osadzenia panujące w państwie, które wydało nakaz, zostały uznane za niezgodne ze standardami wyznaczonymi przez Kartę praw podstawowych UE i EKPC.

Problemy dotyczą zarówno aresztowania tymczasowego, jak i wykonania kary pozbawienia wolności[9]. Organ sądowy może uznać taki argument dotyczący warunków osadzenia za istotny w danej sprawie i odmówić wydania osoby. Nawet jeżeli nie nastąpi odmowa wydania osoby, w sytuacji gdy organy sądowe muszą wielokrotnie konfrontować kwestię zaufania z potwierdzonymi uchybieniami w zakresie warunków osadzenia, „wysoki stopień zaufania w stosunkach między państwami członkowskimi” (wymieniony jako podstawa europejskiego nakazu aresztowania w motywie 10 decyzji ramowej) ulega ograniczeniu.

Mając na uwadze prawo do szybkiego procesu sądowego, zapisane w art. 6 ust. 1 EKPC, w przypadku nadmiernie wydłużonych okresów tymczasowego aresztowania państwo członkowskie wykonujące europejski nakaz aresztowania może sprzeciwić się zastosowaniu instrumentu przeznaczonego do szybkiego wydania osoby w celu postawienia przed sądem. Dzieje się tak jeżeli istnieje ryzyko, że dana osoba spędzi następnie wiele miesięcy, oczekując na proces, w więzieniu w obcym kraju, mimo że mogłaby pozostać w swoim środowisku do czasu, gdy organy w państwie wydającym nakaz będą gotowe do przeprowadzenia procesu.

Przekazywanie więźniów

Decyzja ramowa Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r.[10] o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności ma zostać wprowadzona w życie do dnia 5 grudnia 2011 r. Ustanawia ona system przekazywania osób skazanych z powrotem do państwa członkowskiego, którego są obywatelami lub w którym mają miejsce zwykłego pobytu (lub do państwa członkowskiego, z którym mają bliskie powiązania). Artykuł 3 ust. 4 stanowi, że państwa członkowskie muszą przestrzegać praw podstawowych i podstawowych zasad prawnych. Decyzja ta powinna ułatwić resocjalizację osób skazanych przez zapewnienie im odbywania kary w kraju pochodzenia.

Przykład: Peter jest obywatelem państwa członkowskiego A. W państwie członkowskim B, w którym ma miejsce zwykłego pobytu, skazano go za przestępstwo na dwa lata więzienia. Organy państwa członkowskiego B mogą wydać go do państwa członkowskiego A w celu odbycia kary, bez konieczności uzyskania jego zgody.

Warunki osadzenia uważane za nieodpowiednie lub w przypadku ryzyka, że nie spełniają one minimalnych standardów wymaganych zgodnie z Europejskimi Regułami Więziennymi Rady Europy, mogą stanowić przeszkodę dla przekazania więźniów. Osoby skazane, które nie zgadzają się na przekazanie, mogą argumentować, że po przekazaniu mogłyby zostać poddane nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu.

Decyzja ramowa uchyla wymóg uzyskania zgody osoby skazanej na przekazanie. Oznacza to, że należy zwrócić większą uwagę na ryzyko ewentualnego naruszenia praw podstawowych takiej osoby po jej przekazaniu. Szerszy dostęp do informacji dotyczących warunków panujących w więzieniach i systemów wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych w innych państwach umożliwi państwu wydającemu nakaz wzięcie pod uwagę wszystkich istotnych czynników przed rozpoczęciem przekazania.

Istnieje ryzyko, że przekazywanie osób osadzonych może być wykorzystywane w celu zmniejszenia przepełnienia więzień w niektórych państwach członkowskich, przez co wzrośnie ich przepełnienie w innych. Może to stanowić szczególny problem, w przypadku gdy w jednym państwie członkowskim występuje wysoki odsetek osadzonych będących obywatelami innych państw członkowskich, na przykład państw sąsiadujących.

Różnice między przepisami państw członkowskich dotyczącymi wykonania wyroków nakładających karę pozbawienia wolności mogą stanowić utrudnienie dla pomyślnego funkcjonowania decyzji ramowej. Dla osoby skazanej w jednym państwie członkowskim na karę pozbawienia wolności, którą ma ona odbyć w innym państwie, istotna jest wiedza o tym, jak dużą część tej kary będzie musiała faktycznie odbyć. Państwa członkowskie stosują różne zasady dotyczące zwolnienia warunkowego lub przedterminowego[11], co może stanowić przeszkodę dla przekazywania osób, jeżeli przekazanie wiązałoby się z koniecznością odbycia dłuższej kary, niż miałoby to miejsce w państwie członkowskim, w którym dana osoba została skazana. Istnieje ryzyko, że państwo wykonujące wyrok (wymierzające karę) nie jest tak łaskawe w swoim systemie przedterminowego zwolnienia jak państwo, w którym wyrok wydano. ETPC orzekł[12], że w takiej sytuacji nie „wyklucza to możliwości, że ewidentnie dłuższy faktyczny okres pozbawienia wolności w państwie wymierzającym karę (wykonującym wyrok) może rodzić problemy w związku z art. 5 EKPC (prawo do wolności i bezpieczeństwa), a zatem nakłada obowiązki wynikające z tego artykułu na państwo, w którym wydano wyrok”[13].

Dozór kuratora i kary alternatywne

Decyzja ramowa Rady 2008/947/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r.[14] o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków i decyzji w sprawie zawieszenia lub warunkowego zwolnienia i obowiązków wynikających z kar alternatywnych ma zostać wprowadzona w życie do dnia 6 grudnia 2011 r.

Decyzja ramowa dotyczy etapu wykonania kary. Stosuje ona zasadę wzajemnego uznawania do wielu wariantów alternatywnych wobec pozbawienia wolności oraz środków mających na celu ułatwienie przedterminowego zwolnienia. Artykuł 1 ust. 4 stanowi, że państwa członkowskie muszą przestrzegać praw podstawowych i podstawowych zasad prawnych. Orzeczenie o dozorze kuratora lub zastosowaniu innej kary alternatywnej byłoby wykonywane w innym państwie członkowskim niż to, w którym zostało ono wydane, a ponadto może zostać wykonane w każdym państwie członkowskim pod warunkiem uzyskania zgody osoby zainteresowanej.

Przykład: Anna jest obywatelem państwa członkowskiego A, ale przebywa na wakacjach w państwie członkowskim B. Zostaje skazana za przestępstwo w państwie członkowskim B na karę prac społecznych zamiast pozbawienia wolności. Może ona wrócić do swojego państwa członkowskiego pochodzenia, a organy tego państwa są zobowiązane do uznania orzeczenia oraz do sprawowania nadzoru nad jego wykonaniem.

Decyzja ramowa stosuje zasadę wzajemnego uznawania do wielu kar alternatywnych wobec pozbawienia wolności i środków mających na celu ułatwienie przedterminowego zwolnienia. Jej prawidłowe stosowanie oznacza, że środki związane z dozorem kuratora i inne kary alternatywne wobec pozbawienia wolności mogą być dostępne we wszystkich systemach prawnych na terenie całej Unii. Środki te będą następnie musiały być rozpropagowane w całej Unii w celu zapewnienia prawidłowego i skutecznego stosowania przepisów przez państwa członkowskie.

Europejski nakaz nadzoru

Decyzja ramowa Rady 2009/829/WSiSW z dnia 23 października 2009 r.[15] w sprawie stosowania zasady wzajemnego uznawania do decyzji w sprawie środków nadzoru stanowiących alternatywę dla tymczasowego aresztowania ma zostać wprowadzona w życie do dnia 1 grudnia 2012 r. Artykuł 5 stanowi, że państwa członkowskie muszą przestrzegać praw podstawowych i podstawowych zasad prawnych.

Europejski nakaz nadzoru dotyczy zwolnienia tymczasowego na etapie postępowania przygotowawczego. Umożliwi on przekazanie środka nadzoru niepolegającego na pozbawieniu wolności z państwa członkowskiego, w którym osoba jest podejrzana o popełnienie przestępstwa, do państwa członkowskiego, które jest jej miejscem zwykłego pobytu. Umożliwi to podejrzanemu poddanie się środkowi nadzoru w państwie członkowskim pochodzenia do czasu rozpoczęcia procesu w innym państwie członkowskim, a zatem stanowi sposób na ograniczenie w przyszłości stosowania tymczasowych aresztowań w stosunku do obywateli innych państw Unii.

Przykład: Hans, który ma miejsce zamieszkania w państwie członkowskim A, został aresztowany i oskarżony o popełnienie przestępstwa w państwie członkowskim B. Proces rozpocznie się dopiero za 6 miesięcy. Gdyby miał on miejsce zamieszkania w państwie członkowskim B, sędzia byłby skłonny do zwolnienia go za kaucją pod warunkiem zgłaszania się na posterunku policji, ale nie chce tego zrobić ze względu na fakt, że Hans mieszka w innym państwie członkowskim i wróci tam w oczekiwaniu na proces. Sędzia obawia się, że Hans nie stawi się na procesie, a nawet może spróbować ucieczki. W ramach europejskiego nakazu nadzoru sędzia może umożliwić Hansowi powrót do domu, nakładając na niego obowiązek regularnego zgłaszania się, oraz może zwrócić się do organów państwa członkowskiego A o dopilnowanie, aby Hans zgłaszał się na posterunku policji zgodnie z nakazem sądu w państwie członkowskim B.

Europejski nakaz nadzoru przewiduje stosowanie kilku alternatywnych rodzajów nadzoru zamiast tymczasowego aresztowania, takich jak obowiązek, aby dana osoba informowała właściwy organ w państwie wykonującym orzeczenie o każdej zmianie miejsca pobytu z uwagi na konieczność doręczania wezwań do stawienia się na przesłuchanie lub na rozprawie w toku postępowania karnego; zakaz wstępu do określonych miejscowości w państwie wydającym lub w państwie wykonującym; obowiązek przebywania w określonym miejscu, w określonym czasie; ograniczenie możliwości opuszczania terytorium państwa wykonującego; obowiązek stawiania się w określonym czasie przed określonym organem, obowiązek zdeponowania określonej kwoty pieniężnej lub udzielenia gwarancji innego rodzaju bądź obowiązek poddania się terapii odwykowej.

System europejskiego nakazu nadzoru ma charakter uznaniowy w wydającym je państwie członkowskim, co sprawia, że trudno jest przewidzieć, jak sądy krajowe będą go stosować i w jaki sposób będzie on współdziałać z europejskim nakazem aresztowania. Pojawiają się też wątpliwości co do tego, jak często europejskie nakazy nadzoru będą stosowane.

Wzajemne zaufanie jest podstawą jego pomyślnego funkcjonowania. Istnieje jednak ryzyko, że instrument ten nie będzie wykorzystywany w sposób jednolity we wszystkich państwach członkowskich, lecz jedynie między krajami darzącymi się wzajemnym zaufaniem.

Można byłoby zachęcać do stosowania środków alternatywnych wobec tymczasowego aresztowania. Przy stosowaniu europejskiego nakazu nadzoru powinno się propagować wykorzystanie środków alternatywnych, takich jak nadzór za pomocą urządzeń elektronicznych, co umożliwi prawidłowe i skuteczne stosowanie przepisów dotyczących nakazu przez państwa członkowskie i ograniczenie stosowania tymczasowego aresztowania.

Wprowadzenie w życie

Odpowiedź na pytanie, czy obecne warunki osadzenia umożliwiają ugruntowanie wzajemnego zaufania, tak aby nie było przeciwwskazań do stosowania instrumentów wzajemnego uznawania na terenie całej Unii, należy znaleźć przed terminem transpozycji decyzji ramowych (odpowiednio w 2011 r. i 2012 r.).

Państwa członkowskie powinny bezzwłocznie dokonać transpozycji tych przepisów do ustawodawstwa krajowego i stosować je w sposób prawidłowy. Komisja jest gotowa zapewnić państwom członkowskim pomoc i doradztwo w kwestii dobrych praktyk. Od 2010 r. będzie także kontynuować regionalne warsztaty dotyczące wdrażania, ponieważ zostały one uznane za ważny aspekt procesu wprowadzania w życie.

PYTANIA DOTYCZĄCE INSTRUMENTÓW WZAJEMNEGO UZNAWANIA

1) Tymczasowe aresztowanie : Jakie są dostępne wolnościowe środki alternatywne wobec tymczasowego aresztowania? Czy są skuteczne? Czy możliwe jest propagowanie na poziomie Unii Europejskiej środków alternatywnych wobec tymczasowego aresztowania? Jeśli tak, to w jaki sposób?

2) Wykonanie kary : Jakie są najważniejsze środki alternatywne wobec pozbawienia wolności (takie jak prace społeczne lub dozór kuratora) w Państwa krajowym systemie prawnym? Czy są skuteczne? Czy możliwe jest propagowanie na poziomie Unii Europejskiej dozoru kuratora i innych środków alternatywnych wobec pozbawienia wolności? Jeśli tak, to w jaki sposób?

3) Czy uważają Państwo, że warunki osadzenia mogą mieć wpływ na prawidłowe funkcjonowanie europejskiego nakazu aresztowania? Co sądzą Państwo o funkcjonowaniu decyzji ramowej w sprawie przekazywania więźniów?

KWESTIA TYMCZASOWEGO ARESZTOWANIA

Pozbawienie wolności może zostać zastosowane, gdy spełnia obowiązek przestrzegania prawa do wolności (art. 5 ust. 1 EKPC), które jest ściśle związane z zasadą domniemania niewinności[16]. Zgodnie z Kartą praw podstawowych UE art. 48 ust. 1 stanowi, że „każdego oskarżonego o popełnienie czynu zagrożonego karą uważa się za niewinnego do czasu udowodnienia mu winy zgodnie z ustawą”. Artykuł 6 ust. 2 EKPC i Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych[17] również zawierają przepisy dotyczące domniemania niewinności[18]. Tymczasowe aresztowanie w kontekście niniejszej zielonej księgi obejmuje okres do uprawomocnienia się wyroku[19]. Tymczasowe aresztowanie jest środkiem wyjątkowej natury w systemach sądowych wszystkich państw członkowskich. Powinno być ono stosowane tylko w przypadku, gdy wszystkie inne środki zostaną uznane za niewystarczające. W niektórych europejskich porządkach prawnych tymczasowe aresztowanie jest nawet ustanowione przepisem konstytucyjnym, co świadczy o tym, że kwestia wolności jest uznawana za priorytet w zgodzie z zasadą domniemania niewinności. To ogranicza okoliczności, w jakich tymczasowe aresztowanie jest dozwolone, ustanawia szczególne kryteria i procedury ich stosowania. Przykładowo tymczasowe aresztowanie powinno być stosowane wyłącznie wtedy, gdy sąd uzna, że w przypadku oskarżonych występuje wysokie ryzyko ucieczki, zagrożenie dla bezpieczeństwa lokalnej społeczności, ofiar lub świadków, lub też ryzyko utrudniania śledztwa. Status osób aresztowanych tymczasowo powinien być jednak monitorowany we wszystkich przypadkach, a fakt, czy kwalifikują się one do zwolnienia, powinien być poddawany ocenie przez cały czas postępowania. Sprawy, w których oskarżeni są tymczasowo aresztowani, powinny być traktowane priorytetowo podczas ustalania harmonogramu rozpraw. Zasada proporcjonalności w sprawach karnych stanowi, że środki zapobiegawcze, takie jak tymczasowe aresztowanie oraz rozwiązania alternatywne wobec pozbawienia wolności, są stosowane wyłącznie wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne, i jedynie tak długo, jak to jest wymagane. Zadaniem krajowych organów sądowych jest dopilnowanie, by w danym przypadku tymczasowe aresztowanie oskarżonego nie przekraczało rozsądnego okresu i było zgodne z zasadą domniemania niewinności i prawa do wolności, spełniając jednocześnie wymogi prowadzenia dochodzeń w sprawach karnych.

Czas trwania tymczasowego aresztowania

Czas, jaki osoba spędza w areszcie tymczasowym różni się w poszczególnych państwach członkowskich. Orzecznictwo ETPC stanowi, że tymczasowe aresztowanie musi być traktowane jako środek wyjątkowy i, kiedy to tylko możliwe, należy wykorzystywać wolnościowe środki zapobiegawcze. W praktyce jednak obywatele innych państw są często w gorszej sytuacji pod względem możliwości uzyskania zwolnienia za kaucją, ponieważ uważa się, że w ich przypadku ryzyko ucieczki jest wyższe niż w przypadku oskarżonych będących obywatelami danego kraju. Skutkiem tego pozostałym oskarżonym regularnie odmawia się przyznania zwolnienia, a w związku z tym ogranicza się ich prawo do wolności, tylko dlatego, iż z państwem jurysdykcji łączą je mniejsze więzi.

W niektórych krajach nie istnieje prawne ograniczenie maksymalnego czasu trwania tymczasowego aresztowania. W niektórych krajach osoby mogą być przetrzymywane w areszcie tymczasowym nawet przez 4 lata[20]. Nadmiernie długi okres tymczasowego aresztowania jest szkodliwy dla danej osoby, a zjawisko nagminnego przedłużania się tymczasowego aresztowania w danym państwie członkowskim może podważać wzajemne zaufanie.

Organ sądowy musi zastosować najłagodniejsze z odpowiednich środków przymusu, tzn. wybrać środek alternatywny wobec tymczasowego aresztowania, jeżeli jest on wystarczający do wyeliminowania ryzyka ucieczki lub ponownego popełnienia przestępstwa. Organy te mogą wydać europejski nakaz aresztowania, aby zapewnić powrót osoby, której obecność jest wymagana do celów postępowania sądowego, a która została zwolniona i uzyskała zezwolenie na powrót do kraju pochodzenia, zamiast umieszczania jej w areszcie tymczasowym. Pozwoliłoby to sędziom na bardziej zrównoważone wykorzystanie tymczasowego aresztowania i zwolnienie osób oskarżonych o popełnienie przestępstwa, które nie przebywają na stałe w ich jurysdykcji, a zatem do skrócenia okresów tymczasowego aresztowania.

Artykuł 47 Karty praw podstawowych UE oraz europejska konwencja praw człowieka[21] stanowią, że każdy ma prawo być sądzony w rozsądnym terminie albo zwolniony na czas postępowania oraz że zwolnienie może podlegać gwarancjom stawienia się na rozprawę.

Regularny przegląd przesłanek dla tymczasowego aresztowania /ustawowy maksymalny czas trwania

Powstaje pytanie, czy normy minimalne w zakresie przepisów dotyczących przeglądu przesłanek dla tymczasowego aresztowania lub ustawowe ograniczenia maksymalnego czasu trwania aresztu tymczasowego wzmocniłyby wzajemne zaufanie między państwami członkowskimi.

Prawo do szybkiego procesu i zwolnienia przedprocesowego (o ile nie zachodzą uzasadnione podstawy do utrzymania osoby w areszcie przed rozpoczęciem procesu) jest ważnym prawem. Niektóre państwa członkowskie wprowadziły ustawowe ograniczenie maksymalnego czasu trwania aresztu tymczasowego. Zgodnie z art. 5 EKPC istnieje wymóg kontroli sądowej tymczasowego aresztowania, co należy interpretować jako okresowe zobowiązanie organów odpowiedzialnych za dochodzenie i ściganie do uzasadniania, dlaczego wydłużają tymczasowe aresztowanie oskarżonego.

W zaleceniu Rady Europy 2006–13[22] w sprawie tymczasowego aresztowania określono warunki osadzenia i gwarancje zapobiegające nadużyciom. Zalecono środki służące do dokonywania przez organ sądowy okresowych przeglądów uzasadnień dla zatrzymania osoby w areszcie.

Komisja pragnie ocenić, czy wiążące prawnie przepisy, na przykład unijne minimalne normy w zakresie regularnego przeglądu powodów osadzenia, wpłynęłyby na poprawę wzajemnego zaufania.

PYTANIA DOTYCZĄCE TYMCZASOWEGO ARESZTOWANIA

4) Istnieje obowiązek zwolnienia oskarżonego, o ile nie zachodzą uzasadnione podstawy do zatrzymania go w areszcie. Jak zasada ta jest stosowana w systemie prawnym Państwa kraju?

5) Różne praktyki między państwami członkowskimi w odniesieniu do przepisów dotyczących a) ustawowych ograniczeń maksymalnego czasu trwania aresztu tymczasowego oraz b) regularności przeglądu tymczasowego aresztowania mogą stanowić przeszkodę dla wzajemnego zaufania. Co Państwo sądzą na ten temat? Jaki jest najlepszy sposób na ograniczenie stosowania tymczasowego aresztowania?

6) Zamiast tymczasowego aresztowania sąd może wydać europejski nakaz aresztowania, aby zapewnić powrót osoby, której obecność jest wymagana do celów postępowania sądowego, a która została zwolniona i uzyskała zezwolenie na powrót do kraju pochodzenia. Czy możliwość taka jest już wykorzystywana przez sędziów, a jeśli tak, to w jaki sposób?

7) Czy zasadne byłoby wprowadzenie unijnych minimalnych przepisów dotyczących maksymalnego czasu trwania aresztu tymczasowego oraz regularnego przeglądu takiego zatrzymania w celu wzmocnienia wzajemnego zaufania? Jeżeli tak, w jaki sposób można najlepiej osiągnąć ten cel? Jakie inne środki mogłyby ograniczyć stosowanie tymczasowego aresztowania?

DZIECI

Dzieci znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji pod względem tymczasowego aresztowania. Pozbawienie wolności ma bardzo negatywne skutki dla harmonijnego rozwoju dziecka i poważnie utrudnia jego ponowną integrację w społeczeństwie. Przeprowadzone niedawno badanie[23] wskazuje na różnice Pod względem sposobu traktowania dzieci w różnych systemach prawnych. W UE minimalny wiek odpowiedzialności karnej wynosi od 8 lat w Szkocji do 16 lat w Portugalii. Zasadniczo państwa członkowskie dysponują specjalnymi regulacjami prawnymi dotyczącymi nieletnich.

Podjęto szereg działań na poziomie międzynarodowym w celu ochrony praw dzieci w postępowaniu karnym, w tym w odniesieniu do pozbawienia wolności. Artykuł 37 Konwencji ONZ o prawach dziecka stanowi, że aresztowanie i zatrzymanie dziecka należy stosować jedynie jako środek ostateczny oraz na możliwie najkrótszy odpowiedni czas. Dzieci należy traktować w sposób uwzględniający potrzeby osób w tym wieku, w tym jeżeli chodzi o oddzielenie ich od dorosłych i prawo do utrzymywania kontaktów z rodziną. Każde dziecko pozbawione wolności ma prawo do szybkiego dostępu do pomocy prawnej i innego rodzaju odpowiedniej pomocy, jak również prawo do zakwestionowania legalności pozbawienia wolności przed sądem lub innym właściwym organem.

PYTANIE DOTYCZĄCE DZIECI

8) Czy istnieją szczególne środki alternatywne wobec pozbawienia wolności, które mogłyby zostać rozwinięte w odniesieniu do dzieci?

WARUNKI OSADZENIA

W szeregu orzeczeń ETPC zwrócono uwagę na uchybienia w niektórych zakładach karnych w UE[24]. Program sztokholmski stanowi: „Należy kontynuować starania służące propagowaniu wymiany najlepszych praktyk i wspieraniu wdrożenia europejskich przepisów penitencjarnych, zatwierdzonych przez Radę Europy. Można by się również zająć takimi kwestiami, jak rozwiązania alternatywne względem pozbawienia wolności, projekty pilotażowe dotyczące wykonywania kar i najlepsze praktyki w zarządzaniu więzieniami”.

Prowadzone obecnie działania na poziomie UE dotyczące pozbawienia wolności

Komisja wspiera szereg działań związanych z pozbawieniem wolności za pośrednictwem różnych programów finansowych[25]. Mają one różne formy, od badań dotyczących warunków panujących w zakładach karnych po praktyczne projekty w dziedzinie kształcenia i szkolenia, włączenia społecznego, jak również ponownej integracji byłych przestępców.

Monitorowanie warunków osadzenia przez państwa członkowskie

Dobre warunki osadzenia są warunkiem koniecznym resocjalizacji przestępców. W kilku sprawozdaniach na temat warunków osadzenia w zakładach karnych w Unii Europejskiej wykazano, że niektóre z nich nie spełniają norm międzynarodowych, w tym Europejskich Reguł Więziennych Rady Europy i norm ONZ dotyczących minimalnych standardowych zasad postępowania z osadzonymi[26].

Normy dotyczące osadzenia są w Europie opracowywane głównie przez Radę Europy, lecz również przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, Europejski Komitet do spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu oraz Komitet Ministrów. Normy zawarte w Europejskich Regułach Więziennych, chociaż niewiążące, zostały w dużej mierze zatwierdzone.

Protokół fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur z 2006 r. utworzył nowy system regularnych wizyt w aresztach śledczych w celu zapobiegania złemu traktowaniu osadzonych. Na poziomie krajowym Państwa Strony do tego Protokołu[27] muszą ustanowić lub wyznaczyć krajowe mechanizmy prewencji w celu prowadzenia monitorowania zakładów karnych.

Unia Europejska wspólnie z Radą Europy finansują projekt propagujący ustanowienie aktywnej sieci krajowych mechanizmów prewencyjnych w Europie w celu wspierania wzajemnej wymiany doświadczeń i krytycznej analizy.

Kwestia tego, w jaki sposób lepiej koordynować pracę tych organów monitorujących, aby uniknąć powielania wysiłków i wzmocnić efekt synergii, jest regularnie omawiana między Komisją a Radą Europy. Zdaniem krajowych mechanizmów prewencyjnych z ich perspektywy ważne jest prowadzenie regularnych spotkań w ramach nieformalnej sieci w celu omówienia kwestii dotyczących pozbawienia wolności i wymiany najlepszych praktyk w tej dziedzinie. Warto też zachęcić do regularnych spotkań administratorów zakładów karnych w Unii Europejskiej. Jest jednak jasne, że nie ma potrzeby tworzenia dodatkowej unijnej sieci monitorowania zakładów karnych. Podczas dwóch debat zorganizowanych w celu zgromadzenia krajowych organów monitorujących oraz administratorów pojawiło się wspólne odczucie, że wartością dodaną wniesioną przez UE byłoby wspieranie lepszej koordynacji różnych sieci.

PYTANIE DOTYCZĄCE MONITOROWANIA WARUNKÓW ZATRZYMANIA

9) Jak można by lepiej promować monitorowanie warunków osadzenia przez państwa członkowskie? W jaki sposób UE mogłaby zachęcić administracje zakładów karnych do współpracy w ramach sieci i ustanowienia najlepszych praktyk?

Europejskie Reguły Więzienne

Europejskie Reguły Więzienne, przyjęte przez Radę Europy w styczniu 2006 r., zawierają szczegółowe wytyczne w sprawie prowadzenia zakładów karnych i traktowania osadzonych. Ich celem jest ochrona praw podstawowych osadzonych w sposób zgodny z uzasadnionym celem zatrzymania oraz zagwarantowanie, by warunki ułatwiały ponowną integrację po zwolnieniu z zakładu karnego.

Europejskie Reguły Więzienne nie są wiążące, chociaż Europejski Trybunał Praw Człowieka stosował je jako podstawę przy ocenie skarg dotyczących warunków w zakładach karnych. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dąży do poprawy złych warunków w więzieniach w indywidualnych przypadkach, lecz nie jest w stanie zapewnić jednolitego stosowania we wszystkich państwach członkowskich.

Ze względu na jej znaczące doświadczenie i pracę w tym obszarze główną rolę odgrywa Rada Europy. Przyszłe działania Unii Europejskiej w tej dziedzinie mogłyby odegrać pewną rolę w zapewnieniu równoważnych norm dotyczących warunków osadzenia w celu prawidłowego funkcjonowania instrumentów wzajemnego uznawania określonych w sekcji 3.

PYTANIE NA TEMAT NORM DOTYCZĄCYCH OSADZENIA

10) W jaki sposób można by usprawnić pracę Rady Europy oraz państw członkowskich w zakresie wprowadzania w życie norm dotyczących warunków osadzenia?

KONSULTACJA SPOłECZNA

Komisja ma nadzieję, że niniejsza zielona księga dotrze do szerokiego grona odbiorców i wzbudzi duże zainteresowanie. Dokument zawiera 10 pytań, a Komisja jest zainteresowana uzyskaniem informacji zwrotnych, komentarzy i odpowiedzi od praktykujących sędziów, prokuratorów i prawników oraz innych przedstawicieli zawodów prawniczych, dyrektorów administracji więziennych, osób pracujących w sektorze socjalnym i kuratoryjnym, w aresztach śledczych i zakładach karnych, przedstawicieli środowisk akademickich, odnośnych organizacji pozarządowych i organów rządowych.

Odpowiedzi należy przesyłać do 30 listopada 2011 r. na adres:

European Commission Directorate-General Justice Unit B1 – Procedural Criminal Law MO59 03/068 B-1049 Brussels Belgia lub pocztą elektroniczną na adres:

JUST-CRIMINAL-JUSTICE@ec.europa.eu

Oświadczenie o ochronie prywatności

Cel i zakres przetwarzania danych osobowych:

Komisja zarejestruje i dokona dalszego przetworzenia Państwa danych osobowych w zakresie niezbędnym do uwzględnienia opinii zgłoszonych w ramach konsultacji społecznej. Dane te będą przetwarzane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 45/2001 o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje i programy wspólnotowe i o swobodnym przepływie takich danych. Dane te pozostają zarejestrowane i są przechowywane tak długo, jak wymagają tego działania następcze w kontekście nadesłanych opinii. W celu zapewnienia przejrzystości treść nadesłanych opinii, w tym imię i nazwisko ich autorów oraz informacje o stanowisku zajmowanym przez nich w ich organizacji, zostaną upublicznione, w szczególności za pośrednictwem następującej strony internetowej Komisji: http://[...].

Prawo do sprostowania danych oraz administrator danych osobowych:

W przypadku bardziej szczegółowych pytań na temat przetwarzania danych osobowych lub korzystania z przysługujących Państwu praw (np. dotyczących dostępu albo sprostowania nieprawidłowych lub niekompletnych danych) prosimy o kontakt za pośrednictwem poniższego adresu: JUST-CRIMINAL-JUSTICE@ec.europa.eu

Zainteresowanym osobom przysługuje prawo do odwołania się w każdej chwili do Europejskiego Inspektora Ochrony Danych: edps@edps.europa.eu.

ZAŁĄCZNIKI

Tabela 1: LICZBA OSADZONYCH W UNII EUROPEJSKIEJ W LATACH 2009–2010

Statystyki: Liczba osadzonych w Unii Europejskiej (Źródła: International Centre for Prison Studies – King's College – University of London dostępne na stronie:

http://www.kcl.ac.uk/depsta/law/research/icps/worldbrief/?search=europe&x=Europe

oraz Eurostat, biuletyn Statistics in focus – 58/2010)

Program „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych” | „Study on detention in the UE” „Pre-trial detention in the European Union” | Program „Wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych” finansuje projekty dotyczące wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Badanie „Study on detention in the EU” (pol.: „Badanie na temat pozbawienia wolności w UE”) jest prowadzone przez Institute for International Research on Criminal Policy na uniwersytetach w Gandawie, BE, i Tilburgu, NL. Jest to prowadzone w całej UE, oparte na kwestionariuszu badanie empiryczne warunków osadzenia we wszystkich państwach członkowskich. W ramach badania analizie poddaje się warunki panujące w więzieniach, czas trwania pobytu w ośrodku zatrzymań, warunki przedterminowego zwolnienia, stan zdrowia osadzonych, stan techniczny (zgodność z normami międzynarodowymi) oraz inspekcje i monitorowanie; zawarto w nim również specjalny rozdział poświęcony nieletnim. Opracowanie ma zostać opublikowane latem 2011 r. „Pre-trial detention in the European Union, An Analysis of Minimum Standards in Pre-trial Detention and the Grounds for Regular Review in the Member States of the EU” (pol.: „Tymczasowe aresztowanie w Unii Europejskiej, analiza norm minimalnych w zakresie tymczasowego aresztowania oraz przesłanek dla okresowej kontroli w państwach członkowskich UE”) przeprowadzone przez uniwersytety w Tilburgu, NL, i Greifswald, DE. Opracowanie zawiera analizę statystyczną i rozdziały poświęcone każdemu z państw członkowskich UE. |

Pathways for Inclusion | Europejska konferencja na temat edukacji więziennej | W lutym 2010 r. Komisja Europejska zorganizowała Europejską konferencję na temat edukacji więziennej i ścieżek do włączenia społecznego. Jej wyniki odegrały zasadniczą rolę w kształtowaniu ścieżek przyszłego rozwoju modułów edukacji więziennej. |

Program „Uczenie się przez całe życie” oraz Program „Młodzież w działaniu” | Inicjatywy ukierunkowane na resocjalizację przestępców | Kształcenie i szkolenie stanowią zasadniczy element skutecznych strategii resocjalizacji, podobnie jak środki na rzecz zaangażowania młodych osób narażonych na ryzyko. Główne unijne instrumenty obejmują programy „Uczenie się przez całe życie” i „Młodzież w działaniu”. Inicjatywy ukierunkowane w szczególności na resocjalizację przestępców obejmują ponad 100 dotacji o łącznej kwocie ok. 12 mln EUR. |

Europejski Fundusz Społeczny | Wspieranie zawodowej i społecznej reintegracji byłych przestępców. | Europejski Fundusz Społeczny wspiera zarówno zawodową i ponowną integrację społeczną byłych przestępców. Panuje wspólne przekonanie, że najważniejszym czynnikiem w ograniczaniu ponownego popełniania przestępstw jest fakt zatrudnienia zwolnionego przestępcy. W latach 2007–2013 na działania propagujące włączenie społeczne grup znajdujących się w najbardziej niekorzystnej sytuacji, które obejmują osadzonych i byłych przestępców, przeznaczono około 10 mld EUR. |

Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL itp. | Zwiększenie szans byłych przestępców na zatrudnienie | Inicjatywa wspólnotowa EQUAL ma na celu zwiększenie szans byłych przestępców na zatrudnienie. Utworzona została sieć uczenia się na rzecz ponownej integracji byłych przestępców, skupiająca 11 państw członkowskich. Będzie ona finansowana do początku 2012 r. W kilku programach mających na celu zapewnienie zaplecza dla szkolenia zawodowego w zakładach karnych wykorzystywane są fundusze strukturalne. Są to inwestycje z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) w obszary takie jak stanowiska pracy do celów szkolenia zawodowego i są uzupełniane działaniami w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego mającymi na celu pomoc w ponownej integracji społecznej byłych osadzonych. |

Projekt „Peer-to-peer II” | Celem jest ograniczenie złego traktowania osadzonych na poziomie krajowym w Europie | Komisja Europejska, Rada Europy i nowo utworzony Human Rights Trust Fund współfinansują duży projekt „Peer-to-peer II”, który obejmuje finansowanie europejskiego projektu krajowych środków prewencyjnych. Ogólnym celem projektu jest ograniczenie złego traktowania osadzonych na poziomie krajowym. |

[1] Pozbawienie wolności jest rozumiane zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. a), b) i c) europejskiej konwencji praw człowieka i następuje w związku z popełnieniem przestępstwa, a nie z innych powodów (na przykład w celu zatrzymania migrantów).

[2] Rezolucja dotycząca harmonogramu działań mających na celu umocnienie praw procesowych osób podejrzanych lub oskarżonych w postępowaniu karnym (Dz.U. C 295 z 4.12.2009, s. 1).

[3] Dz.U. C 115 z 4.5.2010, s. 1.

[4] Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie komunikatu Komisji „Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości dla dobra i ochrony obywateli” – program sztokholmski, P7_TA(2009)0090.

[5] Oświadczenie pisemne w sprawie naruszania podstawowych praw więźniów, złożone przez posłów do PE – 06/2011 z 14.2.2011.

[6] Wnioski będą obejmować prawa do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym (dyrektywa 2010/64/UE przyjęta w październiku 2010 r.), prawo do informacji w postępowaniu karnym, dostęp do adwokata, prawo do porozumiewania się w więzieniu, ochronę podejrzanych i oskarżonych wymagających szczególnego traktowania i dostęp do pomocy prawnej.

[7] Strategia skutecznego wprowadzania w życie Karty praw podstawowych przez Unię Europejską, COM(2010) 573.

[8] Decyzja ramowa Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. (Dz.U. L 190 z 18.7.2002, s. 1).

[9] Zob. sprawozdanie Komisji w sprawie wdrażania europejskiego nakazu aresztowania – COM(2011) 175 z 11.4.2011.

[10] Decyzja ramowa Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. (Dz.U. L 327 z 5.12.2008, s. 27).

[11] Niektóre państwa członkowskie wprowadziły przepisy ustanawiające automatyczne przedterminowe zwolnienie więźniów, inne stosują mechanizmy indywidualnego orzekania, zaś jeszcze inne stosują zarówno rozwiązania indywidualne, jak i automatyczne. Różnice istnieją również w przepisach dotyczących nadzoru nad przestępcami korzystającymi z przedterminowego zwolnienia z aresztu oraz umożliwienia więźniom starania się o zmniejszenie wymiaru kary w związku z pracą wykonywaną w trakcie pobytu w więzieniu. Między państwami członkowskimi istnieją także różnice w zakresie sposobu odbywania kary pozbawienia wolności. Niektóre państwa umożliwiają odbywanie tej kary w weekendy lub wieczorem, natomiast inne przewidują jej odbywanie w ciągu dnia. Natomiast taki sposób wykonywania wyroków nie jest w ogóle dostępny w wielu państwach członkowskich, które stosują jedynie karę pozbawienia wolności w tradycyjnej formie.

[12] Orzeczenie kończące postępowanie w sprawie o dopuszczalność skargi nr 28578/03 Szabó przeciwko Szwecji z dnia 27 czerwca 2006 r.

[13] Zob. Dirk van Zyl Smit i Sonja Snacken, Principles of European Prison Law and Policy . Penology and Human Rights , OUP, 2009, rozdział 8 Release .

[14] Decyzja ramowa Rady 2008/947/WSiSW z dnia 102 listopada 2008 r. (Dz.U. L 337 z 16.12.2008, s. 102).

[15] Decyzja ramowa Rady 2009/829/WSiSW z dnia 23 października 2009 r. (Dz.U. L 294 z 11.11.2009, s. 20).

[16] Zob. zielona księga Komisji w sprawie domniemania niewinności – COM(2006) 174 z 26.4.2006.

[17] Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych.

[18] Artykuł 48 ust. 1 Karty, art. 14 ust. 2 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych.

[19] Podobnie jak w większości państw członkowskich UE pojęcie „tymczasowego aresztowania” jest stosowane w zielonej księdze w szerokim sensie i obejmuje wszystkich osadzonych, w stosunku do których nie wydano jeszcze prawomocnego wyroku.

[20] Zob. badanie na temat „Pre-trial detention in the European Union, An Analysis of Minimum Standards in Pre-trial Detention and the Grounds for Regular Review in the Member States of the EU ” przeprowadzone przez uniwersytety w Tilburgu, NL, i Greifswald, DE.

[21] Artykuł 5 ust. 3 EKPC.

[22] Przyjęte przez Komitet Ministrów Rady Europy w dniu 27 września 2006 r.

[23] Dokument, Strasburg dnia 6 czerwca 2006 r., PC-CP (2006) 09, „Youth custody and the balance between education and punishment – an international comparison of developments and prospects”.

[24] Zob. m.in. orzeczenia w sprawach Peers przeciwko Grecji (19 kwietnia 2001 r.), Salejmanovic przeciwko Włochom (16 lipca 2009 r.), Orchowski przeciwko Polsce (22 stycznia 2010 r.).

[25] Patrz Tabela 2

[26] Zalecenie Rady Europy (2006)2 w sprawie Europejskich Reguł Więziennych i Wzorcowe reguły minimalne ONZ dotyczące traktowania osadzonych (1995).

[27] Następujące państwa członkowskie ratyfikowały Protokół z dniem 2 lutego 2011 r.: CY, CZ, DK, EE, FR, DE, LU, MT, NL, PL, RO, SI, ES, SE i UK. Następujące państwa członkowskie podpisały Protokół: AT, BE, BG, FI, IE, IT i PT.

[28] Dane dotyczące Zjednoczonego Królestwa są podawane osobno dla a) Anglii i Walii, b) Szkocji oraz c) Irlandii Północnej ze względu na istnienie trzech odrębnych jurysdykcji.