KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.12.2020 COM(2020) 821 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/974 z dnia 4 lipca 2018 r. w sprawie statystyk dotyczących transportu towarów wodami śródlądowymi



1. WPROWADZENIE 1.1.Cel sprawozdania Komisja jest zobowiązana do składania sprawozdań z wykonania rozporządzenia (UE) 2018/974 w sprawie statystyk dotyczących transportu towarów wodami śródlądowymi („rozporządzenie”). Zgodnie ze szczegółowym harmonogramem określonym w art. 9 rozporządzenia Komisja ma obowiązek złożenia sprawozdania do dnia 31 grudnia 2020 r., a następnie co pięć lat. Celem niniejszego sprawozdania jest spełnienie nałożonego na Komisję wymogu dotyczącego sprawozdawczości. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono tło, kontekst polityczny i zakres rozporządzenia oraz omówiono kwestie związane z jego wykonaniem. W ostatniej części opisano możliwy rozwój sytuacji i przedstawiono wnioski. 1.2.Kontekst ram prawnych Celem rozporządzenia było zapewnienie Komisji, innym instytucjom UE, rządom krajowym i ogółowi społeczeństwa porównywalnych, wiarygodnych, zharmonizowanych, regularnie aktualizowanych i wyczerpujących danych statystycznych dotyczących rozwoju sytuacji w przewozie towarów transportowanych śródlądowymi drogami wodnymi w UE. Ponieważ rozporządzenie (WE) nr 1365/2006 było kilkakrotnie znacząco zmieniane, zostało ono ujednolicone i uchylone rozporządzeniem (UE) 2018/974, aby przepisy stały się bardziej przejrzyste i uproszczone. W dalszym ciągu obowiązuje jedynie rozporządzenie Komisji (WE) nr 425/2007. 1.3.Kontekst polityczny W porównaniu z innymi rodzajami transportu, w przypadku których często powstają problemy związane z zatorami komunikacyjnymi i przepustowością, transport śródlądowymi drogami wodnymi jest niezawodny i energooszczędny oraz ma znaczny potencjał szerszego wykorzystania. Śródlądowe drogi wodne stanowią konkurencyjną alternatywą dla transportu drogowego. Ten rodzaj transportu jest przede wszystkim bardziej przyjazny dla środowiska, zarówno pod względem zużycia energii, jak i emisji hałasu. Śródlądowe drogi wodne zapewniają ponadto wysoki poziom bezpieczeństwa, w szczególności w przypadku transportu towarów niebezpiecznych. Odciążają również przeciążone sieci drogowe w regionach gęsto zaludnionych. Sektor ten ma duże znaczenie dla polityki transportowej; w białej księdze „Plan utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu” określono dziesięć celów, których realizacja sprawi, że system transportu stanie się konkurencyjny i zasobooszczędny. Obecną politykę w zakresie żeglugi śródlądowej na lata 2014–2020 ujęto w programie działań NAIADES II. Aby realizować zadania w kontekście kolejnych programów NAIADES oraz wspólnej polityki transportowej UE, europejskie statystyki dotyczące śródlądowych dróg wodnych są wykorzystywane do celów kształtowania, monitorowania i oceny polityki transportowej oraz polityki w innych obszarach, takich jak funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Opracowanie wspólnej polityki transportowej UE wymaga dogłębnej wiedzy na temat skali transportu towarowego śródlądowymi drogami wodnymi oraz zmian, które zachodzą w przypadku tego rodzaju transportu. Zebrane dane pomagają również we wspieraniu transportu śródlądowymi drogami wodnymi, przyczyniając się jednocześnie do włączenia tego rodzaju transportu do intermodalnego łańcucha logistycznego. Europejski Zielony Ład jest nową strategią rozwoju, dzięki której gospodarka UE ma stać się zrównoważona w wyniku przekształcenia wyzwań związanych z klimatem i środowiskiem naturalnym w możliwości rozwoju we wszystkich obszarach polityki oraz w wyniku sprawiedliwej i sprzyjającej włączeniu społecznemu transformacji. W komunikacie w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu wezwano do ograniczenia emisji w sektorze transportu o 90 %. do 2050 r. Priorytetowe działania na rzecz przejścia na zrównoważoną i inteligentną mobilność obejmują: ·stymulowanie transportu multimodalnego; ·wspieranie wdrażania rozwiązań w zakresie mobilności zautomatyzowanej i opartej na sieci w odniesieniu do różnych rodzajów transportu; ·lepsze uwzględnienie kosztów zewnętrznych działalności transportowej poprzez odpowiednie ustalanie cen; ·rozwinięcie produkcji i wprowadzania alternatywnych, zrównoważonych paliw transportowych; oraz ·obniżenie poziomu zanieczyszczeń pochodzących z transportu, w szczególności w miastach. Aby stymulować transport multimodalny, w ramach Europejskiego Zielonego Ładu wezwano do przeniesienia 75 % przewozów z dróg na tory kolejowe i śródlądowe drogi wodne. Aby osiągnąć ten cel, Komisja Europejska zaproponuje środki mające na celu zwiększenie możliwości w zakresie żeglugi śródlądowej od 2021 r.

1.4.Państwa członkowskie i inne kraje objęte rozporządzeniem Rozporządzenie w sprawie statystyk dotyczących transportu towarów wodami śródlądowymi stosuje się bezpośrednio i w całości do wszystkich państw członkowskich. Nie ma zatem potrzeby transponowania rozporządzenia do prawodawstwa krajowego. Ponieważ jednak nie wszystkie państwa członkowskie wykorzystują transport śródlądowymi drogami wodnymi, rozporządzenie dotyczy tylko tych państw członkowskich, w których ten rodzaj transportu istnieje. Rozporządzenie ustanawia próg, po przekroczeniu którego państwa członkowskie są zobowiązane do przekazywania danych: wymóg ten ma zastosowanie do wszystkich tych państw, w których całkowity wolumen towarów przewożonych rocznie śródlądowymi drogami wodnymi przekracza milion ton. Obecnie do przekazywania danych zobowiązane jest 12 państw członkowskich: Belgia, Bułgaria, Niemcy, Francja, Chorwacja, Luksemburg, Węgry, Niderlandy, Austria, Polska, Rumunia i Słowacja. Zgodnie z rozporządzeniem kraje, które przekroczyły próg miliona ton, ale bez uwzględniania transportu międzynarodowego lub tranzytu, są zobowiązane do przekazywania jedynie ograniczonego zbioru danych rocznych (tabela V1 w załączniku V do rozporządzenia). Nie ma to obecnie zastosowania do żadnego z państw członkowskich. Obecnie pięć państw członkowskich przekazuje dane na zasadzie dobrowolności: Republika Czeska, Włochy, Litwa, Finlandia i Szwecja. Republika Czeska przekazuje wszystkie wymagane dane, chociaż znajduje się poniżej progu określonego w rozporządzeniu. Pozostałe cztery państwa przekazują ograniczony zbiór danych rocznych (tabela V1 w załączniku V). Belgia, Republika Czeska, Luksemburg, Węgry, Niderlandy i Rumunia również przekazują dane dotyczące ruchu statków (nieobowiązkowa tabela II2 w załączniku II). Poza Unią Europejską również Serbia, kraj kandydujący, dobrowolnie przekazuje dane kwartalne. Od dnia 1 lutego 2020 r., kiedy to Zjednoczone Królestwo opuściło Unię Europejską, Eurostat dodał do swoich zbiorów danych nowe zestawienie danych zagregowanych „Unia Europejska – 27 państw (od 2020 r.)”, które nie obejmuje Zjednoczonego Królestwa. W okresie przejściowym trwającym do końca 2020 r. Zjednoczone Królestwo nadal przesyła dane do Eurostatu. Dane te są udostępniane użytkownikom. 2.DZIAŁANIA NASTĘPCZE W ZWIĄZKU Z WYKONANIEM ROZPORZĄDZENIA 2.1.Przestrzeganie zobowiązań prawnych Poziom przestrzegania obowiązku przekazywania danych określonego w rozporządzeniu jest bardzo wysoki. Wszystkie państwa członkowskie przekazują wymagane zbiory danych. Opóźnienia odnotowano tylko w kilku przypadkach. Wysoki poziom przestrzegania przepisów oznacza, że statystyki dotyczące przewozu towarów śródlądowymi drogami wodnymi w Europie są wiarygodne, a ich jakość jest wysoka. 2.2.Metody gromadzenia danych stosowane w państwach członkowskich Procesy gromadzenia i zestawiania danych różnią się w poszczególnych krajach zgłaszających, ale przebiegają zgodnie z tradycyjnym oddolnym przepływem informacji. W różnych krajach źródłem danych są różne podmioty, ale na najczęściej są to organy zarządzające portami i śluzami. Kraje uzupełniają swoje dane informacjami otrzymanymi z wielu różnych źródeł, w tym urzędów celnych, krajów sąsiadujących, prywatnych operatorów, firm i agencji. Dziewięć krajów zgłaszających wykorzystuje dane uzyskane ze swojego systemu usług informacji rzecznej lub innych podobnych systemów. Większość właściwych organów krajowych przeprowadza przed przesłaniem informacji do Eurostatu walidację za pomocą opracowanych wewnętrznie procedur kontrolnych. Zasady dotyczące walidacji obejmują wiele aspektów procesu, w tym format danych, kodyfikację, wewnętrzną spójność każdego zbioru danych, spójność między różnymi zbiorami danych i zmiennymi oraz spójność szeregów czasowych. Wszystkie kraje zgłaszające bezpośrednio lub pośrednio wykorzystują dane zebrane na szczeblu krajowym do celów polityki lub rozpowszechniania. 2.3.Koszty i obciążenia dla państw członkowskich Eurostat stale stara się ograniczać i upraszczać obciążenia i regularnie otrzymuje informacje zwrotne od państw członkowskich w tej sprawie. We współpracy z krajowymi urzędami statystycznymi wdraża konkretne środki mające na celu ograniczenie obciążenia związanego z gromadzeniem danych i sprawozdawczością. Są to: 1.opracowywanie macierzy odległości w celu ułatwienia sprawozdawczości; 2.opracowywanie zautomatyzowanych narzędzi i procedur służących przekazywaniu i walidacji danych, które zapewniają państwom członkowskim informacje zwrotne na temat jakości danych i konkretnych błędów w poszczególnych zbiorach danych;

3.organizowanie regularnych spotkań krajowych ekspertów z państw członkowskich, państw Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), krajów kandydujących i potencjalnych kandydatów (grupa ekspertów ds. statystyk dotyczących śródlądowego transportu wodnego i grupy zadaniowe) w celu wymiany dobrych praktyk oraz omówienia jakości danych, problemów i rozwiązań. Zgodnie z informacjami zwrotnymi zebranymi za pomocą kwestionariusza wysłanego do państw członkowskich w lutym 2020 r. większość państw uważa, że gromadzenie danych jest użyteczne, a koszty i obciążenia związane z gromadzeniem danych są uzasadnione w świetle korzyści płynące z tych danych. Jeden z krajów uważa, że zgłaszanie danych dotyczących tranzytu stanowi duże obciążenie. 2.4.Walidacja danych i jakość otrzymywanych danych statystycznych Osiągnięto wysoki poziom standaryzacji w zakresie rozwiązań technicznych dotyczących przekazywania danych. Dane są przekazywane do Eurostatu drogą elektroniczną za pośrednictwem EDAMIS z zachowaniem określonej struktury plików danych i formatu zapisu. Dzięki systemowi walidacji wdrożonemu w ramach EDAMIS podstawowe błędy i nieprawidłowe kody są szybko wykrywane, a informacje szybko włączane do produkcyjnej bazy danych Eurostatu. Po wprowadzeniu danych do produkcyjnej bazy danych Eurostatu przesłane dane poddaje się kontroli jakości. Walidacja ta obejmuje wewnętrzną spójność zbiorów danych, spójność czasową, spójność między zbiorami danych oraz porównanie rezultatów między partnerskimi krajami zgłaszającymi (kontrole lustrzane). Ogólnie rzecz biorąc, jakość danych można uznać za dobrą. Niemniej jednak nadal konieczne są dalsze działania, w szczególności w celu zmniejszenia asymetrii wykazanych w kontrolach lustrzanych oraz poprawy zgłaszania danych dotyczących tranzytu. 2.5.Wsparcie metodyczne dla państw członkowskich Eurostat zapewnia stałe wsparcie metodyczne i techniczne oraz dokłada wszelkich starań w celu utrzymania wysokiej jakości systemu informacji o danych i metadanych. Eurostat opracował Podręcznik referencyjny dotyczący opracowywania statystyk w dziedzinie transportu wodami śródlądowymi, w zawarto wytyczne dla państw członkowskich dotyczące wykonania rozporządzenia. Podręcznik referencyjny jest regularnie aktualizowany (zazwyczaj co roku) w celu uwzględnienia najnowszych informacji, dokumentacji lub wytycznych istotnych dla gromadzenia tych danych statystycznych. 2.6.Badania pilotażowe odnośnie do dostępności danych statystycznych dotyczących przewozu osób śródlądowymi drogami wodnymi W art. 5 rozporządzenia zobowiązano Komisję do zbadania, we współpracy z państwami członkowskimi, możliwości w zakresie opracowywania statystyk dotyczących przewozu osób wodami śródlądowymi, w tym w ramach usług przewozu transgranicznego. W szczególności art. 5 stanowi, że Komisja ma: a)w terminie do dnia 8 grudnia 2018 r. opracować metodykę gromadzenia odpowiednich danych; b)w terminie do 8 grudnia 2019 r. zainicjować dobrowolne badania pilotażowe, prowadzane przez państwa członkowskie, w celu dostarczenia danych objętych zakresem rozporządzenia odnośnie do dostępności danych statystycznych dotyczących przewozu osób śródlądowymi drogami wodnymi; c)w terminie do dnia 8 grudnia 2020 r. przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie. Art. 5 stanowi również, że sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego i Rady musi zawierać wyniki wspomnianych badań pilotażowych. W zależności od wyników tego sprawozdania i w rozsądnym terminie Komisja ma w razie potrzeby przedłożyć wniosek ustawodawczy w sprawie zmiany obecnego rozporządzenia w odniesieniu do statystyk dotyczących przewozu osób śródlądowymi drogami wodnymi. Komisja pokryła część kosztów badań pilotażowych, przyznając dotacje krajowym urzędom statystycznym i innym organom krajowym. Eurostat opracował wspólnie z państwami członkowskimi wstępną metodykę w zakresie statystyk dotyczących przewozu osób śródlądowymi drogami wodnymi. Zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia projekt tej metodyki sfinalizowano w dniu 6 grudnia 2018 r. i udostępniono państwom członkowskim do wykorzystania w badaniach pilotażowych. Badania pilotażowe składają się z dwóch modułów: statystyk dotyczących przewozu osób śródlądowymi drogami wodnymi (moduł 1) oraz statystyk dotyczących wypadków związanych ze śródlądowymi drogami wodnymi (moduł 2). W czerwcu 2019 r. dotacje na wykonanie badań pilotażowych otrzymało siedem państw: Chorwacja, Niemcy, Niderlandy, Austria, Polska, Rumunia i Szwecja. Temat ten omówiono w ramach DIMESA (zorganizowane przez Eurostat spotkanie dyrektorów ds. statystyki sektorowej oraz statystyki i rachunków dotyczących środowiska), w ramach którego wspiera się prace prowadzone w tej dziedzinie. 2.7.Badania pilotażowe odnośnie do dostępności danych statystycznych dotyczących wypadków związanych ze śródlądowymi drogami wodnymi W art. 5 rozporządzenia nie odniesiono się do statystyk dotyczących wypadków. Jednak dane dotyczące wypadków związanych ze śródlądowymi drogami wodnymi stanowią kolejny obszar, który jest ważny dla Komisji. W szczególności Komisja zamierza opracować system zharmonizowanego gromadzenia danych statystycznych na temat wypadków i incydentów z udziałem statków żeglugi śródlądowej, w tym w ruchu transgranicznym.