1.WPROWADZENIE – EUROPEJSKA STRATEGIA NA RZECZ SZTUCZNEJ INTELIGENCJI

Sztuczna inteligencja (SI) może zmienić nasz świat na lepszy: może przyczynić się do poprawy opieki zdrowotnej, zmniejszenia zużycia energii, zwiększenia bezpieczeństwa samochodów oraz bardziej wydajnego użytkowania wody i zasobów naturalnych przez rolników. Sztuczną inteligencję można wykorzystać do przewidywania zmiany środowiska i klimatu, poprawy zarządzania ryzykiem finansowym oraz zapewnienia narzędzi do wytwarzania produktów dostosowanych do naszych potrzeb, generujących jak najmniejszą ilość odpadów. Sztuczna inteligencja może również pomóc w wykrywaniu nadużyć finansowych i zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa oraz umożliwić organom ścigania skuteczniejsze zwalczanie przestępczości.

Sztuczna inteligencja może przynieść korzyści całemu społeczeństwu i gospodarce. Jest to technologia strategiczna, którą obecnie rozwija się i jest wykorzystywana w szybkim tempie na całym świecie. Sztuczna inteligencja niesie ze sobą nowe wyzwania dla przyszłości pracy i rodzi wątpliwości natury prawnej i etycznej.

Aby przezwyciężyć te problemy i w jak największym stopniu wykorzystać możliwości stwarzane przez SI, w kwietniu 2018 r. Komisja opublikowała strategię europejską. Strategia w centrum rozwoju SI stawia człowieka – SI ukierunkowana na człowieka. Jest to trzytorowe podejście do zwiększenia zdolności technologicznych i przemysłowych UE oraz wykorzystania SI w całej gospodarce, przygotowania się do zmian społeczno-gospodarczych oraz zapewnienia odpowiednich ram etycznych i prawnych.

W ramach działań dotyczących strategii na rzecz SI, Komisja wypracowała wraz z państwami członkowskimi skoordynowany plan w dziedzinie SI, przedstawiony w grudniu 2018 r. w celu stworzenia synergii i zebrania danych – surowca dla wielu zastosowań SI – oraz zwiększenia wspólnych inwestycji. Celem planu jest wzmocnienie współpracy transgranicznej oraz mobilizacja wszystkich zainteresowanych podmiotów w celu zwiększenia inwestycji publicznych i prywatnych do poziomu co najmniej 20 mld EUR rocznie w kolejnej dekadzie. Komisja podwoiła swoje inwestycje w SI w ramach programu „Horyzont 2020” i planuje zainwestować 1 mld EUR rocznie z programu „Horyzont Europa” i programu „Cyfrowa Europa”, wspierając w szczególności wspólne przestrzenie danych w dziedzinie zdrowia, transportu i produkcji oraz duże obiekty eksperymentalne, takie jak inteligentne szpitale i infrastrukturę dla pojazdów zautomatyzowanych, a także program badań strategicznych.

Aby zrealizować ten wspólny program badań strategicznych, innowacji i wdrożenia, Komisja zintensyfikowała dialog ze wszystkimi zainteresowanymi stronami reprezentującymi przemysł, instytuty badawcze i władze publiczne. Nowy program „Cyfrowa Europa” będzie również miał kluczowe znaczenie dla umożliwienia dostępu do SI małym i średnim przedsiębiorstwom we wszystkich państwach członkowskich za pośrednictwem ośrodków innowacji cyfrowych, ulepszonych obiektów eksperymentalnych i doświadczalnych, przestrzeni danych i programów szkoleniowych.

Europejskie etyczne podejście do SI, oparte na renomie bezpiecznych i wysokiej jakości produktów, wzmacnia zaufanie obywateli do postępu cyfrowego i ma na celu stworzenie przewagi konkurencyjnej europejskich przedsiębiorstw działających w obszarze SI. Celem niniejszego komunikatu jest uruchomienie kompleksowego etapu pilotażowego z udziałem jak najszerszego kręgu zainteresowanych stron w celu przetestowania praktycznego wdrażania wytycznych w zakresie etyki w odniesieniu do rozwoju i wykorzystania SI.

2.BUDOWANIE ZAUFANIA DO SI UKIERUNKOWANEJ NA CZŁOWIEKA

Europejska strategia w zakresie SI oraz skoordynowany plan jasno wskazują, że zaufanie jest warunkiem wstępnym dla zapewnienia podejścia do SI ukierunkowanego na człowieka: Sztuczna inteligencja nie jest celem samym w sobie, ale narzędziem, które musi służyć ludziom, mającym na względzie zwiększenie dobrostanu ludzi. W tym celu należy zadbać o wiarygodność SI. Wartości, na których opierają się nasze społeczeństwa, powinny być w pełni zintegrowane z kierunkiem rozwoju SI.

Unia opiera się na wartościach, takich jak poszanowanie godności osoby ludzkiej, wolność, demokracja, równość, praworządność, jak również poszanowanie praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Wartości te są wspólne dla społeczeństw wszystkich państw członkowskich, w których panuje pluralizm, niedyskryminacja, tolerancja, sprawiedliwość, solidarność i równość. Oprócz tego, Karta praw podstawowych Unii Europejskiej ujmuje w jednym tekście wszystkie prawa jednostki, prawa obywatelskie, polityczne, gospodarcze i społeczne, z których korzystają mieszkańcy Unii.

UE dysponuje silnymi ramami regulacyjnymi, które określą globalny standard w odniesieniu do SI ukierunkowanej na człowieka. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych zapewnia wysoki standard ochrony danych osobowych i wymaga wdrożenia środków mających na celu zapewnienie ochrony danych już w fazie projektowania oraz domyślnie. Rozporządzenie w sprawie swobodnego przepływu danych nieosobowych usuwa przeszkody w swobodnym przepływie danych nieosobowych i pozwala na przetwarzanie wszystkich kategorii danych w dowolnym miejscu w Europie. Przyjęty niedawno akt ws. cyberbezpieczeństwa przyczyni się do wzmocnienia zaufania do internetu, a proponowane rozporządzenie w sprawie prywatności i łączności elektronicznej również zmierza do osiągnięcia tego celu.

Sztuczna inteligencja niesie ze sobą nowe wyzwania, ponieważ umożliwia „uczenie się” przez maszyny oraz podejmowanie i wdrażanie decyzji bez udziału człowieka. Już niedługo ten rodzaj funkcjonalności stanie się standardem w przypadku wielu rodzajów towarów i usług, od smartfonów po pojazdy zautomatyzowane, roboty i aplikacje internetowe. Jednak decyzje podejmowane za pomocą algorytmów mogą się opierać na niekompletnych danych, przez co nie są wiarygodne, mogą być zafałszowane w wyniku cyberataków, mogą też być nieobiektywne lub po prostu błędne. Bezrefleksyjne poleganie na technologii może prowadzić do otrzymania problematycznych wyników, a także może zniechęcić obywateli do ich uznania lub wykorzystania.

W związku z tym technologia SI powinna być rozwijana w sposób, który stawia człowieka w centrum i dzięki temu jest godna zaufania publicznego. Oznacza to, że zastosowania SI powinny być zgodne nie tylko z prawem, ale również z zasadami etycznymi i gwarantować, by ich zastosowania nie powodowały niezamierzonych szkód. Na każdym etapie rozwoju SI należy zapewnić różnorodność pod względem płci, pochodzenia rasowego lub etnicznego, religii lub przekonań, niepełnosprawności i wieku. Zastosowania SI powinny wzmocnić pozycję obywateli i zapewnić poszanowanie ich praw podstawowych. Ich celem powinno być zwiększenie ludzkich możliwości, a nie ich zastąpienie, a także umożliwienie dostępu osobom z niepełnosprawnościami.

W związku z tym istnieje potrzeba opracowania wytycznych w zakresie etyki, które opierałyby się na istniejących ramach regulacyjnych i które powinny być stosowane przez projektantów, dostawców i użytkowników SI na rynku wewnętrznym, przez ustanowienie jednakowych zasad etycznych we wszystkich państwach członkowskich. Dlatego też Komisja powołała grupę ekspertów wysokiego szczebla ds. SI, reprezentującą szeroki krąg zainteresowanych stron, która opracowała wytyczne w zakresie etyki dotyczące SI oraz przygotowała zestaw zaleceń dotyczących szerszej polityki w zakresie sztucznej inteligencji. Jednocześnie utworzono europejski sojusz na rzecz SI, otwartą platformę z udziałem ponad 2 700 członków, w celu zapewnienia szerszego wkładu w prace grupy ekspertów wysokiego szczebla ds. SI.

Grupa ekspertów wysokiego szczebla ds. SI opublikowała pierwszy projekt wytycznych w zakresie etyki w grudniu 2018 r. W oparciu o konsultacje z zainteresowanymi stronami oraz spotkania z przedstawicielami państw członkowskich grupa ekspertów wysokiego szczebla ds. SI przedstawiła Komisji poprawiony dokument w marcu 2019 r. W dotychczasowych informacjach zwrotnych zainteresowane strony zasadniczo przyjęły z zadowoleniem praktyczny charakter wytycznych i konkretne wytyczne oferujące projektantom, dostawcom i użytkownikom SI wskazówki na temat tego, jak zapewnić wiarygodność.

2.1. Wytyczne w zakresie etyki dotyczące wiarygodnej sztucznej inteligencji przygotowane przez grupę ekspertów wysokiego szczebla ds. SI

Wytyczne opracowane przez grupę ekspertów wysokiego szczebla ds. SI, do których odnosi się niniejszy komunikat, opierają się w szczególności na pracach Europejskiej Grupy do spraw Etyki w Nauce i Nowych Technologiach (EGE) oraz Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA).