KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.5.2021 COM(2021) 236 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW EMPTY Strategiczne wytyczne dotyczące bardziej zrównoważonej i konkurencyjnej akwakultury w UE na lata 2021-2030 {SWD(2021) 102 final}



1.POTRZEBA NOWEJ STRATEGII UE NA RZECZ AKWAKULTURY W propozycji Europejskiego Zielonego Ładu i w strategii „od pola do stołu” podkreślono potencjał produktów akwakultury jako źródła białka do produkcji żywności i pasz o niskim śladzie węglowym, które mają do odegrania ważną rolę we wspieraniu budowy zrównoważonego systemu żywnościowego. W strategii „od pola do stołu” wyznaczono również konkretne cele w odniesieniu do akwakultury, w szczególności ograniczenie sprzedaży środków przeciwdrobnoustrojowych oraz znaczny wzrost akwakultury ekologicznej. Akwakultura stwarza miejsca pracy i możliwości rozwoju gospodarczego w społecznościach przybrzeżnych i wiejskich UE. Sektor ten może również pomóc w: dekarbonizacji gospodarki; walce ze zmianą klimatu i łagodzeniu jej skutków; ograniczeniu zanieczyszczenia; zapewnieniu lepszej ochrony ekosystemów (zgodnie z celami strategii na rzecz bioróżnorodności i strategii „zero zanieczyszczeń” na rzecz nietoksycznego środowiska) oraz włączyć się w zarządzanie zasobami o bardziej zamkniętym obiegu. Strategiczne i długoterminowe podejście do zrównoważonego wzrostu akwakultury w UE jest zatem dziś ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Podejście to powinno również wyznaczyć ścieżkę odbudowy sektora akwakultury w UE w następstwie kryzysu związanego z COVID-19 oraz zapewnić jego długoterminowe zrównoważenie i odporność. Już w rozporządzeniu w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa wezwano do przyjęcia skoordynowanego strategicznego podejścia UE w celu wsparcia wzrostu unijnego sektora akwakultury przy jednoczesnym zapewnieniu jego zrównoważonego rozwoju gospodarczego, środowiskowego i społecznego. Pomimo postępów poczynionych dzięki „otwartej metodzie koordynacji” ustanowionej w powyższym rozporządzeniu oraz finansowaniu unijnemu sektor akwakultury jest nadal daleki od osiągnięcia swojego pełnego potencjału pod względem wzrostu i zaspokojenia rosnącego popytu na bardziej zrównoważoną żywność pochodzenia morskiego. UE importuje ponad 70 % konsumowanej na swoim obszarze żywności pochodzenia morskiego. Produkty akwakultury ogółem (w tym przywóz) stanowią 25 % unijnej konsumpcji żywności pochodzenia morskiego, natomiast unijne produkty akwakultury stanowią jedynie 10 % konsumpcji w UE. Akwakultura UE stanowi mniej niż 2 % światowej produkcji akwakultury. Unijna produkcja w sektorze akwakultury ciągle jest w dużym stopniu skoncentrowana – zarówno pod względem państw członkowskich UE, jak i gatunków utrzymywanych w warunkach fermowych – a zatem istnieje znaczny potencjał dywersyfikacji. Akwakultura w UE, w porównaniu z akwakulturą w innych państwach, podlega jednym z najsurowszych wymogów regulacyjnych w zakresie jakości, zdrowia i ochrony środowiska. Pomimo to akwakultura w UE może jeszcze bardziej poprawić swoją efektywność środowiskową, a tym samym przyczynić się do realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu i powiązanych strategii. W niniejszym komunikacie dokonano przeglądu strategicznych wytycznych Komisji dotyczących zrównoważonego rozwoju akwakultury w UE, przyjętych w 2013 r. Wytyczne te stanowiły główny filar strategicznej koordynacji polityki w dziedzinie akwakultury w UE. Do 2015 r. na podstawie tych wytycznych państwa członkowskie UE przyjęły wieloletnie krajowe plany strategiczne w dziedzinie akwakultury. Wdrażanie tych wieloletnich krajowych planów strategicznych wspierano w drodze wymiany dobrych praktyk między państwami członkowskimi UE, którą ułatwiała Komisja, oraz poprzez finansowanie z Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (EFMR) i innych funduszy UE. Komisja zwróciła się do państw członkowskich UE o dokonanie przeglądu swoich wieloletnich krajowych planów strategicznych z uwzględnieniem konsultacji w sprawie nowych wytycznych określonych w niniejszym komunikacie. Przyszły Europejski Fundusz Morski, Rybacki i Akwakultury (EFMRA) będzie nadal zapewniał wsparcie państwom członkowskim UE, aby pomóc im we wdrażaniu strategicznej wizji dla sektora odzwierciedlonej we wspomnianych wieloletnich krajowych planach strategicznych i ich programach operacyjnych, w tym poprzez działania lokalne. 2.NOWE WYTYCZNE STRATEGICZNE Europejski Zielony Ład jest nową strategią wzrostu UE i ma na celu pobudzenie gospodarki i tworzenie miejsc pracy przy jednoczesnym przyspieszeniu transformacji ekologicznej w sposób efektywny pod względem kosztów. Strategiczne wytyczne określone w niniejszym komunikacie mają na celu przedstawienie państwom członkowskim UE i wszystkim zainteresowanym stronom wspólnej wizji dalszego rozwoju akwakultury w UE w sposób, który przyczyni się do realizacji tej strategii wzrostu. W szczególności wytyczne te mają pomóc w budowaniu sektora akwakultury UE, który: (i) jest konkurencyjny i odporny; (ii) zapewnia zaopatrzenie w zdrową i bogatą w składniki odżywcze żywność; (iii) ogranicza zależność UE od przywozu żywności pochodzenia morskiego; (iv) tworzy możliwości gospodarcze i miejsca pracy; oraz (v) staje się światowym punktem odniesienia dla zrównoważonego rozwoju. Wytyczne powinny również pomóc konsumentom w UE w dokonywaniu świadomych wyborów produktów zrównoważonej akwakultury oraz zapewnić równe warunki konkurencji dla produktów akwakultury wprowadzanych do obrotu w UE. Wytyczne te powinny również pomóc w kierowaniu korzystaniem z wielu instrumentów i funduszy, których celem jest wspieranie akwakultury w UE oraz wdrażania stosownych przepisów UE. Osiągnięcie tej wizji będzie wymagało sprostania różnym wyzwaniom i wykorzystania możliwości w sektorze akwakultury w UE, aby osiągnąć następujące powiązane ze sobą cele: 1)wzmacnianie odporności i konkurencyjności;

2)udział w transformacji ekologicznej; 3)zapewnianie akceptacji społecznej i informacji dla konsumentów oraz 4)poszerzanie wiedzy i zwiększanie innowacyjności. W niniejszym komunikacie przedstawiono ogólne wytyczne dotyczące sprostania tym wyzwaniom i wykorzystania możliwości. W załączniku do niniejszego komunikatu zaproponowano również konkretne działania Komisji, państw członkowskich UE i komitetu doradczego ds. akwakultury w celu osiągnięcia postępów we wszystkich wskazanych obszarach. W odpowiednich przypadkach niniejszy komunikat zawiera odniesienia do szczególnych wyzwań i możliwości w zakresie hodowli skorupiaków, mięczaków i innych bezkręgowców wodnych oraz w zakresie akwakultury słodkowodnej ze względu na specyficzne cechy tych sektorów. W ramach działań następczych w związku ze strategią „od pola do stołu” Komisja pracuje również nad odrębną i szczególną inicjatywą mającą na celu wspieranie produkcji, bezpiecznej konsumpcji i innowacyjnego wykorzystania alg. Inicjatywa ta będzie koncentrować się na wyzwaniach i możliwościach związanych z hodowlą alg oraz na propozycjach konkretnych działań . Niniejszy komunikat przygotowano w ścisłym porozumieniu z państwami członkowskimi UE i zainteresowanymi stronami, w szczególności tymi, które są reprezentowane w komitecie doradczym ds. akwakultury. Uwzględniono w nim również wyniki konsultacji publicznych. Ponadto w niniejszym komunikacie uwzględniono opinie wyrażone przez Parlament Europejski na temat rozwoju akwakultury w UE. 2.1.Wzmacnianie odporności i konkurencyjności Istnieją dwa kluczowe warunki umożliwiające rozwój sektora akwakultury w UE jako odpornego i konkurencyjnego sektora: dostęp do przestrzeni i wody oraz przejrzyste i skuteczne ramy regulacyjne i administracyjne. W ocenie śródokresowej otwartej metody koordynacji stwierdzono, że pomimo postępów poczynionych w niektórych państwach członkowskich od czasu przyjęcia strategicznych wytycznych z 2013 r. w obu tych obszarach konieczne jest podjęcie dalszych działań. Jeżeli chodzi o odporność, dwie kwestie stanowią szczególne wyzwanie dla sektora akwakultury: zarządzanie ryzykiem związanym ze zdrowiem zwierząt i ludzi (zwłaszcza, choć nie tylko, w odniesieniu do hodowli mięczaków) oraz wpływ zmiany klimatu. Drapieżniki i susza stanowią również wyzwanie pod względem rentowności, szczególnie w przypadku akwakultury słodkowodnej. Ważnymi narzędziami zapewniającymi odporność i konkurencyjność sektora akwakultury w UE są także organizacja producentów i rynku oraz kontrola i zwalczanie oszustw. Ponadto konkurencyjność tego sektora można również poprawić dzięki dalszemu zróżnicowaniu produkcji akwakultury w UE oraz zwiększeniu wartości dodanej produktów akwakultury. 2.1.1.Dostęp do przestrzeni i wody Ze względu na zmianę klimatu zaczynają występować niedobory wody. Wzrasta również konkurencja o przestrzeń i dostęp do wody między różnymi rodzajami działalności gospodarczej, w tym akwakulturą. W związku z tym niezbędne jest skoordynowane planowanie przestrzenne, przy zaangażowaniu na wczesnym etapie odpowiednich zainteresowanych stron. Takie planowanie przestrzenne może zapewnić przydział przestrzeni i wody dla różnych rodzajów działalności, jednocześnie chroniąc ekosystemy. Państwa członkowskie UE poczyniły już pewne postępy w zakresie włączania działalności w zakresie akwakultury do swoich planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich zgodnie z dyrektywą ustanawiającą ramy planowania przestrzennego obszarów morskich. Wiele z tych planów ma jednak dopiero wejść w życie, a ich skutki dla akwakultury w większości przypadków nie są jeszcze znane. Ponadto konieczne są dalsze postępy pod względem innych aspektów planowania przestrzeni i dostępu do wody na potrzeby działalności w zakresie akwakultury. Skoordynowane planowanie przestrzenne powinno obejmować nie tylko akwakulturę morską, w tym wody przejściowe (słonawe), ale również akwakulturę słodkowodną i lądową (recyrkulacyjne systemy akwakultury, RAS). W jego ramach należy również przewidywać rozwój akwakultury na pełnym morzu, o ile pozwalają na to warunki naturalne . Szczególną uwagę należy zwrócić na rozwój akwakultury o mniejszym wpływie na środowisko (np. łączenie niektórych rodzajów hodowli w celu dalszego ograniczenia emisji składników biogennych i materii organicznej do środowiska) oraz na włączenie odpowiednich działań w zakresie akwakultury (zwłaszcza oferujących usługi ekosystemowe) do obszarów chronionych, takich jak obszary Natura 2000. Planowanie przestrzenne powinno zawsze zapewniać wdrożenie odpowiednich przepisów UE oraz dostęp do specjalnych obszarów wykorzystywanych do akwakultury ekologicznej i produkcji mięczaków. Planowanie powinno również uwzględniać przystosowanie się akwakultury do zmiany klimatu, a także potencjał niektórych rodzajów akwakultury w zakresie łagodzenia skutków zmiany klimatu (np. wychwytywanie dwutlenku węgla lub zachowanie ekosystemów zapewniających ochronę przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi).

Planowanie przestrzenne powinno opierać się na wyznaczaniu obszarów odpowiednich dla akwakultury w ramach procesu obejmującego koordynację między różnymi właściwymi organami na różnych szczeblach. Proces ten powinien rozpocząć się od nakreślenia mapy istniejących i potencjalnych obszarów akwakultury w sposób spójny z istniejącym planowaniem środowiskowym (w tym planami gospodarowania wodami w dorzeczu). Nakreślanie takiej mapy powinno obejmować proces identyfikacji potencjału w zakresie przywracania działalności opuszczonych zakładów akwakultury lub przekształcania istniejących zakładów przemysłowych na potrzeby akwakultury. Należy również dążyć do promowania synergii między różnymi działaniami i wielorakiego wykorzystania przestrzeni, np. zachęcania do rozwoju akwakultury w połączeniu z rozwojem morskiej energii wiatrowej. Wyznaczanie obszarów odpowiednich dla akwakultury powinno opierać się na jasnych i przejrzystych kryteriach oraz narzędziach służących do identyfikacji nowych obszarów. Narzędzia te obejmują: (i) ocenę wpływu na ekosystem za pośrednictwem strategicznej oceny skutków; (ii) określenie wymogów dotyczących jakości wody (w szczególności w odniesieniu do hodowli mięczaków); (iii) ocenę potencjalnych synergii i konfliktów z innymi rodzajami działalności; (iv) określenie „pojemności środowiska” w odniesieniu do danego obszaru oraz (v) określenie niezbędnej odległości terenów akwakultury od źródeł zanieczyszczeń. Wraz z wyznaczonym obszarem należy ustanowić odpowiedni mechanizm w celu: (i) monitorowania i gromadzenia danych dotyczących wpływu działalności w zakresie akwakultury na środowisko oraz (ii) monitorowania jakości wody (zwłaszcza w przypadku obszarów wykorzystywanych do hodowli mięczaków). 2.1.2.Ramy regulacyjne i administracyjne Według unijnego sektora akwakultury istotnymi barierami wzrostu są nadal skomplikowane systemy udzielania licencji oraz brak przewidywalności harmonogramu i wyniku procedur wydawania licencji. Procedury te mogą być szczególnie uciążliwe dla MŚP. Wyzwania wiążą się zarówno ze złożonymi ramami regulacyjnymi sektora, jak i z koniecznością zaangażowania wielu organów w proces udzielania licencji. Ponadto obawy dotyczące wpływu działań w zakresie akwakultury na środowisko lub na inne rodzaje działalności gospodarczej często prowadzą do procedur odwoławczych, które dodatkowo opóźniają proces uzyskiwania lub odnawiania licencji. Najważniejsze elementy pozwalające rozwiązać te kwestie przy jednoczesnym zapewnieniu należytego uwzględnienia aspektów środowiskowych w procedurach udzielania licencji są następujące: -usprawnienie – i w miarę możliwości ujednolicenie – przepisów i wytycznych administracyjnych w zakresie akwakultury. Optymalnie usprawnienie to powinno nastąpić poprzez przyjęcie jednego aktu prawodawstwa krajowego obejmującego wszystkie istotne aspekty. W akcie tym należy określić jasne procedury i ramy czasowe rozpatrywania wniosków o nowe licencje lub odnowienie licencji; -utworzenie, na ile to możliwe, jednego krajowego podmiotu zajmującego się akwakulturą, skupiającego wszystkie odpowiednie organy odpowiedzialne za akwakulturę. Celem takiego podmiotu byłoby ułatwianie i koordynowanie prac tych organów dotyczących planowania, licencjonowania i monitorowania działalności w zakresie akwakultury. Podmiot ten powinien angażować zainteresowane strony w celu omówienia i uwzględnienia ich opinii w odpowiednim czasie. W przypadkach, w których odpowiedzialność za akwakulturę spoczywa również na szczeblu niższym niż krajowy, należy zachęcać do tworzenia struktury krajowej skupiającej organy i podmioty regionalne/lokalne; -ustanowienie „punktu kompleksowej obsługi” w odniesieniu do licencji w dziedzinie akwakultury, który zwiększy przejrzystość procesu udzielania licencji i ułatwi interakcje między wnioskodawcą a organami decyzyjnymi; -wyznaczanie obszarów odpowiednich dla akwakultury zgodnie z zasadami, o których mowa w sekcji 2.1.1 powyżej; -ustanowienie systemu udzielania licencji o dłuższym terminie ważności, z regularnym monitorowaniem i sankcjami za nieprzestrzeganie przepisów (które mogą obejmować cofnięcie licencji). Warunki udzielania licencji powinny obejmować obowiązek monitorowania i zgłaszania danych, w szczególności danych wymaganych na podstawie odpowiednich przepisów krajowych i unijnych.

Postępy państw członkowskich UE w rozwiązywaniu tych aspektów byłyby również odpowiedzią na obawy unijnych producentów akwakultury dotyczące braku równych szans, jeżeli chodzi o prowadzenie działalności w zakresie akwakultury w UE w związku z różnicami między państwami członkowskimi UE pod względem obciążeń związanych z uzyskaniem licencji przez nowe gospodarstwa. 2.1.3.Zdrowie zwierząt i zdrowie publiczne Pomimo przepisów UE dotyczących zdrowia zwierząt wodnych i finansowanych przez UE badań w tej dziedzinie choroby zakaźne w dalszym ciągu w bardzo istotny sposób ograniczają wydajność akwakultury. Choroby te stanowią również problem dla dobrostanu zwierząt. Do problemów, którymi należy rozwiązać w tej dziedzinie, zalicza się: -brak dobrych praktyk gospodarskich i technologii dostosowanych do każdego gatunku akwakultury; -konieczność lepszego zapobiegania chorobom i zarażeniom pasożytami, a tym samym ograniczenia zapotrzebowania na leki weterynaryjne; -konieczność ograniczenia stosowania produktów leczniczych, w tym środków przeciwdrobnoustrojowych i środków przeciwpasożytniczych, które mogą szkodzić środowisku lub przyczyniać się do powstawania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe; -luki w badaniach (w tym w zakresie mikrobiomu ryb, potencjalnego wpływu zmiany klimatu na zdrowie ryb oraz wpływu stresu na układ odpornościowy ryb); -mała dostępność określonych weterynaryjnych produktów leczniczych (w tym szczepionek) przeznaczonych do stosowania u zwierząt wodnych ; -brak kodeksów dobrych praktyk w zakresie wczesnego wykrywania, zapobiegania i zwalczania chorób zwierząt wodnych niewymienionych w odpowiednich przepisach UE; -konieczność przeprowadzania bardziej spójnych i dokładnych badań chorób zwierząt wodnych w niektórych państwach członkowskich UE i w niektórych sektorach oraz -w odniesieniu do hodowli mięczaków – zarządzanie norowirusami, które stanowią nie tylko zagrożenie dla zdrowia publicznego, ale także zagrażają rentowności hodowli mięczaków. 2.1.4.Przystosowanie się do zmiany klimatu i jej łagodzenie Sektor akwakultury będzie musiał przystosować się do wielu niekorzystnych skutków zmiany klimatu i zwiększyć swoją odporność. Strategia UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu oraz krajowe strategie/plany stanowią ramy dla decydentów, dzięki którym mogą oni zapewnić wdrożenie kompleksowych i skutecznych środków przystosowania się do zmiany klimatu. Specjalne sektorowe strategie adaptacji powinny dotyczyć w szczególności sektora akwakultury . Jednocześnie należy zminimalizować wszelki potencjalny negatywny wkład akwakultury w zmianę klimatu. W możliwie największym stopniu należy ograniczyć zużycie energii i emisję dwutlenku węgla przy produkcji, transporcie i przetwarzaniu. Akwakultura ma jednak również ogromny potencjał pod względem łagodzenia zmiany klimatu. W przypadku ujęcia w odpowiednie ramy niektórych rodzajów akwakultury, takich jak uprawa wodorostów morskich i hodowla mięczaków, mogą one świadczyć usługi w zakresie łagodzenia zmiany klimatu (takie jak sekwestracja dwutlenku węgla) lub usługi w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu (takie jak ochrona obszarów przybrzeżnych oparta na zasobach przyrody). Inne rodzaje akwakultury mogą – pod warunkiem odpowiedniego zarządzania – pomóc w zachowaniu ekosystemów, takich jak stawy lub tereny podmokłe. Ekosystemy te zapewniają ochronę przed oddziaływaniami zmiany klimatu, takimi jak podnoszenie się poziomu mórz i oceanów oraz powodzie. Należy promować ten rodzaj akwakultury.

2.1.5.Organizacje producentów i organizacja rynku Sytuacja, w której znalazł się sektor akwakultury w związku z pandemią COVID-19, pokazała wartość organizacji producentów w kontekście działań zbiorowych, w szczególności w przypadku drobnych producentów. Organizacje producentów zapewniają większą siłę przetargową w kontaktach z przetwórcami i detalistami. Umożliwiają również dzielenie się zasobami i korzystanie ze wspólnych usług (np. doradztwo, kampanie promocyjne), które w przeciwnym razie byłyby zbyt kosztowne dla indywidualnych producentów. Ponadto organizacje producentów ułatwiają zbiorowe zarządzanie lub inicjatywy samoregulacyjne wśród producentów. O ile organizacje producentów mogą pomóc producentom w organizowaniu się, organizacje międzybranżowe umożliwiają lepszą integrację podmiotów w całym łańcuchu wartości. Ułatwiają one również inicjatywy samoregulacyjne wśród producentów, przetwórców i detalistów. Organizacje międzybranżowe pomagają również wdrażać i kontrolować wymogi dotyczące etykietowania. Pomimo wsparcia dostępnego dla uznanych organizacji producentów i organizacji międzybranżowych za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego (EFMR) (w szczególności wsparcia udzielanego na ich plany produkcji i obrotu ), utworzono jedynie niewielką liczbę organizacji producentów . Utworzenie organizacji producentów byłoby szczególnie pomocne w zwiększeniu siły przetargowej producentów sektora akwakultury mięczaków i gatunków słodkowodnych w łańcuchu dostaw żywności. Producenci ci są zazwyczaj mniejszymi przedsiębiorstwami, które sprzedają swoje produkty hurtowo i nie korzystają z pionowej integracji z przetwórcami i detalistami. Producenci sektora akwakultury wyrazili obawy dotyczące trudności związanych z założeniem organizacji producentów i jej uznaniem zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1379/2013 w sprawie wspólnej organizacji rynków produktów rybołówstwa i akwakultury (rozporządzenie o wspólnej organizacji rynków produktów rolnych), szczególnie w przypadku drobnych producentów. Trudności te są głównie związane z wymogami dotyczącymi środków finansowych i z przeszkodami administracyjnymi. Aby ułatwić uznawanie organizacji producentów i innych organizacji zawodowych oraz rozszerzyć ich zasady na podmioty niebędące członkami, Komisja przygotowała niewiążące wytyczne . Komisja również w dalszym ciągu wspiera ten sektor, udzielając wsparcia metodologicznego oraz biorąc udział w posiedzeniach technicznych i wymianie doświadczeń podczas tych posiedzeń. 2.1.6.Kontrola Innym ważnym aspektem zapewnienia zrównoważonego rozwoju i rentowności akwakultury w UE jest prowadzenie przez każde państwo członkowskie odpowiedniej kontroli produktów akwakultury w całym łańcuchu dostaw (od ich złowienia/zbioru do sprzedaży detalicznej, łącznie z transportem) zgodnie z unijnym rozporządzeniem w sprawie kontroli rybołówstwa . Obowiązki w zakresie identyfikowalności pozwalają uzyskać wiedzę na temat pochodzenia produktów akwakultury i zwalczać oszustwa. Wniosek Komisji dotyczący nowego rozporządzenia w sprawie kontroli rybołówstwa rozszerza obowiązki w zakresie identyfikowalności na wszystkie produkty akwakultury, w tym produkty przetworzone i produkty przywożone z państw trzecich. Identyfikowalność jest zatem również cennym narzędziem zapewniającym równe warunki działania na rynku UE. 2.1.7.Dywersyfikacja i zapewnienie wartości dodanej W unijnym sektorze akwakultury nadal istnieją duże możliwości dalszej dywersyfikacji – nie tylko w zakresie hodowli obiecujących nowych gatunków (zwłaszcza dywersyfikacji w kierunku gatunków niekarmionych i gatunków o niskiej pozycji troficznej mających mniejszy ślad środowiskowy) – ale również w zakresie metod produkcji (np. polikultura w akwakulturze stawowej, zintegrowana akwakultura multitroficzna). Ważne jest również, aby zintensyfikować działania w zakresie przetwarzania produktów akwakultury i ich pakowania w taki sposób, aby uzyskać nowe produkty o większej wartości dodanej (np. filety i produkty gotowe do użycia), które są atrakcyjne dla młodszych konsumentów. Jest to szczególnie ważne w przypadku bardziej tradycyjnych form skorupiaków, mięczaków i innych bezkręgowców wodnych oraz akwakultury słodkowodnej. Innym ważnym narzędziem promowania wartości unijnych produktów akwakultury jest stosowanie systemów i oznaczeń jakości (podlegających odpowiedniej kontroli w celu ochrony ich wiarygodności), w tym oznaczeń geograficznych. Ważną rolę w dywersyfikacji i zapewnianiu wartości dodanej produkcji akwakultury w UE odgrywa również promowanie zrównoważonej akwakultury w UE jako przykładu produkcji lokalnej związanej z krótkimi łańcuchami dostaw żywności. Należy również promować dywersyfikację geograficzną. Państwa członkowskie, w których akwakultura stanowi marginalny sektor, powinny zbadać i dalej rozwijać potencjał akwakultury w zakresie zrównoważonych dostaw żywności i pasz oraz tworzenia alternatywnych, zrównoważonych przedsiębiorstw i miejsc pracy, zwłaszcza w regionach oddalonych, w których możliwości zatrudnienia są ograniczone. 2.2.Udział w transformacji ekologicznej Unijny sektor akwakultury, podobnie jak inne sektory gospodarki UE, musi uczestniczyć w transformacji ekologicznej określonej w Europejskim Zielonym Ładzie. Sektor ten ma do odegrania szczególną rolę w przyczynianiu się do przejścia na zrównoważone systemy żywnościowe, ale także do rozwoju biogospodarki i gospodarki o obiegu zamkniętym (poprzez wykorzystywanie odnawialnych zasobów wodnych) oraz do odwrócenia procesu utraty różnorodności biologicznej, między innymi dzięki ograniczeniu zanieczyszczenia. Ponadto dalsze dążenie do „konkurencyjnej zrównoważoności” (zgodnie ze strategią „od pola do stołu”), tj. uczynienie ze zrównoważoności znaku rozpoznawczego UE, stanowi dużą szansę gospodarczą dla tego sektora, zwłaszcza biorąc pod uwagę zwiększone zainteresowanie opinii publicznej śladem środowiskowym produktów na rynku oraz dobrostanem zwierząt. 2.2.1.Efektywność środowiskowa

Dzięki unijnym przepisom dotyczącym ochrony środowiska oraz krajowym przepisom wykonawczym powstały ramy regulacyjne dla akwakultury w UE. Ramy te pozwalają na łagodzenie ewentualnego wpływu działalności w zakresie akwakultury na środowisko (pod względem śladu węglowego, ścieków, odpadów lub innego oddziaływania na ekosystemy morskie i słodkowodne), oraz zapewniają, aby działalność w zakresie akwakultury nie szkodziła znacząco ekosystemom ani różnorodności biologicznej. W wytycznych Komisji oraz orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości wyjaśniono stosowanie tych przepisów w odniesieniu do sektora akwakultury. Wymogi określone w przepisach UE nie zawsze są jednak jasne dla wszystkich podmiotów. Interpretacja przepisów UE przez państwa członkowskie UE nie wydaje się jednolita, co podważa równe warunki działania producentów akwakultury w UE. Ponadto wdrażaniem odpowiednich przepisów UE często zajmują się różne jednostki administracyjne lub szczeble zarządzania, które nie zawsze mogą zapewnić wystarczającą współpracę i nie zawsze posiadają niezbędny poziom wiedzy fachowej dotyczącej danego sektora. Konieczne są zatem dalsze starania w celu zapewnienia bardziej jednolitego i spójnego wdrażania ram regulacyjnych w dziedzinie środowiska. Dezorientację powoduje zwłaszcza złożoność przepisów UE, których celem jest zagwarantowanie dobrej jakości wody dla małży. Korzystne byłoby doprecyzowanie tych przepisów i lepsze powiązanie ich z innymi istotnymi aktami prawnymi UE. Potrzebna jest zwłaszcza większa jasność co do różnic w wymaganiach (w zakresie klasyfikacji powierzchni zbiorów, badań sanitarnych, rejestrów obszarów chronionych itp.) . -zapewnienie zrównoważonych systemów żywienia. Oznacza stosowanie składników paszowych pozyskiwanych w sposób zapewniający jak największe poszanowanie ekosystemów i różnorodności biologicznej, a jednocześnie właściwych dla zapewnienia zdrowia i dobrostanu zwierząt. Oznacza to również ograniczenie zależności producentów pasz od mączki rybnej i oleju z ryb pozyskiwanych z dzikich zasobów (np. poprzez stosowanie alternatywnych składników białkowych, takich jak algi, owady lub odpady z innych sektorów). Obejmuje to również stosowanie dodatków paszowych i wydajnych systemów żywienia; -opracowanie rozwiązań, których celem jest ograniczenie stosowania produktów weterynaryjnych i innych substancji (np. środków przeciwporostowych), na przykład dzięki odpowiednim praktykom gospodarskim; -w przypadkach, w których zachodzi konieczność stosowania produktów weterynaryjnych i innych substancji, promowanie stosowania produktów i substancji o niewielkim śladzie środowiskowym; -zapewnienie monitoringu środowiska na terenach akwakultury, w tym jakości wody, zrzutów i emisji (materii organicznej, składników biogennych, tworzyw sztucznych, weterynaryjnych produktów leczniczych, innych zanieczyszczeń lub wszelkich form odpadów i śmieci); -ustanowienie praktyk zarządzania, w tym strategii zarządzania ryzykiem mającej na celu łagodzenie skutków (w tym skutków związanych z wszelkimi zrzutami i emisjami), zarządzania populacją drapieżników oraz zapobiegania ucieczkom ryb, z uwzględnieniem w szczególności ich potencjalnego negatywnego wpływu na lokalne gatunki i różnorodność biologiczną, w tym ich potencjalnej inwazyjności;

-ograniczenie udziału działalności w zakresie akwakultury w zaśmiecaniu wód morskich; -promowanie korzystania z odnawialnych źródeł energii i większej efektywności energetycznej; -wdrażanie systemów gospodarowania odpadami, które minimalizują ślad środowiskowy działalności w zakresie akwakultury; -stosowanie podejścia opartego na gospodarce o obiegu zamkniętym, w tym wykorzystywania odpadów; -promowanie rozwoju akwakultury ekologicznej i innych systemów akwakultury o mniejszym wpływie na środowisko, takich jak: energooszczędne recyrkulacyjne systemy akwakultury, systemy zintegrowanej akwakultury multitroficznej (IMTA), jak również dywersyfikacja uwzględniająca gatunki o niskiej pozycji troficznej (mięczaki i inne bezkręgowce oraz algi i ryby roślinożerne). -promowanie i zapewnianie wartości formom akwakultury oferującym usługi ekosystemowe, w tym w stawach, na terenach podmokłych i w wodach słonawych ; -wspieranie zarówno utrzymania, jak i doskonalenia wodnych zasobów genetycznych oraz stosowania doboru hodowlanego w odniesieniu do zasobów akwakultury. 2.2.2.Dobrostan zwierząt Więcej uwagi należy poświęcić dobrostanowi ryb, i to nie tylko ze względu na rosnące zainteresowanie opinii publicznej przetworami rybnymi z hodowli zapewniających dobrostan ryb oraz popyt na takie przetwory. Utrzymywanie ryb w warunkach zapewniających dobrostan przynosi również korzyści ekonomiczne przemysłowi dzięki niższym kosztom i lepszej jakości produktów. Przepisy UE dotyczące dobrostanu zwierząt zawierają ogólne wymogi w zakresie utrzymywania, transportu i uboju ryb utrzymywanych w gospodarstwie rybackim. W rozporządzeniu UE w sprawie produkcji ekologicznej określono bardziej szczegółowe wymogi, takie jak maksymalne poziomy gęstości obsady, ograniczenia dotyczące stosowania światła sztucznego i tlenu itp. Konieczne są dalsze działania na rzecz poprawy dobrostanu ryb, w ramach których kładzie się nacisk na: -opracowanie dobrych praktyk w zakresie dobrostanu ryb podczas hodowli, transportu i uśmiercania;

-ustanowienie wspólnych, zatwierdzonych, specyficznych dla danego gatunku i podlegających kontroli wskaźników dobrostanu ryb w całym łańcuchu produkcji (w tym w trakcie transportu i uboju); -dalsze badania i innowacje, w szczególności w zakresie parametrów dobrostanu specyficznych dla danego gatunku, w tym potrzeb żywieniowych w różnych systemach chowu oraz -przekazywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności w zakresie dobrostanu ryb wśród producentów akwakultury i innych podmiotów gospodarczych mających do czynienia z żywymi rybami utrzymywanymi w gospodarstwie rybackim. 2.3.Zapewnianie akceptacji społecznej i informacji dla konsumentów Rozwój akwakultury w UE i jej konkurencyjność zależą w dużej mierze od akceptacji społecznej oraz uznania korzyści i wartości działalności w zakresie akwakultury oraz produktów akwakultury z UE. Istnieją trzy czynniki, które są szczególnie ważne dla osiągnięcia tej akceptacji: przekazywanie informacji na temat akwakultury w UE, integracja sektora akwakultury w społecznościach lokalnych oraz gromadzenie danych i monitorowanie. 2.3.1.Przekazywanie informacji na temat akwakultury w UE Zapewnienie przekazywania bardziej precyzyjnych i przejrzystych informacji na temat sposobu prowadzenia działalności w zakresie akwakultury ma fundamentalne znaczenie. Negatywny sposób postrzegania działalności w zakresie akwakultury przez zainteresowane strony na szczeblu lokalnym, w szczególności jeżeli chodzi o jej wpływ na środowisko i inną działalność gospodarczą, stanowi często przeszkodę utrudniającą tworzenie nowych zakładów akwakultury. Opinia publiczna w przeważającej mierze nie zdaje sobie natomiast sprawy z korzyści płynących z akwakultury (np. tworzenie miejsc pracy w regionach oddalonych, pełnienie funkcji niskoemisyjnego źródła żywności lub oferowanie usług ekosystemowych). Przekazywanie informacji ma również kluczowe znaczenie dla zaspokojenia rosnącego popytu konsumentów na zrównoważone produkty. Zwiększanie wiedzy konsumentów na temat starań podejmowanych przez producentów unijnych jest istotne, aby zapewnić produkcji UE możliwość czerpania korzyści wynikających z wysokiego poziomu zrównoważoności i wysokich norm jakości. Przyczyni się to do zwiększenia konkurencyjności unijnych produktów akwakultury oraz do zapewnienia, aby obrót tymi produktami odbywał na takich samych warunkach jak w przypadku innych produktów akwakultury, które mogą nie oferować równoważnego poziomu zrównoważoności i jakości. Przekazywanie informacji będzie również konieczne do zagwarantowania, aby bardziej zróżnicowana akwakultura mogła zrealizować swój potencjał w zakresie przezwyciężania wyzwań wskazanych w Europejskim Zielonym Ładzie. Wspomniane wyzwania obejmują rozpowszechnianie wiedzy na temat produktów akwakultury o niższym śladzie środowiskowym i zwiększanie konsumpcji tych produktów, w szczególności jeżeli chodzi o niewykorzystywane w wystarczającym stopniu gatunki o niskiej pozycji troficznej, takie jak algi, skorupiaki, mięczaki i inne bezkręgowce wodne oraz ryby roślinożerne. Poprawa jakości informacji na temat procesu wytwarzania produktów akwakultury w UE udostępnianych konsumentom i opinii publicznej wiąże się z koniecznością zastosowania połączenia różnych narzędzi, takich jak: -normy w zakresie etykietowania i normy handlowe (Komisja pracuje nad przeglądem obecnych norm handlowych dotyczących rybołówstwa i oceną możliwości określenia norm dla produktów akwakultury);

-kampanie informacyjne poświęcone unijnemu sektorowi akwakultury i produkcji angażujące sprzedawców detalicznych; -wyjaśnienie przesłanek naukowych leżących u podstaw debaty dotyczącej wpływu działalności w zakresie akwakultury w UE; -dalsze otwieranie sektora na społeczeństwo (udostępnianie gospodarstw dla odwiedzających, w tym dla szkół i innych placówek oświatowych, przekazywanie dodatkowych informacji na temat warunków hodowli); -zapewnianie zaangażowania organów i przemysłu w ścisłą współpracę z grupami zainteresowanych stron, w tym NGO, na wczesnym etapie; -propagowanie korzystania z elementów identyfikacji wizualnej i znaków jakości (poddawanych odpowiedniej kontroli w celu zapewnienia ich wiarygodności), takich jak oznaczenia geograficzne, uwzględniających również aspekty związane ze zrównoważonym charakterem oraz -promowanie wartości akwakultury w UE jako źródła „lokalnej i świeżej” żywności dostarczanej za pośrednictwem krótkich łańcuchów dostaw. 2.3.2.Integracja sektora akwakultury w społecznościach lokalnych Podobnie jak każdy inny rodzaj działalności, rozwój akwakultury również wymaga uzyskania akceptacji społecznej (tzw. „mandat społeczny na prowadzenie działalności”). Jak wspomniano powyżej, niektóre zainteresowane strony nadal postrzegają działalność w zakresie akwakultury w negatywny sposób. Dotyczy to głównie obaw związanych z wpływem akwakultury na środowisko lub konfliktów między działalnością w zakresie akwakultury a innymi rodzajami działalności gospodarczej, takimi jak rybołówstwo lub turystyka. Do obaw tych należy odnieść się poprzez: (i) zapewnianie przejrzystości i zaangażowania lokalnych zainteresowanych stron na wczesnym etapie planowania działalności w zakresie akwakultury oraz (ii) dążenie do zapewnienia synergii z istniejącymi rodzajami działalności (np. rybołówstwo, turystyka, przemysł przetwórczy) i obszary chronione. Ponadto akwakultura ma ogromy potencjał, jeśli chodzi o tworzenie łańcuchów wartości i krótkich łańcuchów dostaw na szczeblu lokalnym, co stanowi wkład w proces produkcji żywności w sposób zrównoważony pod względem środowiskowym, ekonomicznym i społecznym. Doświadczenia zgromadzone w ramach działań podejmowanych przez rybackie lokalne grupy działania (RLGD), a także w trakcie realizacji projektów finansowanych ze środków EFMR w niektórych państwach członkowskich, stanowią źródło określonych dobrych praktyk w tej dziedzinie. 2.3.3.Dane i monitorowanie Gromadzenie precyzyjnych danych jest niezbędne, aby zagwarantować odpowiednie rozplanowanie działań w zakresie akwakultury. Precyzyjne dane są również konieczne do zapewnienia możliwości oceny i monitorowania wyników społecznych, ekonomicznych i środowiskowych w unijnym sektorze akwakultury. Przejrzystość i zgłaszanie danych mają także duże znaczenie w kontekście utrzymania zaufania konsumentów i innych zainteresowanych stron w sektorze. W różnych aktach prawnych UE i aktach prawa krajowego na podmioty działające w tym sektorze nałożono liczne obowiązki sprawozdawcze. Gromadzone dane obejmują jednak głównie dane społeczno-ekonomiczne dotyczące marikultury lub zdrowia zwierząt – ilość zgłaszanych danych dotyczących wskaźników środowiskowych specyficznych dla akwakultury jest ograniczona. Dlatego też konieczne będzie lepsze skoordynowanie obowiązków sprawozdawczych i uproszczenie procedur sprawozdawczych między różnymi służbami. Konieczne również będzie zapewnienie państwom członkowskim UE bardziej uporządkowanych wytycznych w zakresie gromadzenia i zgłaszania danych. Obowiązki w zakresie zgłaszania danych powinny mieć również zastosowanie do wskaźników środowiskowych i powinny obejmować wytwarzanie produktów akwakultury poza sektorem marikultury.

2.4.Poszerzanie wiedzy i zwiększanie innowacyjności Wiedza i innowacje (w tym korzystanie z technologii cyfrowych) mają kluczowe znaczenie dla realizacji pozostałych celów wyznaczonych dla unijnego sektora akwakultury w niniejszym komunikacie. Są one szczególnie istotne w kontekście budowania odporności i konkurencyjności akwakultury oraz zapewnienia jej transformacji ekologicznej. Dobrą okazję do wykonania kroku naprzód w tej dziedzinie stwarza „Horyzont Europa”, nadchodzący program ramowy UE w zakresie badań naukowych i innowacji. Badania naukowe i innowacje w obszarze zrównoważonej akwakultury stanowią ważny priorytet w ramach programu „Horyzont Europa”. Należy podjąć zdecydowane działania na rzecz sektora akwakultury, aby zagwarantować, że wspomniane badania naukowe i innowacje: (i) będą szybciej reagowały na aktualne i przyszłe wyzwania i szanse w sektorze; (ii) pozwolą uniknąć powielania podejmowanych działań oraz (iii) umożliwią uzyskiwanie efektów synergii. W szczególności należy podjąć dodatkowe wysiłki w następujących obszarach: -tworzenie ram współpracy zrzeszających organy publiczne, organizacje branżowe, badaczy i nauczycieli, zarówno na szczeblu krajowym, jak i na szczeblu regionalnym/lokalnym. Działalność prowadzona we wspomnianych ramach powinna obejmować tworzenie klastrów innowacyjnych na rzecz zrównoważonej akwakultury . -sprzyjanie rozwijaniu atutów związanych z badaniami naukowymi i innowacjami oraz ich dopasowywaniu w poszczególnych państwach członkowskich i regionach. Powinno to wiązać się z opracowywaniem strategii inteligentnej specjalizacji służących tworzeniu kompletnych łańcuchów wartości w całej UE; -sprzyjanie skutecznemu upowszechnianiu wyników badań naukowych i innowacji wśród użytkowników końcowych z sektora i ogółu społeczeństwa oraz ich skutecznemu wykorzystywaniu, m.in. poprzez ścisłe monitorowanie procesu opracowywania i wdrażania kompleksowych planów upowszechniania i wykorzystywania rezultatów projektów finansowanych ze środków UE; -propagowanie komplementarności i synergii między projektami badawczymi; -ułatwianie dostępu do funduszy UE przeznaczonych na badania naukowe i innowacje w sektorze akwakultury poprzez zapewnienie przejrzystego przeglądu dostępnego finansowania unijnego.