Sieć upowszechniania wiedzy o radykalizacji postaw (RAN) i jej centrum doskonałości wspierają wymianę wiedzy specjalistycznej i najlepszych praktyk wśród specjalistów działających na pierwszej linii frontu zapobiegania i przeciwdziałania radykalizacji postaw. Centrum doskonałości w ramach sieci RAN wspiera państwa członkowskie np. w opracowywaniu strategii zapobiegania radykalizacji oraz programów deradykalizacji w więzieniach. Zgodnie z zapowiedzią zawartą w komunikacie z 2016 r. w sprawie radykalizacji postaw, na początku 2017 r. Komisja uruchomiła sieć decydentów politycznych opracowujących polityki zapobiegania radykalizacji, której przyświecają dwa główne cele: (i) wzmacnianie i instytucjonalizacja wymiany wiedzy fachowej i doświadczeń między państwami członkowskimi w zakresie podejścia do zapobiegania i polityki prewencyjnej; oraz (ii) ściślejsze zaangażowanie państw członkowskich w działalność sieci RAN, poprzez zapewnienie szerszego rozpowszechniania wyników prac tej sieci w danym państwie członkowskim, zapewnienie optymalnego udziału krajowych, regionalnych lub lokalnych ekspertów w wydarzeniach organizowanych przez tę sieć oraz identyfikowanie zapotrzebowania na szkolenia i warsztaty organizowane przez tę sieć w państwach członkowskich, a także świadczone przez nią doradztwo. Pierwsze posiedzenie odbyło się w dniu 2 lutego 2017 r., a kolejne posiedzenia (odbywające się co kwartał), będą koncentrować się na dziedzinach priorytetowych, takich jak osoby powracające, deradykalizacja i polaryzacja.

W marcu Komisja przewodziła delegacji UE, obejmującej przedstawicieli obecnej i przyszłej prezydencji Rady, koordynatora UE ds. zwalczania terroryzmu, szefa jednostki Europolu ds. zgłaszania podejrzanych treści w internecie oraz dyrektora centrum doskonałości w ramach sieci upowszechniania wiedzy o radykalizacji postaw, która udała się do Stanów Zjednoczonych, by spotkać się z głównymi przedsiębiorstwami z branży mediów społecznościowych i internetu w celu dalszego rozwijania dobrowolnego partnerstwa z UE oraz zapewnienia dalszych działań w ramach inicjatyw uzgodnionych w grudniu 2016 r. na forum UE poświęconym internetowi. Jak informowano wcześniej, ustanowione w grudniu 2015 r. forum UE poświęcone internetowi stanowi kluczowy element reakcji Komisji na coraz częstsze wykorzystywanie internetu przez organizacje terrorystyczne.

Na dzień 25 kwietnia planowane jest posiedzenie końcowe grupy ekspertów wysokiego szczebla ds. systemów informacyjnych i interoperacyjności. W ramach procedur kończących pracę tej grupy w marcu obradowała podgrupa ds. istniejących systemów w celu przeanalizowania systemów celnych (dostęp do informacji organów ścigania i wykorzystywanie tych informacji) oraz dostęp organów ścigania do systemów SIS, VIS i Eurodac.

Jeśli chodzi o wzmocnienie kontroli na granicach, w dniu 7 kwietnia weszły w życie zmiany w kodeksie granicznym Schengen, związane z systematycznymi kontrolami na granicach zewnętrznych, w tym w odniesieniu do obywateli UE. Te ważne przepisy przyczynią się do zwiększenia bezpieczeństwa w strefie Schengen bez zakłócania przepływu podróżnych. W niektórych zdefiniowanych przypadkach i w oparciu o wcześniejszą ocenę ryzyka pozwalającą zagwarantować, że nie spowoduje to zagrożenia dla bezpieczeństwa, państwa członkowskie – w sytuacjach, w których istnieje nieproporcjonalny wpływ na przepływ podróżnych na określonych granicach lądowych i morskich – mogą, w drodze odstępstwa na ograniczony czas, zdecydować o przeprowadzaniu na tych granicach ukierunkowanych kontroli obywateli UE z wykorzystaniem baz danych. Oceny ryzyka muszą być udostępniane Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej. Jeśli chodzi o inicjatywy dotyczące zarządzania granicami, w dniu 23 marca rozpoczęto rozmowy trójstronne między współprawodawcami na temat wniosków Komisji dotyczących ustanowienia unijnego systemu wjazdu/wyjazdu w celu poprawy zarządzania granicami, zwalczania nielegalnej migracji i zwiększenia bezpieczeństwa wewnętrznego poprzez rejestrowanie przepływu obywateli państw trzecich przez granice zewnętrzne obszaru Schengen. Komisja wzywa współprawodawców do poczynienia szybkich postępów w tej sprawie, by umożliwić rozpoczęcie w tym roku prac nad opracowaniem tego systemu, aby zapewnić jego uruchomienie w pierwszych miesiącach 2020 r. U każdego ze współprawodawców w dobrym tempie postępują rozmowy techniczne w sprawie europejskiego systemu informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS). Komisja będzie nadal aktywnie wspierać współprawodawców i zapewniać dalsze postępy w tej sprawie. Wnioski dotyczące unijnego systemu wjazdu/wyjazdu oraz ETIAS są priorytetami ustawodawczymi na mocy wspólnej deklaracji Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji. W związku z tym instytucje zgodziły się potraktować te inicjatywy priorytetowo w ramach procesu ustawodawczego, aby zapewnić ich szybkie wdrożenie.

W dniu 21 marca 2017 r. rozpoczęto rozmowy trójstronne między współprawodawcami na temat wniosku Komisji w sprawie ukierunkowanych zmian w czwartej dyrektywie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, przedstawionego przez Komisję w dniu 5 lipca 2016 r. Wniosek ten ma na celu uwzględnienie nowych sposobów finansowania terroryzmu, takich jak waluty wirtualne i karty przedpłacone, oraz zwiększenie przejrzystości, aby wspomagać zwalczanie prania pieniędzy. Komisja wzywa współprawodawców do jak najszybszego sfinalizowania negocjacji w sprawie tego ważnego wniosku, który przyczyni się do dalszego ograniczenia środków dostępnych dla terrorystów.

Podczas głosowania na sesji plenarnej w dniu 14 marca 2017 r. Parlament Europejski zatwierdził zmiany w dyrektywie o broni palnej. W przedstawionym wniosku znacznie rozszerza się zakres zakazanej broni (kategoria A), odbierając cywilom dostęp do najbardziej niebezpiecznej broni. Zakresem tej dyrektywy obejmuje się również broń akustyczną i broń pozbawioną cech użytkowych, a także zwiększa się możliwość śledzenia broni poprzez wzmocnione przepisy dotyczące oznakowania i wymiany informacji między państwami członkowskimi. Oczekuje się, że Rada wyda ostateczną zgodę w dniu 25 kwietnia. Państwa członkowskie będą miały 15 miesięcy na transpozycję nowych przepisów do prawa krajowego oraz 30 miesięcy na wdrożenie systemów wprowadzania danych na potrzeby rejestracji wszelkich informacji koniecznych w celu śledzenia i identyfikacji broni palnej.

W dniu 31 marca w Dzienniku Urzędowym opublikowana została dyrektywa (UE) 2017/541 w sprawie zwalczania terroryzmu. Te nowe przepisy pomogą zapobiegać zamachom terrorystycznym poprzez kryminalizację czynności takich jak finansowanie terroryzmu, podejmowanie szkolenia lub podróży w celach terrorystycznych oraz organizowanie lub ułatwianie takiej podróży. Umacniają one również prawa ofiar terroryzmu oraz zawierają wykaz usług dostępnych w celu zaspokojenia szczególnych potrzeb ofiar terroryzmu. Państwa członkowskie muszą dokonać transpozycji tych nowych przepisów do prawa krajowego do dnia 8 września 2018 r.

Niniejsze sprawozdanie zawiera zaktualizowane informacje na temat postępów w zakresie kluczowych inicjatyw ustawodawczych i nieustawodawczych w ramach unii bezpieczeństwa. Zwrócono w nim również szczególną uwagę na kwestię zwalczania poważnej i zorganizowanej przestępczości – jedną z trzech podstawowych dziedzin Europejskiej agendy bezpieczeństwa z 2015 r.. W kontekście prac nad nowym cyklem polityki unijnej dotyczącej poważnej i zorganizowanej przestępczości międzynarodowej na lata 2018-2021, w niniejszym sprawozdaniu przedstawiono to, co zdaniem Komisji powinno stanowić przyszłe priorytety UE w zakresie zwalczania poważnej przestępczości i przestępczości zorganizowanej.

Ostatnio w dniu 7 kwietnia w wyniku ataku terrorystycznego ucierpiało miasto Sztokholm, w którym sprawca uprowadził samochód ciężarowy i celowo wjechał nim na zatłoczony deptak handlowy, po czym uderzył w tom towarowy, w wyniku czego cztery osoby poniosły śmierć, a piętnaście zostało rannych. Atak ten nastąpił niespełna trzy tygodnie po ataku z 22 marca w Londynie na tamtejszy gmach parlamentu, gdzie do przeprowadzenia krwawego aktu przemocy w uczęszczanym i symbolicznym miejscu użyto pojazdu i noża. Mało skomplikowany technicznie charakter obu tych ataków, podobnych do tych, które miały miejsce w Nicei i Berlinie w ubiegłym roku, ponownie zwraca uwagę na to, jakim wyzwaniem dla organów państw członkowskich jest przeciwdziałanie takim zagrożeniom, a także na znaczenie prowadzonych obecnie prac w ramach unii bezpieczeństwa, dotyczących ochrony celów miękkich.

W celu usprawnienia współpracy transgranicznej w zakresie egzekwowania prawa Komisja zorganizowała w dniu 27 marca warsztaty poświęcone praktyce „pościgów transgranicznych”. Są to pościgi (zwykle samochodem) osób podejrzanych, które funkcjonariusze organów ścigania danego państwa członkowskiego rozpoczynają w wewnętrznych strefach przygranicznych i kontynuują na terytorium sąsiedniego państwa członkowskiego. Te pierwsze warsztaty umożliwiły konstruktywną dyskusję na temat praktycznych aspektów przeprowadzania takich pościgów oraz możliwości ułatwiania tej wrażliwej formy transgranicznej współpracy policyjnej.

Jeśli chodzi o ochronę lotnictwa, odnotowano postępy w pracach nad oceną ryzyka dotyczącego zagrożeń i podatności na zagrożenia w odniesieniu do lotów przybywających do UE z państw trzecich, podjętych w następstwie prac rozpoczętych w styczniu w celu opracowania matrycy ryzyka łączącej ocenę zagrożeń i szczegółowe elementy podatności na zagrożenia. Otworzy to drogę do określenia priorytetów i koordynacji wysiłków na rzecz budowy potencjału zewnętrznego w państwach trzecich podatnych na zagrożenia. Chociaż UE opracowała solidne ramy ochrony lotnictwa, konieczne jest przyspieszenie wspomnianych powyżej procesów, aby usunąć potencjalne luki w systemie bezpieczeństwa. Zakaz używania niektórych urządzeń elektronicznych wydany ostatnio przez Stany Zjednoczone i Zjednoczone Królestwo podkreśla potrzebę wspierania ściślejszej współpracy między państwami członkowskimi, przy jednoczesnym poszanowaniu ich prawa do decydowania o wprowadzeniu dodatkowych środków ochrony w odniesieniu do lotów z państw trzecich. W celu poprawy takiej koordynacji Komisja zorganizowała w dniu 31 marca poufne spotkanie z udziałem ekspertów z państw członkowskich, Australii, Kanady i Stanów Zjednoczonych.

Celem tzw. cyklu polityki unijnej jest zapewnienie skutecznej współpracy między organami ścigania państw członkowskich, instytucjami UE i agencjami UE, która powinna prowadzić do spójnych i solidnych działań operacyjnych ukierunkowanych na najpilniejsze zagrożenia związane z przestępczością, na jakie narażona jest UE. Jest to proces oparty na dowodach i rozpoczyna się on od prezentacji przez Europol unijnej oceny zagrożenia poważną i zorganizowaną przestępczością (EU SOCTA), która przedstawia szereg zaleceń w sprawie głównych zagrożeń związanych z przestępczością, przed którymi stoi UE. Sprawozdanie EU SOCTA stanowi podstawę do dyskusji między państwami członkowskimi na temat priorytetów w zakresie zwalczania zagrożenia przestępczością na szczeblu UE. Priorytety te są następnie przyjmowane przez Radę ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, a następnie znajdują odzwierciedlenie w transgranicznych działaniach operacyjnych na szczeblu państw członkowskich, zwłaszcza w postaci wspólnych działań państw członkowskich i agencji UE przy wsparciu europejskiej multidyscyplinarnej platformy przeciwko zagrożeniom przestępstwami . Komisja zapewniała i nadal będzie zapewniać wsparcie finansowe na wdrażanie cyklu polityki unijnej i przeznaczyła 4 mln EUR na 2017 r., co stanowi uzupełnienie kwoty 9 mln EUR przeznaczonej na ten cel w latach 2015 i 2016.

Ogólnie ujmując, obecny cykl polityki unijnej (2013-2017) został skutecznie wdrożony. W ramach niezależnej oceny zleconej przez Komisję stwierdzono, że osiągnięto główny cel, jakim jest poprawa współpracy między państwami członkowskimi w dziedzinie walki z poważną i zorganizowaną przestępczością . Cykl polityki unijnej doprowadził do lepszej wymiany informacji, wymiany dobrych praktyk oraz do podjęcia przez państwa członkowskie wielu wspólnych dochodzeń i operacji. Przyczynił się również do budowania stosunków i zaufania, w tym z państwami trzecimi.

Nowy cykl polityki unijnej rozpoczęto poprzez przedstawienie przez Europol w dniu 9 marca 2017 r. sprawozdania EU SOCTA 2017. W sprawozdaniu poddano analizie potencjalne powiązania między poważną i zorganizowaną przestępczością a terroryzmem, zwłaszcza fakt, że przestępczość zorganizowana może zasilać terroryzm poprzez działania takie jak nielegalny handel bronią, fałszowanie dokumentów lub dochody z przemytu narkotyków. Takie podejście, zaproponowane w ramach europejskiej agendy bezpieczeństwa, przyjęto w komunikacie „Realizacja Europejskiej agendy bezpieczeństwa w celu zwalczania terroryzmu i utorowania drogi ku rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa” .

W EU SOCTA 2017 zaleca się skupienie się na pięciu priorytetowych zagrożeniach związanych z przestępczością, takich jak: 1) cyberprzestępczość, 2) produkcja, handel i dystrybucja narkotyków, 3) przemyt nielegalnych imigrantów, 4) zorganizowane włamania i kradzieże (zorganizowana przestępczość przeciwko mieniu) oraz 5) handel ludźmi. Zaleca się również przeciwdziałanie trzem przekrojowym zjawiskom, które umożliwiają lub ułatwiają wszystkie rodzaje poważnej i zorganizowanej przestępczości: a) przestępstwom przeciwko wiarygodności dokumentów, b) przestępczości finansowej, w tym praniu pieniędzy i c) internetowemu handlowi nielegalnymi towarami i usługami.

Na podstawie EU SOCTA 2017 Komisja i prezydencja Rady przygotowują swoje propozycje dotyczące priorytetów walki z przestępczością w ramach nowego cyklu polityki unijnej na lata 2018-2021, które mają zostać omówione na forum Stałego Komitetu Współpracy Operacyjnej w zakresie Bezpieczeństwa Wewnętrznego i zatwierdzone na posiedzeniu Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w czerwcu 2017 r.

W celu ustalenia przyszłych priorytetów UE w zakresie walki z poważną i zorganizowaną przestępczością Komisja popiera pięć priorytetowych zagrożeń związanych z przestępczością stwierdzonych przez Europol (zob. pkt 1-5 poniżej). Ponadto Komisja uważa, że należy również zwrócić szczególną uwagę i przeznaczyć środki finansowe na szczeblu UE na zwalczanie trzech następujących zagrożeń związanych z przestępczością: 6) handlu bronią, 7) oszustw związanych z VAT i 8) przestępstw przeciwko środowisku. Te trzy obszary powinny być również priorytetowymi zagrożeniami związanymi z przestępczością w ramach nowego cyklu polityki unijnej (zob. pkt 6-8 poniżej).

Kluczową kwestią uwypukloną w EU SOCTA 2017 jest wykorzystanie nowych technologii przez przestępców. W przypadku prawie wszystkich rodzajów przestępczości zorganizowanej przestępcy wykorzystują i dostosowują zaawansowane technologie, wykazując się coraz większymi umiejętnościami i coraz większą skutecznością. Znacznie wzrosło wykorzystanie internetu do prowadzenia wszystkich rodzajów nielegalnego handlu towarami i usługami. Wymaga to od organów ścigania posiadania odpowiednich narzędzi do zwalczania tego rodzaju przestępczości internetowej oraz do wspólnego szkolenia się i nauki. Agencja Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania ma do odegrania kluczową rolę w zapewnianiu odpowiednich szkoleń, dostosowanych do priorytetów politycznych i zidentyfikowanych zagrożeń, przeznaczonych dla funkcjonariuszy organów ścigania będących na pierwszej linii frontu walki z przestępczością.

Istnieje również istotny wymiar zewnętrzny poważnej i zorganizowanej przestępczości. W EU SOCTA 2017 podkreślono, że w działaniach z zakresu przestępczości zorganizowanej na terytorium UE biorą udział osoby ponad 180 różnych narodowości – mieszkające w UE lub poza nią. 40 % podejrzanych o popełnienie przestępstwa nie jest obywatelami państw członkowskich. Główne szlaki przemytowe związane z zagrożeniami przestępczością zorganizowaną mają swoje źródło poza UE. Obecnie trwają działania w celu rozwiązywania na zewnątrz problemu zagrożeń związanych z przestępczością zorganizowaną. Przy reagowaniu na zagrożenia poważną i zorganizowaną przestępczością ważne jest dalsze zapewnianie powiązań między bezpieczeństwem wewnętrznym UE a działaniami zewnętrznymi, w tym poprzez współpracę Europolu z państwami trzecimi.

1.Cyberprzestępczość

Stale wzrasta intensywność, liczba i jakość przeprowadzanych ataków cybernetycznych . Cyberprzestępczość z samej swej natury ma wymiar międzynarodowy: ofiary, przestępcy i dowody często znajdują się w różnych krajach, w różnych jurysdykcjach. Państwa członkowskie wykazały ogromne zainteresowanie tym priorytetem (cyberprzestępczością), czego dowodem jest duża liczba opracowanych planów działań operacyjnych w dziedzinie ataków cybernetycznych, wykorzystywania seksualnego dzieci w internecie i oszustw z wykorzystaniem kart płatniczych. Na szczeblu UE Europejskie Centrum ds. Walki z Cyberprzestępczością (EC3) przy Europolu w istotny sposób przyczyniło się do zwalczania cyberprzestępczości. Eurojust, poprzez oddelegowanie eksperta i członkostwo w zarządzie tego programu, ściśle współpracuje z EC3. W EC3 działa również Wspólna Grupa Zadaniowa ds. Przeciwdziałania Cyberprzestępczości .Do jego zadań należy prowadzenie opartych na danych wywiadowczych, skoordynowanych działań przeciwko najważniejszym zagrożeniom związanym z cyberprzestępczością poprzez dochodzenia transgraniczne i operacje prowadzone przez jego partnerów.

Dalsze działania obejmują rozważenie możliwych rozwiązań w celu usunięcia przeszkód utrudniających prowadzenie dochodzeń przeciwko cyberprzestępczości, poprzez określenie konkretnych inicjatyw w zakresie dostępu do dowodów i informacji. Współpraca w zakresie zwalczania cyberprzestępczości musi nadal koncentrować się na identyfikacji i ochronie ofiar w oparciu o obowiązujące prawa ofiar określone w przepisach UE oraz o bieżące najlepsze praktyki. Należy kontynuować i bardziej zacieśnić współpracę w zwalczaniu wykorzystywania seksualnego dzieci w internecie. Jeśli chodzi o oszustwa z wykorzystaniem kart płatniczych, konieczne jest rozszerzenie istniejącej współpracy organów ścigania, tak aby objęła ona szerszy zakres działań przestępczych i była ukierunkowana na bezgotówkowe środki płatnicze. Jak zapowiedziano w Planie działania na rzecz skuteczniejszego zwalczania finansowania terroryzmu, Komisja przygotowuje się do aktualizacji decyzji ramowej z 2001 r. w sprawie zwalczania fałszowania i oszustw związanych z bezgotówkowymi środkami płatniczymi .

2.Produkcja, handel i dystrybucja narkotyków

Rynek niedozwolonych środków odurzających pozostaje największym rynkiem przestępczym w UE. EU SOCTA 2017 wykazuje, że ponad jedna trzecia z grup przestępczych działających w UE jest zaangażowana w produkcję, handel lub dystrybucję różnych rodzajów narkotyków. Wartość unijnego rynku detalicznego narkotyków szacuje się na co najmniej 24 mld EUR rocznie. Handel narkotykami wspiera również gospodarkę nieformalną i przyczynia się do eskalacji przemocy i innych działań niezgodnych z prawem oraz powoduje poważne problemy społeczne.

UE podejmuje działania w walce z handlem narkotykami w ramach strategii antynarkotykowej UE na lata 2013-2020, obejmującej ograniczenie zarówno podaży narkotyków, jak i popytu na nie. W dniu 15 marca Komisja zaproponowała projekt nowego planu działania UE w zakresie narkotyków na lata 2017-2020. W celu umożliwienia UE szybszego i skuteczniejszego podejmowania działań w odniesieniu do nowych substancji psychoaktywnych, w grudniu 2016 r. Rada uzgodniła podejście ogólne w sprawie nowego pakietu legislacyjnego w celu rozwiązania problemu nowych substancji psychoaktywnych i objęcia szkodliwych substancji kontrolą na szczeblu UE. W dniu 1 marca rozpoczęły się rozmowy między współprawodawcami.

3.Przemyt migrantów

Przemyt migrantów do UE jest obecnie jedną z najszybciej rozwijających się form przestępczości zorganizowanej. Przemyt migrantów nie tylko pobudza nielegalną migrację do UE – co wpływa negatywnie na bezpieczeństwo granic i utrudnia zarządzanie migracją – ale stanowi również poważną formę przestępczości, która w coraz większym stopniu naraża migrantów na przemoc, wykorzystywanie i utratę życia. W Europejskim programie w zakresie migracji oraz planie działania UE przeciwko przemytowi migrantów stwierdzono potrzebę lepszego ustalania priorytetów w dziedzinie zwalczania przemytu migrantów, w tym ograniczenia nielegalnej migracji i utraty życia na Morzu Śródziemnym. Zwiększenie wsparcia dla Europolu, w tym utworzenie specjalnego Europejskiego Centrum ds. Przemytu Migrantów, ma ułatwić sprostanie tym wyzwaniom. W rocznym sprawozdaniu z działalności przedstawiono kompleksowe wsparcie, jakie zapewnia ono europejskim organom kontroli granicznej i policji w koordynowaniu wysoce złożonych transgranicznych operacji przeciwko przemytowi. Eurojust posiada również wyznaczone sądowe punkty kontaktowe w hotspotach w Grecji i we Włoszech wykorzystywane do przekazywania istotnych informacji i spraw biurom krajowym Eurojustu ds. sądowych działań następczych i koordynacji na szczeblu UE. Przemyt migrantów wzdłuż szlaku środkowośródziemnomorskiego jest również ważnym działaniem zaproponowanym we wspólnym komunikacie z dnia 25 stycznia 2017 r..