1.KONTEKST

Zgodnie z art. 395 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej („dyrektywa VAT”) Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji, może upoważnić każde państwo członkowskie do wprowadzenia szczególnych środków stanowiących odstępstwo od przepisów wspomnianej dyrektywy w celu uproszczenia procedury poboru podatku VAT lub zapobiegania niektórym formom uchylania się od opodatkowania lub unikania opodatkowania. Ponieważ procedura ta przewiduje odstępstwa od zasad ogólnych VAT, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odstępstwa te powinny być proporcjonalne i mieć ograniczony zakres.

W piśmie, które wpłynęło do Komisji w dniu 8 sierpnia, Łotwa wystąpiła z wnioskiem o upoważnienie do zastosowania środka stanowiącego odstępstwo od art. 193 dyrektywy VAT. Zgodnie z art. 395 ust. 2 dyrektywy VAT Komisja poinformowała pozostałe państwa członkowskie pismem z dnia 3 listopada 2017 r. (Portugalię pismem z dnia 6 listopada 2017 r.) o wniosku złożonym przez Łotwę. W piśmie z dnia 7 listopada 2017 r. Komisja zawiadomiła Łotwę, że posiada wszystkie informacje niezbędne do rozpatrzenia wniosku.

Zgodnie z ogólną zasadą, na mocy art. 193 dyrektywy VAT osobą zobowiązaną do zapłaty podatku VAT na rzecz organów podatkowych jest podatnik dokonujący dostawy towarów. Celem odstępstwa, którego dotyczy wniosek Łotwy, jest przeniesienie tego obowiązku na podatnika będącego odbiorcą dostaw (tzw. mechanizm odwrotnego obciążenia) w przypadku określonych towarów, w szczególności w przypadku materiałów budowlanych. Celem wnioskowanego odstępstwa jest zwalczanie nadużyć finansowych.

2.ODWROTNE OBCIĄŻENIE

Osobą zobowiązaną do zapłaty VAT zgodnie z art. 193 dyrektywy VAT jest podatnik dokonujący podlegającej opodatkowaniu dostawy towarów lub świadczenia usług. Celem mechanizmu odwrotnego obciążenia jest przeniesienie tego obowiązku na podatnika będącego odbiorcą dostaw.

Z oszustwem typu „znikający podmiot gospodarczy” mamy do czynienia, gdy podmioty gospodarcze sprzedają towary lub świadczą usługi i pobierają od nich podatek VAT od swoich klientów, a następnie znikają, nie odprowadzając na rzecz organów podatkowych tego pobranego podatku. W ekstremalnych przypadkach takiego uchylania się od opodatkowania te same towary lub usługi są w wyniku „oszustwa karuzelowego” (dotyczącego towarów lub usług będących przedmiotem handlu między państwami członkowskimi) wielokrotnie dostarczane lub świadczone bez zapłaty podatku VAT organom podatkowym, przy czym klient dokonuje odliczenia VAT zapłaconego swojemu dostawcy. Poprzez wyznaczenie osoby, której dostarczane są towary lub świadczone usługi, jako osoby zobowiązanej do zapłaty VAT w takich przypadkach, stworzono krajowy mechanizm odwrotnego obciążenia, pozwalający wyeliminować możliwość zaangażowania się w tę formę uchylania się od opodatkowania.

3.WNIOSEK

Łotwa wnioskuje, zgodnie z art. 395 dyrektywy VAT, by Rada, działając na wniosek Komisji, upoważniła ją do stosowania szczególnego środka stanowiącego odstępstwo od art. 193 dyrektywy VAT, jeśli chodzi o stosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia w odniesieniu do krajowych dostaw materiałów budowlanych.

Ze względu na pojawiające się nadużycia finansowe Łotwa wprowadziła mechanizm odwrotnego obciążenia w sektorze usług budowlanych na podstawie art. 199 ust. 1 lit. a) dyrektywy VAT, który zdaniem łotewskich władz ograniczył skalę oszustw związanych z VAT w sektorze usług budowlanych. Łotwa poinformowała jednak, że po wprowadzeniu tego mechanizmu w sektorze usług budowlanych zaobserwowano wzrost zwrotów VAT, który można częściowo wytłumaczyć wzrostem oszustw związanych z dostawami materiałów budowlanych. Zdaniem władz łotewskich istnieją przesłanki, by sądzić, że część podatników w sektorze budownictwa zarejestrowanych do celów VAT działa w złej wierze i nie ujawnia rzeczywistych ilości materiałów wykorzystywanych przy świadczeniu usług budowlanych.

Z informacji przekazanych przez Łotwę wynika, że podatnicy działający w sektorze budowlanym stosują te same metody uchylania się od płacenia podatku VAT jak podatnicy w innych sektorach gospodarki, a mianowicie: a) kwota podatku naliczonego jest podwyższona w sposób nieuzasadniony; b) podmioty dokonujące dostaw materiałów budowlanych są wątpliwymi przedsiębiorstwami („znikający podmiot gospodarczy”), w związku z czym nie jest możliwe ustalenie pochodzenia produktów; c) produkty są nabywane od tzw. „przedsiębiorstw buforowych”, a naliczony podatek zostaje zadeklarowany.

Łotwa poinformowała również, że sektor budowlany ma najwyższy odsetek szarej strefy, polegającej na niezgłaszaniu dochodów z działalności gospodarczej oraz wypłacaniu wynagrodzeń „pod stołem”.

Łotwa chciałaby zwalczać wyżej wymienione nadużycia finansowe w sektorze budowlanym poprzez wyznaczenie osoby, której dostarczane są towary lub usługi, jako osoby zobowiązanej do zapłaty podatku VAT. Jak wynika z wniosku i zostało potwierdzone w piśmie skierowanym do Komisji w dniu 12 października 2017 r., Łotwa rozważa możliwość zastosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia w odniesieniu do dostawy tych towarów od dnia 1 stycznia 2018 r.

4.STANOWISKO KOMISJI

Otrzymując wniosek na podstawie art. 395, Komisja ocenia, czy spełnione są podstawowe warunki udzielenia upoważnienia, a mianowicie czy proponowany środek szczególny upraszcza procedury dla podatników lub dla administracji podatkowej lub czy pozwala zapobiec niektórym rodzajom uchylania się od opodatkowania lub unikania opodatkowania. W tym kontekście Komisja zawsze przyjmowała restrykcyjne, ostrożne podejście, dopilnowując, by odstępstwa nie podważały funkcjonowania ogólnego systemu VAT, by ich zakres był ograniczony oraz by były one konieczne i proporcjonalne.

Jakiekolwiek odstępstwo od systemu płatności cząstkowych musi być środkiem nadzwyczajnym i stosowanym w ostateczności oraz musi oferować gwarancje co do konieczności i nadzwyczajnego charakteru przyznanego odstępstwa.

W tym kontekście należy przypomnieć, że polityka Komisji polega na uwzględnianiu odstępstw w sprawie mechanizmu odwrotnego obciążenia tylko wtedy, gdy jednocześnie: przedmiotowe towary nie mogą dotrzeć do konsumpcji finalnej, słaby podatnik zostaje zastąpiony bardziej wiarygodnym oraz nie istnieje ryzyko oszustwa na poziomie handlu detalicznego lub w innych państwach członkowskich, które nie stosują tego mechanizmu.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że dane produkty mogą być przeznaczone do konsumpcji prywatnej, co pociąga za sobą ryzyko, że nadużycie zostanie przeniesione w dół łańcucha dostaw, co jeszcze bardziej utrudniłoby kontrolowanie tego zjawiska. W związku z tym przeniesienia całego zobowiązania z tytułu podatku VAT na ostatnie ogniwo łańcucha podniosłoby poziom ryzyka. Istnieje również ryzyko przeniesienia oszustw do innych państw członkowskich.

Ponadto odstępstwo nie może być rozwiązaniem długoterminowym, ani też zastępować odpowiednich środków kontroli wobec sektora i podatników. Łotwa wskazała w swoim wniosku, że funkcjonuje obecnie kompleksowy zestaw środków kontroli mających na celu zwalczanie oszustw podatkowych związanych z VAT, jednak nie wykazała, dlaczego te środki kontroli nie są wystarczające do zwalczania oszustw związanych z materiałami budowlanymi. Łotwa nie wskazała też konkretnie, jakie środki zostały podjęte lub zostaną podjęte w celu zwalczania nadużyć w sektorze materiałów budowlanych.