KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Ochrona danych jako filar wzmacniania pozycji obywateli oraz podejście UE do transformacji cyfrowej – dwa lata stosowania ogólnego rozporządzenia o ochronie danych

1Przepisy o ochronie danych jako filar wzmacniania pozycji obywateli oraz podejście UE do transformacji cyfrowej

Niniejsze sprawozdanie jest pierwszym sprawozdaniem z oceny i przeglądu ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (zwanego dalej „RODO”), w szczególności w odniesieniu do stosowania i funkcjonowania przepisów dotyczących przekazywania danych osobowych do państw trzecich i organizacji międzynarodowych oraz przepisów dotyczących współpracy i spójności zgodnie z art. 97 RODO.

Ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO), które obowiązuje od dnia 25 maja 2018 r., stanowi centralny element unijnych ram gwarantujących podstawowe prawo do ochrony danych, zapisane w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (art. 8) i w traktatach (art. 16 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, „TFUE”). Dzięki wprowadzeniu RODO wzmocniono gwarancje ochrony danych, zapewniono obywatelom dodatkowe i większe prawa oraz większą przejrzystość, a także zagwarantowano, że wszystkie podmioty wykorzystujące dane osobowe objęte zakresem stosowania tego rozporządzenia podlegają większej odpowiedzialności. W rozporządzeniu tym wyposażono niezależne organy ochrony danych w większe i zharmonizowane uprawnienia w zakresie egzekwowania prawa oraz ustanowiono nowy system zarządzania. Ustanowiono w nim także równe warunki działania dla wszystkich przedsiębiorstw działających na rynku UE, niezależnie od miejsca ich siedziby, oraz zapewniono swobodny przepływ danych w UE, wzmacniając tym samym rynek wewnętrzny.

RODO jest ważnym elementem ukierunkowanego na człowieka podejścia do technologii i jednocześnie nadaje kierunek w wykorzystywaniu technologii w transformacji ekologicznej i cyfrowej, które charakteryzują kształtowanie polityki UE. Zostało to ostatnio podkreślone w białej księdze w sprawie sztucznej inteligencji i w komunikacie w sprawie europejskiej strategii w zakresie danych (zwanej dalej „strategią w zakresie danych”) z lutego 2020 r.

W gospodarce, która w coraz większym stopniu opiera się na przetwarzaniu danych, w tym danych osobowych, RODO stanowi istotne narzędziem gwarantujące, że osoby fizyczne mają większą kontrolę nad swoimi danymi osobowymi i że dane te są przetwarzane do celów zgodnych z prawem, w sposób legalny, uczciwy i przejrzysty. Jednocześnie RODO przyczynia się do wspierania godnych zaufania innowacji, zwłaszcza dzięki podejściu opartym na analizie ryzyka i zasadom takim jak uwzględnianie ochrony prywatności już w fazie projektowania oraz domyślna ochrona prywatności. Komisja zaproponowała uzupełnienie ram prawnych dotyczących ochrony danych i prywatności za pomocą rozporządzenia o prywatności i łączności elektronicznej , które ma zastąpić obecną dyrektywę o prywatności i łączności elektronicznej . Wniosek ten jest obecnie analizowany przez współprawodawców i jego szybkie przyjęcie jest bardzo istotne.

W ramach priorytetów Komisji w zakresie „Europy na miarę ery cyfrowej” i „Europejskiego Zielonego Ładu” można opracować nowe inicjatywy umożliwiające obywatelom odgrywanie bardziej aktywnej roli w transformacji cyfrowej oraz w wykorzystywaniu narzędzi cyfrowych w dążeniu do społeczeństwa neutralnego dla klimatu i do bardziej zrównoważonego rozwoju. W RODO ustanowiono ramy dla tych inicjatyw i zagwarantowano, że mają one na celu skuteczne wzmocnienie pozycji osób fizycznych.

W ramach strategii w zakresie danych wezwano do utworzenia „wspólnej europejskiej przestrzeni danych”, prawdziwie jednolitego rynku danych, a także dziesięciu wspólnych europejskich sektorowych przestrzeni danych istotnych w kontekście transformacji ekologicznej i cyfrowej. Dla wszystkich tych priorytetów kluczowe znaczenie mają jasne i wykonalne ramy wymiany danych i zwiększenia dostępności danych. W ramach strategii w zakresie danych ogłoszono również zamiar zbadania przez Komisję w przyszłym prawodawstwie, w jaki sposób należałoby umożliwić wykorzystanie danych przechowywanych w publicznych bazach danych do celów badań naukowych w sposób zgodny z RODO. Przestrzenie danych mają być wspierane przez europejską federację chmury obliczeniowej, co zapewni przetwarzanie danych i usługi w zakresie infrastruktury chmury obliczeniowej w zgodzie z RODO. RODO zapewnia wysoki poziom ochrony danych osobowych i centralną rolę osób fizycznych we wszystkich tych przestrzeniach danych, zapewniając jednocześnie niezbędną elastyczność umożliwiającą uwzględnienie różnych podejść.

Potrzeba zapewnienia zaufania i zapotrzebowania na ochronę danych osobowych z pewnością nie jest ograniczona do UE. Osoby fizyczne na całym świecie w coraz większym stopniu doceniają prywatność i bezpieczeństwo swoich danych. Jak wykazano w ramach niedawno przeprowadzanego badania globalnego, uważają one, że jest to istotny czynnik wpływający na ich decyzje dotyczące zakupu i zachowania w internecie. Rosnąca liczba przedsiębiorstw odpowiada na to zapotrzebowanie na prywatność, na przykład przez dobrowolne rozszerzanie zakresu niektórych praw i zabezpieczeń przewidzianych w RODO na ich klientów spoza UE. Wiele przedsiębiorstw propaguje również poszanowanie danych osobowych jako element przewagi konkurencyjnej i mocny atut na światowym rynku, oferując innowacyjne produkty i usługi za pomocą nowatorskich rozwiązań w zakresie prywatności lub bezpieczeństwa danych. Ponadto zwiększenie zdolności podmiotów sektora prywatnego i publicznego do gromadzenia i przetwarzania danych na dużą skalę nasuwa ważne i złożone pytania, które w coraz większym stopniu stawiają prywatność w centrum debaty publicznej w różnych częściach świata.

Przyjęcie ogólnego rozporządzenia o ochronie danych przyczyniło się do tego, że inne państwa w wielu regionach świata również podjęły działania w tej kwestii. Jest to prawdziwie globalny trend, począwszy od Chile po Koreę Południową, od Brazylii po Japonię, od Kenii po Indie oraz od Kalifornii po Indonezję. Przywództwo UE w dziedzinie ochrony danych pokazuje, że może ona działać jako globalny organ normalizacyjny w odniesieniu do regulacji gospodarki cyfrowej; fakt ten został pozytywnie przyjęty przez ważnych członków społeczności międzynarodowej, takich jak sekretarz generalny ONZ António Guterres, który stwierdził, że RODO daje „dobry przykład, […] który inspiruje do podejmowania podobnych działań w innych częściach świata”, oraz zaapelował „do UE i jej państw członkowskich, by nadal prowadziły do kształtowania ery cyfrowej i odgrywały wiodącą rolę w zakresie innowacji technologicznych i regulacji.

Obecny kryzys związany z COVID-19 stanowi żywy obraz tej globalizacji debaty na temat ochrony prywatności zarówno w czasie kryzysu, jak i w kontekście przyszłego świata po wyjściu z niego. Kilka państw członkowskich UE podjęło działania nadzwyczajne w celu ochrony zdrowia publicznego. RODO wyraźnie podkreśla, że wszelkie ograniczenia muszą być zgodne z istotą podstawowych praw i wolności oraz być środkiem niezbędnym i proporcjonalnym w społeczeństwie demokratycznym, który służy do celów ochrony interesu publicznego takiego jak zdrowie publiczne. W związku z tym, że środki izolacji są stopniowo znoszone, decydenci muszą odpowiedzieć na oczekiwania obywateli co do oferty rozwiązań cyfrowych, które są godne zaufania i respektują prawa do prywatności i ochrony danych osobowych.

W wielu krajach wbudowane w system środki ochrony prywatności, takie jak dobrowolne zapisywanie się przez użytkowników, minimalizacja danych i ochrona danych, a także wyłączenie geolokalizacji, uznaje się za niezbędne do zapewnienia wiarygodności i społecznej akceptacji rozwiązań opartych na danych mających na celu monitorowanie i ograniczenie rozprzestrzeniania się wirusa, kalibrację środków przeciwdziałania w zakresie polityki publicznej, pomoc pacjentom lub wdrażanie strategii wyjścia. W UE ramy prawne dotyczące ochrony danych i prywatności okazały się wystarczająco elastycznym narzędziem umożliwiającym opracowanie praktycznych rozwiązań (np. aplikacji do śledzenia kontaktów) przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony danych osobowych. W tym kontekście w dniu 16 kwietnia 2020 r. Komisja opublikowała wytyczne dotyczące aplikacji wspierających walkę z pandemią w odniesieniu do ochrony danych.

Ochrona danych osobowych ma również zasadnicze znaczenie dla zapobiegania manipulacjom w zakresie wyborów dokonywanych przez obywateli, w szczególności poprzez mikrotargetowanie wyborców w oparciu o niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych, unikanie ingerencji w procesy demokratyczne oraz zachowanie otwartej debaty, sprawiedliwości i przejrzystości, które są niezbędne w demokracji. Z tego względu we wrześniu 2018 r. Komisja opublikowała wytyczne w sprawie stosowania unijnych przepisów o ochronie danych w kontekście wyborczym.

W ramach tej oceny i przeglądu Komisja wzięła pod uwagę wkład Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiej Rady Ochrony Danych (zwanej dalej „EROD”) oraz indywidualnych organów ochrony danych, grupy ekspertów z udziałem wielu zainteresowanych stron i innych zainteresowanych stron, w tym informacje zwrotne przekazane w odniesieniu do planu działania

Ogólny pogląd jest taki, że dwa lata po wejściu w życie RODO z powodzeniem realizuje swoje cele polegające na wzmocnieniu ochrony prawa jednostki do ochrony danych osobowych i zagwarantowaniu swobodnego przepływu danych osobowych w UE . Stwierdzono jednak również szereg obszarów, w których można by wprowadzić pewne ulepszenia. Podobnie jak większość zainteresowanych stron i organów ochrony danych Komisja jest zdania, że na obecnym etapie przedwczesne byłoby wyciąganie ostatecznych wniosków dotyczących stosowania RODO. Jest prawdopodobne, że przy rozwiązywaniu większości problemów wskazanych przez państwa członkowskie i zainteresowane strony będzie pomoże większe doświadczenie w stosowaniu RODO w nadchodzących latach. Niemniej jednak w niniejszym sprawozdaniu przedstawiono wyzwania napotkane do tej pory przy stosowaniu RODO oraz możliwe sposoby rozwiązania tych problemów.