2.Uruchomienie Funduszu Solidarności Unii Europejskiej

Po otrzymanie pierwszego, niepełnego wniosku w lutym 2016 r., we wrześniu 2016 r. Komisja otrzymała ostateczny wniosek o wsparcie finansowe z FSUE w związku z powodziami w Zjednoczonym Królestwie. We wrześniu 2016 r. Komisja otrzymała również dwa wnioski o wsparcie finansowe z FSUE w związku z suszą i pożarami na Cyprze oraz pożarami w Portugalii.

Służby Komisji przeprowadziły dokładną analizę wszystkich wniosków zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 2012/2002 ustanawiającym FSUE (dalej „rozporządzenie”), w szczególności jego art. 2, 3 i 4.

Poniżej przedstawiono najważniejsze elementy tych ocen.

2.1Zjednoczone Królestwo – powodzie w 2016 r.

(1)Od grudnia 2015 r. do stycznia 2016 r. intensywne opady deszczu i silne wiatry doprowadziły do powodzi i szkód w infrastrukturze – powodując zniszczenie infrastruktury publicznej i prywatnej oraz prywatnych domów – oraz w rolnictwie. W całym Zjednoczonym Królestwie ucierpiało 11 regionów. Nad krajem przeszły także huragany – Desmond w dniach 5–6 grudnia i Eva w dniu 24 grudnia.

(2)W omawianym przypadku chodzi o powódź będącą klęską żywiołową, która jest objęta głównym zakresem zastosowania FSUE.

(3)Wniosek Zjednoczonego Królestwa wpłynął po raz pierwszy do Komisji w dniu 26 lutego 2016 r., czyli w wymaganym terminie 12 tygodni od odnotowania pierwszej szkody w dniu 5 grudnia 2016 r. W swoim wniosku władze Zjednoczonego Królestwa podkreśliły, że ocena szkód jest niepełna i że odpowiednie szacunki liczbowe mają charakter tymczasowy. Ostateczny wniosek został ukończony dopiero dnia 22 września 2016 r., po oficjalnym piśmie Komisji, w którym ustaliła ona ostateczny termin sfinalizowania wniosku do końca września 2016 r.

(4)Zjednoczone Królestwo nie wystąpiło o wypłatę zaliczki.

(5)Władze Zjednoczonego Królestwa oszacowały początkowo łączną wartość szkód bezpośrednich spowodowanych klęską na kwotę 2 300 mln EUR. Po aktualizacji, w ostatecznym wniosku z dnia 22 września, kwota ta wyniosła 2 412,042 mln EUR. Kwota ta stanowi 73 % progu dla poważnych klęsk żywiołowych wymaganego do uruchomienia środków z FSUE, który w odniesieniu do Zjednoczonego Królestwa w 2016 r. wynosił 3 312,242 mln EUR (tj. 3 mld EUR w cenach z 2011 r.).

(6)Jako że łączna wartość szkód bezpośrednich pozostaje poniżej progu interwencji Funduszu Solidarności w przypadku poważnych klęsk żywiołowych, wniosek przedstawiono i rozpatrzono na podstawie kryteriów stosowanych przy tak zwanych „regionalnych klęskach żywiołowych”, określonych w art. 2 ust. 3 rozporządzenia, w którym „regionalną klęskę żywiołową” definiuje się jako każdą klęskę żywiołową skutkującą, w regionie na poziomie NUTS 2 kwalifikującego się państwa, bezpośrednią szkodą przekraczającą 1,5 % produktu krajowego brutto (PKB) tego regionu. Wniosek władz brytyjskich dotyczy wielu pojedynczych regionów na poziomie NUTS 2 (zob. powyższy przypis). Wartość zgłoszonych szkód bezpośrednich wynosi 2 412,042 mln EUR i stanowi 5,77 % średniej ważonej PKB regionów dotkniętych klęską (41 784 mln EUR na podstawie danych z 2014 r.) oraz przekracza próg 1,5 % określony w art. 2 ust. 3 rozporządzenia. Wniosek władz brytyjskich kwalifikuje się zatem do objęcia pomocą z Funduszu Solidarności.

(7)Jeśli chodzi o wpływ i konsekwencje, jakie miała przedmiotowa klęska, 16 143 gospodarstwa domowe zostały zalane, a około 3 600 rodzin wymagało nowego zakwaterowania. Władze brytyjskie zgłosiły również, że zalanych zostało 4985 przedsiębiorstw. W tym okresie przydzielono 1 700 osób personelu wojskowego do wsparcia przy niesieniu pomocy i przy odnowie, przy czym w terenie pracowało jednocześnie ok. 700 osób. Przed nadejściem powodzi ogłoszono stan wyjątkowy i tam, gdzie było to konieczne, ewakuowano ludność. Tam, gdzie to możliwe, utrzymano istniejące wały przeciwpowodziowe i zbudowano ponad 5 km tymczasowych wałów przeciwpowodziowych. Na terenach ogarniętych powodzią umieszczono 43 dodatkowe pompy, a na ciekach wodnych otworzono tamy w celu zminimalizowania szkód. Klęska miała wyraźny wpływ na przemysł turystyczny (np. anulowanie rezerwacji hotelowych, mniejszy napływ turystów), przy czym 35 % przedsiębiorstw turystycznych zlokalizowanych na obszarach ogarniętych powodziami przypadło na samą tylko północną Anglię. Straty dotknęły również gospodarstwa rolne. Objęły one uszkodzenie lub utratę istniejących upraw i przechowywanych zbiorów, brak dostępu do gruntów, koszty przemieszczenia zwierząt gospodarskich oraz operacji oczyszczania. Najbardziej jednak ucierpiała infrastruktura transportowa. Uszkodzeniu lub zniszczeniu uległy ważne mosty. Na przykład uszkodzenie wiaduktu Lamington niedaleko Lockerbie wyłączyło z użytku West Coast Mainline – główne połączenie kolejowe pomiędzy Anglią i Szkocją.

(8)Władze UK oszacowały koszt niezbędnych działań nadzwyczajnych kwalifikujących się do przyznania pomocy na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia na kwotę 408,232 mln EUR, którą przedstawiono w rozbiciu na poszczególne rodzaje działań. Największa część kosztów tych działań (ponad 338 mln EUR) dotyczy sektora transportu. Druga co do wielkości część kosztów zostanie przeznaczona na zabezpieczenie infrastruktury prewencyjnej, co wyniesie ponad 32 mln EUR.

(9)W ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (2014–2020) regiony dotknięte klęską żywiołową uznaje się za „regiony słabiej rozwinięte”, „regiony w okresie przejściowym” i „regiony lepiej rozwinięte”. Władze Zjednoczonego Królestwa oświadczyły, że przypadające im środki z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich wykorzystywane są w celu wsparcia rolników w przywracaniu stanu wyjściowego, na zasadzie składania wniosków, i przekazały 12,5 mln EUR na przywracanie potencjału produkcji rolnej zniszczonego wskutek klęsk żywiołowych i katastrof oraz wprowadzanie odpowiednich działań zapobiegawczych.

(10)Jeżeli chodzi o wdrożenie przepisów Unii w zakresie zapobiegania ryzyku klęsk żywiołowych i zarządzania nim, nie toczy się obecnie żadne postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Rozporządzenia dotyczące powodzi z 2009 r. wdrażają dyrektywę powodziową UE w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim. Dyrektywa wprowadza ramy na wysokim poziomie ograniczające ryzyko szkód spowodowanych powodzią na poziomie społeczności i pozwala państwom członkowskim na stosowanie swoich obecnych ocen ryzyka powodziowego i planów, aby spełnić wymogi przedmiotowej dyrektywy. Agencja Ochrony Środowiska (Environment Agency) i pozostałe organy zarządzania ryzykiem wykorzystywały istniejące szczegółowe mapy zagrożenia powodziowego i dotyczące ich plany, tam gdzie było to możliwe. Zostaną one uzupełnione o plany zarządzania ryzykiem powodziowym skupiające po raz pierwszy środki dotyczące wszystkich przyczyn lokalnych powodzi w Anglii.

(11)Na dzień złożenia wniosku wobec Zjednoczonego Królestwa nie toczyło się postępowanie w sprawie naruszenia przepisów prawa unijnego związanych z charakterem klęski.

(12)Władze brytyjskie potwierdziły, że koszty kwalifikowalne nie są objęte ubezpieczeniem.

2.2Cypr – susze i pożary w 2016 r.

(1)W okresie od października 2015 r. do czerwca 2016 r. na Cyprze odnotowano bardzo niski poziom opadów w połączeniu z bardzo wysokimi temperaturami, co doprowadziło do powstania dotkliwej suszy oraz nieudanych zbiorów, pożarów lasów i roślinności, niedoboru wody w rolnictwie i dla ludności oraz wynikających z tego problemów w reżimie hydrologicznym. W czerwcu 2016 r. (18 i 19 czerwca) doprowadziło to do wybuchu dwóch dużych pożarów powstałych naturalnie, które objęły powierzchnię ponad 2 600 hektarów lasu państwowego.

(2)Susza i pożary powstałe naturalnie nie są spowodowane przez człowieka, są więc objęte głównym zakresem zastosowania FSUE.