1.WPROWADZENIE

1.1 Konwencja lugańska

Konwencja z 2007 r. o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych („konwencja lugańska”) została zawarta między Unią Europejską, Danią jako samodzielną stroną i trzema z czterech członków Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (Szwajcarią, Norwegią i Islandią, zwanymi dalej „państwami EFTA”) .

W Unii obszar jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych jest regulowany rozporządzeniem (UE) nr 1215/2012 (rozporządzenie Bruksela Ia, wersja przekształcona). Konwencja lugańska odzwierciedla wcześniejsze prawo Unii w tej dziedzinie (rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001).

Konwencja lugańska jest „podwójną konwencją”, regulującą zarówno jurysdykcję międzynarodową (tj. kwestię, czy sąd jest właściwy do rozpoznania sprawy transgranicznej), jak i uznawanie i wykonywanie zagranicznych orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych.

Konwencja jest otwarta dla przyszłych członków EFTA i państw członkowskich UE w odniesieniu do niektórych ich terytoriów pozaeuropejskich. Zgodnie z art. 70–72 konwencji lugańskiej przystąpienie do konwencji każdego innego państwa wymaga złożenia u depozytariusza wniosku, który przekazywany jest umawiającym się stronom. Umawiające się strony starają się wyrazić zgodę najpóźniej w ciągu jednego roku od przekazania stosownego wezwania przez depozytariusza . Jedynie w przypadku jednomyślnej zgody umawiających się stron depozytariusz zaprasza to państwo do przystąpienia do konwencji lugańskiej. Po złożeniu dokumentu przystąpienia umawiające się strony nadal mogą zgłosić sprzeciw w określonym terminie. Konwencja wchodzi w życie jedynie między państwem przystępującym a tymi umawiającymi się stronami, które nie wniosły sprzeciwu przed pierwszym dniem trzeciego miesiąca następującego po złożeniu dokumentu przystąpienia.

Kompetencje zewnętrzne do zawarcia konwencji lugańskiej z 2007 r., a tym samym do wyrażenia zgody na przystąpienie nowej strony i wniesienia sprzeciwu wobec wejścia w życie konwencji między Unią a nową stroną, leżą wyłącznie w gestii Unii Europejskiej.

1.2 Wniosek Zjednoczonego Królestwa

Konwencja lugańska miała zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej („Zjednoczone Królestwo”) do dnia 31 stycznia 2020 r. w związku z członkostwem tego państwa w UE. UE powiadomiła pozostałe strony konwencji lugańskiej, że w okresie przejściowym, który zakończył się w dniu 31 grudnia 2020 r., Zjednoczone Królestwo ma być traktowane jak państwo członkowskie do celów umów międzynarodowych, których Unia była stroną, w tym konwencji lugańskiej.

W dniu 8 kwietnia 2020 r. Zjednoczone Królestwo złożyło wniosek o przystąpienie do konwencji lugańskiej z 2007 r. jako samodzielna strona. Wniosek ten został złożony u depozytariusza konwencji lugańskiej. Zjednoczone Królestwo zaproponowało rozszerzenie zakresu stosowania konwencji na Gibraltar.

Pismem z dnia 14 kwietnia 2020 r. depozytariusz oficjalnie przekazał wniosek i związane z nim informacje umawiającym się stronom konwencji lugańskiej, w tym Unii Europejskiej, reprezentowanej przez Komisję Europejską.

2.ANALIZA KOMISJI

Ze względu na charakter konwencji lugańskiej (zob. sekcja 2.1 poniżej) oraz istniejące ramy współpracy sądowej z państwami trzecimi (zob. sekcja 2.2 poniżej), Komisja uważa, że UE nie powinna wyrazić zgody na przystąpienie Zjednoczonego Królestwa do konwencji lugańskiej.

2.1 Charakter konwencji lugańskiej

Konwencja lugańska odzwierciedla unijne przepisy dotyczące jurysdykcji międzynarodowej i jej quasi-automatyczny system uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych wobec państw EFTA. Rozszerza ona zatem korzyści płynące z unijnych ram uznawania i wykonywania orzeczeń na te państwa, a także na państwa członkowskie UE w odniesieniu do państw EFTA. W rezultacie znacznie ułatwia ona dostęp orzeczeń cywilnych państw EFTA do unijnej przestrzeni sprawiedliwości w sprawach cywilnych i handlowych oraz odwrotnie.

Konwencja lugańska stanowi zasadniczy element wspólnej przestrzeni sprawiedliwości i jest środkiem wspomagającym stosunki gospodarcze UE z państwami EFTA/EOG. Stosunki te z Norwegią i Islandią opierają się na Porozumieniu EOG, które skupia państwa członkowskie UE oraz państwa EFTA/EOG na rynku wewnętrznym. Stosunki gospodarcze i handlowe Szwajcarii z UE reguluje szereg umów dwustronnych, w których Szwajcaria zgodziła się przejąć niektóre aspekty prawodawstwa UE w zamian za dostęp do części jednolitego rynku UE. Wszystkie obecne umawiające się strony reprezentują ten kontekst. Kraje te uczestniczą, przynajmniej częściowo, w rynku wewnętrznym UE, obejmującym swobodny przepływ towarów, usług, kapitału i osób.

Konwencja lugańska wspiera zatem stosunki UE z państwami trzecimi, które są szczególnie blisko zintegrowane regulacyjnie z UE, w tym poprzez dostosowanie do (pewnych części) dorobku prawnego UE. Chociaż konwencja jest co do zasady otwarta na przystąpienie „jakiegokolwiek innego państwa” na zaproszenie depozytariusza za jednomyślną zgodą umawiających się stron (zob. powyżej), nie stanowi ona odpowiednich ogólnych ram współpracy sądowej z żadnym konkretnym państwem trzecim. Nie jest ona skierowana do wszystkich państw trzecich, czego ilustracją jest fakt, że od 1988 r. (a więc od czasu zawarcia pierwszej konwencji z Lugano) jedynie Polska przystąpiła do konwencji jako państwo trzecie, ale w ramach dążenia do przystąpienia do UE. Oprócz państw EFTA/EOG żadne inne państwa trzecie nie są stronami konwencji niż państwa EFTA/EOG. Od dnia 1 stycznia 2021 r. Zjednoczone Królestwo jest państwem trzecim, które zawarło „zwykłą” umowę o wolnym handlu, ułatwiającą handel, ale niezawierającą postanowień dotyczących podstawowych wolności i polityki rynku wewnętrznego. Konwencja opiera się na wysokim poziomie wzajemnego zaufania między umawiającymi się stronami i stanowi istotną cechę wspólnej przestrzeni sprawiedliwości, współmierną do wysokiego stopnia wzajemnych powiązań gospodarczych w oparciu o stosowanie czterech swobód.

2.2 Ramy współpracy UE w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości w sprawach cywilnych z państwami trzecimi