Podczas gdy Europa wychodzi z kryzysu gospodarczego i finansowego, a większość państw członkowskich odnotowuje dodatnie stopy wzrostu, słabości strukturalne i negatywne skutki kryzysu wciąż spowalniają ożywienie gospodarcze. W szczególności wysokie zadłużenie sektora prywatnego i wysoki wskaźnik zagrożonych kredytów ograniczają zdolność kredytową banków, co nie sprzyja wzrostowi gospodarczemu i stabilności finansowej. Wyzwania te wymagają szybkiego działania, ponieważ gospodarka europejska jest w znacznym stopniu uzależniona od udzielania kredytów przez sektor bankowy, a dostęp do finansowania kapitałowego, zwłaszcza dla małych przedsiębiorstw, jest nadal ograniczony.

Instrumenty finansowe wdrażane przez państwa członkowskie w ramach zarządzania dzielonego podlegają odrębnej sprawozdawczości. W odniesieniu do okresu programowania 2007-2013 do dnia 1 października każdego roku publikowano roczne sprawozdanie podsumowujące w sprawie wdrażania instrumentów inżynierii finansowej w ramach EFRR i EFS. Począwszy od 2016 r. Komisja przedstawiać będzie zestawienie danych dotyczących postępów we wdrażaniu instrumentów finansowych w ramach zarządzania dzielonego, zgodnie z wymogami rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów dotyczących europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.

W latach 2014-2020 koperta budżetowa w wysokości 4,8 mld EUR przeznaczona jest na wsparcie finansowania wynoszącego 86 mld EUR, co oznacza efekt mnożnikowy wynoszący prawie 18 (zob. wykres 2). W nadchodzących latach wkład Unii w wysokości 890 mln EUR, który Unia zobowiązała się udostępnić do dnia 31 grudnia 2014 r., posłuży spodziewanemu finansowaniu w wysokości około 3,8 mld EUR, przy spodziewanym efekcie mnożnikowym wynoszącym około 4.

Wdrożenie centralnie zarządzanych instrumentów finansowych w latach 2007–2013 przyczyniło się do zrekompensowania niedoskonałości na rynku finansowym i zwielokrotnienia pozytywnych skutków działań podejmowanych na szczeblu unijnym. W kontekście wewnętrznej i zewnętrznej polityki UE całkowity wkład Unii w te instrumenty w latach 2007-2013 wyniósł prawie 5,5 mld EUR, co pozwoliło do 31 grudnia 2014 r. zmobilizować finansowanie w wysokości około 82,9 mld EUR z przeznaczeniem dla strategicznych grup i sektorów docelowych. Odpowiada to łącznemu efektowi mnożnikowemu przewyższającemu 15 (zob. wykres 1).

MŚP są główną grupą docelową unijnego wsparcia dokonywanego za pośrednictwem instrumentów finansowych: reprezentują one dwie trzecie miejsc pracy w sektorze prywatnym i ponad 60 % rzeczywistej wartości dodanej w UE. Szczególną uwagę przywiązuje się do przedsiębiorstw i innych grup docelowych w sektorach strategicznych, zwłaszcza w zakresie badań i innowacji, efektywności energetycznej, infrastruktury i przedsiębiorczości społecznej oraz edukacji.

opracowując inicjatywy mające zachęcać publiczne instytucje finansowe do udzielania pożyczek podmiotom o utrudnionym dostępie do kapitału prywatnego: UE opracowała plan inwestycyjny dla Europy, obejmujący również EFIS, w celu zmobilizowania dodatkowych inwestycji w Unii w ciągu najbliższych trzech lat oraz zapewnienia zwiększonego dostępu do finansowania przedsiębiorstwom zatrudniającym do 3 000 pracowników, w tym zwłaszcza małym i średnim przedsiębiorstwom, poprzez dostarczenie gwarancji (zwiększenie zdolności do ponoszenia ryzyka) dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI); oraz

W obecnym klimacie gospodarczym publiczne instytucje finansowe i inwestorzy prywatni są bardzo niechętnie nastawieni do udzielania kredytów podmiotom gospodarki realnej, a zwłaszcza MŚP, których inwestycje uważane są za inwestycje wysokiego ryzyka. Skala popytu na finansowanie, w połączeniu z ograniczoną podażą zasobów publicznych, oznacza, że konieczne są dodatkowe przepływy kapitału do wypełnienia tej luki. Zadaniem Unii jest zatem uwolnienie dodatkowych środków z budżetu poprzez zastosowanie instrumentów finansowych. Unia zawarła odpowiedź na te wyzwania w wieloletnich ramach finansowych na lata 2014-2020 (WRF):

Komisja ma zamiar opracować to sprawozdanie w taki sposób, by stało się dynamicznym narzędziem w podejmowaniu decyzji. Komisja pragnie w szczególności zapewnić, by było ono bardziej zbliżone do innych dokumentów, które dostarczają informacji na temat instrumentów finansowych UE. Mimo iż są one opracowywane do różnych celów praktycznych i proceduralnych, a co za tym idzie, ich harmonogramy są różne, Komisja pragnie w pełni zbliżyć ich zawartość, by można było je połączyć w jedno sprawozdanie.

1.Strategiczne grupy docelowe

1.1.Unijne MŚP i małe spółki o średniej kapitalizacji

Ogólnie rzecz biorąc, MŚP postrzegane są jako kategoria przedsiębiorstw doświadczająca szczególnych trudności w dostępie do finansowania, a jeszcze bardziej od początku kryzysu finansowego i zadłużeniowego.

Aby zlikwidować niedociągnięcia rynkowe wynikające z asymetrii informacji, ustanowiono szereg instrumentów gwarancyjnych w celu zwiększenia możliwości pożyczkowych na lepszych warunkach dla bardziej ryzykownych przedsiębiorstw. Celem tych instrumentów jest wspieranie rozwoju ogólnoeuropejskiego rynku finansowania MŚP oraz zlikwidowanie problemów rynkowych, które można lepiej rozwiązać na szczeblu UE, ze względu na ich powszechny charakter. Dlatego też instrumenty te pozwalają uzyskać korzyści skali i upowszechnić najlepsze praktyki.

1.System poręczeń dla MŚP (SMEG07) w ramach Programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji umożliwił MŚP dostęp do finansowania dłużnego. Na dzień 31 grudnia 2014 r. łącznie 357 000 MŚP skorzystało z 27,3 mld EUR gwarancji kredytowych w latach 2007-2014, a liczba ich stale rośnie.

2.Instrument pożyczkowo-gwarancyjny w ramach programu COSME, który zastąpił SMEG07, oferuje dla MŚP ograniczone co do wysokości gwarancje w zakresie finansowania dłużnego, w drodze pożyczek lub leasingu, w celu zmniejszenia szczególnych trudności, jakie napotykają rentowne MŚP w dostępie do finansowania, ze względu na ich postrzegane wysokie ryzyko lub brak wystarczających dostępnych zabezpieczeń. Do końca 2014 r. Europejski Fundusz Inwestycyjny przeprowadził badania due diligence i podpisał umowy gwarancji z trzema pośrednikami finansowymi z trzech krajów uczestniczących na łączną kwotę 42,4 mln EUR. Szacuje się, że łączna zmobilizowana kwota finansowania na lata 20142020 sięgnie 14,3–21,5 mld EUR, obejmując 220 000–330 000 MŚP. W odniesieniu do trzech transakcji podpisanych z pośrednikami finansowymi w 2014 r. maksymalna kwota finansowania dla MŚP wyniosła prawie 851 mln EUR.

3.Instrument podziału ryzyka (RSI) w ramach siódmego programu ramowego jest specjalnym instrumentem gwarancyjnym do finansowania pożyczek i leasingu, wypełniającym lukę finansową dla innowacyjnych MŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji (przedsiębiorstw zatrudniających do 499 pracowników). Dostarczył on dotychczas ponad 1,59 mld EUR w formie gwarancji i kontrgwarancji 37 bankom i towarzystwom gwarancyjnym, co umożliwi im wsparcie ok. 3 000 innowacyjnych MŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji. Do końca 2014 r. wielkość zaoferowanego finansowania wyniosła 831 mln EUR przy wkładzie Unii wynoszącym 270 mln EUR.

4.Instrument poręczeń dla MŚP InnovFin to instrument gwarancyjny dla MŚP w ramach programu „Horyzont 2020”, będący kontynuacją instrumentu dla innowacyjnych MŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji w latach 2014-2020; powinien on zmobilizować pożyczki o łącznej wielkości ok. 9,5 mld EUR przy wkładzie Unii wynoszącym ok. 1 060 mln EUR W odniesieniu do roku 2014 oczekuje się, że całkowite finansowanie wspierane przez wkład Unii wyniesie około 475 mln EUR, z czego 11 mln EUR zostało już przekazane.

5.System poręczeń na rzecz sektora kultury i sektora kreatywnego w ramach programu „Kreatywna Europa” dostarczy gwarancji bankom obsługującym MŚP działające w sektorze kultury i sektorze kreatywnym, a co za tym idzie, zwiększy możliwości finansowania w tych sektorach. Program ten rozpocznie się w 2016 r., a łączną kwotę dodatkowych kredytów w tych sektorach, wspartą przez wkład Unii w wysokości 121 mln EUR, szacuje się na ok. 690 mln EUR; oraz

6.Inicjatywa UE na rzecz MŚP, opracowana jako instrument stanowiący odpowiedź na kryzys, dostarcza nieograniczonych gwarancji lub sekurytyzacji służących lepszemu dostępowi do finansowania dla MŚP, w tym MŚP innowacyjnych i reprezentujących wysokie ryzyko. Jest to instrument wspólny, łączący środki dostępne w ramach programów COSME i „Horyzont 2020” z zasobami EFRR-EFRROW, przy współpracy EBI i EFI, którego celem jest wygenerowanie dodatkowych kredytów dla MŚP. Przy zobowiązaniach wynoszących 800 mln EUR z EFRR wielkość nowych wspieranych kredytów dla MŚP w Hiszpanii powinna osiągnąć 5 723 mln EUR dla wszystkich regionów w Hiszpanii.

MŚP zmagają się również z problemami związanymi z pozyskiwaniem kapitału własnego: europejski rynek venture capital dotknęło w latach 2008-2014 spowolnienie działalności typu private equity, jeśli chodzi o pozyskiwanie środków finansowych, poziom inwestycji (mimo nieznacznego ożywienia w 2014 r.) i warunki zbycia; rynek ten jest nadal rozdrobniony na poszczególne kraje i tym bardziej zależny od działania inwestorów publicznych.

Wsparcie za pomocą instrumentów finansowych na poziomie UE ma kluczowe znaczenie w walce z tym rozdrobnieniem. Stworzono szereg instrumentów finansowania kapitałem własnym w celu wzmocnienia rynku wewnętrznego dla venture capital poprzez likwidowanie stwierdzonych na rynku niedoskonałości (w szczególności dotykających MŚP będących na wczesnym etapie działalności, które mają duży potencjał wzrostu), w celu wprowadzania innowacji na rynek i tworzenia miejsc pracy o wysokiej wartości dodanej.

1.Instrument na rzecz Wysokiego Wzrostu i Innowacji w MŚP (GIF) w ramach Programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji ma na celu zwiększenie ilości dostępnego kapitału własnego dla innowacyjnych MŚP na wczesnym etapie rozwoju (GIF1) oraz na etapie wzrostu (GIF2). Do końca 2014 r. łącznie 625,2 mln EUR zobowiązań netto z budżetu Unii wsparło 43 fundusze venture capital i 371 ostatecznych odbiorców, mobilizując blisko 1 mld EUR finansowania kapitałem własnym;

2.Instrument kapitałowy na rzecz wzrostu (EFG) w ramach programu COSME, który jest kontynuacją GIF2, ma na celu zapewnienie dostępu do finansowania kapitałem własnym dla MŚP znajdujących się w fazie rozwoju oraz zwiększenie jego tempa. W odniesieniu do okresu 2014-2020 oczekuje się, że orientacyjne zobowiązania w wysokości 633 mln EUR wygenerują inwestycje venture capital sięgające 2,6–3,9 mld EUR, docierając do ok. 360-540 MŚP; oraz

3.InnovFin – fundusz kapitału podwyższonego ryzyka dla MŚP w ramach programu „Horyzont 2020”, będący kontynuacją GIF1, ma na celu poprawę dostępu do finansowania ryzyka dla ukierunkowanych na badania naukowe i innowacje MŚP będących na wczesnym etapie działalności i małych spółek o średniej kapitalizacji. Zobowiązania w wysokości 430 mln EUR, zaplanowane orientacyjnie na lata 2014-2020, powinny zmobilizować ok. 2,5 mld EUR finansowania kapitałem własnym.

1.2.Mikroprzedsiębiorstwa UE

Europejski sektor mikrofinansowy charakteryzuje się stałym spadkiem kredytowania bankowego, ograniczonymi możliwościami wsparcia mikrofinansowania przez państwo, a jednocześnie wysokim popytem na rynku. Interwencja na szczeblu UE wydaje się być zatem uzasadniona, by zaoferować instytucjom mikrofinansowym rozwiązania w zakresie podziału ryzyka i finansowania.

W szczególności „wysoki poziom bezrobocia młodzieży w kilku państwach członkowskich UE wymaga dalszego wspierania przedsiębiorczości sprzyjającej włączeniu społecznemu, będącej jednym ze sposobów wejścia (ponownego wejścia) na rynek pracy. Oferowanie mikrokredytów stanowi ważne narzędzie w tej dziedzinie”. Ogromna różnorodność podmiotów instytucjonalnych i oferowanych produktów zmusza do stworzenia specyficznych instrumentów mikrofinansowych ułatwiających dostęp do kredytów dla mikroprzedsiębiorstw, które mimo iż odgrywają ważną rolę w tworzeniu miejsc pracy, nadal borykają się z jeszcze większymi problemami niż inne MŚP.

1.Europejski instrument mikrofinansowy Progress (2010-2013) składa się z: