[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 16.2.2006

KOM(2006) 70 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Przegląd polityki ochrony środowiska 2005{SEK(2006) 218}

WSTĘP

Rok 2005 był rokiem wyzwań w polityce ochrony środowiska. Podsumowując, złożyły się na to trzy najważniejsze wydarzenia:

- Podjęto zdecydowane kroki w walce ze zmianami klimatycznymi. Wszedł w życie Protokół z Kioto, a w Unii Europejskiej zaczął obowiązywać system handlu uprawnieniami do emisji CO2 o największym znaczeniu na świecie. Konferencja na temat zmian klimatycznych w Montrealu utorowała drogę ku światowym działaniom po 2012 roku, włączając w nie kraje obecnie nieobjęte zobowiązaniami z Kioto.

- Do stycznia 2006 r. Komisja przyjęła pięć strategii tematycznych, które stanowią podstawę nowoczesnej polityki ochrony środowiska. Określają one działania, które zostaną podjęte w ciągu kolejnych dwóch dekad w zakresie: zanieczyszczenia powietrza, środowiska morskiego, środowiska miejskiego, wykorzystywania zasobów oraz odpadów. Kontynuowano także z powodzeniem prace nad pozostałymi dwoma tematami: ochroną gleby oraz pestycydami, w przypadku których przyjęcie stosownych dokumentów spodziewane jest na początku 2006 roku. Ponadto w Radzie oraz Parlamencie Europejskim poczyniono ważne postępy w pracach związanych z Systemem REACH Rejestracji, Oceny, udzielania Zezwoleń i stosowanych Ograniczeń w zakresie Chemikaliów (Registration, Evaluation and Authorisation of Chemicals), który zostanie przyjęty prawdopodobnie w 2006 r.

- Przegląd[1] strategii zrównoważonego rozwoju UE stworzył nowe ramy dla długoterminowych tendencji ekonomicznych, społecznych oraz dotyczących ochrony środowiska i związanych z nimi efektów synergii. Odnowienie Strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu i zatrudnienia, a także stworzenie krajowych programów reform przez państwa członkowskie zwróciło szczególnie uwagę na rolę ochrony środowiska w problematyce związanej ze wzrostem gospodarczym, konkurencją i zatrudnieniem[2]. Wszystko to zdarzyło się w kontekście zwiększonego światowego wykorzystania zasobów naturalnych, wzrostu cen ropy naftowej oraz klęsk żywiołowych w Europie, związanych ze zmianami klimatycznymi, które unaoczniły uzależnienie naszych gospodarek oraz społeczeństw od środowiska.

Niniejszy przegląd porusza najważniejsze kwestie związane z europejską polityką ochrony środowiska w roku 2005. W pierwszym rozdziale oceniono Strategię lizbońską na rzecz wzrostu i zatrudnienia pod kątem ochrony środowiska. Następnie podsumowano najważniejsze roczne postępy polityki odnośnie do każdego z czterech priorytetowych tematów szóstego programu działań w zakresie ochrony środowiska naturalnego (6EAP), przedstawiono niedawno uzyskane dowody oraz podkreślono działania na 2006 r[3].

1. POLITYKA OCHRONY ŚRODOWISKA ORAZ STRATEGIA NA RZECZ WZROSTU I ZATRUDNIENIA: INNOWACJE EKOLOGICZNE ORAZ LEPSZE STANOWIENIE PRAWA

Najważniejsze wydarzenia

Polityka ochrony środowiska jest częścią partnerstwa lizbońskiego na rzecz wzrostu i zatrudnienia

„ Środowisko Europy 2005 – Stan i prognozy ” - sprawozdanie przygotowane przez Europejską Agencję Środowiska[4] ukazuje, że polityka ochrony środowiska UE wpływa pozytywnie począwszy od ochrony przyrody a skończywszy na jakości powietrza. Sprawozdanie unaocznia, iż wyzwania ochrony środowiska, z którymi konfrontowana jest obecnie UE, zakorzenione są w niezrównoważonych wzorcach konsumpcji oraz produkcji, które pozostają główną barierą dla dalszych udoskonaleń. Podkreśla ono, że zapobieganie zanieczyszczeniu jest tańsze niż usuwanie jego skutków oraz potwierdza możliwość współistnienia wydajnej ochrony środowiska i wzrostu ekonomicznego.

W marcu podczas zatwierdzania przez Radę Europejską propozycji Komisji odnośnie do wznowienia Strategii na rzecz Wzrostu i Zatrudnienia, szefowie państw oraz rządów jednoznacznie zwrócili uwagę na fakt, że należy postrzegać ją w szerszym kontekście wymogu zrównoważonego rozwoju oraz efektów synergii uzyskiwanych z połączenia kwestii ekonomicznych, społecznych i ochrony środowiska. To podejście odzwierciedlało zatwierdzenie 24 „zintegrowanych wytycznych”, które ukazują Komisji i państwom członkowskim, jak ukierunkować programy reform, promują innowację ekologiczną[5] oraz lepszą regulację dotyczącą ochrony środowiska.

Promocja innowacji ekologicznych

Innowacje ekologiczne oraz technologie dotyczące ochrony środowiska mogą stanowić bodziec dla wzrostu ekonomicznego oraz przyczynić się do zrealizowania celów związanych z zatrudnieniem[6]. Ekologiczne sektory przemysłowe UE stanowią około 1/3 rynku światowego i zatrudniają ponad dwa miliony osób, uzyskując nadwyżkę bilansu handlowego UE w wysokości ponad 600 mln EUR. Od połowy lat 90. wzrost w tych sektorach wynosi 5 % rocznie.

Państwa członkowskie uwzględniły powyższe korzyści w krajowych programach reform. Położyły one szczególny nacisk na badania i rozwój, promocję efektywnego wykorzystania energii oraz zastosowanie proekologicznej polityki zamówień publicznych i instrumentów ekonomicznych, takich jak polityka podatkowa.

Na szczeblu wspólnotowym podjęto następujące działania w celu promocji innowacji ekologicznej:

- Państwa członkowskie przyspieszyły wdrożenie wspólnotowego planu działania na rzecz technologii środowiskowych (ETAP) przygotowując tzw. mapy drogowe ETAP.

- Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013)[7] był głównym punktem piątego zaproponowanego budżetu na rzecz wspierania innowacji ekologicznych. Zaproponowany siódmy program ramowy na rzecz badań i rozwoju technologicznego podkreśla znaczenie innowacji ekologicznych, podobnie jak nowe wytyczne polityki spójności 2007-13.

Rola i wykorzystanie lepszego stanowienia prawa w ramach polityki

W roku 2005 w programie swoich prac Komisja zwróciła szczególną uwagę na kwestię związane z lepszym stanowieniem prawa, będącą środkiem do skutecznego osiągnięcia celów polityki. Polityka ochrony środowiska UE stawiana była na pierwszym miejscu programu lepszego stanowienia prawa w celu opracowania nowej polityki oraz umacnia skuteczności obowiązującej polityki.

Umacnianie nowej polityki rozwoju

Polityka ochrony środowiska przetarła szlak koncepcjom, które obecnie weszły do praktycznego użycia w ramach lepszego stanowienia prawa, szczególnie odnośnie do oceny, dokładnych konsultacji między zainteresowanymi stronami oraz zintegrowanego podejścia do kwestii polityki. W roku 2005 opublikowano 4 strategie tematyczne , określające krótko- i długoterminowe cele polityki, oparte na rzetelnej analizie.

Strategię tematyczną dotyczącą zanieczyszczenia powietrza opracowano na przykład w ciągu pięciu lat analiz. Jej podstawą jest na ocena wpływu dokonana przez wiodących ekspertów, 100 spotkań zainteresowanych stron oraz konsultacje publiczne, dzięki którym uzyskano 11 000 odpowiedzi. Stworzono najnowocześniejsze ramy, poddane odpowiedniej weryfikacji przez specjalistów, w celu sprawdzenia wpływu ekonomicznego, społecznego i ochrony środowiska różnych potencjalnych polityk. Zweryfikowano powiązania między zanieczyszczeniem powietrza oraz innymi dziedzinami: zdrowiem ludzi, kwasowością gleby, eutrofizacją wody oraz kolejnymi działaniami zmierzającymi do zmniejszenia emisji związków węgla.

Przy pomocy szczegółowej oceny wpływu , zarówno w przypadku strategii tematycznych, jak i innych polityk ochrony środowiska, wybrano najlepszy instrument polityki oraz uwzględniono aspekty rynkowe, będące alternatywą dla bezpośredniego prawa . Przeanalizowano wpływ na konkurencyjność oraz obciążenie administracyjne, co umożliwiło zidentyfikowanie efektów synergii. Na przykład, na podstawie badań w ramach strategii tematycznej dotyczącej odpadów określono, że stosując najlepsze praktyki zmniejszania ilości odpadów producenci mogliby oszczędzić rocznie nawet 2,9–4,2 mld funtów[8].

Poprawa polityki oraz jej skuteczne wdrażanie uzależnione jest od prawidłowego gromadzenia danych . W celu zwiększenia dostępu do danych, ich jakości oraz wykonalności, a także zredukowania kosztów administracyjnych i kolizji danych, Komisja oraz Europejska Agencja Środowiska promują wspólny system informacji.

Uproszczenia

Sprostanie założonym celom po niższych kosztach to motto przyświecające usprawnieniu (lub upraszczaniu) obowiązującego prawodawstwa . Komisja posiada stały program, którego częścią są strategie tematyczne: strategia dotycząca zanieczyszczania powietrza skonsoliduje pięć aktów prawnych odnośnie do jakości powietrza w jeden krótszy akt, ujednolicając definicje oraz dokonując przeglądu wymogów związanych ze sprawozdawczością.

Strategia tematyczna dotycząca odpadów zakłada rewizję ramowej dyrektywy w sprawie odpadów, uchylenie dyrektywy w sprawie olejów odpadowych oraz inne uproszczenia.

Skuteczność i lepsze wdrażanie

W roku 2005 Komisja zwiększyła swoje wysiłki, mające na celu wsparcie państw członkowskich przy wdrażaniu wspólnotowego prawa ochrony środowiska w prostszy i bardziej skuteczny sposób dzięki wymianie doświadczeń na temat najlepszych praktyk. Racjonalizując postępowanie w przypadku naruszeń prawa wspólnotowego, Komisja wszczęła „sprawy horyzontalne” (łączące kilka naruszeń) w stosunku do niektórych państw, aby zaradzić strukturalnym problemom związanym z wdrażaniem prawa. Lepsze wdrażanie umożliwi także uzyskanie korzystniejszych skutków dla ochrony środowiska przy poniesieniu niższych kosztów.

Perspektywy na rok 2006

- Komisja zwróci szczególną uwagę na poprawę wdrażania i egzekwowania prawa dzięki ścisłej współpracy z państwami członkowskimi. Zamierza ona przedłożyć program wsparcia w spełnianiu warunków dla MŚP (Compliance Assistance Programme for SMEs) , mający na celu wsparcie MŚP w rozwiązaniu problemów związanych z wdrażaniem obowiązującego prawodawstwa.

- Komisja planuje ponadto przedstawienie dokumentu, który podkreślałby szanse i metody, mające na celu rozwinięcie zastosowania instrumentów ekonomicznych w polityce ochrony środowiska UE.

- Komisja zamierza uprościć dalsze obszary prawodawstwa w ciągu kolejnych trzech lat[9]. Uproszczenie jest także główną częścią szerszego przeglądu polityki, np. dotyczącego emisji przemysłowych, rozpoczętego w 2005 r.

2. OSIĄGNIĘCIA, KIERUNKI ROZWOJU ORAZ PERSPEKTYWY PRIORYTETOWYCH OBSZARÓW SZÓSTEGO PROGRAMU W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA

2.1. Zmiany klimatyczne

Najważniejsze wydarzenia

Rok 2005 był szczególny – rozpoczęto handel uprawnieniami do emisji, wszedł w życie Protokół z Kioto, zaczął się drugi etap europejskiego programu dotyczącego zmian klimatycznych (ECCP). Punktem kulminacyjnym tych wydarzeń stała się konferencja w Montrealu, która nadała nowy impuls do działań na płaszczyźnie światowej.

Zaczął obowiązywać największy na świecie europejski system handlu uprawnieniami do emisji. Ustalenie ceny za emisje związków węgla przyczyni się do zmian w zachowaniu inwestorów w przypadku 11 500 przedsiębiorstw emitujących zanieczyszczenia przemysłowe oraz stworzy rentowny sposób zmniejszenia emisji.

Rada potwierdziła, że w przyszłości poziom temperatury na świecie nie powinien przekroczyć 2°C ponad poziom sprzed epoki przemysłowej, co oznacza zwiększoną redukcję emisji w krajach uprzemysłowionych, natomiast drugi etap europejskiego programu dotyczącego zmian klimatycznych rozpocznie określanie polityki dla gospodarstw domowych, sektora przemysłowego, handlowego i transportowego a także strategii dostosowawczych. Biorąc powyższe pod uwagę, Komisja zaleciła uwzględnienie emisji lotniczych w europejskim systemie handlu uprawnieniami do emisji[10].

Na początku roku za pośrednictwem komunikatu „Powstrzymywanie zmian klimatycznych na świecie” [11] Komisja zainicjowała dyskusję międzynarodową dotyczącą działań po 2012 roku, której tematami przewodnimi są: zwiększenie udziału krajów rozwiniętych i rozwijających się, obecnie nieobjętych protokołem z Kioto, włączenie większego zakresu dziedzin, stymulowanie rozwoju, zwiększenie zastosowania technologii umożliwiających niską emisję, zastosowanie elastycznych instrumentów rynkowych, a także strategie dostosowawcze.

Konferencja Narodów Zjednoczonych w Montrealu na temat zmian klimatu nadała nowy impuls działaniom światowym na rzecz klimatu. Zakończyła się ona przyjęciem ponad 40 decyzji, które zwiększą wysiłki na rzecz powstrzymywania zmian klimatycznych, obejmujących:

- przyjęcie regulaminu protokołu z Kioto (porozumienia z Marakeszu) oraz systemu zgodności, ustalającego konieczne reguły i procedury, które zapewniają jego sprawne funkcjonowanie;

- zapoczątkowanie mechanizmu wspólnych wdrożeń (Joint Implementation) oraz wzmocnienie mechanizmu czystego rozwoju (CDM), a także stworzenie instytucji zajmujących się CDM. Pozwoli to przedsiębiorstwom w UE na inwestowanie w czyste technologie w krajach rozwijających się w zamian za przyznanie kredytów emisyjnych oraz zasygnalizuje, że inwestycje w czyste technologie pozostaną na długo w kręgu zainteresowań;

- przyjęcie pięcioletniego programu pracy, zmierzającego do przystosowania się do nieuchronnych zmian klimatu;

- umowę z krajami obecnie nieobjętymi protokołem z Kioto w celu omówienia działań długoterminowych.

Komisja opublikowała także plan działania w sprawie biomasy, aby przyspieszyć rozwój energii wytwarzanej z biomasy, zmniejszyć emisje oraz nadać impuls gospodarce regionów wiejskich.

Nowe ustalenia

Dzięki przygotowywanym działaniom i zastosowaniu mechanizmów z Kioto, UE uda się osiągnąć cele protokołu z Kioto i do 2010 r. zredukować emisje do 9,4 % poniżej poziomu roku referencyjnego[12]. W UE-25 emisje gazów cieplarnianych wzrosły o 1,5 % od 2002 do 2003 roku wskutek zwiększonego spalania węgla, oraz emisji, pochodzących z gospodarstw domowych i sektora usług. Najnowsze dane wskazują, że emisje w UE-15 spadły zaledwie o 1,7 % od 1990 r. [13]

- Okazuje się, że rok 2005 był najcieplejszym rokiem zanotowanym na całym świecie[14] i spowodował, że europejski ekosystem lądowy stał się emitentem netto dwutlenku węgla[15].

- Zmiany temperatur, ekstremalne warunki pogodowe oraz zmiany w użytkowaniu gruntów powodują emisję gazów cieplarnianych z gleby. Na przykład, 15 % spadek zawartości węgla organicznego w wierzchniej warstwie gleby w Zjednoczonym Królestwie przez ostatnie 25 lat, z czego większość uważa się za wyemitowaną w postaci dwutlenku węgla, zaprzeczałby wszystkim spadkom emisji dwutlenku węgla spowodowanym przez człowieka od 1990 roku[16].

- Wychładzanie atmosferyczne, spowodowane przez zanieczyszczenia pyłowe, ukryło pełne skutki emisji gazów cieplarnianych; zostanie ono jednak zredukowane w miarę poprawy jakości powietrza[17].

- Zielona Księga w sprawie racjonalizacji zużycia energii[18] określiła oszczędności energii na poziomie 20 % do 2020 roku, dzięki którym zmniejszą się szacunkowe koszty energii w UE o 60 mld EUR co roku, ponadto zredukowane zostaną emisje gazów cieplarnianych oraz uzależnienie od importu energii.

- Inwestycje kapitału wysokiego ryzyka w technologie czystej energii wzrosły o 150 % w latach od 2000 do 2004. Rynek energii odnawialnej może być wart 1,4 bln do roku 2020[19].

Perspektywy na 2006 r.

- UE będzie odgrywała aktywną rolę w dialogu prowadzonym po konferencji w Montrealu dotyczącym działań długoterminowych, we współpracy z nową grupą roboczą zajmującą się zobowiązaniami krajów rozwijających się po 2012 roku oraz przeglądem protokołu z Kioto.

- Zgodnie z ustaleniami dyrektywy z 2003 r., do połowy czerwca zostanie przeprowadzony przegląd systemu handlu uprawnieniami do emisji. Podjęte zostaną rozważania nad dodaniem nowych sektorów oraz nowych gazów cieplarnianych, a także wniosku legislacyjnego w sprawie lotnictwa[20].

- UE będzie kontynuować wysiłki prowadzone na arenie międzynarodowej w celu rozszerzenia procesu Kioto poprzez lepsze objęcie nim wszystkich największych emitentów zanieczyszczeń, włączając Stany Zjednoczone Ameryki, Chiny i Indie.

- Komisja przedłoży plan działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii, mając na celu zmniejszenie naszej zależności energetycznej, stymulowanie wzrostu oraz powstrzymywanie zmian klimatycznych.

- Komisja opublikuje komunikaty w sprawie czystych technologii węgla, aby nadać bodziec rozwojowi technologii oraz strategii UE na rzecz biopaliw, zawierającej propozycje polityk po 2010 r.

- W ramach drugiego etapu europejskiego programu dotyczącego zmian klimatycznych (ECCP II) zwrócona zostanie szczególna uwaga na strategie dostosowawcze.

2.2. Różnorodność biologiczna i ekosystemy

Najważniejsze wydarzenia

Z Milenijnej oceny ekosystemu (MEA) ONZ wynika, że „konieczny jest bezprecedensowy wysiłek, aby w zdecydowany sposób ograniczyć spadek różnorodności biologicznej na wszystkich poziomach do 2010 roku”[21]. Ekosystemy spełniają funkcje ekologiczne, niezbędne dla jakości życia i dobrobytu gospodarczego. W marcu Rada Europejska zwróciła uwagę na konieczność zintegrowania polityki „biorąc pod uwagę znaczenie różnorodności biologicznej dla niektórych sektorów gospodarki”.

Komisja ujęła problematykę różnorodności biologicznej w strategiach tematycznych, w szczególności:

- Strategii tematycznej dotyczącej środowiska morskiego ma na celu ochronę zasobów, od których zależy działalność gospodarcza i społeczna.

- Strategii tematycznej dotyczącej zanieczyszczenia powietrza, która wpłynie na zmniejszenie dwóch z najważniejszych zagrożeń różnorodności biologicznej – zakwaszania i eutrofikacji.

Odnotowano znaczący postęp w zakresie kończenia budowy sieci Natura 2000. Kontynuowano włączanie zagadnienia różnorodności biologicznej do wspólnej polityki rolnej, głównie dzięki strategicznym wytycznym Wspólnoty dla rozwoju obszarów wiejskich[22] oraz przyjęciu rozporządzenia Rady w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)[23], które określa możliwości finansowania korzystnych działań w zakresie gospodarki rolnej i leśnej. Na szczeblu międzynarodowym UE nasiliła ujmowanie kwestii różnorodności biologicznej we własnych programach wsparcia, i z powodzeniem wypracowała działania wielostronne, w szczególności Konwencję o różnorodności biologicznej (CBD).

Nowe ustalenia [24]

- Wielu gatunkom europejskim grozi wyginięcie, np. 42 % ssaków, 15 % ptaków, i 52 % ryb słodkowodnych[25].

- Osiągnięciu Milenijnych Celów Rozwoju może zagrozić brak zwrócenia odpowiedniej uwagi na powiązania między różnorodnością biologiczną oraz rozwojem gospodarczym.

- Duża część ekosystemu uległa w ciągu ostatnich 15 lat degradacji; dotyczy ona między innymi rybołówstwa morskiego, produkcji drewna czy też oczyszczania wody.

Perspektywy na 2006 r.

- Komisja przedłoży strategię tematyczną dotyczącą ochrony gleby.

- Komunikat dotyczący różnorodności biologicznej określi najważniejsze wyzwania oraz priorytety do i po 2010 roku, włączając także zoptymalizowanie korzyści płynących z różnorodności biologicznej przy założeniach obecnej polityki.

- Tworzenie sieci Natura 2000 zostanie zakończone dla UE-25 i rozszerzone na środowisko morskie.

- Ósma Konferencja Stron Konwencji o różnorodności biologicznej, która odbędzie się w marcu, będzie prowadzić prace nad siecią globalnie chronionych obszarów morskich, ponadto będzie ona kontynuować negocjacje na temat międzynarodowego systemu dostępu i dzielenia się korzyściami oraz pracować nad poprawą jego wdrożenia.

- Komisja zainicjuje europejską kampanię promocyjną, mającą przyczynić się do wzrostu świadomości odnośnie do korzyści wypływających z żywności ekologicznej, w ramach europejskiego planu działań na rzecz żywności ekologicznej i rolnictwa ekologicznego[26].

2.3. Środowisko i zdrowie

Najważniejsze wydarzenia

Zanieczyszczenie środowiska pociąga za sobą znaczne koszty w całej Europie, których większość jest związana z wpływem zanieczyszczenia na zdrowie ludzkie.

Projekt REACH przyczyni się w znaczny sposób do uzyskania korzyści dla zdrowia ludzi oraz środowiska, a jednocześnie czuwać będzie nad konkurencyjnością przemysłu UE. Zastąpi ona 40 obowiązujących aktów prawnych oraz stworzy jeden system dla wszystkich substancji chemicznych. W pracach nad systemem REACH zanotowano znaczny postęp. Projekt przeszedł przez pierwsze czytanie w Parlamencie Europejskim a Rada osiągnęła porozumienie polityczne.

Dwie strategie – dotyczące zanieczyszczenia powietrza oraz rtęci – określiły inne koszty związane ze środowiskiem i zdrowiem oraz działania, które mają je ograniczyć. Ponadto kontynuowano prace nad planem działania na rzecz środowiska i zdrowia.

Strategia tematyczna dotycząca zanieczyszczenia powietrza [27] stwierdza, że bez kontynuowania działań w ramach danej polityki, koszty szkód dla zdrowia, spowodowanych zanieczyszczeniem powietrza, osiągnęłyby do 2020 roku poziom 189-609 mld EUR rocznie. Wniosek Komisji zmierza do obniżenia powyższych kosztów corocznie o kwotę ok. 42-135 mld EUR do 2020 r., co pozwoli na uniknięcie 60 000 więcej przedwczesnych zgonów, niż przy użyciu istniejących środków.

Rada zatwierdziła strategię dotyczącą rtęci [28] , mającą na celu zmniejszenie emisji rtęci do środowiska oraz zredukowanie jej szkodliwych skutków dla zdrowia. Strategia obejmuje propozycję zakazu wywozu rtęci z UE do 2011 roku oraz działania zapobiegające ponownemu wprowadzeniu nadwyżek rtęci na rynek.

Prace Komisji skupiły się na opracowaniu metodologii zintegrowanej oceny wpływu środowiska na zdrowie, aby zidentyfikować, czy, lub gdzie, korzystne są dalsze działania.

Prowadzenie badań w ramach realizacji planu działania na rzecz środowiska i zdrowia [29] skoncentrowano na multidyscyplinarnych projektach badawczych dotyczących wpływu czynników szkodliwych dla zdrowia (np. metali).

Ilustrując przydatność instrumentów rynkowych, w trakcie drugiego czytania w Parlamencie Europejskim uzgodniono zmienioną dyrektywę w sprawie opłat drogowych, która umożliwia stosowanie opłat drogowych dla ciężarówek w zależności od emisji zanieczyszczeń i czasu.

Po raz pierwszy decyzja określiła limity poziomu hałasu taboru kolejowego w celu stopniowej redukcję hałasu transportu kolejowego.

Nowe ustalenia

- Zanieczyszczenie powietrza zmniejsza obecnie średnią długość życia Europejczyków o 9 do 24 miesięcy. Brak dodatkowych działań doprowadzi do zniszczenia ok. 1 mln km2 słodkiej wody, lasów, gleby oraz innych siedlisk do 2020 roku wskutek wpływu kwaśnego deszczu i eutrofikacji.

- W ciągu ostatniej dekady UE-15 odnotowała znaczny wzrost produkcji toksycznych chemikaliów, z tendencją w kierunku jeszcze bardziej niebezpiecznych substancji.

Perspektywy na 2006 r.

- Przewidziano drugie czytanie oraz ostateczne przyjęcie systemu REACH, który dzięki temu wejdzie w życie w 2007 roku.

- Komisja zaproponuje prawodawstwo, zmieniające dyrektywę w sprawie krajowych poziomów emisji, jak przewidziano w strategii tematycznej dotyczącej zanieczyszczenia powietrza oraz określające cele dla czterech największych czynników zanieczyszczających.

- W ramach strategii tematycznej dotyczącej środowiska miejskiego prowadzone będą działania mające na celu zmniejszenie wpływu na zdrowie, szczególnie dzięki koordynacji różnych polityk urbanistycznych oraz rozpowszechnieniu i wdrożeniu skutecznych praktyk zarządzania urbanistycznego.

- Przygotowany zostanie plan wdrożenia systemu informacji w zakresie środowiska i zdrowia. Zakończą się prace nad Protokołem o biomonitorowaniu człowieka i zostanie on poddany testom, które doprowadzą do lepszego zrozumienia ryzyka oraz zaradzenia mu w ramach polityki.

- Komisja zaproponuje strategię tematyczną o zrównoważonym stosowaniu pestycydów w celu zredukowania zagrożeń dla zdrowia ludzi oraz środowiska, gwarantując jednocześnie odpowiednią ochronę upraw.

- Komisja przedstawi wnioski legislacyjne w celu rozwinięcia strategii dotyczącej rtęci.

2.4 Wykorzystanie zasobów

Najważniejsze wydarzenia

Gospodarka UE charakteryzuje się względnie wysokim zużyciem zasobów: zużycie materiałów w UE jest dwa razy wyższe niż w Japonii. Taki stan rzeczy doprowadza do uzależnienia od przywozu niektórych zasobów oraz jest przyczyną problemów z ochroną środowiska poza UE. Rozważenie powyższych kwestii przyczyni się do osiągnięcia celów strategii lizbońskiej oraz stawienia czoła naszej globalnej odpowiedzialności i globalnym zobowiązaniom.

Strategia tematyczna dotycząca zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych stanowi średnioterminowe ramy definiujące działania zmierzające ku zmniejszeniu wpływu wykorzystania zasobów na środowisko. Przyczyni się ona także do poprawy wydajności i wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstw UE i utrzyma jednocześnie wykorzystanie odnawialnych źródeł energii na poziomie niepowodującym ich nadmiernej eksploatacji.

Strategia tematyczna w sprawie zapobiegania powstawaniu odpadów i ich recyklingu zmierza do ukierunkowania Europy w stronę społeczeństwa stosującego recykling, dążąc do zapobiegania powstawaniu odpadów oraz do wykorzystywania ich w charakterze zasobów. Utrzymując hierarchę rozwiązań w odniesieniu do zarządzania odpadami, w ramach tej strategii zaproponowano przegląd dyrektywy ramowej w sprawie odpadów, aby wprowadzić podejście oparte na cyklu życia i zobowiązać państwa członkowskie do tworzenia programów zapobiegania powstawaniu odpadów. Określenie standardów recyklingu poprawi funkcjonowanie rosnącego wewnętrznego rynku, obecnie wartego 95 mld EUR.

UE aktywnie wspiera proekologiczną politykę zamówień publicznych (GPP). Opublikowany we wszystkich językach UE podręcznik zawiera uwagi praktyczne dla władz publicznych odnośnie do GPP, włączając zakup nowych technologii ochrony środowiska. Komisja przyjęła dyrektywę, zgodnie z którą organy publiczne są zobowiązane wydać jedną czwartą rocznych wydatków w ramach zamówień publicznych na ciężarówki, na pojazdy przyjazne dla środowiska[30].

Europejska platforma oceny cyklu życia (LCA) została utworzona jesienią w celu wsparcia biznesu i podejmowania decyzji na szczeblu europejskim.

Na poziomie międzynarodowym nowa polityka rozwoju UE obejmuje kwestie ochrony środowiska oraz zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi jako temat działań w zakresie współpracy oraz nawołuje do systematycznego wykorzystania strategicznej oceny środowiska[31]. Międzynarodowe działania podejmowane przez Wspólnotę miały na celu osiągnięcie Milenijnych Celów Rozwoju, które określono w komunikacie w sprawie spójności[32].

Nowe ustalenia

- UE poczyniła znaczne postępy w poprawie wydajności materiałów oraz zużycia energii, aczkolwiek nadal wiele pozostaje do udoskonalenia, zwłaszcza w przypadku 10 nowych państwach członkowskich, np. poprzez transfer technologii[33].

- Spadło wydobycie zasobów w Europie, natomiast zanotowano zwiększony przywóz niektórych zasobów, powodujący większe obciążenie dla środowiska w innych regionach świata[34].

- Europejski Ślad Ekologiczny jest ponad dwa razy większy niż Europa. Europejczycy wykorzystują obecnie średnio 4,9 ha na osobę podczas gdy dostępne są tylko 2,2 na osobę. Roczny wzrost wspomnianego śladu w UE-25 od 1990 r. wyniósł 3 %[35].

- 7 państw członkowskich - Austria, Dania, Finlandia, Niemcy, Niderlandy, Szwecja oraz Zjednoczone Królestwo –w znacznym stopniu stosuje proekologiczną politykę zamówień publicznych (GPP).

Perspektywy na 2006 r.

- Komisja opracuje plan działania na rzecz zrównoważonej produkcji i zużycia, uwzględniający inicjatywy globalne do przyjęcia w 2007 r.

- Komisja opracuje plan działania na rzecz zrównoważonej produkcji i zużycia, uwzględniający inicjatywy globalne opierające się na instrumentach, takich jak polityka w zakresie zasobów i odpadów, zintegrowana polityka produktowa, systemy zarządzania środowiskiem oraz polityka w dziedzinie innowacji.

- Zaproponowane zostaną zmiany rozporządzeń w sprawie EMAS i oznakowania ekologicznego w celu zwiększenia korzyści na rzecz ochrony środowiska i wykonalności. Kontynuowane będą prace związane ze zidentyfikowaniem produktów o największym potencjale na rzecz poprawy ochrony środowiska, ich wyników oczekuje się w 2007 r.

- Komisja zakończy prace nad podręcznikiem włączającym kwestie ochrony środowiska do międzynarodowej współpracy w zakresie rozwoju.

WNIOSKI

Tegoroczny przegląd zwraca szczególną uwagę na silne powiązania między gospodarką a ochroną środowiska. Wykorzystanie efektów synergii powstających między tymi dziedzinami jest kluczowe dla zwiększenia dobrobytu oraz wzrostu gospodarczego. Świadomość obywateli UE jest bardzo wysoka w tej kwestii, uważają oni ochronę środowiska za tak samo ważną jak promowanie wzrostu gospodarczego [36] . Odzwierciedlają to działania podejmowane w celu promocji strategii zrównoważonego rozwoju oraz w ramach strategii lizbońskiej. Komisja wypracowała środki polityki ochrony środowiska, aby nadać impuls wzrostowi gospodarczemu oraz zatrudnieniu, ograniczając kompromisy oraz promując rozwiązania z obopólną korzyścią. Polityka ochrony środowiska polega na podziale odpowiedzialności, konieczne jest zatem równoległe zaangażowanie państw członkowskich.

Jednym z istotniejszych wysiłków w tym kierunku jest przyjęcie i przygotowanie strategii tematycznych. W roku 2006 najważniejszym zadaniem będzie zakończenie szeregu strategii oraz rozpoczęcie ich realizacji.

W nawiązaniu do sukcesu konferencji z Montrealu, działania po 2012 roku dotyczące zmian klimatu wymagać będą zdecydowanej determinacji w celu ograniczenia emisji oraz włączenia się w proces międzynarodowy. Ponadto wymagać one będą przekonania do szerszego udziału krajów i sektorów, rozwoju technologii niskowęglowych, a także ciągłego i rozszerzonego użycia instrumentów rynkowych.

Jednym z najbardziej naglących wyzwań jest zachowanie różnorodności biologicznej. Dalszego wzmocnienia wymaga zarówno zintegrowanie polityki jak i świadomość na temat tych kwestii. Różnorodność biologiczna będzie zatem głównym tematem Zielonego Tygodnia w 2006 roku, a komunikat w sprawie różnorodności biologicznej przedstawi ambitną mapę drogową postępu w tej dziedzinie.

Zintensyfikowanie realizacji polityki położy kres niepotrzebnie ponoszonym przez społeczeństwo kosztom związanym z brakiem działań w dziedzinie ochrony środowiska oraz zakończy zakłócenia rynku wewnętrznego, wynikające z różnego traktowania przedsiębiorstw w UE. Jednocześnie kontynuowane będą wysiłki w kierunku przystosowania prawodawstwa i polityki do konfrontacji z nowymi wyzwaniami przy maksymalnej wydajności.

Oczywiste zagrożenia dla zasobów naturalnych w 2005 roku odzwierciedlają niezrównoważone wzorce UE w zakresie produkcji i zużycia. Pomimo pewnych korzystnych zmian, ich tempo nie jest wystarczające. Zagrożenia dla zasobów naturalnych występują globalnie, tak jak zmiana klimatu oraz utrata zróżnicowania biologicznego. UE, podobnie jak w 2005 roku, zobowiązana jest wskazać drogę zarówno wewnętrznie oraz poprzez wsparcie partnerów międzynarodowych.

Obywatele europejscy dbają o środowisko i są zdania, że jest to dziedzina, w której UE przyczynia się i powinna nadal przyczyniać się do osiągnięcia wartości dodanej na terenie UE, w obrębie jej bezpośredniego sąsiedztwa oraz na poziomie światowym. Wykazanie, że ochronę środowiska można połączyć ze wzrostem ekonomicznym i integracją społeczną, przyczyni się do wzbudzenia większego entuzjazmu dla projektów europejskich.

[1] COM(2005)658 wersja ostateczna.

[2] Roczne sprawozdanie Komisji Europejskiej z 2006 r. z postępów w zakresie wzrostu i zatrudnienia.

[3] Dokument roboczy służb Komisji SEC(2006) xxx zawiera dane statystyczne oraz podsumowania części dotyczącej środowiska krajowych programów reform państw członkowskich.

[4] http://reports.eea.eu.int/

[5] Wytyczna 11 uwzględnia także reformę dotacji na działania szkodliwe dla środowiska oraz działań związanych ze zmianami klimatycznymi.

[6] SEC(2005) 1530.

[7] COM(2005) 121 wersja ostateczna.

[8] The Benefits of Greener Business (Korzyści zielonego biznesu) : Cambridge Econometrics & AEAT, 4/2003.

[9] COM(2005)535 wersja ostateczna.

[10] COM(2005) 459 wersja ostateczna.

[11] COM(2005) 35 wersja ostateczna.

[12] EEA 2005.

[13] Patrz również: projekt EPICA, Spahni et. al, Science, 310, 1317, 25/11/2005

[14] NASA.

[15] CARBOEUROPE Integrated Project, Ph. Ciais et al, Nature 03972, 23/06/2005.

[16] Bellamy et al, 2005 . Nature, 437, 245-248.

[17] Wspólne Centrum Badawcze (JRC): Aerosols Climate and Policy EUR 21391 EN.

[18] COM(2005) 265 wersja ostateczna.

[19] www.thecarbontrust.co.uk

[20] COM(2005) 531 wersja ostateczna.

[21] Ecosystems and Human Well Being , Biodiversity Synthesis. MEA, 2005.

[22] COM(2005) 304 wersja ostateczna.

[23] Dz.U. L 277 z 21.10.2005, str. 1.

[24] MEA, o ile nie stwierdzono inaczej.

[25] EEA.

[26] COM(2004) 415 wersja ostateczna.

[27] COM(2005) 446 wersja ostateczna.

[28] COM(2005) 20 wersja ostateczna.

[29] COM(2004) 416 wersja ostateczna.

[30] COM(2005)634 wersja ostateczna.

[31] COM(2005) 311 wersja ostateczna.

[32] COM(2005) 134 wersja ostateczna.

[33] SOE, EEA, 2005.

[34] EEA 2005.

[35] The Global Footprint Network oraz raport WWF " Europe 2005: The Ecological Footprint " („Europa w 2005 roku: jej ślad ekologiczny”.

[36] Eurobarometr 215/2004.