1.„Gotowi na 55”: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej

Znajdujemy się w decydującym momencie, jeśli chodzi o światową reakcję na kryzys klimatyczny i kryzys związany z różnorodnością biologiczną, a jesteśmy ostatnim pokoleniem, które może jeszcze w porę zadziałać. To dziesięciolecie będzie rozstrzygające – wkrótce okaże się, czy wywiązaliśmy się z naszych zobowiązań podjętych w porozumieniu paryskim, aby zadbać o zdrowie, dobrostan i dobrobyt wszystkich ludzi. UE dała przykład innym, ustanawiając ambitne cele ograniczenia do 2030 r. emisji netto o co najmniej 55 % w porównaniu z poziomem z 1990 r. oraz bycia pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu do 2050 r. Cele te nie są już tylko aspiracjami czy ambicjami, ale zobowiązaniami określonymi w pierwszym europejskim prawie o klimacie, które stwarzają nowe możliwości pod względem innowacji, inwestycji i miejsc pracy.

W tym duchu pakiet wniosków ma sprawić, by UE była „gotowa na 55”, i przeprowadzić zmianę transformacyjną niezbędną w naszych gospodarkach, społeczeństwach i przemyśle. Działania te wymagają zbiorowej odpowiedzialności i stanowią szansę, która musi być dostępna dla wszystkich: tak innowatorów i inwestorów, przedsiębiorstw i miast, jak i konsumentów, gospodarstw domowych i osób fizycznych. Wszyscy czerpiemy korzyści z większej przestrzeni dla przyrody, czystszego powietrza, chłodniejszych i bardziej zielonych miast, lepszego zdrowia obywateli, niższego zużycia energii i niższych rachunków, a także nowych miejsc pracy, technologii i możliwości przemysłowych. Najważniejszym wyzwaniem transformacji ekologicznej UE jest to, w jaki sposób możemy zapewnić wszystkim te korzyści w możliwie najszybszy i sprawiedliwy sposób, przy jednoczesnym wzmocnieniu naszej konkurencyjności, tworzeniu miejsc pracy w zawodach przyszłości i skutecznym radzeniu sobie z kosztami i skutkami transformacji.

Jeśli podejmiemy działania, zanim dojdziemy do punktu krytycznego, z którego nie ma odwrotu, będziemy mogli sami ukształtować proces tej transformacji, a nie tylko reagować na nią i dostosowywać się do niej. Chociaż koszt braku działania wyraźnie przewyższa koszt osiągnięcia unijnych ambitnych celów klimatycznych, czyste dane liczbowe nie są w stanie uwidocznić poważnych konsekwencji wynikających z kontynuacji dotychczasowego postępowania. Brak działania może również skutkować powstaniem nowych linii podziału: między tymi, których stać na czyste, nowoczesne technologie oparte na odnawialnych źródłach energii, a tymi, którzy nie dysponują rozwiązaniami alternatywnymi wobec źródeł przestarzałych i zanieczyszczających środowisko. Kolejne pokolenia odczują skutki częstszych i intensywniejszych burz, pożarów roślinności, susz i powodzi, a także konfliktów, które mogą powstawać na świecie w wyniku tych zjawisk. Uporanie się z tymi kryzysami jest zatem kwestią międzypokoleniowej i międzynarodowej solidarności. Postępy poczynione w ciągu następnych dziesięciu lat zadecydują o przyszłości naszych dzieci. Z tego względu utrzymuje się, a nawet rośnie poparcie społeczne dla ambitnych celów klimatycznych i działań w dziedzinie klimatu. Do intensyfikacji działań w dziedzinie klimatu nawołują również w szczególności osoby młode, w tym dzisiejsi nastolatkowie, którzy – jako osoby, którym zależy na zmianie – wzywają rządy i UE do natychmiastowego podjęcia zdecydowanych działań w celu ochrony klimatu i środowiska na potrzeby przyszłych pokoleń.

Obecnie wnioski opierają się na już realizowanej polityce i obowiązującym prawodawstwie Unii Europejskiej. Plan działania w celu przeprowadzenia tej zmiany transformacyjnej określono w Europejskim Zielonym Ładzie. W Europejskim Zielonym Ładzie określono podstawowe elementy przyszłej gospodarki, w tym przełomowe strategie w zakresie bioróżnorodności, gospodarki o obiegu zamkniętym, eliminacji zanieczyszczeń, zrównoważonej i inteligentnej mobilności, fali renowacji, zrównoważonej żywności, wodoru, baterii, energii z morskich źródeł odnawialnych i wiele innych. Na wsparcie tej transformacji przeznaczono bezprecedensową ilość zasobów, czy to w ramach unijnego planu odbudowy, NextGenerationEU, którego wkład w transformację ekologiczną wynosi co najmniej 37 %, kolejnego długoterminowego budżetu UE na lata 2021–2027, czy też w ramach stałego koncentrowania się na zrównoważonym finansowaniu i odblokowaniu inwestycji prywatnych. We wszystkich unijnych dziedzinach polityki będą prowadzone działania celem wsparcia przejścia na neutralność klimatyczną, w tym w ramach polityki w zakresie badań naukowych, umiejętności i konkurencji oraz polityki przemysłowej i handlowej.

Pakiet ten opiera się również na wyraźnych dowodach nie tylko świadczących o konieczności osiągnięcia celu wyznaczonego na rok 2030, ale również wskazujących najlepszy i najbardziej sprawiedliwy sposób na jego osiągnięcie. W ramach Planu w zakresie celów klimatycznych na 2030 r. przeprowadzono ocenę możliwości i kosztów związanych z transformacją ekologiczną, która to ocena wskazuje, że bilans ten będzie korzystny w przypadku właściwej kombinacji środków z różnych dziedzin polityki. Wynika to z faktu, że to, co jest dobre dla planety, jest również dobre dla ludzi i gospodarki, o czym świadczy wzrost gospodarczy na poziomie ponad 62 % od roku 1990 i spadek emisji o 24 % w tym samym okresie, co wskazuje na wyraźne oddzielenie wzrostu gospodarczego od emisji CO2.

Dzięki temu doświadczeniu i wiedzy pakiet ten może stanowić najbardziej kompleksowy zestaw wniosków przedstawionych do tej pory przez Komisję w dziedzinie klimatu i energii, a także podstawę dla nowych miejsc pracy oraz odpornej i zrównoważonej europejskiej gospodarki przyszłości. W pakiecie tym określono regulacyjne podstawy umożliwiające osiągnięcie europejskich celów w sprawiedliwy, opłacalny i konkurencyjny sposób. Ustalono w nim opłaty za emisję gazów cieplarnianych w większej liczbie sektorów, co będzie skutkowało znacznymi dodatkowymi dochodami zapewniającymi sprawiedliwą transformację oraz obniżeniem kosztu czystych rozwiązań. Pakiet sprzyja zwiększeniu wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych i oszczędności energii. Ułatwi on zwiększenie sprzedaży nowych czystych ekologicznie pojazdów i bardziej ekologicznych paliw transportowych. Dzięki temu pakietowi przemysł może przewodzić transformacji i zyskuje pewność, której potrzebuje do pobudzenia inwestycji i innowacji. W pakiecie położono nacisk na opodatkowanie źródeł energii zgodnie z celami klimatycznymi i środowiskowymi. Pakiet obejmuje realizację zasady „zanieczyszczający płaci” w praktyce. Jego celem jest odwrócenie tendencji spadkowej pod względem zdolności przyrody do usuwania dwutlenku węgla z atmosfery. W pakiecie promuje się podejmowanie globalnych działań w dziedzinie klimatu, dzięki czemu przyczynia się on również do tego, aby na przeszkodzie w osiągnięciu unijnych celów klimatycznych nie stało ryzyko ucieczki emisji gazów cieplarnianych.

Pakiet „Gotowi na 55” przypieczętuje pozycję UE jako światowego lidera w podejmowaniu działań i dawaniu przykładu w zakresie przeciwdziałania zmianie klimatu. Same działania UE nie wystarczą jednak do osiągnięcia wymaganego na świecie poziomu redukcji światowych emisji. UE nadal w pełni zobowiązuje się do przestrzegania wielostronnego ładu międzynarodowego i wzywa partnerów z całego świata do podjęcia wspólnych działań. Z tego względu UE współpracuje z grupą G-7, grupą G-20 i pozostałymi partnerami międzynarodowymi w celu wykazania, że ambitniejszym celom klimatycznym może towarzyszyć dobrobyt gospodarczy i zrównoważony wzrost. Przed kluczową 26. Konferencją Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu („COP26”), która ma się odbyć w Glasgow w listopadzie 2021 r., ten zestaw wniosków ma na celu wyznaczenie programu prac realizowanych wspólnie z pozostałymi regionami na świecie w kierunku transformacji ekologicznej, w ramach której eliminuje się egzystencjalne zagrożenia i tworzy się nowe możliwości dla wszystkich.

Pakiet „Gotowi na 55” stanowi zestaw wzajemnie powiązanych wniosków, które łącznie mają zapewnić osiągnięcie europejskiej ambicji. W niniejszym komunikacie przedstawiono przegląd poszczególnych wniosków i powiązań między nimi oraz wyjaśniono wybrany zestaw środków z zakresu polityki. W tekście tym ukazano sposób, w jaki w ramach tego pakietu zapewniono ogólną równowagę między sprawiedliwością, redukcją emisji i konkurencyjnością, a także sposób, w jaki poszczególne dziedziny polityki wzajemnie się uzupełniają.





Pakiet „Gotowi na 55” w skrócie Pakiet „Gotowi na 55” to zestaw wzajemnie powiązanych wniosków, z których wszystkie służą temu samemu celowi, jakim jest zapewnienie sprawiedliwej i konkurencyjnej transformacji ekologicznej do roku 2030 r. i w latach kolejnych. W miarę możliwości zwiększa się poziom ambicji określony w obowiązujących już przepisach, a w razie potrzeby wprowadza się nowe wnioski. Zasadniczo w ramach pakietu wzmacnia się osiem obowiązujących obecnie aktów prawnych i wprowadza się pięć nowych inicjatyw obejmujących szereg obszarów polityki i sektorów gospodarki: klimat, energię i paliwa, transport, budynki, użytkowanie gruntów i leśnictwo. Wnioski ustawodawcze są poparte przeprowadzoną w ramach oceny skutków analizą, w której uwzględniono wzajemne powiązania w ramach całego pakietu. Z analizy tej wynika, że nadmierne uzależnienie od wzmocnionej polityki regulacyjnej skutkowałoby niepotrzebnie wysokimi obciążeniami gospodarczymi, natomiast poprzez samo ustalanie opłat za emisję gazów cieplarnianych nie zdołano by uporać się z utrzymującymi się niedoskonałościami rynku i barierami nierynkowymi. Wybrana kombinacja środków z różnych dziedzin polityki stanowi zatem efekt starannego wyważenia ustalania opłat, celów, norm i środków wsparcia. Środki wsparcia •Wykorzystanie dochodów i regulacji do celów promowania innowacji, budowania solidarności i łagodzenia skutków odczuwanych przez osoby w trudniejszej sytuacji, w szczególności w ramach nowego Społecznego Funduszu Klimatycznego oraz wzmocnionego funduszu modernizacyjnego i wzmocnionego funduszu innowacyjnego

2.Podejście obejmujące całą gospodarkę – sprawiedliwa i konkurencyjna transformacja ekologiczna

Celem pakietu „Gotowi na 55” jest osiągnięcie ambitniejszego celu UE w zakresie redukcji emisji z korzyścią dla wszystkich Europejczyków oraz tworzenie możliwości uczestniczenia w transformacji, udzielanie pomocy najbardziej potrzebującym oraz osiągnięcie wyższych ogólnych poziomów redukcji emisji. Pakiet ten przyczyni się również do ekologicznej odbudowy gospodarki UE po pandemii, upowszechnienia norm środowiskowych poza granicami UE oraz zwiększenia innowacji w zakresie produktów i technologii przyszłości.

2.1 Transformacja sprawiedliwa społecznie – rozwiązanie problemu nierówności i ubóstwa energetycznego w ramach działań w dziedzinie klimatu

Transformacja w kierunku neutralności klimatycznej może stanowić niepowtarzalną szansę na zmniejszenie nierówności systemowej. Przykładowo instrumenty z zakresu ustalania opłat za emisję gazów cieplarnianych powodują zwiększenie dochodów, które można ponownie zainwestować w celu przeciwdziałania ubóstwu energetycznemu wśród osób w trudnej sytuacji i eliminacji stojących przed nimi wyzwań w zakresie mobilności, a także w celu pobudzenia innowacji i wzrostu gospodarczego oraz tworzenia miejsc pracy. Nie jest to wyłącznie kwestia sprawiedliwości i solidarności. Mamy do czynienia z szerszym problemem społecznym, jakim jest konieczność uporania się z nierównościami istniejącymi jeszcze przed wprowadzeniem Europejskiego Zielonego Ładu, które to nierówności pogłębią się bez podjęcia zdecydowanych działań w ramach walki ze zmianą klimatu i działań w kierunku osiągnięcia zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń.

Z tego względu solidarność stanowi główną zasadę Europejskiego Zielonego Ładu, przy czym chodzi tu o solidarność między pokoleniami, państwami członkowskimi, regionami, obszarami wiejskimi i miejskimi oraz poszczególnymi grupami społecznymi, czego przykładem jest mechanizm sprawiedliwej transformacji i szereg innych instrumentów wprowadzonych na szczeblu UE w ostatnich latach. Osiągnięcie neutralności klimatycznej będzie wymagało wspólnego poczucia celu, zbiorowych wysiłków oraz uznania różnych punktów wyjścia i wyzwań. Wielu obywateli, w szczególności młodszych, jest skłonnych zmienić swoje przyzwyczajenia w zakresie konsumpcji i mobilności po uzyskaniu istotnych informacji w celu ograniczenia pozostawianego przez siebie śladu węglowego oraz aby żyć w czystszym i zdrowszym środowisku. Przedmiotowy pakiet stanowi jednak również odpowiedź na obawy tych osób, w przypadku których transformacja ma wpływ na ich zatrudnienie lub dochody.

Podejście to jest widoczne w całym pakiecie „Gotowi na 55”, w tym w ramach podziału działań w kierunku osiągnięcia celów klimatycznych między państwa członkowskie na podstawie ich względnego bogactwa czy też w ramach uwzględnienia różnych zdolności państw członkowskich przy podziale dochodów oraz w ramach podejmowania problemu nierówności w poszczególnych państwach członkowskich. Świadczy to o potrzebie osiągnięcia wyższego poziomu solidarności i sprawiedliwości społecznej, który musi odpowiadać szybszemu tempu realizacji działań i wyższemu poziomowi ambicji.