Na posiedzeniu Rady Europejskiej w październiku 2017 r. stwierdzono, że UE potrzebuje świadomości, że nowe trendy wymagają pilnej reakcji, aby zająć się nowo pojawiającymi się tendencjami, takimi jak SI, „przy zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony danych, praw cyfrowych i standardów etycznych”; Rada zwróciła się do Komisji, by ta „przedstawiła europejskie podejście do problematyki sztucznej inteligencji”. Parlament Europejski wydał szeroko zakrojone zalecenia w sprawie przepisów prawa cywilnego dotyczących robotyki, natomiast Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wydał opinię na ten temat.

W ten sposób UE może przyczynić się do poprawy sytuacji i stać się orędownikiem podejścia do SI, które przynosi korzyści zarówno indywidualnym obywatelom, jak i całemu społeczeństwu.

- nowe technologie były oparte na wartościach. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych wejdzie w życie z dniem 25 maja 2018 r. Jest to ważny krok w kierunku zapewnienia bezpieczeństwa i budowania zaufania, co w dłuższej perspektywie ma zasadnicze znaczenie zarówno dla ludzi, jak i dla przedsiębiorstw. W tym dokumencie zrównoważone podejście Unii do technologii przekłada się na przewagę konkurencyjną dzięki wychodzeniu naprzeciw zmianom w oparciu o unijne wartości. Podobnie jak w przypadku każdej technologii wywołującej pewne przeobrażenia, niektóre zastosowania SI mogą rodzić nowe kwestie etyczne i prawne, związane na przykład z odpowiedzialnością lub ryzykiem stronniczego procesu decyzyjnego. W związku z tym UE musi zapewnić, aby SI była rozwijana i stosowana w odpowiednich ramach, które pozwolą na wsparcie innowacji i poszanowanie wartości Unii oraz jej praw podstawowych, a także zasad etycznych, takich jak odpowiedzialność i przejrzystość. UE jest również dobrze przygotowana do tego, by przewodniczyć debacie na temat SI na arenie międzynarodowej.

SI jest priorytetem dla przywódców europejskich. W dniu 10 kwietnia 2018 r. 24 państwa członkowskie i Norwegia zobowiązały się do współpracy w zakresie SI. W oparciu o to silne poparcie polityczne należy podjąć znaczące wysiłki, aby:

- bogactwo danych dotyczących przemysłu, badań i sektora publicznego, które można odblokować w celu zasilenia SI. Równolegle z niniejszym komunikatem Komisja podejmuje działania mające na celu ułatwienie wymiany danych i udostępnienie większej ilości danych - będących surowcem dla SI - do ponownego wykorzystania. Obejmuje to w szczególności dane z sektora publicznego, takie jak dane dotyczące przedsiębiorstw użyteczności publicznej i środowiska, jak również dane dotyczące badań i zdrowia.

To tylko niektóre z wielu przykładów tego, co według naszej wiedzy SI może osiągnąć we wszystkich sektorach, od energii po edukację, od usług finansowych po budownictwo. W ciągu kolejnych dziesięciu lat pojawi się wiele innych zastosowań, których dziś nie da się przewidzieć.

Wiele gospodarstw w całej Europie wykorzystuje SI do monitorowania przemieszczania się zwierząt, kontrolowania temperatury ich ciała i zużycia paszy. W razie potrzeby SI może automatycznie dostosowywać urządzenia do ogrzewania i karmienia, tak aby rolnicy mogli monitorować dobrostan swoich zwierząt i swobodnie poświęcić się innym zadaniom. SI pomaga również europejskim producentom zwiększyć wydajność i ponownie otworzyć fabryki w Europie.

Termin sztuczna inteligencja odnosi się do systemów, które wykazują inteligentne zachowanie dzięki analizie otoczenia i podejmowaniu działań – do pewnego stopnia autonomicznie – w celu osiągnięcia konkretnych celów.

SI jest obecna w programach ramowych UE w zakresie badań i rozwoju od 2004 r., ze szczególnym uwzględnieniem robotyki. Inwestycje wzrosły do 700 mln EUR na lata 2014–2020 i zostały uzupełnione inwestycjami prywatnymi w wysokości 2,1 mld EUR w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego w dziedzinie robotyki. Wysiłki te znacząco przyczyniły się do zajęcia przez Europę przodującej pozycji w dziedzinie robotyki.

·roboty do poprawy efektywności procesu produkcyjnego oraz do wykonywania powtarzalnych zadań dla pracowników zakładów samochodowych.

Jeśli UE chce pozostać konkurencyjna, jednym z głównych stojących przed nią wyzwań jest wykorzystanie technologii SI w całej gospodarce. Przemysł europejski nie może zmarnować tej szansy. Do tej pory tylko niewielka część firm europejskich przyjęła technologie cyfrowe. Widać to szczególnie mocno na przykładzie małych i średnich przedsiębiorstw. W 2017 r. 25 % dużych przedsiębiorstw w UE oraz 10 % małych i średnich przedsiębiorstw wykorzystywało analitykę dużych zbiorów danych. Tylko co piąte małe i średnie przedsiębiorstwo przeszło głęboką cyfryzację, a jedna trzecia pracowników nadal posiadała mniej niż podstawowe umiejętności cyfrowe. Jednocześnie powszechnie uznawane są korzyści wynikające z przyjęcia SI. Przykładowo, tablica wyników transformacji cyfrowej z 2018 r. pokazuje, że przedsiębiorstwa z sektora rolno-spożywczego i budowlanego, które wdrożyły SI, potwierdzają jej pozytywne skutki, np. łatwiejsze wejście na nowe rynki, udoskonalenie produktów lub usług oraz pozyskanie nowych klientów.

Rząd Stanów Zjednoczonych przedstawił strategię w zakresie SI i w 2016 r. zainwestował około 970 mln EUR w jawne badania nad SI. W ramach „Planu rozwoju sztucznej inteligencji nowej generacji” Chiny dążą do osiągnięcia do 2030 r. światowego przywództwa w zakresie SI i dokonują ogromnych inwestycji w tę dziedzinę. Inne kraje, takie jak Japonia i Kanada, również przyjęły strategie w zakresie SI.

·zwiększenie potencjału technologicznego i przemysłowego UE oraz wdrożenie SI w całej gospodarce, zarówno w sektorze prywatnym, jak i publicznym. Obejmuje to inwestycje w badania i innowacje oraz lepszy dostęp do danych.

Jeżeli państwa członkowskie i sektor prywatny (poza już zawiązanymi partnerstwami) podejmą podobne wysiłki inwestycyjne, łączna wartość inwestycji w UE wzrośnie do około 7 mld EUR rocznie, osiągając kwotę ponad 20 mld EUR do końca 2020 r. Zagwarantuje to UE dobrą pozycję, umożliwiającą jej dalsze zwiększenie wysiłków w następnym dziesięcioleciu.

W celu wsparcia wspólnych wysiłków Komisja zwiększa inwestycje w SI w ramach programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont 2020” do około 1,5 mld EUR (średnio około 500 mln EUR rocznie, co stanowi wzrost o 70 %) do końca 2020 r. W ramach istniejących partnerstw publiczno-prywatnych (np. w dziedzinie robotyki i dużych zbiorów danych) inwestycje te przyniosą w tym samym okresie dodatkowe 2,5 mld EUR.

Jeśli UE nie podejmie tych działań, ryzykuje zmarnowanie możliwości, jakie oferuje SI, co może doprowadzić do drenażu mózgów i skazać Unię na konsumowanie rozwiązań w zakresie SI opracowanych w innych krajach. UE powinna zatem wzmocnić swój status, aby pozostać siłą napędową badań naukowych oraz wprowadzić na rynek więcej innowacji. Zdecydowana większość europejskich przedsiębiorstw–- zarówno dużych, jak i małych – powinna wdrożyć technologie SI.

Szacuje się, że w ubiegłym roku publiczne i prywatne inwestycje w badania i rozwój w dziedzinie SI w UE wyniosły 4–5 mld EUR. Cała UE (zarówno sektor publiczny, jak i prywatny) powinna dążyć do zwiększenia tej kwoty i zainwestować przynajmniej 20 mld EUR w SI do końca 2020 r. Należy potem dążyć do uzyskania ponad 20 mld EUR rocznie przez kolejne dziesięć lat (ta wartość docelowa nie ma wpływu na żadne decyzje, które należy podjąć w odniesieniu do kolejnych wieloletnich ram finansowych).

·wdrożenie SI w całej Europie za pomocą zestawu narzędzi dla potencjalnych użytkowników, ze szczególnym uwzględnieniem małych i średnich przedsiębiorstw, przedsiębiorstw niedziałających w sektorze technologii oraz administracji publicznej:działanie to uwzględnia „platformę SI na żądanie”, zapewniającą wsparcie i łatwy dostęp do najnowszych algorytmów i wiedzy specjalistycznej; sieć centrów innowacji cyfrowych poświęconych SI, ułatwiających przeprowadzanie testów i eksperymentów; oraz tworzenie przemysłowych platform danych oferujących wysokiej jakości zbiory danych.

Oprócz inwestycji w ramach programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji kluczowe znaczenie ma także wystarczający poziom prywatnych inwestycji w ramach transformacji związanej z SI. Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych będzie w dalszym ciągu wykorzystywany do przyciągania prywatnych inwestycji w celu wspierania rozwoju i wykorzystywania SI w ramach szerszych działań na rzecz promowania cyfryzacji. Komisja będzie współpracować z Grupą Europejskiego Banku Inwestycyjnego w celu osiągnięcia łącznej kwoty wynoszącej co najmniej 500 mln EUR całkowitych inwestycji w tej dziedzinie w latach 2018–2020. Ponadto Komisja Europejska i Europejski Fundusz Inwestycyjny uruchomiły właśnie ogólnoeuropejski program funduszy venture capital – VentureEU – o wartości 2,1 mld EUR, którego celem jest pobudzenie inwestycji w innowacyjne przedsiębiorstwa typu start-up i przedsiębiorstwa o dużej skali w całej Europie. Komisja udziela również wsparcia w ramach inicjatyw na rzecz cyfryzacji przemysłu.

Testowanie produktów i usług związanych z SI i eksperymentowanie z nimi mają zasadnicze znaczenie dla przygotowania ich do wprowadzenia na rynek, zapewnienia zgodności z normami i przepisami bezpieczeństwa, także na etapie projektowania, oraz umożliwienia decydentom politycznym zdobycia doświadczenia w zakresie nowych technologii w celu opracowania odpowiednich ram prawnych. Komisja będzie wspierać tworzenie infrastruktury do przeprowadzania testów i eksperymentów otwartej dla przedsiębiorstw różnej wielkości i pochodzących ze wszystkich regionów. W oparciu o istniejącą sieć centrów innowacji cyfrowych rozpocznie się tworzenie pierwszej serii infrastruktur badawczych i eksperymentalnych w zakresie produktów i usług związanych z SI w obszarach opieki zdrowotnej, transportu, kontroli i utrzymania infrastruktury, produkcji rolno-spożywczej i tzw. zwinnego wytwarzania.

Europa będzie w pełni czerpać korzyści z SI tylko jeżeli technologia ta będzie dostępna dla wszystkich. Komisja ułatwi dostęp do najnowszych technologii SI wszystkim potencjalnym użytkownikom, w szczególności małym i średnim przedsiębiorstwom, przedsiębiorstwom z sektorów innych niż technologiczne oraz administracji publicznej, a także zachęci ich do wypróbowania SI. W tym celu Komisja będzie wspierać rozwój „platformy sztucznej inteligencji na żądanie”. Dzięki temu wszyscy użytkownicy otrzymają jeden punkt dostępu do odpowiednich zasobów SI w UE, w tym wiedzy, repozytoriów danych, mocy obliczeniowej (chmura, obliczenia o wysokiej wydajności), narzędzi i algorytmów. Rozwiązanie to pozwoli na udostępnienie usług i zapewnienie wsparcia potencjalnym użytkownikom technologii, na analizę uzasadnienia biznesowego dla SI w konkretnych sytuacjach oraz pomoże im w zintegrowaniu rozwiązań w zakresie SI z ich działalnością, produktami i usługami.

Ogólnie rzecz biorąc, UE stoi przed trzema głównymi wyzwaniami, które podkreślają zasadniczą rolę kształcenia i szkolenia, także obejmującego samych nauczycieli i osoby szkolące, za które odpowiedzialność ponoszą państwa członkowskie. Pierwszym wyzwaniem jest przygotowanie całego społeczeństwa. Oznacza to pomoc wszystkim Europejczykom w rozwijaniu podstawowych umiejętności cyfrowych oraz umiejętności, które uzupełniają prace maszyn i nie zostaną nigdy przez nie zastąpione, jak np. krytyczne myślenie, kreatywność czy zarządzanie. Po drugie, UE musi skoncentrować wysiłki na pomocy pracownikom na stanowiskach, które prawdopodobnie ulegną największym przeobrażeniom lub całkowicie znikną w wyniku wpływu automatyzacji, robotyki i SI. Obejmuje to także zapewnienie wszystkim obywatelom, w tym pracownikom najemnym i samozatrudnionym, dostępu do ochrony socjalnej, zgodnie z europejskim filarem praw socjalnych. Wreszcie UE musi przeszkolić większą liczbę specjalistów w zakresie SI, opierając się na długiej tradycji doskonałości akademickiej, stworzyć im odpowiednie warunki do pracy w UE i przyciągnąć więcej talentów z zagranicy.

Polityka publiczna powinna również zachęcać do szerszego udostępniania danych prywatnych, przy jednoczesnym zapewnieniu pełnego poszanowania przepisów dotyczących ochrony danych osobowych. Komisja wzywa przedsiębiorstwa do uznania znaczenia ponownego wykorzystywania danych nieosobowych, także do celów szkolenia SI.

W związku z tym dostęp do danych jest kluczowym elementem konkurencyjnego krajobrazu SI, UE powinna go zatem ułatwiać.

SI wymaga wygenerowania ogromnej ilości danych. Uczenie się maszyn, które jest rodzajem SI, działa poprzez identyfikację wzorców w dostępnych danych, a następnie zastosowanie tej wiedzy do nowych danych. Im większy zestaw danych, tym większa możliwość wykrycia niuansów w relacjach między danymi. Bogate środowiska przetwarzania danych również stwarzają więcej możliwości dla SI. Właśnie poprzez dane algorytm uczy się bowiem i wchodzi w interakcje z otoczeniem. Przykładowo, jeżeli wszystkie maszyny i procesy w fabryce w sposób ciągły wytwarzają dane, jest prawdopodobne, że z pomocą SI można uzyskać dalszą automatyzację i optymalizację. W otoczeniu analogowym, np. w przypadku działań zapisywanych na papierze bez danych w formie cyfrowej o tym, co się dzieje, jest to niemożliwe.

Nikt nie pozostanie w tyle

W 2016 r. Komisja Europejska uruchomiła kompleksowy plan pomocy w celu wyposażenia mieszkańców w umiejętności potrzebne na zmieniającym się rynku pracy: Nowy europejski program na rzecz umiejętności. W ramach tego programu Komisja wydała zalecenie dla państw członkowskich „Ścieżki poprawy umiejętności: nowe możliwości dla dorosłych”, dotyczące poprawy podstawowych umiejętności czytania, pisania, liczenia i umiejętności cyfrowych. Wydano także zalecenie w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie, skupiając się przede wszystkim na nabywaniu kompetencji w zakresie nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM), kompetencji cyfrowych, przedsiębiorczości i kreatywności. Komisja przedstawiła również plan działania na rzecz edukacji cyfrowej, którego celem jest wspieranie umiejętności i kompetencji cyfrowych wszystkich obywateli. W planie tym bada się wpływ SI na kształcenie i szkolenie za pośrednictwem działań pilotażowych.

Cyfryzacja ma wprawdzie wpływ na strukturę rynku pracy, w szczególności poprzez automatyzację miejsc pracy wymagających średnich kwalifikacji, SI może mieć jednak istotniejszy wpływ na miejsca pracy wymagające niższych kwalifikacji. Jeżeli nie zajmiemy się tym aktywnie na wczesnym etapie, taka sytuacja może pogłębiać nierówności między ludźmi, regionami i gałęziami przemysłu w UE.

Aby poradzić sobie z transformacją związaną z SI, pracownicy, których miejsca pracy zmieniają się lub mogą zniknąć w wyniku automatyzacji, muszą mieć możliwość zdobycia umiejętności i wiedzy, których potrzebują do opanowania nowych technologii, oraz uzyskania wsparcia w czasie transformacji na rynku pracy. Tego rodzaju antycypacja i skupienie się na inwestowaniu w ludzi jest podstawą inkluzywnego podejścia do SI, w którego centrum stawia się człowieka, i będzie ono wymagało znacznych inwestycji. Programy krajowe będą miały zasadnicze znaczenie dla zapewnienia programów podnoszenia kwalifikacji i szkoleń. Będą one wspierane ze środków europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (w kwocie 27 mld EUR przeznaczonej na rozwój umiejętności w latach 2014–2020, z czego finansowanie Europejskiego Funduszu Społecznego w kwocie 2,3 mld zostanie ukierunkowane na umiejętności informatyczne). Programy te powinny także skorzystać ze wsparcia sektora prywatnego. Komisja będzie również w dalszym ciągu wspierać badania nad interakcją i współpracą między ludźmi a SI.

Wspieranie talentów, różnorodności i interdyscyplinarności

SI stworzyła nowe profile zawodowe, m.in. w dziedzinie opracowywania algorytmów uczenia się maszynowego i innych innowacji cyfrowych. Ogółem od 2011 r. liczba specjalistów w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK) w UE rosła rocznie o 5 %, tworząc 1,8 mln miejsc pracy i szybko zwiększając swój udział w całkowitym zatrudnieniu z 3 % do 3,7 % w ciągu zaledwie pięciu lat. W Europie jest co najmniej 350 000 miejsc pracy dla tego rodzaju specjalistów, co wskazuje na znaczne niedostatki w umiejętnościach. Dlatego też Europa powinna dążyć do zwiększenia liczby osób wyszkolonych w dziedzinie SI i wspierać różnorodność. W rozwój sztucznej inteligencji należy zaangażować większą liczbę kobiet i osób o różnym pochodzeniu, w tym osoby niepełnosprawne, począwszy od kształcenia i szkolenia w zakresie sztucznej inteligencji sprzyjającego włączeniu społecznemu, tak aby sztuczna inteligencja nie stwarzała pola do dyskryminacji oraz by sprzyjała włączeniu społecznemu. Należy także wspierać interdyscyplinarność (poprzez zachęcanie do łączenia stopni naukowych, np. w dziedzinie prawa, psychologii i SI). Znaczenie etyki w rozwoju i stosowaniu nowych technologii powinno być również podkreślane w programach i kursach. Chodzi tu nie tylko o szkolenie osób najbardziej utalentowanych, ale także o stworzenie im atrakcyjnych warunków do pozostania w UE.

Należy propagować inicjatywy mające na celu zachęcenie większej liczby młodych ludzi do wyboru kariery związanej z SI i pokrewnymi dziedzinami. Komisja uruchomiła niedawno system staży w zakresie możliwości cyfrowych (Digital Opportunity Traineeships), którego celem jest wsparcie staży mających na celu nabycie zaawansowanych umiejętności informatycznych. Szereg działań koalicji na rzecz umiejętności cyfrowych i zatrudnienia ma na celu rozpowszechnianie umiejętności kodowania i zwiększenie liczby ekspertów w dziedzinie technologii cyfrowych.

Zapewnienie pracownikom możliwości przystosowania się i dostępu do nowych możliwości będzie warunkiem niezbędnym do zaakceptowania SI przez ludzi. Jak każda inna technologia, SI nie może zostać po prostu narzucona społeczeństwu. To rządy, w porozumieniu z partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, powinny wspólnie kierować tym procesem, tak by korzyści z niego płynące były powszechnie dostępne, by mieszkańcy i pracownicy byli odpowiednio przygotowani do czerpania pełni korzyści z tej technologii oraz by możliwość głębszych zmian społecznych była przedmiotem szerszej refleksji.

W 2018 r., aby wesprzeć wysiłki państw członkowskich w zakresie polityki zatrudnienia i polityki edukacyjnej, Komisja zamierza: ·stworzyć specjalne programy szkolenia i przekwalifikowania dla zawodów, którym potencjalnie grozi automatyzacja, przy wsparciu finansowym z Europejskiego Funduszu Społecznego, w powiązaniu z planem współpracy sektorowej w zakresie umiejętności, który skupia przedsiębiorstwa, związki zawodowe, instytucje szkolnictwa wyższego i władze publiczne; ·zgromadzić szczegółowe analizy i ekspertyzy w celu przewidywania zmian na rynku pracy i niedopasowania umiejętności w całej UE oraz informować o procesie decyzyjnym na szczeblu unijnym, krajowym i lokalnym. W szczególności Komisja (i) opublikuje sprawozdanie prognozujące na temat wpływu SI na edukację; (ii) rozpocznie działania pilotażowe w celu przewidywania wymogów szkoleniowych dla przyszłych profili kompetencji; oraz (iii) opublikuje sprawozdanie ekspertów dotyczące wpływu SI na rynek pracy wraz z zaleceniami; ·wspierać staże w dziedzinie możliwości cyfrowych (2018–2020) w zakresie zaawansowanych umiejętności cyfrowych dla studentów i absolwentów; ·wspierać partnerstwa między przedsiębiorstwami a instytucjami edukacyjnymi, za pośrednictwem koalicji na rzecz umiejętności cyfrowych i zatrudnienia, aby podejmowały działania w celu przyciągnięcia i zatrzymania większej liczby osób utalentowanych w dziedzinie SI oraz kontynuowały współpracę; oraz ·zachęcać partnerów społecznych do włączenia sztucznej inteligencji do wspólnych programów prac na poziomie sektorowym i międzysektorowym, tam, gdzie to możliwe; z uwzględnieniem wpływu SI na gospodarkę i zatrudnienie, w tym znaczenia różnorodności i równowagi płci w zawodach związanych ze sztuczną inteligencją. Europejski Instytut Innowacji i Technologii włączy SI do programów nauczania na wspieranych kursach edukacyjnych, aby przyczynić się do rozwoju talentów w dziedzinie SI w Europie. Propozycje w ramach kolejnych wieloletnich ram finansowych UE (2021–2027) obejmą zwiększone wsparcie nabywania zaawansowanych umiejętności cyfrowych, w tym wiedzy specjalistycznej w zakresie SI. Komisja zamierza również rozszerzyć zakres obecnego Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji, by objął nie tylko utratę pracy spowodowaną delokalizacją, ale także utratę pracy wynikającą z cyfryzacji i automatyzacji.

3.3.Zapewnienie odpowiednich ram etycznych i prawnych

Niezbędna jest atmosfera zaufania i odpowiedzialności wokół rozwoju i stosowania sztucznej inteligencji.

Wartości określone w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej stanowią podstawę praw, z których korzystają osoby mieszkające w Unii. Ponadto Karta praw podstawowych UE przedstawia w jednym tekście wszystkie prawa osobiste, obywatelskie, polityczne, gospodarcze i społeczne, którymi cieszą się obywatele UE.