Działania w zakresie leśnictwa pomagają państwom członkowskim wspierać wielofunkcyjne lasy i zrównoważoną gospodarkę leśną oraz łączyć je z innymi środkami w zakresie ROW (np. usługami doradczymi, szkoleniami, inwestycjami, współpracą) w celu zaspokojenia konkretnych potrzeb regionalnych. Wspierają one rozwój lasów poprzez zalesianie oraz tworzenie i odnowę systemów rolno-leśnych . Inne środki wsparcia zrównoważonej gospodarki leśnej obejmują: zapobieganie pożarom i klęskom żywiołowym (ponad 20 % zaplanowanych wydatków); odnowę po uszkodzeniu; inwestycje w przystosowanie się do zmiany klimatu i świadczenie usług w zakresie ochrony środowiska lub w ramach infrastruktury publicznej, oraz rekompensat z tytułu zobowiązań związanych z siecią Natura 2000 i zobowiązań dobrowolnych. Ponadto w ramach ROW wspiera się inwestycje w podniesienie wartości ekonomicznej lasów i przedprzemysłowej obróbki drewna.

W strategii zaplanowano przegląd w celu dokonania oceny postępów w jej realizacji do 2018 r. W Forest MAP, w którym wymieniono priorytety robocze Komisji do 2017 r., określono, że przegląd ten pomoże wyznaczyć priorytety na lata 2018–2020. Ponadto Rada zwróciła się do „Komisji, by zdała Radzie relację na temat wniosków z tego przeglądu i przedstawiła do 2018 r. zalecenia (...).”

Badania sektorowe uwypukliły znaczenie konkurencyjności i zrównoważonego rozwoju, w tym takich czynników, jak: dostępność drewna i konkurencyjność na skalę światową ; ocena łącznych kosztów wdrażania przepisów UE, jakie ponosi przemysł związany z leśnictwem ; analizy informacji dla konsumentów na temat mebli i kaskadowego modelu wykorzystania drewna (jako wkład w opracowanie, w ramach planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym , wytycznych dotyczących dobrych praktyk ). Niektóre państwa członkowskie promują działania stymulujące wzrost rynku wewnętrznego produktów leśnych, np. w budownictwie. Równolegle UE uruchomiła inicjatywę w zakresie umiejętności dla sektorów budownictwa i przemysłu związanego z leśnictwem.

Na arenie międzynarodowej osiągnięto postęp w dwustronnych umowach handlowych, zwłaszcza z Kanadą i Japonią w odpowiednich sektorach oraz z Ukrainą w zakresie promowania zrównoważonej gospodarki leśnej.

Znaczący postęp nastąpił w realizacji programów ramowych UE – 7PR i „Horyzont 2020”, przy wsparciu europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz surowców . Platforma Technologiczna Sektora Leśno-Drzewnego umożliwia zacieśnienie współpracy na rzecz innowacji. Partnerstwa publiczno-prywatne na rzecz bioproduktów pomagają w ich komercjalizacji w różnych zastosowaniach, np. w nowych technologiach włókien, biokompozytach, bioetanolu, biodieslu.

Uzgodniona wersja przekształcona dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii uwzględnia nowe kryteria zrównoważonego rozwoju dotyczące biomasy leśnej wykorzystywanej do produkcji bioenergii. Kryteria te oraz trwające prace nad zrównoważonym rozwojem produktów leśnych opierają się na wynikach pracy Stałego Komitetu ds. Leśnictwa w dziedzinie kryteriów i wskaźników zrównoważonej gospodarki leśnej . Po osiągnięciu pełnej operacyjności będą one wspierały zrównoważoną gospodarkę leśną w obrębie UE i poza nią.

Grupa dyskusyjna europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa zajmowała się również kwestią poprawy zrównoważonego pozyskiwania biomasy z lasów UE. Zmieniona strategia UE dotycząca biogospodarki powinna pomóc we wdrożeniu innowacji i dalszym zwiększaniu roli biomasy leśnej w zastępowaniu nieodnawialnych materiałów i produktów, przy jednoczesnej ochronie środowiska i zapewnieniu obiegu zamkniętego.

Lasy i zmiana klimatu

W strategii promuje się wprowadzanie w ramach polityki krajowej takich praktyk gospodarki leśnej, które pozwalają na zmniejszenie emisji oraz zwiększenie pochłaniania CO2 i odporności lasów poprzez wykorzystanie funduszy UE i najnowszej wiedzy.

Istniejące narzędzia polityki UE zapewniają, aby lasy przyczyniały się do łagodzenia skutków zmiany klimatu (rozporządzenie w sprawie działalności związanej z użytkowaniem gruntów, zmianą użytkowania gruntów i leśnictwem) i przystosowania się do niej (strategia w zakresie przystosowania UE ). Dzięki sprawozdawczości dotyczącej LULUCF wymaganej w Ramowej konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu osiągnięto znaczne postępy w zakresie wykorzystania potencjału lasów UE do łagodzenia skutków zmiany klimatu, zwiększenia wiedzy na temat związku między klimatem a lasami oraz wspierania działań w ramach programów politycznych państw członkowskich. W rozporządzeniu w sprawie działalności związanej z użytkowaniem gruntów, zmianą użytkowania gruntów i leśnictwem podkreśla się rolę lasów i drewna w redukcji emisji oraz w biosekwestracji, co jednocześnie stanowi podstawę zrównoważonej gospodarki leśnej. Jeżeli chodzi o przystosowanie się do zmiany klimatu, 25 państw członkowskich posiada krajowe lub sektorowe strategie przystosowawcze; w większości z nich lasy stanowią priorytet .

UE zapewniła znaczne wsparcie finansowe i instytucjonalne na rzecz walki z pożarami lasów i innymi klęskami żywiołowymi, m.in. poprzez WPR, europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne, badania naukowe oraz fundusze LIFE. Unijny Mechanizm Ochrony Ludności wspiera zapobieganie pożarom lasów poprzez oceny ryzyka, plany zarządzania, systemy wczesnego ostrzegania i systemy alarmowe oraz podnoszenie świadomości. Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC) monitoruje ryzyko i częstotliwość występowania pożarów lasów w celu skoordynowanego i szybkiego reagowania, przy wsparciu europejskiego systemu informacji o pożarach lasów. W następstwie ostatnich zdarzeń ekstremalnych zaproponowano usprawnienie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności poprzez zwiększenie skoordynowanych unijnych środków zwalczania pożarów oraz położenie większego nacisku na zapobieganie i gotowość, przyczyniając się do większego wzajemnego powiązania przystosowania się i ochrony ludności.

Dodatkowe doświadczenia i wymiana dobrych praktyk w zakresie planowania, wdrażania i monitorowania działań łagodzących i przystosowawczych oraz ich synergii, przyczyniłyby się do długoterminowego zrównoważonego rozwoju lasów i zabezpieczenia składowania w nich dwutlenku węgla.

Ochrona lasów i wzmacnianie usług ekosystemowych

Strategia skłania się ku podejściom prewencyjnym mającym na celu zapewnienie świadczenia przez lasy usług ekosystemowych i przyczyniania się do różnorodności biologicznej; w tym kontekście podkreśla się w niej znaczenie planów urządzenia lasu (FMP) i równoważnych instrumentów dla zapewniania zrównoważonej dostawy towarów i zrównoważonego świadczenia usług. Wzywa się w niej państwa członkowskie oraz Komisję do wdrożenia unijnych dyrektyw siedliskowej i ptasiej oraz europejskiej strategii ochrony różnorodności biologicznej, do opracowania sposobów wyceny usług ekosystemowych oraz do wykorzystania funduszy UE na ochronę kapitału naturalnego lasów.

Postęp osiągnięto w ramach inicjatywy na rzecz mapowania, oceny i wyceny usług ekosystemowych , w tym poprzez projekt pilotażowy dotyczący lasów i prace nad unijnym systemem rozliczania kapitału naturalnego (INCA). Finansowanie UE w coraz większym stopniu uwzględnia możliwości wspierania świadczenia leśnych usług ekosystemowych. Dowody na to, w jaki sposób zrównoważona gospodarka leśna wspomaga politykę w innych dziedzinach, taką jak ramowa dyrektywa wodna UE, są ograniczone, ale wspierane przez UE badania w tej dziedzinie, tj. projekt dotyczący świadczenia usług związanych z wodą , może rzucić więcej światła na tę kwestię, wspierając opracowanie i wdrażanie polityki.

Unijne instrumenty zwalczania agrofagów zostały wzmocnione dzięki nowemu rozporządzeniu w sprawie zdrowia roślin oraz rozporządzeniu w sprawie inwazyjnych gatunków obcych , co przyczyniło się do poprawy ochrony lasów i roślin w UE.

Komisja opublikowała przewodnik Natura 2000 i lasy, będący efektem wspólnych wysiłków bardzo różnych zainteresowanych stron. Różnorodność biologiczną coraz częściej uwzględnia się w planach urządzenia lasu. Państwa członkowskie oraz właściciele i zarządcy lasów korzystają z finansowania w ramach programów PROW i LIFE w celu wspierania realizacji swoich zobowiązań, a niektóre z nich propagują inicjatywy na rzecz ochrony i promowania leśnych zasobów genetycznych.

Pomimo podjętych do tej pory działań, realizacja polityki różnorodności biologicznej UE pozostaje dużym wyzwaniem. Ze sprawozdań dotyczących ochrony siedlisk i gatunków leśnych wynika, iż jak dotąd nie ma żadnej poprawy. Konieczne są dalsze wysiłki na rzecz zwiększenia roli planów urządzenia lasu w osiąganiu celów w zakresie różnorodności biologicznej i wspierania świadczenia usług ekosystemowych. Zakończenie trwających prac w ramach mapowania i oceny ekosystemów i usług ekosystemowych oraz badania nad narzędziami i metodami rozliczania usług ekosystemów leśnych i ich finansowego wynagradzania powinny dostarczyć nowych danych w tym obszarze.

Jakie lasy posiadamy i w jaki sposób się one zmieniają?

Celem strategii jest wzmocnienie bazy wiedzy, aby sprostać wyzwaniom związanym z lasami i sektorem leśno-drzewnym poprzez zacieśnienie współpracy i koordynacji w zakresie rozwoju Europejskiego Systemu Informacji o Lasach (FISE) jako punktu odniesienia dla danych i informacji o lasach i leśnictwie w Europie, w ścisłym powiązaniu z innymi systemami danych i informacji, oraz harmonizacja danych na szczeblu UE.

Prototyp Europejskiego Systemu Informacji o Lasach nadal jest w fazie opracowywania. Niektóre istotne składowe systemy informacyjne funkcjonują i są aktualizowane, np. europejski system informacji o pożarach lasów (EFFIS) lub system informacji o leśnym materiale rozmnożeniowym (FOREMATIS). Trwają prace nad harmonizacją danych dotyczących lasów, m.in. w celu wniesienia wkładu w procesy międzynarodowe, takie jak gromadzenie danych dotyczących wskaźników zrównoważonej gospodarki leśnej Forest Europe.

Ustanowienie Europejskiego Systemu Informacji o Lasach nadal wymaga wielu wysiłków związanych z opracowaniem systemu, gromadzeniem i harmonizacją danych oraz integracją zasobów z istniejących (np. EFFIS, europejskiej platformy przystosowania się do zmiany klimatu Climate-ADAPT ) lub potencjalnych przyszłych źródeł (np. programu DIABOLO, MAES).