KOMISJA EUROPEJSKA 
Bruksela, dnia 7.12.2011 
SEK(2011) 1467 wersja ostateczna 
  
DOKUMENT ROBOCZY S ŁUŻB KOMISJI 
STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW 
Towarzysz ący dokumentowi: 
ROZPORZ ĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 
określające ogólne przepisy ustanawiaj ące Europejski Instrument S ąsiedztwa 
{KOM(2011) 839 wersja ostateczna} 
{SEK(2011) 1466 wersja ostateczna}  
 
PL 2   PL Artykuł 8 Traktatu o Unii Europejskiej stanowi, że Unia Europejska (U E) rozwija szczególne 
stosunki z pa ństwami z ni ą sąsiadującymi, dążąc do utworzenia przestrzeni dobrobytu i 
dobrego s ąsiedztwa na granicach UE, opartej na warto ściach Unii i charakteryzuj ącej się 
bliskimi i pokojowymi stosunkami opartymi na wspó łpracy. Wskazany artyku ł, wprowadzony 
traktatem lizbo ńskim, podkre śla coraz wi ększe znaczenie stosunków UE z jej s ąsiadami.  
Europejska polityka s ąsiedztwa (EPS) zosta ła stworzona w 2004 r. i jest skierowana do 16 
partnerów na wschodnich i po łudniowych granicach UE, a mianowicie Algierii, Armenii, 
Azerbejdżanu, Białorusi, Egiptu, Gruzji, Izraela, Jordanii, Libanu, Libii, Republiki Mo łdowy, 
Maroka, okupowanego terytorium Palestyny, Syr ii, Tunezji i Ukrainy. W ramach EPS Unia 
Europejska oferuje s ąsiadom uprzywilejowane stosunki  oparte na wzajemnym zobowi ązaniu 
do wspierania takich warto ści, jak demokracja i prawa cz łowieka, praworz ądność, dobre 
rządy, zasady gospodarki rynkowej i zrównowa żony rozwój. W ramach tej polityki 
przewidziano równie ż polityczne stowarzyszenie, g łębszą integracj ę gospodarcz ą, zwiększoną 
mobilność i rozwijanie kontaktów mi ędzyludzkich. EPS jest ws pierana poprzez specjalny 
instrument, Europejski Instrument S ąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI), który obejmuje 16 
wymienionych powy żej krajów partners kich oraz Federacj ę Rosyjską. 
1. DEFINICJA PROBLEMU  
Od momentu inauguracji ENPI mia ło miejsce wiele wa żnych wydarze ń, w tym pog łębienie 
stosunków z partnerami, zapocz ątkowanie inicjatyw regionalnych i procesy przemian 
demokratycznych w krajach po łudniowego s ąsiedztwa. Ze wzgl ędu na ewoluuj ące stosunki i 
zmieniający się kontekst polityczny konieczny sta ł się przegląd EPS. Wynikiem tego by ło 
stworzenie nowej wizji EPS, któr ą nakreślono we wspólnym kom unikacie Wysokiej 
Przedstawiciel UE ds. Zagranicznych i Polityki Bezpiecze ństwa oraz Komisji Europejskiej 
„Nowa koncepcja dzia łań w obliczu zmian zachodz ących w sąsiedztwie”, przyj ętym w dniu 
25 maja 2011 r. To nowe podej ście przewiduje zw łaszcza zwi ększenie wsparcia dla partnerów 
zaangażowanych w budow ę demokratycznego spo łeczeństwa i podejmuj ących reformy 
zgodnie z zasad ą „więcej za więcej” i zasad ą wzajemnej odpowiedzialno ści. 
2. ANALIZA ZASADY POMOCNICZO ŚCI 
UE dysponuje optymalnymi mo żliwościami świadczenia tej pomocy w krajach s ąsiedzkich, w 
których dostosowywanie si ę do zasad i norm UE jest jednym z podstawowych celów 
politycznych. Pewne szczególne rodzaje pomocy mog ą być świadczone tylko na szczeblu UE. 
Dotyczy to mi ędzy innymi wspierania stopniowej  integracji gospodarczej z rynkiem 
wewnętrznym UE, dost ępu do obszaru Schengen czy te ż uczestnictwa w programach UE.  
Dlatego te ż UE jest podstawowym part nerem kooperacyjnym w wi ększości krajów obj ętych 
EPS, przy czym rola ta jest szeroko uznawana przez pa ństwa członkowskie, mi ędzynarodowe 
instytucje finansowe i innych darczy ńców. Pomoc s ąsiadom UE w dostosowywaniu si ę do 
polityk, zasad i norm UE jest g łówną siłą napędową reform w krajach partnerskich obj ętych 
EPS.  
Mając 27 państw członkowskich dzia łających w ramach wspólnych polityk i strategii, jedynie 
UE ma wystarczaj ącą masę krytyczn ą, by stawi ć czoła światowym wyzwaniom. Dzia łania 
państw członkowskich mog ą być ograniczone i rozproszone, za ś realizowane przez nie 
projekty cz ęsto zbyt ma łe, by móc odnie ść trwały pozytywny skutek. Zoptymalizowanie 
 
PL 3   PL zaangażowania pa ństw członkowskich poprzez UE umo żliwia lepsz ą koordynacj ę i 
przyczynia si ę do większej skuteczno ści działań Unii.  
W dobie ogranicze ń budżetowych, gdy niektóre pa ństwa członkowskie zdecydowa ły się na 
wyjście z całych sektorów wspó łpracy i na wycofanie ze wspierania okre ślonych krajów, UE 
może odgrywa ć aktywną rolę w krzewieniu demokr acji, pokoju, stabilno ści, dobrobytu i 
ograniczaniu ubóstwa w swoim s ąsiedztwie. W zwi ązku z tym z samego tylko 
ekonomicznego punktu widzenia bardziej ni ż kiedykolwiek racjonalne jest komasowanie 
pomocy na szczeblu UE, gdy ż te działania mogą przynieść wymierne rezultaty. Dzia łanie na 
szczeblu UE jest poza tym ta ńsze. Koszty administracyjne s ą niższe niż średnie koszty 
administracyjne g łównych darczy ńców pomocy dwustronnej. 
3. CELE INICJATYWY UE 
Celem europejskiej polityki s ąsiedztwa jest tworzenie przestrzeni dobrobytu i dobrego 
sąsiedztwa na granicach UE, zw łaszcza poprzez pog łębienie politycznego stowarzyszenia, 
integrację gospodarcz ą i ścisłą współpracę w szeregu sektorów. W latach 2014–2020 cele te 
nadal będą wspierane przez UE poprzez specjalny instrument finansowy – Europejski 
Instrument S ąsiedztwa (ENI). ENI zapewni wi ększość finansowania z bud żetu UE na rzecz 
partnerów.  
Aby instrument ten móg ł osiągnąć ambitne zamierzenia nowej wizji EPS, konieczne b ędzie 
spełnienie szczególnych celów rozporz ądzenia wynikaj ących ze zmieniaj ącego się kontekstu, 
zdobytych do świadczeń i wniosków oraz poczynionych ocen, a w szczególno ści: 
• stosowanie zasady „wi ęcej za wi ęcej” oraz zasady „wzajemnej odpowiedzialno ści” 
zgodnie z now ą europejsk ą polityką partnerstwa, zach ęcając kraje s ąsiedztwa do 
dalszego zaanga żowania w reformy; rozwi ązanie problemów zwi ązanych ze 
złożonością i długością programowania pomocy UE w celu usprawnienia, skrócenia i 
lepszego ukierunkowania procesu; 
• ograniczenie zakresu instru mentu oraz odpowiednie wywa żenie pomi ędzy 
elastyczno ścią instrumentu a jego skoncentrowanie m na celach polityki i kluczowych 
dziedzinach wspó łpracy; 
• dostosowanie przepisów wykonawczych i poprawa spójno ści pomi ędzy 
instrumentami dzia łań zewnętrznych; 
• ulepszenie przepisów dotycz ących wspó łpracy transgranicznej w celu skutecznego i 
szybkiego wdro żenia programów; 
• propagowanie ściślejszego powi ązania z instrumentami i politykami wewn ętrznymi 
UE, w tym poprzez popraw ę współpracy z w łaściwymi służbami Komisji na etapie 
programowania oraz w razie potrzeby poprzez mechanizmy pozwalaj ące na 
ewentualne łączenie środków z wewn ętrznych i zewn ętrznych pozycji bud żetu UE;  
• reagowanie na zmiany w zak resie partnerstwa z Rosj ą poprzez zmian ę przepisów 
dotyczących kwalifikowalno ści Rosji do wsparcia ze środków ENI 
odzwierciedlaj ące specjalny status Rosji zarówno jako s ąsiada UE, jak i 
strategicznego partnera. 
 
PL 4   PL 4. WARIANTY STRATEGICZNE  
W ramach oceny skutków przeanalizowano cztery warianty:  
• wariant 0:  „brak dzia łań na szczeblu UE” : UE wstrzymuje finansowe wsparcie 
realizowane przy pomocy specjalnego instrumentu na rzecz s ąsiedztwa; 
• wariant 1:  „bez zmian” ; współpraca z zainteresowa nymi krajami odbywa si ę nadal 
wyłącznie w ramach istniej ącego rozporz ądzenia w sprawie ENPI, stanowi ącego 
scenariusz odniesienia  podczas analizy; 
• wariant 2:  „dostosowanie obecnego systemu” ; przyszły wniosek legislacyjny 
powinien opiera ć się na aktualnym rozporz ądzeniu ENPI z szer egiem modyfikacji, 
odzwierciedlaj ących nowy kontekst polityczny i zidentyfikowane cele szczegó łowe; 
wariant 2 zawiera równie ż szereg ró żnych podwariantów dotycz ących konkretnych 
problemów;  
• wariant 3:  „przedłożenie całkowicie nowego instrumentu”  o zupełnie innym 
zakresie geograficznym i ukierunkowanego na cele szersze lub ró żne od celów ENP.  
5. OCENA SKUTKÓW  
Aktualny system (wariant 1 – „scenariusz odniesienia”) przewid uje pomoc w szerokim 
zakresie dziedzin wywieraj ącą szereg pozytywnych skutków gospodarczych, spo łecznych i 
środowiskowych w krajach partnerskich. Ni emniej jednak skutki  we wspomnianych wy żej 
sektorach mo żna by jeszcze poprawi ć dzięki bardziej elastycznemu mechanizmowi i bardziej 
innowacyjnemu podej ściu, np. w odniesieniu do łączenia środków finansowych lub 
korzystania z innowacyjnyc h instrumentów finansowych. Wstrzymanie dzia łań UE (wariant 
0) zmniejszy łoby znacznie skutki we wszystkich  trzech dziedzinach i zagrozi łoby trwałości 
skutków uzyskanych do tej pory. Mia łoby to równie ż negatywny wp ływ na ogólne stosunki 
UE z partnerami obj ętymi EPS. Zmodyfikowany inst rument (opcja 2) pozwoli łby na dalsze 
wzmocnienie gospodarczych, spo łecznych i środowiskowych skutków uzyskanych w ramach 
aktualnego systemu. Ponadto dzi ęki zastosowaniu zasady „wi ęcej za wi ęcej” dalszych 
pozytywnych skutków nale ży oczekiwa ć zwłaszcza w zakresie sprawowania rz ądów. Wariant 
2 ma zatem najwi ększy skutek pozytywny. Przed łożenie całkowicie nowego instrumentu 
(wariant 3) mia łoby negatywny skutek w szczególno ści na spójno ść działań UE z celami EPS 
i pogarsza łoby tym samym wiarygodno ść UE w regionie. 
Ocena skutków koncentruje si ę ponadto na konieczno ści i warto ści dodanej dzia łań na 
szczeblu UE w porównaniu z dzia łaniami podejmowanymi tylko przez pa ństwa 
członkowskie. 
6. PORÓWNANIE WARIANTÓW  
W oparciu o analiz ę i wagę poszczególnych skutków (globalnych, gospodarczych, 
społecznych, środowiskowych) wariant 0 i wariant 3 nie zosta ły uznane jako warianty realne, 
które pozwala łyby na uzyskanie najwi ększych pozytywnych skutków i osi ągnięcie celów 
zmienionej EPS. Wariant 2 mia łby największy pozytywny skutek i daje najlepszy potencja ł 
dla dostosowania aktualnych ram wspó łpracy do nowego kontekstu politycznego, celów EPS 
i wyzwań zidentyfikowanych na podstawie ocen oraz zebranych do świadczeń i wniosków. 
 
PL 5   PL Wariant 1 by łby drugim w kolejno ści najlepszym wariantem. Pozwala on na utrzymanie 
pozytywnych skutków, jednak że nie zapewnia osi ągnięcia celów nowej wizji EPS ani 
rozwiązania wyzwa ń i szczególnych problemów zidentyf ikowanych w ramach aktualnego 
systemu. Preferowanym wariantem jest wi ęc wariant 2.  
7. MONITOROWANIE I OCENA  
ENI będzie rozporz ądzeniem upowa żniającym, które ustanawia zasadnicze elementy i 
podstawę interwencji UE, w zwi ązku z tym szczególne cele wspó łpracy i dzia łania na rzecz 
każdego kraju i regionu, w tym zak ładane rezultaty, zostan ą określone na etapie 
programowania i wdra żania. Etap ten pos łuży do okre ślenia konkretnych wska źników 
uwzględniających specyfik ę przedmiotowych dzia łań.