Głównym priorytetem Komisji Junckera jest podniesienie konkurencyjności Europy oraz pobudzenie inwestycji, które przyczynią się do powstania nowych miejsc pracy. Wysiłki podejmowane na rzecz stworzenia właściwego otoczenia regulacyjnego w celu wsparcia przedsiębiorstw i tworzenia nowych miejsc pracy pójdą jednak na marne, jeżeli unijny wspólnotowy dorobek prawny nie zostanie wdrożony prawidłowo i w terminie. Tym samym egzekwowanie stosowania i wdrażania prawa Unii przyczynia się również w znacznym stopniu do tworzenia nowych miejsc pracy, pobudzania wzrostu i inwestycji.

Jeżeli Komisja stwierdzi, że mogło dojść do naruszenia, w pierwszej kolejności omówi sprawę z danym państwem członkowskim, zwracając się do niego o rozwiązanie problemu w szybki i skuteczny sposób, zgodnie z prawem Unii. W przypadku gdy podjęte działania nie doprowadzą do skutecznej poprawy sytuacji, Komisja może wszcząć formalne postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Jeśli państwo członkowskie nadal nie zastosuje się do prawa Unii, Komisja może wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości. Ostatecznie, jeżeli państwo członkowskie nie zastosuje się do orzeczenia Trybunału lub nie dopełni obowiązku zgłoszenia do Komisji środków transpozycji dyrektywy przyjętej zgodnie z procedurą ustawodawczą, można zastosować kary pieniężne.

Komisja ściśle monitorowała obszary ochrony i kontroli rybołówstwa, które są kluczowe dla budowy gospodarki „o obiegu zamkniętym” charakteryzującej się zrównoważonym zużyciem zasobów rybnych. Pozwoli to zapewnić miejsca pracy oraz wzrost w sektorze gospodarki rybnej w perspektywie długookresowej. Szczególną uwagę Komisja poświęciła systemowym brakom w krajowych systemach monitorowania rybołówstwa, z powodu których nie wykrywa się nielegalnej działalności połowowej, co działa z kolei na szkodę sektora i osłabia jego zrównoważony rozwój. Zgodnie z celem UE zakładającym stanie się silniejszym graczem na arenie międzynarodowej w dziedzinie rybołówstwa Komisja podjęła również działania w kilku przypadkach, w których naruszono wyłączną kompetencją zewnętrzną UE.

W swej strategii egzekwowania prawa Komisja skupiła się na zapewnieniu wdrożenia tych środków polityki rolnej, które najskuteczniej wspierają wzrost i przyczyniają się do tworzenia nowych miejsc pracy. Sprawą priorytetową było poprawne wdrożenie przez państwa członkowskie przepisów regulujących systemy płatności bezpośrednich w ramach reformy wspólnej polityki rolnej w latach 2014–2020. Roczne płatności bezpośrednie stanowią podstawową ochronę dochodów rolników przed wstrząsami, na które jest narażone rolnictwo, takimi jak zmiany cen i warunki pogodowe. Pomagają one zapobiegać nadmiernej utracie miejsc pracy oraz spadkowi produkcji, zarówno w sektorze rolnictwa, jak i w licznych innych sektorach od niego zależnych.

Komisja kontynuowała działania zmierzające do usunięcia wspomnianych braków za pomocą środków prawnych, w szczególności w drodze postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, ale również poprzez pomoc w zapewnieniu zgodności. Komisja udzielała takiego wsparcia np. w zakresie poprawy gospodarowania odpadami komunalnymi w regionach o słabych lub średnich wynikach. W oparciu o ocenę sytuacji związanej z gospodarowaniem odpadami w każdym państwie członkowskim sporządzane są „plany działania” z zaleceniami dotyczącymi sposobów usprawnienia gospodarowania odpadami komunalnymi w każdym kraju. Wspomniane przedsięwzięcia są pomocne we wdrażaniu inicjatywy „gospodarka o obiegu zamkniętym” rozpoczętej przez Komisję w grudniu 2015 r..

W niektórych państwach członkowskich utrzymują się znaczne braki we wdrażaniu oraz egzekwowaniu unijnego prawodawstwa dotyczącego ochrony środowiska. Dotyczy to szczególnie gospodarowania odpadami, infrastruktury oczyszczania ścieków oraz zgodności z dopuszczalnymi wartościami jakości powietrza.

Komisja podporządkowała egzekwowanie przepisów UE dotyczących ochrony środowiska realizacji strategii „Europa 2020”, przyczyniając się tym samym do stworzenia silniejszej gospodarki „o obiegu zamkniętym”, w której zasoby są zużywane w bardziej zrównoważony sposób. Skuteczne egzekwowanie prawa ochrony środowiska jest konieczne nie tylko w celu podtrzymywania praworządności i tworzenia czystego środowiska naturalnego w całej Unii. Pomaga również zapewnić równe szanse wszystkim państwom członkowskim oraz podmiotom gospodarczym, które muszą spełniać wymogi środowiskowe. Ścisłe egzekwowanie prawa pobudza również rynek do opracowywania innowacyjnych sposobów na zwiększenie efektywności wykorzystania zasobów oraz zmniejszenie zależności od importu. Innowacje w tych obszarach mogą zapewnić przewagę konkurencyjną unijnym przedsiębiorstwom oraz przyczynić się do tworzenia nowych miejsc pracy.

Prawidłowe stosowanie przepisów prawa Unii w dziedzinie kształcenia ma duży wpływ na prawa obywateli Unii, w tym prawa studentów mobilnych. Skargi, które Komisja otrzymała w tym obszarze, dotyczą dostępu do kształcenia, a w szczególności kwestii równego traktowania pod względem stypendiów, dofinansowania i pożyczek, czesnego, wymogów językowych, zniżek dla studentów na przejazdy lub praktyk administracyjnych itp. Głównym celem Komisji jest ułatwienie mobilności edukacyjnej obywateli poprzez prawidłowe stosowanie prawa Unii, które przyczynia się do zdobywania wykształcenia, a co za tym idzie do tworzenia miejsc pracy i pobudzania wzrostu.

Prawidłowa i terminowa transpozycja dyrektyw unijnych oraz ich stosowanie w obszarze bezpieczeństwa i higieny pracy są niezbędne dla zapewnienia skutecznej ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników oraz równych szans na całym rynku wewnętrznym, co przyczyni się do wzrostu, tworzenia miejsc pracy oraz inwestycji w UE.

Zgodnie z tym nowym podejściem Komisja opracowała w 2015 r. wraz z kilkoma państwami członkowskimi krajowe strategie dotyczące zamówień publicznych, aby zlikwidować przyczyny systemowych i powtarzających się problemów. Komisja omówiła z państwami członkowskimi poszczególne kwestie, aby zapobiec trudnościom z wdrażaniem. Ponadto Komisja zobowiązała się do zidentyfikowania konkretnych problemów związanych ze stosowaniem oraz wdrażaniem, wynikających z przepisów dotyczących zamówień publicznych w sektorach takich jak służba zdrowia, IT, energia oraz gospodarowanie odpadami.

W 2015 r. państwa członkowskie zwiększyły wysiłki w celu zastosowania się do orzeczeń Trybunału, w których wymógł on pełne zastosowanie się do przepisów pierwszego pakietu kolejowego. Komisja mogła zatem zamknąć powiązane postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciw trzem państwom członkowskim. Państwa członkowskie nie podjęły jednak podobnych wysiłków, aby terminowo transponować dyrektywę w sprawie utworzenia jednolitego europejskiego obszaru kolejowego. W następstwie Komisja wszczęła 20 postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

W 2015 r. Komisja skupiła się na zapewnieniu pełnej transpozycji dyrektywy w sprawie transgranicznej opieki zdrowotnej. Wiązało się to m.in. z wszczęciem szeregu postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. W odpowiedzi państwa członkowskie zwiększyły swoje wysiłki na rzecz ukończenia transpozycji przed skierowaniem spraw do Trybunału Sprawiedliwości. W przypadku służby zdrowia Komisja podjęła dialogi w ramach EU Pilot na temat prawidłowej transpozycji dyrektywy w sprawie tkanek i komórek ludzkich. Egzekwowanie prawa w dziedzinie dobrostanu zwierząt rozpoczęto od wszczęcia postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciw kilku państwom członkowskim z powodu nieprzestrzegania wymogów dotyczących kur niosek oraz umieszczania loch w grupach. W 2015 r. postępowania te przyniosły oczekiwane rezultaty, tj. zamknięcie większości spraw w wyniku zapewnienia zgodności z odpowiednimi dyrektywami.

Wiele państw członkowskich kontynuowało w 2015 r. zmiany swojego ustawodawstwa mające na celu jego dostosowanie do dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych. Jednocześnie Komisja nadal pracowała nad aktualizacją wytycznych z 2009 r. dotyczących stosowania tej dyrektywy, aby poprawić jej przestrzeganie przez przedsiębiorstwa oraz egzekwowanie przez państwa członkowskie. Podobne dialogi przeprowadzone w ramach EU Pilot oraz postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w odniesieniu do transpozycji dyrektywy w sprawie zorganizowanych podróży wywołały zmiany ustawodawstwa w kilku państwach członkowskich. Zmiany te mają na celu spełnienie wymogu, zgodnie z którym organizatorzy lub sprzedawcy detaliczni imprez turystycznych muszą udokumentować zabezpieczenie na potrzeby zwrotu wpłat i powrotu podróżnych do kraju w przypadku niewypłacalności. W grudniu 2015 r. Komisja przedstawiła również sprawozdanie dotyczące stosowania dyrektywy w sprawie umów timeshare.

Szczególną uwagę poświęcono dyrektywom w sprawie naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków oraz w sprawie systemów gwarancji depozytów. Transpozycja tych dyrektyw jest niezbędna dla wprowadzenia w życie niedawno utworzonego jednolitego mechanizmu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, który ma pogłębić unię gospodarczą i walutową. Komisja sprawdziła również, czy dyrektywy w sprawie rachunkowości i dyrektywy w sprawie przejrzystości zostały terminowo transponowane do prawa krajowego. Ponadto Komisja przeprowadziła kontrole zgodności i w stosownych przypadkach wszczęła postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego z powodu nieprzestrzegania:

dyrektywy w sprawie warunków dopuszczenia instytucji kredytowych do działalności oraz nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi i firmami inwestycyjnym,

dyrektywy w sprawie konglomeratów finansowych,

dyrektyw „Wypłacalność II” oraz „Omnibus II”,

dyrektywy w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi oraz

dyrektywy w sprawie ratingów kredytowych.

6.Obszar sprawiedliwości i przestrzegania praw podstawowych, którego podstawą jest wzajemne zaufanie

Europejczycy dzielą wspólne wartości oraz korzystają z praw określonych w traktatach UE oraz Karcie praw podstawowych.

Jedną z podstawowych swobód UE jest swobodny przepływ osób. Stosowanie przez krajowe administracje na poziomie lokalnym dyrektywy w sprawie swobodnego przemieszczania się oraz powiązanego wspólnotowego dorobku prawnego jest niezbędne dla zapewnienia Europejczykom możliwości korzystania w pełni z prawa do swobodnego przemieszczania się. Niejasności w zakresie praw i obowiązków obywateli Unii mogą ograniczać ich prawo do swobodnego przemieszczania się. Komisja jest w związku z tym gotowa pomagać krajowym administracjom w usunięciu tej luki informacyjnej. W tym celu opracowuje ona narzędzie do nauki online poświęcone prawom obywateli Unii do swobodnego przemieszczania się. Dzięki temu krajowe administracje – które mają bezpośredni lub pośredni wpływ na prawa obywateli Unii do swobodnego przemieszczania się – uzyskają praktyczny instrument, dzięki któremu będą mogły lepiej zrozumieć prawa i obowiązki związane ze swobodnym przemieszczaniem się, a co za tym idzie poprawić ich stosowanie w praktyce. W 2015 r. osiągnięto znaczny postęp i narzędzie będzie dostępne dla organów państw członkowskich od 2016 r.

W obszarze prawa karnego państwa członkowskie były zobligowane w 2015 r. do transponowania do przepisów krajowych dwóch dyrektyw dotyczących sprawiedliwości oraz praw podstawowych. Pierwsza z nich powstała z zamiarem zapewnienia odpowiednich środków ochrony ofiarom przestępstwa (europejski nakaz ochrony). Druga ustanawia normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony takich ofiar. Komisja wszczęła postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom przeciw państwom członkowskim, które nie wywiązały się ze swoich obowiązków. Ponadto Komisja rozpoczęła lub ukończyła kontrole dotyczące zgodności przepisów krajowych z dyrektywami w sprawie praw proceduralnych oraz podjęła dialogi w ramach EU Pilot w obszarach, w których wykryła luki.

W dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych Komisja położyła nacisk na wspieranie oraz ochronę praw dziecka, a w szczególności na zapobieganie uprowadzeniom dzieci za granicę i zwalczanie tego zjawiska. Komisja uznała, że wszystkie aspekty związane z uprowadzeniami dzieci za granicę (w tym przyjęcie nowych państw przystępujących do konwencji haskiej z 1980 r. dotyczącej uprowadzenia dziecka za granicę) są objęte wyłączną kompetencją zewnętrzną UE w wyniku przyjęcia równoległego prawodawstwa wewnętrznego UE (rozporządzenia Bruksela II bis). W związku ze sprzeciwem większości państw członkowskich oraz po wszczęciu postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciw kilku z nich z powodu nierespektowania wyłącznej kompetencji zewnętrznej UE w tej dziedzinie Komisja zwróciła się do Trybunału Sprawiedliwości o wydanie opinii w tej sprawie. Trybunał potwierdził, że wyłączna kompetencja Unii Europejskiej obejmuje wyrażenie zgody na przystąpienie państwa trzeciego do konwencji haskiej. W następstwie opinii Trybunału Rada wznowiła negocjacje w sprawie wniosków Komisji dotyczących tej kwestii, opublikowanych w 2015 r.

W dziedzinie ochrony danych w orzeczeniu z dnia 6 października 2015 r. Trybunał stwierdził nieważność decyzji Komisji w sprawie „bezpiecznej przystani”. Trybunał orzekł, że u podstaw decyzji Komisji nie leżały wystarczające dowody na to, że dostęp amerykańskich organów publicznych do danych przesyłanych na mocy decyzji był ograniczony lub że istniała skuteczna ochrona sądowa przed taką ingerencją, ze szczególnym uwzględnieniem art. 7, 8 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. W świetle tego orzeczenia Komisja wydała w dniu 6 listopada 2015 r. komunikat w sprawie przekazywania danych osobowych z Unii Europejskiej do Stanów Zjednoczonych na mocy dyrektywy o ochronie danych. Przedstawiono w nim przegląd narzędzi, które mogą stanowić alternatywne rozwiązanie dla przekazywania danych na poziomie transatlantyckim na mocy dyrektywy w sytuacji braku decyzji w sprawie odpowiedniej ochrony danych osobowych.

Jeżeli chodzi o obszar równego traktowania oraz niedyskryminacji, Komisja kontynuowała walkę z dyskryminacją Romów w państwach członkowskich poprzez bardziej rygorystyczne egzekwowanie dyrektywy w sprawie równości rasowej. Wszczęła ona postępowanie przeciw drugiemu państwu członkowskiemu z powodu dyskryminacji romskich dzieci w dziedzinie kształcenia oraz kontynuowała dialogi w ramach EU Pilot z kilkoma innymi państwami członkowskimi w związku z podejrzeniem dyskryminacji Romów w dziedzinie mieszkalnictwa lub kształcenia. Ponadto Komisja podejmowała dalsze wysiłki na rzecz wzmocnienia krajowych organów ds. równości powołanych na mocy dyrektyw w sprawie równego traktowania przyjętych w celu zwalczania dyskryminacji oraz zapewnienia pomocy ofiarom dyskryminacji.

Europejska agenda bezpieczeństwa przyjęta w 2015 r. ma na celu wyposażenie państw członkowskich w narzędzia umożliwiające im podejmowanie wyzwań w zakresie bezpieczeństwa w perspektywie krótko- i długoterminowej. W tym kontekście Komisja podjęła dialog w ramach EU Pilot z 12 państwami członkowskimi, które nie zastosowały się do zobowiązań wynikających z rozporządzenia w sprawie prekursorów materiałów wybuchowych. Komisja nadal podejmowała wysiłki, aby zapewnić całkowitą transpozycję i prawidłowe wdrożenie dyrektywy w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar oraz dyrektywy w sprawie zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzieci oraz pornografii dziecięcej. Oprócz tego państwa członkowskie miały obowiązek dokonać w ciągu 2015 r. transpozycji dyrektywy dotyczącej ataków na systemy informatyczne. Komisja wszczęła postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom przeciw państwom członkowskim, które nie wywiązały się ze swoich obowiązków. Ponadto w ramach agendy traktuje się priorytetowo prawidłową transpozycję oraz wdrażanie instrumentów dawnego trzeciego filaru w obszarze współpracy policyjnej i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych.

Okres przejściowy przewidziany w protokole 36 do Traktatu z Lizbony skończył się w dniu 1 grudnia 2014 r. W związku z tym zniesiono ograniczenia dotyczące kontroli sądowej przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości oraz uprawnień Komisji na mocy art. 258 TFUE w zakresie monitorowania stosowania prawodawstwa UE dotyczącego współpracy policyjnej i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych.

Prawidłowa transpozycja oraz wdrożenie instrumentów dawnego trzeciego filaru jest niezbędne dla właściwego działania polityk UE dotyczących wolności, bezpieczeństwa oraz sprawiedliwości. Aby uzyskać pełny i prawidłowy obraz postępów we wdrażaniu tych instrumentów oraz móc wypełniać funkcję strażniczki traktatów, Komisja wezwała wszystkie państwa członkowskie do zgłaszania ich krajowych środków transpozycji instrumentów, które mają do nich zastosowanie, do dnia 15 marca 2015 r., który to termin przedłużono do dnia 15 maja 2015 r.

Mimo iż Komisja otrzymała wiele zgłoszeń, niektóre państwa członkowskie nie zgłosiły Komisji środków transpozycji w odniesieniu do niektórych instrumentów. W grudniu 2015 r. Komisja skontaktowała się z państwami, które nie zgłosiły pełnego zestawu środków transpozycji w odniesieniu do następujących instrumentów:

decyzji ramowej Rady 2006/960/WSiSW (zwanej również „inicjatywą szwedzką”),

decyzji ramowej Rady 2003/568/WSiSW w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym,

decyzji ramowej Rady 2008/841/WSiSW w sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej,