[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 10.8.2006

KOM(2006) 452 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI

dla władzy budżetowej w sprawie gwarancji pokrytych z budżetu ogólnego stan na dzień 31 grudnia 2005 r. {SEK(2006) 1071}

SPIS TREŚCI

Część pierwsza: Zdarzenia mające miejsce od daty sporządzenia sprawozdania na dzień 30 czerwca 2005 r., poziom ryzyka oraz uruchomienie gwarancji budżetowych 3

1. Wstęp: rodzaje operacji 3

2. Zdarzenia mające miejsce od daty sporządzenia sprawozdania na dzień 30 czerwca 2005 r. 3

3. Poziom ryzyka 3

3.1. Niespłacony kapitał na dzień 31 grudnia 2005 r. 4

3.2. Maksymalne ryzyko roczne uwzględnione w budżecie Unii: płatności dokonane wg stanu na dzień 31 grudnia 2005 r. (patrz tabela A2 w Załączniku) 4

3.3. Maksymalne teoretyczne ryzyko roczne uwzględnione w budżecie Unii: płatności dokonane i ustalone wg stanu na dzień 31 grudnia 2005 r. (patrz tabela A3 w Załączniku) 5

4. Uruchomienie gwarancji budżetowych 5

4.1. Płatności ze środków gotówkowych 5

4.2. Uruchomienie Funduszu Gwarancyjnego 5

5. Analiza teoretycznych możliwości kredytowych i gwarancyjnych Wspólnoty w odniesieniu do państw trzecich 5

6. Stan Funduszu Gwarancyjnego na dzień 31 grudnia 2005 r. 6

7. Względna stabilność 7

Część druga: Ocena potencjalnego ryzyka: Sytuacja gospodarcza i finansowa państw trzecich korzystających z najważniejszych operacji pożyczkowych 8

1. Wprowadzenie 8

2. Kraje kandydujące do członkostwa 8

3. Bałkany Zachodnie 9

4. Nowe Państwa Niepodległe 9

Część pierwsza: Zdarzenia mające miejsce od daty sporządzenia sprawozdania na dzień 30 czerwca 2005 r., poziom ryzyka oraz uruchomienie gwarancji budżetowych [1]

1. Wstęp: rodzaje operacji

Ryzyko uwzględnione w budżecie Unii wynika z różnych operacji pożyczkowych i gwarancyjnych, które można podzielić na dwie kategorie: pożyczki udzielane przez Wspólnoty Europejskie na cele makroekonomiczne (pożyczki na wsparcie bilansu płatniczego dla państw członkowskich i pożyczki na pomoc makrofinansową (MFA – macro-financial assistance) dla państw trzecich), jak również pożyczki na cele mikroekonomiczne (pożyczki Euratom oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI)[2] w państwach trzecich).

2. Zdarzenia mające miejsce od daty sporządzenia sprawozdania na dzień 30 czerwca 2005 r.

Jeśli chodzi o pomoc makrofinansową dla państw trzecich, Rada nie podjęła żadnej nowej decyzji w tym zakresie, a w drugiej połowie 2005 r. nie miały miejsca żadne nowe wypłaty pożyczek.

Wypłaty w formie dotacji wynosiły ogółem 29,5 mln EUR, w tym 3 mln EUR dla Albanii, 1,5 mln EUR dla Armenii i 25 mln EUR dla Serbii i Czarnogóry.

W odniesieniu do pożyczek Euratom nie miały miejsca żadne wypłaty na podstawie podjętych wcześniej decyzji.

Zgodnie z komunikatem Komisji w sprawie perspektyw finansowych na lata 2007-2013[3], kwota finansowania z Funduszu Gwarancyjnego nie będzie w przyszłości wyraźnie ograniczona, jako że finansowanie Funduszu Gwarancyjnego będzie realizowane poprzez linię budżetową w ramach pozycji 4 (stosunki zewnętrzne), a nie tak jak dotychczas poprzez rezerwę celową.

3. Poziom ryzyka

Poniższa analiza ryzyka została opracowana zgodnie z ustalonymi instrumentami oceny niespłaconego kapitału, maksymalnego ryzyka rocznego i maksymalnego teoretycznego ryzyka rocznego uwzględnionego w budżecie Wspólnoty (metodologia została wyjaśniona w dokumencie roboczym służb Komisji). Szczegółowe dane liczbowe zostały przedstawione odpowiednio w tabelach A1, A2 i A3 w Załączniku.

3.1. Niespłacony kapitał na dzień 31 grudnia 2005 r.

Całkowity poziom ryzyka na dzień 31 grudnia 2005 r. osiągnął 16 521 mln EUR, w porównaniu do 16 333 mln EUR na dzień 30 czerwca 2005 r.

W poniższej tabeli wymienione zostały operacje, które miały wpływ na kwotę niespłaconego kapitału od czasu ostatniego sprawozdania.

Tabela 1: Niespłacony kapitał na dzień 31 grudnia 2005 r.* | w mln EUR (w zaokrągleniu) |

Niespłacona kwota na dzień 30 czerwca 2005 r. | 16 333 |

Spłacone pożyczki |

Euratom | 0 |

Pomoc makrofinansowa | -111 |

EBI | -1 243 |

Udzielone pożyczki |

Euratom | 0 |

Pomoc makrofinansowa | 0 |

EBI | 1 580 |

Różnice kursowe między EUR a innymi walutami | -38 |

Niespłacona kwota na dzień 31 grudnia 2005 r. | 16 521 |

* Wszystkie gwarantowane pożyczki (dla państw członkowskich i państw trzecich) z wyłączeniem niezapłaconych należnych odsetek oraz zaległości płatniczych. |

Niespłacony kapitał w odniesieniu do operacji w państwach członkowskich na dzień 31 grudnia 2005 r. wynosił 2 966 mln EUR w porównaniu z 3 214 mln EUR na dzień 30 czerwca 2005 r.

Niespłacony kapitał w odniesieniu do operacji w państwach trzecich na dzień 31 grudnia 2005 r. wynosił 13 554 mln EUR w porównaniu z 13 119 mln EUR na dzień 30 czerwca 2005 r.

3.2. Maksymalne ryzyko roczne [4] uwzględnione w budżecie Unii: płatności dokonane wg stanu na dzień 31 grudnia 2005 r. (patrz tabela A2 w Załączniku)

- Na rok 2006 maksymalne roczne ryzyko wynosi 2 139 mln EUR.

- Ryzyko w odniesieniu do państw członkowskich szacowane jest na 617 mln EUR.

- Ryzyko w odniesieniu do państw trzecich szacowane jest na 1 522 mln EUR.

3.3. Maksymalne teoretyczne ryzyko roczne [5] uwzględnione w budżecie Unii: płatności dokonane i ustalone wg stanu na dzień 31 grudnia 2005 r. (patrz tabela A3 w Załączniku)[6]

- Na rok 2006 maksymalne teoretyczne ryzyko wynosi 2 213 mln EUR i szacuje się, że przy spełnieniu pewnych założeń w roku 2014 osiągnie ono 2 782 mln EUR.

- Maksymalne teoretyczne ryzyko w odniesieniu do państw członkowskich pozostaje w 2006 r. na niemal niezmienionym poziomie 618 mln EUR.

- Ryzyko w odniesieniu do państw trzecich wynosi 1 594 mln EUR. Szacuje się, że do roku 2014 ryzyko osiągnie 2 604 mln EUR.

4. Uruchomienie gwarancji budżetowych

4.1. Płatności ze środków gotówkowych

Komisja dokonuje wypłat ze środków gotówkowych[7] celem uniknięcia opóźnień oraz związanych z tym kosztów obsługi operacji zaciągania pożyczek, jeśli dłużnik spóźnia się ze spłatą zobowiązań wobec Komisji.

4.2. Uruchomienie Funduszu Gwarancyjnego

Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2728/94 z dnia 31 października 1994 r., z późniejszymi zmianami, ustanowiło Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych. W przypadku opóźnionej spłaty należności przez beneficjentów (państwa trzecie) pożyczek udzielonych lub gwarantowanych przez Wspólnotę, Fundusz Gwarancyjny zostaje uruchomiony w ciągu trzech miesięcy od terminu płatności[8].

W drugiej połowie 2005 r. nie korzystano z Funduszu Gwarancyjnego, ponieważ nie było przypadków niewywiązania się ze zobowiązań związanych z takimi pożyczkami.

5. Analiza teoretycznych możliwości kredytowych i gwarancyjnych Wspólnoty w odniesieniu do państw trzecich

W praktyce mechanizm Funduszu Gwarancyjnego ogranicza zdolności Wspólnoty w zakresie udzielania pożyczek i gwarancji na rzecz państw trzecich, ponieważ środki dostępne na zasilenie Funduszu ograniczone są do kwoty ustalonej dla rezerwy na gwarancje pożyczek w obecnej perspektywie finansowej[9].

W tabeli A4 w Załączniku zamieszczono szacunkowe dane dotyczące zdolności kredytowej Wspólnoty w odniesieniu do państw trzecich na lata 2005-2006 zgodnie z mechanizmem Funduszu Gwarancyjnego. Metoda obliczania oraz odniesienia do tekstów prawnych zostały bardziej szczegółowo opisane w Załączniku.

W tabeli 2 zamieszczono zaległe operacje pożyczkowe i gwarancyjne dla państw trzecich, na łączną kwotę 13 680 mln EUR na dzień 31 grudnia 2005 r.

Tabela 2: Zaległe operacje gwarancyjne i pożyczkowe dla państw trzecich w mln EUR (w zaokrągleniu) |

1. Niespłacony kapitał, WE (MFA), Euratom | 1 465 |

2. Niespłacony kapitał, EBI | 12 089 |

3. Niezapłacone należne odsetki1 | 126 |

Niespłacona kwota2 na dzień 31 grudnia 2005 r. | 13 680 |

1 Niezapłacone należne odsetki w rozumieniu rozporządzenia ustanawiającego Fundusz Gwarancyjny. 2 Zaległości płatnicze i odsetki za zwłokę nie są uwzględnione w niespłaconej kwocie pokrywanej z Funduszu i są wymienione osobno w sekcji 6. |

Stosunek środków Funduszu do wymagalnych zobowiązań kapitałowych, w rozumieniu rozporządzenia ustanawiającego Fundusz, wynosił 9,7%, a więc jest wyższy niż 9% kwota docelowa określona w rozporządzeniu nr 1149/1999 zmieniającym rozporządzenie nr 2728/94 ustanawiające Fundusz. Zgodnie z przepisami na koniec każdego roku nadwyżka zostaje zwrócona do budżetu ogólnego Unii Europejskiej, w którym zostaje ujęta w specjalnej pozycji w zestawieniu dochodów.

6. Stan Funduszu Gwarancyjnego na dzień 31 grudnia 2005 r.

Na dzień 31 grudnia 2005 r. wartość Funduszu Gwarancyjnego wyniosła 1 323,94 mln EUR. W drugiej połowie 2005 r. odnotowano następujące zmiany:

- pierwszy transfer na rzecz Funduszu wyniósł 140,11 mln EUR;

- przeniesienie nadwyżki Funduszu z 2004 r. w wysokości 187,13 mln EUR z powrotem do budżetu Unii na 2005 r.;

- na dzień 31 grudnia 2005 r. przychód netto z inwestycji środków Funduszu wyniósł 25,6 mln EUR.

W drugiej połowie 2005 r. nie odzyskano żadnych zaległych płatności.

Na dzień 31 grudnia 2005 r. łączne zaległości, tj. odsetki karne, w przypadku Republiki Argentyny wynosiły 1 718 493,12 USD, z czego 1 448 433,44 USD (równowartość 1 227 798,12 EUR) wciąż pozostaje do odzyskania przez Fundusz. Saldo to jest należne EBI.

7. WZGLęDNA STABILNOść

Stosunek kwoty Funduszu na dzień 31 grudnia 2005 r. (1 323,94 mln EUR) do maksymalnego teoretycznego ryzyka rocznego związanego z pożyczkami na rzecz państw trzecich w 2006 r. (1 590 mln EUR) szacuje się na 83% (patrz tabela A3 w Załączniku).

Część druga: Ocena potencjalnego ryzyka: Sytuacja gospodarcza i finansowa państw trzecich korzystających z najważniejszych operacji pożyczkowych

1. WPROWADZENIE

Dane liczbowe zamieszone w części pierwszej dostarczają informacji na temat ilościowego aspektu ryzyka uwzględnionego w budżecie ogólnym. Ocenie należy jednak również poddać jakościowy aspekt ryzyka, który zależy od rodzaju operacji i sytuacji pożyczkobiorcy. Tabele dotyczące oceny ryzyka dla poszczególnych krajów zostały zamieszczone w dokumencie roboczym służb Komisji[10]. Poniżej zamieszczono krótkie podsumowanie tej analizy. Punkt 3.1 w Załączniku zawiera ustęp poświęcony analizie sytuacji innych państw trzecich.

2. KRAJE KANDYDUJąCE DO CZłONKOSTWA

Bułgaria wykazała bardzo silny wzrost gospodarczy w pierwszej połowie 2005 r., po czym w trzecim kwartale nastąpiło znaczne spowolnienie. W skali roku realny wzrost PKB wyniósł 5,5 %. Spowolnienie było w znacznej mierze wynikiem poważnych powodzi w miesiącach letnich. Deficyt na rachunku obrotów bieżących wzrósł do 11,8 % PKB. Napływ netto bezpośrednich inwestycji zagranicznych (FDI) pozostał wysoki, jednak inaczej niż w poprzednich latach nie wystarczył do pełnego sfinansowania deficytu na rachunku obrotów bieżących, w 2005 r. pokrywając zaledwie ok. 75 % tego deficytu.

W 2005 r. tempo realnego wzrostu PKB w Rumunii spadło do 4,1 %, głównie z powodu negatywnego wpływu intensywnych powodzi oraz zmian strukturalnych dotykających działalności przemysłowej. Deficyt na rachunku obrotów bieżących wzrósł nieznacznie z 8,4 % w 2004 r. do 8,7 % PKB w roku 2005, z czego ponad 85 % pokryły bezpośrednie inwestycje zagraniczne netto oraz inwestycje portfelowe. W 2005 r. zadłużenie zewnętrzne wzrosło jedynie o 2 punkty procentowe do poziomu 34,5 % PKB.

Turcja osiągnęła realny wzrost PKB wynoszący 7,4 % w 2005 r., w porównaniu ze wzrostem o 8,9 % w roku 2004. Głównym źródłem wzrostu były inwestycje i konsumpcja prywatna. Deficyt na rachunku obrotów bieżących zwiększył się mniej niż oczekiwano z 5,1 % w 2004 r. do 5,8 % PKB w roku 2005. Stan finansów publicznych był korzystny, na co pozytywny wpływ miał silny wzrost gospodarczy i niskie podwyżki płac w sektorze publicznym. Łączny deficyt publiczny (zgłoszenie fiskalne 2006 r. na podstawie ESA 95) spadł z 11,3 % PKB w 2003 r. do 5,7 % PKB w roku 2004 i 1,2 % PKB w roku 2005 (czyli do ok. 2 % w kategoriach GFS).

3. BAłKANY ZACHODNIE

Tempo wzrostu PKB Albanii pozostawało wysokie i wyniosło 5,5 % w 2005 r. W handlu zagranicznym nadal odnotowywana jest znaczna nierównowaga. Szacuje się, że deficyt handlowy w 2005 r. nadal przekraczał 23 % PKB, jednak znaczne prywatne transfery z zagranicy sfinansowały częściowo deficyt na rachunku obrotów bieżących wynoszący szacunkowo 7,0 % PKB. Osiągnięto pewne postępy w zakresie zarządzania wydatkami i przychodami publicznymi, jednak wśród głównych wyzwań stojących przed nowym rządem wciąż pozostaje wzmocnienie administracji podatkowej oraz poprawa zarządzania sektorem publicznym.

Sytuacja makroekonomiczna w Bośni i Hercegowinie pozostawała stabilna w 2005 r., zaś wzrost gospodarczy wyniósł ok. 5 %, podobnie jak w 2004 r. Tempo reform strukturalnych pozostawało raczej niskie, jednak odnotowano pewne sukcesy w dziedzinie podatków pośrednich i prywatyzacji. Wobec braku oficjalnych danych statystycznych poziom deficytu na rachunku obrotów bieżących szacuje się na 23 % PKB.

Była Jugosłowiańska Republika Macedonii nadal odnotowywała silny wzrost gospodarczy. W 2005 r. tempo wzrostu PKB wyniosło 4,0 %, czyli zasadniczo nie uległo zmianie od 2004 r. kiedy wyniosło 4,1 %. Sytuacja na rachunku obrotów bieżących poprawiła się znacząco w ciągu 2005 r. wraz ze spadkiem deficytu z blisko 8 % PKB w 2004 r. do ok. 1½ % w roku 2005. Blisko połowa tej poprawy wynika ze wzrostu eksportu. Na koniec grudnia 2005 r. oficjalne rezerwy banku centralnego wyniosły 1,1 mld EUR, co odpowiada nieco mniej niż 4 miesiącom importu towarów i usług w 2005 r. Zadłużenie zagraniczne brutto na koniec grudnia wyniosło ok. 38% PKB.

Serbia i Czarnogóra osiągnęła w 2005 r. bardzo dobre wyniki gospodarcze, do czego przyczynił się wzrost w sektorach handlu, transportu, usług finansowych i budownictwa. Szacuje się, że PKB Serbii wzrósł o 6,5 % za cały rok w stosunku do poprzedniego roku, a w Czarnogórze o 3,8 % w ciągu pierwszych dziewięciu miesięcy 2005 r. Szacunkowy deficyt na rachunku obrotów bieżących wyniósł 8,5 % PKB. Silny napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w pewnym stopniu zaspokoił zapotrzebowanie na finansowanie. W obu republikach w 2005 r. odnotowano znaczny postęp reform, ponadto szacuje się, że w Serbii udział sektora prywatnego wzrósł do 55 % PKB w wyniku postępów w prywatyzacji i restrukturyzacji przedsiębiorstw.

4. NOWE PAńSTWA NIEPODLEGłE

Tempo wzrostu PKB Gruzji wzrosło w 2005 r. do ok. 8 % (6,2 % w 2004 r.) dzięki dobrym wynikom zarówno w przemyśle, jak i w rolnictwie. W ubiegłym roku rozpoczął się proces prywatyzacji, dzięki któremu osiągnięto przychody odpowiadające ok. 3 % PKB. Szacuje się, że deficyt na rachunku obrotów bieżących wzrósł do ok. 10 % PKB (7,6 % w 2004 r.) na skutek znacznego napływu dóbr inwestycyjnych w dziedzinie inwestycji w ropociągi i gazociągi oraz inną infrastrukturę. Deficyt został w dużej mierze sfinansowany z napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Nominalna wartość zadłużenia zagranicznego Gruzji spadła nieznacznie do 1,8 mld USD na koniec 2005 r., natomiast wartość zadłużenia zagranicznego wyrażona jako procent PKB spadła szacunkowo z 36 % (2004 r.) do ok. 30 % (2005 r.).

Na Ukrainie negatywny wpływ wstrząsu handlowego (ceny importu energii wzrastały, a ceny metali na rynkach światowych gwałtownie spadały) w połączeniu z niskimi inwestycjami oraz niepewnością dotyczącą polityki rządu doprowadził do gwałtownego wyhamowania tempa wzrostu – realny wzrost PKB wyniósł w 2005 r. 2,4 % PKB w porównaniu do 12,1 % w roku 2004. Publiczne zadłużenie zagraniczne Ukrainy w wys. 13 mld USD pozostaje jednak na bezpiecznym poziomie ok. 16 % PKB. Rezerwy międzynarodowe Narodowego Banku Ukrainy uległy podwojeniu w 2005 r., głównie za sprawą napływu kapitału w związku z prywatyzacją w ostatnim kwartale 2005 r. Sytuacja polityczna pozostawała niepewna do czasu wyborów parlamentarnych w marcu 2006 r. Niemniej jednak agencje ratingowe utrzymały ocenę Ukrainy na poziomie BB (ze stabilnymi perspektywami) dzięki niskiemu poziomowi zadłużenia publicznego i dobrej płynności zewnętrznej.

Wzrost PKB Mołdowy w 2005 r. przekroczył ponownie 7 % w wyniku dużego popytu krajowego napędzanego przez wysoki wzrost wartości przekazów pieniężnych. Deficyt na rachunku obrotów bieżących wzrósł w 2005 r. do 7 % PKB, mimo iż większą część wzrostu deficytu handlowego pokrył równoległy wzrost przekazów pieniężnych. Nadwyżka budżetowa wzrosła w 2005 r., ponieważ pobrano większą kwotę podatków importowych. W 2006 r. może jednak zostać odnotowany deficyt budżetowy ze względu na wyższy poziom wydatków na programy socjalne oraz spodziewaną spłatę długu Mołdowy wobec wierzycieli zrzeszonych w Klubie Paryskim. Już w 2005 r. w wyniku wzmocnienia kursów wymiany i wzrostu PKB poziom zadłużenia zagranicznego – publicznego i gwarantowanego ze środków publicznych – spadł do zaledwie jednej czwartej PKB. Rezerwy międzynarodowe Narodowego Banku Mołdowy wzrosły do poziomu przewyższającego wartość dwóch miesięcy importu.

Tadżykistan nadal odnotowywał silny wzrost gospodarczy – w 2005 r. realny wzrost PKB wyniósł 7,5 % w porównaniu z 10,6 % w roku 2004. Szacuje się, że nadwyżka budżetowa wyniosła w 2005 r. 0,1 % (nadwyżkę notuje się od trzech kolejnych lat). Dzięki zawarciu z Rosją, największym wierzycielem Tadżykistanu, dwustronnej umowy dotyczącej długów, zadłużenie zagraniczne spadło w 2005 r. poniżej poziomu 40 % PKB. Szacuje się, że w wyniku tego deficyt na rachunku obrotów bieżących spadł z 4 % PKB w 2004 r. do 3,6 % PKB w roku 2005. Pod koniec roku 2005 oficjalne rezerwy brutto wystarczyły na pokrycie ponad 1,9 miesiąca importu, co oznacza niewielką poprawę w stosunku do 2004 r. (1,8 miesiąca).

[1] Dokument roboczy służb Komisji zawierający zestaw szczegółowych tabel i wyjaśnień odnoszących się do niniejszego sprawozdania został zamieszczony w Załączniku.

[2] Szczegółowe informacje dotyczące upoważnień EBI zamieszczono w tabeli A1 w Załączniku.

[3] COM (2004) 487 z 14.7.2004.

[4] Techniczny termin „maksymalne ryzyko roczne” wyjaśniono w pkt. 1 Załącznika.

[5] Techniczny termin „maksymalne teoretyczne ryzyko roczne” wyjaśniono w pkt. 1 Załącznika.

[6] Maksymalne ryzyko roczne uwzględnia kwoty pożyczek do wypłacenia w ramach bieżącej perspektywy finansowej, ponieważ nowe upoważnienie EBI na lata 2007-2013 nie zostało jeszcze ustalone.

[7] Zgodnie z art. 12 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r., z późniejszymi zmianami, wykonującego decyzję 94/728/WE, Euratom, w sprawie systemu środków własnych Wspólnot.

[8] Bardziej szczegółowe informacje przedstawiono w sekcji 2.5. Załącznika.

[9] Kwota roczna ustalona w perspektywie finansowej na lata 2000-2006 wynosi 200 mln EUR według cen z roku 1999; w 2005 r. kwota ta wyniosła 223 mln EUR.

[10] SEC(2006) 1071