W marcu 2017 r. Rada Unii Europejskiej opublikowała konkluzje,wktórych przyjęła z zadowoleniem komunikat i wezwała do składania co dwa lata sprawozdania z rozwoju sytuacji w poszczególnych wspomnianych obszarach, uwzględniającego cele, działania i osiągnięcia Grupy Roboczej ds. Współpracy Celnej, odpowiednie kompetencje państw członkowskich i Komisji oraz potrzebę korzyści skali i oszczędności wynikających ze współpracy.

Chociaż wdrażanie unii celnej należy do obowiązków administracji celnych poszczególnych państw członkowskich, w komunikacie Komisja zwróciła uwagę, że unia celna oznacza, z samej swojej natury, współzależność między administracjami krajowymi. Nowe ramy określające przepisy prawa celnego i formalności celne w formie unijnego kodeksu celnego, który wszedł w życie w 2016 r., mogą funkcjonować we właściwy sposób tylko wtedy, gdy istnieć będę równe szanse, a przepisy będą stosowane przez wszystkie administracje celne w taki sam sposób oraz gdy gotowe będą ogólnounijne interoperacyjne systemy teleinformatyczne, o których mowa w kodeksie. Ponadto unia celna wymaga również zacieśnienia współpracy między organami celnymi i innymi organami egzekwowania prawa działającymi na granicach UE, w tym dzięki interoperacyjności odpowiednich systemów teleinformatycznych. Istnieje również potrzeba bardziej kompleksowej długoterminowej strategii rozwoju i utrzymania systemów teleinformatycznych organów celnych, szczególnie z uwagi na wiążące się z tym wysokie koszty. W komunikacie zidentyfikowano działania niezbędne do osiągnięcia tych celów i zobowiązano się do regularnego, co dwa lata, składania Radzie i Parlamentowi sprawozdania z postępów w zakresie działań.

·W 2019 r. w odniesieniu do 79 % pozycji zgłoszonych organom celnym (przywóz i wywóz łącznie) w łańcuchu dostaw uczestniczył upoważniony przedsiębiorca. Pokazuje to wzrost w porównaniu z dwoma poprzednimi latami (odpowiednio 75 % i 74 %).

·Odprawa celna przebiega dość szybko. Zgłoszenia celne dotyczące przywozu składane w ramach procedury standardowej (tj. gdy nie są stosowane procedury uproszczone) są generalnie rozpatrywane w ciągu 1 godziny (91,7 % w 2019 r. i 92,2 % w 2018 r.). W przypadku zgłoszeń celnych wywozowych złożonych w ramach procedury standardowej liczba odpraw w ciągu 1 godziny spadła do 82 % w 2019 r. (w 2018 r. było to 91 %).

·Aktualnie przedsiębiorcy UE składają w formie elektronicznej niemal 100 % zgłoszeń celnych . Średnia dostępność krajowych systemów IT organów celnych w UE wynosi 99,95 % (2019 r.) i wykazuje wzrost na poziomie 0,4 % w odniesieniu do wskaźników dostępności z 2018 r. Pokazuje to, że organy celne UE nadal funkcjonują we w pełni elektronicznym i interoperacyjnym środowisku.

·Komisja Europejska przedstawiła dane, z których wynika, że liczba przypadków przejmowania podrobionych towarów przywożonych do UE wzrosła w 2018 r. ze względu na dużą liczbę małych przesyłek w ekspresowym obrocie kurierskim i obrocie pocztowym. Liczba skonfiskowanych przesyłek zwiększyła się z 57 433 w 2017 r. do 69 354 w 2018 r., mimo że całkowita liczba zatrzymanych artykułów jest mniejsza niż w ostatnich latach. W 2018 r. skonfiskowano niemal 27 mln artykułów, które stanowiły naruszenie praw własności intelektualnej, o wartości rynkowej prawie 740 mln EUR.

·W 2019 r. całkowita ilość nielegalnego tytoniu i nielegalnych papierosów skonfiskowana przez organy celne wyniosła 3,5 mld sztuk, co stanowiło spadek o 15,3 % w porównaniu z 2018 r. (4,1 mld). Było to jednak prawie tyle samo co w 2017 r., kiedy skonfiskowano 3,3 mld sztuk.

Unia celna to obszar wyłącznych kompetencji UE, co oznacza, że wyłącznie UE może tworzyć prawodawstwo i przyjmować wiążące akty. Za faktyczne wdrożenie unii celnej odpowiadają jednak poszczególne krajowe organy celne państw członkowskich. Wielu komentatorów krytykowało dostrzegane niejednolite stosowanie przepisów prawa celnego przez państwa członkowskie, wskazując, że prowadzi to zarówno do problemów z nieuczciwą konkurencją między państwami członkowskimi, jak i do oszustw.

Unia celna UEistnieje od 1968 r. Obejmuje całość handlu towarami oraz zarówno swobodne przemieszczanie towarów na obszarze celnym, jak i wspólną taryfę celną oraz wspólną politykę handlową w stosunkach z państwami trzecimi. W efekcie wszystkie państwa członkowskie stosują takie same stawki celne w odniesieniu do przywozu spoza UE, a UE dzięki swojej wspólnej polityce handlowej działa jak jeden blok handlowy przy zawieraniu międzynarodowych umów handlowych.

Po osiągnięciu w październiku 2019 r. porozumienia w sprawie tekstu umowy o wystąpieniu oraz deklaracji politycznej określającej ramy przyszłego partnerstwa UE i Zjednoczonego Królestwa między tymi dwoma stronami oraz po ratyfikacji przez Zjednoczone Królestwo Parlament Europejski wyraził zgodę w dniu 29 stycznia 2020 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła decyzję o podpisaniu umowy o wystąpieniu w dniu 30 stycznia 2020 r., dzięki czemu weszła ona w życie z dniem 1 lutego 2020 r. Zgodnie z umową o wystąpieniu okres przejściowy będzie trwał do 31 grudnia 2020 r. z jednorazową możliwością wydłużenia go o 2 lata. W dniu 12 czerwca 2020 r. Zjednoczone Królestwo oświadczyło, że nie będzie dążyło do uzyskania takiego wydłużenia terminu.

W swoim pierwszym dwuletnim sprawozdaniu Komisja podkreśliła, że unia celna nie może być statyczna. Rynki, handel i technologie są dynamiczne, a unia celna musi wspierać ich rozwój. W tym celu działania administracji celnych państw członkowskich muszą wykraczać poza zapewnianie lepszego zarządzania unią celną (dzięki lepszym ramom prawnym, metodom pracy, systemom IT itp.) i uwzględniać nowe strategie, podejścia i sposoby działania, w szczególności w obliczu presji związanej z ograniczoną dostępnością zasobów i możliwość poszerzenia zakresu obowiązków w przyszłości. W tym duchu Komisja przedstawiła listę zagadnień priorytetowych w odniesieniu do dalszego rozwoju polityki celnej. Postępy na przestrzeni ostatnich dwóch lat w odniesieniu do tych zagadnień przedstawiono poniżej.

Od momentu jej utworzenia unia celna przeszła szereg etapów modernizacji cyfrowej. Od końca lat 90. XX wieku, gdy wprowadzono nowy system cyfrowej obsługi procesów tranzytu celnego, stworzono jeszcze większą liczbę systemów teleinformatycznych dla organów celnych. Kluczowymi zadaniami związanymi z systemami informatycznymi organy celne jest aktualizacja niektórych istniejących systemów teleinformatycznych oraz opracowanie nowych systemów do celów zarządzania wszystkimi formalnościami celnymi na podstawie unijnego kodeksu celnego. Ostatecznym terminem wdrożenia łącznie 17 zaktualizowanych lub nowych systemów jest koniec 2025 r. W skład systemów teleinformatycznych wchodzi 14 systemów transeuropejskich (niektóre z elementami zarówno ogólnounijnymi, jak i krajowymi) i 3 systemy wyłącznie krajowe. Pozostałe systemy teleinformatyczne mają na celu wspieranie organów celnych lub ułatwienia dla importerów i eksporterów. Więcej informacji na temat wszystkich systemów teleinformatycznych, do których odniesiono się w niniejszym sprawozdaniu, można znaleźć w załączniku.

– Unijny kodeks celny Kodeks stosowany od 2016 r., którego głównym celem jest skuteczniejsza ochrona zasobów finansowych Unii (zasobów własnych). Ma on na celu: i) odporność przepisów na nadużycia finansowe (zamykanie luk, eliminowanie niespójnej interpretacji i stosowania reguł oraz zapewnienie organom celnym elektronicznego dostępu do odpowiednich informacji), ii) zapewnienie bardziej zharmonizowanego i znormalizowanego stosowania kontroli celnych przez państwa członkowskie na podstawie ram wspólnego zarządzania ryzykiem, a także systemu teleinformatycznego do ich wdrożenia oraz iii) zapewnienie wspólnego systemu zabezpieczeń. Celem tych środków jest nie tylko skuteczniejsza ochrona interesów finansowych UE oraz bezpieczeństwa obywateli Unii, ale również zapobieganie niekonkurencyjnym zachowaniom w poszczególnych miejscach wprowadzenia do UE i wyprowadzenia z UE. Wszelkie wykryte braki są eliminowane w drodze bieżących zmian i aktualizacji kodeksu.

Pozostałe trwające prace obejmują organizację spotkań z organami Zjednoczonego Królestwa, Grupą Zadaniową ds. Stosunków ze Zjednoczonym Królestwem, DG TAXUD i innymi służbami Komisji podsumowujących wdrażanie Protokołu w sprawie Irlandii/Irlandii Północnej przez obie strony. Udostępnione zostaną również dalsze wytyczne dla zainteresowanych stron na temat wdrażania Protokołu w sprawie Irlandii/Irlandii Północnej, ponieważ organy celne Irlandii Północnej będą objęte wymogiem stosowania przepisów prawa celnego Unii. Ponadto organy celne Irlandii Północnej otrzymają dostęp do systemów teleinformatycznych Unii, jeżeli taki dostęp będzie absolutnie niezbędny na potrzeby stosowania prawodawstwa. W tym względzie do końca okresu przejściowego należy rozwiązać kilka problemów organizacyjnych i praktycznych związanych z wdrażaniem.

·przygotowanie informatyczne obejmujące istotne prace rozwojowe i testy niezbędne do celów odłączenia Zjednoczonego Królestwa od transeuropejskich systemów IT organów celnych i podatkowych;

·kampanię komunikacyjną (dedykowana zakładka na stronie internetowej Europy, media społecznościowe, opiniotwórcy oraz w ograniczonym zakresie materiały drukowane, a także rozpoczęcie prac nad modułami nano e-uczenia się na temat wystąpienia) kierowaną do przedsiębiorców, którzy do tej pory nie mieli doświadczenia w zakresie procedur celnych (głównie MŚP prowadzące działalność jedynie na rynku wewnętrznym);

·przystąpienie Zjednoczonego Królestwa do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej, co ograniczy formalności na granicach i znacząco ułatwi przemieszczanie towarów przez teren Zjednoczonego Królestwa (tj. tzw. mostem lądowym między Irlandią i resztą UE);

Wizyty, które odbyły się do tej pory, wykazały istnienie wielu dobrych praktyk, takich jak szkolenie i podnoszenie świadomości przedsiębiorców, monitorowanie AEO i rozwój baz danych. Kwestie problemowe obejmowały brak współpracy między AEO i ekspertami ds. zarządzania ryzykiem w administracjach celnych; brak ujednoliconego podejścia do monitorowania działań; oraz brak zrozumienia swoich obowiązków ze strony przewoźników ekspresowych w przypadku wystąpienia nieprawidłowości w danych przekazanych im przez ich klientów.

Realizacja działań została rozpoczęta w czerwcu 2019 r. i będzie kontynuowana przez kilka lat. Do tej pory wizyty informacyjne miały miejsce w 12 państwach członkowskich i najlepiej by było, gdyby misje te zostały przeprowadzone we wszystkich 27 państwach członkowskich UE do końca 2020 r. Wszystkie wizyty w terenie przeprowadzono na podstawie wspólnego, wcześniej uzgodnionego programu (monitorowanie, kontrole wewnętrzne, powiązanie między AEO i zarządzaniem ryzykiem oraz wizyty u ekspresowych przewoźników kurierskich i operatorów pocztowych, jeżeli są AEO), aby umożliwić porównania. W wizytach uczestniczyły służby Komisji wraz z ekspertami AEO z państw członkowskich. Celem wizyt była m.in. identyfikacja dobrych praktyk, które inne państwa członkowskie mogłyby skopiować, co przyczyniłoby się do bardziej jednolitego i zharmonizowanego wdrażania przepisów dotyczących AEO na szczeblu UE.

W ostatnich latach komentatorzy, w tym w szczególności Europejski Trybunał Obrachunkowy, krytycznie odnosili się do unijnego programu AEO, twierdząc, że AEO nie przestrzegają przepisów prawnych, a państwa członkowskie nie kontrolują AEO w sposób wystarczający. W swoim sprawozdaniu specjalnym nr 12/2019 Trybunał Obrachunkowy zwrócił się o przywiązywanie większej uwagi do przestrzegania przez AEO przepisów dotyczących zwolnienia z należności celnych przywozowych o niskiej wartości i położenia szczególnego nacisku na kontrolowanie ekspresowych przewoźników kurierskich i operatorów pocztowych.

Program upoważnionego przedsiębiorcy (AEO) wprowadzono do przepisów prawa celnego UE w 2005 r. w ramach szeregu poprawek kodeksu celnego dotyczących bezpieczeństwa. Celem było zabezpieczenie i ułatwienie funkcjonowania łańcucha dostaw w handlu międzynarodowym zgodnie z zasadami określonymi w Ramach norm na rzecz zabezpieczenia i ułatwienia handlu światowego Światowej Organizacji Celnej (ramach „SAFE”), których celem jest zwalczanie międzynarodowego terroryzmu i zabezpieczenie pobierania dochodów przy jednoczesnym promowaniu ułatwień w handlu na całym świecie. W ramach programu przedsiębiorstwa, które dobrowolnie spełniają kryteria określone w przepisach prawa celnego UE, ściśle współpracują z organami celnymi w celu zwiększenia bezpieczeństwa łańcucha dostaw. W zamian przedsiębiorstwa te czerpią korzyści określone w prawodawstwie, w tym łatwiejsze dopuszczenie do uproszczeń celnych, mniejsza liczba kontroli fizycznych i opartych na dokumentacji oraz bardziej korzystne traktowanie.

Wspomniany proces monitorowania ma na celu zapewnienie, aby wszystkie państwa członkowskie UE stosowały unijny kodeks celny w sposób prawidłowy i zharmonizowany. W szczególności służby Komisji pragną dokonać oceny stosowania przez państwa członkowskie uproszczeń przewidzianych w kodeksie. W pierwszej rundzie monitorowanie koncentrowało się na zgłoszeniach uproszczonych oraz na uproszczeniu zwanym wpisem do rejestru zgłaszającego. Miało to na celu zapewnienie, aby odwiedzane państwa członkowskie prawidłowo przeprowadzały ponowne oceny pozwoleń na stosowanie uproszczeń, które poprzedzały wejście kodeksu w życie. Ocenie poddano również stosowanie przez państwa członkowskie kontroli celnych oraz skuteczność i wydajność zasobów dostępnych na potrzeby wykonywania tych zadań. Proces monitorowania powinien także uwzględniać skuteczność uproszczeń celnych i środków ułatwiających handel i może po pewnym czasie doprowadzić do poprawy prawodawstwa lub wyjaśnienia wytycznych dotyczących stosowania uproszczeń.

W listopadzie 2019 r. służby celne Komisji rozpoczęły proces monitorowania w odniesieniu do wdrażania uproszczeń i ponownej oceny pozwoleń celnych. W wizytach monitorujących uczestniczyli eksperci ds. uproszczeń z państw członkowskich innych niż państwa, w których składano wizyty. Wizyty zostały lub zostaną przeprowadzone na początku 2021 r. w reprezentatywnej próbie łącznie 10 państw członkowskich (AT, FR, LT, BE, DK, DE, IT, HR, SI, NL) pod warunkiem unormowania się sytuacji po ustaniu pandemii Covid-19.

Działania monitorujące są zróżnicowane i obejmują swoim zakresem zarówno wysyłanie kwestionariuszy do państw członkowskich, jak i identyfikację najlepszych praktyk i organizację wizyt, a także kładzenie nacisku na budowanie zdolności. W ramach programu „Cła 2020” przewidziano wspólne działania monitorujące, co umożliwia finansowanie działań prowadzonych w ramach współpracy między uczestniczącymi państwami, ich organami celnymi i urzędnikami.

– Procedura celna 42/63 Ponadto organy celne wspierają działania po stronie podatków mające na celu zwalczanie oszustw. Procedura celna 42/63 (CP42/63) umożliwia przywóz lub ponowny przywóz towarów do UE bez opłacania podatku VAT do momentu, gdy towary trafią do docelowego państwa członkowskiego. CP42 stanowi istotne uproszczenie dla legalnie działających przedsiębiorstw, jednak poważne zaniepokojenie budzi możliwość nadużywania CP42 w celu unikania płacenia podatku VAT i zaniżania należności celnych. W 2018 r. zmieniono rozporządzenie Rady (UE) nr 904/2010, aby uwzględnić ten problem. Przewidziano m.in. dostęp organów celnych do systemu wymiany informacji o VAT do celów walidacji numerów identyfikacyjnych VAT importerów dokonujących przywozu zwolnionego z podatku VAT oraz dostęp administracji podatkowych do systemu teleinformatycznego Surveillance organów celnych do celów weryfikacji przywozu zwolnionego z podatku VAT. Rozporządzenie weszło w życie w 2020 r. i powinno mieć wpływ na oszustwa związane z przywozem zwolnionym z podatku VAT zarówno po stronie podatku VAT, jak i po stronie celnej (zaniżanie wartości).

– Handel elektroniczny Organy celne wspierają również nowe przepisy dotyczące podatku VAT, które są wdrażane w celu zapobiegania oszustwom i zapewnienia równych szans w handlu elektronicznym (przesyłki o niskiej wartości). Przyjęto odpowiednie przepisy prawa celnego dotyczące pobierania podatku VAT i związanej z tym wymiany informacji. Trwa wdrażanie procesów i systemów IT. Komisja powołała także grupę projektową do eliminowania przypadków zaniżenia wartości, co ma szczególne znaczenie w kontekście handlu elektronicznego – zob. nagłówek dotyczący handlu elektronicznego poniżej.

– E-uczenie się: W ramach programu „Cła 2020” finansowane jest również opracowanie kursów e-uczenia się na tematy będące przedmiotem wspólnego zainteresowania we współpracy z administracjami celnymi i przedstawicielami sektora handlu. W 2019 r., podobnie jak we wcześniejszych latach, służby Komisji nadal wspierały w swoich modułach uczenia się w szczególności wdrażanie unijnego kodeksu celnego. Łącznie do końca 2019 r. unijny portfel e-uczenia się obejmował ponad 30 kursów e-uczenia się w obszarze ceł. Pod koniec 2019 r. cały unijny portfel e-uczenia się zaktualizowano pod względem treści i unowocześniono jego format techniczny (umożliwiając korzystanie również na urządzeniach mobilnych).

– Zespoły ekspertów, będące jednym z narzędzi programu, są coraz częściej wykorzystywane do zacieśniania współpracy operacyjnej na płaszczyźnie regionalnej albo tematycznej. Podejście oparte na zespole ekspertów umożliwia krajowym ekspertom ds. celnych angażowanie się w ścisłą współpracę w kwestiach operacyjnych w sposób wykraczający poza tradycyjną współpracę i przez dłuższy okres (zespoły ekspertów działają przez 12–36 miesięcy). W 2019 r. wszystkie cztery istniejące zespoły ekspertów ds. celnych (CELBET 2 ds. wschodniej i południowo-wschodniej granicy lądowej UE oraz zespoły ds. laboratoriów celnych, wiążącej informacji taryfowej (WIT) i współpracy celnej w zakresie IT) kontynuowały swoje prace, a trzy z nich rozpoczęły kolejny etap prowadzący potencjalnie do długotrwałej współpracy operacyjnej. Zasadniczo wszystkie istniejące zespoły ekspertów wskazują na większy udział i zaangażowanie uczestniczących państw oraz osiągają konkretne wyniki i rezultaty. Opracowują także metodyki pracy, z których korzyści czerpie cała UE.

– Wspólne działania W 2019 r. funkcjonariusze celni nadal wymieniali się opiniami i najlepszymi praktykami dotyczącymi wspólnych działań organizowanych w ramach programu. W efekcie wspólnych działań opracowano metody pracy, procedury administracyjne oraz wytyczne i rozpowszechniono je wśród krajowych administracji. Rezultaty te pomagają państwom zwiększyć wydajność, skuteczność i efektywność administracji celnej. Sformułowano pewne zalecenia w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania, a inne w odniesieniu do celnych technologii wykrywania. Tak jak w poprzednich latach ponad 98 % respondentów będących uczestnikami w tych wspólnych działaniach zgłosiło, że z zawodowego punktu widzenia były one dla nich bardzo przydatne lub przydatne. W najbliższych latach planuje się utrzymać podobnie wysoką ocenę ich przydatności.

– Rozwój IT Od początku programu przeprowadzono wiele prac rozwojowych i wprowadzono liczne zmiany, aby dostosować środowisko IT do unijnego kodeksu celnym. W efekcie łączna liczba działających europejskich systemów informacji wzrosła do 54. Działania te miały zasadnicze znaczenie dla dobrze funkcjonującej i nowoczesnej unii celnej. W 2019 r. z programu „Cła 2020” nadal finansowano rozwój nowych projektów systemu informacyjnego Europolu w ścisłej współpracy z krajowymi organami celnymi oraz w terminach uzgodnionych z państwami członkowskimi i branżą.

Chociaż działania w ramach programu są kierowane głównie do administracji celnych, przedsiębiorcy odnoszą pośrednie korzyści w postaci bardziej wydajnych procesów będących efektem działań prowadzonych w ramach programu w celu zapewnienia lepszej pracy krajowych administracji celnych i lepszego udzielania przez nie informacji. Bardziej bezpośrednią korzyść przedsiębiorcy mogą odnosić dzięki wykorzystywaniu niektórych systemów informacji celnej w ramach uproszczonych i znormalizowanych procedur celnych, uczestniczeniu w niektórych wspólnych działaniach oraz udziałowi w niektórych modułach e-uczenia się. Chociaż program nie obejmuje bezpośrednio obywateli Unii, to dotyczy kwestii związanych z bezpieczeństwem, ochroną i ułatwieniami w handlu, które są dla nich ważne, takich jak zwalczanie przemytu i oszustw oraz ochrona obywateli przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa.

W 2018 r. służby Komisji wszczęły postępowanie horyzontalne we wszystkich państwach członkowskich w celu monitorowania stosowania art. 18 i 52 unijnego kodeksu celnego w odniesieniu do opłat pobieranych przez operatorów świadczących usługę powszechną za przesyłki pocztowe o niskiej wartości.

W 2018 r. służby podatkowe i celne Komisji kontynuowały badanie możliwego zastosowania technologii blockchain w kontekście elektronicznych systemów celnych i polityk podatkowych. W szczególności zorganizowały one warsztaty finansowane w ramach programu „Cła 2020” na Malcie w maju 2018 r. z udziałem reprezentacji społeczności celnych i podatkowych państw członkowskich, które dzieliły się swoim pojmowaniem tej technologii oraz planami, jakie z nią wiążą. Warsztaty okazały się sukcesem i ustalono, że technologia blockchain nie stanowi panaceum, ale jest warta zbadania przez organy publiczne w celu łatwiejszego osiągania ich celów, a także wspierania współpracy z przedsiębiorcami. Służby Komisji wciąż badają, czy technologię blockchain należy włączyć do opracowywania nowych polityk i systemów transeuropejskich. Ważnym kryterium jest przetestowanie, czy można ją w sposób realistyczny wdrożyć i obsługiwać we wszystkich państwach członkowskich. Dopiero po uzyskaniu tej pewności realne będzie wykorzystywanie możliwości i wdrażanie konkretnych projektów we współpracy ze wszystkimi zainteresowanymi stronami.

·opracowanie centralnego systemu teleinformatycznego, co oznacza ścisłą współpracę służb celnych Komisji z innymi zainteresowanymi służbami Komisji (ds. rolnictwa, zmiany klimatu, środowiska, zatrudnienia i wzrostu gospodarczego, spraw wewnętrznych, rybołówstwa, handlu i zdrowia). W 2014 r. ustanowiono system pilotażowy zwany unijnym systemem pojedynczego punktu kontaktowego organów celnych w zakresie wymiany świadectw, aby umożliwić automatyczną weryfikację certyfikatów sanitarnych i fitosanitarnych, który początkowo obejmował wymianę certyfikatów między 5 państwami członkowskimi dobrowolnie biorącymi udział w projekcie. Na początku 2017 r. projekt rozszerzono na nowe certyfikaty i poprawiono jego ogólną funkcjonalność. Ponadto projekt rozszerzono na większą liczbę państw członkowskich: do końca 2018 r. uczestniczyło w nim 9 państw. Planuje się, że do końca 2020 r. platforma będzie umożliwiać wymianę 8 certyfikatów.

– Rozwój/szkolenie personelu oparte na kompetencjach W ramach programu „Cła 2020” nadal pomagano krajowym administracjom celnym we wdrażaniu przepisów na szczeblu krajowym lub we wprowadzaniu ścieżki rozwoju i szkolenia personelu opartej na kompetencjach na podstawie unijnych ram kompetencji celnych za pomocą serii wspólnych lub dedykowanych poszczególnym krajom szkoleń z zakresu wdrażania, zorganizowanych w latach 2018 i 2019. Co więcej, w 2019 r. Komisja Europejska wprowadziła nagrodę dla programów studiów z zakresu ceł, którą przyznała 7 uniwersytetom za ich programy celne na poziomie studiów pierwszego lub drugiego stopnia, uznając w ten sposób ich kluczową rolę w podnoszeniu wyników organów celnych i ich profesjonalizacji. W 2019 r., podobnie jak w 2018 r., we wszystkich krajach dzielono się wiedzą ekspercką lub poszerzano ją, np. w formie wspólnych wydarzeń edukacyjnych. W 2019 r. sprawdzano także innowacyjne formaty wspólnego poszerzania lub wymiany wiedzy, takie jak unijne szkoleniowe seminaria internetowe, e-książki i nano uczenie się. Stanowią one podstawę dalszej wzmocnionej ustrukturyzowanej współpracy organów celnych UE w zakresie szkoleń w nadchodzących latach. W 2019 r. zapewniono szczególne wsparcie UE w zakresie szkoleń w kontekście przygotowań do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE, m.in. opracowano programy szkolenia organów celnych do wykorzystania przez krajowe administracje w celu szybkiego podnoszenia kwalifikacji i wdrażania nowych pracowników.

6) Optymalizacja systemów teleinformatycznych organów celnych i ich wykorzystania

a) Systemy teleinformatyczne unijnego kodeksu celnego

Głównym elementem prac w dziedzinie optymalizacji systemów teleinformatycznych organów celnych przez ostatnie lata było ukończenie 17 systemów teleinformatycznych, które należy zaktualizować lub wdrożyć na mocy unijnego kodeksu celnego. Prace te obejmowały szereg komponentów:

– Planowanie rozwoju systemów

Zgodnie z unijnym kodeksem celnym Komisja ma obowiązek określić w programie prac planowanie rozwoju i wykorzystywania systemów teleinformatycznych przewidzianych w kodeksie. W grudniu 2019 r. Komisja przyjęła zmienioną wersję programu prac. Zmiana ta była zgodna ze zmianą kodeksu dokonaną na początku 2019 r., aby dać więcej czasu na utworzenie systemów teleinformatycznych przewidzianych w kodeksie. Utworzenie wszystkich 17 systemów we wcześniej określonym terminie wyznaczonym na 2020 r. okazało się niemożliwe z kliku powodów, w związku z tym w drodze zmiany kodeksu okres na ukończenie niektórych systemów przedłużono skutecznie do 2025 r. W związku z tym w zmienionym programie prac, który sporządzono w ścisłym porozumieniu z państwami członkowskimi, określono plany ukończenia poszczególnych komponentów i etapów systemów do 2025 r. Ma to na celu wskazanie pragmatycznego i realistycznego harmonogramu, który uwzględnia w szczególności połączenia i zależności między systemami oraz ograniczenia zasobów w państwach członkowskich.

– Rozwijanie systemów teleinformatycznych przewidzianych w unijnym kodeksie celnym

Komisja i państwa członkowskie w dalszym ciągu prowadzą intensywne prace w celu zapewnienia wdrożenia wszystkich 17 systemów teleinformatycznych przewidzianych w unijnym kodeksie celnym zgodnie z harmonogramem określonym w zmienionym programie prac.

W grudniu 2019 r. Komisja przyjęła pierwsze roczne sprawozdaniewsprawie postępów poczynionych do tej pory w rozwijaniu systemów teleinformatycznych od czasu wejścia w życie kodeksu w dniu 1 maja 2016 r. W sprawozdaniu stwierdzono, że chociaż zarówno Komisja, jak i państwa członkowskie mają trudności z zapewnieniem pełnego wdrożenia systemów teleinformatycznych we właściwych terminach, to poczyniono wymierne postępy. Wdrożono sześć systemów centralnych, a prace nad kolejnymi dwoma systemami zostaną ukończone do dnia 31 grudnia 2020 r. Tym samym pod koniec 2020 r. działać będzie łącznie osiem z czternastu systemów transeuropejskich. Realizacja prac nad sześcioma pozostałymi projektami transeuropejskimi, z których trzy zawierają istotne komponenty wdrażane przez państwa członkowskie, przebiega zgodnie z ustalonymi terminami. Państwa członkowskie mają ukończyć modernizację trzech systemów krajowych do 2022 r., z wyjątkiem komponentu systemu krajowych procedur specjalnych dotyczącego wywozu, który to komponent jest ściśle związany z transeuropejskim Automatycznym Systemem Eksportu, w związku z czym jego wdrożenie musi nastąpić w tym samym czasie, co wdrożenie przedmiotowego systemu.

Podsumowując, systemy, które mają zostać ukończone w latach 2020–2025, są w większości realizowane bez opóźnień, zgodnie z planami określonymi w programie prac. Istnieje jednak pewne ryzyko opóźnień i skomplikowanych przejść związane z ograniczeniami pod względem dostępności niezbędnych zasobów finansowych (w szczególności w świetle budżetu dostępnego w ramach kolejnych WRF), wiedzy fachowej oraz zaangażowania na szczeblu UE i państw członkowskich. Ryzyko to jest tym większe, że wzajemne powiązania między komponentami krajowymi i transeuropejskimi są złożone, a w działaniach uczestniczy wiele zainteresowanych stron.

Pełne wykorzystanie do celów analizy danych będzie jednak możliwe, dopiero gdy państwa członkowskie ukończą wdrażanie zmodernizowanych systemów eksportu i importu i będą w związku z tym w stanie przedstawić 41, a nie – tak jak obecnie – 16 pól danych, w tym w szczególności więcej informacji na temat przedsiębiorców.

Szczególne znaczenie dla prac w zakresie analizy danych mają systemy teleinformatyczne Surveillance 3 i system kontroli importu 2 (ICS2). Służącą analizie danych i sprawozdawczości platformę Surveillance 3, w ramach której wykorzystuje się dane handlowe na szczeblu UE (dotyczące przywozu i wywozu) dostarczane codziennie przez krajowe organy celne, skutecznie wdrożono w październiku 2018 r. Trwa realizacja dwóch projektów z zakresu analizy danych: Analiza przepływów handlowych mająca na celu monitorowanie przepływów handlowych i zmian w zakresie przepływów handlowych oraz kontrole wiarygodności mające na celu wykrycie błędnych wartości wprowadzonych w zgłoszeniach. Pełne wykorzystanie do celów analizy danych będzie jednak możliwe, dopiero gdy państwa członkowskie ukończą wdrażanie zmodernizowanych systemów eksportu i importu i będą w związku z tym w stanie przedstawić 41, a nie – tak jak obecnie – 16 pól danych, w tym w szczególności więcej informacji na temat przedsiębiorców. Jeżeli chodzi o ICS2, w ramach którego gromadzone są wyprzedzające dane elektroniczne dotyczące wszystkich towarów i przesyłek, przekazywane przed dotarciem na obszar celny Unii, służby Komisji zakończyły prace przygotowawcze pod kątem zdolności w zakresie analizy bezpieczeństwa i ochrony. Mają one zostać przedstawione państwom członkowskim w celu zatwierdzenia w czwartym kwartale 2020 r. (więcej informacji na temat ICS2 można znaleźć w sekcji 8 – „Wykorzystywanie unii celnej do poprawy bezpieczeństwa UE” poniżej).

b) Prace nad systemami teleinformatycznymi, inne niż prace związane z unijnym kodeksem celnym

Spośród znacznej liczby innych ukończonych lub trwających projektów informatycznych szczególnie warte odnotowania są następujące:

-Systemy informatyczne uzupełniające klasyfikację taryfową

Podczas zgłaszania towarów organom celnym w Unii Europejskiej muszą one zostać zaklasyfikowane zgodnie z Nomenklaturą scaloną lub inną nomenklaturą, która opiera się w całości lub w części na Nomenklaturze scalonej. Podpozycja Nomenklatury scalonej wskazana w zgłoszeniach dotyczących towarów przywożonych i wywożonych determinuje stawkę celną lub środki pozataryfowe, które mają zastosowanie, oraz sposób traktowania towarów do celów statystycznych lub innych strategii politycznych Unii Europejskiej. Nowo opracowany system informacyjny dla klasyfikacji taryfowej (CLASS), który funkcjonuje od dnia 1 lipca 2019 r., stanowi platformę mającą na celu pomoc importerom, która skupia w jednym miejscu wszystkie informacje związane z klasyfikacją. Informacje te obejmują:

·wnioski Komitetów Kodeksu Celnego;

·rozporządzenia klasyfikacyjne;