[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 21.12.2007

KOM(2007) 860 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW

Inicjatywa rynków pionierskich dla Europy {SEK(2007) 1729} {SEK(2007) 1730}

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW

Inicjatywa rynków pionierskich dla Europy

Wstęp

Rozwój gospodarki opartej na innowacjach ma zasadnicze znaczenie dla konkurencyjności. Przedstawiona przez Komisję szeroko zakrojona strategia innowacyjna[1], oparta na podejściu kierowanym zapotrzebowaniem, uwydatniła potrzebę spójnego i strategicznego stosowania narzędzi i instrumentów wspierających innowacje. Przekonanie, że Europa musi starać się rozwijać rynki sprzyjające innowacyjności w bardziej ukierunkowany sposób, zdecydowanie ułatwiając obrót innowacjami, znalazło również wyraz w sprawozdaniu „Tworzenie innowacyjnej Europy”[2], sprawozdaniu UE 2006 w sprawie konkurencyjności oraz konsultacjach z zainteresowanymi podmiotami.

Rada ds. Konkurencyjności[3] wezwała Komisję „do przedstawienia w 2007 r. inicjatywy dotyczącej rynków pionierskich, opracowanej na podstawie szeroko zakrojonych konsultacji z zainteresowanymi stronami pozwalających wskazać podejście, które sprawdzi się w promowaniu rynków o wysokiej wartości gospodarczej i społecznej. Chodziłoby m.in. o wskazanie dziedzin, w których zgrane działania wynikające z najważniejszych instrumentów polityki i warunków ramowych, z polityki kształtowanej w spójny i skoordynowany sposób przez odpowiednie organy publiczne oraz ze sprawniejszej współpracy głównych zainteresowanych stron mogą przyspieszyć rozwój rynku, nie zakłócając sił konkurencji.”

W odpowiedzi niniejszy komunikat inauguruje inicjatywę rynków pionierskich (ang. lead market initiative – LMI). Określa on pierwszą grupę potencjalnych rynków pionierskich. Wzywa do pilnego i skoordynowanego działania poprzez ambitne plany działań[4] dla tych rynków, aby szybko przynieść widoczne korzyści dla gospodarki i konsumentów europejskich.

Załącznik II „Dokument wyjaśniający w sprawie podejścia do europejskich rynków pionierskich: metodologia i uzasadnienie”[5] opisuje proces konsultacji z zainteresowanymi stronami, naturę gospodarczą rynków pionierskich i ogólny potencjał korzyści gospodarczych, społecznych i środowiskowych, który usprawiedliwia starania polityczne konieczne do uruchomienia i wdrożenia inicjatywy rynków pionierskich.

Inicjatywa rynków pionierskich: klucz do udanej strategii innowacyjnej dla Europy

Cele i główne zasady inicjatywy rynków pionierskich

W swojej metodologii inicjatywa rynków pionierskich różni się od poprzednich inicjatyw UE. Wykracza ona poza typowe zastosowanie jednorazowych środków dających jedynie punktowe skutki. Przykładowo, inicjatywa w sprawie GSM ograniczała się głównie do jednego instrumentu, ustalenia norm. Inicjatywa rynków pionierskich ma również na celu wejście przed innymi, z przewagą konkurencyjną, na szybko rozwijające się rynki światowe. Dla porównania, np. europejska inicjatywa z 1997 r. w sprawie handlu elektronicznego[6], chociaż o podobnym zakresie, dotyczyła rynku, który już się rozwinął w Stanach Zjednoczonych.

Skupienie się na rynkach wymaga podejścia tematycznego. Różne kategorie innowacyjnych produktów i usług stoją w obliczu własnych specyficznych problemów i wymagają różnych rodzajów wspólnego działania politycznego.

W związku z powyższym inicjatywa rynków pionierskich po pierwsze identyfikuje obiecujące wschodzące rynki, które należy wesprzeć poprzez takie wspólne działanie polityczne oparte na wnikliwej analizie3, intensywnych konsultacjach, jak również mechanizmach uzyskiwania opinii.

Po drugie, nakreśla ona proces usprawnienia otoczenia prawnego i przyspieszenia wzrostu popytu.

Aby osiągnąć sukces, proces ten wymaga

- uwzględnienia potrzeb rynków globalnych oraz preferencji klientów w celu maksymalizacji potencjału rynkowego;

- ułatwienia akceptacji norm i podejść UE przez rynki krajów spoza UE, zwłaszcza w dziedzinach kształtowanych przez trendy globalne (np. kwestie środowiskowe);

- działania w celu redukcji kosztów wprowadzania na rynek nowych produktów i usług poprzez ułatwianie dostępu do rynku i środki ułatwiające koncentrację popytu. Musi być zapewniona konkurencja pomiędzy różnymi projektami innowacyjnymi, aby w ten sposób pobudzać stałe dostosowywanie się do rozwijających się wymagań rynku.

Ponadto zasadnicze znacznie mają aktywne uczestnictwo państw członkowskich i sektora prywatnego[7], zgodne z zasadą pomocniczości, jak również istniejące ramy prawne UE, zwłaszcza w zakresie konkurencji, pomocy państwa[8] i zamówień publicznych.

Ponieważ inicjatywa nie jest skierowana na sztuczne tworzenie rynków poprzez normy lub przepisy, bądź przez finansowanie poszczególnych technologii, tym samym nie wymaga ona dodatkowego budżetu wspólnotowego. Inicjatywa może mieć jednak wpływ na ustalanie priorytetów w odniesieniu do wykorzystania istniejących funduszy.

Metodologia identyfikowania rynków

Opierając się na powyższych zasadach Komisja podjęła intensywne konsultacje z zainteresowanymi podmiotami, ustalając w ten sposób następującą grupę kryteriów dla rynków pionierskich:

- Kierowanie się zapotrzebowaniem, a nie impulsem technologicznym: Grupa potencjalnych klientów i potrzeby rynkowe wskazują, że w raczej krótkim okresie istnieje silny potencjał rynkowy zarówno w Europie, jak i na poziomie globalnym.

- Szeroki segment rynku: Segment rynku jest raczej szeroki w przeciwieństwie do segmentu opartego wyłącznie na jednym produkcie. Istotny wpływ na rynki można jedynie osiągnąć, oferując jednocześnie zestawienie produktów i usług. Prowadzi to do wyższej wartości dodanej w łańcuchu produktów/usług i na przestrzeni lat stwarza trwalszą przewagę konkurencyjną dla szerszego grona podmiotów przemysłowych w Europie.

- Strategiczny interes społeczny i gospodarczy: Segment rynku zapewnia szersze strategiczne korzyści gospodarcze lub społeczne, takie jak zdrowie publiczne, ochronę środowiska i klimatu, bezpieczeństwo lub zatrudnienie. Koszt publicznych wysiłków koordynujących podjętych w obrębie poszczególnego rynku jest uzasadniony, jeśli rekompensują go takie korzyści.

- Wartość dodana potencjalnych, wspólnych i ukierunkowanych, lecz elastycznych instrumentów polityki: Dla zidentyfikowanych rynków nie istnieje jeden środek polityczny, który mógłby usunąć bariery blokujące powstanie silnego popytu[9]. Zidentyfikowane bariery są takiego rodzaju, że tylko kombinacja różnych publicznych środków i zachęt może zmienić istniejącą sytuację. O ile cel tychże środków politycznych jest jasno określony, to sposób ich wdrażania musi pozostawiać miejsce na elastyczne reagowanie na zmiany technologiczne i rynkowe.

- Bez „wybierania zwycięzców”: W Europie istnieje potencjał przemysłowy oraz wystarczająco dojrzałe nowe technologie lub koncepcje nowego wykorzystania istniejących technologii, na których można oprzeć wybór produktów lub usług dla wschodzącego rynku. Cechy rynku pozwalają uniknąć ryzyka faktycznego faworyzowania określonych firm w celu zapewnienia uczciwej i otwartej konkurencji oraz uniknięcia narzucania wyborów technologii, co mogłoby udaremnić rozwój konkurencyjnych i potencjalnie korzystniejszych gospodarczo rozwiązań.

Powyższe zasady zostały uzupełnione przez ocenę wykonalności uruchomienia inicjatywy rynków pionierskich dla tychże rynków pod względem dostępności informacji oraz toczących się prac w Komisji.

Rynki brane pod uwagę jako uczestnicy inicjatywy rynków pionierskich

Dla ustalenia opisanych wyżej kryteriów wykorzystano w szczególności szeroki zakres przemysłowy i tematyczny ponad 30 prowadzonych przez kręgi przemysłowe Europejskich Platform Technologicznych (ETP)[10][11] oraz 8 paneli INNOVA[12].

Konsultacje z zainteresowanymi podmiotami w pierwszej fazie wstępnej identyfikacji miały rzeczywiście bardzo szeroki zakres i dotyczyły zarówno metodologii, jak i wyboru obszarów. W oparciu o powyższe konsultacje oraz o konkluzje Rady z dnia 4 grudnia 2006 r. w drugiej kolejności poproszono w szczególności Europejskie Platformy Technologiczne (ETP) oraz panele Europe INNOVA o dokonanie w oparciu o uzgodnione kryteria oceny różnych rynków[13] poprzez warsztaty, grupy ekspertów i kwestionariusze.

W celu pogłębienia analizy najbardziej obiecujących obszarów prowadzono dalsze konsultacje z różnymi sektorami przemysłu.

Na tej podstawie wybrano sześć rynków do udziału we wstępnym etapie inicjatywy – e-zdrowie, tekstylia ochronne, budownictwo zgodne z zasadą zrównoważonego rozwoju, recykling, produkty pochodzenia biologicznego oraz odnawialne energie. Charakteryzują się one wysoką innowacyjnością, odpowiadają na potrzeby klientów, mają mocną bazę technologiczną i przemysłową w Europie oraz w większym stopniu niż inne rynki są uzależnione od stworzenia korzystnych warunków ramowych poprzez działania polityki publicznej.

- E-zdrowie może przyczynić się do zapewnienia lepszej opieki mniejszym kosztem w obrębie przeznaczonych dla obywateli systemów świadczenia usług zdrowotnych Bez istotnych reform, w tym bez lepszego wykorzystania e-zdrowia, przewiduje się wzrost wydatków na opiekę zdrowotną od 9 % PKB w chwili obecnej do około 16 % do 2020 r. w związku ze „starzeniem się” Europy. W dziedzinie e-zdrowia poczyniono pokaźne inwestycje w badania i rozwój. Niemniej jednak inwestycje w technologie informacyjno-komunikacyjne (ang. Information and Communication Technologies – ICT) w tym obszarze pozostają w tyle za podobnymi inwestycjami w innych sektorach usługowych. Popyt na rozwiązania techniczne i organizacyjne jest często wstrzymywany przez silną fragmentację rynku, np. wynikającą z różnych systemów zabezpieczeń społecznych i braku interoperacyjności. Utrudnia to osiągnięcie efektu skali. Zjawisko to jest pogłębione przez brak pewności prawnej dotyczącej zwrotu kosztów, odpowiedzialności oraz przez brak świadomości co do właściwego stosowania przepisów prawnych w zakresie ochrony danych osobowych. Hamuje to zarówno popyt na produkty, jak i inwestycje gospodarcze.

- Na rynek budowlany przypada 10 % PKB oraz 7 % siły roboczej. Na budynki przypada największa część końcowego zużycia energii w UE (42 %), a także wytwarzają one około 35 % wszystkich emisji gazów cieplarnianych. Bardzo szeroko pojęty obszar rynkowy budownictwa zgodnego z zasadą zrównoważonego rozwoju uwzględnia kwestie ochrony środowiska (np. wydajne urządzenia elektryczne i instalacje grzewcze), aspekty zdrowia użytkowników (np. jakość powietrza wewnątrz budynków) oraz kwestie wygody (np. związane z niezależnością osób starszych). Zawiera się w nim tworzenie zgodnych z zasadą zrównoważonego rozwoju rozwiązań stosowanych zarówno w budynkach mieszkalnych i publicznych, jak i w urządzeniach infrastruktury. Niewystarczająco skoordynowane przepisy w dziedzinie budownictwa, nie tylko na poziomie UE, lecz zwłaszcza na poziomie krajowym, w połączeniu z w przeważającej mierze lokalną strukturą gospodarczą prowadzą do powstania istotnych obciążeń administracyjnych i do silnej fragmentacji rynku budownictwa zgodnego z zasadą zrównoważonego rozwoju. Brak jest wiedzy o możliwościach w obrębie istniejących ram prawnych w zakresie zamówień publicznych, które mogłyby stymulować popyt na rozwiązania zorientowane na innowacyjność. Uprzedzające podejście jest potrzebne zarówno w odniesieniu do tworzenia przepisów, jak i do decyzji w dziedzinie zamówień publicznych.

- Tekstylia ochronne[14] obejmują odzież i inne systemy oparte na materiałach włókienniczych, których główną funkcją jest ochrona użytkowników przed niebezpieczeństwami i zagrożeniami występującymi w warunkach, w których użytkownicy działają. Obecnie wartość rynku wyposażenia ochrony osobistej (PPE) szacuje się na 9,5-10 mld EUR, a około 200 000 miejsc pracy związanych jest bezpośrednio lub pośrednio z produktami i usługami PPE. Szybki wzrost przewidywany w niektórych częściach świata sugeruje, że eksport wyposażenia ochrony osobistej z UE może wzrosnąć o około 50 % w ciągu najbliższych lat. Szybszy rozwój i stosowanie norm europejskich na rynku globalnym w połączeniu z odpowiednimi środkami ochrony własności intelektualnej, np. poprzez usługi wsparcia małych i średnich przedsiębiorstw, mogłyby stworzyć dodatkowy popyt na wyposażenie ochrony osobistej. Zakupy w ramach zamówień publicznych odgrywają istotną rolę w odniesieniu do tekstyliów ochronnych, występuje jednak fragmentacja popytu na poziomie władz lokalnych.

- Produkty pochodzenia biologicznego są wyrabiane z odnawialnych surowców biologicznych takich jak rośliny i drzewa. Segment rynku wybrany dla tego rynku pionierskiego obejmuje nieżywnościowe nowe produkty i materiały pochodzenia biologicznego, takie jak biologiczne tworzywa sztuczne, biologiczne środki smarne, środki powierzchniowo czynne, enzymy i środki farmaceutyczne. Nie obejmuje on tradycyjnych produktów papierowych i drewnianych, ani biomasy jako źródła energii. Długoterminowy potencjał wzrostu produktów pochodzenia biologicznego będzie zależeć od ich zdolności do zastąpienia produktów opartych na surowcach kopalnych i do zaspokojenia różnych wymagań końcowego użytkownika po konkurencyjnych kosztach, do stworzenia cyklów życia produktów, które będą neutralne pod względem emisji gazów cieplarnianych, i do wywierania mniejszego wpływu na środowisko, tj. generowania mniejszej ilości odpadów i zużywania mniejszej ilości energii i wody. Europa zajmuje dobre miejsce na rynkach innowacyjnych produktów pochodzenia roślinnego dzięki wiodącej pozycji technologicznej i przemysłowej. Niemniej jednak dostrzegana niepewność co do właściwości produktów i słaba przejrzystość rynku hamują rozwój popytu na produkty. Przepisy dotyczące ochrony środowiska, standaryzacja, etykietowanie oraz zachęcanie państw członkowskich do otwierania pokazowych zakładów produkcyjnych mogą odegrać istotną rolę, podobnie jak wspólna polityka rolna.

- Recykling ogranicza ilość odpadów przeznaczonych do usunięcia oraz zużycie zasobów naturalnych i przyczynia się do poprawy wydajności energetycznej. Dlatego też odgrywa on zasadniczą rolę dla rozwoju w kierunku zrównoważonej konsumpcji i produkcji – nie tylko pod względem energii, lecz pod względem wszystkich zasobów, które wytwarzamy. Sektor recyklingu osiąga obroty rzędu 24 mld EUR i zatrudnia około 500 000 osób. Tworzy go ponad 60 000 przedsiębiorstw. UE ma około 30 % udziału w światowym eko-przemyśle oraz 50 % w przemyśle związanym z odpadami i recyklingiem. Pomimo istotnego potencjału rynkowego wciąż istnieją bariery dla rozwoju rynku. Ten potencjał ma również istotne znaczenie dla poprawy wydajności i zdolności produkcyjnych poprzez stymulowanie innowacyjności i wprowadzanie skuteczniejszych procesów i technologii. Przyniosłoby to oszczędność kosztów, energii i zasobów naturalnych i pomogłoby Europie stać się mniej zależną od cen surowców.

- Energia odnawialna oznacza energię, którą można uzyskać z odtwarzających się źródeł energii, takich jak wiatr, energia słoneczna, biomasa, odpady ulegające biodegradacji lub substraty, energia geotermiczna, energia fal i pływów morskich oraz energia wodna. Obecnie europejski sektor energii odnawialnych osiąga roczne obroty rzędu 20 mld EUR i daje pracę około 300 000[15] osób, jednocześnie zaspokajając w przybliżeniu 8,5 % europejskiego zapotrzebowania na energię15. Rada Europejska w marcu 2007 r. wyznaczyła jako wiążący cel osiągnięcie 20 % udziału energii odnawialnych w zużyciu energii w UE do 2020 r. Ten cel daje producentom wielką możliwość rozwoju przy jednoczesnym ograniczeniu kosztów produkcji. Rozwój zasobów odnawialnych jest wstrzymywany przez trzy czynniki. Po pierwsze, zewnętrzne koszty korzystania z energii[16] nie znajdują pełnego odzwierciedlenia w kosztach energii. W związku z powyższym zapotrzebowanie na energię odnawialną, która ogólnie rzecz biorąc ma niskie koszty zewnętrzne, znajduje się na poziomie niższym od optymalnego. Po drugie, ważne efekty płynące z krzywej uczenia się, które obniżyłyby ceny w szeregu technologii, są wolniej wykorzystywane z powodu obecnego niskiego poziomu popytu. Ponadto fragmentacja systemów wspierających energie odnawialne oraz istnienie barier administracyjnych i rynkowych oznaczają, że potencjał rynku wewnętrznego nie jest w pełni wykorzystany.

Załącznik 2 zawiera bardziej szczegółową analizę sześciu powyższych rynków oraz skutków inicjatywy rynków pionierskich. W oparciu o ostrożne wstępne szacunki można oczekiwać, że ze wsparciem ze strony ukierunkowanych działań w ramach inicjatywy rynków pionierskich łączna wartość rynkowa sześciu wymienionych powyżej rynków mogłaby wzrosnąć ponad dwukrotnie do 2020 r. oraz mogłoby powstać około milion nowych miejsc pracy.

Wybór rynków do pierwszego etapu nie dyskwalifikuje innych obszarów rynkowych jako potencjalnych przyszłych kandydatów ani nie jest deklaracją polityczną dotyczącą ich porównawczego znaczenia społecznego bądź gospodarczego.

Już obecnie pewne przekonujące oznaki wskazują na dziedziny, które mogłyby być wybrane do udziału w podobnym przedsięwzięciu w przyszłości. Konsultacje z zainteresowanymi podmiotami[17] oraz narzędzia badania rynku będą wspierać ten ciągły proces identyfikacji poprzez stworzenie mechanizmów monitorowania i przewidywania korzystających z istniejących narzędzi diagnostycznych i analitycznych, takich jak ERA-Watch oraz Sectoral Innovation Watch[18]. Przedstawione podejście do rynków pionierskich mogłoby zostać objęte obecnie uruchamianymi inicjatywami o szerszym zasięgu[19], co zwiększyłoby korzyści płynące dla Europejczyków z rozwoju rynków intensywnie wykorzystujących innowacje.

Główne instrumenty polityki

Poszczególne plany działań tematycznych mających ułatwić powstanie rynków pionierskich w przedstawionych obszarach zostały streszczone w załączniku 1. Inicjatywa rynków pionierskich będzie korzystać ze zróżnicowanego zestawu instrumentów polityki:

- Prawodawstwo

Należy również opracować prawodawstwo służące celom polityki, aby wspierać innowacyjność i unikać nakładania obciążeń na firmy i inne organizacje działające w sektorze innowacyjnym. Istnieje szansa poprawy koordynacji przepisów w różnych obszarach polityki, które wpływają na rynki innowacyjnych produktów i usług. Wiarygodne, zwięzłe i dobrze zaprojektowane otoczenie prawodawcze i sądownicze ma zasadnicze znaczenie dla umożliwienia firmom inwestowania i konsumentom podejmowania decyzji o nabyciu nowych produktów i usług.

Środki prawne w planach działań przewidzianych w ramach inicjatywy rynków pionierskich obejmują zarówno nowe wnioski legislacyjne, jak i zmiany, nowelizacje i uchylenia. Przykładowo, można wspierać stosowanie produktów pochodzenia biologicznego i rozpowszechnianie nowych technologii w produkcji produktów pochodzenia biologicznego poprzez dopasowanie istniejących działań prawodawczych w obrębie IPPC[20] (zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli, ang. integrated pollution prevention and control). Podobne czynności proponuje się w dotyczącym recyklingu planie działania w ramach inicjatywy rynków pionierskich, który to plan skupia się na zapewnieniu środków wspierających we współdziałaniu z określonymi uregulowaniami prawnymi UE, w szczególności z dyrektywami WEEE[21] (w sprawie zużytego sprzętu elektrotechnicznego i elektronicznego) oraz ELV[22] (w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji).

- Zamówienia publiczne

Wydatki na zamówienia publiczne stanowią 16 % PKB Unii Europejskiej, lecz sięgają 40 % wydatków w budownictwie i prawie 100 % w zakresie działań związanych z obronnością, bezpieczeństwem cywilnym i sytuacjami kryzysowymi. W związku z powyższym powtarzającym się w planach działania punktem jest mobilizowanie władz publicznych do występowania w charakterze „klientów inicjujących” poprzez promowanie wykorzystania procedur zamówień publicznych dla wspierania innowacyjności.

Zastosowanie istniejących w dziedzinie zamówień publicznych ram prawnych UE[23] wspiera inicjatywę rynków pionierskich dzięki zajęciu się kwestią fragmentacji rynku oraz pobudzaniu rozwoju konkurencyjnych rozwiązań. Opublikowany ostatnio przez Komisję przewodnik[24] opisuje, w jaki sposób można wspierać innowacyjność poprzez wykorzystanie zamówień publicznych. Te rozwiązania wymagają zmian w procesach administracyjnych krajowych, regionalnych i lokalnych urzędów zajmujących się zamówieniami publicznymi, zwykle stosowanych w celu przygotowania zaproszeń do składania ofert (np. w odniesieniu do sposobów uzyskiwania informacji dotyczących istniejących i potencjalnie nowych rozwiązań technicznych oraz nowych usług i produktów; albo w zakresie zdobywania szerszej wiedzy o możliwościach ustalania i przyznawania statusu „oferty najkorzystniejszej ekonomicznie” na podstawie oceny cyklu życiowego kosztów. To samo dotyczy sposobów ułatwiających osiągnięcie masy krytycznej, która przyczynia się do rozwoju rynku pionierskiego. Wymogi interoperacyjności oraz zastępowania pojedynczych zakupów o małej skali zamówieniami grupowymi mogą okazać się pożyteczne. Intensywniejsze szkolenia oraz wysiłki w celu podnoszenia świadomości skierowane na urzędników zajmujących się zamówieniami publicznymi, jak również tworzenie sieci kontaktów pomiędzy tymi urzędnikami, stanowią przekrojowe środki, które mogą przynieść korzyści wszystkim rynkom pionierskim.

- Normalizacja, etykietowanie i certyfikacja

Normy mogą ułatwiać rozwój rynków pionierskich, o ile nie wykluczają konkurencyjnych technologii, nie ograniczają nadmiernie konkurencji ani nie hamują powstającego popytu. Bardziej spójne normy techniczne, eksploatacyjne oraz normy produktów w całym łańcuchu produkcyjnym, począwszy od surowców aż do produktów końcowych, mogą sprawić, że normalizacja będzie bardziej sprzyjać innowacyjności. Normy powinny być w miarę możliwości oparte na parametrach, a neutralne pod względem technologii.

W obrębie sześciu wybranych rynków aktualny proces normalizacji jest podzielony. Skutkiem tego jest istnienie konkurujących norm, które uniemożliwiają rozwiązania interoperacyjne. Brak interoperacyjności sprawia, że włączenie wiedzy i różnych składników w złożone nowe produkty i usługi staje się skomplikowane. Konkurujące, niewspółdziałające normy zakłócają funkcjonowanie innowacyjnych rozwiązań w całym łańcuchu wartości. W kontekście inicjatywy rynków pionierskich wybór pomiędzy takimi normami powinien się zatem odbywać w sposób integracyjny i w miarę możliwości na poziomie UE; jednocześnie należy unikać wykluczania konkurujących technologii[25]. Paneuropejskie platformy normalizacyjne takie jak sieci normalizacyjne Europe INNOVA mogą pomóc w wyłonieniu norm najodpowiedniejszych dla danego problemu, opartych na szerokim porozumieniu w przemyśle. Należy poprawić proces informowania o normach, aby napędzać popyt świadomych nabywców i użytkowników oraz aby zapewnić uwzględnianie norm w projektach badawczych.

Wykorzystując doświadczenia w obrębie przemysłu można rozwinąć nowe podejście do certyfikacji własnej producenta. W oparciu o skorygowany system wspólnotowego oznakowania ekologicznego Eco-label UE nowe rozwiązania mogłyby zawierać elementy zwracające uwagę np. na oznaczenia „europejskie produkty pochodzenia biologicznego” i/lub „przetworzono w Europie” (recykling). Mogłoby to prawdopodobnie przyciągnąć nowych konsumentów. Informacja o właściwościach przekraczających minimalne wymagania prawne mogłaby skłonić potencjalnych klientów do podjęcia decyzji o kupnie. Np. dyrektywa dotycząca ekoprojektu dla produktów wykorzystujących energię (2005/32/WE) ustanawia instrumenty służące skutecznej i dynamicznej transformacji rynku. Może ona doprowadzić rynek do przyjęcia minimalnych wymogów poprzez zakaz używania najgorzej ocenionych produktów, podczas gdy poziomy odniesienia, które zostaną ustalone w środkach wykonawczych do dyrektywy, dotyczących poszczególnych produktów (załącznik I, część 3, pkt 2), mogą zapewnić przemysłowi przewidywalność i dynamizm. Obowiązkowe oznaczenia dotyczące efektywności wystawiane w punktach sprzedaży mają podstawowe znaczenie dla umożliwienia konsumentom dokonywania świadomych wyborów. Tylko produkty najlepiej oceniane z punktu widzenia środowiska będą mogły otrzymać oznaczenia Energy star oraz Eco-label UE.

Można również stworzyć dynamiczne normy oraz programy „top-runner”[26]. Oczekiwany komunikat w sprawie normalizacji i innowacyjności, jak również plan roboczy w ramach dyrektywy dotyczącej ekoprojektu[27] zwracają szczególną uwagę na wpływ normalizacji na rynki pionierskie.

- Instrumenty uzupełniające

Inne działania mogą przyspieszyć i poprawić interaktywny przepływ informacji pomiędzy dostawcami i użytkownikami, przyczyniając się w ten sposób do poprawy przejrzystości rynku. Da to przedsiębiorstwom przewagę konkurencyjną, tworząc lepsze warunki do reagowania na multidyscyplinarne wyzwania na określonych rynkach. Będzie to wymagało stworzenia platform[28], jak również wsparcia finansowego, zwłaszcza w dwóch przypadkach przedstawionych poniżej.

( Usługi wspierające przedsiębiorstwa i innowacje, szkolenia i komunikacja

W pewnych segmentach rynku nowe innowacyjne przedsiębiorstwa odniosłyby korzyść ze wsparcia takiego jak działania ułatwiające przepływ wiedzy, inkubatory przedsiębiorczości oraz dostęp do finansowania poprzez usługi doradcze lub szkolenia. Oprócz zapewnienia takich tematycznie ukierunkowanych usług za pośrednictwem wsparcia ze strony funduszy strukturalnych lub nowej zintegrowanej sieci wspierania przedsiębiorstw i innowacji w ramach CIP (programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji 2007-2013, ang. Competitiveness and Innovation framework Programme 2007-2013), bardziej skoordynowane wykorzystanie projektów służących tworzeniu sieci kontaktów oraz platform[29] służących wzajemnej nauce i wymianie wiedzy mogłoby wspierać realizację planów działania. Współpraca w obrębie regionalnych klastrów przemysłowych opartych na wiedzy oraz pomiędzy nimi w całej Europie mogłaby przyspieszyć przepływ pomysłów i wiedzy. Potencjał polityki spójności w zakresie wspierania zarówno bezpośrednich inwestycji, jak i tworzenia sieci kontaktów powinien zostać wykorzystany przez państwa członkowskie i regiony w wielu obszarach rynków pionierskich[30]. Mogłoby się to przyczynić do podtrzymania politycznego rozmachu i zaangażowania zainteresowanych podmiotów oraz do poszerzenia zakresu zainteresowanych podmiotów działających na rynkach pionierskich[31].

( Wsparcie i zachęty finansowe

Pojawienie się wielu nowych możliwości biznesowych w obszarach objętych inicjatywą rynków pionierskich prawdopodobnie pobudzi inwestycje prywatne. W tym zakresie działania publiczne mogą walnie przyczynić się do ułatwienia dostępu do finansowania.

Plany działania mogłyby obejmować składanie wniosków w ramach programów krajowych i UE[32]. Na poziomie UE[33] lub państw członkowskich można by wykorzystać publiczne fundusze przeznaczone na badania i rozwój oraz innowacje w celu wykazania wykonalności pewnych cyklów życia produktów.

EBI oraz EFI zarządzają znacznymi kwotami finansowego wsparcia UE, takimi jak mechanizm podziału ryzyka oraz mechanizm w ramach CIP dla szybko rozwijających się i innowacyjnych małych i średnich przedsiębiorstw. Fundusze EBI, w połączeniu z funduszami prywatnymi oraz w miarę możliwości z funduszami strukturalnymi, mogłyby wspierać „demonstrację” oraz zwiększanie produkcji innowacyjnych towarów i usług. Ponadto JEREMIE, wspólna inicjatywa stworzona przez Komisję razem z EFI oraz EBI, może zapewnić małym i średnim przedsiębiorstwom lepszy dostęp do źródeł finansowania, takich jak mikrokredyt, kapitał venture, pożyczki lub gwarancje. Należy rozważyć nowe modele partnerstwa publiczno-prywatnego, w których mogliby uczestniczyć inwestorzy i inne zainteresowane podmioty. Mogłoby to zachęcić prywatnych inwestorów do wspierania nowych przedsięwzięć związanych z rynkami pionierskimi.

Państwa członkowskie mogłyby dokonać reorientacji krajowych lub regionalnych programów pomocy państwa w celu wykorzystania nowych możliwości wspierania badań, rozwoju i innowacji w ramach nowych wspólnotowych zasad ramowych dotyczących pomocy państwa[34] w tej dziedzinie. Szczególne znaczenie ma reorientacja wsparcia dla regionów ze strony funduszy strukturalnych. Wszystkie państwa członkowskie przeznaczyły pewną część swoich zasobów udostępnionych w ramach polityki spójności na odnowiony program wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Główna zmiana w inwestycjach w ramach polityki spójności dotyczy badań i rozwoju oraz innowacji. Około 83 mld EUR lub 25 % łącznego budżetu spójności zostanie przeznaczone na ten rodzaj inwestycji. Określenie rynków pionierskich stanowi oczywiście pożyteczne narzędzie orientacyjne dla prywatnych i publicznych inwestycji związanych z wykorzystaniem tych funduszy.

Zarządzanie i dalsze kroki

Potrzeba ścisłej koordynacji dużej liczby różnych działań w krótkim okresie sprawia, że plany działania[35] powinny być szczególnie ambitne. Sukces zależy od zaangażowania instytucji europejskich i państw członkowskich w ścisłą współpracę w celu realizacji tych planów działania przy napiętym harmonogramie, aby w ten sposób pobudzać prywatne zainteresowane podmioty do ciągłego inwestowania w te obiecujące rynki.

Komisja stworzy potrzebne struktury koordynacyjne, aby zapewnić skuteczność inicjatywy.

Rada1, która wzywała do rozpoczęcia inicjatywy rynków pionierskich, będzie miała do odegrania kluczową rolę w kontynuacji procesu rozpoczętego niniejszym komunikatem. Stanowi ona forum, na którym powinna powstać mapa drogowa opisująca, w jaki sposób inicjatywa rynków pionierskich ma wnieść wkład w strategię wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, oraz na którym odbywać się będzie monitorowanie postępów. Inicjatywa ta stanowi kluczowy wkład w osiągnięcie celów szeregu zintegrowanych zaleceń w ramach partnerstwa na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia[36]}. Działania państw członkowskich realizujące inicjatywę rynków pionierskich mogą być więc przedstawiane w tym właśnie kontekście[37].

Najważniejsze zainteresowane podmioty będą regularnie informowane o postępach; prowadzone będą również z nimi konsultacje. Zapewni się ukierunkowane informacje dla decydentów na poziomie krajowym i niższym oraz komunikację z nimi, z uwzględnieniem inicjatyw państw członkowskich

W celu dalszego promowania inicjatywy rynków pionierskich oraz aktywnego angażowania w ten proces zainteresowanych podmiotów Komisja stworzy elektroniczną platformę dla podmiotów zainteresowanych inicjatywą rynków pionierskich, w ramach której powstaną strony tematyczne dla każdego planu działania.

Komisja rozważy uzupełnienie obecnej inicjatywy rynków pionierskich planami działań dla innych rynków, jeśli stopień zaangażowania państw członkowskich i zainteresowanych podmiotów w inicjatywę rynków pionierskich udowodni wykonalność szerszego podejścia, oraz jeśli dzięki mechanizmowi stałego monitorowania, który zostanie stworzony, zostanie ustalone, że nowe obszary rynkowe odpowiadające przyjętym kryteriom wydają się być gotowe do objęcia podobną inicjatywą.

Średniookresowe sprawozdanie w sprawie postępów dotyczące postępów w realizacji planów działań oraz zaangażowania publicznych i prywatnych zainteresowanych podmiotów zostanie przedstawione w 2009 r.

Ostateczne sprawozdanie przygotowane przez niezależnych ekspertów w sprawie pierwszego etapu inicjatywy rynków pionierskich zostanie przedstawione w 2011 r. i będzie ono zawierać ocenę ex post, szacującą skutki działań w ramach przyjętej polityki oraz – w możliwie najszerszym zakresie – rzeczywisty wpływ na segmenty rynku.

Podsumowanie

Inicjatywa rynków pionierskich, o ile zostanie zrealizowana w należytym czasie i z odpowiednim politycznym poparciem, może zapewnić europejskim przedsiębiorstwom uczciwe i lepsze szanse wejścia z przewagą konkurencyjną jako pionierskim producentom na nowe, szybko rozwijające się rynki światowe. Może ona zapewnić obywatelom europejskim możliwość szybszego korzystania z innowacji w nowo powstałych obszarach rynkowych, mających szczególnie duże znaczenie gospodarcze i społeczne.

W celu zrealizowania inicjatywy,

- Komisja przygotowuje odpowiednie wnioski legislacyjne wskazane w planach działań i opublikuje wezwania do składania wniosków w sprawie wdrażania działań wspierających.

- Państwa członkowskie wzywa się do realizacji działań, które najlepiej przyczynią się osiągnięcia celów wskazanych w załączniku I, oraz do zachęcania odpowiednich krajowych i regionalnych podmiotów do udziału w mechanizmach koordynujących, co wzmocni skutki inicjatywy i przyczyni się do spójności pomiędzy różnymi środkami.

- Biznes i inne zainteresowane podmioty zachęca się do udziału w przedstawionych działaniach, zwłaszcza w tych, w których przypisano im w planach działań ważną rolę do odegrania, również poprzez stały kontakt z odpowiednimi organami w kwestiach leżących w ich odpowiednich kompetencjach.

[1] COM(2006) 502 wersja ostateczna z 13.9.2006 r.

[2] http://ec.europa.eu/invest-in-research/action/2006_ahogroup_en.htm.

[3] Konkluzje z 4 grudnia 2006 r. w sprawie polityki innowacyjności oraz konkurencyjności.

[4] Patrz załącznik I, SEC XXX. Tematyczne prace przygotowawcze będą również dostępne na stronie internetowej Europa.

[5] SEC XXX

[6] COM(97) 157 z 16.4.1997.

[7] Np. poprzez ETP (Europejskie Platformy Technologiczne).

[8] Jeśli państwa członkowskie przewidują wprowadzenie nowych środków pomocy państwa, środki te powinny dotyczyć jasno określonych nieprawidłowości w funkcjonowaniu rynku, mieć efekt motywacyjny, powinny być proporcjonalne i wywierać ograniczony niekorzystny wpływ na konkurencję i handel. Pomoc nie może obejmować kosztów spełnienia obowiązkowych wymogów określonych w prawodawstwie europejskim.

[9] W takim przypadku nie byłoby potrzeby stosowania inicjatywy rynków pionierskich do takiego rynku.

[10] Patrz wykaz na stronie http://cordis.europa.eu/technology-platforms/individual_en.html.

[11] Europejskie Platformy Technologiczne – seminarium liderów przemysłowych: w dniu 6 grudnia (http://cordis.europa.eu/technology-platforms/seminar7_en.html).

[12] Przemysł kosmiczny, samochodowy, biotechnologie, technologie informacyjno-komunikacyjne, tekstylia, energia, ekoinnowacyjność oraz gazele (szybko rozwijające się małe i średnie przedsiębiorstwa); http://www.europe-innova.org/index.jsp.

[13] Tak jak to zasugerowały Komisja w dokumencie COM(2006) 502 oraz Rada w konkluzjach z 4.12.2006.

[14] Techniczne materiały włókiennicze stosowane do wyrobu inteligentnej osobistej odzieży ochronnej i inteligentnego wyposażenia ochronnego (ang. personal protective clothing – PPE ).

[15] Europejska Rada ds. Energii Odnawialnej.

[16] Np. emisje gazów cieplarnianych, zanieczyszczenie powietrza, bezpieczeństwo dostaw.

[17] Takie jak Europejskie Platformy Technologiczne (ETP) oraz panele Europe INNOVA.

[18] http://www.europe-innova.org.

[19] Np. plan działania w sprawie „Komfortowego funkcjonowania osób starszych w społeczeństwie informacyjnym” (COM(2007) 332 wersja ostateczna).

[20] Dyrektywa Rady 96/61/WE dotycząca IPPC, Dz.U. L 257, str. 26-40.

[21] Dyrektywa 2002/96/WE w sprawie WEEE, Dz.U. L 37, str. 24.

[22] Dyrektywa 2000/53/WE w sprawie ELV, Dz.U. L 269, str. 34.

[23] Dyrektywy 2004/17/WE i 2004/18/WE.

[24] http://www.proinno-europe.eu/doc/procurement_manuscript.pdf.

[25] Procedura wyboru norm zależy od ich natury, formalnej bądź nieformalnej, oraz powinna być wystarczająco elastyczna, aby dopasować się z upływem czasu do zmieniających się warunków rynkowych.

[26] Przewidywany plan działania w sprawie konsumpcji i produkcji zgodnych z zasadą zrównoważonego rozwoju, przegląd w 2010 r. ustaleń ramowych dotyczących produktów wykorzystujących energię oraz zmiany wspólnotowych oznaczeń ekologicznych w 2008 r. dadzą możliwość wcielenia w życie tych dynamicznych sposobów podejścia. Patrz http://ec.europa.eu/enterprise/environment/sip_en.htm.

[27] Art. 16 dyrektywy 2005/32/WE.

[28] Zwłaszcza elektronicznych platform wymiany informacji, gromadzących podmioty publiczne i prywatne, działających na poziomie międzysektorowym i o zasięgu europejskim.

[29] Np. na wzór działań PRO INNO lub w oparciu o sieci sektorowe Europe INNOVA.

[30] Inicjatywa Komisji „Regiony na rzecz zmian gospodarczych” ma również znaczenie dla tych rynków pionierskich.

[31] Np. sektor ubezpieczeniowy mógłby się zaangażować w ochronę klimatu lub działania związane z bezpieczeństwem

[32] W odniesieniu do 7.PR (siódmego programu ramowego) nie powinno to zmieniać lub zastępować zwykłej procedury przewidzianej dla zmian programu roboczego.

[33] Zwłaszcza w ramach 7.PR i CIP.

[34] Dz.U. C 323, str. 1 i następne, zwłaszcza nowe możliwości wspierania innowacji, http://ec.europa.eu/invest-in-research/policy/state_aid_en.htm.

[35] Poszczególne środki przyjęte w planach działania zostaną poddane ocenie zgodnie z odpowiednimi regułami oceny skutków, z zastrzeżeniem odpowiednich procedur podejmowania decyzji.

[36] Zintegrowane zalecenia nr 10 już zakładają "rozwój nowych technologii i rynków" (http://ec.europa.eu/growthandjobs/pdf/integrated_guidelines_en.pdf).

[37] Rada Europejska w grudniu 2006 r. wskazała, że „postęp w osiąganiu wyników będzie oceniany podczas następnego wiosennego szczytu Rady Europejskiej w ramach strategii lizbońskiej.”