SPRAWOZDANIE KOMISJI

Tabela wyników w dziedzinie pomocy państwa – aktualizacja z 2012 r. Sprawozdanie na temat pomocy państwa przyznanej przez państwa członkowskie UE - Aktualizacja z 2012 r. -

SPIS TREŚCI

Streszczenie wniosków sprawozdania............................................................................................ 4

Pomoc państwa w kontekście obecnej sytuacji gospodarczej......................................................... 6

1........... Pomoc państwa w 2011 r............................................................................................... 6

1.1........ Pomoc niezwiązana z kryzysem....................................................................................... 6

1.2........ Pomoc związana z kryzysem........................................................................................... 7

2........... Tendencje i wzorce w zakresie wydatków na pomoc państwa niezwiązaną z kryzysem w państwach członkowskich................................................................................................................ 8

2.1........ Pomoc państwa dla przemysłu i usług.............................................................................. 8

2.2........ Pomocy państwa na cele horyzontalne leżące we wspólnym interesie............................... 9

3........... Pomoc państwa przyznana dla sektora finansowego i w celu wsparcia gospodarki realnej 10

3.1........ Pomocy państwa dla sektora finansowego..................................................................... 10

3.1.1..... Kontekst...................................................................................................................... 10

3.1.2..... Kwoty pomocy zatwierdzone i wykorzystane w okresie od 1 października 2008 r. do 1 października 2012 r. 10

3.1.3..... Kwoty pomocy zatwierdzone i wykorzystane w 2011 r................................................. 10

3.2........ Pomoc państwa dla gospodarki realnej......................................................................... 11

3.2.1..... Kontekst...................................................................................................................... 11

3.2.2..... Zatwierdzone i wykorzystane kwoty pomocy................................................................ 11

4........... Tendencje w zakresie wydatków na pomoc państwa w rozbiciu na kategorie środków pomocy 12

4.1........ Ilość środków pomocy................................................................................................. 12

4.2........ Wolumen pomocy - około 32,5 % pomocy dla przemysłu i usług jest objęta wyłączeniami grupowymi 12

5........... Egzekwowanie przepisów dotyczących pomocy państwa.............................................. 12

5.1........ Pomoc niezgodna z prawem.......................................................................................... 12

5.2........ Odzyskanie pomocy..................................................................................................... 13

5.3........ Egzekwowanie prawa dotyczącego pomocy państwa: współpraca z sądami krajowymi.. 13

5.4........ Monitorowanie ex post................................................................................................. 13

Streszczenie wniosków sprawozdania

W porównaniu do lat poprzednich wydatki ogółem na pomoc państwa niezwiązaną z kryzysem w UE w 2011 r. w dalszym ciągu malały i wyniosły 64,3 mld EUR, czyli 0,5 % PKB UE. Ogólnie rzecz biorąc, państwa członkowskie kontynuowały starania na rzecz zmniejszenia ogólnego poziomu pomocy, a spadek ten w znaczniej mierze jest prawdopodobnie spowodowane trudniejszymi warunkami budżetowymi w wielu państwach członkowskich. Ten spadek wydatków w oczywisty sposób wpłynął na ogólną tendencję niższych wydatków z tytułu pomocy państwa w latach 2006-2011. W kolejnych latach okaże się, czy w perspektywie długoterminowej tendencja spadkowa utrzyma się czy poziom wydatków ustabilizuje się.

Pomoc przeznaczona na cele horyzontalne leżące we wspólnym interesie utrzymywała się na wysokim poziomie, przy czym 90 % całkowitej pomocy przyznano dla przemysłu i usług. W porównaniu z poprzednimi latami pomoc objęta przepisami o wyłączeniach grupowych w dalszym ciągu zwiększała się, osiągając poziom 32,5 % całkowitej pomocy przyznanej dla przemysłu i usług, co potwierdza utrzymującą się tendencję zwyżkową od 2006 r. Ogólnie rzecz biorąc, poziom pomocy przyznanej w ramach wyłączeń grupowych i poprzez zgłoszone programy pozostawał wysoki (około 87,5 %), natomiast pomoc indywidualna, podlegająca kontroli Komisji, pozostawała na niskim poziomie.

Kontynuowano działania w celu odzyskania pomocy niezgodnej ze wspólnym rynkiem i pomoc ta została odzyskana od beneficjentów.

W 2011 r. Komisja zatwierdziła mniej nowych środków pomocy mających na celu wsparcie sektora finansowego. Całkowita kwota pomocy zatwierdzonej w okresie od 2008 r. do dnia 1 października 2012 r. wyniosła 5 058,9 mld EUR (40,3 % PKB UE). Jednak w związku z utrzymującymi się napięciami rynkowymi większość środków zatwierdzonych od 2008 r. nadal funkcjonuje.

W 2011 r. pomoc na rzecz sektora finansowego, w wysokości 714,7 mld EUR, czyli 5,7 % PKB UE, przeznaczono przede wszystkim na wsparcie gwarancyjne oraz wsparcie płynności i skoncentrowano na kilku państwach członkowskich.

W odniesieniu do pomocy przyznanej na mocy tymczasowych ram prawnych, państwa członkowskie nie wprowadziły żadnych nowych środków pomocy z wyjątkiem kilku środków dla rolnictwa, przedłużono natomiast niektóre z istniejących środków zatwierdzonych w latach 2009 i 2010. W 2011 r. na mocy tymczasowych ram prawnych przyznano pomoc w wysokości 4,8 mld EUR, co stanowi kwotę niższą niż w latach poprzednich. Całkowita kwota pomocy na mocy tymczasowych ram prawnych (37,5 mld EUR), pozostawała na poziomie znacznie niższym niż łączna kwota zatwierdzonej pomocy (82,9 mld EUR).

Aktualizacja tabeli wyników z 2012 r. w dziedzinie pomocy państwa stanowi streszczenie informacji przedstawionych w tym roku przez państwa członkowskie w rocznych sprawozdaniach dotyczących wydatków z tytułu pomocy państwa w 2011 r.

Podobnie jak w poprzednich tabelach wyników, z powodów metodologicznych i dla uniknięcia zniekształcenia obrazu tendencji w zakresie wydatków z tytułu pomocy państwa ze względu na wysokie kwoty pomocy udzielonej sektorowi finansowemu, kwoty pomocy podzielono na kwoty pomocy niezwiązanej i związanej z kryzysem[1].

Dla pomocy niezwiązanej z kryzysem podaje się streszczenie informacji o wydatkach z tytułu pomocy państwa w 2011 r. wraz z przeglądem tendencji w zakresie pomocy państwa przyznanej na rzecz przemysłu i usług (poprzez porównanie wydatków w latach 2006-2008 i w latach 2009-2011). Dokonano rozróżnienia według rodzaju pomocy, tzn. pomocy objętej wyłączeniami grupowymi, programów i pomocy indywidualnej (pomocy indywidualnej przyznanej w ramach programu pomocy oraz pomocy ad hoc).

Pomoc związaną z kryzysem przedstawiono jako przegląd zatwierdzonych kwot pomocy (od dnia 1 października 2008 r. do dnia 1 października 2012 r.) oraz wykorzystanych kwot pomocy (od dnia 1 października 2008 r. do dnia 31 grudnia 2011 r.), w podziale według rodzaju instrumentu, tj. dokapitalizowanie, gwarancje, aktywa o obniżonej jakości i środki wsparcia płynności. Informacje dotyczące pomocy udzielonej na mocy Tymczasowych wspólnotowych ram prawnych w zakresie pomocy państwa ułatwiających dostęp do finansowania w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego (tymczasowe ramy prawne)[2] przedstawiono jako zatwierdzone kwoty pomocy i wykorzystane kwoty pomocy.

Ponadto przedstawiono zaktualizowane informacje o postępach, jakie poczyniono w zakresie egzekwowania przepisów dotyczących pomocy państwa.

Należy zauważyć, że Urząd Nadzoru EFTA publikuje roczne tabele wyników[3] zawierające również najnowsze dane dotyczące wielkości pomocy państwa przyznanej w Islandii, Liechtensteinie i Norwegii.

Tabela wyników w dziedzinie pomocy państwa obejmuje sprawozdanie podsumowujące, przyjęte przez kolegium komisarzy, przedstawiające przede wszystkim kluczowe fakty, wnioski i tendencje w zakresie pomocy państwa przyznanej przez państwa członkowskie, oraz dokument roboczy służb Komisji pt. „Fakty i liczby dotyczące pomocy państwa w państwach członkowskich UE” stanowiący załącznik do sprawozdania w celu zapewnienia informacji o podstawowych faktach.

Pomoc państwa w kontekście obecnej sytuacji gospodarczej

W 2011 r. PKB UE wzrósł w bardzo umiarkowanym stopniu; wzrost kształtował się średnio na poziomie znacznie poniżej 1 %. Ogólnie rzecz biorąc, wydatki prywatne i publiczne były wciąż na niskim poziomie i zaczęły się zwiększać bardzo powoli. Stopa bezrobocia w UE wynosiła powyżej 10 %, a zaostrzający się kryzys zadłużeniowy w strefie euro również znacząco zaciążył na gospodarce UE.

Ponieważ nadal trwał kryzys w sektorze finansowym, państwa członkowskie musiały również przedłużyć wsparcie dla banków w celu utrzymania zaufania do tego sektora oraz w szczególności umożliwienia bankom udzielania kredytów gospodarce realnej.

W ujęciu ogólnym kontrola pomocy państwa prowadzona przez Komisję stanowiła jeden z kluczowych elementów zapewniających, że bezprecedensowe wdrożenie środków naprawczych dokonane zostało w sposób skoordynowany, bez doprowadzenia do nadmiernych zakłóceń konkurencji na rynku wewnętrznym.

1. Pomoc państwa w 2011 r.

1.1. Pomoc niezwiązana z kryzysem

Całkowita wartość niezwiązanej z kryzysem pomocy państwa wyniosła w 2011 r. 64,3 mld EUR, czyli 0,5 % PKB[4] UE[5]. Kwoty pomocy na rzecz przemysłu i usług sięgnęła 52,9 mld EUR, czyli 0,42 % unijnego PKB,[6] pomoc dla rolnictwa wyniosła 8,7 mld EUR, czyli 0,07 % PKB UE, pomocy dla rybołówstwa wyniosła 109 mln EUR, czyli 0,001 % PKB UE, natomiast pomocy w sektorze transportu opiewała na kwotę 2,2 mld EUR, czyli 0,02 % PKB UE.

Na pięć państw, które udzieliły najwięcej pomocy na rzecz przemysłu i usług, przypada 39 miliardów EUR, co stanowi około 60 % łącznej wielkości pomocy w tej kategorii; są to: Niemcy (13,6 mld EUR), Francja (12,3 mld EUR), Zjednoczone Królestwo (4,8 mld EUR), Hiszpania (4,5 mld euro) oraz Włochy (3,8 mld EUR). Ranking ten jest inny, jeśli wziąć pod uwagę procent PKB. W takim ujęciu największą pomoc przyznała Malta (1,6 %), Grecja (1,2 %), Finlandia (1,2 %), Węgry (1,1 %) i Słowenia (1,1 %).

Zgłoszone w 2011 r. dotacje dla kolei[7] wyniosły 32,3 mld EUR[8], co stanowi 0,25 % PKB UE.

1.2. Pomoc związana z kryzysem

W odniesieniu do pomocy związanej z kryzysem udzielonej sektorowi finansowemu, dokapitalizowanie i pomoc związana z aktywami o obniżonej wartości wyniosła 31,7 mld EUR, czyli 0,25 % PKB UE, a wartość uśrednionych niewykorzystanych gwarancji i środków wsparcia płynności wyniosła ogółem 682,9 mld EUR, co stanowi 5,4 % PKB UE. Do dnia 1 października 2012 r. Komisja zatwierdziła środki pomocy związane z kryzysem finansowym dla wszystkich państw członkowskich UE, z wyjątkiem Bułgarii, Republiki Czeskiej, Estonii, Malty i Rumunii.

Wykorzystana kwota pomocy na mocy tymczasowych ram prawnych wyniosła w 2011 r. 4,8 mld EUR, czyli 0,037 % PKB UE. Środki pomocy dla wszystkich państw członkowskich, z wyjątkiem Cypru, zostały zatwierdzone na mocy tymczasowych ram prawnych.

2. Tendencje i wzorce w zakresie wydatków na pomoc państwa niezwiązaną z kryzysem w państwach członkowskich

Wykres 1[9]: Łączna kwota pomocy państwa (niezwiązanej z kryzysem) jako odsetek PKB (UE-27, dane od 1992 r.)

Ogólnie rzecz biorąc, pomoc państwa niezwiązaną z kryzysem cechuje długotrwała tendencja spadkowa trwająca od lat 80., kiedy kształtowała się ona na poziomie około 2 % PKB UE. Jej poziom spadł do około 1 % PKB UE w latach 90., a następnie ‑ z wyjątkiem 2006 r. ‑ zmniejszył się do około 0,5 % PKB UE po 2004 r.[10]. Umiarkowany wzrost odnotowano w 2008 r. i 2009 r., ale w 2010 r. i 2011 r. wartość tej pomocy wyniosła ponownie oscylowała wokół poziomu 0,5 % PKB UE.

W krótkim okresie wartość niezwiązanych z kryzysem wydatków z tytułu pomocy państwa pozostawała przez wiele lat na mniej więcej stałym niskim poziomie, co znajduje odbicie w bazowych tendencjach: 0,64 % PKB UE w latach 2006-2008 oraz 0,58 % PKB UE w latach 2009-2011. Z jednej strony wydaje się, że państwa członkowskie utrzymywały zdyscyplinowane podejście do pomocy państwa i zwiększały wartość niezwiązanej z kryzysem pomocy tylko w niektórych obszarach, w których niezbędna była interwencja w związku z kryzysem finansowym i gospodarczym, mimo że wiele państw członkowskich przyznało znaczne kwoty pomocy dla sektora finansowego. Z drugiej strony w szczególności w 2011 r. w wyniku znaczniejszych ograniczeń budżetowych wiele państw członkowskich mogło być zmuszonych do ograniczenia wielkości pomocy, co nie wyklucza możliwości, iż wydatki mogą być przesunięte na nadchodzące latach czy że środki pomocy, które wygasły, mogą zostać przywrócone na późniejszym etapie.

Ze względu na szczególne cechy pomocy państwa dla rolnictwa, rybołówstwa i transportu w poniższych sekcjach dotyczących poziomów i ukierunkowania pomocy (2.1 i 2.2) uwzględniono tylko pomoc dla przemysłu i usług.

2.1. Pomoc państwa dla przemysłu i usług

Biorąc pod uwagę tendencję, tj. porównując wydatki na pomoc w latach 2006-2008 i w latach 2009-2011, zauważalny jest nieznaczny wzrost w latach 2009-2011, kiedy wielkość pomocy wyniosła 60,0 mld EUR, czyli 0,48 % PKB UE, natomiast w poprzednim okresie wartość tej pomocy wyniosła 58,6 mld EUR, czyli 0,47 % PKB UE. W świetle podanych powyżej powodów, nieuzasadnione byłoby stwierdzenie, że można już zaobserwować długoterminowy wzrost pomocy państwa czy że jednorazowy efekt z 2009 r. nadal przyczynia się do ogólnego wzrostu w tym okresie. W każdym razie bardziej prawdopodobne wydaje się, że z powodu niższych wydatków w 2010 r. i 2011 r. tendencja ta odwróci się.

W odniesieniu do niższych wydatków na pomoc dla przemysłu i usług w 2011 r. niektóre państwa członkowskie ograniczyły wydatki z powodu ograniczeń budżetowych lub mogą rozłożyć plany wydatków na kilka lat, tak aby zachować ścisłą dyscyplinę budżetową. Na zmniejszenie wielkości pomocy wpłynęła też niższa pomoc sektorowa udzielona w roku 2011. Tym samym więcej środków pomocy przeznaczono na cele horyzontalne, w szczególności na wsparcie rozwoju regionalnego, propagowanie ochrony środowiska i dalsze inwestycje w badania i rozwój. Ogólnie rzecz biorąc, taki rozwój sytuacji wskazuje, że państwa członkowskie były w stanie w elastyczny sposób zareagować na ograniczenia ekonomiczne, jak również na zmieniające się potrzeby ekonomiczne.

W 2011 r. znacznie wzrosła pomoc objęta przepisami o wyłączeniach grupowych[11]. Ogólnie można stwierdzić, że państwa członkowskie nadal przyznawały pomoc w ramach programów, co wskazuje na to, że preferowały takie narzędzia, które pozwalały wesprzeć dużą liczbę przedsiębiorstw bez konieczności uprzedniego każdorazowego zgłaszania przyznania pomocy Komisji.

2.2. Pomocy państwa na cele horyzontalne leżące we wspólnym interesie

Koncepcja pomocy horyzontalnej, obejmującej pomoc nieprzyznaną konkretnym sektorom gospodarki, wynika z Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)[12]. Daje to Komisji możliwość podejmowania decyzji politycznych, na mocy których pomoc państwa może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym, aby zapewnić skuteczne wsparcie wspólnym celom politycznym.

Podobnie jak w latach poprzednich, trzy główne cele w 2011 r., na realizację których państwa członkowskie udzieliły pomocy, były następujące: rozwój regionalny, ochrona środowiska, w tym wspieranie oszczędności energii oraz propagowanie korzystania z energii odnawialnej, jak również badania, rozwój i innowacje. Państwa członkowskie rzadziej korzystały z pomocy dla MŚP i pomocy na tworzenie miejsc pracy oraz propagowanie szkoleń.

Z całkowitej kwoty 52,9 mld EUR, czyli 0,42 % PKB UE, pomocy przyznanej dla przemysłu i usług na cele horyzontalne przeznaczono 89,7 %. Pomoc regionalna wyniosła 14,0 mld EUR, czyli 0,11 % PKB UE, następnie pomoc na ochronę środowiska, w tym na oszczędności energii, wyniosła 12,4 mld EUR, tj. 0,09 % PKB UE, a pomoc na działań na badania, rozwój i innowacje opiewała na kwotę 10 mld EUR, czyli 0,08 % PKB UE. Te trzy cele stanowiły około dwie trzecie łącznej wartości pomocy dla przemysłu i usług.

Przy wzroście pomocy horyzontalnej o około 0,2 % PKB UE pomiędzy okresami 2006-2008 r. i 2009-2011 r., można odnotować tendencję, zgodnie z którą w ostatnich latach państwa członkowskie ewidentnie starały się przeznaczać pomoc na cele horyzontalne. W zaledwie kilku państwach członkowskich poziom pomocy horyzontalnej kształtował się na poziomie poniżej 50 %.

W 2011 r. nadal zmniejszała się pomoc sektorowa[13], która stanowiła około 10,3 % łącznej wartości pomocy dla przemysłu i usług, wynoszącej 5,5 mld EUR, tj. 0,04 % PKB UE. Mniejsze kwoty pomocy przyznano dla sektora węgla oraz sektorów produkcyjnych i niezwiązanych z produkcją.

3. Pomoc państwa przyznana dla sektora finansowego i w celu wsparcia gospodarki realnej

3.1. Pomocy państwa dla sektora finansowego

3.1.1. Kontekst

Zawirowania na rynkach finansowych wywołane przez kryzys finansowy w 2008 r., i które nadal trwały w 2011 r., doprowadziły do masowych interwencji przez rządy europejskie w celu ograniczenia negatywnych skutków kryzysu. Pomoc państwa dla instytucji finansowych miała zasadnicze znaczenie w kontekście przywrócenia zaufania do sektora finansowego oraz uniknięcia kryzysu systemowego.

W związku z pogłębieniem się kryzysu zadłużeniowego w połowie 2011 r. państwa członkowskie i Komisja uzgodniły pakiet środków mających na celu wzmocnienie kapitału banków i zapewnienie gwarancji zobowiązań (pakiet dla bankowości)[14].

3.1.2. Kwoty pomocy zatwierdzone i wykorzystane w okresie od 1 października 2008 r. do 1 października 2012 r.

W okresie od dnia 1 października 2008 r.[15] do dnia 1 października 2012 r. Komisja zatwierdziła pomoc dla sektora finansowego w łącznej wysokości 5058,9 mld EUR (40,3 % PKB UE). Większą część pomocy zatwierdzono w 2008 r., wraz z zatwierdzeniem kwoty 3394 mld EUR (27,7 % PKB UE) obejmującej głównie gwarancje dotyczące obligacji i depozytów banków. Po 2008 r. zatwierdzona pomoc w większym stopniu skoncentrowana była na dokapitalizowanie banków i pomoc związaną z aktywami o obniżonej wartości, a nie na gwarancjach, natomiast niedawno zatwierdzono nową serię środków gwarancyjnych: poczyniły tak głównie państwa odnotowujące wzrost oprocentowania emitowanych przez siebie obligacji, takich jak Hiszpania i Włochy.

Między 2008 r.[16] i 2011 r. ogólna kwota wykorzystanej pomocy wyniosła 1 615,9 mld EUR (12,8 % PKB UE). Największą część pomocy stanowiły gwarancje, które wyniosły około 1084,8 mld EUR (8,6 % PKB UE), w następnej kolejności pomoc na dokapitalizowanie w wysokości 322,1 mld EUR (2,5 % PKB UE), pomoc związana z aktywami o obniżonej jakości wynosząca 119,9 mld EUR (0,9 % PKB UE) oraz środki wsparcia płynności na kwotę 89 mld EUR (0,7 % PKB UE).

3.1.3. Kwoty pomocy zatwierdzone i wykorzystane w 2011 r.

W 2011 r. Komisja zatwierdziła pomoc dla sektora finansowego w wysokości 274,4 mld EUR (2 % PKB UE). Nowa zatwierdzona pomoc skoncentrowana była na kilku krajach i obejmowała gwarancje w wysokości 179,7 mld EUR, środki wsparcia płynności na kwotę 50,2 mld EUR, pomoc na dokapitalizowanie w wysokości 38,1 mld EUR oraz pomoc związana z aktywami o obniżonej wartości w kwocie 6,4 mld EUR.

Ogólna wielkość pomocy wykorzystanej w 2011 r. wyniosła 714,7 mld EUR, tj. 5,7 % PKB UE. Kwota niewypłaconych gwarancji wyniosła 521,8 mld EUR, przy czym nowe gwarancje opiewały na kwotę 110,9 mld EUR. Środki na wsparcie płynności wyniosły 43,7 mld EUR, przy czym nowe środki na ten cel przyznane w 2011 r. obejmowały kwotę 6,5 mld EUR. Środki na dokapitalizowanie wyniosły 31,7 mld EUR. Żadna pomoc nie została przyznana w ramach zatwierdzonych środków związanych z aktywami o obniżonej wartości.

3.2. Pomoc państwa dla gospodarki realnej

3.2.1. Kontekst

W dniu 17 grudnia 2008 r. w reakcji na zaostrzenie warunków dostępu do kredytów, przed którym stanęły przedsiębiorstwa w następstwie kryzysu finansowego, Komisja przyjęła tymczasowe ramy prawne. Miało to przede wszystkim na celu utrzymanie ciągłości dostępu przedsiębiorstw do finansowania oraz przygotowanie podstaw dla zrównoważonego długoterminowego wzrostu poprzez pobudzenie inwestycji. Tymczasowe ramy prawne wprowadziły szereg nowych instrumentów pomocy państwa, jak również tymczasowo dostosowały istniejące ramy dotyczące pomocy państwa. Ramy te umożliwiły pomoc dla wszystkich sektorów gospodarki. Jednak wykluczały pomoc mającą na celu zaradzenie występującym już wcześniej problemom strukturalnym, dlatego nie przyznano żadnej pomocy przedsiębiorstwom, które już przed kryzysem znajdowały się w trudnej sytuacji.

Tymczasowe ramy prawne miały obowiązywać do końca 2010 r. Z uwagi jednak na utrzymującą się wysoką niestabilność rynków finansowych, połączoną z niepewnymi perspektywami gospodarczymi, pod koniec 2010 r. Komisja postanowiła o przedłużeniu o rok, na zaostrzonych warunkach[17], większości środków przewidzianych w tymczasowych ramach prawnych, z wyjątkiem możliwości przyznania ograniczonej pomocy zgodnej z zasadami wolnego rynku w wysokości 500 000 EUR na przedsiębiorstwo. Przyznanie ograniczonej kwoty pomocy zgodnej ze wspólnym rynkiem (pomoc do wysokości 500 000 EUR na przedsiębiorstwo) zawężono do beneficjentów, którzy złożyli kompletny wniosek nie później niż dnia 31 grudnia 2010 r. w ramach krajowego programu pomocy zatwierdzonego przez Komisję zgodnie z tymczasowymi ramami prawnymi i nie później niż dnia 31 marca 2011 r. w odniesieniu do przedsiębiorstw prowadzących działalność w sektorze produkcji podstawowej produktów rolnych.

3.2.2. Zatwierdzone i wykorzystane kwoty pomocy

W 2011 r. państwa członkowskie nie wdrożyły żadnych nowych środków pomocy (poza kilkoma środkami pomocy dla rolników), ale złożyły wnioski o przedłużenie niektórych istniejących środków[18].

Od dnia wejścia w życie tymczasowych ram prawnych do końca 2011 r., całkowita wielkość zatwierdzonych przez Komisję kwot pomocy wyniosła 82,9 mld EUR.

W 2011 r. kwota pomocy wykorzystana na mocy ram tymczasowych wynosiła ok. 4,8 mld EUR lub 0,037 % unijnego PKB.

Głównym narzędziem stosowanym przez państwa członkowskie były dotowane gwarancje (1,9 mld EUR), a w następnej kolejności maksymalna kwota pomocy wynosząca 500 000 EUR na przedsiębiorstwo (0,6 mld EUR).

Ogółem kwota wykorzystana przez państwa członkowskie na mocy tymczasowych ram prawnych wyniosła ok. 37,5 mld EUR, co stanowi poziom wykorzystania 45 % w stosunku do całkowitej pomocy zatwierdzonej na mocy tymczasowych ram prawnych.

Aby uzyskać więcej informacji na temat pomocy przyznanej na mocy tymczasowych ram, należy zapoznać się z rozdziałem 3.2 dokumentu roboczego służb Komisji.

4. Tendencje w zakresie wydatków na pomoc państwa w rozbicu na kategorie środków pomocy

4.1. Ilość środków pomocy

W 2011 r. państwa członkowskie wprowadziły mniejszą liczbę środków pomocy. Poziom pomocy przyznanej na mocy przepisów o wyłączeniach grupowych lub w ramach programów pomocy czy jako pomoc indywidualna pozostawał zasadniczo na tym samym poziomie, przy nieznacznym wzroście środków pomocy ad hoc. Najprawdopodobniej krajowe ograniczenia budżetowe były powodem, dla którego państwa członkowskie nie były chętne do wdrażania nowych środków pomocy. Mniejszą liczbę nowych środków pomocy objętej przepisami o wyłączeniach grupowych można wytłumaczyć faktem, iż państwa członkowskie stopniowo wycofywały środki wdrożone w ramach poprzednich szczególnych wyłączeń grupowych (MŚP, zatrudnienie, szkolenia i pomoc regionalna). Biorąc pod uwagę, że ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych[19], wprowadzone w sierpniu 2008 r., pozostawia większy margines swobody przy przyznawaniu pomocy, np. dopuszcza większą liczbę celów pomocy, szersze możliwości wykorzystania, a w niektórych przypadkach mniej restrykcyjne warunki (w zależności od danego celu), państwa członkowskie potrzebowały mniej środków na mocy rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, które by zastąpiły wcześniejsze środki w ramach wyłączeń grupowych.

4.2. Wolumen pomocy - około 32,5 % pomocy dla przemysłu i usług jest objęta wyłączeniami grupowymi

Pomoc objęta wyłączeniami grupowymi przyznana dla przemysłu i usług wzrosła o około 5 mld EUR do 17,2 mld EUR w 2011 r., bądź 0,13 % PKB UE, stanowiąc 32,5 % całkowitej wartości pomocy przyznanej dla przemysłu i usług. Główna część pomocy przypadła na środki pomocy regionalnej, środki ochrony środowiska, oszczędności energii, a także środki na badania, rozwój i innowacje, natomiast państwa członkowskie przeznaczyły mniejszą pomoc dla MŚP, na szkolenia oraz na środki w obszarze zatrudnienia.

5. Egzekwowanie przepisów dotyczących pomocy państwa

5.1. Pomoc niezgodna z prawem[20]

W latach 2000‑2011 Komisja przyjęła 986 decyzji dotyczących pomocy niezgodnej z prawem. Negatywne decyzje w sprawie środków pomocy uznanych za niezgodne z rynkiem wewnętrznym stanowiły 23 % wszystkich przypadków[21]. Decyzje te nakazywały danym państwom członkowskim odzyskanie pomocy udzielonej niezgodnie z prawem. W 3 % przypadków pomocy niezgodnej z prawem[22] Komisja podjęła decyzję warunkową. Wskaźnik interwencji jest około dziewięć razy wyższy od wskaźnika decyzji negatywnych lub warunkowych w sprawach, które zostały zgłoszone. Ponad połowę interwencji podjęto w odniesieniu do pomocy przyznanej dla przemysłu i usług, natomiast mniej niż jedną czwartą w odniesieniu do sektora rolnictwa. Pozostała część interwencji dotyczyła sektorów rybołówstwa, transportu i węgla.

5.2. Odzyskanie pomocy

Na dzień 30 czerwca 2012 r. łączna liczba niezakończonych spraw dotyczących odzyskania pomocy wyniosła 46 (w porównaniu z 41 sprawami pod koniec 2010 r.). Kwoty nielegalnej i niezgodnej ze wspólnym rynkiem pomocy odzyskanej od 2000 r. również zwiększyła się do 13,5 miliardów EUR do dnia 30 czerwca 2012 r. (przy czym do odzyskania pozostaje nadal zaległa kwota w wysokości 2,3 mld EUR). W związku z tym w dniu 30 czerwca 2012 r. odsetek nielegalnej i niezgodnej ze wspólnym rynkiem pomocy pozostającej do odzyskania wzrósł z 11,1 % w 2010 r. do około 14,4 %. W sektorze rybołówstwa Komisja przyjęła w 2011 r. pięć negatywnych decyzji, z których cztery obejmowały nakaz odzyskania pomocy. W odniesieniu do sektora rolnictwa w 2011 r. przyjęto pięć decyzji o odzyskaniu pomocy. Nie przyjęto żadnych decyzji o odzyskaniu pomocy w odniesieniu do sektora transportu.

5.3. Egzekwowanie prawa dotyczącego pomocy państwa: współpraca z sądami krajowymi

W ramach działań następczych w związku z Komunikatem w sprawie egzekwowania prawa dotyczącego pomocy państwa przez sądy krajowe z 2009 r.[23] zintensyfikowano wysiłki w zakresie propagowania: Komisja aktywnie uczestniczy w finansowaniu programów szkoleń dla sędziów krajowych w wyniku corocznego zaproszenia do składania wniosków w sprawie projektów, a także deleguje szkoleniowców w celu przeprowadzenia szkoleń na tego rodzaju warsztatach i konferencjach. W lutym 2012 r. Komisja zorganizowała we współpracy z Europejskim stowarzyszeniem sędziów zajmujących się prawem konkurencji (ang. „Association of European Competition Law Judges” - AECLJ) specjalne jednodniowe warsztaty, których tematyka obejmowała zarówno kwestie dotyczące przeciwdziałania praktykom monopolistycznym, jak i pomocy państwa istotne dla sądów krajowych.

5.4. Monitorowanie ex post

Na przestrzeni lat struktura kontroli pomocy państwa przeszła znaczną transformację. Obecnie około w 88 % przypadków pomoc przyznana dla przemysłu i usług nie jest indywidualnie sprawdzana przez Komisję, lecz przyznawana jest na podstawie uprzednio zatwierdzonych programów pomocy lub na mocy przepisów o wyłączeniach grupowych. DG ds. Konkurencji monitoruje sposób, w jaki państwa członkowskie wdrażają istniejące programy pomocy. W celu dalszej poprawy skuteczności tych kontroli w 2011 r. DG ds. Konkurencji postanowiła znacząco rozszerzyć zakres monitoringu w latach 2011‑2012. Chociaż w szeregu przypadków dochodzenia są nadal w toku, wydaje się, że ogólna liczba problematycznych przypadków rośnie. W przypadku ponad jednej trzeciej spraw monitorowanych w latach 2011-2012 pojawiły się problemy różnego rodzaju i różnej wagi (niezgłoszone zmiany programów, pomocy indywidualna przekraczająca maksymalne progi, warunki zgodności niewłaściwie uwzględnione w krajowych podstawach prawnych itp.). Nawet uwzględniając to, że w związku z ograniczoną liczbą skontrolowanych do tej pory przypadków (w porównaniu z bardzo dużą liczbą istniejących programów pomocy) możliwe są błędy systematyczne, wskaźnik zgodności wydaje się różny w przypadku poszczególnych państw członkowskich i poszczególnych rodzajów pomocy. Komisja będzie systematycznie kontrolować wszelkie nieprawidłowości. Jednocześnie państwa członkowskie muszą zwiększyć wysiłki w celu lepszego przestrzegania przepisów dotyczących pomocy państwa.

Dokument roboczy służb Komisji „Informacje i dane liczbowe dotyczące pomocy państwa w państwach członkowskich UE”

[1] Pomoc związana z kryzysem wyrażono jako (i) kwotę zobowiązań z tytułu pomocy oraz (ii) wykorzystaną kwotę pomocy. Kwota zobowiązań (zadeklarowany poziom pomocy) stanowi łączną maksymalną kwotę środków pomocy państwa przyjętych przez państwa członkowskie i zatwierdzonych przez Komisję. Wykorzystana kwota pomocy oznacza faktyczny poziom środków pomocy wdrożonych przez państwa członkowskie. Metodologia obliczania pomocy związanej z kryzysem przedstawiono bardziej szczegółowo w dokumencie roboczym służb Komisji. Wartość pomocy niezwiązanej z kryzysem wyraża się w normalnym przypadku jako element pomocy, a całkowite wydatki wyraża się odpowiednio zarówno jako wielkość bezwzględna i jako % PKB w celu przedstawienia porównywalnych informacji.

[2] Wersja skonsolidowana komunikatu Komisji — Tymczasowe wspólnotowe ramy prawne w zakresie pomocy państwa ułatwiające dostęp do finansowania w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego; Dz.U. C 83 z 7.4.2009, s. 1, zmienione komunikatami opublikowanymi w Dz.U. C 261 z 31.10.2009, s. 1 oraz w Dz.U. C 303 z 15.12.2009, s. 6. Przedłużenie tymczasowych ram prawnych: Dz.U. C 6, 11.1.2011, s. 5.

[3] Zob. http://www.eftasurv.int/press--publications/scoreboards/state-aid-scoreboards/.

[4] Całkowita wartość niezwiązanej z kryzysem pomocy państwa obejmuje pomoc przyznaną dla sektorów przemysłu i usług, węgla, rolnictwa, rybołówstwa i transportu, ale nie obejmuje, ze względu na brak porównywalnych danych, dotacji na rzecz sektora kolejowego oraz pomocy w ramach rekompensaty z tytułu usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. Kwoty odnoszą się do elementu pomocy (lub ekwiwalentu dotacji brutto w przypadku gwarancji i pożyczek) wchodzącego w skład środka pomocy państwa, o ile nie wskazano inaczej. Więcej szczegółów można znaleźć w uwagach na temat metod, które zawarto w dokumencie roboczym służb Komisji.

[5] „UE” oznacza wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej.

[6] Pomoc na rzecz sektora węgla, jako część pomocy sektorowej, a zatem wchodzącej w skład pomocy dla przemysłu i usług, wyniosła 2,3 mld EUR, co stanowi 4,2 % łącznej kwoty pomocy dla przemysłu i usług.

[7] Informacje na temat dotacji dla kolei różnią się pod względem zakresu i szczegółowości od danych zebranych przez państwa członkowskie dotyczących pomocy przyznanej na rzecz przemysłu i usług, zgodnie z załącznikiem III A do rozporządzenia Komisji (WE) nr 794/2004 (Dz.U. L 140 z 30.4.2004, s. 1). Dlatego nie jest możliwa agregacja tych danych w jedną łączną kwotę pomocy państwa.

[8] W momencie kończenia prac nad niniejszym sprawozdaniem informacje na temat dotacji dla kolei nie zostały dostarczone przez Republikę Czeską, Włochy, Luksemburg, Niderlandy, Portugalię i Słowację. Na Cyprze i Malcie nie ma przewoźników kolejowych.

[9] Źródło: DG ds. Konkurencji; Dane dotyczące PKB: Eurostat.

[10] Zob. poprzednie tabele wyników w celu uzyskania dodatkowych informacji na temat przyczyn spadku wydatków na pomoc państwa w przeszłości; tabele te można znaleźć na następującej stronie internetowej Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji: http://ec.europa.eu/competition/state_aid/studies_reports/archive/scoreboard_arch.html.

[11] Więcej informacji na ten temat można znaleźć w rozdziałach 2.2.2.1 i 4 w dokumencie roboczym służb Komisji.

[12] Np. art. 107 ust. 3 lit a) TFUE odnośnie do pomocy regionalnej, art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE w zakresie realizacji ważnego projektu stanowiącego przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania.

[13] Pomoc na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw zawiera się w pomocy sektorowej.

[14] Konkluzje Rady ds. Gospodarczych i Finansowych (ECOFIN) z dnia 8 listopada 2011 r.

[15] Wliczając w to pomoc na dokapitalizowanie przyznaną na rzecz Northern Rock w 2007 r.

[16] Wliczając w to pomoc na dokapitalizowanie przyznaną na rzecz Northern Rock w 2007 r.

[17] Komunikat Komisji — Tymczasowe unijne ramy prawne w zakresie pomocy państwa ułatwiające dostęp do finansowania w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego; Dz.U. C 6 z 11.1.2011, s. 5.

[18] Więcej informacji znajduje się w dokumencie roboczym służb Komisji w rozdziale 3.2.

[19] Rozporządzenie Komisji (WE) 800/2008; Dz.U. L 214 z 9.8.2008, s. 3.

[20] Art. 108 ust. 3 TFUE zobowiązuje państwa członkowskie nie tylko do powiadamiania Komisji o nowych środkach pomocy państwa przed jej przyznaniem, ale także do powstrzymania się od wprowadzenia w życie takich środków pomocy do czasu przyjęcia ostatecznej decyzji. W przypadku gdy jeden z tych warunków nie został spełniony, pomoc państwa uważa się za niezgodną z prawem.

[21] 224 przypadków.

[22] 28 przypadków.

[23] Dz.U. C 85 z 9.4.2009, s. 1.