Bruksela, dnia 3.8.2005

KOM(2005) 359 końcowy

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Drugie sprawozdanie monitorujące dotyczące restrukturyzacji przemysłu stalowego w Republice Czeskiej i w Polsce{SEC(2005) 1039 }

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Drugie sprawozdanie monitorujące dotyczące restrukturyzacji przemysłu stalowego w Republice Czeskiej i w Polsce

1. WPROWADZENIE

Zakończenie restrukturyzacji przemysłu stalowego w nowych Państwach Członkowskich oraz pełna integracja działających w tym sektorze przedsiębiorstw w ramach rynku wewnętrznego pozostają poważnym wyzwaniem. Liczne przedsiębiorstwa w obu krajach nie osiągnęły rentowności przed przystąpieniem tych krajów do Unii w dniu 1 maja 2004 r., a ich rządy udzieliły wsparcia finansowego zakładając, że beneficjenci osiągną rentowność w dłuższej perspektywie. Z tego powodu między Unią Europejską a Polską oraz Republiką Czeską zostały wynegocjowane okresy przejściowe, w których dopuszczone jest udzielanie pomocy państwa określonym przedsiębiorstwom. Ten wyjątek od zasad pomocy państwa jest uwarunkowany spełnieniem określonych zobowiązań, dotyczących zarówno rządów, jak i poszczególnych przedsiębiorstw, które są określone w Protokołach włączonych do Traktatu o Przystąpieniu. Protokół 2[1] odnosi się do restrukturyzacji czeskiego przemysłu stalowego, a Protokół 8[2] do restrukturyzacji przemysłu stalowego w Polsce.

W protokołach określono także szczegółowe przepisy dotyczące monitorowania realizacji tych zobowiązań oraz składania sprawozdań na ten temat, w tym składania przez Komisję sprawozdań Radzie.

Dnia 7 lipca 2004 r. Komisja przyjęła pierwsze sprawozdanie monitorujące dotyczące restrukturyzacji przemysłu stalowego w Republice Czeskiej i w Polsce za rok 2003[3]. W sprawozdaniu tym Komisja stwierdziła opóźnienia w procesie restrukturyzacji, w szczególności w zakresie inwestycji. Komisja zaleciła obu krajom wykorzystanie sprzyjającej sytuacji gospodarczej i przyspieszenie procesu restrukturyzacji w nadchodzących latach, tak by przedsiębiorstwa były w stanie osiągnąć rentowność z końcem okresu restrukturyzacji.

W niniejszym, drugim sprawozdaniu, które oparte jest na krajowych sprawozdaniach monitorujących przekazanych przez władze Państw Członkowskich oraz na niezależnych ocenach i rozmowach z zainteresowanym podmiotami, podkreślono fakt, że przedsiębiorstwa sektora stalowego działają na rynku o wyjątkowo dobrej koniunkturze, z nienotowanymi od lat cenami i popytem. Umożliwiło to przedsiębiorstwom znaczne zwiększenie przychodów ze sprzedaży oraz wyników z działalności operacyjnej i powinno im było ułatwić wdrożenie programów restrukturyzacyjnych.

Jednakże ocena wyników pokazuje, że niektóre przedsiębiorstwa ciągle osiągają wyniki gorsze od oczekiwanych i mogą nie osiągnąć rentowności z końcem okresu restrukturyzacji w dniu 31 grudnia 2006 r. Ponieważ do upływu tego terminu pozostało już tylko 18 miesięcy, Komisja zachęca władze oraz przedsiębiorstwa korzystające z pomocy do rozważenia zaleceń Komisji z należytą uwagą.

Komisja podkreśla, że jeśli przedsiębiorstwa nie odzyskają rentowności z końcem okresu restrukturyzacji, dokona ona analizy przyczyn takiego stanu rzeczy. Jeśli przyczyną nieodzyskania rentowności okaże się fakt, iż działania restrukturyzacyjne przewidziane w Krajowych Programach Restrukturyzacji i indywidualnych planach biznesowych przedsiębiorstw nie zostały przeprowadzone zgodnie z planem, możliwe jest podjęcie działań mających na celu zwrot udzielonej pomocy.

Niniejsze sprawozdanie dokumentuje postępy osiągnięte w roku 2004 i zawiera następujące elementy:

- opis rozwoju sytuacji na światowym rynku stali, w kontekście której ma miejsce proces restrukturyzacji;

- oddzielna dla każdego kraju ocena głównych wyników monitoringu dotyczących pomocy państwa oraz głównych wskaźników restrukturyzacyjnych zdefiniowanych w załącznikach do Protokołów (zmniejszenie zdolności produkcyjnych, inwestycje, produktywność, koszty oraz rentowność);

- wnioski i zalecenia dotyczące środków, które należy podjąć, oraz dalszych działań niezbędnych, by przedsiębiorstwa korzystające z pomocy osiągnęły rentowność z końcem okresu restrukturyzacji.

Corocznie przygotowywane będą sprawozdania dla Rady z postępu działań. Ostatnie sprawozdanie, obejmujące postępy dokonane w roku 2006, zostanie przedłożone w 2007 r. Sprawozdanie to będzie także zawierało ogólną ocenę wyników osiągniętych w trakcie całego procesu restrukturyzacji (2003-2006).

2. ROZWÓJ SYTUACJI NA ŚWIATOWYM RYNKU STALI [4]

NA PROCES RESTRUKTURYZACJI MA WPłYW SZEREG CZYNNIKÓW, WśRÓD NICH DZIAłANIA PODEJMOWANE PRZEZ PRZEDSIęBIORSTWA I WłADZE PUBLICZNE, OGÓLNE tendencje w gospodarce oraz sytuacja na rynku. Konieczne jest w związku z tym dobre zrozumienie tych wpływów, tak by móc właściwie ocenić osiągnięcia producentów stali w Republice Czeskiej i w Polsce. Poniżej przedstawiono streszczenie podstawowych założeń dotyczących rozwoju światowego rynku stali.

W roku 2004 przedsiębiorstwa działały na wyjątkowo sprzyjającym światowym rynku. Gospodarka światowa zaczęła się ożywiać w drugiej połowie 2003 r. i rosła w szybkim tempie w roku 2004, szczególnie w Azji i w Ameryce Północnej, ze stopą wzrostu wynoszącą 5,5 % w ujęciu rok do roku, w porównaniu z roczną stopą wzrostu wynoszącą 2,8 % w roku 2003.

Po dwóch słabych latach wpłynęło to bardzo pozytywnie na popyt na stal oraz handel stalą. Nieoczekiwane zwiększenie aktywności gospodarczej, napędzane przez prężny wzrost rynku chińskiego, doprowadziło do nowego rekordu światowego zużycia stali w wysokości 967 mln ton wyrobów gotowych w roku 2004, co oznacza wzrost o 9 % w porównaniu z rokiem 2003. Oczekuje się, że ta zwyżkowa tendencja utrzyma się w ciągu 2005 roku, aczkolwiek przy znacznie niższej dynamice, prognozowanej na poziomie około 3,8 %.

W Unii Europejskiej ożywienie gospodarcze następowało w wolniejszym tempie, przynosząc 2,4 % wzrostu PKB w roku 2004, w porównaniu ze wzrostem o 0,9 % w roku 2003. Jednocześnie popyt na gotowe wyroby stalowe w UE wykazał znaczący wzrost o 7 % w roku 2004, w porównaniu ze wzrostem o 1,5 % w roku 2003. Zarówno czescy jak i polscy producenci stali w pełni korzystali ze wzrostu na ich głównych rynkach eksportowych. Zwiększyli także sprzedaż na jeszcze szybciej rozwijających się rynkach krajowych. Aktualne prognozy przewidują jednak dużo słabszy wzrost popytu w roku 2005 w wyniku oczekiwanego słabszego wzrostu gospodarki europejskiej, który ma wynieść około 2 %.

W 2004 r. ceny stali na świecie skoczyły w górę o około 60 % w przypadku płaskich oraz ciągnionych wyrobów stalowych. W Unii Europejskiej ceny zwiększyły się w mniejszym stopniu, o około 30 %, na co wpłynęło silne euro. W tym samym okresie wzrost przychodów producentów stali został częściowo zniwelowany przez znaczący wzrost kosztów surowców, transportu i energii. Prognozy na rok 2005 przewidują stabilizację cen.

3. WYNIKI PROGRAMÓW MONITOROWANIA W REPUBLICE CZESKIEJ I W POLSCE

3.1. Republika Czeska

Mimo ogólnie pozytywnego rozwoju rynku, który umożliwił wszystkim producentom stali znaczną poprawę wyników finansowych, nie wszystkie czeskie przedsiębiorstwa tego sektora będą w stanie osiągnąć trwałą rentowność. Jest to w dużej mierze skutkiem spóźnionej prywatyzacji, która jednakże ma zostać zakończona w połowie 2005 r.

Na podstawie uzyskanych z różnych źródeł informacji Komisja doszła do wniosku, że Republika Czeska wypełnia zobowiązania dotyczące udzielanej pomocy państwa jeśli chodzi o przedsiębiorstwa wymienione w załączniku 1 do Protokołu 2. Jak wspomniano w pierwszym sprawozdaniu monitorującym Komisji, przyznana łącznie suma pomocy nie przekracza wyznaczonego pułapu. Zgodnie z Protokołem, po dniu 31 grudnia 2003 r. czeski sektor stalowy nie może już otrzymać żadnej pomocy restrukturyzacyjnej.

Protokół przewidywał ostateczne zamknięcie walcowni gorących nr 1 i nr 2 w przedsiębiorstwie Valcovny Plechu Fridek-Mystek z dniem 31 grudnia 2005 r. Jednakże Komisja, zgodnie z art. 12 Protokołu 2, zgodziła się na zmianę programu restrukturyzacyjnego, zgodnie z którą ostateczne zamknięcie zostało przesunięte o sześć miesięcy na dzień 30 czerwca 2006 r. (produkcja zostanie zakończona z dniem 31 grudnia 2005 r.). Komisja zgodziła się na tę zmianę na podstawie odpowiedniego uzasadnienia[5]. Na rok 2004 nie były przewidziane żadne inne zmniejszenia mocy produkcyjnych, a władze Czech potwierdziły zobowiązania przedsiębiorstw w odniesieniu do zmian mocy produkcyjnych zaplanowanych do końca okresu restrukturyzacji.

Niezależna ocena postępów osiągniętych w trakcie restrukturyzacji czeskiego sektora stalowego potwierdziła poważne obawy dotyczące dwóch przedsiębiorstw korzystających z pomocy, wymienionych w załączniku 1 do Protokołu 2, w odniesieniu do ich opóźnionych programów inwestycyjnych. Obydwa przedsiębiorstwa nie zdołały do chwili obecnej zapewnić sobie kredytów w celu sfinansowania inwestycji, zwłaszcza tych służących poprawie jakości. W rezultacie przedsiębiorstwa te nie były w stanie w pełni wykorzystać doskonałych warunków panujących na rynku krajowym oraz światowym. Inne możliwości zwiększenia zysków, takie jak redukcja kosztów i zwiększenie sprzedaży na rynku krajowym, tylko w części mogły zrekompensować utratę przychodów i w obu przypadkach marże operacyjne nie osiągnęły zakładanych poziomów. Oznacza to, że w normalnych warunkach rynkowych obydwa przedsiębiorstwa nie zdołałyby pozytywnie przejść „testu rentowności”, przeprowadzanego przez Komisję na koniec okresu restrukturyzacji.

Można jednak oczekiwać, że w ciągu najbliższych miesięcy w powyższej analizie nastąpią pozytywne zmiany związane z zapowiedzianym zakończeniem prywatyzacji czeskiego sektora stalowego. Na podstawie dotychczasowych doświadczeń Komisja jest zdania, że całkowite przejęcie przedsiębiorstwa przez strategicznego inwestora wywiera znaczący wpływ na wyniki operacyjne w następstwie połączonego działania takich zasadniczych czynników jak poprawa struktur zarządzania i jej wpływ na obniżkę kosztów, poprawa zyskowności i reorientacja na potrzeby rynku, a także polepszone możliwości pozyskiwania kredytów inwestycyjnych.

Nadchodzące miesiące okażą się więc decydujące dla osiągnięcia trwałej rentowności przez czeski sektor stalowy. Aby ułatwić osiągnięcie tego celu, podstawową sprawą dla władz Czech będzie pomyślne zakończenie prywatyzacji tak szybko, jak to możliwe. Jednocześnie wszystkie przedsiębiorstwa muszą kontynuować wysiłki restrukturyzacyjne, w szczególności zmierzające do obniżki kosztów oraz podniesienia jakości produkowanych wyrobów.

3.2. Polska

Zgodnie z informacjami będącymi w posiadaniu Komisji, w przypadku przedsiębiorstw wymienionych w załączniku 1 do Protokołu 8 Polska przestrzega określonych w Protokole zobowiązań dotyczących udzielanej pomocy państwa, która nie przekracza górnego pułapu. W latach 1997-2003 Polska udzieliła łącznie pomocy na kwotę 2 750 mln PLN (590 mln EUR[6]), co stanowi około 80 % łącznej sumy dopuszczonej w ramach Protokołu. Przedsiębiorstwa, którym zgodnie z Protokołem mogła zostać udzielona pomoc państwa to: Polskie Huty Stali (PHS), Huta Andrzej, Huta Bankowa, Huta Batory, Huta Buczek, Huta Lucchini-Warszawa, Huta Łabędy i Huta Pokój. Zgodnie z Protokołem, po dniu 31 grudnia 2003 r. polski sektor stalowy nie może już otrzymać żadnej pomocy państwa. Zgodnie z posiadanymi przez Komisję informacjami, do dnia dzisiejszego zobowiązanie to było wypełnione. W przypadku działalności Huty Buczek władze Polski dokonują jednakże obecnie wyjaśnienia niektórych pozostających niespójności.

Zgodnie z dostępnymi informacjami dotrzymano zobowiązań związanych ze zmniejszeniem mocy produkcyjnych w 2004 r. Z informacji będących w posiadaniu Komisji wynika, że fizyczna likwidacja walcowni taśm na zimno w Hucie Lucchini-Warszawa (30 000 ton) nastąpiła zgodnie z planem w grudniu 2004 r. Również w grudniu 2004 r. Huta Bankowa wstrzymała produkcję w walcowni średniej (60 000 ton).

Komisja Europejska zauważa również, że sprzyjające warunki rynkowe doprowadziły do znaczącego zwiększenia sprzedaży, lepszych wyników operacyjnych i wyższego poziomu zysków w większości przedsiębiorstw. Miało to pozytywny wpływ na perspektywy osiągnięcia przez przedsiębiorstwa rentowności, ale w niektórych przypadkach może to nie wystarczyć do uzyskania rentowności z końcem roku 2006.

Drugi rok monitorowania restrukturyzacji polskiego przemysłu stalowego nadal uwidacznia opóźnienia, czasami poważne, w szczególności w zakresie inwestycji, co w przypadku niektórych przedsiębiorstw może wpłynąć na ich przyszłą rentowność w sytuacji znacznej dekoniunktury. W innych przypadkach obawy budzi sytuacja finansowa przedsiębiorstw, mimo nadzwyczajnie sprzyjającej sytuacji na rynku.

Komisja dochodzi do wniosku, że lepsze wyniki operacyjne przedsiębiorstw stanowiąm wprawdzie czynnik pozytywny, ale w dużej mierze są następstwem nadzwyczajnie korzystnej sytuacji na rynku, która w roku bieżącym powinna się ustabilizować. Przeprowadzona w marcu 2004 r. prywatyzacja najważniejszego polskiego przedsiębiorstwa w tym sektorze przyczynia się do poprawy działalności i wyników tej spółki. Potrzebne są jednakże dalsze wysiłki.

Komisja zaleca w związku z tym wszystkim przedsiębiorstwom wykorzystanie zwiększonych obrotów i ułatwionego dostępu do środków gotówkowych w celu zintensyfikowania wysiłków związanych z restrukturyzacją w ciągu pozostających dwóch lat, zwłaszcza w zakresie inwestycji, redukcji zatrudnienia i obniżania kosztów, tak by były przygotowane na ewentualną dekoniunkturę oraz zgodnie z planami osiągnęły rentowność z końcem 2006 r.

4. DALSZE DZIAŁANIA

W OPARCIU O WNIOSKI PłYNąCE Z MONITOROWANIA PROCESU RESTRUKTURYZACJI PRZEMYSłU STALOWEGO W REPUBLICE CZESKIEJ I W POLSCE W ROKU 2004, KOMISJA DOSTRZEGA poprawę wyników operacyjnych większości przedsiębiorstw. Jest to w głównej mierze wynikiem znacznej poprawy sytuacji na rynku, zarówno krajowym, jak i światowym. Jednocześnie Komisja podkreśla, że w niektórych przypadkach ujawniono znaczące opóźnienia w realizacji związanych z restrukturyzacją zobowiązań i wymogów określonych w odnośnych Protokołach.

Komisja uważa, że dla korzystających z pomocy przedsiębiorstw objętych programami restrukturyzacji niezwykle istotne jest zintensyfikowanie procesu restrukturyzacji w latach 2005-2006, tak by mogły one nadrobić opóźnienia, które nagromadziły się w ostatnim roku przy realizacji ich planów biznesowych. Należy położyć szczególny nacisk na inwestycje, które są niezbędne dla stymulowania sprzedaży wyrobów o wyższej wartości dodanej, co pozwoli na zwiększenie przychodów. Należy kontynuować wysiłki na rzecz zmniejszenia kosztów i poprawy zyskowności. Zachęca się także odpowiednie władze do pomyślnego zakończenia pozostałych prywatyzacji.

Komisja będzie w dalszym ciągu ściśle nadzorować proces restrukturyzacji, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów, w których odnotowano opóźnienia, a wyniki ogłosi w kolejnych sprawozdaniach z postępu działań.

Podobnie jak w poprzednim sprawozdaniu, Komisja ponownie podkreśla, że postanowienia Protokołów jednoznacznie zakładają, iż poza pomocą przewidzianą w Protokołach Polska i Republika Czeska nie udzielą żadnej innej pomocy restrukturyzacyjnej dla swojego krajowego przemysłu stalowego. Wszelka dodatkowa pomoc restrukturyzacyjna dla wymienionych w Protokole przedsiębiorstw korzystających z pomocy, lub dla jakichkolwiek innych przedsiębiorstw tego sektora nieobjętych programami restrukturyzacyjnymi, byłaby niezgodna z Traktatem o Przystąpieniu. W dwóch przypadkach Komisja podjęła już niezbędne kroki zmierzające do zweryfikowania, czy pomoc państwa nie została udzielona bezprawnie i czy nie musi zostać zwrócona[7].

[1] Dz.U. L 236 z 23.9.2003, str. 934.

[2] Dz.U. L 236 z 23.9.2003, str. 948.

[3] COM(2004)443 wersja ostateczna.

[4] Źródła: IISI (Międzynarodowy Instytut Żelaza i Stali) oraz Eurostat.

[5] Szczegóły znaleźć można w decyzji dostępnej publicznie pod adresem: http://europa.eu.int/comm/competition/state_aid/decisions/n600_2004/en.pdf.

[6] Kurs wymiany PLN/EUR 4,6595 (średnia z grudnia 2003 r.).

[7] Dnia 19 maja 2004 r. Komisja otworzyła formalne postępowanie na podstawie art. 88 ust. 2 Traktatu WE w sprawie pomocy restrukturyzacyjnej dla Huty Częstochowa, polskiego producenta stali niewymienionego w załączniku 1 do Protokołu nr 8 (sprawa C20/04 ex NN 25/2004, Dz.U. C 204 z 12.8.2004, str. 6). Ponadto w dniu 14 grudnia 2004 r. Komisja otworzyła formalne postępowanie w sprawie pomocy restrukturyzacyjnej dla Třinecké Železárny, czeskiego producenta stali niewymienionego w załączniku 1 do Protokołu nr 2 (sprawa C45/04, Dz.U. C 22 z 27.1.2005).