W stosownych przypadkach uwzględniono ustalenia oceny adekwatności przeprowadzonej przez Komisję w odniesieniu do prawodawstwa regulującego okresową publiczną sprawozdawczość przedsiębiorstw w zakresie informacji finansowych i niefinansowych. Do niniejszego sprawozdania dołączono dokument roboczy służb Komisji opracowany w wyniku tej oceny.

Wydaje się, że większość mikroprzedsiębiorstw nie wie o istnieniu bardzo uproszczonego systemu, a jeśli wie, nie stosuje go w praktyce z powodu inercji. Księgowi mogli nie odegrać swojej roli w podnoszeniu świadomości lub wprowadzaniu uproszczeń w życie, co spowodowało, że mikroprzedsiębiorstwa nie odniosły pełnych korzyści z uproszczeń, takich jak znaczny spadek kosztów z tytułu wynagrodzeń dla zewnętrznych księgowych.

Na mocy prawa Unii państwa członkowskie mogą uprościć system dla małych przedsiębiorstw, dostosowując go do ich potrzeb na szereg sposobów. W takim przypadku mikroprzedsiębiorstwa mogą wybrać co najmniej jedną z następujących opcji:

Uwaga: na mapie przedstawiono liczbę mikroprzedsiębiorstw w każdym państwie członkowskim w oparciu o zastosowane kryteria wielkości przedsiębiorstwa wskazane w dyrektywie o rachunkowości. Przy użyciu kodowania barwnego wskazano krajowe kryteria wielkości przedsiębiorstwa odbiegające od prawa Unii, co wyrażono jako odsetek, jaki kryteria krajowe stanowią w stosunku do kryteriów wielkości przedsiębiorstwa wskazanych w dyrektywie o rachunkowości. Kolor jasnoszary oznacza, że kryteria te nie odbiegają od kryteriów przewidzianych w prawie Unii.

Od 2013 r. dyrektywa o rachunkowości w znacznym stopniu chroni mikroprzedsiębiorstwa przed nadmiernym obciążeniem. Dzieje się tak dlatego, że nie można od nich wymagać większej sprawozdawczości niż od małych przedsiębiorstw. Obecnie 78 % mikroprzedsiębiorstw jest uznawanych za takie w UE. Oznacza to, że korzystają one z jeszcze bardziej uproszczonego systemu sprawozdawczego. Stało się to możliwe dzięki temu, że większość państw członkowskich skorzystała z możliwości uproszczenia, jakie oferuje dyrektywa. Stopień uproszczenia może się bardzo różnić w poszczególnych państwach członkowskich. Częściowo wyjaśnia to, dlaczego oszczędności kosztów wyniosły jedynie ułamek potencjalnych oszczędności. W pozostałych przypadkach wydaje się, że same przedsiębiorstwa nie są świadome zmian lub opierają się im. Osłabia to wpływ uproszczenia. Komisja wzywa państwa członkowskie, które jeszcze tego nie zrobiły, do pełnego uznania wszystkich unijnych mikroprzedsiębiorstw za takie przedsiębiorstwa, do uproszczenia w jak największym stopniu ich systemu sprawozdawczego oraz do podnoszenia świadomości na temat możliwości, jakie to stwarza.

Jak widać powyżej, liczba średnich/dużych przedsiębiorstw zmniejszyłaby się o około 16 000 z powodu zaklasyfikowania średnich/dużych przedsiębiorstw jako małe, co doprowadziłoby do ogólnego zmniejszenia rocznych kosztów przestrzegania przepisów dla tych przedsiębiorstw o około 63 mln EUR.

Jak pokazano powyżej, w wyniku zaokrąglenia kryteria wielkości przedsiębiorstwa wzrosły o od 6,7 % do 7,5 %. Jest to wartość dość zbliżona do ustalonej stopy inflacji i spójna dla każdego kryterium wielkości przedsiębiorstwa. Powyższe kryteria wielkości przedsiębiorstwa stanowią zatem solidną podstawę do analizy wpływu.

W poniższej tabeli przedstawiono, w jaki sposób korekta o wskaźnik inflacji według stanu na grudzień 2019 r. może prowadzić do ustalenia zaokrąglonych kryteriów wielkości przedsiębiorstwa, ze wskazaniem wartości bezwzględnych i procentowego wzrostu w stosunku do obecnych kryteriów wielkości przedsiębiorstwa:

Sugeruje się stosowanie następujących zasad zaokrąglania: (i) kryteria wielkości mikroprzedsiębiorstw – do najbliższych 25 000, (ii) małych przedsiębiorstw – do najbliższych 100 000, (iii) średnich/dużych przedsiębiorstw – do najbliższych 500 000.

Na tym etapie zaokrąglenie wydaje się konieczne, aby zapewnić przedsiębiorstwom wykonalne, proste i miarodajne kryteria wielkości przedsiębiorstwa. Przy zaokrąglaniu należy zachować mnożnik 2 wprowadzony przez prawodawcę w odniesieniu do obrotu w stosunku do sumy bilansowej. Zaokrąglanie w górę należy dostosować do każdego kryterium wielkości przedsiębiorstwa w celu zapewnienia miarodajnych wyników, tak aby uzyskać wierne odzwierciedlenie inflacji przy znacznym zaokrągleniu.

Badanie przestrzegania przepisów przeprowadzone przez konsultantów VVA wykazało, że w sektorze wydobywczym prowadzona jest intensywna sprawozdawczość, przy czym nie ma dowodów na powszechne nieprzestrzeganie przepisów. W niektórych przypadkach wykonawca nie mógł jednak uzyskać sprawozdawczości w podziale na kraje od szeregu przedsiębiorstw i przypisał to głównie niedawnemu zainicjowaniu etapu wdrożenia, nierównemu dostępowi do stron internetowych przedsiębiorstw lub rejestrów handlowych, lub opóźnieniom w składaniu sprawozdań.

Wszystkie państwa członkowskie wdrożyły tę politykę do prawa krajowego w latach 2014–2017. Większość państw członkowskich zadbała o to, by przedsiębiorstwa prowadzące działalność w sektorze pozyskiwania drewna lub sektorze wydobywczym rozpoczęły składanie sprawozdań CBCR od roku obrotowego 2016 zgodnie z przepisami UE – lub wcześniej (Zjednoczone Królestwo, Francja). W trzech państwach członkowskich sprawozdawczość rozpoczęła się dopiero od roku obrotowego 2017, co miało ograniczone skutki ze względu na liczbę przedsiębiorstw, których to dotyczyło. Nie stwierdzono żadnych poważnych przypadków nieprzestrzegania przepisów, ale Komisja bada obecnie kilka kwestii dotyczących przestrzegania przepisów w niektórych państwach członkowskich.

Te względy sprawiają, że na dzień sporządzenia niniejszego sprawozdania sprawa dostosowania jest mniej pilna. Komisja zachowuje jednak prawo do proponowania w dowolnym momencie dostosowań kryteriów wielkości przedsiębiorstwa w celu uwzględnienia inflacji w drodze aktów delegowanych, na co zezwala dyrektywa o rachunkowości.

Zwiększenie kryteriów wielkości przedsiębiorstwa wyrażonych w euro pociągnęłoby za sobą rozbieżne zobowiązania do dostosowania (lub nie) kryteriów wielkości przedsiębiorstwa dla państw członkowskich spoza strefy euro. Oprócz dostosowania z uwzględnieniem inflacji odpowiednie krajowe kryteria wielkości przedsiębiorstwa wyrażone w walucie krajowej musiałyby być również dostosowane na podstawie odpowiednich kursów walutowych w stosunku do euro obowiązujących w dniu wejścia w życie zmieniającego aktu prawnego UE. Tych przyszłych kursów nie da się w pełni przewidzieć, a w każdym razie dyrektywa pozostawia margines swobody wynoszący 5 %, aby umożliwić określenie kryteriów wielkości przedsiębiorstwa wyrażonych w zaokrąglonych kwotach w walutach krajowych. Ta prerogatywa państw członkowskich powoduje dodatkowe nieprzewidywalne potencjalne skutki, zwłaszcza że margines swobody i stopa inflacji mogą się sumować lub wzajemnie niwelować.

Istnieją wyraźne oznaki, że sprawozdawczość w podziale na kraje jest wykorzystywana, głównie przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, do podnoszenia świadomości, przygotowywania zestawień lub infografik lub do żądania wyjaśnień od administracji rządowych i przedsiębiorstw, a tym samym do pociągania ich do odpowiedzialności. Biorąc pod uwagę, że jest to nowa polityka, w większości państw świadomość społeczna dotycząca sprawozdań jest nadal ograniczona. Jest jeszcze zbyt wcześnie, aby zauważyć znaczące zmiany w rozliczalności rządów (zwłaszcza w przypadku mniej demokratycznych lub otwartych rządów) lub w zarządzaniu zasobami w państwach bogatych w zasoby. Niezamierzonym skutkiem dyrektywy jest to, że sprawozdawczość w podziale na kraje jest w dużym stopniu wykorzystywana przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego do zadawania pytań przedsiębiorstwom i pociągania ich do odpowiedzialności. W każdym razie wymogi sprawozdawcze zostały uznane, przynajmniej przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, za skuteczne w zwiększaniu przejrzystości płatności dokonywanych przez przedsiębiorstwa na rzecz administracji rządowych z tytułu eksploatacji zasobów naturalnych.

Jak wynika z badania przeprowadzonego przez VVA, nie wydaje się, aby argumenty przemawiające za włączeniem dodatkowych informacji sugerowanych w klauzuli przeglądowej, a mianowicie średniej liczby pracowników, korzystania z podwykonawców i wszelkich kar pieniężnych nakładanych przez dane państwo, cieszyły się szerokim poparciem społecznym. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego zasadniczo z zadowoleniem przyjęłyby dodatkową przejrzystość, ale wymienione powyżej dodatkowe informacje nie mają dla nich priorytetowego znaczenia. Przedsiębiorstwa są generalnie niechętne wprowadzaniu jakichkolwiek wymogów sprawozdawczych ze względu na stosunek kosztów do korzyści. Organy krajowe również nie są przekonane, że te dodatkowe kwestie pozwoliłyby lepiej osiągnąć cele wymogów sprawozdawczych. Komisja uwzględniła liczbę pracowników w swoim wniosku dotyczącym publicznej sprawozdawczości w podziale na kraje prowadzonej przez duże przedsiębiorstwa wielonarodowe w 2016 r.

Rozwój sytuacji międzynarodowej, wpływ innych systemów międzynarodowych

Kanada, Szwajcaria, Zjednoczone Królestwo i państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego posiadają skuteczne przepisy służące zapewnieniu prowadzenia sprawozdawczości w podziale na kraje przez ich odpowiednie gałęzie przemysłu wydobywczego . Kanada przyjęła przepisy dotyczące sprawozdawczości w podziale na kraje z dniem 1 czerwca 2015 r. UE uważa kanadyjską normę za równoważną własnej . Podobnie kanadyjski minister ds. zasobów naturalnych posiada uprawnienia do udzielania zezwolenia jednostkom sprawozdawczym na używanie w charakterze zamiennika sprawozdań przygotowanych w innej jurysdykcji (której wymogi są uznawane za akceptowalny zamiennik) w celu spełnienia wymogów kanadyjskich w UE, jak również w Europejskim Obszarze Gospodarczym. W ten sposób UE i Kanada unikają wielokrotnej sprawozdawczości, a tym samym nadmiernych obciążeń dla przedsiębiorstw. UE i Zjednoczone Królestwo to jedyne jurysdykcje, które wymagają publicznej sprawozdawczości w podziale na kraje w odniesieniu do przemysłu pozyskiwania drewna.

Jednocześnie Inicjatywa przejrzystości w branżach wydobywczych (EITI) jest inicjatywą prywatną mającą na celu zapewnienie odpowiedzialności sektora wydobywczego. EITI jest międzynarodową organizacją non-profit zarejestrowaną na mocy prawa norweskiego. Zrzesza ona administracje rządowe, przedsiębiorstwa naftowe, gazowe i górnicze, inwestorów instytucjonalnych oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego w celu poprawy otwartości i odpowiedzialnego zarządzania dochodami z zasobów naturalnych. Obecnie w jej skład wchodzą 52 państwa wdrażające. Sprawozdania EITI – publikowane z upoważnienia organów rządowych krajów członkowskich – zawierają informacje o płatnościach otrzymywanych przez administracje rządowe od przedsiębiorstw wydobywczych działających na terenie ich jurysdykcji. Sprawozdania sporządzane w ramach tej inicjatywy są dostępne publicznie i nadają się do odczytu maszynowego. Zawierają one informacje o płatnościach w rozbiciu na poszczególne projekty w danym państwie, podobnie jak w przypadku polityki UE.

EITI i sprawozdawczość UE w podziale na kraje uzupełniają się wzajemnie. Od samego początku w ramach sprawozdawczości UE w podziale na kraje wymagano ujawniania rodzajów płatności, które odpowiadają wymogom EITI. Podobnie wymogi UE wpłynęły w pewnym stopniu na wymogi EITI, np. w zakresie sprawozdawczości dotyczącej poszczególnych projektów. W sprawozdaniach EITI dla poszczególnych państw najpewniej dostępne będą bardziej kompleksowe informacje dotyczące danego państwa niż w sprawozdaniach przedłożonych w ramach sprawozdawczości UE w podziale na kraje. Dzieje się tak dlatego, że sprawozdania EITI obejmują nie tylko działalność kontrolowaną przez przedsiębiorstwa reprezentujące przemysł unijny lub kanadyjski, ale także przez inne przedsiębiorstwa zagraniczne i krajowe – w tym państwowe. Sprawozdania EITI mają jednak ograniczony zasięg geograficzny, ponieważ jedno sprawozdanie obejmuje tylko jedno państwo. Sprawozdania EITI są również zazwyczaj publikowane ponad rok później od sprawozdania składanego w ramach sprawozdawczości UE w podziale na kraje za dany rok. Od czasu przyjęcia dyrektywy o rachunkowości liczba członków EITI wzrosła. Między dyrektywą a EITI nie ma wyraźnej ani bezpośredniej korelacji, ale nie umniejsza to celu określonego w motywie 45 dyrektywy o rachunkowości, zgodnie z którym sprawozdawczość w podziale na kraje powinna ułatwiać rządom krajów bogatych w zasoby naturalne wdrażanie zasad i kryteriów EITI. Szereg czynników nie pozwala, przynajmniej na razie, na to, by wymogi EITI przeważały nad wymogami UE i na odwrót.

Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i branża wzywają Komisję do dalszego potwierdzania zaangażowania UE w promowanie przejrzystości w sektorze wydobywczym na forach międzynarodowych, aby zachęcić jej partnerów międzynarodowych do wprowadzenia podobnych wymogów sprawozdawczych na całym świecie.

Wpływ na konkurencyjność i bezpieczeństwo dostaw energii

UE jest w znacznym stopniu uzależniona od kilku państw w zakresie dostaw zarówno ropy naftowej, jak i gazu. Wszelkie ograniczenia działalności przedsiębiorstw UE w strategicznych krajach partnerskich bogatych w zasoby, wynikające z wymogów sprawozdawczych, miałyby wpływ na bezpieczeństwo energetyczne.

VVA nie znalazła dowodów na to, że konkurenci z państw niebędących członkami UE mają znaczącą przewagę konkurencyjną, ponieważ nie są zobowiązani do składania sprawozdań na temat płatności na rzecz administracji rządowych. VVA nie wykryła również żadnych przypadków ograniczania przez państwa niebędące członkami UE działalności przedsiębiorstw z UE z powodu wymogów sprawozdawczych. Przedsiębiorstwa są jednak nadal zaniepokojone brakiem równych warunków działania, ponieważ konkurenci z USA, Chin i innych państw nie są objęci takimi samymi obowiązkami w zakresie przejrzystości. Przemysł jest zaniepokojony zagrożeniami dla konkurencyjności w dłuższej perspektywie czasowej z powodu tego braku równych warunków działania. Badanie akademickie wydaje się potwierdzać to twierdzenie, gdyż ustalono, że przedsiębiorstwa składające sprawozdania CBCR zwykle zwiększają swoje płatności na rzecz rządów przyjmujących oraz zmniejszają inwestycje w porównaniu z konkurentami nieujawniającymi informacji w tych państwach, co powoduje również realokacje inwestycji do tych konkurentów.

Jak dotąd nie odnotowano jednak żadnych innych wymiernych skutków dla unijnych dostaw energii. Polityka dotycząca sprawozdawczości w podziale na kraje funkcjonuje od zaledwie kilku lat. To o wiele krócej niż trwające zazwyczaj znacznie dłużej cykle przemysłowe w górnictwie, przemyśle naftowym itp. od poszukiwań i inwestycji do zakończenia całego procesu. Z tego powodu należy uważnie przyglądać się sytuacji z punktu widzenia ryzyka.

Rozszerzenie wymogów sprawozdawczych na dodatkowe sektory przemysłu

Z perspektywy społeczeństwa obywatelskiego rozszerzenie sprawozdawczości w podziale na kraje na dodatkowe sektory przemysłu (np. telekomunikacja, budownictwo) mogłoby pomóc w ograniczeniu ryzyka społecznego i ryzyka dla inwestorów, jak również w zapobieganiu nielegalności, korupcji i złemu zarządzaniu budżetowemu oraz w odstraszaniu od takich działań. Niemniej jednak eksperci i organizacje pozarządowe zasadniczo przyznają, że rozwiązanie uniwersalne – polegające na prostym przeniesieniu wszystkich standardów dotyczących sprawozdawczości w podziale na kraje mających zastosowanie do przemysłu wydobywczego na inne gałęzie przemysłu, na przykład w drodze zwykłego rozszerzenia zakresu dyrektywy – jest niewykonalne. Dla każdego kolejnego sektora należałoby opracować wymogi dostosowane do jego specyfiki. Obawy wzbudza także fakt, że skuteczność takiego środka zależy również w dużym stopniu od wielkości przedsiębiorstwa i międzynarodowego charakteru sektora. Oznacza to, że określenie w prawie Unii odpowiedniego zakresu dla niektórych sektorów mogłoby być niepraktyczne, ponieważ zależałoby to od wolumenu inwestycji unijnych przedsiębiorstw z danej branży za granicą na poziomie lokalnym w danym sektorze (który sam w sobie jest wystarczająco duży) i od tego, czy dokonują one znacznych płatności na rzecz rządów. Ponadto podczas gdy sprawozdawczość w podziale na kraje ma na celu przede wszystkim wzmocnienie pozycji społeczności lokalnych, którym zagraża eksploatacja ich zasobów naturalnych i nieodnawialnych, taka sprawozdawczość może nie być odpowiednia do osiągnięcia podobnych celów w sektorach, w których czynniki środowiskowe i kwestia bezpośredniego oddziaływania na społeczność lokalną nie odgrywają centralnej roli.

Audyt

Audyt nie jest obowiązkowym wymogiem sprawozdawczym. Niemniej jednak niektóre duże przedsiębiorstwa wielonarodowe dobrowolnie korzystają z usług niezależnych audytorów w celu zapewnienia większego poziomu pewności, aby zwiększyć wiarygodność i rzetelność swoich sprawozdań dla użytkowników.

Gdyby audyt był obowiązkowy, zainteresowane strony chciałyby, by doprecyzowano rodzaj audytu, poziom pewności, termin, treść sprawozdania i jego publikację. Zakładając tradycyjny audyt, VVA szacuje, że roczne koszty wynoszą od 450 000 do 1 500 000 EUR na przedsiębiorstwo. Zakładając prostszą weryfikację z ograniczoną pewnością, koszty te spadłyby do 250–450 000 EUR. Kosztów innych rodzajów audytu – z usługami poświadczającymi lub bez nich – nie oszacowano.

Audyt sprawozdań CBCR nie stanowi najwyższego priorytetu dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego jako użytkowników tych sprawozdań, nawet jeśli przyznają one, że badanie tego rodzaju zwiększyłoby zaufanie i usprawniło stosowanie standardów. Oczekiwanie, że dzięki audytowi można by usunąć niedociągnięcia w standardach, takie jak te określone w niniejszym sprawozdaniu, może w każdym razie okazać się płonne. Przedsiębiorstwa i organy regulacyjne zazwyczaj nie opowiadają się za audytem (lub przynajmniej go kwestionują) ze względu na rachunek kosztów i korzyści.

Publiczna sprawozdawczość w podziale na kraje mająca zastosowanie do przedsiębiorstw wielonarodowych w ujęciu ogólnym

W 2016 r. Komisja zaproponowała przepisy zobowiązujące duże przedsiębiorstwa do corocznego sporządzania sprawozdań CBCR dla każdego państwa członkowskiego i państwa trzeciego, w których prowadzą działalność, zawierających informacje o osiągniętych zyskach i podatkach zapłaconych od zysków .

Pozyskiwanie minerałów (należyta staranność)