DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI STRESZCZENIE SPRAWOZDANIA Z OCENY SKUTKÓW DOTYCZĄCEJ ZMIANY DYREKTYWY 2001/20/WE W SPRAWIE BADAŃ KLINICZNYCH Towarzyszące dokumentowi Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie badań klinicznych produktów leczniczych przeznaczonych do stosowania przez człowieka oraz uchylającego dyrektywę 2001/20/WE





DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI STRESZCZENIE SPRAWOZDANIA Z OCENY SKUTKÓW DOTYCZĄCEJ ZMIANY DYREKTYWY 2001/20/WE W SPRAWIE BADAŃ KLINICZNYCH Towarzyszące dokumentowi Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie badań klinicznych produktów leczniczych przeznaczonych do stosowania przez człowieka oraz uchylającego dyrektywę 2001/20/WE 1. Opis problemu 1. Badania kliniczne w rozumieniu dyrektywy w sprawie badań klinicznych to badania leków z udziałem ludzi, podczas których to badań leki są stosowane poza zwykłą praktyką kliniczną na podstawie protokołu badawczego. Na danych uzyskanych w badaniach klinicznych opierają się wnioski o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu i publikacje w czasopismach medycznych. W związku z tym badania kliniczne są niezbędne do opracowywania produktów leczniczych oraz udoskonalania metod leczenia 2. Badania kliniczne są regulowane dyrektywą 2001/20/WE w sprawie badań klinicznych. Głównym celem tej dyrektywy jest zagwarantowanie bezpieczeństwa i praw uczestników badań oraz wiarygodności i odporności danych uzyskanych w badaniu klinicznym. 3. Dyrektywa w sprawie badań klinicznych jest krytykowana przez wszystkie zainteresowane strony (od pacjentów po naukowców i przemysł) za spowodowanie znacznego spadku atrakcyjności badań zorientowanych na pacjenta oraz badań pokrewnych w UE. Rzeczywiście liczba badań klinicznych, o których przeprowadzenie złożono wniosek w UE, spadła z 5 028 (2007 r.) do 4 400 w 2010 r. Tendencja ta znacznie obniża konkurencyjność Europy w dziedzinie badań klinicznych, a tym samym ma negatywny wpływ na rozwój nowych i innowacyjnych terapii i leków. Główne problemy dotyczą następujących kwestii: 4. Odrębne składanie wniosków o pozwolenie na badania kliniczne oraz rozbieżne oceny i działania następcze o charakterze regulacyjnym podejmowane na podstawie tych wniosków: Badania kliniczne wymagają pozwolenia (złożenia wniosku i oceny) oraz działań następczych lub nadzoru o charakterze regulacyjnym. Składanie wniosku, ocena i działania następcze o charakterze regulacyjnym dla tego samego badania klinicznego są prowadzone w różnych państwach członkowskich całkowicie odrębnie. Ponadto, w każdym państwie członkowskim zaangażowane są dwa odrębne organy: właściwy organu krajowy oraz przynajmniej jeden komitet ds. etyki. System ten powoduje nadmierne obciążenia administracyjne i uciążliwe przeszkody dla prowadzenia badań, z którymi związane są opóźnienia dostępu do innowacyjnego leczenia, potencjalnie ratującego życie. 5. Większe trudności z prowadzeniem badań klinicznych ze względu na wymogi prawne niedostosowane do konkretnych okoliczności i potrzeb: Ryzyko dla bezpieczeństwa pacjenta podczas badania klinicznego może się znacznie różnić, w szczególności w zależności od zakresu wiedzy i dotychczasowych doświadczeń z lekiem, który jest przedmiotem badania klinicznego („badany produkt leczniczy”). Istotne jest, aby brać pod uwagę, czy badany produkt leczniczy jest już dopuszczony do obrotu w UE lub poza jej terytorium. Dyrektywa w sprawie badań klinicznych w niewystarczającym stopniu jednak odnosi się do tych różnic i bierze je pod uwagę. Zamiast tego obowiązki i ograniczenia ustanowione w dyrektywie obowiązują w dużym stopniu niezależnie od zagrożenia dla bezpieczeństwa uczestnika badań i bez dostosowania do praktycznych względów i wymogów. 6. Wiarygodność danych dotyczących prób klinicznych w zglobalizowanym środowisku badawczym: Istnieje tendencja do globalizacji badań klinicznych, w szczególności w odniesieniu do gospodarek wschodzących. Prowadzenie badań klinicznych w skali globalnej jest korzystne dla krajów uczestniczących, ich mieszkańców oraz zdrowia publicznego na świecie. Jednakże globalizacja badań klinicznych stanowi wyzwanie, jeśli chodzi o nadzór przestrzegania zasad dobrej praktyki klinicznej. 2. Analiza pomocniczości 7. Prawodawstwo Unii w zakresie prób klinicznych opiera się na art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Na podstawie art. 114 TFUE Unia Europejska wykonuje kompetencje dzielone. 8. Zharmonizowane zasady otwierają możliwości powoływania się na rezultaty i ustalenia badań klinicznych we wnioskach o pozwolenie na wprowadzenie do obrotu produktu leczniczego na rynku unijnym. Jest to niezwykle ważne, ponieważ praktycznie wszystkie większe badania kliniczne są często przeprowadzane w więcej niż jednym państwie członkowskim. Aby rozwiązać ten problem, w dyrektywie w sprawie badań klinicznych ustanowiono, na szczeblu unijnym, wyczerpujący zestaw zasad, które muszą być przestrzegane w odniesieniu do badań klinicznych. 9. Chociaż rozporządzenie w sprawie badań klinicznych jest zgodne z zasadą pomocniczości, istnieją ograniczenia określone w Traktatach, które muszą być brane pod uwagę przy opracowywaniu wariantów strategicznych: W Traktacie ustanowiono ograniczenia dotyczące harmonizacji zagadnień etycznych (tj. w szczególności potrzebę uzyskania „świadomej zgody” od uczestnika badań). Ponadto istnieje szereg aspektów, które ze swej natury mają charakter krajowy, takie jak zasady określania, kto jest „przedstawicielem prawnym” uczestnika badań oraz zasady ustalania odpowiedzialności za szkody poniesione przez uczestnika. 3. Cele · Cel nr 1: Nowoczesne ramy prawne dla składania wniosków o pozwolenie na badania kliniczne, ich oceny oraz działań następczych o charakterze regulacyjnym, uwzględniające międzynarodowe środowisko badań. Oznacza to cele operacyjne w postaci zmniejszenia obciążeń administracyjnych i kosztów operacyjnych oraz zmniejszenia opóźnień rozpoczęcia badań klinicznych w takim stopniu, w jakim są one spowodowane rozporządzeniem. · Cel nr 2: Wymogi prawne, które są dostosowane do względów praktycznych, ograniczeń i potrzeb, bez uszczerbku dla bezpieczeństwa, dobrostanu i praw uczestników badań klinicznych i bez uszczerbku dla odporności danych. Oznacza to cele operacyjne w postaci zmniejszenia obciążeń administracyjnych i kosztów operacyjnych w odniesieniu do dwóch podstawowych wymogów prawnych: rocznego sprawozdania w sprawie bezpieczeństwa oraz obowiązkowego ubezpieczenia lub odszkodowania. · Cel nr 3: Uwzględnienie światowego wymiaru badań klinicznych przy zapewnianiu zgodności z zasadami dobrej praktyki klinicznej. Oznacza to cel operacyjny w postaci zapewnienia zgodności z zasadami dobrej praktyki klinicznej w badań klinicznych prowadzonych w państwach nienależących do UE. 4. Warianty strategiczne 4.1. Cel operacyjny nr 1 – Nowoczesne ramy prawne dotyczące składania wniosków o pozwolenie na badania kliniczne, ich oceny oraz działań następczych o charakterze regulacyjnym 4.1.1. Wariant strategiczny nr 1/1 – Brak działań na szczeblu UE i oparcie się na dobrowolnej współpracy państw członkowskich (wariant podstawowy) 4.1.2. Wariant strategiczny nr 1/2 — Jeden wniosek z odrębnymi ocenami 10. Wariant ten zakłada centralne złożenie wniosku, za pośrednictwem elektronicznego portalu na poziomie UE, a następnie odrębną ocenę w każdym państwie członkowskim, którego to dotyczy. 4.1.3. Wariant strategiczny nr 1/3 – Jeden wniosek ze wspólną oceną kwestii niezwiązanych z aspektami etycznymi dokonywaną przez państwa członkowskie 11. Wariant ten zakłada centralne złożenie wniosku, a następnie wspólną ocenę dokonywaną przez państwa członkowskie, w których jest przeprowadzane badanie kliniczne. W ramach tego wariantu zaangażowanie Komisji lub Agencji (oprócz jednego punktu składania wniosku, zob. powyżej) byłoby ograniczone do wsparcia technicznego wspólnej oceny i do działania jako „koordynatora” wspólnej oceny. 4.1.4. Wariant strategiczny nr 1/4 – Jeden wniosek z centralną oceną kwestii niezwiązanych z aspektami etycznymi dokonywaną przez Agencję 12. Wariant ten zakłada centralne złożenie wniosku, a następnie centralną ocenę przeprowadzoną przez komitet naukowy znajdujący się i zarządzany w ramach Europejskiej Agencji Leków („Agencji”). 13. Ponadto każde państwo członkowskie, którego to dotyczy, wydawałoby na poziomie krajowym decyzję dotyczącą aspektów etycznych badań klinicznych. 4.1.5. Wariant strategiczny nr 1/5 – Wybór formy prawnej: przyjęcie treści dyrektywy w sprawie badań klinicznych w formie rozporządzenia 4.1.6. Wariant strategiczny nr 1/6 – Połączenie wariantu strategicznego nr 1/3 (wspólna ocena) i nr 1/5 (forma prawna rozporządzenia) 4.2. Cel nr 2 – Wymogi prawne dostosowane do konkretnych okoliczności i potrzeb 4.2.1. Wariant strategiczny nr 2/1 – Brak działań na szczeblu UE (wariant podstawowy) 4.2.2. Wariant strategiczny nr 2/2 — Rozszerzenie zakresu badań nieinterwencyjnych 14. Dyrektywa w sprawie badań klinicznych ma zastosowanie wyłącznie do „badań interwencyjnych”, a nie do „badań nieinterwencyjnych”. Badania nieinterwencyjne to badania nad lekami dopuszczonymi do obrotu, w których uczestnicy nie są przydzielani z góry do danej grupy i gdzie nie następuje dodatkowa interwencja. Ten wariant strategiczny doprowadziłby do rozszerzenia zakresu badań nieinterwencyjnych poprzez usunięcie ostatniego wymogu (dodatkowe interwencje). W związku z tym zakres dyrektywy w sprawie badań klinicznych zostałby zawężony. 4.2.3. Wariant strategiczny nr 2/3 – Wyłączenie „sponsorów niekomercyjnych” 15. Wymogi określone w dyrektywie w sprawie badań klinicznych są szczególnie uciążliwe dla sponsorów, którzy nie zawsze mają środki i zasoby do ich spełnienia. Dotyczy to głównie „sponsorów niekomercyjnych”. „Sponsorzy niekomercyjni” to zazwyczaj uczelnie lub instytuty akademickie, fundacje lub instytucje charytatywne. Wariant ten oznaczałby pójście za przykładem Stanów Zjednoczonych i Japonii poprzez wyłączenie „sponsorów niekomercyjnych” z zakresu rozporządzenia w sprawie badań klinicznych. 4.2.4. Wariant strategiczny nr 2/4 — Usunięcie wymogów prawnych na podstawie wiedzy na temat badanego produktu leczniczego 16. Wariant ten zakłada usunięcie niektórych wymogów prawnych (na przykład obowiązkowego ubezpieczenia lub odszkodowania i obowiązkowego rocznego sprawozdania dotyczącego bezpieczeństwa) w odniesieniu do badań klinicznych nad dopuszczonymi do obrotu produktami leczniczymi stosowanymi według zatwierdzonych wskazań lub w odniesieniu do badanych produktów leczniczych wykorzystywanych zgodnie z powszechnie znanymi zastosowaniami. 4.2.5. Wariant strategiczny nr 2/5 - Ubezpieczenie lub nieobowiązkowy „krajowy mechanizm odszkodowawczy” 17. Wariant ten dotyczy jedynie kwestii obowiązkowego ubezpieczenia lub odszkodowania. Zakłada on nałożenie na państwa członkowskie obowiązku stworzenia mechanizmu odszkodowawczego w odniesieniu do badań klinicznych przeprowadzanych na ich terytorium, zgodnie z krajowymi przepisami dotyczącymi odpowiedzialności cywilnej. Przystąpienie do krajowego mechanizmu odszkodowawczego byłoby dla sponsorów nieobowiązkowe. 4.2.6. Wariant strategiczny nr 2/6 – połączenie wariantów nr 2/4 i nr 2/5 18. Wariant ten dotyczy jedynie kwestii obowiązkowego ubezpieczenia lub odszkodowania: Badania kliniczne o niskim ryzyku byłyby zwolnione z obowiązkowego ubezpieczenia lub odszkodowania (wariant nr 2/4). Pozostałe badania kliniczne byłyby objęte obowiązkowym mechanizmem odszkodowawczym (wariant nr 2/5). 4.3. Cel nr 3 – Uwzględnienie światowego wymiaru badań klinicznych przy zapewnianiu zgodności z zasadami dobrej praktyki klinicznej 4.3.1. Wariant strategiczny nr 3/1: Pozostawienie status quo (wariant podstawowy) 19. Wariant „samoregulacji” oznaczałby dalsze opieranie się na dobrowolnym zobowiązaniu się sponsorów do dopilnowania, by badania kliniczne w państwach nienależących do UE były przeprowadzane zgodnie z dobrą praktyką kliniczną i podlegały nadzorowi o charakterze regulacyjnym oraz kontrolom ze strony organów tych państw w ramach ich jurysdykcji, a także niektórym kontrolom ze strony inspektorów z państw członkowskich w ramach wniosków o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu. 4.3.2. Wariant strategiczny nr 3/2: Ułatwienie przeprowadzania kontroli przestrzegania zasad dobrej praktyki klinicznej poprzez zwiększenie przejrzystości 20. Wariant ten zakłada nałożenie na sponsorów obowiązku publicznej rejestracji wszystkich badań klinicznych, których wyniki wykorzystuje się następnie we wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne lub we wniosku o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego. Pozwoliłoby to władzom odpowiedzialnym za egzekwowanie prawa na interwencję i nadzorowanie tych badań klinicznych. Stanowiłoby to także dodatkową presję wywieraną na sponsorów, by przestrzegali zasad dobrej praktyki klinicznej. 4.3.3. Wariant strategiczny nr 3/3: Kontrole systemów prawnych państw nienależących do UE w zakresie badań klinicznych 21. Wariant ten zakłada wprowadzenie możliwości przeprowadzenia przez Komisję lub Agencję „kontroli systemu” regulacji i egzekwowania prawa w zakresie badań klinicznych w państwach nienależących do UE w celu oceny, czy jest on równoważny temu w UE. 4.3.4. Wariant strategiczny nr 3/4: Kontrole przestrzegania zasad dobrej praktyki klinicznej przeprowadzane przez Agencję w państwach nienależących do UE 22. Zgodnie z tym wariantem Agencja lub Komisja byłyby upoważnione do przeprowadzania kontroli w ośrodkach, gdzie przeprowadzane są badania kliniczne, w państwach nienależących do UE bez korzystania z zasobów udostępnianych dobrowolnie przez państwa członkowskie. 4.3.5. Wariant strategiczny nr 3/5: Połączenie wariantów nr 3/2 i nr 3/3 5. Ocena skutków 5.1. Cel nr 1 – Nowoczesne ramy prawne dla składania wniosków o pozwolenie na badania kliniczne, ich oceny oraz działań następczych o charakterze regulacyjnym 5.1.1. Wariant strategiczny nr 1/1: Brak działań na poziomie unijnym i oparcie się na dobrowolnej współpracy państw członkowskich (wariant podstawowy) 23. Pod względem skutków społecznych i zdrowotnych obecna „mozaika” odrębnych procedur oceny przeprowadzanych przez każde zainteresowane państwo członkowskie w odniesieniu do badań klinicznych niekoniecznie jest w stanie zagwarantować najwyższy poziom jakości oceny w UE. Co więcej, to samo badania kliniczne może być przedmiotem różnych modyfikacji i dostosowań w procedurze wydania pozwolenia. Rozbieżności te mogą mieć wpływ na dane uzyskiwane w badaniach. Jeżeli sposób przeprowadzenia badania zbytnio różni się od jego projektu, sponsorzy podejmują decyzję o wycofaniu badań klinicznych z jednego lub więcej państw członkowskich. Oznacza to, że pacjenci w tych państwach członkowskich zostają pozbawieni potencjalnych korzyści z badań klinicznych, co prowadzi do nierówności w dziedzinie zdrowia publicznego. 24. Pod względem skutków gospodarczych dyrektywa w sprawie badań klinicznych pociąga za sobą koszty administracyjne w wysokości około 306 mln EUR rocznie oraz nieadministracyjne koszty operacyjne w wysokości około 2 200 mln EUR rocznie. 5.1.2. Wariant strategiczny nr 1/2 — jeden wniosek z odrębnymi ocenami 25. Co się tyczy skutków pod względem zdrowia oraz bezpieczeństwa pacjentów, nie nastąpiłaby żadna zmiana w porównaniu z obecną sytuacją. 26. Pod względem skutków gospodarczych wariant ten pozwoliłby zmniejszyć koszty administracyjne do 45,5 mln EUR. Jednak pod względem kosztów operacyjnych sytuacja byłaby identyczna jak w wariancie nr 1/1, ponieważ niniejszy wariant jest ograniczony do narzędzia informatycznego do przedkładania informacji. Jeśli chodzi o koszty wdrożenia, jednorazowe koszty narzędzia informatycznego oraz koszty bieżące wahają się w zależności od rozwiązania technicznego od 1,62 mln EUR do 6,3 mln EUR kosztów jednorazowych, oraz od 0,34 mln EUR (dodatkowe 0,25 EPC (ekwiwalent pełnego czasu pracy)) do 1,26 m EUR (dodatkowe 19 EPC) kosztów bieżących. Dokonanie wyboru odpowiedniego rozwiązania technicznego jest nierozerwalnie związane z decyzją, czy punkt składania wniosków ma się znajdować przy Agencji czy przy Komisji. Jest to decyzja polityczna, którą należy podjąć na późniejszym etapie i do podjęcia której jako pomoc ma służyć ocena skutków. 5.1.3. Wariant strategiczny nr 1/3 – Jeden wniosek ze wspólną oceną kwestii niezwiązanych z aspektami etycznymi dokonywaną przez państwa członkowskie 27. Pod względem skutków społecznych i zdrowotnych, dzięki wykorzystaniu wiedzy specjalistycznej z różnych państw członkowskich, poprawiłyby się ochrona, bezpieczeństwo i prawa uczestników badań w porównaniu z wariantem podstawowym. Jednolita odpowiedź na wniosek o przeprowadzenie badania klinicznego pozwoliłaby szybciej rozpocząć badanie kliniczne na podstawie identycznego protokołu, usuwając tym samym nierówności stwierdzone w wariancie podstawowym. 28. Pod względem skutków gospodarczych wariant ten miałby w dużej mierze takie samo oddziaływanie jak wariant nr 1/2. Doprowadziłoby to do zmniejszenia kosztów administracyjnych do 34,3 mln EUR, co oznacza oszczędność w wysokości 271,7 mln EUR rocznie w porównaniu z opcją podstawową. Pod względem kosztów operacyjnych wariant ten doprowadziłby do znacznego obniżenia kosztów przeprowadzania badań klinicznych w UE (oszczędności rzędu 440 mln EUR). 29. W zależności od zakresu struktury wsparcia zapotrzebowanie na zasoby mieści się w przedziale między 1,5 i 7 EPC. Wybór co do skali struktury wsparcia jest powiązany z decyzją, kto ma taką strukturę zapewnić: Agencja czy Komisja. Jest to decyzja polityczna, którą należy podjąć na późniejszym etapie i do podjęcia której jako pomoc ma służyć ocena skutków. 5.1.4. Wariant strategiczny nr 1/4: Jeden wniosek z przeprowadzoną przez Agencję centralną oceną kwestii niezwiązanych z aspektami etycznymi 30. Pod względem skutków społecznych i zdrowotnych pozytywną stroną tego wariantu jest zaangażowanie wszystkich państw członkowskich i zgromadzenie w ten sposób najlepszej dostępnej wiedzy specjalistycznej organów regulacyjnych. Jednocześnie jednak wariant ten mógłby spowodować dodatkowe opóźnienia w rozpoczęciu badania klinicznego, ponieważ podwójny system pozwoleń (na poziomie krajowym i na poziomie UE) może prowadzić do sprzeczności, tym samym stwarzając dodatkowe opóźnienia w ich rozwiązywaniu. Ponadto zaangażowanie wszystkich państw członkowskich, w tym państw niekoniecznie zainteresowanych, zwiększyłoby złożoność dyskusji i trudność w osiągnięciu kompromisu. Ponadto wariant ten doprowadziłby do „instytucjonalnego kontinuum” od procedury wydania pozwolenia na badania kliniczne, poprzez rozwój produktu leczniczego, po dopuszczenie do obrotu produktu końcowego. Niesie to ze sobą ryzyko wyeliminowania „świeżej pary oczu”, które oceniłyby dane pod koniec procesu rozwoju produktu podczas rozpatrywania wniosku o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu. 31. Pod względem skutków gospodarczych (kosztów) wariant ten przyniósłby oszczędności w wysokości 264,2 mln EUR kosztów administracyjnych. Pod względem kosztów operacyjnych rezultat byłby podobny do skutków wariantu strategicznego nr 1/3, tj. oznaczałby oszczędności w wysokości około 440 mln EUR. Jeśli chodzi o koszty wdrażania, to dotyczą one głównie dodatkowej roli Agencji. Szacuje się, że dodatkowe potrzeby kadrowe byłyby rzędu 4 000 EPC. 5.1.5. Wariant strategiczny nr 1/5 – Wybór formy prawnej — Przyjęcie tekstu dyrektywy w sprawie badań klinicznych w formie rozporządzenia 32. Zgodnie z tym wariantem państwa członkowskie opierałyby swoje oceny wniosku o pozwolenie na badanie kliniczne na identycznym tekście, a nie na różnych, nieuchronnie rozbieżnych, krajowych środkach transpozycji. 5.1.6. Wariant strategiczny nr 1/6 – Połączenie wariantu nr 1/3 (wspólna ocena) i nr 1/5 (forma prawna rozporządzenia) 33. W ramach tego wariantu wspólna ocena (wariant nr 1/3) uzyskałaby oparcie w postaci tekstu prawnego w formie rozporządzenia (nr 1/5). Ułatwiłoby to współpracę między państwami członkowskimi przy ocenie wniosków o pozwolenie na badania kliniczne. 5.2. Cel nr 2 – Wymogi prawne dostosowane do konkretnych okoliczności i potrzeb 5.2.1. Wariant strategiczny nr 2/1: Brak działania na poziomie UE (wariant podstawowy) 34. Obowiązkowe ubezpieczenie lub odszkodowanie gwarantuje, że w przypadku szkód spowodowanych badaniem klinicznym, uczestnik badania otrzyma rekompensatę – niezależnie od środków finansowych sponsora lub prowadzącego badanie. Roczne sprawozdanie dotyczące bezpieczeństwa może stanowić dla właściwych organów krajowych lub komitetów ds. etyki użyteczne narzędzie nadzoru i działań następczych w odniesieniu do profilu bezpieczeństwa badanego produktu leczniczego, w szczególności w przypadku, gdy dany związek jest nadal szerzej nieznany i nie został jeszcze zatwierdzony. 35. Roczne koszty związane z obowiązkowym ubezpieczeniem lub odszkodowaniem i ze sprawozdaniem w sprawie bezpieczeństwa wynoszą około 222,8 mln EUR; do tego dochodzą koszty administracyjne w wysokości 7,2 mln EUR. Z drugiej strony około 0,025 % wszystkich uczestników badań uzyskuje odszkodowania z tytułu szkód poniesionych w wyniku badania klinicznego. Każde roszczenie o odszkodowanie ma przeciętnie wartość od 3 do 6 tys. EUR. 5.2.2. Wariant strategiczny nr 2/2 — Rozszerzenie zakresu badań nieinterwencyjnych 36. Pod względem skutków społecznych i zdrowotnych bezpośredni rezultat polegałby na tym, że badania te byłyby regulowane na poziomie krajowym przez państwa członkowskie. W zależności od działań podejmowanych przez państwa członkowskie oznaczałoby to uregulowania bardziej lub mniej rygorystyczne, lub brak uregulowań tego rodzaju badań. Pod względem skutków gospodarczych (kosztów) wariant ten przyniósłby oszczędności w postaci 16,98 mln EUR kosztów operacyjnych oraz 219 tys. EUR kosztów administracyjnych. 5.2.3. Wariant strategiczny nr 2/3 – Wyłączenie „sponsorów niekomercyjnych” 37. Pod względem skutków społecznych i zdrowotnych uczestnicy zaangażowani do badań klinicznych przez „sponsora niekomercyjnego” nie byliby chronieni na poziomie UE. Nie miałyby również zastosowania przepisy unijne gwarantujące wiarygodność i odporność danych. Byłoby to poważną przeszkodą w tworzeniu równych warunków dla przeprowadzania badań klinicznych w UE bez uszczerbku dla ochrony praw i bezpieczeństwa pacjentów w UE i dla odporności danych w UE. Wariant ten miałby również negatywny wpływ na ogólnie rozumiane zdrowie publiczne. Badania kliniczne prowadzone przez „sponsorów niekomercyjnych” mogą mieć istotny wpływ na zdrowie publiczne, ponieważ ich wyniki mogą być opublikowane, a zatem − mogą mieć wpływ na wybór metod leczenia i na leczenie w ogóle. 38. Pod względem skutków gospodarczych (kosztów) wariant ten przyniósłby oszczędności w postaci 73,9 mln EUR kosztów operacyjnych oraz 926 tys. EUR kosztów administracyjnych. 5.2.4. Wariant strategiczny nr 2/4:–Usunięcie wymogów prawnych na podstawie wiedzy na temat badanego produktu leczniczego 39. Ryzyko dla zdrowia publicznego wiążące się z badaniami klinicznymi nad produktami leczniczymi dopuszczonymi do obrotu jest zazwyczaj tylko minimalnie wyższe (lub w ogóle nie jest wyższe) od ryzyka istniejącego w standardowej opiece medycznej. Zniesienie obowiązkowego ubezpieczenia/odszkodowania i obowiązku przedkładania rocznego sprawozdania dotyczącego bezpieczeństwa nie będzie więc miało dostrzegalnego wpływu na ochronę uczestników badań. W szczególności w przypadku ubezpieczeń, jeżeli wystąpiłaby (mało prawdopodobna) szkoda, pojawiłoby się szereg dodatkowych rodzajów ubezpieczeń, takich jak ubezpieczenie od odpowiedzialności za produkt posiadacza pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w odniesieniu do dopuszczonych leków, oraz ubezpieczenie od odpowiedzialności wynikającej z zaniedbań zawodowych lekarza prowadzącego leczenie. 40. Pod względem skutków gospodarczych (kosztów) wariant ten przyniósłby oszczędności wynoszące 34 mln EUR pod względem kosztów operacyjnych i 438 tys. EUR pod względem kosztów administracyjnych. 5.2.5. Wariant strategiczny nr 2/5 – ubezpieczenie lub nieobowiązkowy „krajowy mechanizm odszkodowawczy” 41. Krajowy mechanizm odszkodowawczy gwarantowałby takie samo odszkodowanie dla każdego uczestnika badań, który poniósłby szkodę, jak w przypadku ubezpieczenia lub odszkodowania wymaganego obecnie dyrektywą w sprawie badań klinicznych. 42. Koszty administracyjne i operacyjne dla sponsorów byłyby ograniczone, co przyniosłoby znaczne oszczędności w porównaniu z opcją podstawową. Jeśli chodzi o koszty wdrożenia, ponieważ liczba uznanych roszczeń o odszkodowania jest bardzo ograniczona, koszty dla państw członkowskich byłyby ograniczone do ok. 0,817 mln EUR rocznie. 5.2.6. Wariant strategiczny nr 2/6 – Połączenie wariantów nr 2/4 i 2/5 43. Skutki w zakresie zdrowia publicznego i bezpieczeństwa pacjentów równałyby się sumie skutków opisanych w wariantach nr 2/4 i 2/5: badania niskiego ryzyka byłyby objęte innymi systemami odpowiedzialności (odpowiedzialność za produkt itp.). Badania inne niż badania niskiego ryzyka byłyby objęte krajowym systemem odszkodowań. Pod względem skutków gospodarczych (kosztów) oszczędności w ramach tego wariantu strategicznego byłyby o 0,03 mln EUR wyższe niż w wariancie strategicznym nr 2/5. 5.3. Cel nr 3: Uwzględnienie światowego wymiaru badań klinicznych przy zapewnianiu zgodności z zasadami dobrej praktyki klinicznej 5.3.1. Wariant strategiczny nr 3/1: Pozostawienie status quo (wariant podstawowy) 44. Ten wariant nie rozwiązałby kwestii przedstawionych w opisie problemu. 5.3.2. Wariant strategiczny nr 3/2: Ułatwienie przeprowadzania kontroli przestrzegania zasad dobrej praktyki klinicznej poprzez zwiększenie przejrzystości 45. Wariant ten mógłby przyczynić się do zapewnienia zgodności z zasadami dobrej praktyki klinicznej dzięki większemu stopniowi przejrzystości. Skutki gospodarcze (koszty) dla sponsorów dałyby się głównie odczuć w postaci kosztów administracyjnych (około 6.72 mln EUR rocznie) związanych z przekazywaniem do rejestru publicznego informacji na temat badań klinicznych w państwach nienależących do UE. 5.3.3. Wariant strategiczny nr 3/3: Kontrole systemów prawnych państw nienależących do UE w zakresie badań klinicznych 46. Wariant ten przyczyniłby się do zapewnienia wiarygodności i odporności danych dotyczące badań klinicznych, o których mowa we wnioskach o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w UE. Wzmocniłoby to ogólną zasadę, zgodnie z którą dane kliniczne z państw trzecich muszą pochodzić z badań klinicznych, które opierają się na zasadach równoważnych z zasadami obowiązującymi UE. 47. Jeśli chodzi o skutki gospodarcze (koszty), najistotniejsze są koszty wdrożenia: wynoszą one około 5 EPC rocznie oraz kwotę rzędu 76 000 EUR. 5.3.4. Wariant strategiczny nr 3/4: Kontrole przestrzegania zasad dobrej praktyki klinicznej przeprowadzane przez Agencję w państwach nienależących do UE 48. Wariant ten przyczyniłby się do zapewnienia zgodności z zasadami dobrej praktyki klinicznej w badaniach klinicznych przeprowadzanych w państwach nienależących do UE. Nadal jednak nie byłoby możliwe regularne i systematyczne przeprowadzanie kontroli we wszystkich ośrodkach badawczych . Ponadto kontrole są zwykle przeprowadzane w ramach procedury wydania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, to znaczy wiele lat po zakończeniu badania klinicznego. 49. Zapotrzebowanie w zakresie zasobów na poziomie UE wyniosłoby około 1 300 EPC. 5.3.5. Wariant strategiczny nr 3/5: Połączenie wariantów nr 3/2 i nr 3/3 50. To połączenie wariantów dodatkowo zapewniłoby większe oddziaływanie poszczególnych wariantów, niż gdyby były one realizowane osobno: przejrzystość (wariant nr 3/2) umożliwia lepsze ukierunkowanie kontroli systemów prawnych państw nienależących do UE. 6. Porównanie wariantów 6.1. Cel nr 1 – Nowoczesne ramy prawne dla składania wniosków o pozwolenie na badania kliniczne, ich oceny oraz działań następczych o charakterze regulacyjnym 51. Wariant podstawowy jest niewystarczający, by sprostać problemowi. Warianty strategiczne nr 1/2 (odrębna ocena), nr 1/3 (wspólna ocena dokonywana przez państwa członkowskie) i nr 1/4 (ocena dokonywana przez Agencję) mają jeden wspólny element (jeden punkt składania wniosków), ale wykluczają się wzajemnie. 52. Wspomniany element wspólny dla wariantów nr 1/2, 1/3 i 1/4 znacząco obniża koszty administracyjne, przyczyniając się w ten sposób do rozwiązania problemu. 53. Wariant strategiczny nr 1/2 nie rozwiązuje jednak w wystarczającym stopniu problemu odrębnych ocen identycznych kwestii w odniesieniu do tego samego badania klinicznego. Pod tym względem preferowane są warianty nr 1/3 i 1/4, które uwzględniają nie tylko proces składania wniosków o pozwolenie na badanie kliniczne, ale także proces oceny tych wniosków. Z porównania wariantów nr 1/3 i nr 1/4 wynika, że wariant nr 1/4 zakłada utworzenie skomplikowanego systemu, w którym istnieje duże prawdopodobieństwo wystąpienia opóźnień. Angażuje on każde państwo członkowskie, co nie jest konieczne z punktu widzenia rozpoczęcia badań klinicznych. Jedynie około 6 % wszystkich badań klinicznych jest przeprowadzanych w ośmiu lub więcej państwach członkowskich. Wziąwszy to pod uwagę, angażowanie każdego państwa członkowskiego w proces oceny wniosków o pozwolenie na badanie kliniczne wydaje się niewspółmierne. Jeżeli dodamy do tego podwójne wydawanie pozwoleń (na poziomie unijnym i krajowych) wynikające z wariantu nr 1/4, powoduje to nowe trudności, których by uniknięto w przypadku wariantu nr 1/3. 54. Wariant nr 1/3 zakłada mniej skomplikowaną procedurę niż wariant nr 1/4. Na etapie początkowego pozwolenia zakłada on zaangażowanie tylko jednego państwa członkowskiego, w którym badanie kliniczne mają być przeprowadzane (należałoby ustanowić mechanizm umożliwiający przeprowadzanie badań w kolejnych państw członkowskich). W przypadku zastosowania wariantu nr 1/3 zatwierdzenie najprawdopodobniej byłoby tańsze i szybsze niż w przypadku wariantu nr 1/4. Ma to szczególne znaczenie dla badań akademickich oraz MŚP. 55. Wariant nr 1/5 (rozporządzenie albo dyrektywa) nie jest alternatywą, lecz uzupełnieniem. Zapewniłby on podejście w procesie oceny badania klinicznego i działań następczych oparte na identycznych kryteriach. 56. Wariant nr 1/6 to połączenie wariantów nr 1/3 i 1/5. Przyczynia się on w większym stopniu do realizacji celu nr 1 poprzez zapewnienie identycznych ram prawnych dla wydawania pozwoleń na badania kliniczne, ułatwiając w ten sposób współpracę między państwami członkowskimi, tak jak przewidziano w ramach wariantu strategicznego nr 1/3. Przyczyni się to do osiągnięcia celów operacyjnych zakładających w szczególności zmniejszenie obciążeń administracyjnych i opóźnień. 6.2. Cel nr 2 – Wymogi prawne dostosowane do konkretnych okoliczności i potrzeb 57. Wariant podstawowy nie stanowi rozwiązania problemu. Wariant nr 2/2 (rozszerzenie zakresu badań nieinterwencyjnych) i nr 2/3 (wyłączenie „sponsorów niekomercyjnych”) skutkowałyby tym, że uregulowania z powrotem znalazłyby się w gestii państw członkowskich. Ponadto, co się tyczy wariantu nr 2/3, trudno jest stwierdzić, dlaczego przepisy mające na celu ochronę bezpieczeństwa i praw uczestników oraz wiarygodność i odporność danych miałyby mieć zastosowanie do pewnych typów sponsorów, a do innych − nie. 58. Wariant nr 2/4 (zniesienie wymogów na podstawie wiedzy na temat badanego produktu leczniczego) przynosi sponsorom mniej oszczędności niż wariant nr 2/3. Jednakże pod względem zdrowia publicznego i bezpieczeństwa pacjentów wariant ten jest lepszy niż wariant nr 2/3, gdyż pomija się w nim zróżnicowanie między sponsorami „niekomercyjnymi” i „komercyjnymi”, a koncentruje się na obiektywnym kryterium: statusie dopuszczenia badanego produktu leczniczego. 59. Wariant nr 2/5 (krajowy mechanizm odszkodowawczy) może być użytecznym, opłacalnym narzędziem do rozwiązania konkretnych kwestii obowiązkowego ubezpieczenia lub odszkodowania. 60. Wariant nr 2/6 stanowi połączenie wariantów nr 2/4 oraz 2/5. Kombinacja taka przyczyniłaby się do znaczniejszego zmniejszenia obciążeń administracyjnych niż w przypadku samego wariantu nr 2/5, bez uszczerbku dla bezpieczeństwa pacjentów. 6.3. Cel nr 3: Uwzględnienie światowego wymiaru badań klinicznych przy zapewnianiu zgodności z zasadami dobrej praktyki klinicznej 61. Wariant podstawowy nie jest zadowalający. Wariant nr 3/3 (Kontrole systemów prawnych państw nienależących do UE w zakresie badań klinicznych) i nr 3/4 (Kontrole przestrzegania zasad dobrej praktyki klinicznej przeprowadzane przez Agencję w państwach nienależących do UE) zakładają stosunkowo podobne rezultaty pod względem osiągnięcia celów, mimo że różnią się podejściem. Ich skutki różnią się znacznie, jeśli chodzi o wpływ na zasoby na poziomie UE. Co się tyczy wariantu nr 3/4, ograniczenia budżetowe nie pozwalają obecnie na intensyfikację działalności kontrolnej zgodnie z tym wariantem. Ocena skutków wariantu nr 3/3 wskazuje, że wiele można by osiągnąć przy zaangażowaniu mniejszych zasobów niż w przypadku wariantu nr 3/4. 62. Wariant nr 3/2 (obowiązek rejestracji wszystkich badań klinicznych) może stanowić pożyteczny wkład w skuteczną kontrolę nad badaniami klinicznymi przeprowadzanymi w państwach nienależących do UE. W kontekście korzyści płynących z tego wariantu dopuszczalne są obciążenia dla sponsora, które ograniczają się do kosztów administracyjnych. 63. Wariant nr 3/5 stanowi połączenie wariantów nr 3/2 i nr 3/4: Taka kombinacja dodatkowo wzmacnia narzędzia służące weryfikacji i zapewnianiu zgodności, ponieważ umożliwia bardziej ukierunkowane kontrole. 7. Preferowane warianty 64. Co się tyczy celu nr 1, preferowanym wariantem jest wariant nr 1/6, który pozwala na szybkie wydanie pozwolenia bez potrzeby tworzenia nowej, scentralizowanej biurokracji. Ponadto w ramach tego wariantu forma prawna rozporządzenia ułatwia współpracę między państwami członkowskimi. Co się tyczy celu nr 2, preferowanym wariantem jest wariant nr 2/6, który zakłada znaczne zmniejszenie kosztów (obciążenia administracyjne i koszty operacyjne) bez uszczerbku dla bezpieczeństwa pacjentów. Co się tyczy celu nr 3, preferowanym wariantem jest wariant nr 3/5, który łączy efektywną pod względem zasobów kontrolę systemów prawnych z wyższym stopniem przejrzystości, aby móc ukierunkować kontrole. 8. Monitorowanie i ocena 65. Głównym wskaźnikiem osiągnięcia celów jest liczba badań klinicznych, o których przeprowadzenie złożono wniosek w UE, liczba badań klinicznych przeprowadzanych w większej liczbie państw UE, koszty badań klinicznych wynikające z prawodawstwa oraz opóźnienia w rozpoczęciu badań klinicznych. Będzie to oceniane przez Komisję w formie regularnych sprawozdań z bazy danych UE dotyczących badań klinicznych, publicznych konsultacji oraz organizacji i uczestnictwa w forach, na których prawodawstwo jest oceniane przez zainteresowane strony.