Wniosek jest zgodny z ogólnymi celami europejskiej polityki sąsiedztwa w zakresie, w jakim przyczynia się do poprawy stosunków handlowych i gospodarczych w południowym sąsiedztwie w duchu bliskiej współpracy. Wniosek jest również zgodny z ogólną polityką Unii wobec Maroka, której celem jest wzmocnienie uprzywilejowanego partnerstwa z tym państwem, bez przesądzania o wynikach procedury prowadzonej przez Organizację Narodów Zjednoczonych w odniesieniu do Sahary Zachodniej.

Niniejszy wniosek jest zgodny z aktualną polityką handlową. Należy zauważyć, że do dnia 21 grudnia 2016 r., daty wydania wyroku Trybunału w sprawie C-104/16 P, organy celne stosowały de facto preferencje do produktów pochodzących z Sahary Zachodniej posiadających świadectwo pochodzenia marokańskiego. Ani Maroku, ani Saharze Zachodniej nie zostaną przyznane żadne nowe preferencje handlowe inne niż te, z których korzystała już de facto przed dniem 21 grudnia 2016 r., ponieważ celem wniosku jest wyłącznie rozszerzenie obszaru geograficznego objętego preferencjami, a nie zmiana produktów objętych preferencjami lub ich ilości.

Wniosek ma na celu uniknięcie zakłóceń wymiany handlowej z Saharą Zachodnią poprzez utrzymanie dostępu do rynku Unii na stałym poziomie, bez przyznawania żadnych nowych preferencji. Celem wniosku jest w szczególności ułatwienie rozwoju gospodarczego Sahary Zachodniej dzięki przyznaniu wywozowi z tego terytorium do Unii Europejskiej takiego samego traktowania, jakie przyznano wywozowi produktów pochodzących z Maroka. W związku z tym środki takie pozwolą zapobiec znalezieniu się przez Saharę Zachodnią w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej, a tym samym utracie możliwości inwestycji, w porównaniu z państwami sąsiadującymi, które korzystają z preferencji taryfowych w oparciu o różne podstawy (dzięki układom o stowarzyszeniu lub w ramach ogólnego systemu preferencji).

W niniejszym wniosku wprowadzono zmiany do protokołu nr 4 i protokołu nr 1 do układu o stowarzyszeniu UE–Maroko w celu spełnienia wymogów określonych w wyroku Trybunału z dnia 21 grudnia 2016 r. i ustanowienia podstawy prawnej przyznania preferencji produktom pochodzącym z Sahary Zachodniej.

Od chwili wydania wyroku Trybunału praktyka stosowania de facto preferencji handlowych przewidzianych w układzie o stowarzyszeniu i protokołach do tego układu w odniesieniu do produktów pochodzących z Sahary Zachodniej będącej terytorium niesamodzielnym nie mogła być kontynuowana, o ile protokoły nr 1 (dostęp do rynku UE marokańskich produktów rolnych, przetworzonych produktów rolnych oraz ryb i produktów rybołówstwa) i nr 4 (dotyczący reguł pochodzenia) nie zostałyby zmienione w celu ustalenia, że produkty pochodzące z Sahary Zachodniej traktuje się w ten sam sposób co produkty pochodzące z Maroka.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

Podstawą prawną umożliwiającą zawarcie porozumienia jest art. 207 w związku z art. 218 ust. 6 lit. a) ppkt (i) oraz art. 218 ust. 8 akapit pierwszy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), ponieważ jest to kwestia wchodząca w zakres wspólnej polityki handlowej.

•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)

Wspólna polityka handlowa wchodzi w zakres wyłącznej kompetencji Unii (art. 3 ust. 1 TFUE), a zgodnie z art. 5 ust. 3 TUE zasada pomocniczości nie ma zastosowania do dziedzin, które należą do wyłącznej kompetencji Unii.

•Proporcjonalność

Wniosek stanowi proporcjonalną odpowiedź na poruszoną kwestię. Na mocy porozumienia nie zostaną wprowadzone zmiany dotyczące stopnia dostępu produktów pochodzących z Sahary Zachodniej do rynku Unii, który istniał przed wydaniem wyroku Trybunału z dnia 21 grudnia 2016 r. Reguły pochodzenia określono w protokole nr 4 do układu o stowarzyszeniu; wprowadza się zmiany w tym protokole, aby osiągnąć zamierzony cel i zareagować w rozsądnym terminie na obecną niepewność handlową, która dotyczy wywozu do Unii produktów pochodzących z Sahary Zachodniej, bez uszczerbku dla procedury prowadzonej przez Organizację Narodów Zjednoczonych dotyczącej Sahary Zachodniej i bez przesądzania o ostatecznym wyniku sporu. W związku z tym wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie zawarcia porozumienia w formie wymiany listów między Unią Europejską a Królestwem Marokańskim dotyczącego zmiany protokołów nr 1 i 4 do Układu eurośródziemnomorskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Królestwem Marokańskim, z drugiej strony, nie wykracza poza zakres działań koniecznych lub właściwych do osiągnięcia wyznaczonych celów.

•Wybór instrumentu

Odnośne protokoły można zmienić wyłącznie na mocy porozumienia zawartego między stronami. Dotyczy to również wymaganej współpracy między organami w celu wprowadzenia preferencji handlowych. Porozumienie ma formę wymiany listów między Unią Europejską a Królestwem Marokańskim. Porozumienie między Unią Europejską a Królestwem Marokańskim stanowi jedyny sposób zapewnienia, by przywożone produkty pochodzące z Sahary Zachodniej mogły otrzymać status preferencyjnego pochodzenia, ponieważ władze marokańskie jako jedyne są w stanie zapewnić przestrzeganie reguł koniecznych do przyznania takich preferencji.

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Ocena skutków

Na wniosek Rady Komisja oceniła potencjalne konsekwencje porozumienia dla zrównoważonego rozwoju, w szczególności jeżeli chodzi o pozytywne i negatywne skutki przyznania preferencji taryfowych produktom pochodzącym z Sahary Zachodniej dla ludności zamieszkującej na jej terytorium.

Służby Komisji napotkały różnego rodzaju ograniczenia metodologiczne. Po pierwsze, dane statystyczne dotyczące Sahary Zachodniej pozostają zasadniczo niepełne i niejednorodne. Kolejne ograniczenie dotyczy praktyki, która dominowała do dnia 21 grudnia 2016 r., daty wydania wyroku przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przywożone do Unii towary pochodzące z Sahary Zachodniej korzystały bowiem de facto z takich samych preferencji jak towary pochodzące z Maroka, dlatego też co do zasady nie ma możliwości odróżnienia przywozu z Maroka od przywozu z Sahary Zachodniej. Ponadto samo pojęcie „przedmiotowa ludność” (fr. populations concernées) jest interpretowane w sposób różny, a nawet rozbieżny. Może się ono odnosić do ludności zamieszkującej dane terytorium; jest to interpretacja przyjęta przez Maroko, która nie przewiduje rozróżnienia między mieszkańcami w oparciu o kryteria etniczne/wspólnotowe. Wyrażenie to może odnosić się również do określonych mieszkańców, w szczególności w oparciu o kryteria etniczne/wspólnotowe (Sahrawi – ludność Sahary Zachodniej); w tym przypadku przedmiotowa ludność może obejmować co najmniej w części osoby zamieszkujące poza terytorium Sahary Zachodniej (uchodźców), z wyłączeniem niektórych obecnych mieszkańców, którzy niedawno zamieszkali na tym terytorium. Jest to interpretacja przyjęta w szczególności przez Front Polisario.

Ludowi Sahary Zachodniej przysługuje niewątpliwie prawo do samostanowienia, ale z jednej strony przeprowadzenie spisu tej ludności nie należy do zadań Unii Europejskiej, a z drugiej strony dokumenty ONZ dotyczące działalności gospodarczej na terytoriach niesamodzielnych również odnoszą się – jeżeli chodzi o korzyści społeczno-gospodarcze – do mieszkańców tych terytoriów. Biorąc pod uwagę te różnice i trudności w zbadaniu skutków dla ludu, którego kształt wciąż należy określić, oraz uwzględniając fakt, że rozszerzenie preferencji dotyczy produktów pochodzących z określonego terytorium, a zatem logiczne jest, że korzyści będą związane głównie z tym terytorium, podczas analizy skoncentrowano się na korzyściach dla ludności Sahary Zachodniej.

Kryteria oceny opierają się na odpowiednich parametrach zgodnie z art. 73 Karty Narodów Zjednoczonych, w którym przewidziano, że ci, „którzy ponoszą odpowiedzialność za zarząd obszarami, których ludność nie dojrzała jeszcze do pełnego stopnia samorządu, uznają zasadę, że interesy mieszkańców tych obszarów górują nad innymi”, oraz „przyjmują jako święty obowiązek popierać ze wszystkich sił dobrobyt mieszkańców tych obszarów”. Ocena dotyczy zatem przepływów handlowych produktów pochodzących z Sahary Zachodniej, a dokładniej produktów rybołówstwa, produktów rolnych i fosforanów, a także wpływu na zasoby naturalne, zatrudnienie i prawa człowieka. Ocena opiera się nie tylko na analizie istniejących danych, ale również na prognozach. Biorąc pod uwagę szczególną sytuację Sahary Zachodniej oraz trudności Unii – jako osoby trzeciej, w prowadzeniu badań na terytorium Sahary Zachodniej, Komisja dołożyła wszelkich starań, aby otrzymać obiektywne i wiarygodne dane, w szczególności poprzez wymiany z Marokiem, społeczeństwem obywatelskim i Frontem Polisario oraz wykorzystanie informacji dostępnych publicznie. Komisja wzięła również pod uwagę wszystkie pozostałe dostępne informacje. W niektórych przypadkach informacje pozostają niejednoznaczne i ograniczone.

Konsultacje z zainteresowanymi stronami

Służby Komisji Europejskiej wraz z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych przeprowadziły szeroko zakrojone konsultacje z ludnością Sahary Zachodniej.