Na dzień 31 grudnia 2016 r. ekspozycja UE z tytułu gwarancji w związku z nierozliczonymi działaniami EFIS prowadzonymi przez Grupę EBI, na potrzeby których dokonano już wypłat, wyniosła 4 392 mln EUR (przy czym zgodnie z art. 11 rozporządzenia w sprawie EFIS kwota zobowiązania prawnego gwarantowanego przez UE nie może w żadnym momencie przekraczać 16 mld EUR). Kwotę 4 392 mln EUR zapisano jako zobowiązanie warunkowe w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego UE za 2016 r.

Według sprawozdania z finansowych wyników działalności za 2016 r. fundusz gwarancyjny osiągnął na koniec roku wynik finansowy wynoszący 0,9 mln EUR. Uzyskał on kwotę 1,2 mln EUR z dochodów z odsetek i zrealizowanych zysków ze sprzedaży papierów wartościowych o stałej kwocie dochodu. Kwota ta została pomniejszona przez koszty operacyjne w wysokości 0,3 mln EUR, w tym koszt terminowej transakcji sprzedaży USD, która miała na celu ochronę przed ryzykiem walutowym związanym z częścią portfela inwestycyjnego denominowaną w USD.

Na dzień 31 grudnia 2016 r. aktywa netto funduszu gwarancyjnego wynosiły 1 020 mln EUR. Na aktywa te składały się: portfel inwestycyjny sklasyfikowany jako aktywa dostępne do sprzedaży (948 mln EUR), krótkoterminowe depozyty bankowe (45 mln EUR) oraz środki pieniężne i ich ekwiwalenty (26 mln EUR).

Fundusz gwarancyjny jest zasilany proporcjonalnie do wzrostu ekspozycji gwarancji UE.

Zgodnie z art. 12 rozporządzenia w sprawie EFIS fundusz gwarancyjny ma stanowić bufor płynności, z którego realizowane są wypłaty na rzecz EBI w przypadku uruchomienia gwarancji UE. Zgodnie z umową w sprawie EFIS zawartą między UE a EBI wypłaty z tytułu uruchomienia gwarancji są realizowane, jeżeli ich wysokość przekracza środki na rachunku EFIS, którymi dysponuje EBI. Rachunek EFIS, którym zarządza EBI, ustanowiono na potrzeby gromadzenia dochodów unijnych z działań EFIS objętych gwarancją UE oraz kwot odzyskanych, a także – do wysokości dostępnego salda – na potrzeby wypłat z tytułu uruchomienia gwarancji UE.

Gwarancja UE obejmuje (do kwoty 16 mld EUR) działania w zakresie finansowania i inwestycji podpisane przez EBI w ramach segmentu infrastruktury i innowacji oraz przez EFI w ramach segmentu dla MŚP. Część wszystkich działań EFIS jest objęta gwarancją UE, a pozostała część – realizowana na ryzyko własne grupy EBI (co najmniej 5 mld EUR).

W 2016 r. Komisja przeprowadziła wewnętrzną ocenę EFIS, którą dołączyła następnie do wniosku ustawodawczego przyjętego w dniu 14 września 2016 r. („wniosek w sprawie EFIS 2.0”). Wniosek ten miał na celu zwiększenie funduszy EFIS i dostosowanie stopy docelowej na podstawie wyników wspomnianej oceny wewnętrznej.

Art. 16 ust. 6 wspomnianego rozporządzenia przewiduje, że do dnia 31 maja każdego roku Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu, Radzie oraz Trybunałowi Obrachunkowemu roczne sprawozdanie dotyczące zarządzania funduszem gwarancyjnym EFIS (zwanego dalej „funduszem gwarancyjnym”) w poprzednim roku kalendarzowym, łącznie z oceną adekwatności kwoty docelowej, wysokości funduszu gwarancyjnego oraz zapotrzebowaniem na jego uzupełnienie. Sprawozdanie roczne obejmuje prezentację sytuacji finansowej funduszu gwarancyjnego na koniec poprzedniego roku kalendarzowego, przepływy finansowe w poprzednim roku kalendarzowym, a także znaczące transakcje i wszelkie stosowne informacje na temat rachunków finansowych. Sprawozdanie to zawiera także informacje na temat zarządzania finansowego, wyników funduszu oraz ryzyka funduszu gwarancyjnego na koniec poprzedniego roku kalendarzowego.

Podstawę prawną niniejszego sprawozdania stanowi rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1017 z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, Europejskiego Centrum Doradztwa Inwestycyjnego i Europejskiego Portalu Projektów Inwestycyjnych oraz zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1291/2013 i (UE) nr 1316/2013 – Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie EFIS”). Dnia 22 lipca 2015 r. Komisja Europejska oraz Europejski Bank Inwestycyjny („EBI”) podpisały umowę w sprawie zarządzania EFIS oraz w sprawie udzielenia gwarancji UE (zwaną dalej „umową w sprawie EFIS”). W dniu 21 lipca 2016 r. podpisano zmianę do tej umowy.

W 2016 r. na potrzeby zasilenia funduszu gwarancyjnego przeznaczono środki budżetowe w wysokości 2 100 mln EUR, zgodnie z decyzją Komisji C(2016) 311, na cele finansowania funduszu.

Łączna wysokość faktycznych wpłat dokonanych na fundusz gwarancyjny w ciągu całego roku wyniosła ok. 1 018 mln EUR. Większość tej kwoty stanowiły środki na płatności z budżetu ogólnego UE, a 6,3 mln EUR zostało odzyskane z rachunku EFIS (jako dochody przeznaczone na określony cel).

4.Zarządzanie funduszem gwarancyjnym w 2016 r.

4.1.Zarządzanie finansami

Aktywa płynne funduszu są inwestowane zgodnie z zasadami zarządzania ustanowionymi w decyzji Komisji C(2016) 165 z dnia 21 stycznia 2016 r. zatwierdzającej wytyczne dotyczące zarządzania aktywami funduszu gwarancyjnego Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych.

Wytyczne te przewidują, że zarządzając aktywami należy zapewniać wystarczającą płynność na wypadek uruchomienia gwarancji i jednocześnie zmierzać do maksymalizacji stopy zwrotu z aktywów oraz dążyć do poziomu ryzyka zapewniającego utrzymanie wysokiego stopnia bezpieczeństwa i stabilności.

Przyjęto strategie w zakresie inwestycji i zarządzania ryzykiem odpowiadające celom inwestycyjnym i prognozowanym warunkom rynkowym. Podejście inwestycyjne miało na celu osiągnięcie większej dywersyfikacji w ramach różnych grup aktywów o stałym dochodzie.

4.2.Sytuacja rynkowa w 2016 r.

W 2016 r. europejski rynek instrumentów o stałym dochodzie cechowała podwyższona zmienność. Trend spadkowy rentowności obligacji skarbowych utrzymywał się do września, w związku z niskim wzrostem nominalnym i akomodacyjną polityką pieniężną. Ważnymi wydarzeniami w 2016 r. były także reakcje rynku na brytyjskie referendum w sprawie członkostwa w Unii Europejskiej, które odbyło się 23 czerwca 2016 r., i na wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych w listopadzie 2016 r.

W okresie, gdy budowano portfel funduszu gwarancyjnego (od kwietnia do grudnia 2016 r.), nastąpiła wyraźna zmiana nachylenia referencyjnej krzywej dochodowości europejskich papierów skarbowych w okolicy punktu krzywej wyznaczonego przez 7-letni okres zapadalności. W szczególności, stopy krótko- i średnioterminowe spadły o 15–35 punktów bazowych (1 punkt bazowy = 0,01 %), co spowodowało wzrost cen obligacji (odwrotna zależność pomiędzy cenami obligacji a stopami procentowymi). Stopy długoterminowe wzrosły natomiast o 10 punktów bazowych, powodując zmianę kształtu krzywej rentowności – kąt nachylenia rosnącej krzywej był największy od ponad roku. Co ważne, w okresie tym odnotowywano dużą zmienność stóp procentowych w niektórych punktach krzywej wyznaczonych przez główne okresy zapadalności.

Wysoka zmienność panowała na rynku zwłaszcza w pierwszym półroczu, kiedy to o nastrojach rynkowych decydowały spowolnienie gospodarcze w Chinach, pewne słabe punkty postrzegane w ożywieniu koniunktury w Stanach Zjednoczonych i spadki cen surowców, budzące obawy recesyjne, jak również zmiana sposobu prowadzenia przez EBC rozszerzonego programu zakupu aktywów. Dochodowość referencyjnych papierów skarbowych państw „jądra” i zbliżonych do „jądra” (DE, FR, NL itd.) była ujemna dla wszystkich terminów zapadalności do ~7 lat (w zależności od danego państwa). W związku z wynikiem brytyjskiego referendum pod koniec drugiego kwartału nastąpił gwałtowny, ale krótkotrwały wzrost zmienności, po czym znacznie spadła dochodowość. Rentowność 10-letnich niemieckich obligacji skarbowych po raz pierwszy spadła poniżej zera.

W trzecim kwartale rynki obligacji były spokojniejsze; najważniejszym wydarzeniem w tym okresie była zmiana polityki pieniężnej Banku Japonii we wrześniu (sygnalizująca pułapy rentowności obligacji emitowanych przez japoński rząd), która zwiększyła oczekiwania uczestników rynku dotyczące wsparcia światowej gospodarki ze strony polityk fiskalnych.

W ostatnim kwartale 2016 r. nastąpiło odwrócenie trendu na rynku obligacji ze względu na podwyższone ryzyko polityczne. Odnotowano gwałtowny wzrost zmienności i ogólny wzrost referencyjnych stóp procentowych w przedziale od średniego do długiego okresu; w szczególności, ujemne oprocentowanie referencyjnych 10-letnich obligacji skarbowych Niemiec powróciło do dodatnich wartości. Krótkoterminowe stopy procentowe pozostały natomiast mocno ujemne. Oprócz niepewności uczestników rynku co do polityki pieniężnej dużych banków centralnych, głównym czynnikiem, który decydował o sytuacji na rynkach finansowych, była przyszła polityka nowego prezydenta Stanów Zjednoczonych.

Wynik wyborów prezydenckich w Stanach Zjednoczonych doprowadził do znacznych ruchów cen wielu grup aktywów. Rynki śledziły uważnie plany nowego prezydenta odnośnie do polityki gospodarczej w dziedzinie bodźców fiskalnych, reformy podatkowej i deregulacji. W okresie od wyboru nowego prezydenta do końca roku rynek wyceniał oczekiwania dotyczące wyższego wzrostu i wyższej inflacji, nie zwracając większej uwagi na potencjalne ryzyko związane z niektórymi tematami kampanii wyborczej dotyczącymi kursu polityki zagranicznej i handlowej. W rezultacie na rynkach rozwiniętych zaczęto na dużą skalę inwestować w akcje, odchodząc od obligacji.

4.3.Duże zewnętrzne przepływy pieniężne

Fundusz otrzymał na 2016 r. pierwotnie kwotę 500 mln EUR w środkach na płatności. Kwota ta wpłynęła do funduszu gwarancyjnego w ramach wpłat częściowych w okresie od kwietnia do lipca 2016 r.

W grudniu 2016 r. fundusz został zasilony dodatkową kwotą 518 mln EUR; większość tej sumy stanowiły środki na płatności przeniesione z innych linii budżetowych w ramach procedury przesunięć zbiorczych.

W 2016 r. nie doszło do uruchomienia gwarancji i nie miały miejsca żadne inne wypływy z funduszu.

W obecnym budżecie UE przewidziano, że w 2017 r. do funduszu gwarancyjnego zostanie wpłacona kwota około 2,3 mld EUR, tak że przewidywany łączny poziom jego aktywów wzrośnie do 3,3 mld EUR.