SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie gwarancji pokrytych przez budżet ogólny Stan na dzień 30 czerwca 2011 r. /* COM/2012/066 final */





SPIS TREŚCI 1........... Wprowadzenie............................................................................................................... 3 2........... Rodzaje operacji pokrywanych przez budżet................................................................... 3 3........... Zdarzenia odnotowane po sporządzeniu poprzedniego sprawozdania na dzień 31 grudnia 2010 r. 4 3.1........ Wsparcie w zakresie bilansu płatniczego dla państw członkowskich nienależących do strefy euro 4 3.2........ Pomoc makrofinansowa.................................................................................................. 5 3.3........ Euratom......................................................................................................................... 5 3.4........ Europejski mechanizm stabilizacji finansowej................................................................... 5 3.5........ Gwarancja budżetu w stosunku do operacji zewnętrznych EBI........................................ 6 4........... Dane dotyczące rodzajów ryzyka pokrywanego przez budżet.......................................... 6 4.1........ Definicja ryzyka.............................................................................................................. 6 4.2........ Składnik ryzyka.............................................................................................................. 6 4.3........ Roczny poziom ryzyka ponoszonego przez budżet........................................................... 9 4.3.1..... Ryzyko związane z państwami członkowskimi............................................................... 10 4.3.2..... Ryzyko związane z państwami trzecimi.......................................................................... 10 4.4........ Zmiany poziomu ryzyka................................................................................................ 12 5........... Przypadki niewywiązania się ze zobowiązań, uruchomienie gwarancji budżetowych oraz zaległe płatności 15 5.1........ Płatności ze środków gotówkowych............................................................................. 15 5.2........ Płatności z budżetu....................................................................................................... 15 5.3........ Uruchomienie Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych................................. 16 6........... Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych............................................................. 16 6.1........ Odzyskane zaległe płatności.......................................................................................... 16 6.2........ Aktywa........................................................................................................................ 16 6.3........ Kwota docelowa.......................................................................................................... 16 7........... Ocena ryzyka: Sytuacja gospodarcza i finansowa państw trzecich, w przypadku których ryzyko dla budżetu jest najwyższe..................................................................................................................... 16 7.1........ Cele............................................................................................................................. 16 7.2........ Metody oceny ryzyka................................................................................................... 17 1. Wprowadzenie Celem niniejszego sprawozdania jest monitorowanie ryzyka kredytowego ponoszonego przez budżet Unii Europejskiej w związku z gwarancjami i pożyczkami udzielonymi przez Unię Europejską bezpośrednio bądź pośrednio w ramach upoważnienia EBI w zakresie pożyczek zewnętrznych. Niniejsze sprawozdanie złożono zgodnie z art. 130 rozporządzenia finansowego, zgodnie z którym Komisja „dwa razy do roku składa sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie dotyczące gwarancji budżetowych oraz związanego z nimi ryzyka.”[1]. Uzupełnieniem sprawozdania jest dokument roboczy służb Komisji zawierający szereg szczegółowych tabel i uwag wyjaśniających („dokument roboczy”). 2. Rodzaje operacji pokrywanych przez budżet Ryzyko uwzględnione w budżecie Unii Europejskiej („budżecie”) wynika z różnych operacji pożyczkowych i gwarancyjnych, które można podzielić na dwie kategorie: – -pożyczki przyznawane przez Unię Europejską w związku z celami makroekonomicznymi, tj. pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej[2] udzielane państwom trzecim wspólnie z instytucjami Bretton Woods, pożyczki na cele pomocy w zakresie bilansu płatniczego[3] stanowiące wsparcie dla państw członkowskich nienależących do strefy euro, które zmagają się z trudnościami w zakresie bilansu płatniczego, oraz pożyczki udzielane w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej[4] stanowiące wsparcie dla państw członkowskich zmagających się z trudnościami pozostającymi poza ich kontrolą; oraz – pożyczki na cele mikroekonomiczne, tj. pożyczki Euratomu oraz – przede wszystkim – operacje finansowania prowadzone przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) w państwach trzecich („operacje zewnętrzne EBI”)[5] objęte gwarancją UE[6]. Objęte gwarancją operacje zewnętrzne EBI, pożyczki Euratomu i pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej są od 1994 r. objęte Funduszem Gwarancyjnym dla działań zewnętrznych (zwanym dalej „funduszem”)[7], natomiast ryzyko pożyczek na cele pomocy w zakresie bilansu płatniczego oraz pożyczek w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej jest uwzględnione bezpośrednio w budżecie. Fundusz pokrywa straty wynikające z niespłaconych pożyczek i gwarancji pożyczkowych udzielonych państwom trzecim lub na projekty realizowane w państwach trzecich. Został on ustanowiony w celu: – stworzenia „bufora płynności” pozwalającego uniknąć uruchamiania środków budżetowych za każdym razem, gdy dochodzi do niespłacenia gwarantowanej pożyczki lub opóźnionej płatności związanej z taką pożyczką; oraz – stworzenia instrumentu dyscypliny budżetowej poprzez ustanowienie ram finansowych na potrzeby rozwoju polityki UE w zakresie gwarancji dla pożyczek udzielanych przez Komisję i EBI państwom trzecim[8]. Jeżeli państwa trzecie stają się państwami członkowskimi pożyczki z nimi związane przestają być pokrywane przez fundusz, a ryzyko ponoszone jest bezpośrednio przez budżet. Fundusz jest finansowany z budżetu i jego środki muszą być utrzymywane na określonym poziomie, stanowiącym ustalony odsetek łącznej kwoty pozostających do spłaty zobowiązań wynikających z gwarantowanych przez fundusz pożyczek i gwarancji pożyczkowych. Odsetek ten, który określa się jako kwotę docelową, wynosi obecnie 9 %. Jeżeli zasoby funduszu okażą się niewystarczające, wówczas operacje są realizowane z budżetu. 3. Zdarzenia odnotowane po sporządzeniu poprzedniego sprawozdania na dzień 31 grudnia 2010 r. 3.1. Wsparcie w zakresie bilansu płatniczego dla państw członkowskich nienależących do strefy euro W pierwszej połowie 2011 r. miały miejsce dwie operacje na łączną kwotę 1,35 mld EUR. W dniu 24 marca 2011 r. wypłacono Rumunii czwartą, wynoszącą 1,2 mld EUR transzę pożyczki w ramach wsparcia bilansu płatniczego. W dniu 22 czerwca 2011 r. wypłacono Rumunii piątą, wynoszącą 0,15 mld EUR transzę pożyczki w ramach wsparcia bilansu płatniczego. Ponadto w dniu 12 maja 2011 r. Rada podjęła decyzję w sprawie udzielenia Rumunii zapobiegawczo średnioterminowej pomocy finansowej UE wynoszącej 1,4 mld EUR[9]. 3.2. Pomoc makrofinansowa W pierwszej połowie 2011 r. nie miały miejsca żadne wypłaty środków. 3.3. Euratom W okresie sprawozdawczym nie miały miejsca żadne wypłaty pożyczek. 3.4. Europejski mechanizm stabilizacji finansowej · Przebieg procedury Rozporządzenie Rady (UE) nr 407/2010 z dnia 11 maja 2010 r. ustanowiło europejski mechanizm stabilizacji finansowej na podstawie art. 122 ust. 2[10] Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Maksymalna kwota dostępna w ramach tego mechanizmu wynosi 60 mld EUR jest w pełni pokrywana z budżetu UE, który gwarantuje spłatę zadłużenia w razie niewywiązywania się przedmiotowego państwa członkowskiego ze zobowiązań. Pomoc finansową Unii w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej przyznaje się w formie pożyczki lub linii kredytowej udzielonej przedmiotowemu państwu członkowskiemu. W tym celu Komisja jest upoważniona do zaciągania w imieniu Unii Europejskiej pożyczek na rynkach kapitałowych. · Nowa operacja od dnia 31 grudnia 2010 r. W dniu 30 maja 2011 r. Rada podjęła decyzję o przyznaniu unijnej pomocy finansowej Portugalii na maksymalną kwotę 26 mld EUR w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej w ramach trzyletniego wspólnego programu pomocy UE/MFW, przewidującego pakiet finansowy w wysokości 78 mld EUR. Decyzja ta uzupełnia decyzję podjętą przez Radę w grudniu 2010 r. w sprawie przyznania Irlandii pomocy finansowej Unii w maksymalnej kwocie 22,5 mld EUR w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej. Łącznie, w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej przyznano 48,5 mld EUR (dodatkowe informacje na temat tej operacji można znaleźć w pkt 4.4 Zmiany poziomu ryzyka). W ramach odpowiedzi na kryzys ustanowiono dwa inne mechanizmy, które jednakże nie wiążą się z żadnym ryzykiem dla budżetu UE: – Europejski Instrument Stabilności Finansowej[11], który jest gwarantowany proporcjonalnie przez uczestniczące państwa członkowskie, oraz – instrument kredytowy dla Grecji[12], finansowany w formie pożyczek dwustronnych dla Grecji udzielanych przez pozostałe państwa członkowskie strefy euro, a centralnie gromadzonych przez Komisję. 3.5. Gwarancja budżetu w stosunku do operacji zewnętrznych EBI W ramach upoważnienia EBI w zakresie pożyczek zewnętrznych na lata 2007-2013, w pierwszej połowie 2011 r. nastąpiło wynoszące 7 % przyspieszenie rytmu podpisywania umów pożyczkowych na wartość wynoszącą 1 090 mln EUR. Ogólna suma wypłaconych w okresie sprawozdawczym pożyczek wyniosła 1 050 mln EUR. Na dzień 30 czerwca 2011 r. ogólna suma pożyczek wypłaconych w ramach upoważnienia w zakresie pożyczek zewnętrznych wynosiła zatem 7 028 mln EUR, co stanowi wzrost o 17 % w porównaniu ze stanem na dzień 31 grudnia 2010 r. 4. Dane dotyczące rodzajów ryzyka pokrywanego przez budżet 4.1. Definicja ryzyka Ryzyko ponoszone przez budżet wynika z niespłaconej kwoty kapitału i odsetek związanej z operacjami objętymi gwarancją. Na potrzeby niniejszego sprawozdania stosuje się dwie metody oceny ryzyka ponoszonego przez budżet (bezpośrednio lub pośrednio poprzez fundusz): – Uwzględnione ryzyko opiera się na łącznej kwocie niespłaconego kapitału z tytułu określonych operacji według stanu na dany dzień, z uwzględnieniem należnych odsetek[13]. – Podejście budżetowe definiowane jako „roczny poziom ryzyka ponoszonego przez budżet”, opiera się na wyliczeniu maksymalnej kwoty rocznych należnych płatności, jaką UE musiałaby wypłacić w danym roku budżetowym przy założeniu braku spłaty wszystkich gwarantowanych pożyczek[14]. 4.2. Składnik ryzyka Do roku 2010 maksymalne ryzyko w odniesieniu do pozostałych do spłaty kwot było przede wszystkim związane z operacjami przeprowadzanymi w państwach trzecich. W roku 2011 kryzys finansowy wywarł bardzo negatywne skutki na finansach publicznych państw członkowskich, prowadząc do wzrostu udzielania pożyczek przez UE ze względu na zwiększone potrzeby finansowe rządów. W rezultacie, według stanu na dzień 30 czerwca 2011 r., skład ryzyka zmienił się: · 64 % łącznej gwarantowanej kwoty pozostającej do spłaty dotyczyło operacji pożyczkowych związanych z pożyczkami udzielanymi państwom członkowskim, które były pokrywane bezpośrednio przez budżet; · 36 % łącznej gwarantowanej kwoty pozostającej do spłaty dotyczy udzielania i zaciągania pożyczek w państwach trzecich, pokrywanych z Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych (dalej zwanego „funduszem”). Łączną wysokość ryzyka pokrywanego przez budżet na dzień 30 czerwca 2011 r. przedstawia poniższa tabela 1. Tabela 1: Łączne kwoty pozostające do spłaty pokrywane przez budżet według stanu na dzień 30 czerwca 2011 r., w mln EUR || Niespłacony kapitał || Naliczone odsetki || Ogółem || % Państwa członkowskie* || || || || Pomoc makrofinansowa || 38 || 0 || 38 || <1 % Euratom || 410 || 2 || 412 || 1 % Pomoc na wsparcie bilansu płatniczego || 13 400 || 177 || 13 577 || 25 % EBI*** || 3 061 || 28 || 3 088 || 6 % Europejski mechanizm stabilizacji finansowej || 17 900 || 113 || 18 013 || 33 % Ogółem państwa członkowskie || 34 808 || 320 || 35 129 || 64 % Państwa trzecie** || || || || Pomoc makrofinansowa || 460 || 3 || 462 || 1 % Euratom || 45 || 0 || 45 || <1 % EBI*** || 19 191 || 151 || 19 342 || 35 % Ogółem państwa trzecie || 19 695 || 154 || 19 849 || 36 % Ogółem || 54 503 || 474 || 54 978 || 100 % * Ryzyko pokrywane bezpośrednio przez budżet. Pozycja ta obejmuje również pomoc makrofinansową, pożyczki Euratomu i pożyczki EBI udzielone przed przystąpieniem danych państw do UE. **Ryzyko pokryte przez fundusz. ***Około 83 % operacji udzielania pożyczek przez EBI (dla sektora rządowego i sektora władz niższego szczebla) jest objęte gwarancją generalną, natomiast w przypadku pozostałych operacji EBI korzysta jedynie z gwarancji na pokrycie ryzyka o charakterze politycznym (stan na dzień 31 grudnia 2010 r.). W tabelach A1, A2, A3 i A4 dokumentu roboczego podano bardziej szczegółowe informacje na temat powyższych kwot pozostających do spłaty, zwłaszcza w odniesieniu do pułapów, kwot wypłaconych i poziomów gwarancji. W porównaniu ze stanem na dzień 31 grudnia 2010 r. całkowita kwota pozostających do spłaty kapitału i odsetek objętych gwarancją budżetową zwiększyła się o 55 %, tj. do wysokości 54,98 mld EUR. Wzrost ten wynika przede wszystkim z wypłacenia kwoty 17,9 mld EUR w ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego (11,4 mld EUR dla Irlandii i 6,5 mld dla Portugalii.). Ponadto 1,35 mld EUR wypłacono Rumunii w ramach pomocy na wsparcie bilansu płatniczego, jako ostatnie transze związane z decyzją Rady 2009/459/WE z dnia 6 Maja 2009 r. Wypłaty netto dokonywane przez EBI na rzecz państw trzecich zwiększyły się o 486 mln EUR w pierwszym półroczu 2011 r. 4.3. Roczny poziom ryzyka ponoszonego przez budżet W pierwszym półroczu 2011 r. budżet pokryje (bezpośrednio lub poprzez fundusz) kwotę 3,6 mld EUR[15], która stanowi przypadającą do zapłaty w tym okresie część łącznej kwoty pozostającej do spłaty na dzień 30 czerwca 2011 r. Z tej kwoty około 2,6 mld EUR - ok. 73 % - stanowią należności państw członkowskich, zaś pozostała część jest należna od państw trzecich. 4.3.1. Ryzyko związane z państwami członkowskimi Ryzyko związane z państwami członkowskimi dotyczy: a) działalności pożyczkowej EBI, jak również pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej i pożyczek Euratomu udzielonych przed przystąpieniem do UE oraz b) pożyczek udzielonych w ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego po przystąpieniu oraz c) pożyczek gwarantowanych w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej. Tabela 2: Ranking państw członkowskich według maksymalnego ryzyka ponoszonego przez budżet w drugiej połowie 2011 r., w mln EUR Pozycja w rankingu || Państwo || Maksymalne ryzyko || % łącznego maksymalnego ryzyka 1 || Węgry || 2 145,6 || 81,9 % 2 || Rumunia || 197,0 || 7,5 % 3 || Irlandia || 111,7 || 4,3 % 4 || Polska || 40,1 || 1,5 % 5 || Bułgaria || 37,5 || 1,4 % 6 || Republika Czeska || 36,7 || 1,4 % 7 || Słowacja || 26,7 || 1,0 % 8 || Łotwa || 9,1 || 0,3 % 9 || Słowenia || 5,9 || 0,2 % 10 || Cypr || 4,6 || 0,2 % 11 || Litwa || 2,7 || 0,1 % 12 || Estonia || 0,5 || 0,0 % 13 || Malta: || 0,3 || 0,0 % || Ogółem || 2 618,4 || 100,0 % Jak wynika z tabeli 2, Węgry i Rumunia są na pierwszym i drugim miejscu wśród państw członkowskich pod względem wysokości kwot pozostających do spłaty w drugim półroczu 2011 r. 4.3.2. Ryzyko związane z państwami trzecimi Fundusz pokrywa gwarantowane pożyczki dla państw trzecich, których terminy wymagalności sięgają roku 2040. W drugim półroczu 2011 r. w szczególności fundusz poniesie maksymalne roczne ryzyko związane z państwami trzecimi w wysokości 961 mln EUR[16] (27 % całkowitego rocznego poziomu ryzyka). Poniżej przedstawiono pierwszą dziesiątkę krajów (z 44) uszeregowanych według ich całkowitej niespłaconej kwoty. Wartość pożyczek udzielonych tym państwom wynosi 754,2 mln EUR, czyli 78 % rocznego poziomu ryzyka ponoszonego przez fundusz w związku z państwami trzecimi. Analizę sytuacji ekonomicznej tych krajów wraz z komentarzem przedstawiono w dokumencie roboczym służb Komisji. Tabela 3: Ranking 10 państw trzecich według maksymalnego ryzyka ponoszonego przez fundusz w drugiej połowie 2011 r., w mln EUR Pozycja w rankingu || Państwo || Maksymalne ryzyko || % łącznego maksymalnego ryzyka || Ranking ryzyka kredytowego Euromoney[17] 09/2010 || 03/2011 1 || Turcja || 220,7 || 29,3 % || 50/185 || 54/100 2 || Egipt || 91,7 || 12,2 % || 64/185 || 88/100 3 || Maroko || 87,8 || 11,6 % || 62/185 || 67/100 4 || Tunezja || 86,6 || 11,5 % || 69/185 || 81/100 5 || Serbia || 75,8 || 10,1 % || 70/185 || 86/100 6 || Liban || 54,0 || 7,2 % || 76/185 || 91/100 7 || Republika Południowej Afryki || 47,9 || 6,4 % || 44/185 || 48/100 8 || Syria || 39,3 || 5,2 % || 128/185 || nie dotyczy 9 || Bośnia i Hercegowina || 27,0 || 3,6 % || 113/185 || nie dotyczy 10 || Brazylia || 23,2 || 3,1 % || 41/185 || 42/100 Razem 10 państw || || 754,2 || 100,0 % || || 4.4. Zmiany poziomu ryzyka Poziom niepewności pozostaje wysoki, jako że globalny kryzys gospodarczy i finansowy nadal negatywnie wpływa na ożywienie gospodarcze w UE i na wzrost gospodarczy na świecie. Napięcia geopolityczne obecne w niektórych państwach południowego regionu Morza Śródziemnego również zwiększają niepewność co do ożywienia gospodarczego w niektórych państwach trzecich. · Instrument wsparcia bilansu płatniczego W listopadzie 2008 r. został uruchomiony unijny instrument średnioterminowej pomocy finansowej w ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego, aby udzielić pomocy Węgrom, a następnie w styczniu i maju 2009 r., aby pomóc Łotwie i Rumunii w przywróceniu zaufania inwestorów. Pierwsza spłata pożyczki przez Węgry w wysokości 2 mld EUR nastąpi w grudniu 2011 r. Łączny pułap instrumentu wsparcia bilansu płatniczego wynosi 50 mld EUR, a do wykorzystania na ewentualne dalsze potrzeby w zakresie wsparcia bilansu płatniczego pozostało 35 mld EUR. · Europejski mechanizm stabilizacji finansowej W pierwszym półroczu 2011 r. w dalszym ciągu obserwowano duże napięcie na rynkach obligacji państwowych w UE. Warunki emisji państwowych obligacji dłużnych na peryferiach strefy euro pozostają trudne, mimo uruchomienia europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej i europejskiego instrumentu stabilności finansowej uzupełnionych pożyczkami dwustronnymi. W nadchodzących miesiącach i latach zwiększone potrzeby refinansowania rządów państw członkowskich będą nadal powodem do niepokoju. Zgodnie z konkluzjami Rady ECOFIN maksymalny pułap tego mechanizmu ograniczony jest do 60 mld EUR[18], jednakże w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady ustanowiono ograniczenie prawne, zgodnie z którym łączna kwota ograniczona jest do marginesu dostępnego w ramach pułapu zasobów własnych[19]. Na początku 2011 r. rynki finansowe wywierały coraz większą presję na Portugalię z powodu długu publicznego i związanych z nim kosztów obsługi. W dniu 7 kwietnia 2011 r. Portugalia zwróciła się oficjalnie do Unii Europejskiej o pomoc finansową i Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW)[20]. W odpowiedzi na ten wniosek w dniu 17 maja 2011 r. Eurogrupa i Rada uzgodniły warunki trzyletniego pakietu pomocy finansowej. W ramach pakietu finansowego pokryte zostaną potrzeby Portugalii w zakresie finansowania do kwoty 78 mld EUR, a środki będą pochodzić w równych częściach z następujących źródeł: – europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej – do kwoty 26 mld EUR[21] (co w pełni pokrywa budżet); – Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej – do kwoty 26 mld EUR; – MFW – do kwoty 26 mld EUR. Decyzja o udzieleniu pomocy Portugalii w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej stanowi uzupełnienie decyzji przyjętej w grudniu 2010 r. w sprawie pomocy dla Irlandii[22] w maksymalnej kwocie 22,5 mld. Przy swoim maksymalnym pułapie wynoszącym 60 mld EUR europejski mechanizm stabilizacji finansowej dysponuje nadal na wypadek ewentualnych dalszych potrzeb kwotą 11,5 mld EUR[23]. W dniu 21 lipca 2011 r. podczas szczytu strefy euro przyjęto szereg środków, w tym wydłużenie okresów wymagalności i obniżenie oprocentowania przyszłych pożyczek udzielanych Grecji z Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej, w celu złagodzenia greckiego kryzysu zadłużenia i zapewnienia stabilności finansowej strefie euro jako całości. Skutki konkluzji z tego szczytu są dla Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej dwojakiego rodzaju: a) margines Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej będzie retroaktywnie zmniejszony w odniesieniu do operacji pożyczkowych na rzecz Portugalii i Irlandii, oraz b) terminy przyszłych wypłat zostaną wydłużone. · Pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej Pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej dla państw trzecich stanowiły do niedawna przedmiot decyzji Rady, a od chwili wejścia w życie traktatu lizbońskiego decyzje w tej sprawie podejmują Parlament Europejski i Rada. Przygotowano nowy wniosek ustawodawczy dotyczący rozporządzenia ramowego w sprawie pomocy makrofinansowej w celu poprawy procesu decyzyjnego w ramach traktatu lizbońskiego[24]. Zgodnie z proponowanym rozporządzeniem ramowym procedura podejmowania decyzji w sprawie pomocy makrofinansowej stałaby się zbliżona do procedury dotyczącej innych instrumentów finansowania zewnętrznego, w ramach której Komisja ma prawo przyjmowania decyzji w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej, pod nadzorem komitetu przedstawicieli państw członkowskich, zgodnie z procedurą sprawdzającą wprowadzoną nowymi przepisami w sprawie procedury komitetowej, które weszły w życie w dniu 1 marca 2011 r.[25] W pierwszej połowie 2011 r. nie udzielono żadnych pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej. W lipcu 2011 r. przeprowadzono dwie operacje pożyczkowe w ramach pomocy makrofinansowej wypłacając łącznie sumę 126 mln EUR[26]. · Pożyczki Euratomu Pułap obowiązujący dla pożyczek Euratomu na rzecz państw członkowskich lub na rzecz niektórych kwalifikujących się państw trzecich (Federacja Rosyjska, Armenia, Ukraina) wynosi 4 mld EUR, z czego około 85 % zostało już wykorzystane. Do wypłaty pozostało około 600 mln EUR, które można będzie wykorzystać do finansowania nowych projektów. · Pożyczki EBI W ramach upoważnienia ogólnego EBI na lata 2007-2013, na dzień 30 czerwca 2011 r. podpisane były umowy na łączną kwotę 17 691 mln EUR, z czego 7 180 mln EUR pozostawało na ten dzień wypłacone (zob. tabela A6 w dokumencie roboczym). W wyniku przeglądu śródokresowego upoważnienia EBI w zakresie pożyczek zewnętrznych Parlament Europejski i Rada przyjęły w dniu 13 października 2011 r. nową decyzję (nr 1080/2011/UE z dnia 25 października 2011 r.) udzielającą gwarancji UE dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego na pokrycie strat poniesionych w związku z pożyczkami i gwarancjami udzielonymi na zabezpieczenie pożyczek na potrzeby projektów poza granicami Unii oraz uchylającą decyzję nr 633/2009/WE. Nowa decyzja weszła w życie z dniem 30 października 2011 r. W rezultacie, łączna kwota kredytów wypłaconych i gwarancji udzielonych w ramach operacji finansowania prowadzonych przez EBI, pomniejszona o kwoty zwrócone i powiększona o wszelkie inne powiązane kwoty, zwiększyłaby się z 25 800 mln EUR do maksymalnego pułapu 29 484 mln EUR[27]. Gwarancja UE jest ograniczona do 65 % łącznej kwoty kredytów wypłaconych i gwarancji udzielonych w ramach operacji finansowania prowadzonych przez EBI. Ze względu na napięcia geopolityczne występujące w niektórych państwach południowego regionu Morza Śródziemnego, nie można wykluczyć, że z funduszu będą pokrywane potencjalne straty wynikające z niespłaconych pożyczek i gwarancji pożyczkowych, z wykorzystaniem gwarancji UE w tym regionie (więcej informacji na temat państw korzystających z gwarancji UE można znaleźć w tabelach A1 i A2 dokumentu roboczego). 5. Przypadki niewywiązania się ze zobowiązań, uruchomienie gwarancji budżetowych oraz zaległe płatności 5.1. Płatności ze środków gotówkowych Jeżeli dłużnik spóźnia się ze spłatą zobowiązań wobec UE[28], Komisja dokonuje wypłat z posiadanych środków gotówkowych celem uniknięcia opóźnień oraz związanych z tym kosztów obsługi swoich operacji pożyczkowych. 5.2. Płatności z budżetu Ze względu na fakt, iż w pierwszej połowie 2011 r. nie wystąpiły przypadki niewywiązania się ze zobowiązań, nie składano wniosku o płatność w ramach pozycji budżetu 01 04 01 (pozycja p.m.) noszącej tytuł „Gwarancje Unii Europejskiej związane z operacjami zaciągania pożyczek przez Unię i Euratom oraz operacjami udzielania pożyczek przez EBI”. 5.3. Uruchomienie Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych[29] W przypadku opóźnień w spłacie przez beneficjenta pożyczki na rzecz państwa trzeciego, udzielonej lub gwarantowanej przez UE, zostaje uruchomiony fundusz celem dokonania wymaganej płatności w ciągu trzech miesięcy od pierwotnego terminu płatności[30]. W pierwszej połowie 2011 r. nie korzystano z funduszu. 6. Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych 6.1. Odzyskane zaległe płatności[31] Według stanu na dzień 30 czerwca 2011 r. fundusz nie miał do odzyskania żadnych zaległości. 6.2. Aktywa Według stanu na dzień 30 czerwca 2011 r. aktywa netto[32] funduszu wynosiły 1 487 416 919 EUR. 6.3. Kwota docelowa Fundusz musi osiągnąć odpowiedni poziom (kwotę docelową) określony jako 9 % sumy pozostających do spłaty zobowiązań kapitałowych z tytułu poszczególnych operacji powiększonej o naliczone odsetki. Stosunek środków funduszu (1 487 416 919 EUR) do pozostających do spłaty zobowiązań kapitałowych[33] (19 848 481 968 EUR) w rozumieniu rozporządzenia w sprawie funduszu gwarancyjnego nieznacznie się poprawił – z 7,7 % na dzień 31 grudnia 2010 r. do 8,8 % na dzień 30 czerwca 2011 r. Na koniec 2010 r. środki funduszu były niższe niż kwota docelowa. Zgodnie z zasadami tworzenia rezerw przewidzianymi w rozporządzeniu w sprawie funduszu, we wstępnym budżecie na 2012 r. ujęta została kwota 260 170 000 EUR. Kwota ta zostanie wypłacona z budżetu do funduszu w lutym 2012 r. 7. Ocena ryzyka: Sytuacja gospodarcza i finansowa państw trzecich, w przypadku których ryzyko dla budżetu jest najwyższe 7.1. Cele W poprzednich punktach niniejszego sprawozdania przedstawiono informacje na temat ilościowych aspektów ryzyka ponoszonego przez budżet w związku z państwami trzecimi. W niniejszej sekcji, którą uzupełnia sekcja 3 dokumentu roboczego, przestawiono analizę makroekonomiczną w odniesieniu do państw trzecich, w przypadku których ryzyko dla budżetu jest najwyższe, lub które korzystają z instrumentów pożyczkowych UE (pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej i pożyczki Euratomu). 7.2. Metody oceny ryzyka Ocena ryzyka przedstawiona w dokumencie roboczym oparta jest na informacjach dotyczących sytuacji gospodarczej i finansowej, ratingach i innych znanych faktach dotyczących krajów, które otrzymały gwarantowane pożyczki. Ocena ta nie uwzględnia szacunków dotyczących przewidywanych strat oraz odzyskania zaległych płatności, które siłą rzeczy cechuje wysoki stopień niepewności. Wskaźniki ryzyka dla poszczególnych krajów zawarte w tabelach w dokumencie roboczym przedstawiają zmiany poziomu ryzyka niewywiązania się ze zobowiązań. W sekcji 3 dokumentu roboczego przestawiono analizę w odniesieniu do krajów, w przypadku których na dzień 30 czerwca 2011 r. ryzyko dla budżetu jest najwyższe (z uwzględnieniem pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej i pożyczek Euratomu). [1] Poprzednie sprawozdanie w sprawie gwarancji pokrytych z budżetu według stanu na dzień 31 grudnia 2010 r. stanowią dokumenty COM(2011)528 i SEC(2011)1011. [2] Pomoc makrofinansowa może również przyjąć formę dotacji udzielanych państwom trzecim. Więcej informacji na temat pomocy makrofinansowej przedstawiono w sprawozdaniu Komisji COM(2011) 408 i SEC(2011) 874. [3] Rozporządzenie Rady (WE) nr 332/2002 z dnia 18 lutego 2002 r. ustanawiające instrument średnioterminowej pomocy finansowej dla bilansów płatniczych państw członkowskich (Dz.U. L 53 z 23.2.2002, s. 1). [4] Europejski mechanizm stabilizacji finansowej został ustanowiony w dniu 11 maja 2010 r. na podstawie rozporządzenia Rady (UE) nr 407/2010 z dnia 11 maja 2010 r. (Dz.U. L 118 z 12.5.2010, s. 1). Funkcjonuje on w sposób podobny do instrumentu wsparcia bilansu płatniczego, ale jest dostępny dla wszystkich państw członkowskich, tj. również państw członkowskich strefy euro. [5] Dane liczbowe dotyczące upoważnień EBI zawiera tabela A1, a odniesienia do podstaw prawnych tabela A4 w dokumencie roboczym. [6] Na dzień 30 czerwca 2011 r. gwarancja pokrywała okres od dnia 1 lutego 2007 r. do dnia 31 października 2011 r. zgodnie z decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady nr 633/2009/WE z dnia 13 lipca 2009 r. (Dz.U. L 190 z 22.7.2009, s. 1) („decyzja w sprawie upoważnienia w zakresie pożyczek zewnętrznych”), zastępującą decyzję Rady 2006/1016/WE z dnia 19 grudnia 2006 r. W międzyczasie okres ten rozszerzono do dnia 31 grudnia 2013 r. decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1080/2011/UE z dnia 25 października 2011 r. (Dz.U. L 280, z 27.10.2011, s. 1). [7] Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 480/2009 z dnia 25 maja 2009 r. ustanawiające Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych (wersja ujednolicona) („rozporządzenie w sprawie funduszu gwarancyjnego”) (Dz.U. L 145 z 10.6.2009, s. 10). [8] Choć w ostatecznym rozrachunku ryzyko zewnętrzne jest pokryte przez gwarancję z budżetu UE, to fundusz gwarancyjny stanowi instrument chroniący budżet UE przed ryzykiem niespłacenia pożyczki. Obszerne sprawozdanie dotyczące funkcjonowania funduszu zawiera dokument COM(2010) 418 oraz uzupełniający dokument roboczy służb Komisji (SEC(2010) 968). [9] Decyzja Rady (2011/288/UE) z dnia 12 maja 2011 r. w sprawie udzielenia Rumunii zapobiegawczo średnioterminowej pomocy finansowej UE (Dz.U. L 132 z 19.5.2011, s.15). [10] Artykuł 122 ust. 2 TFUE przewiduje możliwość przyznania pomocy finansowej państwu członkowskiemu, które znalazło się w trudnej sytuacji z powodu nadzwyczajnych okoliczności pozostających poza jego kontrolą. [11] Informacje na temat Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej: http://www.efsf.europa.eu/about/index.htm [12] Instrument kredytowy dla Grecji – ECFIN - Komisja Euroepejska: http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/greek_loan_facility/index_en.htm [13] Patrz tabela 1 w sprawozdaniu. [14] Dla potrzeb tych wyliczeń zakłada się, że niewywiązywanie się ze spłaty pożyczki nie prowadzi do przyspieszenia jej wymagalności, tzn. uwzględnia się tylko należne płatności (zob. również tabela 2 i 3 sprawozdania oraz tabela A2 dokumentu roboczego służb Komisji). [15] Obejmujące kwoty należne w drugim półroczu 2011 r. (z łącznej kwoty pozostającej do spłaty na dzień 30 czerwca 2011 r.), przy założeniu, że niewywiązywanie się ze spłaty pożyczek nie prowadzi do przyspieszenia ich wymagalności. Więcej informacji w tabeli A2 dokumentu roboczego służb Komisji. [16] Obejmujące kwoty należne w drugim półroczu 2011 r. (z łącznej kwoty pozostającej do spłaty na dzień 30 czerwca 2011 r.), przy założeniu, że niewywiązywanie się ze spłaty pożyczek nie prowadzi do przyspieszenia ich wymagalności. Więcej informacji w tabeli A2 dokumentu roboczego służb Komisji. [17] Im wyższa pozycja w rankingu, tym niższa wiarygodność kredytowa państwa. Państwa są oceniane w skali od zera do 185 lub do 100 (liczbę państw zmniejszono z 185 do 100 począwszy od stycznia 2011 r.). 185, lub odpowiednio 100, odpowiada najwyższemu poziomowi ryzyka niewywiązania się ze zobowiązań. Dane państwo może uzyskać wyższą ocenę, a mimo to spaść w rankingu, jeżeli średni ogólny rating dla wszystkich sklasyfikowanych państw wzrośnie. [18] Por. komunikat prasowy z nadzwyczajnego posiedzenia Rady ECOFIN w dniach 9-10 maja 2010 r. (http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ecofin/114324.pdf) [19] Rozporządzenie Rady (UE) nr 407/2010 z dnia 11 maja 2010 r. ustanawiające europejski mechanizm stabilizacji finansowej (Dz.U. L 118 z 12.5.2010, s. 1). [20] Decyzja wykonawcza Rady 2011/344/UE z dnia 30 maja 2011 r. w sprawie przyznania Portugalii pomocy finansowej Unii (Dz.U. L 159 z 17.6.2011, s. 88). [21] W dniu 31 maja 2011 r. Portugalii wypłacono pierwszą transzę w wysokości 1,75 mld EUR. Do czerwca 2011 r. wypłacono 6,5 mld EUR. [22] http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/ireland/index_en.htm [23] Więcej informacji na temat europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej można znaleźć w sprawozdaniu Komisji w sprawie działalności Unii Europejskiej w 2010 r. w zakresie zaciągania i udzielania pożyczek COM(2011) 485. [24] Po wejściu w życie traktatu lizbońskiego decyzje o pomocy makrofinansowej nie są już podejmowane wyłącznie przez Radę, lecz zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą (współdecyzja). [25] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 ustanawiające przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję (Dz.U. L 55 z 28.2.2011, s. 13), które zastępuje decyzję Rady 1999/468/WE. [26] 26 mln EUR dla Armenii i 100 mln EUR dla Serbii. [27] Wzrost o 3 684 mln EUR rozkłada się na dodatkowe upoważnienie w wysokości 2 000 mln EUR na finansowanie operacji związanych ze zmianą klimatu oraz kwotę 1 684 mln EUR na wzmocnienie operacji niosących ryzyko prowadzonych przez EBI. [28] Zob. art. 12 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 2007/436/WE, Euratom w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 130 z 31.5.2000, s. 1-12). [29] Od momentu ustanowienia funduszu w 1994 r. dokonano z niego płatności na łączną kwotę 478 mln EUR. [30] Więcej informacji w sekcji 1.4.3 dokumentu roboczego. [31] Od momentu ustanowienia funduszu w 1994 r. całkowita kwota zaległych płatności odzyskanych przez fundusz wyniosła 576 mln EUR (obejmuje ona spłacone kwoty kapitału i odsetek powiększone o odsetki karne za opóźnienia w płatności i o zrealizowane zyski i straty wynikające ze zmian kursów walutowych). [32] Łączne aktywa funduszu pomniejszone o narosłe zobowiązania (opłaty EBI i honoraria z tytułu audytu). [33] W tym naliczone odsetki.