KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Działania w ramach Strategicznego planu realizacji Europejskiego partnerstwa na rzecz innowacji sprzyjającej aktywnemu starzeniu się w dobrym zdrowiu /* COM/2012/083 final */





KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Działania w ramach Strategicznego planu realizacji Europejskiego partnerstwa na rzecz innowacji sprzyjającej aktywnemu starzeniu się w dobrym zdrowiu SPIS TREŚCI 1........... Wprowadzenie............................................................................................................... 3 2........... Strategiczny plan realizacji............................................................................................... 4 3........... Tworzenie niezbędnych ram wsparcia.............................................................................. 5 3.1........ Wsparcie na szczeblu UE................................................................................................ 6 3.1.1..... Sprzyjające ramy regulacyjne.......................................................................................... 6 3.1.2..... Skuteczne mechanizmy finansowania............................................................................... 8 3.1.3..... „Forum wymiany”: podstawy merytoryczne, dane i innowacyjne koncepcje...................... 9 3.2........ Wsparcie na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym.............................................. 10 4........... Uruchomienie konkretnych działań................................................................................ 12 4.1........ Uruchomienie „zaproszeń do zaangażowania”................................................................ 12 4.2........ Obiekty wzorcowe....................................................................................................... 13 5........... Monitorowanie i ocena postępów................................................................................. 14 6........... Zarządzanie w celu skutecznej realizacji......................................................................... 14 7........... Podsumowanie............................................................................................................. 16 Wykaz skrótów AAL – „Nowoczesne technologie w służbie osobom starszym” (Ambient Assisted Living) CIP – Program na rzecz konkurencyjności i innowacji (Competitiveness and Innovation Programme) COM – Komunikat DFA – projektowanie uniwersalne (Design for all) EPI – Europejskie partnerstwo na rzecz innowacji EIT – Europejski Instytut Innowacji i Technologii PE – Parlament Europejski EFRR – Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego UE – Unia Europejska 7PR – Siódmy program ramowy na rzecz badań PKB – produkt krajowy brutto HLY – lata zdrowego życia (Healthy Life Years) ICT – technologie informacyjno-komunikacyjne (Information and Communications Technologies) WWiI – wspólnoty wiedzy i innowacji 1. Wprowadzenie Starzenie się ludności jest jednym z najpoważniejszych wyzwań stojących obecnie przed Europą. Zgodnie z najnowszymi przewidywaniami w ciągu najbliższych 50 lat liczba Europejczyków, którzy ukończyli 65 rok życia, wzrośnie prawie dwukrotnie – z 87 mln w 2010 r. do 148 mln w 2060 r.[1]. Tendencja ta stanowi wyzwanie dla władz publicznych, decydentów, przedsiębiorstw i organizacji non-profit, szczególnie w obecnym okresie wzrastającego obciążenia budżetów publicznych, stałego ograniczania liczby pracowników służby zdrowia[2] oraz rosnącego zapotrzebowania ze strony osób starszych na produkty i usługi w zakresie opieki. Jeśli nie stawimy czoła tej przełomowej sytuacji demograficznej, to w istotny sposób zagrozi ona stabilności finansowej systemów ochrony zdrowia i opieki. Wydatki publiczne na ochronę zdrowia w UE już teraz stanowią 7,8 % PKB; przewiduje się, że do roku 2060 w związku ze starzeniem się społeczeństwa wydatki na doraźną opiekę zdrowotną i opiekę długoterminową wzrosną o 3 % PKB[3]. Wspieranie aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu jest istotne zarówno dla poprawy jakości życia starszych obywateli, co pozwoli im nadal wnosić swój wkład w życie społeczeństwa, jak i dla zmniejszenia presji na systemy ochrony zdrowia, zagrażające jej stabilności. Wśród inicjatyw podjętych przez Komisję w tym zakresie są Europejskie partnerstwa innowacyjne tworzone w ramach Unii innowacji, jednej z inicjatyw przewodnich strategii „Europa 2020”. Ich celem jest przyspieszenie innowacji w ramach dążenia do ściśle określonych celów w kontekście szerszych wyzwań społecznych[4]. Europejskie partnerstwo na rzecz innowacji sprzyjającej aktywnemu starzeniu się w dobrym zdrowiu (Partnerstwo) zostało wybrane jako przedsięwzięcie pilotażowe w obliczu wyzwania, jakim jest starzenie się ludności. Jego celem jest zwiększenie długości życia obywateli UE w dobrym zdrowiu o 2 lata do roku 2020; zmierza ono również do przysporzenia Europie trojakich korzyści: poprawy zdrowia i jakości życia osób starszych, zwiększenia stabilności i efektywności systemów opieki oraz stworzenia możliwości wzrostu gospodarczego i możliwości rynkowych dla przedsiębiorstw[5]. Partnerstwo zakłada współdziałanie podmiotów publicznych i prywatnych w celu przyspieszenia wdrażania najważniejszych innowacji poprzez zobowiązanie tych podmiotów do wprowadzania środków po stronie podaży i popytu w różnych sektorach oraz w całym systemie innowacji. Partnerstwo nie jest nowym programem ani instrumentem finansowym, ani też nowym podmiotem prawnym; nie zastępuje również dotychczasowych procesów decyzyjnych. Partnerstwo stanowi szczególną okazję sprzyjającą realizacji celów politycznych inicjatyw przewodnich strategii „Europa 2020”: Unii innowacji, Europejskiej agendy cyfrowej[6], inicjatywy „Nowe umiejętności w nowych miejscach pracy”[7] oraz Europejskiej platformy współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym[8]. Jego cele i podejście są też zgodne z zasadami i celami strategii UE w dziedzinie zdrowia „Razem na rzecz zdrowia”[9]; Partnerstwo stanowi również istotny wkład UE w realizację celów Europejskiego Roku Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej, obchodzonego w roku 2012[10]. Niniejszy komunikat stanowi odpowiedź Komisji na Strategiczny plan realizacji[11], pierwszy ważny dokument w ramach Partnerstwa. 2. Strategiczny plan realizacji Strategiczny plan realizacji (Plan), przyjęty przez grupę sterującą Partnerstwa w listopadzie 2011 r., skupia się na działaniach podzielonych na 3 filary: profilaktyka, badania przesiewowe i wczesna diagnoza; opieka i leczenie oraz aktywne starzenie się i niezależne życie. W ramach każdego filaru określono ograniczoną liczbę konkretnych działań, wymienionych w tabeli poniżej, które mają być realizowane począwszy od 2012 r. Uzupełnieniem filarów tematycznych jest zestaw przekrojowych priorytetów, np. warunki ramowe, podstawy merytoryczne i finansowanie. Filar || Obszar działań priorytetowych || Konkretne działania Profilaktyka, badania przesiewowe i wczesna diagnoza || Kompetencje zdrowotne, zwiększanie roli pacjentów, etyka i programy w zakresie przestrzegania zaleceń terapeutycznych, wykorzystujące innowacyjne narzędzia i usługi || Określanie innowacyjnych rozwiązań dla zapewnienia lepszego przestrzegania zaleceń terapeutycznych na poziomie regionalnym Zindywidualizowane zarządzanie zdrowotne || Poszukiwanie innowacyjnych rozwiązań w zakresie lepszego zarządzania własnym zdrowiem i zapobiegania upadkom starszych ludzi Profilaktyka pogorszenia sprawności, zarówno fizycznej, jak i umysłowej, u osób starszych || Działania profilaktyczne zapobiegające utracie sił fizycznych i pogorszeniu sprawności Opieka i leczenie || Zwiększanie potencjału i możliwość powielania dobrze działających zintegrowanych systemów opieki opierających się na innowacyjnych narzędziach i usługach || Promowanie zintegrowanych modeli opieki w odniesieniu do chorób przewlekłych, w tym stosowanie zdalnego monitorowania na poziomie regionalnym Aktywne starzenie się i niezależne życie. || Wydłużanie aktywnego i niezależnego życia za pośrednictwem otwartych i zindywidualizowanych rozwiązań || Opracowywanie, w oparciu o technologie informacyjno-komunikacyjne, rozwiązań umożliwiających osobom starszym dłuższą niezależność, aktywność i mobilność Kwestie horyzontalne || Tematyczne forum wymiany: Innowacje w zakresie budynków, miast i środowisk przyjaznych osobom starszym || Promowanie innowacji w zakresie budynków, miast i środowisk przyjaznych i dostępnych osobom starszym Jest to pierwszy etap wyników Partnerstwa. Komisja oczekuje określenia innych działań, których realizacja powinna opierać się na doświadczeniach z pierwszego etapu. Ponadto w ramach postępów Partnerstwa należy brać pod uwagę cenne informacje zwrotne w świetle innych Europejskich partnerstw na rzecz innowacji. Komisja z zadowoleniem przyjmuje plan i w swoim komunikacie potwierdza zaangażowanie na rzecz jego realizacji. Partnerstwo jest okazją do przyspieszenia innowacji i wykorzystania synergii występujących w ramach poszczególnych priorytetów i obszarów polityki, a także pomiędzy nimi, na szczeblu UE, krajowym i regionalnym. Partnerstwo odgrywa istotną rolę, zapewniając masę krytyczną i nadając kwestii aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu odpowiednią rangę polityczną. Dowiodło już ono swojej znacznej wartości dodanej dzięki stworzeniu wspólnej pozytywnej wizji starzenia się oraz spójnych ram działań, uzgodnionych przez szerokie grono zainteresowanych stron. Kolejnym wyzwaniem jest wykazanie pełnej wartości Partnerstwa. 3. Tworzenie niezbędnych ram wsparcia Wsparcie, które będzie konieczne dla powodzenia działań w ramach Partnerstwa, będzie zależało od konkretnych projektów przedstawianych w kolejnym etapie. W ramach dyskusji przy opracowywaniu Planu stwierdzono jasno, że solidne ramy wsparcia na szczeblu europejskim, a także na poziomach krajowym, regionalnym i lokalnym, mają zasadnicze znaczenie. W Planie wymieniono następujące warunki ramowe jako szczególnie istotne: a) poruszenie kwestii przepisów, które zostały uznane za potencjalne utrudnienia lub ułatwienia; b) sprzyjanie stworzeniu wspólnych, solidnych podstaw merytorycznych; c) ujednolicenie dotychczasowych narzędzi finansowania i zoptymalizowanie ich efektywności; d) umożliwienie wymiany i przekazywania dobrych praktycznych wzorców. 3.1. Wsparcie na szczeblu UE 3.1.1. Sprzyjające ramy regulacyjne We wniosku ustawodawczym Komisji[12] zmierzającym do zmiany przepisów UE dotyczących ochrony danych[13] broni się potrzeby specyficznego podejścia do danych zdrowotnych, opierającego się na zapewnieniu obywatelom prawa do ochrony ich informacji osobowych, w tym danych zdrowotnych, oraz do dostępu do nich i ich wykorzystywania, a także na umożliwieniu realizacji uzasadnionych interesów ochrony zdrowia publicznego, badań naukowych i rozwoju usług zdrowotnych. W przyjętej niedawno dyrektywie dotyczącej praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej[14] powołano sieć państw członkowskich prowadzących prace w dziedzinie e-zdrowia. Głównym jej celem jest przyczynienie się do zwiększenia transgranicznej interoperacyjności systemów e-zdrowia, sprzyjającej m.in. realizacji priorytetów Planu w zakresie zintegrowanej opieki i niezależnego życia. Nabywanie innowacyjnych i dostępnych rozwiązań przez podmioty publiczne[15] na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym uznano za główny czynnik sprzyjający przyspieszeniu wprowadzenia innowacji na rynek oraz uzyskiwaniu przez innowacyjne firmy zwrotu z inwestycji. W swoim wniosku w sprawie zmiany przepisów w dziedzinie zamówień publicznych[16] Komisja proponuje bardziej sprzyjające warunki dla innowacyjnych zakupów, jak np. nową procedurę partnerstw innowacyjnych, doraźny, uproszczony system zamówień publicznych w dziedzinie usług socjalnych oraz bardziej czytelne ramy prawne w zakresie wspólnych transgranicznych zamówień publicznych. W ramach planowanego programu „Horyzont 2020”[17] Komisja proponuje również wsparcie finansowe zamówień publicznych w dziedzinie badań i innowacji, które może mieć zastosowanie w ramach Partnerstwa. Stworzenie systemów specyficznych zachęt na odpowiednich poziomach ma zasadnicze znaczenie dla umożliwienia realizacji działań określonych w Planie (np. zintegrowana opieka oparta na dowodach, uruchomienie narzędzi i usług związanych ze starzeniem się i potrzebami osób starszych). Kolejną grupę warunków ramowych o zasadniczym znaczeniu stanowią normy i interoperacyjne rozwiązania. Według Komisji brak norm technicznych lub ich nieadekwatność stanowi barierę; Komisja zobowiązuje się do wspierania tworzenia nowych unijnych ram testowania interoperacyjności, znakowania jakości i certyfikacji rozwiązań i platform w zakresie e-zdrowia, zintegrowanej opieki, niezależnego życia i aktywnego starzenia się. Będzie też ściśle współpracować z odpowiednimi forami i konsorcjami w kontekście nowych unijnych ram normalizacji[18] w celu przyspieszenia przyjmowania norm i opracowywania wytycznych, profilów i specyfikacji dotyczących interoperacyjności w zakresie e-zdrowia (w tym zintegrowanej opieki) i niezależnego życia. W ramach wsparcia tworzenia sprzyjających warunków ramowych Komisja zamierza: · uwzględniać cele i priorytety Partnerstwa, określone w Planie, w propozycjach zmian odpowiednich aktów prawnych UE, np. w sprawie wyrobów medycznych[19], oraz we wniosku dotyczącym europejskiego aktu w sprawie dostępności[20]; · przyspieszyć opracowywanie norm w ramach obecnych zleceń normalizacyjnych w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych, środowiska zbudowanego oraz upowszechniania koncepcji poprawy dostępności w oparciu o projektowanie uniwersalne, a także zaproponować zlecenia[21] w dziedzinie e-zdrowia i niezależnego życia. Pierwszy zestaw nowych norm w zakresie dostępności powinien być gotowy do roku 2013; · wspierać właściwe zainteresowane strony na odpowiednich poziomach w opracowywaniu systemów specyficznych zachęt umożliwiających wdrożenie rozwiązań; · wspierać opracowywanie znormalizowanej terminologii, danych, informacji klinicznych i modeli medycznych, a także wspierać władze publiczne za pośrednictwem unijnych programów badań i innowacji w dokonywaniu zamówień przedkomercyjnych oraz zamówień innowacyjnych rozwiązań; · wspierać współpracę z zaangażowanymi podmiotami z sektora publicznego i prywatnego w celu poprawy prognozowania potrzeb kadrowych w służbie zdrowia oraz w celu dostosowywania umiejętności i kompetencji do nowych modeli opieki i nowych technologii; · wykorzystywać narzędzia przewidziane w art. 14 dyrektywy dotyczącej praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej w celu wsparcia realizacji odpowiednich działań określonych w Planie. 3.1.2. Skuteczne mechanizmy finansowania Plan jest jednym z dokumentów referencyjnych, które należy uwzględniać w procesach decyzyjnych w ramach odpowiednich inicjatyw i programów finansowania UE w dziedzinach zdrowia i polityki społecznej, badań i innowacji, technologii informacyjno-komunikacyjnych, konkurencyjności i rozwoju rynku oraz polityki strukturalnej i regionalnej. Komisja rozpoczęła już dostosowywanie takich instrumentów do Planu i będzie kontynuować te działania systematycznie w celu osiągnięcia optymalnych efektów finansowania; będzie również w pełni uwzględniać odpowiednie aspekty Planu, aby przyczyniać się do realizacji jego celów i wizji. Komisja zajmuje się już tworzeniem powiązań zaawansowanych i stosowanych badań oraz zatwierdzania na dużą skalę innowacji na potrzeby działań w ramach Planu: · w kontekście programu ramowego na rzecz badań (7PR) przeznaczono 220 mln EUR na badania w dziedzinie zdrowia, które mogą mieć znaczenie dla Partnerstwa; · w kontekście Programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji z transzy środków przeznaczonej na technologie informacyjno-komunikacyjne wyodrębniono 24 mln EUR w programie działań na 2012 r. na działania mające bezpośrednie znaczenie dla Partnerstwa; · w planie prac w ramach programu na rzecz zdrowia na 2012 r. przeznaczono 4 mln EUR na dostosowanie promocji zdrowia, szczególnie w odniesieniu do dotychczasowych rozwiązań w zakresie opieki zintegrowanej; · Komisja przeznacza rocznie 25 mln EUR na programy prac w ramach wspólnego programu „Nowoczesne technologie w służbie osobom starszym”, obejmującego obszary o dużym znaczeniu dla Partnerstwa. Komisja będzie intensyfikować działania zmierzające do realizacji celu przewidzianego w strategii UE na rzecz zdrowia[22] – promowania dobrego zdrowia w Europie w sytuacji starzenia się społeczeństw – a także do zmniejszania nierówności[23] i zwiększania roli pacjentów. Dalsze wsparcie dla realizacji celów i ram działań w odniesieniu do starzenia się, wyszczególnionych w Planie, powinien zapewniać zaproponowany przez Komisję program „Zdrowie na rzecz wzrostu gospodarczego”[24]. W przedstawionym przez Komisję wniosku dotyczącym decyzji w sprawie strategicznego planu innowacji Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT) na lata 2014-2020[25] określono „innowacje na rzecz zdrowego stylu życia oraz aktywnego starzenia się” jako jeden z priorytetowych tematów pierwszej fali wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI) na lata 2014-2015. W celu wspierania efektywnego wykorzystania mechanizmów finansowania Komisja: · dopilnuje skutecznego wykorzystania finansowania przydzielonego na priorytety Planu w kontekście Partnerstwa, w szczególności w transzy dotyczącej technologii informacyjno-komunikacyjnych w ramach Programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji w celu wsparcia zatwierdzenia i uruchomienia usług, interoperacyjności, agregowania dowodów i budowania potencjału, a także skutecznego wykorzystania środków w ramach wspólnego programu „Nowoczesne technologie w służbie osobom starszym”, 7PR na rzecz badań w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych w 2013 r. oraz programu na rzecz zdrowia na lata 2012-2013; · uwzględni odnośne priorytety w ramach Planu wraz z wkładem ze strony innych zaangażowanych podmiotów na potrzeby przyszłych programów prac i instrumentów w zakresie badań i rozwoju (np. „Horyzont 2020”); · zaproponowała wsparcie dla konkretnych działań zgodnie z celami Planu, w ramach partnerstwa na rzecz aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu w kontekście programu „Zdrowie na rzecz wzrostu gospodarczego”; · zaproponowała w instrumencie „Łącząc Europę” finansowanie od 2014 r. wsparcia uruchomienia i rozwoju transeuropejskiej infrastruktury usług cyfrowych, umożliwiającej transgraniczną telemedycynę i telemonitorowanie[26]. 3.1.3. „Forum wymiany”: podstawy merytoryczne, dane i innowacyjne koncepcje Dla ułatwienia wymiany koncepcji oraz współpracy partnerów, niezależnie od konkretnych działań podejmowanych w ramach Partnerstwa Komisja powoła platformę cyfrową dostępną dla wszystkich zaangażowanych stron („forum wymiany”). Ma ona pomóc im w znalezieniu partnerów, wymianie praktycznych wzorców i projektów oraz dostępie do solidnych danych i podstaw merytorycznych; zapewni również powiązania z innymi platformami dotyczącymi innowacji i kwestii związanych ze starzeniem się. Zainteresowane strony, które nie są w stanie zmobilizować masy krytycznej wystarczającej do bezpośredniego udziału w realizacji Planu, będą zachęcane do udziału w „forum wymiany” i wnoszenia do niego swojego wkładu. Zdaniem Komisji w celu przyspieszenia wdrażania innowacji niezbędne jest również zintensyfikowanie gromadzenia i udostępniania porównywalnych danych i dowodów o wysokiej jakości oraz współpraca przy ich analizie i rozpowszechnianiu w ramach wsparcia realizacji działań przewidzianych w Planie. Komisja: · w drugim kwartale 2012 r. stworzy „forum wymiany” w celu powiązania ze sobą różnych podmiotów, sprzyjania przekazywaniu i wymianie dobrych koncepcji i praktycznych wzorców oraz rozpowszechniania potwierdzonych dowodów; · począwszy od 2013 r. będzie przyczyniać się do gromadzenia, kategoryzacji i analizy odpowiednich dowodów i danych oraz otwartego udostępniania ich przy wsparciu Wspólnego Centrum Badawczego i podmiotów zaangażowanych w Partnerstwo; · od połowy 2012 r. będzie wspierać i ułatwiać współpracę pomiędzy zaangażowanymi stronami przy podejmowaniu w ramach Planu konkretnych działań w zakresie innowacyjnych, dostępnych i przyjaznych osobom starszym rozwiązań dla miast i regionów. 3.2. Wsparcie na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym Powodzenie Partnerstwa będzie zależeć od działań podejmowanych na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym. Zdecydowane wsparcie na wszystkich tych poziomach ma więc zasadnicze znaczenie. Komisja chciałaby zwrócić uwagę państw członkowskich i regionów na istniejące już w ramach funduszy strukturalnych możliwości wspierania badań, innowacji i innych działań na rzecz aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu. Należą do nich inicjatywy w dziedzinie e-zdrowia oraz inwestycje w reformy systemów zdrowotnych, infrastrukturę[27] i kapitał ludzki w celu poprawy profilaktyki, diagnostyki i opieki zdrowotnej. We wniosku Komisji dotyczącym pakietu w dziedzinie polityki spójności (2014-2020) wskazano aktywne starzenie się w dobrym zdrowiu oraz innowacje jako priorytety inwestycyjne, dostarczając dalszych możliwości rozwoju synergii pomiędzy Partnerstwem a funduszami strukturalnymi w tym zakresie. We wniosku tym przewiduje się również, że zdrowie będzie obszarem finansowania z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego, a także określa się warunki ex ante, wymagające wykazania strategii badań i innowacji na potrzeby inteligentnej specjalizacji[28] oraz krajowej lub regionalnej strategii w dziedzinie zdrowia w okresie ustalania priorytetów w zakresie wydatków[29]. Zachęca się zatem państwa członkowskie do uwzględniania działań na rzecz aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu w programach operacyjnych na lata 2014-2020, co może sprzyjać realizacji celów programów w ramach funduszy strukturalnych. W sytuacji, gdy w ramach wielu programów dostępne jest nadal finansowanie w bieżącym okresie programowania (w szczególności w dziedzinach aktywnego starzenia się, infrastruktury zdrowotnej, e-zdrowia), Komisja w dalszym ciągu zachęca zaangażowane podmioty do korzystania z funduszy strukturalnych dla realizacji celów Partnerstwa. Partnerstwo może wzorować się na odpowiednich systemach specyficznych zachęt, płatności lub refundacji prowadzonych przez podmioty publiczne i prywatne, a także wnosić w nie swój wkład. Może ono również stymulować aktywne stosowanie innowacyjnych zamówień (np. zamówień przedkomercyjnych oraz zamówień publicznych innowacyjnych rozwiązań)[30]. Komisja zachęca państwa członkowskie (w tym odpowiednie organy krajowe i regionalne) do: · działań zmierzających do lepszego dostosowania ich instrumentów finansowania do inicjatyw UE i zapewnienia synergii między nimi; obejmuje to programy badań i innowacji państw członkowskich, w szczególności w powiązaniu z odpowiednimi inicjatywami w zakresie wspólnego planowania oraz programem „Nowoczesne technologie w służbie osobom starszym”; · skutecznego wykorzystywania funduszy strukturalnych zgodnie z priorytetami Partnerstwa w stosownych sytuacjach, szczególnie w celu: – zwiększenia stopnia wykorzystania, jakości, interoperacyjności i dostępności technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym e-zdrowia, a także wspierania badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji; – promowania włączenia społecznego i zwalczania ubóstwa, m.in. poprzez inwestycje w infrastrukturę zdrowotną i socjalną; – propagowania działań na rzecz zwalczania dyskryminacji osób starszych pod względem dostępu do rynku pracy oraz w miejscu pracy (np. innowacyjne, dostępne i przyjazne osobom starszym formy organizacji pracy oraz działania sprzyjające dłuższemu okresowi aktywności zawodowej w dobrym zdrowiu); – sprzyjania inwestycjom w kierunku modernizacji krajowych i regionalnych systemów zdrowotnych oraz nadania priorytetu przejściu od opieki zinstytucjonalizowanej w kierunku opieki środowiskowej w sposób sprzyjający niezależnemu życiu; · ewentualnego uwzględnienia priorytetów i celów Partnerstwa w ich priorytetach strategicznych dotyczących wykorzystywania funduszy strukturalnych; · angażowania się w działania w ramach Partnerstwa poprzez zamówienia bardziej innowacyjnych i efektywnych rozwiązań. 4. Uruchomienie konkretnych działań Niezbędne jest, aby w realizacji planu znaczącą rolę odgrywały władze zdrowotne, grupy pacjentów, przedsiębiorstwa, przedsiębiorcy, pracownicy służby zdrowia, osoby starsze i inne zainteresowane podmioty. Uczestnictwo w Partnerstwie stanowi dla wszystkich stron zaangażowanych na poziomie unijnym, krajowym, regionalnym i lokalnym okazję do korzystania z politycznego wsparcia, dzielenia ryzyka, obniżania kosztów dzięki większym korzyściom skali oraz wymiany rozwiązań, a także pozwala na zaoszczędzenie czasu i wysiłku oraz zwiększenie wiarygodności poprzez wspólne gromadzenie i rozpowszechnianie wiedzy stanowiącej merytoryczne podstawy działań. Komisja proponuje dwa różne sposoby realizacji Planu[31]: – opracowanie i uruchomienie „zaproszeń do zaangażowania” – określenie i ocena kandydujących „obiektów wzorcowych”. „Zaproszenia do zaangażowania” będą koncentrować się na realizacji konkretnych działań w ramach Planu, natomiast „obiekty wzorcowe” będą dostarczać przykładów zintegrowanych rozwiązań zastosowanych dotychczas z powodzeniem w dziedzinie aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu. 4.1. Uruchomienie „zaproszeń do zaangażowania” W Planie wezwano Komisję do uruchomienia „zaproszeń do zaangażowania”, otwartych dla wszystkich zainteresowanych stron i dotyczących konkretnych działań określonych w Strategicznym planie realizacji[32]. Przez zaangażowanie rozumie się wymierne, konkretne wsparcie działania lub grupy działań dla realizacji celów lub osiągnięcia efektów określonych w Planie. Wsparcie to będzie następstwem „zaproszeń do zaangażowania”, wymagających wypełnienia kryteriów Partnerstwa (do których należą aktywny udział, integracyjność i partnerstwo, masa krytyczna, wymierne efekty, promocja). „Zaproszenia do zaangażowania” zostaną uruchomione po przyjęciu niniejszego komunikatu i pozostaną otwarte przez co najmniej przez dwa miesiące; będą okresowo ponownie otwierane. Uczestnicy poszczególnych działań będą tworzyć grupy działania (po jednej na każde działanie) i za pośrednictwem planu działań zobowiążą się do prowadzenia szeregu działań przyczyniających się do realizacji głównego celu. Zainteresowane strony, których zaangażowanie nie będzie spełniać kryteriów, zostaną zaproszone na „forum wymiany” (zob. pkt 3.1.3) w celu spełnienia wymagań. 4.2. Obiekty wzorcowe Zdaniem Komisji na szczególną uwagę jako ewentualne „obiekty wzorcowe” zasługują regiony, miasta, zintegrowane szpitale lub instytucje świadczące opiekę, które kierują się kompleksowym, opartym na innowacjach podejściem do aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu i mogą przedstawić dowody i konkretne przykłady praktycznych skutków swoich działań. Mogłyby one przyczynić się w znacznym stopniu do zrozumienia synergii pomiędzy różnymi działaniami oraz wartości dodanej podejścia holistycznego. Powinny one mieć możliwość wykazania przełomowych rozwiązań w krótkim horyzoncie czasowym, być oceniane jako przodujące przez podobne sobie podmioty w ramach niezależnej, powszechnie uznanej i wspólnie uzgodnionej metodyki oceny oraz podlegać dalszym testom i realizacji w szerszej skali. Obiekty wzorcowe powinny stworzyć koalicję z udziałem różnych podmiotów uczestniczących dotąd aktywnie w Partnerstwie (pracowników służby zdrowia, pacjentów, pracowników opieki, rodzin, dostarczycieli technologii, podmiotów świadczących opiekę zdrowotną i osób kierujących nimi, specjalistów ze środowiska akademickiego oraz władz publicznych) i być gotowe do: – realizacji znacznej części działań w ramach Planu w sposób zintegrowany oraz zobowiązania się ze strony uczestników koalicji do znacznych inwestycji (zasobów finansowych i ludzkich), – dokonania oceny wyników i skutków zgodnie ze wspólnym podejściem, wymiany praktyk i informacji oraz publicznego udostępnienia wyników i skutków (dane otwarte), – współpracy z innymi podmiotami w całej Europie, – przedstawienia listy wyników, które mają być osiągnięte w horyzoncie czasowym lat 2013-2015. Wyniki działalności grup działania i obiektów wzorcowych będą stanowić materiał do dostosowania i poprawy warunków ramowych oraz przyspieszenia przyswajania innowacji. Może to obejmować zalecenia zmierzające do zintensyfikowania określonych działań, koordynacji działań demonstracyjnych i pilotażowych w określonych dziedzinach, powielania wyników w innych obiektach, przyspieszenia przyjmowania określonych norm lub łączenia zapotrzebowania i koordynowania zamówień publicznych w wybranych obszarach. W celu realizacji działań Komisja: · pod koniec lutego 2012 r. uruchomi „zaproszenia do zaangażowania” w odniesieniu do konkretnych działań określonych w Planie; · do końca lutego 2012 r. uruchomi „zaproszenia do wyrażenia zamiaru” dla kandydatów na obiekty wzorcowe; · do roku 2013 zorganizuje we współpracy z zainteresowanymi stronami wybór kandydatów na obiekty wzorcowe w ramach Partnerstwa. 5. Monitorowanie i ocena postępów Komisja przy wsparciu Wspólnego Centrum Badawczego opracuje ramy monitorowania i oceny. Ramy te powinny ułatwić ustalenie powiązań przyczynowych i pomiar wpływu pomiędzy poszczególnymi działaniami prowadzonymi przez zainteresowane strony a głównymi celami Partnerstwa[33] oraz umożliwić powiązanie konkretnych działań w ramach Planu z głównymi celami Partnerstwa. Ramy monitorowania i oceny opierać się będą na podejściu wielowymiarowym, na różnych poziomach i z licznymi wskaźnikami oraz konkretnymi celami i poziomami docelowymi. Zainteresowane podmioty podejmujące działania będą corocznie składać sprawozdania z ich postępów w kierunku określonych wyników i głównego celu Partnerstwa (przedłużenie o dwa lata zdrowego życia). Wyniki te będą również stanowić wkład do regularnych sprawozdań Komisji składanych Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. W celu monitorowania i pomiaru postępów Komisja: · wraz ze Wspólnym Centrum Badawczym stworzy ramy monitorowania i oceny, czerpiąc z różnych działań podejmowanych przez zainteresowane podmioty zgodnie z obszarami działań priorytetowych określonymi w Planie, z uwzględnieniem ich harmonogramu i charakteru; · przedstawi pierwszą proponowaną wersję ram monitorowania i oceny najpóźniej w pierwszych miesiącach 2013 r.; · począwszy od pierwszych miesięcy 2013 r. będzie corocznie składać sprawozdania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie z realizacji Planu. 6. Zarządzanie w celu skutecznej realizacji W ciągu pierwszego roku Partnerstwa wyciągnięto wiele wniosków na temat zarządzania i procesów, w tym na temat powiązań Partnerstwa z istniejącymi inicjatywami i instrumentami. Stwierdzono w szczególności, że grupa sterująca powinna działać skutecznie i efektywnie, zapewniając jednocześnie reprezentatywność oraz mechanizmy przekazywania informacji zwrotnej szerokiej grupie zainteresowanych stron, a także, że potrzebne są jasne ustalenia w zakresie monitorowania[34]. Doprowadziło to do korekt w zakresie zarządzania w kolejnej fazie Partnerstwa. Realizacja Planu będzie stymulowana przez rozmaitych partnerów: podmioty zaangażowane w działania, obiekty wzorcowe, podmioty ustalające normy, przez właściwe inicjatywy, Komisję i organy państw członkowskich za pośrednictwem m.in. ich programów finansowania oraz kompetencji regulacyjnych i w zakresie zamówień publicznych. W ramach poszczególnych działań przewidzianych w Planie Komisja zbierze grupy działania (zob. pkt 4.1) gromadzące partnerów, którzy zobowiązali się przeprowadzić działania priorytetowe w ramach dążenia do wspólnych celów, i stworzy możliwość stymulowania realizacji poszczególnych priorytetów Planu poprzez silne przywództwo polityczne i promocję. Grupy działania ustalą własne metody pracy i zarządzania; służby Komisji będą wspomagać ten proces. Począwszy od końca 2012 r. Komisja będzie corocznie organizować konferencję partnerów, grupującą zaangażowane i uczestniczące strony w ramach Partnerstwa, w celu omówienia kwestii dotyczących realizacji Planu, przyszłych działań i zarządzania oraz podjęcia decyzji w tych kwestiach. Obecna grupa sterująca wypełniła swoje początkowe zadanie, opracowując Plan. Nadal jednak potrzebna jest grupa koordynująca, zapewniająca strategiczny nadzór nad postępem i synergią pomiędzy poszczególnymi grupami działania. Jako że Partnerstwo jest obecnie w fazie pilotażowej, Komisja proponuje, aby grupa sterująca nadal (tymczasowo) prowadziła swoje działania do czasu pierwszej konferencji partnerów, aby zapewnić szybki postęp w początkowej fazie prac grup działania. Komisja zapewni ogólne monitorowanie i regularne przekazywanie formalnych sprawozdań Parlamentowi Europejskiemu i Radzie oraz kontakty z tymi instytucjami; będzie również prowadzić ścisłą, intensywną współpracę na szczeblu roboczym z ich odpowiednimi ugrupowaniami i przedstawicielami. Służby Komisji będą nadal ściśle współpracować z rządami krajowymi, regionami i rozmaitymi zainteresowanymi podmiotami w celu wdrożenia innowacyjnej wizji Partnerstwa i realizacji działań określonych w Planie. W ramach wsparcia tworzenia sprzyjających warunków ramowych Komisja: · wprowadzi prosty, elastyczny model zarządzania (grupy działania, tymczasowa grupa sterująca, konferencja partnerów) w celu kierowania operacyjnego i strategicznego oboma sposobami realizacji Planu począwszy od pierwszego kwartału 2012 r.; · przedstawi sprawozdanie z postępów EPI do 2013 r. 7. Podsumowanie Instytucje europejskie, państwa członkowskie i wszystkie zainteresowane strony muszą wspólnie stawić czoła – w ramach pełnionych przez siebie ról – wyzwaniom, jakie stawia starzenie się społeczeństwa. W niniejszym komunikacie Komisja przedstawiła własną odpowiedź, proponując rozwiązania dotyczące zarządzania na rzecz skutecznej realizacji działań oraz ramy monitorowania i oceny dla zapewnienia terminowej realizacji celów, w tym głównego celu, a także udoskonalenie i rozwój warunków ramowych; określiła również wartość dodaną interwencji UE. Komisja spodziewa się, że realizacja Planu doprowadzi do znacznego przyspieszenia innowacji sprzyjających aktywnemu starzeniu się w dobrym zdrowiu oraz postępów w kierunku osiągnięcia celów Partnerstwa. Wymaga to nowej formy współpracy licznych zainteresowanych stron – zarówno tych zaangażowanych już w opracowanie Planu, jak i tych gotowych uczestniczyć w jego realizacji. Przy opracowywaniu i realizacji Planu uzyskano cenne doświadczenia. Komisja będzie nadal uwzględniać te wnioski w swoich propozycjach w sprawie opracowania przyszłych Europejskich partnerstw innowacyjnych dotyczących innych wyzwań społecznych, jak zostało to przedstawione w strategii „Unia innowacji”. W 2013 r. Komisja zorganizuje przegląd wszystkich EPI, aby ocenić postępy. [1] http://ec.europa.eu/eurostat [2] Zielona księga w sprawie pracowników służby zdrowia w Europie, COM(2008) 725 wersja ostateczna z 10.12.2008. [3] Sprawozdanie na temat starzenia się społeczeństwa z 2009 r. (Ageing Report 2009): http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/publication14992_en.pdf [4] Komunikaty Komisji: „Europa 2020. Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu” COM(2010) 2020 wersja ostateczna z 3.3.2010; „Projekt przewodni strategii Europa 2020. Unia innowacji” COM(2010) 546 wersja ostateczna z 6.10.2010. [5] Zob. COM(2010) 546 wersja ostateczna na temat Unii innowacji. [6] Komunikat Komisji „Europejska agenda cyfrowa” – COM(2010) 245 wersja ostateczna z 26.10.2010. [7] Komunikat Komisji pt. „Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia: europejski wkład w pełne zatrudnienie” – COM(2010) 682 wersja ostateczna z 23.11.2010. [8] Komunikat Komisji „Europejska platforma współpracy w zakresie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym: europejskie ramy na rzecz spójności społecznej i terytorialnej” COM(2010) 758 wersja ostateczna z 16.12.2010. [9] Biała księga Komisji z dnia 23 października 2007 r. – „Razem na rzecz zdrowia: Strategiczne podejście dla UE na lata 2008-2013”, COM(2007) 630 wersja ostateczna z 23.10.2007. [10] Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 940/2011/WE z dnia 14 września 2011 r. w sprawie Europejskiego Roku Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej (2012) [11] Strategiczny plan realizacji – część strategiczna: http://ec.europa.eu/research/innovation-union/pdf/active-healthy-ageing/steering-group/implementation_plan.pdf#view=fit&pagemode=none; część operacyjna: http://ec.europa.eu/research/innovation-union/pdf/active-healthy-ageing/steering-group/operational_plan.pdf#view=fit&pagemode=none [12] Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych, COM(2012)11 wersja ostateczna z 21.1.2012; wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych, COM(2012)10 wersja ostateczna z 21.1.2012 [13] Dyrektywa 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych. Dz.U. L 281 z 23.11.1995. [14] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej [15] Innowacyjne zamówienia publiczne oznaczają podejmowanie przez sektor publiczny roli pionierskiego klienta i ponoszenie ryzyka z tym związanego, przy jednoczesnym podnoszeniu jakości usług i wydajności. [16] Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady COM(2011)896 wersja ostateczna z 20.12.2011. [17] Komunikat „Horyzont 2020” - program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji, COM(2011) 808 wersja ostateczna z 30.11.2011. [18] Strategiczna wizja w zakresie norm europejskich – Postęp w celu poprawy i przyspieszenia zrównoważonego wzrostu gospodarki europejskiej do roku 2020 – COM(2011) 311 wersja ostateczna z 1.6.2011; COM(2011) 315 wersja ostateczna z 1.6.2011 Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie normalizacji europejskiej [19] Dyrektywa Rady z dnia 20 czerwca 1990 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do wyrobów medycznych aktywnego osadzania (90/385/EWG); dyrektywa Rady 93/42/EWG z dnia 14 czerwca 1993 roku dotycząca wyrobów medycznych; dyrektywa 98/79/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych używanych do diagnozy in vitro. [20] Komisja prowadzi obecnie konsultacje społeczne dotyczące opracowania europejskiego aktu w sprawie dostępności, przewidującego działania mające poprawić dostępność towarów i usług dla wszystkich obywateli, w tym osób starszych. [21] Należą już do nich: zlecenie nr 376 (Wymogi w zakresie dostępności w zamówieniach publicznych towarów i usług w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych); zlecenie nr 420 (Wymogi w zakresie dostępności w zamówieniach publicznych w dziedzinie środowiska zbudowanego) i zlecenie nr 473 (które obejmie kwestie dostępności według koncepcji projektowania uniwersalnego w ramach odpowiednich działań normalizacyjnych). [22] COM(2007) 630 wersja ostateczna z 23.10.2007. [23] Komunikat Komisji „Solidarność w zdrowiu: zmniejszanie nierówności zdrowotnych w UE”, COM (2009)567 wersja ostateczna z 20.10.2009. [24] Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia programu „Zdrowie na rzecz wzrostu gospodarczego”, trzeciego wieloletniego programu działań UE w dziedzinie zdrowia na lata 2014–2020; COM(2011) 709 wersja ostateczna z 9.11.2011 [25] COM(2011) 822 wersja ostateczna z 30.11.2011. [26] Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego instrument „Łącząc Europę”; COM(2011) 665 z 19.10.2011 [27] W EFRR dostępna jest łączna kwota 5,29 mld EUR na wsparcie infrastruktury zdrowotnej (wraz z działaniami w zakresie e-zdrowia w ramach łącznego ogólnego przydziału na administrację elektroniczną w wysokości 5,32 mld EUR). [28] Opracowanie strategii badań i innowacji na potrzeby inteligentnej specjalizacji określono jako warunek ex ante dwóch celów tematycznych przyszłej polityki spójności finansowanych przez EFRR: wspierania badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji (cel w zakresie badań i rozwoju) oraz zwiększenia dostępności, stopnia wykorzystania i jakości technologii informacyjno-komunikacyjnych (cel w zakresie dostępu szerokopasmowego). [29] COM(2011) 615 wersja ostateczna z 6.10.2011 (załącznik IV, pkt 1 oraz 10.2) [30] Komunikat „Zamówienia przedkomercyjne: wspieranie innowacyjności w celu zapewnienia trwałości i wysokiej jakości usług publicznych w Europie”, COM(2007) 799 wersja ostateczna z 14.12.2007. [31] Informacje o postępach Partnerstwa i wynikach jego działalności oraz o innowacjach w zakresie aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu, a także repozytorium zatwierdzonych podstaw merytorycznych będą udostępniane przez Partnerstwo w internecie (strona http://ec.europa.eu/active-healthy-ageing oraz Twitter: @EIP_AHA). [32] Zob. Strategiczny plan realizacji [33] Trojakie korzyści dla Europy: poprawa zdrowia i jakości życia obywateli UE, zwiększenie stabilności systemów opieki oraz większa konkurencyjność i możliwości wzrostu gospodarczego dla przedsiębiorstw w UE. [34] Dokument roboczy służb Komisji „Pilotażowe europejskie partnerstwo innowacji na rzecz aktywnego starzenia się w dobrym zdrowiu: pierwsze doświadczenia dotyczące zarządzania i procesów” (The pilot European Innovation Partnership on Active and Healthy Aging (AHA): First experiences on governance and processes), SEC(2011) 1028 wersja ostateczna z 1.9.2011