1.Unia zdecydowana i zjednoczona

Cały kontynent solidarnie się zjednoczył... Europejczycy nie cofnęli się ani nie zawahali. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen, Orędzie o stanie Unii, 14 września 2022 r.

W ciągu ostatniego roku Europa i świat zmagały się z kumulacją kryzysów. W wyniku barbarzyńskiej inwazji Rosji na Ukrainę przerażająca rzeczywistość wojenna znów zawitała do Europy. Rośnie liczba ofiar śmiertelnych i stopień spustoszenia, a Europa i cały świat coraz silniej odczuwają reperkusje tego konfliktu. Wynikający z niego kryzys energetyczny spotęgował i tak już sporą utratę siły nabywczej, która utrudniała skuteczną odbudowę Europy po pandemii. Jednocześnie międzynarodowy porządek oparty na zasadach jest coraz częściej kwestionowany na rozmaite sposoby, co uwypukla potrzebę jedności i współpracy z naszymi partnerami oraz inwestycji i kontaktów dyplomatycznych z krajami na całym świecie.

W takich to wyjątkowych okolicznościach powstawał program prac Komisji na nadchodzący rok. Opiera się on na trzech wzajemnie uzupełniających się założeniach. Pierwsze z nich to przeświadczenie, że wyzwaniom o takiej skali można skutecznie stawić czoła tylko wspólnie, jako jedna Unia. Europa wielokrotnie udowodniła, że potrafi stanąć na wysokości zadania, czy to w kwestiach szczepionek, odbudowy gospodarczej, sankcji czy wsparcia dla Ukrainy. W każdym przypadku Europa pokazała i pokazuje, jak wiele może osiągnąć, jak ambitnie może reagować i jak szybko może działać, gdy istnieje wspólne poczucie celu i jednolite podejście. Zasada ta musi pozostać siłą napędową naszej pracy w nadchodzącym roku.

Drugie założenie to przekonanie, że kryzysy jedynie poświadczają, że Europa musi przyspieszyć radykalną transformację, uzgodnioną na początku kadencji obecnej Komisji, czy to w celu stawienia czoła kryzysom klimatycznym i przyrodniczym, poprawy odporności naszych gospodarek i demokracji, zwiększenia konkurencyjności naszego przemysłu, zbudowania sprawiedliwszego społeczeństwa, czy też wzmocnienia naszego geopolitycznego statusu. Głównym celem tej transformacji – jak zostało to określone po raz pierwszy w wytycznych politycznych – było zbudowanie lepszej przyszłości dla przyszłego pokolenia oraz zwiększanie naszej odporności i gotowości do stawienia czoła nadchodzącym wyzwaniom. Dziś jest to tak samo prawdziwe, jak wtedy.

Trzecie założenie opiera się na przekonaniu, że ten wyjątkowy zbieg kryzysów, odczuwanych tak dotkliwie przez Europejczyków w ich codziennym życiu, wymaga odejścia od dotychczasowego scenariusza postępowania. Potrzebujemy szybkich i zrównoważonych odpowiedzi, aby móc zarówno reagować na najbardziej naglące wyzwania, jak i przewidywać te, które czekają na nas w przyszłości. W związku z tym nasza praca skupi się na wspieraniu Europejczyków w tych trudnych czasach. Będzie to główny cel działań Komisji w nadchodzącym roku i będzie realizowany w wieloraki sposób – czy to poprzez obniżanie cen energii, zabezpieczanie dostaw kluczowych dla konkurencyjności naszego przemysłu i bezpieczeństwa żywnościowego, wzmacnianie europejskiej społecznej gospodarki rynkowej czy też utrzymanie naszej reakcji na pandemię COVID-19, która nadal jest obecna w całej Unii.

Wskazane powyżej trzy założenia kształtują inicjatywy w ramach wszystkich sześciu naczelnych celów, wymienione w załącznikach do programu prac. Program stanowi rozwinięcie dotychczasowych prac i postępów, które już poczyniliśmy w celu sprostania najpilniejszym wyzwaniom, a jednocześnie utrzymania obranego kursu w perspektywie długoterminowej. Plan REPowerEU, który służy uniezależnieniu Europy od importu energii z Rosji, pozwolił na systematyczne ograniczanie dostaw z Rosji. Są one rekompensowane wzrostem dostaw energii z alternatywnych źródeł, jakie udało się zagwarantować dzięki kontaktom z naszymi międzynarodowymi partnerami. Zima nadal może być ciężka, ale dzięki rozporządzeniu w sprawie magazynowania gazu napełniono prawie 91 % pojemności magazynowej w UE, a państwa członkowskie wprowadzają w życie plany oszczędzania gazu zgodnie z Europejskim planem zmniejszania zapotrzebowania na gaz. Aby zaradzić niedawnym dramatycznym podwyżkom cen i obniżyć rachunki za energię dla Europejczyków i europejskich przedsiębiorstw, Komisja przewidziała również nadzwyczajne środki interwencji na rynku energii. Nadal będziemy przyspieszać tempo transformacji energetycznej, potrzebnej zarówno, by zaradzić kryzysowi klimatycznemu, jak i by zmniejszyć naszą zależność i pobudzić konkurencyjność. Kluczem do osiągnięcia tych założeń będzie również zwiększenie odporności i zdolności reagowania infrastruktury krytycznej. Jest to centralny element pięcioetapowego planu zapowiedzianego przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen.

Aby zapewnić obywatelom i przedsiębiorstwom europejskim odpowiednie wsparcie, musimy teraz kontynuować prace nad inwestycjami i reformami w ramach NextGenerationEU. Podobnie w dalszym ciągu musimy wykorzystywać siłę budżetu UE. Aby stawić czoła kryzysowi energetycznemu, musimy chronić podstawy naszej gospodarki, a w szczególności zabezpieczyć jednolity rynek i zachować wysoki poziom zatrudnienia. Oprócz zapewnienia równych warunków działania na jednolitym rynku dzięki jasnym wytycznym w sprawie pomocy państwa, opartym na nadrzędnych zasadach proporcjonalności i konieczności, zasadnicze znaczenie ma jednolite i wspólne europejskie rozwiązanie, które pozwoli zapobiec poważnemu ryzyku fragmentacji Unii. Przyjęty przez Komisję plan REPowerEU to ważny wyraz solidarności, ale potrzebne są dalsze działania. Musimy wesprzeć ten plan dodatkowymi środkami finansowymi w oparciu o ocenę potrzeb i z uwzględnieniem zdolności do absorpcji inwestycji. Rozważymy dodatkowe źródła finansowania REPowerEU i będziemy gotowi zaproponować dalsze kroki. Oprzemy się przy tym również na wnioskach wyciągniętych z unijnych mechanizmów solidarności finansowej w ramach NextGenerationEU i innych wdrażanych z powodzeniem instrumentów.

Stawiając czoła konsekwencjom rosyjskiej inwazji odczuwalnym w UE, zamierzamy jednocześnie – tak jak czynimy to od 24 lutego – niezmiennie udzielać zdeterminowanego i zjednoczonego wsparcia Ukrainie. Stawką w nadchodzącym roku jest Ukraina i jej przyszłość. Ale chodzi również o przyszłość Unii Europejskiej i wszystko to, co Unia reprezentuje: wolność, demokrację, prawa podstawowe, praworządność i wszystkie wartości stanowiące fundamenty UE.

W odpowiedzi na inwazję Unia Europejska przyjęła już ponad 180 środków, uderzając w czułe punkty Rosji, a równocześnie oferując silne wsparcie dla Ukrainy i jej obywateli. Było to możliwe dzięki prawdziwej solidarności między UE a jej państwami członkowskimi. Od początku wojny do września UE i jej państwa członkowskie uruchomiły ponad 19 mld euro na wzmocnienie odporności gospodarczej, społecznej i finansowej Ukrainy oraz dodatkowe 3,1 mld euro pomocy wojskowej w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju. Państwa członkowskie i obywatele okazali olbrzymią życzliwość i solidarność, przyjmując miliony Ukraińców uciekających przed przemocą. UE natomiast wprowadziła w życie dyrektywę w sprawie tymczasowej ochrony, by pomóc w zapewnieniu uchodźcom dostępu do miejsc pracy, mieszkań, edukacji i opieki zdrowotnej.

Dzięki Unijnemu Mechanizmowi Ochrony Ludności do Ukrainy przekazano ponad 70 000 ton pomocy, w tym żywności i wody, a pomoc obejmowała także schronienie, energię i opiekę medyczną. Za pośrednictwem Urzędu ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia (HERA) i zapasów w ramach rescEU zmobilizowaliśmy sprzęt medyczny i specjalistyczny na wypadek zagrożeń dla zdrowia publicznego, takich jak zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiologiczne i jądrowe. Poprzez Działanie w ramach polityki spójności na rzecz uchodźców w Europie (CARE) oraz wniosek w sprawie FAST-CARE ułatwiliśmy państwom członkowskim i regionom uruchomienie funduszy spójności na pomoc osobom uciekającym przed wojną.

Będziemy nadal udzielać Ukrainie silnego wsparcia politycznego, finansowego i humanitarnego i jesteśmy gotowi wspierać przyszłą odbudowę tego kraju. Pierwszym krokiem jest przekazanie 100 mln euro na odbudowę zniszczonych ukraińskich szkół. Ponieważ przyszłością Ukrainy i jej obywateli jest Unia, będziemy również pracować nad ułatwieniem jej dostępu do jednolitego rynku. Jednocześnie będziemy nadal koordynować działania, m.in. z naszymi sojusznikami, aby zapewnić skuteczne egzekwowanie sankcji w celu utrzymania silnej presji ekonomicznej na Rosji i osłabienia jej zdolności do prowadzenia wojny w Ukrainie.

Trwający kryzys żywnościowy, spowodowany gwałtownym wzrostem cen i dotkliwymi suszami i zaostrzony w wyniku rosyjskiej inwazji na Ukrainę, zagraża bezpieczeństwu żywnościowemu na całym świecie i stanowi kolejne poważne wyzwanie. Aby rozwiązać ten problem oraz ułatwić Ukrainie dostęp do jednolitego rynku i globalnych łańcuchów dostaw za pośrednictwem alternatywnych szlaków, Komisja nadal ściśle współpracuje ze swoimi partnerami międzynarodowymi, państwami członkowskimi, władzami ukraińskimi i podmiotami gospodarczymi w celu zapewnienia dostępu do nawozów, produkcji żywności i otwartego handlu w celu zapobiegania zakłóceniom w dostawach żywności. Nasze korytarze solidarnościowe umożliwiają Ukrainie eksport zboża i innych produktów oraz import towarów, których potrzebuje, od pomocy humanitarnej po nawozy. Uruchomiliśmy również 600 mln euro z Europejskiego Funduszu Rozwoju, aby zwiększyć wsparcie na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego dla państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku.

Wciąż pozostaje wiele do zrobienia na terytorium samej Unii i poza jej granicami, począwszy od wdrożenia już przyjętych ustaleń po uregulowanie nierozstrzygniętych kwestii. Przedstawiliśmy inicjatywy służące ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych, inwestycjom w zielone technologie i ochronie środowiska naturalnego. Przedłożyliśmy projekt przepisów mających na celu wzmocnienie pozycji obywateli i przedsiębiorstw za pomocą technologii cyfrowych nowej generacji. Zaproponowaliśmy środki zmierzające do wzmocnienia naszej konkurencyjności i odporności jednolitego rynku przy jednoczesnym wspieraniu sprawiedliwości społecznej na rynku pracy. Obecna Komisja podjęła działania służące zwiększeniu zdolności UE do obrony demokracji i praworządności. Podjęliśmy działania na rzecz zapewnienia wolności i pluralizmu mediów oraz wzmocnienia pluralistycznego, równego i integracyjnego społeczeństwa.

Należy również położyć większy nacisk na wspieranie negocjacji międzyinstytucjonalnych w celu przekształcenia naszych zobowiązań politycznych w konkretne przepisy. Dzięki jedności instytucji – czy to w kwestii zaświadczeń COVID-19, przepisów dotyczących rynku cyfrowego czy płacy minimalnej – wiele już zrobiono. Musimy szybciej stosować to podejście, zwłaszcza w przypadku aktów kluczowych dla dwojakiej transformacji, takich jak pakiet „Gotowi na 55”, wnioski w sprawie przeciwdziałania globalnemu wylesianiu lub w sprawie baterii czy akt w sprawie sztucznej inteligencji. Komisja będzie nadal kierować się celami zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych we wszystkich obszarach polityki. Cele zrównoważonego rozwoju zostały włączone do europejskiego semestru i uwzględnione w narzędziach lepszego stanowienia prawa. W 2023 r. Komisja przedstawi pierwszy dobrowolny unijny przegląd realizacji celów zrównoważonego rozwoju w ramach Forum Politycznego Wysokiego Szczebla ONZ.

W ostatnich latach Europejczycy bezpośrednio mogli przekonać się, jak duża jest siła oddziaływania budżetu UE. Zasoby i elastyczność są jednak ograniczone. Przy okazji śródokresowego przeglądu wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027, zaplanowanego na 2023 r., ocenimy, czy obecny budżet UE nadal zapewnia środki umożliwiające wspólne reagowanie na wspólne wyzwania.

W tym celu Komisja przedstawi również wniosek dotyczący drugiego koszyka nowych zasobów własnych, który opierać się będzie między innymi na wniosku dotyczącym jednego zbioru przepisów podatkowych na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej w Europie (BEFIT). Wraz z pierwszym zestawem wniosków środki te zapewnią bardziej zróżnicowane i odporne rodzaje dochodów oraz zapobiegną nieuzasadnionym cięciom w programach unijnych lub nadmiernemu zwiększeniu wkładów państw członkowskich w celu spłaty składnika dotacyjnego planu odbudowy NextGenerationEU.

2.Obywatele w centrum demokracji europejskiej

Tegoroczny program prac jest pierwszym sporządzanym od czasu zakończenia Konferencji w sprawie przyszłości Europy. Wiele wymienionych w nim kluczowych inicjatyw wynika z ambitnych propozycji przedstawionych podczas konferencji, odzwierciedlając ich bogactwo i znaczenie realizacji tego, co obywatele uważają za ważne.