[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 18.10.2007

KOM(2007) 606 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI

Agenda UE w sprawie transportu towarowego: Poprawa wydajności, integracyjności i zrównoważenia transportu towarowego w Europie {SEK(2007) 1351} {SEK(2007) 1367}

KOMUNIKAT KOMISJI

Agenda UE w sprawie transportu towarowego:Poprawa wydajności, integracyjności i zrównoważenia transportu towarowego w Europie

KONTEKST I NIEZBęDNE DZIAłANIA

Transport towarowy, obejmujący przewóz różnorodnych towarów – od surowców po gotowe wyroby – ma kluczowe znaczenie dla działalności gospodarczej i utrzymania odpowiedniej jakości życia w Unii Europejskiej. Umożliwia podział pracy, wyzwala efekt skali i mobilizuje do osiągania przewagi nad konkurencją. Transport towarów ma więc fundamentalne znaczenie dla europejskiej konkurencyjności.

Dobrze zorganizowany transport towarowy przyczynia się również do prowadzenia działalności z poszanowaniem zasad zrównoważonego rozwoju i racjonalnego gospodarowania energią oraz wzmacnia cel spójności, zapewniając podmiotom gospodarczym działającym na obszarze UE, w tym w jej regionach peryferyjnych, lepszy dostęp do rynku wewnętrznego i umożliwiając czerpanie z niego większych korzyści.

W śródokresowym przeglądzie opublikowanej przez Komisję Europejską białej księgi z 2001 r. przewiduje się na lata 2000–2020 pięćdziesięcioprocentowy wzrost przewozów towarowych w 25 państwach członkowskich UE (wyrażonych w tkm). To jednak oznacza również, że aby transport towarów mógł funkcjonować sprawnie i z poszanowaniem zasady zrównoważonego rozwoju, należy zająć się szeregiem zagadnień strategicznych:

- Zatłoczenie w niektórych obszarach europejskiego systemu transportowego wpływa negatywnie na koszt i czas transportu oraz zwiększa zużycie paliwa.

- Transport towarowy musi przyczynić się do realizacji celów UE w dziedzinie zmian klimatycznych[1] oraz do ograniczenia emisji zanieczyszczeń i hałasu.

- Transport towarowy jest w znacznym stopniu uzależniony od paliw kopalnych, a zdecydowana większość tych paliw pochodzi z importu.

- Należy w dalszym ciągu wzmacniać bezpieczeństwo i ochronę transportu.

- Pewne oznaki wskazują, że sektory przemysłowe związane z transportem i logistyką mają trudności z przyciągnięciem wykwalifikowanych pracowników.

W przypadku niepodjęcia środków zaradczych, problemy te dodatkowo nasilą się w wyniku przewidywanego zwiększenia przewozów towarowych.

Nie należy jednak zapominać, iż przed tą dziedziną stoją nie tylko wyzwania, ale również szanse:

- Wraz z kolejnymi rozszerzeniami wzrosła różnorodność UE, a nowy rynek kontynentalny wymusza szybkie wdrażanie nowoczesnych technik logistycznych oraz sprawdzonych rozwiązań w całej Unii Europejskiej.

- Logistyka transportu towarowego stanowi coraz silniej zintegrowany i skoncentrowany globalny rynek, na którym kilka europejskich przedsiębiorstw uzyskało pozycję światowego lidera.

- Nie bez znaczenia są widoki na zacieśnienie stosunków handlowych z państwami nienależącymi do UE. Dlatego w zaproponowanych inicjatywach politycznych uwzględnia się również potrzebę poprawy wydajności operacji przewozowych, zwłaszcza w ruchu z krajami sąsiadującymi.

- Szybkie tempo rozwoju technologii teleinformatycznych rewolucjonizuje metody organizacji logistyki transportu towarowego.

REAKCJA POLITYCZNA

W odpowiedzi na te wyzwania Komisja Europejska rozpoczyna jednocześnie szereg inicjatyw politycznych, które uwzględnią wyniki śródokresowego przeglądu[2] białej księgi dotyczącej transportu z 2001 r. Środki te stanowią wynik intensywnych konsultacji z wszystkimi zainteresowanymi stronami, w ramach których zorganizowano 13 seminariów i konferencji, wzięto udział w ponad 30 imprezach zewnętrznych oraz otrzymano niemal 160 pisemnych opinii. Ponadto do Komisji wpłynęło ponad 500 zgłoszeń dotyczących wąskich gardeł w logistyce.

W przeglądzie białej księgi wzięto pod uwagę zmiany, które zaszły od 2001 r. i których przejawem jest przyspieszenie tempa globalizacji produkcji, brak stabilności dostaw energii, nasilenie się globalnego ocieplenia oraz osiągnięcie przez UE wymiaru kontynentalnego w wyniku rozszerzenia Unii o kraje Europy Środkowej i Wschodniej. W świetle tych zmian, aby sprostać nowym wyzwaniom, proponuje się rozszerzenie zakresu priorytetów i narzędzi polityki transportowej. Szczególny nacisk kładzie się na poprawę wydajności różnych form transportu, wykorzystywanych samodzielnie lub w połączeniu ze sobą (współmodalność). Obecny pakiet środków ma za zadanie przyczynić się do realizacji tego celu.

Przedstawione inicjatywy polityczne:

- Plan działań na rzecz logistyki transportu towarowego [3], w którym proponuje się szereg działań promujących zarządzanie przewozami towarowymi i ruchem, osiągnięcie trwałej jakości i wydajności, uproszczenie procedur administracyjnych, a także dokonanie przeglądu norm dotyczących załadunku oraz sprawdzenie, z myślą o wprowadzeniu ewentualnych zmian, dyrektywy 96/53/WE w sprawie wymiarów i obciążeń pojazdów (pamiętając jednocześnie o skutkach dla pozostałych form transportu).

- Komunikat w sprawie sieci transportu kolejowego skoncentrowanej na ruchu towarowym [4], który przyczyni się do wzrostu konkurencyjności kolejowych przewozów towarowych, przede wszystkim dzięki skróceniu czasu przejazdów i zwiększeniu niezawodności kolei oraz wyjściu naprzeciw oczekiwaniom klientów.

- Komunikat w sprawie europejskiej polityki dotyczącej portów [5], w którym przedstawiona zostanie koncepcja i narzędzia służące poprawie wydajności portów jako znaczących węzłów w europejskim systemie transportowym, co pomoże im w przyciągnięciu nowych inwestycji, tworząc stabilną podstawę dla dialogu wszystkich zainteresowanych stron oraz wzmacniając ich wizerunek. Komunikat ten stanowi środek realizacji niedawno przyjętego komunikatu w sprawie zintegrowanej polityki morskiej Unii Europejskiej[6], w którym przedstawiono całościowe, międzysektorowe podejście do kwestii morskich;

a także:

- Dokument roboczy służb Komisji pt. „W kierunku europejskiego obszaru transportu morskiego bez barier” [7], który zainicjuje proces konsultacji w kwestii umożliwienia żegludze bliskiego zasięgu czerpania pełnych korzyści z istnienia rynku wewnętrznego poprzez usprawnienie i uproszczenie procedur administracyjnych i związanych ze składaniem dokumentów, co pozwoli zrównać status morskiego transportu towarowego z innymi formami transportu.

- Dokument roboczy służb Komisji w sprawie autostrad morskich [8], w którym przedstawiono postęp dokonany w zakresie rozwoju autostrad morskich i proponuje się dalsze elementy wpływające na jakość.

SYNERGIA DZIAłAń

Opisane inicjatywy polityczne stanowią dla siebie nawzajem wzmocnienie i tworzą agendę polityczną, której celem jest poprawa wydajności transportu towarowego w Europie. Wspólne podjęcie tych inicjatyw przyczyni się do poprawy wydajności transportu towarowego w UE oraz do zmniejszenia obciążenia, jakie stanowi dla środowiska naturalnego. Każda z tych inicjatyw poświęcona jest osobnym zagadnieniom, jednak we wszystkich przyjęto wspólne podejście charakteryzujące się:

- skoncentrowaniem się na korytarzach transportowych , również zapewniających połączenie łańcuchów transportowych z krajami sąsiadującymi oraz zamorskimi;

- promowaniem nowatorskich rozwiązań technicznych i organizacyjnych w dziedzinach infrastruktury, środków transportu (np. pojazdy, wagony kolejowe i statki) i zarządzania ruchem towarowym,

- uproszczeniem i ułatwieniem funkcjonowania łańcuchów transportu towarowego i związanych z nimi procedur administracyjnych, oraz

- wzmocnieniem jakości .

Podejście oparte na koncepcji korytarzy transportowych

Dzięki wykorzystaniu efektu skali korytarze transportowe oferują wyjątkowe możliwości techniczne i ekonomiczne, które sprawiają, że optymalne wykorzystanie różnych form transportu staje się atrakcyjne. Istotna jest możliwość łączenia ze sobą różnych form transportu oraz samych korytarzy w ramach kompleksowej usługi przewozu towarowego „od drzwi do drzwi”, w miarę potrzeby z wykorzystaniem dobrze zaprojektowanych terminali. Jest to warunkiem wstępnym uzyskania łatwego, niezawodnego i oszczędnego przewozu towarów z użyciem kilku środków transportu. Dlatego w komunikatach w sprawie europejskiej polityki dotyczącej portów oraz w sprawie sieci transportu kolejowego skoncentrowanej na ruchu towarowym podniesiono kwestie dyspozycyjności i dostępności platform przeładunkowych, a z kolei plan działań na rzecz logistyki transportu towarowego koncentruje się na jakości i wydajności ruchu towarów oraz na zapewnieniu łatwego przepływu informacji dotyczących ładunku między poszczególnymi formami transportu.

Aby zmniejszyć obciążenie, jakie transport towarowy stanowi dla środowiska naturalnego, należy podejmować wysiłki w celu maksymalnego ograniczenia zużycia energii oraz emisji hałasu, zanieczyszczeń i gazów cieplarnianych pochodzących z transportu towarów.

Mając to na uwadze, w planie działań na rzecz logistyki wprowadzono pojęcie „zielonych korytarzy”, czyli korytarzy transportu towarowego, które charakteryzują się niewielkim oddziaływaniem na środowisko człowieka i środowisko naturalne. Istotnym elementem zielonych korytarzy transportowych będzie transport kolejowy i wodny.

Zarządzanie infrastrukturą, środkami transportu i transportem towarowym

Obecnie istniejąca infrastruktura transportowa musi zostać zmodernizowana pod kątem przewidywanego na nadchodzące lata znacznego wzrostu przewozów towarowych. Jednym z elementów strategii realizacji tego celu jest transeuropejska sieć transportowa (TEN-T), w ramach której bieżące prace obejmują budowę szeregu transgranicznych korytarzy transportowych o strategicznym znaczeniu. Kolejnym elementem jest wydajne wykorzystanie dostępnej infrastruktury, z użyciem systemów informatycznych ulepszających kierowanie ruchem i transportowanymi towarami. Przykładami aktualnie realizowanych działań w tym zakresie są: w sektorze kolejowym – europejski system zarządzania ruchem kolejowym (ERTMS) oraz aplikacje telematyczne dla kolejowych przewozów towarowych (TAF), w śródlądowym transporcie wodnym – usługi informacji rzecznej (RIS), oraz w transporcie morskim – system SafeSeaNet, zarządzanie ruchem statków i usługi informacyjne (VTMIS), system automatycznej identyfikacji (AIS) oraz system identyfikacji i śledzenia statków dalekiego zasięgu (LRIT). W planie działań na rzecz logistyki wskazano na konieczność podjęcia dalszych działań na rzecz rozwoju inteligentnych systemów transportowych (ITS) w transporcie drogowym, między innymi w celu osiągnięcia interoperacyjności. Wezwano również do podjęcia prac, mających na celu realizację zintegrowanego systemu identyfikacji i śledzenia towarów oraz – w dłuższej perspektywie – kierowania ich przewozem różnymi środkami transportu. W tym kontekście trwają obecnie prace Komisji nad przygotowaniem ważnej inicjatywy dotyczącej ITS na 2008 r., ustanawiającej szczegółowy plan działań na rzecz rozwoju i wdrożenia inteligentnych systemów transportowych w Europie oraz określającej główne zastosowania techniczne w logistyce transportu towarowego. U podstaw takiej polityki leży uruchomienie europejskich systemów radionawigacji satelitarnej, takich jak EGNOS i Galileo.

Transport towarowy posiada również wymiar miejski. System dystrybucji towarów na terenach miejskich wymaga sprawnych punktów styku między przewozami towarów na długich dystansach a dystrybucją do miejsca przeznaczenia na krótszych odcinkach. Zagadnienie to podjęte zostało w opracowanej przez Komisję Europejską zielonej księdze na temat mobilności miejskiej, która zaowocuje podjęciem dalszych działań w tej dziedzinie.

Drugim warunkiem wydajniejszego wykorzystania infrastruktury transportowej jest usunięcie przeszkód operacyjnych i handlowych utrudniających dostęp do tej infrastruktury. Kwestia ta została poruszona w komunikacie w sprawie sieci transportu kolejowego skoncentrowanej na ruchu towarowym, ponieważ brak koordynacji w zakresie przydziału trasy prowadzi do nadmiernego komplikowania organizacji ruchu transgranicznego i stanowi dodatkową fizyczną przeszkodę w transporcie kolejowym oraz przyczynę niepotrzebnych opóźnień.

Uproszczenie

Z biegiem czasu nastąpiły zmiany w zakresie usług i przepisów w poszczególnych formach transportu, a często także w poszczególnych krajach, co doprowadziło do powstania różnych zbiorów przepisów dotyczących dokumentacji, odpowiedzialności lub innych wymagań i procedur administracyjnych.

Środki mające na celu uproszczenie otoczenia administracyjnego transportu towarowego koncentrują się w pierwszej kolejności na łańcuchach transportu multimodalnego. W planie działań na rzecz logistyki transportu towarowego podkreślono znaczenie postępu prac nad utworzeniem wspólnego punktu obsługi w zakresie formalności administracyjnych dotyczących transportu towarów oraz zajęto się kwestiami dokumentacji i odpowiedzialności w transporcie multimodalnym. Jednocześnie w komunikacie w sprawie sieci transportu kolejowego skoncentrowanej na ruchu towarowym podjęto kwestię harmonizacji przepisów obowiązujących na poszczególnych odcinkach kolejowych korytarzy transportowych.

Szczególny przypadek stanowi złożoność procedur administracyjnych i wymogów w zakresie składania dokumentów w żegludze morskiej bliskiego zasięgu. Wynika to częściowo z natury samego transportu wodnego, ale również z faktu, że podróż statku z jednego portu UE do drugiego jest traktowana jako opuszczenie obszaru celnego Unii w porcie wyjścia, a następnie ponowne wpłynięcie na ten obszar w porcie docelowym. Pociąga to za sobą konieczność przejścia przez cały szereg procedur. Problem ten jest przedmiotem analizy w dokumencie roboczym służb Komisji poświęconym europejskiemu obszarowi transportu morskiego bez barier.

Jakość przewozów towarowych

Jakość usług przewozów towarowych musi ulec poprawie, zwłaszcza jeśli alternatywne dla transportu drogowego środki modalne mają zyskać na atrakcyjności. W szczególności należy podjąć starania na rzecz poprawy wydajności kolei oraz lepszej integracji środków transportu wodnego w logistycznym łańcuchu transportowym. W planie działań na rzecz logistyki transportu towarowego przedstawiono sposoby na poprawę wydajności łańcuchów logistycznych oraz poddano szczegółowej analizie poziom usług świadczonych w multimodalnych węzłach przeładunkowych.

ROLA WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ

Aby przyczynić się do poprawy wydajności transportu towarowego oraz do zmniejszenia obciążenia, jakie stanowi dla środowiska naturalnego, władze muszą stworzyć odpowiednie warunki ramowe oraz popierać działania na rzecz transportu współmodalnego i zorganizowanego z poszanowaniem zasady zrównoważonego rozwoju. Obejmuje to przyjęcie właściwych środków prawnych, umożliwienie normalizacji technicznej, zapewnienie wsparcia politycznego i finansowego oraz propagowanie sprawdzonych rozwiązań. Plan działań na rzecz logistyki transportu towarowego, komunikat w sprawie sieci transportu kolejowego skoncentrowanej na ruchu towarowym, komunikat w sprawie europejskiej polityki dotyczącej portów, dokument roboczy służb Komisji pt. „W kierunku europejskiego obszaru transportu morskiego bez barier” oraz dokument roboczy na temat autostrad morskich wspólnie tworzą agendę w sprawie transportu towarowego na 2007 r., w której Komisja Europejska określa działania, jakie należy podjąć na szczeblu Unii Europejskiej.

Europejskie działania na rzecz korytarzy transportowych, lepszego kierowania ruchem i transportem towarów, uproszczenia oraz poprawy jakości są niezbędne zwłaszcza w kontekście międzynarodowego charakteru korytarzy transportowych, zwiększania się udziału transgranicznego transportu towarów wraz z rozwojem rynku wewnętrznego, oraz szans na wzrost i rozwój handlu poza zewnętrznymi granicami UE. Ponadto w sektorze, który tak silnie opiera się na innowacjach, brak ogólnoeuropejskiego podejścia doprowadziłby do rozdrobnienia rynków oraz utrudniałby wprowadzenie nowych technologii i nowatorskich rozwiązań, zwłaszcza w sektorze MŚP. Wreszcie obawy środowiskowe związane z transportem towarowym wymagają zjednoczenia wysiłków tej dziedzinie.

DALSZY ROZWÓJ DZIAłAń

Jednoczesne przyjęcie kilku inicjatyw poświęconych transportowi towarowemu świadczy o istotnym znaczeniu tej dziedziny dla zrównoważonego rozwoju i konkurencyjności europejskiej gospodarki. Zawarte w nich propozycje stanowią wynik długiego procesu konsultacji, który doprowadził także do nawiązania ogólnoeuropejskiego dialogu społecznego na temat portów oraz może przyczynić się do ożywienia dialogu również na szczeblu lokalnym i regionalnym.

Zbiór inicjatyw politycznych zaprezentowanych w niniejszym dokumencie wyznacza kierunek europejskiej polityki w zakresie transportu towarowego, opartej na zasadach współmodalności, inteligentnych systemach transportowych (ITS), zielonych korytarzach transportowych i zorientowaniu na użytkownika:

- Współmodalność wymaga poprawy wydajności, interoperacyjności i wzajemnych połączeń między transportem kolejowym, morskim, żeglugą śródlądową, transportem lotniczym, drogowym i odpowiednimi węzłami, w celu osiągnięcia pełnej integracyjności tych środków w ramach kompleksowej usługi typu „od drzwi do drzwi”.

- Inteligentne systemy transportowe stanowią sposób na usprawnienie zarządzania transportem i ładunkami oraz zwiększenie wykorzystania dostępnej infrastruktury.

- Koncepcja zielonych korytarzy jest kolejnym konkretnym narzędziem służącym uwzględnieniu obaw dotyczących środowiska naturalnego oraz bezpieczeństwa i ochrony w projektowaniu i funkcjonowaniu infrastruktury transeuropejskiej sieci transportowej.

- Wymagania użytkowników będą musiały znaleźć się w centrum zainteresowania przyszłych działań.

Na tych zasadach będzie opierała się realizacja działań i inicjatyw proponowanych obecnie przez Komisję Europejską.

[1] Konkluzje prezydencji Rady Europejskiej obradującej w Brukseli w dniach 8 i 9 marca 2007 r.

[2] „Utrzymać Europę w ruchu – zrównoważona mobilność dla naszego kontynentu” COM(2006) 314 wersja ostateczna.

[3] COM(2007) 607 wersja ostateczna.

[4] COM(2007) 608 wersja ostateczna.

[5] COM(2007) 616 wersja ostateczna.

[6] COM(2007) 575 wersja ostateczna.

[7] SEC(2007) 1351.

[8] SEC(2007) 1367.