W odniesieniu do ISRWM, jeżeli mają zostać wdrożone środki o charakterze globalnym, transregionalnym lub regionalnym, Komisja może podjąć decyzję – na podstawie odpowiednich wieloletnich programów indykatywnych lub odpowiednich planów działania lub środków – o rozszerzeniu zakresu działań na kraje i terytoria nieobjęte rozporządzeniem ISRWM. Miałoby to na celu zapewnienie spójności i skuteczności unijnego finansowania lub stymulowanie współpracy regionalnej lub transregionalnej. W szczególności Komisja może uwzględnić specjalne finansowanie, aby pomóc krajom i regionom partnerskim zacieśniać współpracę z sąsiadującymi regionami najbardziej oddalonymi UE oraz z krajami i terytoriami zamorskimi objętymi decyzją PKTZ. W tym celu z ISRWM mogą być przekazywane wkłady, w stosownych przypadkach i w oparciu o zasadę wzajemności i proporcjonalności w odniesieniu do poziomu finansowania z PKTZ lub rozporządzenia EWT/Interreg, na rzecz działań realizowanych przez kraj lub region partnerski lub jakikolwiek inny podmiot na podstawie rozporządzenia będącego przedmiotem niniejszego wniosku, przez państwo, terytorium lub jakikolwiek inny podmiot na podstawie decyzji PKTZ lub przez region najbardziej oddalony UE na podstawie wspólnych programów operacyjnych bądź też na rzecz programów lub środków współpracy międzyregionalnej ustanowionych i realizowanych na podstawie rozporządzenia EWT/Interreg (art. 33 ust. 2 rozporządzenia ISRWM i art. 87 decyzji PKTZ).

W odniesieniu do IPA III kwota wkładu na rzecz programów Interreg zostanie określona na podstawie art. 10 rozporządzenia EWT/Interreg, które będzie miało zastosowanie do wykorzystania wkładu. W stosownych przypadkach z IPA III mogą być także przekazywane wkłady na rzecz programów lub środków współpracy transnarodowej i międzyregionalnej, ustanowionych i realizowanych na podstawie rozporządzenia EWT/Interreg (art. 5 ust. 4 i 5 rozporządzenia IPA III).

powinny określać jasne zasady dotyczące przenoszenia części przewidzianych w nich zasobów do programów Interreg. Te z kolei będą realizowane głównie na podstawie przepisów ustanowionych rozporządzeniem w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących celu „Europejska współpraca terytorialna” (Interreg) wspieranego w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz instrumentów finansowania zewnętrznego („rozporządzenie dotyczące celu »Europejska współpraca terytorialna» (Interreg)”). Będą one realizowane przez instytucje programu Interreg w państwach członkowskich w ramach zarządzania dzielonego.

W dokumencie otwierającym debatę na temat finansów UE, ocenie ex post obowiązujących ram, a także w konsultacjach publicznych w sprawie ram na lata 2021–2027 za główny cel uznano uproszczenie ram prawnych. Z doświadczenia wynika, że obecne przepisy są zbyt złożone i rozdrobnione, co skutkuje niepotrzebnym obciążeniem podmiotów zarządzających programami i beneficjentów końcowych.

·W większości regionów, w tym bardziej rozwiniętych, strategie inteligentnej specjalizacji (RIS3) stanowią spójne ramy strategiczne inwestycji i pozwalają na uzyskanie wysokiej wartości dodanej. Powstały one dzięki temu, że wsparcie z EFRR było uzależnione od spełnienia wymogów i warunków wstępnych w zakresie programowania strategicznego. Co warto podkreślić, korzyści płynące z takich strategii są najwyższe w regionach najbardziej rozwiniętych (szczególnie w krajach nordyckich, Austrii, Niemczech, krajach Beneluksu i we Francji).

W odniesieniu do wsparcia z instrumentów finansowania zewnętrznego UE art. 212 ust. 2 TFUE stanowi podstawę prawną współpracy gospodarczej, finansowej i technicznej z państwami niebędącymi członkami UE rozumianym ogólnie, w tym państwami, które kwalifikują się do przystąpienia: „1. Bez uszczerbku dla innych postanowień Traktatów, w szczególności postanowień art. 208–211, Unia prowadzi działania w zakresie współpracy gospodarczej, finansowej i technicznej, w tym pomocy w szczególności w dziedzinie finansowej, z państwami trzecimi innymi niż kraje rozwijające się. Działania te są spójne z polityką Unii na rzecz rozwoju i są prowadzone zgodnie z zasadami i celami jej działań zewnętrznych. Działania Unii i Państw Członkowskich wzajemnie się uzupełniają i wzmacniają. 2. Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą prawodawczą, przyjmują środki niezbędne do wykonania ustępu 1”.

Instrumenty finansowania zewnętrznego UE określają jasne zasady dotyczące „przesunięć” do wszystkich komponentów Interreg. W okresie programowania 2014–2020 programy w ramach IPA-współpraca transgraniczna już były zarządzane przez DG REGIO, a przepisy wykonawcze, na podstawie rozporządzenia IPA, były w większości zgodne z zasadami Interreg dotyczącymi programów współpracy w państwach członkowskich. Programami w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa (ENI)-współpraca transgraniczna zarządzała Dyrekcja Generalna ds. Polityki Sąsiedztwa i Negocjacji w sprawie Rozszerzenia; przepisy wykonawcze oparte na rozporządzeniu ENI w wielu miejscach różnią się od przepisów dotyczących Interreg. Współpraca wokół regionów najbardziej oddalonych była w większości przypadków organizowana na poziomie projektów, a także działań pilotażowych z udziałem instytucji programu Interreg zaangażowanych we wdrażanie środków w zakresie współpracy w ramach zarządzania pośredniego.

Programy w ramach celu „Europejska współpraca terytorialna” (Interreg) z udziałem kilku państw członkowskich, a także państw niebędących członkami UE mają szczególne cechy. Rozporządzenie w sprawie Europejskiej współpracy terytorialnej (Interreg) określa w związku z tym przepisy specyficzne dla Interreg zarówno w stosunku do RWP, jak i do rozporządzenia dotyczącego zarówno Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, jak i Funduszu Spójności. Określa ono również przepisy szczególne dotyczące programów w ramach celu EWT/Interreg („programy Interreg”), w przypadku których państwa członkowskie współpracują z państwami spoza UE.

5.RWP oraz rozporządzenie w sprawie EFRR będą jeszcze bardziej zachęcać do ściślejszej koordynacji programów Interreg i programów w ramach celu „Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu” oraz ją wspierać. Zostanie to osiągnięte przez dbałość o to, aby działania w formie współpracy były dobrze reprezentowane w priorytetach finansowanych w ramach tych programów.

1.Programy Interreg były bardzo ogólne i często były ukierunkowane przede wszystkim na rozwijanie współpracy i powiązań. Ważne jest, by zachować odpowiednią równowagę między współpracą (która pozostaje głównym elementem Interreg) oraz wykorzystaniem efektów uczenia się do realizacji celów polityki spójności.

W ocenie ex post stwierdzono także, co następuje:

Do końca 2013 r. z programów Interreg sfinansowano niemal 7 000 projektów w dziedzinach, które stanowią trzon strategii „Europa 2020”. Obejmowały one tworzenie i rozwijanie klastrów gospodarczych, tworzenie centrów doskonałości, ośrodków szkolnictwa wyższego i ośrodków szkoleniowych, sieci współpracy między ośrodkami badawczymi i transgranicznych usług doradczych dla przedsiębiorstw, w tym przedsiębiorstw typu start-up. Około 1 300 projektów w obszarze środowiska dotyczyło wspólnego zarządzania zasobami naturalnymi, w tym basenów mórz i koryt rzek; wspólnych działań w celu zwalczania zagrożeń naturalnych, działań w celu przeciwdziałania zmianie klimatu i zachowania różnorodności biologicznej oraz inicjatyw pilotażowych na rzecz rozwoju energii odnawialnej.

Ocena ex post programów w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI)-współpraca transgraniczna w latach 2007-2013

Trzynaście programów w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI)-współpraca transgraniczna realizowanych w latach 2007-2013 objęło swoim zasięgiem dziewięć granic lądowych UE, trzy baseny morskie i jeden odcinek pokonywany drogą morską. Przydzielono na nie środki finansowe w kwocie 947,2 mln EUR, która obejmuje środki z ENPI, EFRR i IPA. Wkład wniesiony przez państwa uczestniczące lub beneficjentów projektów zwiększył całkowitą alokację do 1,2 mld EUR. W programach uczestniczyły trzydzieści cztery państwa, dziewiętnaście państw członkowskich UE oraz dwanaście spośród szesnastu sąsiadujących krajów partnerskich plus Norwegia, Rosja i Turcja.

Łącznie w całym okresie z programów sfinansowano 941 projektów, a zawarte umowy opiewały na kwotę 910 mln EUR (wg stanu na kwiecień 2017 r.), z czego 38 % przeznaczono na projekty służące wspieraniu rozwoju gospodarczego, 32 % na środowisko, 19 % na rozwój społeczny, a 11 % na kwestie związane z bezpieczeństwem. Zdecydowaną większość finansowania (70 %) przekazano za pośrednictwem standardowych projektów wybranych na podstawie zaproszeń do składania wniosków. Na duże projekty infrastrukturalne przypadło 22 % łącznych środków UE, na które zawarto umowy (ok. 195 mln EUR), natomiast na projekty strategiczne przypadł mniejszy odsetek środków (8 % łącznych środków UE, na które zawarto umowy). Ogółem zrealizowano 867 projektów standardowych, 51 dużych projektów infrastrukturalnych i 23 projekty strategiczne. Zaproszenia do składania wniosków spotkały się z bardzo dużym odzewem (łącznie złożono ponad 7 000 wniosków w odniesieniu do wszystkich programów), co potwierdza atrakcyjność współpracy transgranicznej wśród zainteresowanych stron w obszarach kwalifkowalnych. Łącznie we współpracy transgranicznej w ramach ENPI uczestniczyło 4 569 organizacji z trzydziestu sześciu różnych krajów, z czego 2 106 z krajów partnerskich.

W ocenie ex post niezwykle pozytywnie skomentowano imponującą liczbę i różnorodność projektów współpracy transgranicznej, a także solidną bazę współpracy w stosunku do poprzedniego okresu, z ugruntowanymi instytucjami programu oraz bardziej doświadczonymi beneficjentami. Jednocześnie w ocenie zwrócono uwagę na niewystraczające dowody, które potwierdzałyby osiągnięcia programów w ramach ENPI-współpraca transgraniczna, opóźnienia w realizacji programu i projektów, a także ogólny sposób sformułowania celów programów i priorytetów w zaproszeniach do składania wniosków, co zmniejszyło ich oddziaływanie. Niektóre z tych kwestii już skorygowano (w pełni lub częściowo) w aktualnej generacji programów na lata 2014-2020.

Zalecenia dotyczące kolejnego okresu programowania obejmują lepsze ukierunkowanie programów i zwiększenie ich oddziaływania, dążenie do zwiększenia efektów synergii z innymi instrumentami i politykami UE, zwiększenie wartości dodanej dużych projektów infrastrukturalnych, poprawę efektywności programów, udoskonalenie ram wykonania oraz praktyk w zakresie monitorowania i oceny, a także zwiększenie pomocy technicznej i wsparcia na realizację programów.

Śródokresowy przegląd programów w ramach ENPI-współpraca transgraniczna na lata 2014–2020

W wyniku śródokresowego przeglądu programów w ramach ENPI-współpraca transgraniczna na lata 2014–2020 stwierdzono, że strategia współpracy transgranicznej pozostaje odpowiednia w kontekście ram polityki UE i umożliwia reagowanie na zmiany w regionach. W istocie współpraca transgraniczna jest postrzegana jako ważne narzędzie pozytywnej współpracy między obywatelami, władzami lokalnymi i społeczeństwem obywatelskim, nawet w przypadkach gdy szersze kontakty dwustronne mogą okazać się być trudne. Chociaż tempo opracowywania i wdrażania programów okazało się wolniejsze, niż pierwotnie zakładano, partnerzy uznają, że proces uległ poprawie w stosunku do poprzednich lat oraz że utrzymuje się silne zaangażowanie, aby projekty realizować z powodzeniem.

Konsultacje z zainteresowanymi stronami

Internetowe konsultacje publiczne odbyły się od 10 stycznia do 9 marca 2018 r. Konsultacje dotyczyły polityki spójności, tj. EFRR, Funduszu Spójności i EFS, w tym pewnych aspektów EWT/Interreg.

·Co się tyczy najważniejszych wyzwań, największy odsetek respondentów za kwestię bardzo ważną lub dość ważną uznał „zmniejszenie różnic między regionami” (94 %), a następnie „zmniejszenie bezrobocia, tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy i mobilność pracowników” oraz „promowanie włączenia społecznego i walkę z ubóstwem”(91 %).

·Jako wyzwania, którym sprostano najskuteczniej, wymieniano najczęściej „wspieranie badań naukowych i innowacji” (61 %) oraz „współpracę terytorialną” (59 %).

·Około 76 % respondentów uznało, że fundusze wnoszą wartość dodaną w dużym lub dość dużym zakresie; mniej niż 2 % twierdziło, że nie wnoszą one żadnej wartości dodanej.

·Za zdecydowanie największe przeszkody utrudniające osiągnięcie celów uznano złożone procedury (86 %). W następnej kolejności podawano procedury audytu i kontroli (68 %) oraz brak elastyczności w reagowaniu na nieprzewidziane sytuacje (60 %).

·Wśród środków służących uproszczeniu największe poparcie zyskały następujące propozycje: „mniej przepisów oraz bardziej klarowne i krótsze przepisy” (90 %), a w dalszej kolejności „ujednolicenie przepisów dotyczących różnych funduszy UE” (79 %) oraz „zwiększona elastyczność” pod względem przydziału zasobów na poszczególne obszary programów i w obrębie tych obszarów (76–77 %).

W odpowiedziach na pytania otwarte respondenci z reguły zdecydowanie popierali:

·politykę spójności dla wszystkich regionów (przy utrzymaniu koncentracji na regionach słabiej rozwiniętych);

·innowacje w zakresie polityki, w tym strategie inteligentnej specjalizacji i ogólniej inteligentne inwestycje;

·utrzymanie i rozwijanie koncentracji tematycznej;

·nacisk na wyzwania lokalne (zwłaszcza zrównoważony rozwój miast);

·współpracę międzyregionalną, zarówno transgraniczną, jak i w skali ogólnoeuropejskiej. Ta ostatnia kwestia ma zasadnicze znaczenie dla inteligentnej specjalizacji – innowacje w zaawansowanych technologicznie sektorach często są uzależnione od wymiany i pozytywnych efektów ubocznych współpracy pomiędzy klastrami lub ośrodkami wiedzy w całej Europie.