KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU OBRACHUNKOWEGO

Roczne sprawozdanie finansowe Unii Europejskiej za rok 2020

(2021/C 436/01)

SPIS TREŚCI

WPROWADZENIE 2

NAJWAŻNIEJSZE DANE FINANSOWE ROKU 3

OŚWIADCZENIE KSIĘGOWEGO DOŁĄCZONE DO SKONSOLIDOWANEGO SPRAWOZDANIA ROCZNEGO 33

SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ORAZ INFORMACJE DODATKOWE 34

BILANS 35

SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI 36

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH 37

ZESTAWIENIE ZMIAN W AKTYWACH NETTO 38

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 39

SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA BUDŻETU ORAZ INFORMACJE DODATKOWE 130

GLOSARIUSZ 200

WYKAZ SKRÓTÓW 204

WPROWADZENIE

2020 r. był wyjątkowy pod każdym względem: W obliczu wyzwań gospodarczych i politycznych spowodowanych pandemią koronawirusa, Unia Europejska musiała zastosować bezprecedensowe rozwiązania i reagować z niespotykaną szybkością. Komisja Europejska działała na wszystkich frontach, aby ratować życie i źródła utrzymania, wspierać krajowe systemy opieki zdrowotnej i przedsiębiorstwa, wspomagać odbudowę i zwiększanie odporności. Zmobilizowaliśmy wszelkie środki, jakimi dysponujemy, aby udzielić pomocy państwom członkowskim w koordynowaniu działań na poziomie krajowym oraz wspomóc te państwa, które zostały najbardziej dotknięte kryzysem, przy użyciu takich narzędzi, jak inicjatywa inwestycyjna w odpowiedzi na koronawirusa lub instrument SURE (europejski instrument tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej). W ramach instrumentu SURE już w 2020 r. z łącznej kwoty 100 mld EUR poszkodowanym państwom członkowskim wypłacona została kwota 39,5 mld EUR w celu zaradzenia nagłemu wzrostowi wydatków publicznych na utrzymanie miejsc pracy. Kolejne znaczące wypłaty miały miejsce w 2021 r.

Niemniej jednak, mimo walki z pandemią, Unia Europejska zrealizowała swoje cele polityczne, koncentrując się na młodzieży, zatrudnieniu i wzroście gospodarczym, a także na zmianie klimatu. Środki na rzecz wspierania wzrostu gospodarczego i zmniejszania różnic gospodarczych między regionami wyniosły niemal połowę zaangażowanych funduszy. W ramach finansowania unijnego przeznaczono 29,7 mld EUR na rzecz słabiej rozwiniętych regionów oraz 16,4 mld EUR na badania naukowe i innowacje w ramach programu „Horyzont 2020”. Ponadto z budżetu UE na 2020 r. udzielono pomocy rolnictwu i obszarom wiejskim w ramach Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji i Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, przy czym zobowiązania wyniosły ogółem 59 mld EUR. Budżet na 2020 r. był ostatnim budżetem bieżących wieloletnich ram finansowych, przy czym wykonanie budżetu wyniosło 181,7 mld EUR na zaciągnięte zobowiązania, zwiększając wartość dodaną dla wszystkich Europejczyków.

Ponadto 2020 r. był również rokiem uzgodnienia długoterminowego budżetu UE na lata 2021–2027, wynoszącego 1,074 bln EUR (w cenach z 2018 r.), zwiększonego o 750 mld EUR dzięki NextGenerationEU, tymczasowemu instrumentowi mającemu na celu odbudowę gospodarczą i kierowanie przejściem w kierunku bardziej zrównoważonej i cyfrowej Europy.

Mam przyjemność przedstawić roczne sprawozdanie finansowe Unii Europejskiej za rok 2020. Sprawozdanie zawiera pełny przegląd finansów UE i stan wykonania budżetu UE za ostatni rok, w tym informacje na temat zobowiązań warunkowych, zobowiązań finansowych i innych zobowiązań Unii. Skonsolidowane sprawozdanie roczne Unii Europejskiej wchodzi w skład pakietu, który Komisja przedstawia w ramach zintegrowanej sprawozdawczości finansowej i sprawozdawczości w zakresie rozliczalności, i stanowi podstawowy element złożonego systemu rozliczalności finansowej.

Johannes HAHN Komisarz ds. budżetu i zasobów ludzkich

NAJWAŻNIEJSZE DANE FINANSOWE ROKU

Celem analizy sprawozdania finansowego, która została przygotowana na podstawie zasad określonych w wytycznej nr 2 dotyczącej zalecanych praktyk „Omówienie i analiza sprawozdania finansowego”, wydanej przez Radę Międzynarodowych Standardów Rachunkowości dla Sektora Publicznego (IPSASB), jest ułatwienie czytelnikom zrozumienia sposobu, w jaki działalność operacyjna, finansowa i inwestycyjna UE jest odzwierciedlana w poszczególnych elementach skonsolidowanego sprawozdania finansowego UE. Informacje przedstawione w niniejszej sekcji nie zostały poddane badaniu. Należy zauważyć, że w związku z zaokrągleniem danych liczbowych do mln EUR może się wydawać, że niektóre dane finansowe w poniższych tabelach nie sumują się.

SPIS TREŚCI

1. NAJWAŻNIEJSZE DANE ZA 2020 R. 4

2. DZIAŁANIA W ODPOWIEDZI NA KORONAWIRUSA 5

2.1. Najważniejsze wydarzenia dotyczące odpowiedzi UE na koronawirusa 5

2.2. Inicjatywy w zakresie reagowania w ramach wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 i instrumentu SURE 7

3. BUDŻET DŁUGOTERMINOWY UE NA LATA 2021–2027 I NEXT GENERATION EU 11

4. WYSTĄPIENIE ZJEDNOCZONEGO KRÓLESTWA Z UNII EUROPEJSKIEJ 13

4.1. Przebieg procedury 13

4.2. Udział Zjednoczonego Królestwa 14

4.3. Roczne sprawozdanie finansowe UE: Kwoty należne od Zjednoczonego Królestwa i należne Zjednoczonemu Królestwu na podstawie umowy o wystąpieniu. 14

5. ZESTAWIENIE WYKONANIA BUDŻETU 17

6. INSTRUMENTY FINANSOWE I GWARANCJE BUDŻETOWE 18

6.1. Instrumenty finansowe finansowane z budżetu UE 18

6.2. Aktywa finansowe przechowywane w funduszach gwarancyjnych na potrzeby gwarancji budżetowych 18

6.3. Kredyty i powiązane pożyczki zaciągnięte na programy pomocy finansowej 19

6.4. Budżetowe zobowiązania warunkowe na programy pomocy finansowej 23

7. ANALIZA SPRAWOZDAŃ FINANSOWYCH 24

7.1. PRZYCHODY 24

7.2. KOSZTY 25

7.3. AKTYWA 26

7.4. ZOBOWIĄZANIA 27

8. RAMY POLITYCZNE I FINANSOWE UE, ZARZĄDZANIE I ROZLICZALNOŚĆ 28

8.1. RAMY POLITYCZNE I FINANSOWE 29

8.2. ZARZĄDZANIE I ROZLICZALNOŚĆ 30

1. NAJWAŻNIEJSZE DANE ZA 2020 R.

Budżet UE w 2020 – Wykonanie środków na zobowiązania

181,7 mld EUR wykorzystano na realizację celów polityki UE: ⇨ zob. sprawozdanie z wykonania budżetu oraz informacje dodatkowe, tabela 4.2





Odpowiedź UE na koronawirusa SURE – Kwoty przyznane w 2020 r. Instrument uzgodnione kwoty w mld EUR Państwo członkowskie przyznane kwoty w mld EUR Next Generation EU 750 Włochy 27,4 SURE* 100 Hiszpania 21,3 Pomoc makrofinansowa 3,0 Polska 11,2 Instrument na rzecz wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych na terenie Unii 2,7 Belgia 7,8 Unijny Mechanizm Ochrony Ludności 0,3 Portugalia 5,9 Ogółem 856,0 Rumunia 4,1 Grecja 2,7 Inne 9,9 *z czego 39,5 mld EUR wypłacone w 2020 r. Pożyczki udzielone ogółem w 2020 r. 90,3 ⇨ zob. pkt 2.2 i 3 ⇨ zob. pkt 2.2.6

Skonsolidowane sprawozdania finansowe

Skonsolidowane sprawozdania ﬁnansowe UE obejmują ponad 50 jednostek (w tym Parlament Europejski, Radę, Komisję i agencje UE). Najbardziej istotną jednostką jest Komisja Europejska, której udział w łącznych aktywach skonsolidowanych sprawozdań ﬁnansowych wynosi 98 %.

Sprawozdania finansowe UE są przygotowywane zgodnie z najwyższymi dostępnymi standardami, a mianowicie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości Sektora Publicznego (MSRSP). Dzięki przestrzeganiu tych standardów sprawozdania finansowe stanowią dla obywateli źródło odpowiednich, wiarygodnych, porównywalnych i zrozumiałych informacji na temat finansów. Dostarczają one informacji na temat sytuacji finansowej UE (bilans), a także zawierają szczegółowe wyjaśnienia dotyczących jej aktywów, pasywów, zobowiązań i obowiązków ﬁnansowych. Przedstawiają również sposób, w jaki wykonywany był budżet UE w ciągu roku.

w mld EUR 2020 2019 AKTYWA Aktywa finansowe 113,1 71,2 Płatności zaliczkowe 62,7 51,4 Należności 74,5 24,0 Środki pieniężne i ich ekwiwalenty 16,7 19,7 Rzeczowe aktywa trwałe i inne składniki aktywów 13,0 12,6 Ogółem 280,0 178,9 ZOBOWIĄZANIA Świadczenia pracownicze po okresie zatrudnienia 116,0 97,7 Zobowiązania finansowe 95,0 54,5 Zobowiązania 32,4 27,2 Rozliczenia międzyokresowe 64,6 67,2 Pozostałe zobowiązania 5,4 4,8 Ogółem 313,5 251,5 AKTYWA NETTO Kapitały rezerwowe 5,1 5,0 Kwoty, do wniesienia, których należy wezwać państwa członkowskie (38,5 ) (77,6 ) Ogółem (33,4 ) (72,5 ) ⇨ zob. Analiza sprawozdania finansowego, pkt 7

2. DZIAŁANIA W ODPOWIEDZI NA KORONAWIRUSA

2.1. NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA DOTYCZĄCE ODPOWIEDZI UE NA KORONAWIRUSA

Od momentu wybuchu pandemii COVID-19 Komisja Europejska podjęła zdecydowane działania w celu wzmocnienia sektorów zdrowia publicznego i złagodzenia skutków społeczno-gospodarczych w Unii Europejskiej. W oparciu o wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020 Komisja Europejska zmobilizowała wszelkie dostępne jej środki, aby udzielić pomocy państwom członkowskim w koordynowaniu działań na poziomie krajowym oraz dostarczała obiektywnych informacji na temat rozprzestrzeniania się wirusa i skutecznych wysiłków na rzecz jego powstrzymania.

Harmonogram podjętych działań (1)

— 2 kwietnia Działania w odpowiedzi na koronawirusa: Komisja Europejska wykorzystuje każde euro na rzecz ochrony życia i środków utrzymania — 14 kwietnia 2,7 mld EUR z budżetu UE na wsparcie sektora opieki zdrowotnej — 16 kwietnia Przewodnicząca von der Leyen: „Budżet europejski będzie motorem ożywienia gospodarczego w Europie” — 22 kwietnia Pakiet pomocy finansowej w wysokości 3 mld EUR dla dziesięciu krajów objętych procesem rozszerzenia i sąsiadujących — 27 maja Decydujący moment dla Europy: przedstawiono plan odbudowy dla Europy o wartości 2,4 bln EUR, mający na celu odbudowę i przygotowanie dla następnego pokolenia — 4 czerwca Komisja Europejska zobowiązuje się przeznaczyć 300 mln EUR na Sojusz na rzecz Szczepionki — 21 lipca Przywódcy europejscy dochodzą do porozumienia w sprawie planu odbudowy i długoterminowego budżetu europejskiego na lata 2021–2027 — 25 sierpnia Komisja Europejska proponuje udzielenie wsparcia w wysokości 87,3 mld EUR dla 16 państw członkowskich w ramach instrumentu SURE — 17 września Komisja Europejska przedstawia kolejne działania dotyczące Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności o wartości 672,5 mld EUR — 22 września Komisja Europejska z zadowoleniem przyjmuje sfinalizowanie systemu gwarancji dla instrumentu SURE o wartości 100 mld EUR — 7 października Komisja Europejska wyemituje unijne obligacje SURE o wartości do 100 mld EUR jako obligacje społeczne — 27 października Komisja Europejska wypłaca pierwsze transze w ramach programu SURE w wysokości 17 mld EUR Włochom, Hiszpanii i Polsce — 10 listopada Komisja Europejska z zadowoleniem przyjmuje porozumienie w sprawie długoterminowego budżetu UE o wartości 1,8 bln EUR oraz instrumentu NextGenerationEU, aby wspomóc budowę bardziej ekologicznej, cyfrowej i odpornej Europy. — 17 listopada Komisja Europejska wypłaca 14 mld EUR dziewięciu państwom członkowskim w ramach instrumentu SURE — 1 grudnia Komisja Europejska wypłaca 8,5 mld EUR w ramach programu SURE pięciu państwom członkowskim, aby pomóc w utrzymaniu miejsc pracy — 17 grudnia Komisja Europejska z zadowoleniem przyjmuje przyjęcie długoterminowego budżetu UE na lata 2021–2027

2.2. INICJATYWY W ZAKRESIE REAGOWANIA W RAMACH WIELOLETNICH RAM FINANSOWYCH NA LATA 2014–2020 I INSTRUMENTU SURE

Interwencje Unii Europejskiej w ramach WRF 2014–2020 w celu zwalczania pandemii COVID-19 obejmowały działania natychmiastowe, takie jak finansowanie pilnych dostaw medycznych i powiększenie zapasów środków medycznych, wprowadzenie większej elastyczności w zakresie wykorzystania wsparcia finansowego z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz udzielanie pożyczek na korzystnych warunkach zarówno państwom członkowskim, jak i partnerom objętym procesem rozszerzenia i sąsiadujących. Całkowite bezpośrednie wsparcie z budżetu UE w 2020 r. wynosiło około 70 mld EUR. Obejmuje to zobowiązania, które mogłyby zostać przekierowane na działania związane z COVID-19, z czego 66 mld EUR pochodziło z przegrupowania środków i zmiany priorytetów w ramach istniejących programów, a 4 mld EUR ze zwiększenia budżetu. Poniżej przedstawiono bardziej szczegółowe wyjaśnienia dotyczące kluczowych inicjatyw.

2.2.1. Uruchomienie instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych (ESI)

Biorąc pod uwagę powagę kryzysu wywołanego pandemią COVID-19, a także skalę i charakter potrzeb wymagających wsparcia z budżetu UE, Unia reaktywowała instrument wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych na okres dwóch lat w celu finansowania wydatków koniecznych do stawienia czoła pandemii COVID-19 w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 31 stycznia 2022 r. (zob. rozporządzenie Rady (UE) 2016/369) (2). Aby wesprzeć realizację tego celu, dokonano korekty budżetu na 2020 r. (3) Uwzględniając dodatkowo DEC 13/2020 przyjętą w dniu 24 lipca 2020 r., na instrument ESI w 2020 r. przeznaczono 2,7 mld EUR w środkach na zobowiązania i 2,6 mld EUR w środkach na płatności. Powyższa reaktywacja pozwala Unii na wprowadzenie środków mających na celu zapobieganie poważnym konsekwencjom w jednym państwie członkowskim lub większej ich liczbie i łagodzenie takich konsekwencji oraz na skoordynowane reagowanie na potrzeby związane z pandemią wywołaną chorobą COVID-19 poprzez uzupełnienie wszelkiego wsparcia przekazanego w ramach innych instrumentów UE. Komisja zarządza tym instrumentem na poziomie centralnym i wykorzystuje go głównie do udzielania bezpośrednich zamówień i dotacji, uzupełnianych w niektórych przypadkach działaniami wdrażanymi za pośrednictwem partnerów, takich jak organizacje międzynarodowe.

W 2020 r. Komisja podpisała umowy zakupu z wyprzedzeniem z kilkoma firmami farmaceutycznymi. Umowy zakupu z wyprzedzeniem pozwalają ograniczyć ryzyko związane z inwestycjami producentów w opracowanie potencjalnych szczepionek lub mają na celu zapewnienie dostaw i tym samym zmaksymalizowanie szans szybkiego opracowania, wyprodukowania i wprowadzenia bezpiecznych i skutecznych szczepionek oraz zapewnienie do nich dostępu obywatelom UE. Komisja prowadziła negocjacje z firmami farmaceutycznymi w imieniu państw członkowskich UE, co doprowadziło do wstępnego podpisania sześciu umów, a kolejne wstępne rozmowy z dodatkowymi producentami szczepionek, które rozpoczęły się w 2020 r., są nadal prowadzone w 2021 r. Pierwsza szczepionka, która otrzymała warunkowe pozwolenie na dopuszczenie do obrotu 21 grudnia 2020 r., została wyprodukowana przez BioNTech/Pfizer. Jej dystrybucja rozpoczęła się w ciągu kilku dni, w terminie umożliwiającym inaugurację unijnych dni szczepień w dniach 27, 28 i 29 grudnia 2020 r. Pozwolenie zostało udzielone po uzyskaniu pozytywnej rekomendacji naukowej opartej na gruntownej analizie bezpieczeństwa, skuteczności i jakości szczepionki, wykonanej przez Europejską Agencję Leków, a jej wyniki zostały zatwierdzone przez państwa członkowskie.

Komisja zawarła umowę na dostawę 1 965 mln dawek (w tym ustalone 1 305 mln dawek i opcjonalne 660 mln dawek) od dnia 31 grudnia 2020 r.

W 2021 r. Komisja zawarła umowę na dostawę kolejnych 2 400 mln dawek (ustalonych lub opcjonalnych). Koszt tych dawek pokryją jednak w całości zainteresowane państwa członkowskie, bez wpływu na budżet UE.

2.2.2. Wsparcie na rzecz badań naukowych

W dniu 4 maja 2020 r. UE i jej partnerzy byli gospodarzami międzynarodowej konferencji darczyńców, podczas której darczyńcy z całego świata zobowiązali się do przekazania 9,8 mld EUR na rozpoczęcie globalnej współpracy w dziedzinie badań nad koronawirusami. Kwota ta obejmuje zobowiązanie ze strony Komisji w wysokości 1,4 mld EUR, z czego 1 mld EUR pochodzi z programu „Horyzont 2020”.

UE odgrywa główną rolę we wspieraniu i koordynowaniu badań naukowych nad chorobami zakaźnymi – w latach 2007–2019 przeznaczyła na ten cel 4,1 mld EUR za pośrednictwem 7. programu ramowego i programu „Horyzont 2020”, z dalszymi zobowiązaniami w 2020 r., co stanowiło uzupełnienie zobowiązania w wysokości 1 mld EUR na badania nad koronawirusami. Aktualne dane dotyczące wszystkich środków finansowych zadeklarowanych i już uruchomionych w ramach programu „Horyzont 2020” jako wkład w maraton składania deklaracji wkładów finansowych w ramach globalnej reakcji na pandemię koronawirusa są dostępne online (4).

Ponadto w dniu 3 marca 2020 r. w ramach inicjatywy w zakresie leków innowacyjnych (ILI), wspieranej poprzez realizowany przez Komisję Europejską program „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji, ogłoszono nadzwyczajne przyspieszone zaproszenie do składania wniosków dotyczących opracowania terapii i diagnostyki zwalczających zakażenia koronawirusem, na które przeznaczono 45 mln EUR, a następnie kwotę tę zwiększono do 72 mln EUR.

Ponadto w dniu 8 czerwca 2020 r. za pośrednictwem pilotażowego programu „Akcelerator” Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC) Komisja przyznała prawie 166 mln EUR 36 przedsiębiorstwom utworzonym na potrzeby walki z pandemią COVID-19.

2.2.3. Zasilenie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności/rescEU dodatkowymi środkami

Unijny Mechanizm Ochrony Ludności/rescEU, który pełni funkcję środka uzupełniającego wobec instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych, został wzmocniony, aby zapewnić możliwość rozszerzenia działań związanych z gromadzeniem zapasów i koordynowaniem procesu dystrybucji kluczowych zasobów w Europie (zob. decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2019/570 (5), zmieniona decyzją wykonawczą Komisji (UE) 2020/414 (6) i decyzją wykonawczą Komisji (UE) 2020/452 (7)). W tym celu budżet na 2020 r. został zmieniony, aby uwzględnić dodatkowe 0,4 mld EUR w środkach na zobowiązania i 0,2 mld EUR w środkach na płatności.

Wzmocnienie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności/rescEU zapewnia państwom członkowskim wsparcie przy dokonywaniu zakupów części niezbędnego wyposażenia (w tym sprzętu terapeutycznego i medycznego, środków ochrony indywidualnej, zapasów laboratoryjnych), zwiększając tym samym liczbę oraz uzupełniając i poszerzając zakres pozycji priorytetowych kupowanych w ramach umowy dotyczącej wspólnego udzielania zamówień; to skoordynowane podejście zapewni państwom członkowskim silną pozycję negocjacyjną w rozmowach z przedstawicielami odpowiednich branż dotyczących dostępności i ceny produktów medycznych.

Dotacje bezpośrednie z rescEU zapewniają 100 % finansowania z budżetu UE, co obejmuje pełne finansowanie rozwoju tych zdolności i pełne finansowanie dystrybucji sprzętu. Zakupiony sprzęt będzie się znajdował w jednym państwie członkowskim lub w kilku państwach członkowskich, a proces decyzyjny będzie zorganizowany na szczeblu UE, co zapewni możliwość realizowania dostaw awaryjnych niezależnie od zapasów krajowych. Sprzęt będzie dostępny dla wszystkich państw członkowskich i będzie wykorzystywany w przypadku niewystarczającej dostępności na szczeblu krajowym.

2.2.4. inicjatywa inwestycyjna w odpowiedzi na koronawirusa (CRII i CRII+)

Jednym z pierwszych środków wprowadzonych przez UE w celu udzielenia państwom członkowskim wsparcia finansowego w ich reakcji na kryzys była inicjatywa CRII wdrożona rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/460 (8). Dzięki uruchomieniu niewykorzystanych środków już przydzielonych państwom członkowskim UE inicjatywa zapewniła natychmiastowy wzrost płynności budżetów państw członkowskich i regionów oraz pomogła im w wykorzystaniu funduszy polityki spójności do finansowania wydatków na opiekę zdrowotną i mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy oraz do zaoferowania małym i średnim przedsiębiorstwom wsparcia w postaci kapitału obrotowego. Zakres Funduszu Solidarności Unii Europejskiej również rozszerzono, tak by obejmował poważny stan zagrożenia zdrowia publicznego. Tym samym umożliwiono państwom członkowskim otrzymanie wsparcia w ramach tego funduszu, aby pomóc im w radzeniu sobie z pandemią COVID-19.

Od kwietnia inicjatywa CRII+, wdrożona rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/558 (9), ułatwiła szybsze wykorzystywanie istniejących europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na środki związane z kryzysem i umożliwiła zwiększenie wkładu UE w programy polityki spójności do 100 % w przypadku wniosków o płatność złożonych między 1 lipca 2020 r. a 30 czerwca 2021 r.

W grudniu Komisja ogłosiła wyniki tych dwóch inicjatyw za 2020 r. Od początku kryzysu UE pozyskała na walkę ze skutkami pandemii znaczne fundusze. Większość dostępnych funduszy, tj. ponad 10 mld EUR, popłynęła do małych i średnich przedsiębiorstw, co pomogło im utrzymać się na rynku. 3 mld EUR skierowano bezpośrednio do obywateli, w tym na świadczenie usług społecznych dla grup wysokiego ryzyka oraz na programy pracy tymczasowej dla pracowników. Wreszcie na wsparcie sektora zdrowia przeznaczono 7 mld EUR, która to kwota uzupełniła sumę 10,2 mld EUR z budżetu UE, którą przydzielono już dla tego sektora na lata 2014–2020 (należy zauważyć, że grupy beneficjentów w pewnym stopniu pokrywają się).

2.2.5. Pomoc na rzecz partnerów objętych procesem rozszerzenia i polityką sąsiedztwa i innych

Do tej pory UE uruchomiła ponad 38,5 mld EUR na walkę z koronawirusem w skali globalnej. Podejście „Drużyna Europy” łączy zasoby UE, jej państw członkowskich i instytucji finansowych, w tym Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju, w celu wspierania krajów partnerskich. Wypłacono połowę kwoty 38,5 mld EUR przeznaczonej na globalną reakcję na pandemię koronawirusa.

Ponadto Komisja zawarła z partnerskimi instytucjami finansowymi dziesięć umów gwarancji finansowych o wartości 990 mln EUR, które uzupełniają Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju, stanowiący część finansową Planu inwestycji zewnętrznych. Umowy te powinny wygenerować do 10 mld EUR w inwestycjach, stymulować ożywienie gospodarcze i zwiększyć odporność państw objętych polityką sąsiedztwa UE i państw afrykańskich.

Przydzielono kolejne 500 mln EUR na wsparcie inicjatywy COVAX na rzecz globalnego dostępu do szczepionki przeciwko COVID-19, której celem jest dostarczenie miliarda dawek szczepionki przeciwko koronawirusowi do krajów o niskim i średnim dochodzie w Afryce, Azji, na Karaibach i Pacyfiku, a także w południowym i wschodnim sąsiedztwie Europy. Komisja przydzieliła 100 mln EUR, a Europejski Bank Inwestycyjny – 400 mln EUR, gwarantowane przez Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju, na uczestnictwo krajów o niskim i średnim dochodzie w zobowiązaniu do zakupu szczepionek z wyprzedzeniem w ramach COVAX. W dniu 19 lutego 2021 r. Unia Europejska zapowiedziała dodatkowe 500 mln EUR na program COVAX, a Komisja Europejska zapowiedziała przekazanie 100 mln EUR w formie pomocy humanitarnej na wsparcie realizacji kampanii szczepień w Afryce.

W dniu 25 maja 2020 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły decyzję (UE) 2020/701 (10) w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej na rzecz dziesięciu partnerów objętych procesem rozszerzenia i polityką sąsiedztwa, aby stworzyć w perspektywie krótkoterminowej przestrzeń polityczną, która umożliwi wdrożenie środków w celu przeciwdziałania skutkom gospodarczym pandemii COVID-19, w maksymalnej łącznej kwocie 3 mld EUR w formie pożyczek. W 2020 r. wypłacono łączną kwotę 1,0 mld EUR jako pierwszą transzę na rzecz siedmiu państw (Ukraina, Jordania, Macedonia Północna, Gruzja, Kosowo (*1), Mołdawia i Czarnogóra). Do czerwca 2021 r. pięciu państwom wypłacono łącznie 0,6 mld EUR jako pierwszą transzę (Albania, Tunezja) lub drugą transzę (Macedonia Północna, Kosowo, Czarnogóra). Ponadto podpisano protokół ustaleń z Bośnią i Hercegowiną.

2.2.6. Tymczasowe wsparcie w celu zmniejszenia ryzyka bezrobocia w związku z sytuacją nadzwyczajną (SURE), która wystąpiła w następstwie pandemii COVID-19

W ramach pakietu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych służącego poradzeniu sobie ze skutkami gospodarczymi pandemii COVID-19 UE przyjęła w dniu 19 maja 2020 r. rozporządzenie Rady (UE) 2020/672 (11) ustanawiające instrument SURE, aby pomóc pracownikom utrzymać ich miejsca pracy w trakcie kryzysu. SURE to tymczasowy program, w ramach którego państwa członkowskie mogą otrzymać wsparcie finansowe (w formie pożyczek udzielanych na korzystnych warunkach) w kwocie do 100 mld EUR. Instrument ten zapewnia państwom członkowskim możliwość zwrócenia się do UE o wsparcie finansowe na pokrycie kosztów nagłego i znacznego wzrostu krajowych wydatków publicznych, począwszy od dnia 1 lutego 2020 r.; wsparcia tego udziela się w związku z mechanizmami krajowymi na rzecz zmniejszonego wymiaru czasu pracy i podobnymi środkami, w tym środkami dla osób samozatrudnionych, a także niektórymi środkami ochrony zdrowia stosowanymi w szczególności w miejscu pracy w odpowiedzi na kryzys. Aby zapewnić UE możliwość udzielania pomocy finansowej w ramach SURE, Komisja jest upoważniona do zaciągania pożyczek w imieniu Unii na rynkach kapitałowych lub od instytucji finansowych – maksymalna kwota tych pożyczek wynosi 100 mld EUR. Pożyczki zaciągane w ramach SURE mają pokrycie w budżecie UE i gwarancjach udzielanych przez państwa członkowskie zgodnie z ich udziałem w DNB UE. Łączna kwota gwarancji wynosi 25 mld EUR. Okres obowiązywania instrumentu jest ograniczony do dnia 31 grudnia 2022 r.

Do dnia 31 grudnia 2020 r. Komisja zaproponowała 18 państwom członkowskim wsparcie finansowe w łącznej wysokości 90,3 mld EUR, przy czym wszystkie te środki zostały wcześniej zatwierdzone przez Radę. Większość tej kwoty – 87,3 mld EUR – z przeznaczeniem dla 16 państwo członkowskich zaproponowano już do sierpnia 2020 r., natomiast pozostałą kwotę 3 mld EUR dla Węgier i Irlandii zaproponowano odpowiednio w październiku i listopadzie 2020 r.:

Po pierwszych trzech emisjach obligacji w ramach SURE w październiku i listopadzie 2020 r. Komisja wypłaciła łącznie 39,5 mld EUR na rzecz 15 państw członkowskich UE (Belgia, Chorwacja, Cypr, Grecja, Hiszpania, Węgry, Włochy, Łotwa, Litwa, Malta, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia i Hiszpania, zob. pkt 6.3).

Wdrażanie SURE kontynuowano w 2021 r. W lutym i marcu 2021 r. Komisja zaproponowała 230 mln EUR dla Estonii oraz dalsze 3,7 mld EUR dla Belgii, Cypru, Grecji, Łotwy, Litwy i Malty, zwiększając tym samym całkowitą kwotę w ramach SURE do 94,3 mld EUR. Rada zatwierdziła te dodatkowe kwoty w marcu i kwietniu 2021 r. Po czterech kolejnych emisjach obligacji w styczniu, marcu i maju 2021 r. Komisja wypłaciła dalsze 50,1 mld EUR, w wyniku czego łączny poziom wypłat wyniósł 89,6 mld EUR.

W przypadku wszystkich obligacji wyemitowanych w ramach SURE obserwowano bardzo dużą nadsubskrypcję, w większości dwucyfrową, a emisje przyciągnęły różnorodnych inwestorów unijnych i międzynarodowych. Pozwoliło to uzyskać bardzo korzystną wycenę. Obligacje emitowane przez UE w ramach SURE będą opatrzone etykietą obligacji społecznych. Daje to inwestorom pewność, że zaangażowane środki posłużą prawdziwie społecznemu celowi. Zgromadzone środki przekazywane są państwom członkowskim będącym beneficjentami w formie pożyczek, aby pomóc im w pokryciu kosztów bezpośrednio związanych z finansowaniem krajowych mechanizmów zmniejszonego wymiaru czasu pracy i podobnych środków wprowadzonych w reakcji na pandemię.

3. BUDŻET DŁUGOTERMINOWY UE NA LATA 2021–2027 I NEXT GENERATION EU

W 2020 r. UE w bezprecedensowy sposób zareagowała na kryzys związany z COVID-19, który dotknął Europę i świat. Głównym elementem tej reakcji jest pakiet stymulacyjny o wartości 2,018 bln EUR w cenach bieżących (1,8 bln EUR w cenach z 2018 r.). Składa się on z długoterminowego budżetu UE na lata 2021–2027 w wysokości 1,211 bln EUR (1,074 bln EUR w cenach z 2018 r.), uzupełnionego kwotą 807 mld EUR (750 mld EUR w cenach z 2018 r.) za pośrednictwem NextGenerationEU, tymczasowego instrumentu służącego napędzaniu odbudowy gospodarczej (12). Wszystkie te fundusze, rozpatrywane łącznie, pomogą naprawić szkody gospodarcze i społeczne spowodowane pandemią koronawirusa i pokierować transformacją w kierunku nowoczesnej i bardziej zrównoważonej Europy.

Ponad 50 % budżetu długoterminowego i NextGenerationEU zostanie przeznaczone na nowe priorytety. Pieniądze te zostaną przekazane na badania naukowe i innowacje za pośrednictwem programu „Horyzont Europa”; na sprawiedliwą transformację klimatyczną i cyfrową z wykorzystaniem Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i programu „Cyfrowa Europa”; na zapewnienie gotowości, odbudowę i zwiększenie odporności za pośrednictwem Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, na Unijny Mechanizm Ochrony Ludności rescEU oraz na Program działań Unii w dziedzinie zdrowia – Program UE dla zdrowia.

30 % budżetu długoterminowego i NextGenerationEU zostanie spożytkowane na przeciwdziałanie zmianie klimatu, co jest najwyższym jak dotąd odsetkiem największego budżetu europejskiego w historii.

20 % środków z NextGenerationEU zostanie zainwestowanych w transformację cyfrową UE. Środki te pomogą UE zwiększyć inwestycje w obliczenia superkomputerowe, działania związane ze sztuczną inteligencją, cyberbezpieczeństwo, zaawansowane umiejętności cyfrowe, a także w zapewnienie szerokiego wykorzystywania technologii cyfrowych w całej gospodarce i przez wszystkie grupy społeczne.

W latach 2026 i 2027 10 % rocznych wydatków z budżetu długoterminowego zostanie wykorzystane do zatrzymania i cofnięcia utraty różnorodności biologicznej.

NEXT GENERATION EU

Kwoty zgromadzone i wypłacone w ramach instrumentu NextGenerationEU (NGEU) zostaną ujęte w rocznym sprawozdaniu finansowym za rok 2021. Pierwsza emisja obligacji, dzięki której pozyskano 20 mld EUR za pośrednictwem dziesięcioletnich obligacji z terminem zapadalności przypadającym na 2031 r., odbyła się w dniu 15 czerwca 2021 r.

Przy budżecie wynoszącym 806,9 mld EUR, NextGenerationEU przyczyni się do naprawy bezpośrednich szkód gospodarczych i społecznych spowodowanych przez pandemię koronawirusa. Środki przewidziane w tym instrumencie pomogą w odbudowie Europy po pandemii COVID-19, a za ich sprawą nasz kontynent stanie się bardziej przyjazny dla środowiska, bardziej cyfrowy, odporniejszy i lepiej przygotowany na obecne i przyszłe wyzwania.

Część tych środków – 385,8 mld EUR – zostanie przeznaczona na udzielenie pożyczek przez Unię pojedynczym państwom członkowskim. Wspomniane pożyczki zostaną spłacone przez te państwa członkowskie. Pozostała część – 338,0 mld EUR – zostanie przekazana w formie dotacji lub umożliwi zapewnienie gwarancji budżetowych na wsparcie inwestycji.

Głównym elementem NextGenerationEU jest Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oferujący dotacje i pożyczki w celu wspierania reform i inwestycji w państwach członkowskich UE, o łącznej wartości 723,8 mld EUR. Środki w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności będą rozdzielane zgodnie z krajowymi planami odbudowy i zwiększania odporności przygotowanymi przez każde państwo członkowskie, we współpracy z Komisją, oraz zgodnie z uzgodnionym kluczem do ustalenia wkładu.

NextGenerationEU wzmocni też kilka dotychczasowych programów UE:

— programy spójności w ramach Wsparcia na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy (REACT-EU), aby pomóc w niwelowaniu gospodarczych skutków pandemii COVID-19 w pierwszych latach odbudowy,

— Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji w celu zapewnienia, aby transformacja w kierunku neutralności klimatycznej była korzystna dla wszystkich,

— rozwój obszarów wiejskich, aby dodatkowo wspierać rolników,

— InvestEU, celem wsparcia działań inwestycyjnych naszych przedsiębiorstw,

— rescEU, tak aby Unijny Mechanizm Ochrony Ludności umożliwiał reagowanie na sytuacje wyjątkowe występujące na dużą skalę,

— program „Horyzont Europa” w celu zapewnienia UE zdolności do finansowania większej doskonałości w badaniach naukowych.

Aby sfinansować NextGenerationEU, UE zaciągnie pożyczki na rynkach, jako gwarancję wykorzystując budżet UE. Spłata będzie miała miejsce w długim horyzoncie czasowym – do 2058 r. Pozwoli to uniknąć natychmiastowej presji na finanse krajowe państw członkowskich i umożliwi państwom UE skoncentrowanie starań na odbudowie gospodarki.

4. WYSTĄPIENIE ZJEDNOCZONEGO KRÓLESTWA Z UNII EUROPEJSKIEJ

4.1. PRZEBIEG PROCEDURY

W dniu 31 stycznia 2020 r. Zjednoczone Królestwo wystąpiło z Unii Europejskiej. Warunki jego wystąpienia określono w Umowie o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (13), zwanej również „umową o wystąpieniu”. W ramach tego porozumienia Zjednoczone Królestwo zgodziło się wywiązać ze wszystkich zobowiązań finansowych podjętych w czasie, gdy było członkiem UE. Umowa weszła w życie z dniem 31 stycznia 2020 r.

— 31 stycznia 2020 r. Zjednoczone Królestwo oficjalnie występuje z Unii i umowa o wystąpieniu wchodzi w życie. — 1 lutego – 31 grudnia 2020 r. Okres przejściowy — 31 marca 2021 r. Sprawozdawczość w zakresie informacji finansowych przekazywanych Zjednoczonemu Królestwu przez UE — 16 kwietnia 2021 r. UE informuje Zjednoczone Królestwo o kwotach do zapłaty — 30 czerwca 2021 r. Początek dokonywania przez Zjednoczone Królestwo pierwszych płatności wynikających z umowy o wystąpieniu — 16 września 2021 r. UE informuje Zjednoczone Królestwo o kwotach do zapłaty — 31 października 2021 r. Początek drugiego etapu uiszczania płatności przez Zjednoczone Królestwo

W okresie przejściowym Zjednoczone Królestwo nadal przekazywało wkład do budżetu UE i korzystało z niego, jak gdyby wciąż było państwem członkowskim. Po zakończeniu okresu przejściowego, zgodnie z umową o wystąpieniu, Zjednoczone Królestwo nie przestanie wnosić wkładu do budżetu UE. Jednocześnie Zjednoczone Królestwo będzie w dalszym ciągu korzystać z programów i wydatkowania UE sprzed 2021 r., tak jakby było państwem członkowskim. Zjednoczone Królestwo otrzyma również z powrotem część określonych środków pieniężnych, które wpłaciło do budżetu UE, lub środków pieniężnych, które wpłynęły do budżetu UE w związku z okresem członkostwa.

Obowiązki te stanowią zobowiązania i należności względem UE, które muszą zostać obliczone i uwzględnione w rocznym sprawozdaniu finansowym UE: w rocznym sprawozdaniu finansowym za rok 2020 kwoty te zostały wykazane po raz pierwszy, ponieważ jest to rok, w którym Zjednoczone Królestwo wystąpiło z UE.

W związku z tym niniejsze roczne sprawozdanie finansowe zawiera szczegółowe wyjaśnienia dotyczące przyszłych wkładów Zjednoczonego Królestwa na rzecz budżetu UE wymaganych na mocy umowy o wystąpieniu, jak również kwot należnych Zjednoczonemu Królestwu. Przedmiotowe kwoty będą wpłacane przez Zjednoczone Królestwo przez długi czas.

Kwota netto jest w pełni zgodna z trzema zasadami stanowiącymi podstawę porozumienia finansowego określonego w umowie o wystąpieniu:

— żadne państwo członkowskie nie powinno płacić więcej ani otrzymać mniej w wyniku wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii,

— Zjednoczone Królestwo powinno wywiązać się ze swojej części zobowiązań finansowych podjętych w okresie swojego członkostwa, oraz

— Zjednoczone Królestwo nie powinno płacić ani więcej, ani wcześniej, niż gdyby nadal było państwem członkowskim. Oznacza to w szczególności, że kwoty, które powinno zapłacić Zjednoczone Królestwo, zależą od rzeczywistego wyniku budżetu, tj. są dostosowywane do wykonania.

W umowie o wystąpieniu sprecyzowano również metodyki obliczania poszczególnych kwot, jak wyjaśniono poniżej.

4.2. UDZIAŁ ZJEDNOCZONEGO KRÓLESTWA

Zgodnie z art. 139 umowy o wystąpieniu udział Zjednoczonego Królestwa w zobowiązaniach finansowych wynikających z umowy o wystąpieniu oblicza się jako stosunek zasobów własnych udostępnionych przez Zjednoczone Królestwo w latach 2014–2020 do zasobów własnych udostępnionych w tym okresie przez wszystkie państwa członkowskie i Zjednoczone Królestwo. Uwzględniono również dostosowania wynikające z kompensacji sald VAT i DNB za lata 2014–2019. Obliczony udział Zjednoczonego Królestwa będzie w 2022 r. podlegał ostatecznym dostosowaniom przewidzianym w art. 139 umowy o wystąpieniu. Udział Zjednoczonego Królestwa na 2021 r. wykorzystuje się do obliczeń określonych w art. 136 ust. 3 lit. a) i c) oraz w art. 140–147.

Udział Zjednoczonego Królestwa obliczony zgodnie z art. 139 umowy o wystąpieniu wynosi 12,358072326018200 %.

4.3. ROCZNE SPRAWOZDANIE FINANSOWE UE: KWOTY NALEŻNE OD ZJEDNOCZONEGO KRÓLESTWA I NALEŻNE ZJEDNOCZONEMU KRÓLESTWU NA PODSTAWIE UMOWY O WYSTĄPIENIU

Umowa o wystąpieniu określa zobowiązania do płatności obydwu stron, w szczególności w następujących obszarach:

— zasoby własne (art. 136),

— zobowiązania pozostające do spłaty (art. 140),

— grzywny za naruszenie zasad konkurencji (art. 141),

— zobowiązania Unii (art. 142),

— warunkowe zobowiązania finansowe i instrumenty finansowe (art. 143 i 144),

— aktywa netto Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (art. 145),

— inwestycje UE w Europejski Fundusz Inwestycyjny, EFI (art. 146).

— Zobowiązania warunkowe w związku ze sprawami sądowymi (art. 147).

W umowie o wystąpieniu określono również sposób, w jaki zobowiązania te będą regulowane każdego roku – podsumowując, UE będzie dwa razy w roku składać Zjednoczonemu Królestwu sprawozdania dotyczące należnych kwot, a Zjednoczone Królestwo będzie je wpłacać co miesiąc. Sprawozdania będą aktualizowane każdego roku na podstawie rzeczywistych danych liczbowych.

W poniższej tabeli zestawiono kwoty należne UE ze strony Zjednoczonego Królestwa, a także wszelkie kwoty należne Zjednoczonemu Królestwu ze strony UE, co daje całkowitą należność netto dla UE. Wszystkie obliczenia wykonano z zachowaniem pełnej zgodności z umową o wystąpieniu. Obowiązki te odnoszą się do wcześniejszych zobowiązań powstałych w czasie, kiedy Zjednoczone Królestwo było państwem członkowskim UE, oraz w okresie przejściowym trwającym do dnia 31 grudnia 2020 r. i wygasną z chwilą ich uregulowania lub jeśli zobowiązanie nie powstanie. Płatności będą dokonywane zgodnie z procedurą określoną w art. 148 umowy o wystąpieniu.

w mld EUR Art. 140 Art. 142 Inne 31.12.2020 Należne ze strony Zjednoczonego Królestwa 35,0 14,3 0,3 49,6 Należne na rzecz Zjednoczonego Królestwa — — (2,1 ) (2,1 ) Należność netto od Zjednoczonego Królestwa 35,0 14,3 (1,8 ) 47,5 Szacowana kwota do uiszczenia przez Zjednoczone Królestwo po 2021 r. 28,2 14,3 (1,9 ) 40,6 Szacowana kwota do uiszczenia przez Zjednoczone Królestwo w 2021 r. 6,8 0,0 0,0 6,8

Na kwotę całkowitą składają się następujące składniki:

Artykuł 136: Zasoby własne

W art. 136 ustanowiono przepisy mające zastosowanie po dniu 31 grudnia 2020 r. w odniesieniu do zasobów własnych. Zjednoczone Królestwo jest uprawnione do otrzymania swojego udziału w dostosowaniach związanych z nadwyżką z 2020 r. Podlega ono również wszelkim dostosowaniom zasobów własnych opartych na VAT i DNB, które odnoszą się do lat budżetowych do 2020 r. – dostosowania te będą obliczane co roku do dnia 31 grudnia 2028 r. Dokonuje się również aktualizacji rabatu brytyjskiego.

Zjednoczone Królestwo jest zobowiązane do wpłacenia tradycyjnych zasobów własnych pobranych przez nie po dniu 28 lutego 2021 r., ale odnoszących się do 2020 r. oraz wcześniejszego okresu. Od tej kwoty odejmuje się następnie jego udział w sumie tradycyjnych zasobów własnych udostępnionych przez UE-27 i przez nie samo. Odrębny rachunek dla tradycyjnych zasobów własnych zostanie w pełni zlikwidowany w dniu 31 grudnia 2025 r.

Kwota w wysokości 230 mln EUR ma zostać wpłacona przez Zjednoczone Królestwo w ciągu 2021 r.

Artykuł 140: Zobowiązania pozostające do spłaty („RAL”)

„Reste à liquider” lub „zobowiązania pozostające do spłaty” stanowią całkowitą wartość zobowiązań prawnych podjętych przez UE wobec odbiorców, na rzecz których w najbliższych latach zostaną dokonane płatności. Zobowiązania pozostające do spłaty są standardową cechą wszystkich budżetów wieloletnich, takich jak budżet UE.

Zobowiązania odnoszą się zatem do projektów, programów, porozumień lub umów, do realizacji których zobowiązano się jeszcze przed dniem 31 grudnia 2020 r., ale które nie zostały jeszcze w pełni wykonane, a płatności mają dopiero nastąpić. Niektóre z tych płatności są dla odbiorców ze Zjednoczonego Królestwa.

Zgodnie z umową o wystąpieniu Zjednoczone Królestwo musi uregulować swój udział w zobowiązaniach UE pozostających do spłaty według stanu na dzień 31 grudnia 2020 r., czyli na koniec okresu przejściowego. Wszelkie zobowiązania lub ich części, co do których oczekuje się, że zostaną unieważnione (umorzenia) oraz kwoty odnoszące się do zobowiązań finansowanych z dochodów przeznaczonych na określony cel lub do programów, w których Zjednoczone Królestwo nie uczestniczy (rezygnacje), odlicza się od kwoty całkowitej.

Inne dostosowania kwoty należnej ze strony Zjednoczonego Królestwa na podstawie tego artykułu związane są z korektami finansowymi netto z lat 2014–2020 lub poprzednich okresów programowania oraz z tradycyjnymi zasobami własnymi odnoszącymi się do 2020 r. i udostępnionymi w okresie styczeń–luty 2021 r.

Aby obliczyć udział Zjednoczonego Królestwa w zobowiązaniach pozostających do spłaty, jako punkt wyjścia przyjęto oficjalne budżetowe zobowiązania pozostające do spłaty na dzień 31 grudnia 2020 r. (303,2 mld EUR, zob. tabela 4.4 w tabelach wykonania budżetu). Na koniec 2020 r. udział Zjednoczonego Królestwa w dostosowanych zobowiązaniach pozostających do spłaty wynosił 36 mld EUR – po dostosowaniu o prognozowane umorzenia należność dla UE na koniec 2020 r. wyniosła 35 mld EUR, z czego 6,8 mld EUR zostanie wypłacone w dniach od 30 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.

Artykuł 141: Grzywny za naruszenie reguł konkurencji

Komisja Europejska bezpośrednio egzekwuje unijne reguły konkurencji, dbając o to, aby wszystkie przedsiębiorstwa konkurowały ze sobą w sposób równy i uczciwy na podstawie swoich osiągnięć. Może to prowadzić do nakładania grzywien. Po nałożeniu grzywien przez UE mogą one zostać zaskarżone (w drodze postępowania sądowego) przez podmiot, na który je nałożono – grzywna nie jest ostateczna do czasu zakończenia wszystkich takich postępowań.

Każdego roku UE będzie wypłacać Zjednoczonemu Królestwu jego udział we wszystkich grzywnach za naruszenie reguł konkurencji, które Unia postanowiła nałożyć przed dniem 31 grudnia 2020 r., po tym jak grzywny te staną się ostateczne, tj. podmiot podlegający grzywnie albo nie wniesie odwołania do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, albo odwołanie okaże się nieskuteczne i podmiot ten będzie musiał zapłacić grzywnę.

W rocznym sprawozdaniu finansowym kwoty należne Zjednoczonemu Królestwu z tytułu grzywien odlicza się od całkowitej kwoty należnej ze strony Zjednoczonego Królestwa. Na dzień 31 grudnia 2020 r. szacowany udział Zjednoczonego Królestwa w nieuregulowanych grzywnach wynosi 1,8 mld EUR. Kwota ta będzie zwracana Zjednoczonemu Królestwu przez długi czas. Liczba ta opiera się na sprawach nierozstrzygniętych na dzień 31 grudnia 2020 r. i może ulec zmianie, aby odzwierciedlić rzeczywiste kwoty zapisane w budżecie po tym, jak grzywny staną się ostateczne.

Artykuł 142: Zobowiązania Unii

Zjednoczone Królestwo zobowiązało się do spłaty swojego udziału w zobowiązaniach Unii według stanu na koniec 2020 r., z wyjątkiem określonych zobowiązań, o których mowa w umowie o wystąpieniu. W związku z tym Zjednoczone Królestwo będzie spłacać swoją część zobowiązań związanych z UE jako pracodawcą (tj. świadczenia emerytalno-rentowe oraz ubezpieczenie zdrowotne emerytowanych pracowników) od dnia 31 grudnia 2020 r.:

1. Świadczenia emerytalno-rentowe urzędników UE: Płatności świadczeń emerytalno-rentowych dla pracowników UE są pokrywane z budżetu rocznego UE. Ponadto urzędnicy UE płacą składki emerytalno-rentowe przez cały okres swojej kariery zawodowej. Składki te są zapisywane w budżecie jako dochód, co obniża składki wymagane od państw członkowskich na finansowanie ogólnego budżetu rocznego. Państwa członkowskie UE zobowiązują się do ponoszenia kosztów świadczeń emerytalnych i rentowych pracowników UE po ich przejściu na emeryturę lub rentę. Zgodnie z tym zobowiązaniem, począwszy od czerwca 2022 r., Zjednoczone Królestwo będzie wpłacać swój udział w rocznych świadczeniach emerytalno-rentowych wypłacanych urzędnikom UE do czasu całkowitego wyczerpania uprawnień emerytalno-rentowych nabytych przez pracowników do dnia 31 grudnia 2020 r., czyli przez kilkadziesiąt lat. Zjednoczone Królestwo może podjąć decyzję o uregulowaniu swojego zobowiązania w dowolnym momencie, spłacając zobowiązanie aktuarialne na koniec danego roku przez 5 lat.

2. Świadczenia emerytalno-rentowe posłów do Parlamentu Europejskiego, komisarzy europejskich i sędziów Trybunał Sprawiedliwości itp.: Zjednoczone Królestwo będzie opłacać swój udział w zobowiązaniu aktuarialnym na dzień 31 grudnia 2020 r. przez okres 10 lat, począwszy od października 2021 r.

3. Wspólny system ubezpieczenia chorobowego (JSIS). Jest to system, w ramach którego pokrywane są koszty opieki zdrowotnej pracowników UE, w tym emerytów i rencistów. Urzędnicy oraz emeryci i renciści UE opłacają składki na rzecz systemu przez cały okres swojej kariery zawodowej i po przejściu na emeryturę lub rentę, podobnie jak UE jako pracodawca. Zgodnie z zasadą mającą zastosowanie również do systemu emerytalnego urzędników UE, Zjednoczone Królestwo będzie płacić swoją część wkładu do budżetu UE na pokrycie kosztów opieki zdrowotnej emerytowanych pracowników. Uiszczanie tych płatności, które rozpocznie się w czerwcu 2022 r., będzie trwać przez kilkadziesiąt lat lub do momentu wyczerpania wszystkich tych zobowiązań. Tak jak w przypadku świadczeń emerytalno-rentowych urzędników Zjednoczone Królestwo może zdecydować się na uregulowanie zobowiązań pozostających do realizacji w dowolnym momencie, spłacając zobowiązanie aktuarialne na koniec danego roku przez 5 lat.

Zobowiązania UE związane z powyższymi obowiązkami dotyczącymi świadczeń po okresie zatrudnienia oblicza się na podstawie zbadanych wycen aktuarialnych opartych na międzynarodowych standardach. Kwota, którą można przypisać Zjednoczonemu Królestwu na dzień 31 grudnia 2020 r., wynosi 14,3 mld EUR.

Należność w wysokości 11 mln EUR ma zostać wpłacona przez Zjednoczone Królestwo w ciągu 2021 r. i odnosi się wyłącznie do osobnych specjalnych programów emerytalnych (np. dla posłów do Parlamentu Europejskiego). Pozostałe kwoty na rzecz wszystkich programów będą wpłacane zgodnie z przedstawionymi powyżej ustaleniami, począwszy od 2022 r.

Artykuły 143/144: Instrumenty finansowe i gwarancje budżetowe

Zgodnie z tymi artykułami Zjednoczone Królestwo jest zobowiązane do sfinansowania zobowiązań warunkowych UE wynikających z operacji sprzed dnia wystąpienia związanych z działalnością w zakresie zaciągania i udzielania pożyczek oraz działalnością gwarancyjną, o ile zobowiązania te powstaną i nie zostaną pokryte z udziału Zjednoczonego Królestwa w istniejących funduszach gwarancyjnych. UE zwróci Zjednoczonemu Królestwu kwoty, które już wpłaciło ono do funduszy gwarancyjnych, a które ostatecznie okażą się niepotrzebne.

Do kwot tych zaliczają się głównie:

— kwoty należne Zjednoczonemu Królestwu z tytułu jego udziału w Funduszu Gwarancyjnym Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (EFZR), w przypadku gdy Zjednoczone Królestwo wniosło już wkład w postaci swoich płatności budżetowych, ale w przypadku którego nie było żadnych zatwierdzonych operacji przed wystąpieniem, a zatem nie ma żadnych zobowiązań do pokrycia przez Zjednoczone Królestwo – 93 mln EUR, które mają zostać zwrócone Zjednoczonemu Królestwu w 2021 r.;

— kwoty, które mają zostać wypłacone Zjednoczonemu Królestwu w związku z instrumentami finansowymi – 46 mln EUR;

— Zjednoczone Królestwo nadal jest zobowiązane do wniesienia swojego udziału w zobowiązaniach warunkowych UE (gwarancje budżetowe – EFIS, upoważnienie EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich, EFSM oraz inne pożyczki itp.), jeśli staną się one wymagalne. Maksymalne zobowiązania Zjednoczonego Królestwa wynoszą 12,9 mld EUR na koniec roku – aby zapoznać się z bardziej szczegółowymi informacjami, zob. informacja dodatkowa 4.1 do skonsolidowanego rocznego sprawozdania finansowego UE. Kwoty te nie są należne ze strony Zjednoczonego Królestwa, chyba że zobowiązanie to powstanie w przyszłości i nie jest objęte funduszem gwarancyjnym. Wystąpienie takiej sytuacji uważa się za mało prawdopodobne.

Artykuł 145: Europejska Wspólnota Węgla i Stali w likwidacji (EWWiS w likwidacji)

Zjednoczone Królestwo jest uprawnione do swojego udziału w aktywach netto Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (EWWiS) w likwidacji według stanu na dzień 31 grudnia 2020 r., który zostanie wypłacony Zjednoczonemu Królestwu w ciągu 5 lat. Całkowita kwota należna Zjednoczonemu Królestwu wynosi 183 mln EUR (37 mln EUR ma zostać spłacone, tj. potrącone z innych kwot należnych w 2021 r.). Oznacza to, że każdego roku w latach 2021–2025 kwota 37 mln EUR będzie odliczana od kwot należnych od Zjednoczonego Królestwa.

Artykuł 146: Inwestycje w EFI

Zjednoczone Królestwo jest uprawnione do swojego udziału w inwestycji, której UE dokonała w opłacony kapitał podstawowy Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego (EFI), który to udział jest płatny w równych transzach przez 5 lat. Całkowita kwota należna Zjednoczonemu Królestwu wynosi 33 mln EUR. Oznacza to, że każdego roku w latach 2021–2025 kwota 7 mln EUR będzie odliczana od kwot należnych od Zjednoczonego Królestwa.

Artykuł 147: Zobowiązania warunkowe w związku ze sprawami sądowymi

Zjednoczone Królestwo musi co roku wpłacać swój udział w kwotach wypłacanych z budżetu UE w związku ze sprawami sądowymi dotyczącymi zdarzeń, które miały miejsce przed dniem 31 grudnia 2020 r. Szacowany udział Zjednoczonego Królestwa w sprawach sądowych, które prawdopodobnie w przyszłości będą wymagały płatności, wynosi na koniec roku 46 mln EUR, ale kwota ta nie jest należna ze strony Zjednoczonego Królestwa dopóki i o ile sprawy te nie zostaną rozstrzygnięte, a UE pierwsza nie dokona płatności.

5. ZESTAWIENIE WYKONANIA BUDŻETU

Ostatecznie przyjęty budżet na 2020 r. wynosił 173,9 mld EUR środków na zobowiązania i 164,1 mld EUR środków na płatności. Duży wpływ na jego wykonanie miała pandemia COVID-19 i wynikający z niej kryzys międzysektorowy. Kryzys spowodował konieczność podjęcia zdecydowanych działań w celu wzmocnienia sektorów zdrowia publicznego w UE i złagodzenia skutków społeczno-ekonomicznych w UE, a także udzielenia pomocy państwom trzecim. Budżet na 2020 r. był ostatnim budżetem wykonywanym w ramach wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020. Jego wykonanie objęto starannym monitorowaniem i aktywnym zarządem, dzięki czemu praktycznie w pełni zrealizowano niemal wszystkie programy.

Wykorzystanie wszystkich środków na zobowiązania w 2020 r. wyniosło 181,7 mld EUR:

— 172,9 mld EUR z ostatecznie przyjętego budżetu,

— 1,1 mld EUR ze środków przeniesionych z 2019 r.,

— 7,7 mld EUR ze środków pochodzących z dochodów przeznaczonych na określony cel.

Płatności dokonane w 2020 r. wyniosły ogółem 173,3 mld EUR:

— 161,8 mld EUR z ostatecznie przyjętego budżetu,

— 1,6 mld EUR ze środków przeniesionych z 2019 r.,

— 9,9 mld EUR ze środków pochodzących z dochodów przeznaczonych na określony cel.

We wszystkich działach osiągnięto wysoki poziom wykonania w 2020 r. W 2020 r. poziom wykonania w odniesieniu do wszystkich rodzajów środków (budżetowych, środków przeniesionych z poprzedniego roku i dochodów przeznaczonych na określony cel) wynosił 97 % w przypadku zobowiązań i 94 % w przypadku płatności. Wskaźniki wykonania z wyłączeniem dochodów przeznaczonych na określony cel potwierdziły pełne wykonanie w 2020 r. (99,5 % w przypadku środków na zobowiązania i 98,5 % w przypadku środków na płatności).

Największą część dochodów stanowiły zasoby własne, które wyniosły 91,9 % całkowitych przychodów w wysokości 174,3 mld EUR, a na kolejnym miejscu znalazły się wkłady i zwroty związane z realizacją porozumień i programów UE w wysokości 4,7 %, które dotyczą głównie przychodów z korekt finansowych (EFSI, EFRG i EFRROW).

Na koniec 2020 r. zobowiązania pozostające do spłaty (określane czasem jako RAL – reste à liquider) – czyli kwoty zaangażowane, ale niewypłacone – wynosiły 303,2 mld EUR. Spodziewano się wzrostu w stosunku do poziomu z 2019 r., biorąc pod uwagę różnicę między środkami na zobowiązania zapisanymi w budżecie a środkami na płatności (9,8 mld EUR) w ostatecznym przyjętym budżecie oraz uwzględniając fakt, że zwiększenie kwoty zobowiązań pozostających do spłaty stanowi jednak normalny rozwój sytuacji, ponieważ środki na zobowiązania co roku wzrastają zgodnie z wieloletnimi ramami finansowymi. Wzrost zobowiązań pozostających do spłaty w porównaniu z 2019 r. wyniósł 5,5 mld EUR.

Wynik budżetu (nadwyżka) zmniejszył się z 3,2 mld EUR w 2019 r. do 1,8 mld EUR w 2020 r.:

w mln EUR 2020 2019 Dochody za rok budżetowy 174 306 163 918 Płatności ze środków na bieżący rok (171 721 ) (157 428 ) Środki na płatności przeniesione na rok N+1: (2 086 ) (1 615 ) Anulowanie niewykorzystanych środków przeniesionych z roku N-1 78 75 Stan dochodów przeznaczonych na określony cel (B-A) 1 398 (1 736 ) Niewykorzystane środki na koniec roku bieżącego (A) 7 694 9 092 Niewykorzystane środki na koniec roku poprzedniego (B) 9 092 7 356 Różnice kursowe w roku budżetowym (207) 4 Wynik budżetu 1 768 3 217

6. INSTRUMENTY FINANSOWE I GWARANCJE BUDŻETOWE

6.1. INSTRUMENTY FINANSOWE FINANSOWANE Z BUDŻETU UE

W ramach tego rodzaju wykonania budżetu środki pieniężne albo zostały już wypłacone na rachunki powiernicze zarządzane przez uprawnione podmioty i pozostają dostępne (jako środki pieniężne i ich ekwiwalenty, dłużne papiery wartościowe lub inwestycje w fundusze rynku pieniężnego lub łączne portfele aktywów), aby pokryć uruchomienie gwarancji w przyszłości albo zostały zainwestowane w kapitał; Znaczenie instrumentów finansowych finansowanych z budżetu UE w ramach zarządzania bezpośredniego i pośredniego oraz związane z tymi instrumentami kwoty zwiększyły się w ostatnich latach. W przeciwieństwie do tradycyjnej metody wykonywania budżetu, która polega na udzielaniu dotacji i subwencji, podejście to opiera się na tym, za każde euro wydane z budżetu z wykorzystaniem instrumentów finansowych końcowy beneficjent otrzymuje ponad 1 euro wsparcia finansowego, co wynika z efektu dźwigni. Instrumenty finansowe finansowane z budżetu UE mają również postać instrumentów gwarancyjnych, instrumentów kapitałowych i instrumentów pożyczkowych. Oczekuje się, że w wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027 stosowanie gwarancji budżetowych wzrośnie w porównaniu z wykorzystaniem instrumentów finansowych w pełni finansowanych lub udostępnianych z budżetu UE. W szczególności w ramach Programu InvestEU grupa EBI i inne instytucje finansowe otrzymają 26,2 mld EUR w postaci gwarancji UE na wsparcie różnych celów polityki Unii w drodze operacji finansowych i inwestycyjnych.

6.2. AKTYWA FINANSOWE PRZECHOWYWANE W FUNDUSZACH GWARANCYJNYCH NA POTRZEBY GWARANCJI BUDŻETOWYCH

W ramach tego rodzaju wykonania budżetu UE udziela kontrahentom gwarancji, w przypadku których finansowanie jest zapewniane jedynie częściowo za pośrednictwem funduszy gwarancyjnych ustanowionych przez Komisję, i tym samym tworzy zobowiązanie warunkowe na rzecz budżetu UE, jeżeli kwota rezerw jest niewystarczająca do pokrycia uruchomienia gwarancji. UE udzieliła grupie EBI gwarancji na pożyczki udzielane poza UE (tzw. upoważnienie EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich) oraz na operacje dłużne i kapitałowe objęte gwarancją EFIS, a także gwarancji dotyczących operacji objętych gwarancją EFZR udzielaną grupie EBI oraz innym instytucjom finansowym.

Aby ograniczyć ryzyko, jakie dla budżetu UE mogłoby mieć uruchomienie gwarancji przez grupę EBI lub inne instytucje finansowe, UE utworzyła dedykowane fundusze gwarancyjne finansowane z budżetu. Według stanu na dzień 31 grudnia 2020 r. Komisja posiada aktywa finansowe w:

— Funduszu Gwarancyjnym dla działań zewnętrznych – 2,8 mld EUR,

— Funduszu Gwarancyjnym EFIS – 8,0 mld EUR oraz

— Funduszu gwarancyjnym EFZR – 0,8 mld EUR.

Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych jest finansowany z budżetu UE do wysokości 9 % objętych gwarancją, niespłaconych na koniec roku pożyczek na działania EBI w zakresie udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich w ramach odpowiedniego upoważnienia.- Według stanu na dzień 31 grudnia 2020 r. wspomniana powyżej łączna wartość aktywów pokrywała ekspozycję z tytułu wypłaconych kwot w wysokości 20,3 mld EUR.

Fundusz Gwarancyjny EFIS uruchomiono w 2016 r. Zgodnie ze zmienionym rozporządzeniem w sprawie EFIS (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2396 (14)), pułap unijnej gwarancji EFIS podwyższono do 26 mld EUR (z początkowego poziomu 16 mld EUR), a limit dla funduszu gwarancyjnego zmniejszył się do 35 % (z początkowego poziomu 50 %) łącznych zobowiązań z tytułu gwarancji UE. Obecnie oczekuje się zatem, że Fundusz Gwarancyjny EFIS osiągnie łączną kwotę 9,1 mld EUR. Na dzień 31 grudnia 2020 r. łączne aktywa tworzące Fundusz Gwarancyjny EFIS wynoszą 8,0 mld EUR i pokrywają ekspozycję z tytułu wypłaconych kwot w wysokości 18,9 mld EUR.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie EFZR (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1601 (15)) ma zostać udostępniona gwarancja EFZR w wysokości do 1,5 mld EUR (dodatkowo powiększona o wkłady zewnętrzne), aby wesprzeć inwestycje w krajach partnerskich w Afryce i w krajach objętych europejską polityką sąsiedztwa. UE ujawnia gwarancję EFZR w informacjach dodatkowych do skonsolidowanego rocznego sprawozdania finansowego (zob. informacja dodatkowa 4.1.1) jako zobowiązanie warunkowe. Na dzień 31 grudnia 2020 r. obowiązywało piętnaście umów gwarancyjnych EFZR, których łączny limit wynosił 1 370 mln EUR. Fundusz gwarancyjny EFZR ustanowiono, aby pokryć ewentualne przyszłe uruchomienia gwarancji. Łączna wysokość wkładów wniesionych do funduszu na dzień 31 grudnia 2020 r. wynosi 0,8 mld EUR. Biorąc pod uwagę, że większość umów gwarancyjnych zawarto z kontrahentami w 2020 r., realizacja programu przyspiesza, o czym świadczą warte 438 mln EUR zagwarantowane operacje podpisane przez kontrahentów do końca 2020 r.

Po wejściu w życie WRF na lata 2021–2027 aktywa netto Funduszu Gwarancyjnego EFIS zostały z dniem 1 stycznia 2021 r. przeniesione do wspólnego funduszu rezerw (16), który zawiera rezerwy przeznaczone na pokrycie zobowiązań finansowych wynikających z gwarancji budżetowych i programów pomocy finansowej przewidzianych w WRF na lata 2021–2027. Oczekuje się, że aktywa funduszu gwarancyjnego EFZR oraz Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych zostaną w 2021 r. przeniesione do wspólnego funduszu rezerw.

6.3. KREDYTY I POWIĄZANE POŻYCZKI ZACIĄGNIĘTE NA PROGRAMY POMOCY FINANSOWEJ

Komisja udziela wsparcia finansowego państwom członkowskim i państwom trzecim w formie pożyczek dwustronnych finansowanych z rynków kapitałowych i objętych gwarancją budżetu UE na podstawie decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady.

W 2020 r. Komisja, działając w imieniu UE, obsługiwała cztery główne programy, w ramach których może udzielać pożyczek:

— wsparcie bilansu płatniczego (BOP),

— wsparcie europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej (EFSM),

— pomoc makrofinansowa (MFA) oraz

— wsparcie SURE.

Kapitał niezbędny do finansowania operacji udzielania pożyczek przez UE pozyskiwany jest na rynkach kapitałowych lub w instytucjach finansowych. Operacje zaciągania i udzielania pożyczek na pomoc finansową podejmowane na szczeblu UE są operacjami pozabudżetowymi. Co do zasady pozyskane środki są pożyczane państwu będącemu beneficjentem na zasadach pożyczki wzajemnej (ang. back-to-back), tj. z takim samym kuponem odsetkowym, terminem zapadalności i w takiej samej kwocie. Niezależnie od metody back-to-back obsługa zadłużenia z tytułu instrumentów finansowych jest prawnym obowiązkiem UE, która zadba o to, aby wszystkie płatności były dokonywane w pełnej kwocie i w sposób terminowy. Komisja wprowadziła procedury, aby zapewnić spłatę zaciągniętych pożyczek nawet w przypadku niewywiązania się dłużnika z zobowiązań.

Na dzień 31 grudnia 2020 r. kwota nominalna pożyczek udzielonych na pomoc finansową wynosiła:

w mld EUR Pożyczki udzielone ogółem Wypłacone ogółem na koniec roku Łączna kwota spłacona na koniec roku Pozostająca kwota należna na koniec roku SURE Belgia 7,8 2,0 — 2,0 Bułgaria 0,5 — — — Chorwacja 1,0 0,5 — 0,5 Cypr 0,5 0,3 — 0,3 Czechy 2,0 — — — Grecja 2,7 2,0 — 2,0 Węgry 0,5 0,2 — 0,2 Irlandia 2,5 — — — Włochy 27,4 16,5 — 16,5 Łotwa 0,2 0,1 — 0,1 Litwa 0,6 0,3 — 0,3 Malta 0,2 0,1 — 0,1 Polska 11,2 1,0 — 1,0 Portugalia 5,9 3,0 — 3,0 Rumunia 4,1 3,0 — 3,0 Słowacja 0,6 0,3 — 0,3 Słowenia 1,1 0,2 — 0,2 Hiszpania 21,3 10,0 — 10,0 90,3 39,5 — 39,5 EFSM Irlandia 22,5 22,5 — 22,5 Portugalia 26,0 24,3 — 24,3 48,5 46,8 — 46,8 MFA Ukraina 5,0 4,4 (0,6 ) 3,8 Tunezja 1,4 0,8 — 0,8 Jordania 1,1 0,6 — 0,6 Inne 1,5 0,8 (0,2 ) 0,6 9,0 6,6 (0,8 ) 5,8 Wsparcie bilansu płatniczego Łotwa 3,1 2,9 (2,7 ) 0,2 3,1 2,9 (2,7 ) 0,2 Ogółem 150,9 95,8 (3,5 ) 92,3

Harmonogram spłat pozostających kwot należnych na koniec roku jest następujący:

w mld EUR SURE EFSM MFA OGÓŁEM 2021 — 9,8 — 9,8 2022 — 2,7 — 2,7 2023 — 3,5 0,1 3,6 2024 — 2,6 0,6 3,2 2025 8,0 2,4 — 10,4 2026 — 4,0 0,1 4,1 2027 — 3,0 0,2 3,2 2028 — 2,3 0,2 2,5 2029 — 1,4 0,9 2,3 2030 10,0 — 0,1 10,1 2031 — 2,2 0,9 3,1 2032 — 3,0 0,1 3,1 2033 — 2,1 0,5 2,6 2034 — 0,2 0,2 2035 8,5 2,0 1,9 12,4 2036 — 1,0 — 1,0 2038 — 1,8 — 1,8 2040 7,0 — — 7,0 2042 — 3,0 — 3,0 2050 6,0 — — 6,0 Ogółem 39,5 46,8 5,8 92,1

SURE

SURE stworzono w 2020 r., aby udzielać pomocy finansowej państwom członkowskim zmagającym się z poważnymi trudnościami gospodarczymi spowodowanymi na ich terytorium przez pandemię COVID-19, lub poważnie zagrożonym wystąpieniem tych trudności. Instrument ten uzupełnia krajowe środki wprowadzone przez dotknięte państwa członkowskie.

Maksymalna kwota pomocy finansowej nie może przekraczać 100 mld EUR dla wszystkich państw członkowskich. W 2020 r. państwa członkowskie podpisały umowy o udzielenie pożyczek na kwotę 85,9 mld EUR, z czego 39,5 mld EUR wypłacono. Okres zapadalności pożyczek jest różny i wynosi 5, 10, 15, 20 lub 30 lat.

EFSM

EFSM stworzono, aby udzielać pomocy finansowej wszystkim państwom członkowskim zmagającym się z poważnymi trudnościami gospodarczymi i finansowymi spowodowanymi przez wyjątkowe okoliczności, na które państwa te nie mają wpływu, lub poważnie zagrożonym wystąpieniem tych trudności. EFSM wykorzystano, aby w latach 2011–2014 udzielić pomocy finansowej Irlandii i Portugalii, pod warunkiem przeprowadzenia reform. Program ten wygasł i nie można już zaciągnąć dodatkowych pożyczek, chociaż sam program nadal funkcjonuje w odniesieniu do określonych zadań, takich jak wydłużenie okresów zapadalności pożyczek udzielonych Irlandii i Portugalii oraz udzielanie pożyczek pomostowych. W lutym 2021 r. Irlandia i Portugalia złożyły wniosek o wydłużenie okresu zapadalności kwot należnych w czerwcu 2021 r. (4,8 mld EUR) i wrześniu 2021 r. (5 mld EUR). W kwietniu 2021 r. Komisja pożyczyła 4,8 mld EUR w celu przedłużenia okresu spłaty pożyczek należnych w czerwcu 2021 r., których zapadalność przesunięto o 15 lat.

W 2020 r. nie przeprowadzono żadnych nowych operacji ani nie spłacono żadnych pożyczek.

MFA

Program pomocy makrofinansowej stanowi formę pomocy finansowej, której zakres UE rozszerzyła na państwa partnerskie spoza UE zmagające się z kryzysem bilansu płatniczego. Pomoc przyjmuje formę średnio- i długoterminowych pożyczek lub dotacji, lub połączenia obu, i jest dostępna jedynie dla państw korzystających z wypłat z programu MFW.

W 2020 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący pakietu pomocy makrofinansowej o wartości 3 mld EUR dla dziesięciu krajów partnerskich objętych procesem rozszerzenia UE i polityką sąsiedztwa. Pomoc ta ma ograniczyć skutki gospodarcze pandemii koronawirusa w tych krajach. Decyzja została przyjęta przez Parlament Europejski i Radę w dniu 25 maja 2020 r.

Łącznie w ramach programu pomocy makrofinansowej w 2020 r. wypłacono 1,7 mld EUR.

WSPARCIE BILANSU PŁATNICZEGO

Wsparcie bilansu płatniczego to program pomocy opracowany dla państw spoza strefy euro, które mają trudności związane z bilansem płatniczym lub są zagrożone wystąpieniem takich trudności. Pomoc w ramach wsparcia bilansu płatniczego przyjmuje formę średnioterminowych pożyczek, których udziela się pod warunkiem wdrożenia polityk mających na celu rozwiązanie podstawowych problemów gospodarczych. Zazwyczaj pomoc ze strony UE na wsparcie bilansu płatniczego jest oferowana we współpracy z Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW) i innymi instytucjami międzynarodowymi lub państwami.

W 2020 r. nie przeprowadzono żadnych nowych operacji ani nie spłacono żadnych pożyczek.

6.4. BUDŻETOWE ZOBOWIĄZANIA WARUNKOWE NA PROGRAMY POMOCY FINANSOWEJ

Zaciągane przez UE pożyczki stanowią bezpośrednie i bezwarunkowe zobowiązanie UE i są gwarantowane przez państwa członkowskie UE (budżetowe zobowiązania warunkowe). Pożyczki zaciągnięte na sfinansowanie pożyczek udzielanych państwom spoza UE objęte są Funduszem Gwarancyjnym dla działań zewnętrznych. W razie niewywiązania się ze zobowiązań przez państwo członkowskie będące beneficjentem, do obsługi zadłużenia wykorzystane zostanie, w miarę możliwości, dostępne saldo zasobów finansowych Komisji. Gdyby w danym momencie nie było to możliwe, Komisja pobrałaby niezbędne środki od państw członkowskich. Państwa członkowskie UE są prawnie zobowiązane, zgodnie z przepisami UE dotyczącymi zasobów własnych (art. 14 rozporządzenia Rady (UE, Euratom) nr 609/2014 (17)), do udostępnienia środków wystarczających na wypełnienie zobowiązań UE. W związku z tym inwestorzy są narażeni tylko na ryzyko kredytowe UE, a nie na ryzyko kredytowe beneficjenta finansowanych pożyczek. Stosowanie systemu pożyczek wzajemnych sprawia, że budżet UE nie jest narażony na jakiekolwiek ryzyko stopy procentowej ani ryzyko walutowe.

Pożyczki udzielane państwom członkowskim w ramach instrumentu SURE są wspierane systemem dobrowolnych gwarancji ze strony państw członkowskich wynoszących 25 % maksymalnej kwoty pomocy finansowej. Wkład każdego państwa członkowskiego w ogólną kwotę gwarancji odpowiada jego relatywnemu udziałowi w całkowitym dochodzie narodowym brutto (DNB) Unii Europejskiej w oparciu o budżet UE na 2020 r.

W przypadku każdego programu dotyczącego danego kraju łączną przyznaną kwotę, liczbę rat, w których nastąpi wypłata, oraz maksymalny (średni) okres zapadalności pakietu pożyczek określają decyzje Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji. Następnie Komisja i przedmiotowe państwo członkowskie uzgadniają parametry pożyczki/finansowania, w szczególności terminy zapadalności transz. Ponadto wszystkie transze pożyczki, z wyjątkiem pierwszej, są uzależnione od przestrzegania warunków polityki obowiązujących w kontekście wspólnej pomocy finansowej UE/MFW, co jest kolejnym czynnikiem wpływającym na ramy czasowe operacji finansowych. Oznacza to, że ramy czasowe i terminy wykupu emisji zależą od powiązanej działalności UE w zakresie udzielania pożyczek. Finansowanie jest denominowane wyłącznie w euro, a terminy zapadalności wynoszą od 3 do 30 lat.

7. ANALIZA SPRAWOZDAŃ FINANSOWYCH

7.1. PRZYCHODY

Skonsolidowane przychody UE obejmują kwoty związane z transakcjami wymiany oraz transakcjami innymi niż transakcje wymiany, przy czym te drugie są najbardziej znaczące.- Pięcioletnia tendencja dotycząca głównych kategorii przychodów z transakcji innych niż transakcje wymiany (obejmujących zasoby własne oparte na DNB, tradycyjne zasoby własne, zasoby własne oparte na VAT, grzywny i odzyskanie wydatków z wyłączeniem jednorazowego efektu przychodu związanego z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z UE w 2020 r.) jest następująca:

Zmiany poziomu przychodów z głównych transakcji innych niż transakcje wymiany na przestrzeni pięciu lat

(w mln EUR)

Ponieważ dochody budżetowe powinny odpowiadać wydatkom budżetowym (lub je przekraczać), wyżej przedstawiona tendencja w zakresie przychodów wynika przede wszystkim z płatności dokonywanych każdego roku.

W 2020 r. skonsolidowane przychody wyniosły 224 mld EUR, co oznacza znaczący wzrost o 63,7 mld EUR, tj. 39,7 % w stosunku do kwoty 160,3 mld EUR z roku poprzedniego. Głównym czynnikiem wpływającym na taki rozwój sytuacji był finansowy efekt wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej (47,5 mld EUR). Uwzględniając ten jednorazowy efekt, skonsolidowane przychody wyniosły w 2020 r. 176,5 mld EUR, co nadal stanowi wzrost o 16,2 mld EUR, tj. 10,1 % w porównaniu z rokiem poprzednim. Ten dostosowany wzrost wynika przede wszystkim z następujących efektów:

— przychody z tytułu DNB (dochodu narodowego brutto), które są głównym elementem przychodów operacyjnych UE wzrosły z 108,8 mld EUR w 2019 r. do 125,4 mld EUR w 2020 r. Wzrost o 16,6 mld EUR, tj. 15,3 % wynikał przede wszystkim ze wzrostu zapotrzebowania na środki na płatności w 2020 r., które miały wesprzeć najważniejsze strategie polityczne UE, np. strategię dotyczącą szczepionek przeciwko COVID-19 (wdrożoną za pośrednictwem instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych) oraz obszar spójności (poprzez przyjęcie inicjatywy inwestycyjnej „plus” w odpowiedzi na koronawirusa);

— inne przychody z transakcji innych niż transakcje wymiany wzrosły z 2,1 mld EUR w 2019 r. do 7,1 mld EUR w 2020 r. Wzrost o 5 mld EUR wynikał głównie z wkładu państw członkowskich w fundusz innowacyjny, który rozpoczął działalność w 2020 r. (2,1 mld EUR), wzrostu nadwyżki budżetowej przeniesionej w roku poprzedniego (3,2 mld EUR w 2020 r. w porównaniu z 1,8 mld EUR w 2019 r.), a także wkładu państw członkowskich w kwocie 0,8 mld EUR na rzecz instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych;

— przychody finansowe wzrosły z 1,8 mld EUR w 2019 r. do 3,4 mld EUR w 2020 r. Wzrost o 1,6 mld EUR, tj. 88,9 %, wynikał przede wszystkim ze wzrostu odsetek za zwłokę, w szczególności w przypadkach dotyczących tradycyjnych zasobów własnych w odniesieniu do Zjednoczonego Królestwa (0,5 mld EUR) i w odniesieniu do innych państw członkowskich (0,5 mld EUR), a także przychodów pochodzących z premii z tytułu obligacji związanych z instrumentem SURE (0,7 mld EUR);

— przychody z grzywien spadły z 4,3 mld EUR w 2019 r. do 0,5 mld EUR w 2020 r. Spadek o 3,8 mld EUR, tj. 88,4 %, wynikał przede wszystkim zarówno z mniejszej liczby grzywien nałożonych w 2020 r., jak i ich niższych kwot. W 2020 r. największe grzywny wyniosły łącznie 0,26 mld EUR (Orbia, Clariant and Celanese), natomiast w 2019 r. było to 3,1 mld EUR (Google, dwie sprawy Forex oraz MasterCard).

Powyższe zmiany zrównoważył spadek przychodów z tytułu tradycyjnych zasobów własnych, które zmniejszyły się z 21,2 mld EUR w 2019 r. do 19,6 mld EUR w 2020 r. (spadek o 1,6 mld EUR, tj. 7,5 %), oraz spadek kwoty odzyskanych środków finansowych, która zmniejszyła się z 2,6 mld EUR w 2019 r. do 1,4 mld EUR w 2020 r. (spadek o 1,2 mld EUR, tj. 46,2 %).

7.2. KOSZTY

Główny składnik kosztów ujętych w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym stanowią płatności transferowe w ramach zarządzania dzielonego, co obejmuje następujące funduszy: (i) Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (EFRG), (ii) Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i inne instrumenty na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, (iii) Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Fundusz Spójności oraz (iv) Europejski Fundusz Społeczny (EFS). Z funduszy tych pochodziło 109,7 mld EUR, tj. 65,9 % łącznych kosztów w kwocie 166,6 mld EUR poniesionych w 2020 r. (w 2019 r.: 103,9 mld EUR, tj. 66,8 %). Podział kosztów przedstawiono na wykresie poniżej:

Względne znaczenie głównych kosztów wydatkowanych przez państwa członkowskie (zarządzanie dzielone) w roku budżetowym 2020

Koszty poniesione w ramach zarządzania bezpośredniego wiążą się z wykonaniem budżetu przez Komisję, agencje wykonawcze oraz fundusze powiernicze. W ramach zarządzania pośredniego budżet wykonywany jest przez inne agencje i organy UE, państwa trzecie, organizacje międzynarodowe i inne podmioty.

UE ujmuje także jako koszty pewne przyszłe zobowiązania płatnicze, nawet jeżeli nie zapisano ich jeszcze na kontach budżetowych opartych na zasadzie kasowej. Znaczne kwoty wykazano w zobowiązaniach i biernych rozliczeniach międzyokresowych kosztów dotyczących rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich, a także w zobowiązaniach z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych i świadczeń pracowniczych w związku z prawami emerytalnymi i innymi prawami przysługującymi po okresie zatrudnienia nabytymi przez komisarzy, członków instytucji Unii Europejskiej oraz personel.

Ogólnie rzecz biorąc, w porównaniu z 2019 r. koszty wzrosły o 7,1 %, tj. o 11,1 mld EUR, ze 155,5 mld EUR do 166,6 mld EUR, co wynika głównie z następujących efektów:

– koszty EFRR i Funduszu Spójności wzrosły z 35,2 mld EUR w 2019 r. do 41,1 mld EUR w 2020 r. Wzrost o 5,9 mld EUR, tj. o 16,8 %, wynikał z lepszego wdrażania programów w miarę postępów w realizacji WRF;

– koszty EFS wzrosły z 11,2 mld EUR w 2019 r. do 13,7 mld EUR w 2020 r. Wzrost o 2,5 mld EUR, tj. o 22,3 %, wynikał przede wszystkim z postępów w realizacji;

– koszty w ramach zarządzania bezpośredniego przez Komisję wzrosły z 18,9 mld EUR w 2019 r. do 22,1 mld EUR w 2020 r. Wzrost o 3,2 mld EUR, tj. o 16,9 %, wynikał przede wszystkim z wydatków na szczepionki przeciw COVID-19 (1,6 mld EUR), a także wydatków w ramach instrumentów sąsiedztwa i pomocy przedakcesyjnej (0,6 mld EUR);

– koszty EFRG zmniejszyły się z 44,0 mld EUR w 2019 r. do 40,5 mld EUR w 2020 r. Zmniejszenie o 3,5 mld EUR, tj. o 8 %, wynikało głównie ze zmniejszenia się kwot pobranych z tytułu płatności bezpośrednich przeznaczonych na dofinansowanie dochodów gospodarstw o 2,6 mld EUR.

7.3. AKTYWA

Najbardziej znaczące pozycje po stronie aktywów w bilansie dotyczą aktywów finansowych (innych niż środki pieniężne i ich ekwiwalenty), które stanowią 40,4 % łącznych aktywów UE; za nimi znajdują się należności i płatności zaliczkowe, które stanowią odpowiednio 26,6 % i 22,4 %:

Struktura skonsolidowanych aktywów UE

Na dzień 31 grudnia 2020 r. aktywa wynosiły ogółem 280,0 mld EUR, co stanowi wzrost o 101,1 mld EUR, tj. 56,5 %, w stosunku do poprzedniego roku (w 2019 r.: 178,9 mld EUR), co wynika przede wszystkim z następujących najważniejszych zmian:

— należności wzrosły z 24,0 mld EUR w 2019 r. do 74,5 mld EUR w 2020 r. Znaczący wzrost o 50,5 mld EUR wynika głównie z wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej i powstałych z tego tytułu należności (47,5 mld EUR);

— pożyczki wzrosły z 52,7 mld EUR w 2019 r. do 93,3 mld EUR w 2020 r. Znaczący wzrost o 40,6 mld EUR, tj. o 77,0 %, odzwierciedla przede wszystkim udzielenie pożyczek na pomoc finansową w ramach instrumentu SURE (39,5 mld EUR);

— płatności zaliczkowe wzrosły z 51,4 mld EUR w 2019 r. do 62,7 mld EUR w 2020 r. Wzrost o 11,3 mld EUR, tj. o 22,0 %, wynika głównie z tego, że w ramach środków wprowadzonych jako część inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa w 2020 r. nie odzyskano rocznych płatności zaliczkowych za 2019 r. (6,6 mld EUR) oraz z płatności zaliczkowych dokonanych z tytułu opracowania szczepionek mających zaradzić pandemii COVID-19 (1 mld EUR).

Na saldo środków pieniężnych na koniec roku wynoszące 16,7 mld EUR składają się następujące główne elementy:

— kwota 9,4 mld EUR wynikająca z płatności, których jeszcze nie zrealizowano na koniec roku, z których 7,9 mld EUR dotyczy przychodów przeznaczonych na określony cel. Przychody przeznaczone na określony cel obejmują 1,3 mld EUR środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży uprawnień do emisji i od EBI po ich przypisaniu przez państwa członkowskie na rzecz funduszu innowacyjnego;

— kwota 2,4 mld EUR obejmująca instrumenty finansowe, do których należą przede wszystkim ekwiwalenty środków pieniężnych, którymi w imieniu Komisji zarządzają powiernicy w celu wdrażania określonych programów za pomocą instrumentów finansowych finansowanych z budżetu UE, oraz środki pieniężne i ich ekwiwalenty utrzymywane w funduszach gwarancyjnych związanych z gwarancjami budżetowymi. Środki pieniężne należące do instrumentów finansowych i funduszy gwarancyjnych mogą zostać wykorzystane jedynie na dane programy.

— kwota 1,6 mld EUR należąca do agencji, przeznaczona na wspólne przedsięwzięcia oraz zarządzana w ramach zasobów finansowych Komisji w imieniu tych podmiotów;

— środki pieniężne związane z grzywnami w kwocie 1,5 mld EUR związane głównie z kwotami otrzymanymi w związku z grzywnami nałożonymi przez Komisję, w przypadku których postępowanie jest nadal w toku, oraz w mniejszym stopniu ostatecznie otrzymane środki z grzywien, które zostaną przeniesione w ramach budżetu na następny rok;

— środki pieniężne w kwocie 1,4 mld EUR związane z innymi połączonymi instytucjami, agencjami i organami.

Płatności zaliczkowe

Należy zwrócić uwagę, że znaczny wpływ na poziom płatności zaliczkowych ma cykl WRF – na przykład na początku okresu obowiązywania WRF spodziewane są wypłaty dużych zaliczek dla państw członkowskich w ramach polityki spójności i kwoty te pozostają do dyspozycji państw członkowskich do czasu zamknięcia programów. Wypłacane są również roczne płatności zaliczkowe, które należy wykorzystać w danym roku lub odzyskać w następnym roku w ramach rocznego zamknięcia cyklu sprawozdania finansowego. Komisja dokłada wszelkich starań, aby zapewnić utrzymanie poziomów płatności zaliczkowych na odpowiednim poziomie. Trzeba znaleźć równowagę między zapewnieniem wystarczającego finansowania projektów a terminowym ujmowaniem wydatków.

Łączna kwota płatności zaliczkowych (z wyłączeniem innych zaliczek dla państw członkowskich i wkładów do funduszu powierniczego Bêkou oraz funduszu powierniczego dla Afryki) wykazana w bilansie UE wynosi 55,5 mld EUR (w 2019 r.: 44,4 mld EUR) i prawie w całości związana jest z działaniami Komisji. Około 58 % płatności zaliczkowych dokonywanych przez Komisję dotyczy zarządzania dzielonego, co oznacza, że wykonanie budżetu przekazuje się państwom członkowskim (Komisja zachowuje funkcję nadzorczą).

Płatności zaliczkowe dokonywane przez Komisję według metody zarządzania

7.4. ZOBOWIĄZANIA

Najbardziej znaczące pozycje po stronie zobowiązań w bilansie to głównie cztery pozycje: (i) zobowiązania emerytalno-rentowe i inne zobowiązania z tytułu świadczeń po okresie zatrudnienia, (ii) zaciągnięte pożyczki, (iii) zobowiązania wobec osób trzecich oraz (iv) bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów.

Struktura zobowiązań w skonsolidowanym bilansie UE

Na dzień 31 grudnia 2020 r. zobowiązania wynosiły ogółem 313,5 mld EUR, co stanowi wzrost o 62,0 mld EUR, tj. o 24,7 %, w stosunku do poprzedniego roku (251,5 mld EUR).

Główne zmiany dotyczyły następujących skutków:

— świadczenia emerytalno-rentowe oraz inne świadczenia po okresie zatrudnienia wzrosły z 97,7 mld EUR w 2019 r. do 116,0 mld EUR w 2020 r. Wzrost o 18,3 mld EUR, tj. o 18,7 % wynika głównie ze straty aktuarialnej wynikającej z założeń finansowych spowodowanej znacznym spadkiem stopy dyskontowej;

— zaciągnięte pożyczki wzrosły z 52,6 mld EUR w 2019 r. do 93,2 mld EUR w 2020 r. Wzrost o 40,6 mld EUR, tj. o 77,2 %, odzwierciedla przede wszystkim udzielenie wsparcia w ramach instrumentu SURE w kwocie 39,5 mld EUR na koniec 2020 r.;

— Zobowiązania wzrosły z 27,2 mld EUR w 2019 r. do 32,4 mld EUR w 2020 r. Wzrost o 5,2 mld EUR, tj. o 19,1 % wynika przede wszystkim z otwartych zestawień poniesionych wydatków w zakresie WRF na lata 2014–2020, które otrzymano na sam koniec roku i do których nie odniesiono się, ani nie opłacono ze względu na brak środków na płatności.

Zestawienia poniesionych wydatków i faktury otrzymane i ujęte w bilansie w pozycji „Zobowiązania”

Aktywa netto

Przewaga zobowiązań nad aktywami nie oznacza, że instytucje i organy UE znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, tylko że niektóre zobowiązania będą finansowane z przyszłych budżetów rocznych. Wiele kosztów ujmowanych jest zgodnie z zasadami rachunkowości memoriałowej w bieżącym roku, choć mogą one zostać faktycznie poniesione w roku następnym lub w latach późniejszych i sfinansowane z przyszłych budżetów, a powiązane przychody zostaną ujęte dopiero w przyszłych okresach. Najbardziej znaczące kwoty, na które należy zwrócić uwagę, dotyczą działań EFRG (większa część tych kwot zazwyczaj jest wypłacana w pierwszym kwartale następnego roku) oraz zobowiązań z tytułu świadczeń pracowniczych (które będą wypłacane przez kilka dziesięcioleci). Znaczący spadek kwot, do wniesienia których należy wezwać państwa członkowskie, z 77,6 mld EUR w 2019 r. do 38,5 mld EUR w 2020 r. wynika przede wszystkim z przychodów związanych z kwotami netto należnymi od Zjednoczonego Królestwa na podstawie umowy o wystąpieniu podpisanej po jego wystąpieniu z Unii w 2020 r. – zob. informacja dodatkowa 2.6.1.2 skonsolidowanego rocznego sprawozdania finansowego UE.

8. RAMY POLITYCZNE I FINANSOWE UE, ZARZĄDZANIE I ROZLICZALNOŚĆ

Unia Europejska (UE) jest unią, której państwa członkowskie przyznają kompetencje do osiągnięcia ich wspólnych celów. Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, praworządności, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości. Wartości te są wspólne państwom członkowskim w społeczeństwie opartym na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet i mężczyzn.

8.1. RAMY POLITYCZNE I FINANSOWE

Traktaty UE

Nadrzędne cele i zasady, którymi kierują się Unia i instytucje europejskie, określono w Traktatach. Unia i instytucje Unii mogą działać wyłącznie w granicach kompetencji przyznanych im na mocy traktatów na potrzeby osiągnięcia celów określonych w tych Traktatach, przy czym muszą czynić to zgodnie z zasadami (18) pomocniczości i proporcjonalności. Aby osiągnąć cele i realizować swoje polityki Unia zapewnia sobie niezbędne środki finansowe. Komisja odpowiada za propagowanie ogólnego interesu Unii, co obejmuje wykonanie budżetu i zarządzanie programami we współpracy z państwami członkowskimi oraz zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami.

UE realizuje cele ustanowione w Traktacie za pomocą szeregu narzędzi, jednym z których jest budżet UE. Pozostałe narzędzia to na przykład wspólne ramy legislacyjne lub wspólne strategie polityczne.

Priorytety polityczne Komisji

Priorytety polityczne Komisji zostały określone w wytycznych politycznych przewodniczącego Komisji. Komisja, która objęła urząd w dniu 1 grudnia 2019 r., pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen skoncentruje się na następujących sześciu naczelnych celach:

6 NACZELNYCH CELÓW

Europejski Zielony Ład

— Aspirowanie do miana pierwszego kontynentu neutralnego dla klimatu

Europa na miarę ery cyfrowej

— Zapewnienie ludziom dostępu do technologii najnowszej generacji

Gospodarka służąca ludziom

— Działania na rzecz sprawiedliwości społecznej i dobrobytu

Silniejsza pozycja Europy na świecie

— Europa, która mierzy wyżej, stając się jedynym w swoim rodzaju odpowiedzialnym globalnym liderem

Promowanie naszego europejskiego stylu życia

— Budowa Unii równości, w której wszyscy mamy taki sam dostęp do szans

Nowy impuls dla demokracji europejskiej

— Pielęgnowanie, ochrona i wzmacnianie naszej demokracji

Wieloletnie ramy finansowe i programy wydatków

Strategie polityczne wspierane ze środków z budżetu UE są realizowane zgodnie z wieloletnimi ramami finansowymi (WRF) i odpowiednimi przepisami sektorowymi określającymi instrumenty i programy wydatków. Przekładają one priorytety polityczne UE na warunki finansowe w wystarczająco długim okresie, aby były one skuteczne i zapewniły spójną długoterminową perspektywę beneficjentom środków unijnych i współfinansującym organom krajowym. Określa się roczne maksymalne kwoty (pułapy) dla łącznych wydatków UE oraz dla głównych kategorii wydatków (działów). Suma pułapów dla wszystkich działów daje łączny pułap środków na zobowiązania. Rada przyjmuje WRF za jednomyślną zgodą wszystkich państw członkowskich oraz za zgodą Parlamentu Europejskiego. W dniu 17 grudnia 2020 r. przyjęto nowe wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027.

Budżet roczny

Budżet roczny jest sporządzany przez Komisję i zazwyczaj zostaje uzgodniony do połowy grudnia z Parlamentem Europejskim i Radą zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 314 TFUE. Zgodnie z zasadą równowagi budżetowej łączne dochody muszą odpowiadać łącznym wydatkom (środkom na płatności) w danym roku budżetowym.

Głównymi źródłami finansowania UE są dochody z tytułu zasobów własnych, które są uzupełniane innymi dochodami. Istnieją trzy rodzaje zasobów własnych: tradycyjne zasoby własne (głównie cła), zasoby własne oparte na podatku od wartości dodanej (VAT) oraz zasoby oparte na dochodzie narodowym brutto (DNB). Inne przychody wynikające z działań UE (np. grzywny za naruszenie zasad konkurencji) stanowią na ogół mniej niż 10 % łącznej kwoty dochodów (z wyłączeniem jednorazowego efektu dochodu związanego z wystąpieniem Zjednoczonego Królestwa z UE w rocznym sprawozdaniu finansowym za 2020 r.). Całkowita kwota zasobów własnych niezbędna do sfinansowania budżetu jest uwarunkowana łączną kwotą wydatków pomniejszoną o pozostałe dochody.

Tryby zarządzania

Budżet UE jest wykonywany w trzech trybach zarządzania, które określają sposób wypłacania środków pieniężnych i zarządzania nimi:

— Zarządzanie dzielone: Komisja zarządza znaczną częścią budżetu (ok. 3/4 budżetu) w ramach systemu zarządzania dzielonego we współpracy z państwami członkowskimi, w szczególności w obszarach funduszy strukturalnych i rolnictwa.

— Zarządzanie bezpośrednie: Komisja może również sama zarządzać programami i może powierzyć wdrażanie określonych programów agencjom wykonawczym.

— Zarządzanie pośrednie: Zarządzanie decyzjami dotyczącymi wydatków może odbywać się również w sposób pośredni za pośrednictwem innych organów unijnych lub spoza Unii. Rozporządzenie finansowe lub umowy o przyznanie wkładu określają niezbędne mechanizmy kontroli i sprawozdawczości dla tych podmiotów, a także nadzór Komisji w przypadku powierzenia zadań związanych z wykonywaniem budżetu agencjom krajowym, Grupie Europejskiego Banku Inwestycyjnego, państwom trzecim, organizacjom międzynarodowym (np. Bankowi Światowemu lub Organizacji Narodów Zjednoczonych) i innym podmiotom (np. agencjom zdecentralizowanym UE, wspólnym przedsięwzięciom).

Rozporządzenie finansowe

Rozporządzenie finansowe (RF) (19) mające zastosowanie do budżetu ogólnego stanowi centralny dokument architektury regulacyjnej finansów UE. Określono w nim szczegółowo przepisy finansowe mające zastosowanie do wykonania budżetu UE oraz rolę poszczególnych podmiotów zaangażowanych w zapewnienie należytego wykorzystania środków finansowych i w osiągnięcie wyznaczonych celów.

8.2. ZARZĄDZANIE I ROZLICZALNOŚĆ

8.2.1. Struktura instytucjonalna

UE dysponuje ramami instytucjonalnymi, które mają na celu propagowanie jej wartości, realizację jej celów, służenie jej interesom, interesom jej obywateli oraz interesom państw członkowskich, jak również zapewnianie spójności, skuteczności i ciągłości jej polityk oraz działań. Strukturę organizacyjną tworzą instytucje, agencje i inne organy unijne, które uwzględnia się w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym UE pod warunkiem spełnienia kryteriów konsolidacji określonych w rozporządzeniu finansowym oraz zgodności z mającymi zastosowanie regułami rachunkowości (wykaz podmiotów objętych zakresem konsolidacji znajduje się w informacji dodatkowej 9 skonsolidowanego rocznego sprawozdania finansowego UE).

Parlament Europejski pełni, wspólnie z Radą, funkcje prawodawczą i budżetową. Komisja odpowiada politycznie przed Parlamentem Europejskim. Rada pełni również funkcje kształtowania polityki i koordynacji zgodnie z ogólnym kierunkiem polityki i priorytetami Unii określonymi przez Radę Europejską.

Komisja Europejska to organ wykonawczy Unii Europejskiej. Promuje ogólny interes Unii i prowadzi odpowiednie inicjatywy w celu jego realizacji. Zapewnia przestrzeganie Traktatów oraz nadzoruje stosowanie prawa Unii przez państwa członkowskie pod kontrolą Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Pełni rolę koordynującą, wykonawczą i zarządczą, wykonuje budżet i zarządza programami.

Komisja wykonuje budżet w dużej mierze we współpracy z państwami członkowskimi (20). Wspólnie zapewniają wykorzystanie środków zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami. Przepisy określają również obowiązki państw członkowskich w zakresie kontroli i audytu, gdy dzielą się one zadaniami w zakresie wykonania budżetu oraz wynikającą z nich odpowiedzialnością. Przewidują ono także obowiązki i szczegółowe zasady dla każdej instytucji UE w odniesieniu do jej własnych wydatków.

8.2.2. Struktura zarządzania Komisji

Ustalenia Komisji dotyczące zarządzania oraz sposoby zapewnienia, aby Komisja funkcjonowała jako nowoczesna, rozliczalna i zorientowana na wyniki instytucja opisano w komunikacie C(2020) 4240 z dnia 24.06.2020 w sprawie zarządzania w Komisji Europejskiej.

Komisja wykonuje swoje funkcje pod przewodnictwem kolegium komisarzy, które wyznacza priorytety i ponosi ogólną odpowiedzialność polityczną za prace Komisji. Jako kolegium Komisja prowadzi prace pod przewodnictwem politycznym przewodniczącego lub przewodniczącej, który lub która w formie politycznych wytycznych przewodniczącego lub przewodniczącej przedstawia cele, które zamierza realizować. Przewodniczący Komisji decyduje o wewnętrznej organizacji Komisji tak, aby zapewnić spójność, skuteczność i kolegialność jej działania. Ustalenia wewnętrzne tworzą strukturę solidnych narzędzi kontroli i zarządzania, które pozwalają kolegium komisarzy przyjąć odpowiedzialność polityczną za pracę Komisji (21).

Kolegium powierza operacyjne wykonanie budżetu i zarządzanie finansowe dyrektorom generalnym i szefom służb, którzy odpowiadają za strukturę administracyjną Komisji. Takie zdecentralizowane podejście tworzy kulturę administracyjną, która zachęca urzędników do wzięcia odpowiedzialności za działania, nad którymi sprawują kontrolę, i wymaga od nich udzielenia zapewnienia w odniesieniu do działań, za które są odpowiedzialni.

8.2.3. Zarządzanie finansami w Komisji

W Komisji role i obowiązki związane z zarządzaniem finansami są wyraźnie określone (np. w rozporządzeniu finansowym i regulaminie wewnętrznym (22)) i odpowiednio wykonywane. Jako delegowani urzędnicy zatwierdzający dyrektorzy generalni i szefowie służb Komisji są odpowiedzialni za należyte zarządzanie finansami UE, zgodność z przepisami rozporządzenia finansowego, zarządzanie ryzykiem i ustanowienie odpowiednich ram kontroli wewnętrznej.

Kompetencje urzędników zatwierdzających obejmują cały proces zarządzania, poczynając od określenia, co należy zrobić, aby zrealizować cele polityki ustalone przez daną instytucję, aż po zarządzanie działaniami pod względem operacyjnym i z punktu widzenia należytego zarządzania finansami. Zadania mogą następnie zostać oddelegowane dyrektorom, kierownikom działu i innym urzędnikom, którzy tym samym stają się subdelegowanymi urzędnikami zatwierdzającymi. Każdy delegowany urzędnik zatwierdzający może korzystać ze wsparcia jednego lub dwóch dyrektorów odpowiedzialnych za zarządzanie ryzykiem i kontrolę wewnętrzną w celu prowadzenia nadzoru wdrażania systemów kontroli wewnętrznej i monitorowania tego procesu.

Centralne służby Komisji zapewniają wytyczne oraz doradztwo i promują najlepsze praktyki, w tym za pośrednictwem prac Rady Zarządzania Korporacyjnego.

Rozporządzenie finansowe zawiera wymóg sporządzenia przez każdego urzędnika zatwierdzającego rocznego sprawozdania z działalności zawierającego opis osiągnięć oraz działań w zakresie kontroli wewnętrznej i działań związanych z zarządzaniem finansami w danym roku. Roczne sprawozdanie z działalności zawiera oświadczenie, że zasoby wykorzystano zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami oraz że wprowadzono procedury kontroli dające niezbędne gwarancje legalności i prawidłowości operacji leżących u podstaw rozliczeń. Sprawozdanie roczne z zarządzania i wykonania dotyczące budżetu UE jest głównym instrumentem, za pośrednictwem którego kolegium komisarzy przyjmuje na siebie odpowiedzialność za finansowe zarządzanie budżetem UE.

Księgowy Komisji jest odpowiedzialny na szczeblu centralnym za zarządzanie zasobami finansowymi, procedury odzyskiwania należności, ustanawianie reguł rachunkowości na podstawie Międzynarodowych Standardów Rachunkowości Sektora Publicznego (MSRSP), zatwierdzanie systemów rachunkowości oraz sporządzanie sprawozdań Komisji i skonsolidowanego sprawozdania rocznego UE. Ponadto księgowy ma obowiązek podpisania rocznego sprawozdania finansowego z oświadczeniem, że przedstawia ono rzetelnie, we wszystkich istotnych aspektach, sytuację finansową, wyniki operacji oraz przepływy pieniężne Unii. Roczne sprawozdanie finansowe jest przyjmowane przez kolegium komisarzy. Księgowy sprawuje niezależną funkcję i ponosi główną odpowiedzialność, jeżeli chodzi o sprawozdawczość finansową w Komisji.

Audytor wewnętrzny Komisji to także funkcja scentralizowana i niezależna, która polega na udzielaniu niezależnych porad i wydawaniu opinii oraz zaleceń dotyczących jakości i funkcjonowania systemów kontroli wewnętrznej w Komisji, agencjach UE i innych autonomicznych organach.

Komitet ds. Audytu zapewnia niezależność audytora wewnętrznego i monitoruje jakość audytów wewnętrznych oraz działania następcze podejmowane przez służby Komisji w stosunku do zaleceń z audytów wewnętrznych i zewnętrznych, a także w stosunku do ustaleń i zaleceń Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w związku z absolutorium dotyczących wiarygodności skonsolidowanych rocznych sprawozdań finansowych. Rola doradcza komitetu przyczynia się do ogólnej dalszej poprawy skuteczności i efektywności Komisji pod względem osiągania jej celów oraz ułatwia nadzór Kolegium nad stosowanymi przez Komisję praktykami zarządzania, zarządzania ryzykiem oraz kontroli wewnętrznej.

8.2.4. Kontrola zewnętrzna i procedura udzielania absolutorium

Zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami zarządzanie funduszami musi być efektywne, skuteczne i ekonomiczne. W celu zapewnienia wystarczającej pewności, że fundusze unijne są odpowiednio wykorzystywane we właściwy sposób, opracowano ramy rozliczalności oparte na wyczerpującej sprawozdawczości, audycie zewnętrznym i politycznej kontroli.

Co roku Europejski Trybunał Obrachunkowy bada wiarygodność sprawozdań, kontroluje legalność i prawidłowość wszystkich przychodów i wydatków oraz upewnia się co do należytego zarządzania finansami i rzetelności aspektów jakościowych budżetowania, w tym kwestii wykonania. Publikacja rocznego sprawozdania Europejskiego Trybunału Obrachunkowego stanowi punkt wyjścia procedury udzielania absolutorium. Audytorzy przygotowują również sprawozdania specjalne dotyczące konkretnych wydatków lub obszarów polityki lub problemów związanych z zarządzaniem lub budżetem.

Po wydaniu zalecenia przez Radę Parlament Europejski podejmuje decyzję o udzieleniu lub nieudzieleniu ostatecznej zgody znanej jako „udzielenie absolutorium budżetowego” w odniesieniu do sposobu wykonania przez Komisję budżetu UE w danym roku. Roczna procedura udzielania absolutorium zapewnia, że Komisja ponosi odpowiedzialność polityczną za wykonanie budżetu UE.

Decyzja o udzieleniu absolutorium opiera się również na zintegrowanej sprawozdawczości finansowej i sprawozdawczości w zakresie rozliczalności Komisji, na przesłuchaniach komisarzy w Parlamencie Europejskim oraz odpowiedziach udzielonych na pytania pisemne skierowane do Komisji.

OŚWIADCZENIE KSIĘGOWEGO DOŁĄCZONE DO SKONSOLIDOWANEGO SPRAWOZDANIA ROCZNEGO

Skonsolidowane sprawozdanie roczne Unii Europejskiej za 2020 r. sporządzono na podstawie informacji przedstawionych przez instytucje i organy na mocy art. 246 ust. 2 rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Unii Europejskiej. Niniejszym oświadczam, że sprawozdanie to zostało sporządzone zgodnie z tytułem XIII tego rozporządzenia finansowego oraz z zasadami, regułami i metodami rachunkowości określonymi w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego.

Księgowi tych instytucji i organów przekazali mi wszystkie informacje niezbędne w celu sporządzenia sprawozdania prezentującego aktywa i zobowiązania Unii Europejskiej oraz wykonanie budżetu, jak również potwierdzili ich wiarygodność.

Niniejszym poświadczam, że w oparciu o wyżej wymienione informacje oraz kontrole, które uznałem za niezbędne przed podpisaniem sprawozdania finansowego Komisji Europejskiej, mam wystarczającą pewność, że sprawozdanie rzetelnie przedstawia, we wszystkich istotnych aspektach, sytuację finansową, wyniki operacji oraz przepływy pieniężne Unii Europejskiej.

Rosa ALDEA BUSQUETS Księgowy Komisji 18 czerwca 2021 r.

SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ORAZ INFORMACJE DODATKOWE (1)

SPIS TREŚCI

BILANS 35

SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI 36

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH 37

ZESTAWIENIE ZMIAN W AKTYWACH NETTO 38

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 39

1. ISTOTNE ZASADY (POLITYKI) RACHUNKOWOŚCI 39

2. INFORMACJE DODATKOWE DO BILANSU 53

3. INFORMACJE DODATKOWE DO SPRAWOZDANIA Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI 101 91

4. ZOBOWIĄZANIA I AKTYWA WARUNKOWE 100

5. ZOBOWIĄZANIA BUDŻETOWE I PRAWNE 105

6. ZARZĄDZANIE RYZYKIEM FINANSOWYM 110

7. UJAWNIENIE INFORMACJI NA TEMAT PODMIOTÓW POWIĄZANYCH 124

8. ZDARZENIA NASTĘPUJĄCE PO DNIU BILANSOWYM 126

9. ZAKRES KONSOLIDACJI 126

BILANS

w mln EUR Informacja dodatkowa 31.12.2020 31.12.2019 AKTYWA TRWAŁE Wartości niematerialne i prawne 2.1 620 515 Rzeczowe aktywa trwałe 2.2 11 682 11 380 Inwestycje rozliczane zgodnie z metodą praw własności 2.3 588 591 Aktywa finansowe 2.4 99 214 66 714 Płatności zaliczkowe 2.5 34 519 26 240 Należności z tytułu transakcji wymiany i należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany 2.6 45 813 3 607 192 434 109 047 AKTYWA OBROTOWE Aktywa finansowe 2.4 13 881 4 514 Płatności zaliczkowe 2.5 28 229 25 206 Należności z tytułu transakcji wymiany i należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany 2.6 28 681 20 367 Zapasy 2.7 80 68 Środki pieniężne i ich ekwiwalenty 2.8 16 742 19 745 87 613 69 900 AKTYWA OGÓŁEM 280 047 178 947 ZOBOWIĄZANIA DŁUGOTERMINOWE Świadczenia emerytalno-rentowe oraz inne świadczenia pracownicze 2.9 (116 020 ) (97 659 ) Rezerwy 2.10 (3 878 ) (3 707 ) Zobowiązania finansowe 2.11 (84 399 ) (53 071 ) (204 297 ) (154 437 ) ZOBOWIĄZANIA KRÓTKOTERMINOWE Rezerwy 2.10 (1 527 ) (1 116 ) Zobowiązania finansowe 2.11 (10 649 ) (1 446 ) Zobowiązania 2.12 (32 408 ) (27 241 ) Bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów i przychody przyszłych okresów 2.13 (64 584 ) (67 230 ) (109 167 ) (97 033 ) ZOBOWIĄZANIA OGÓŁEM (313 464 ) (251 470 ) AKTYWA NETTO (33 418 ) (72 523 ) Kapitały rezerwowe 2.14 5 062 5 037 Kwoty, do wniesienia których należy wezwać państwa członkowskie (2) 2.15 (38 480 ) (77 560 ) AKTYWA NETTO (33 418 ) (72 523 )

SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI

w mln EUR Informacja dodatkowa 2020 2019 PRZYCHODY Przychody z transakcji innych niż transakcje wymiany Zasoby własne oparte na DNB 3.1 125 393 108 820 Tradycyjne zasoby własne 3.2 19 559 21 235 Zasoby własne oparte na VAT 3.3 17 858 18 128 Grzywny 3.4 452 4 291 Odzyskanie wydatków 3.5 1 355 2 627 Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa 3.6 47 456 — Inne 3.7 7 116 2 072 219 190 157 174 Przychody z transakcji wymiany Przychody finansowe 3.8 3 434 1 817 Inne 3.9 1 404 1 298 4 838 3 116 Przychody ogółem 224 028 160 289 KOSZTY Wydatkowane przez państwa członkowskie 3.10 Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (40 461 ) (43 951 ) Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz inne instrumenty na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (14 467 ) (13 541 ) Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego oraz Fundusz Spójności (41 118 ) (35 178 ) Europejski Fundusz Społeczny (13 677 ) (11 218 ) Inne (2 701 ) (2 608 ) Wydatkowane przez Komisję, agencje wykonawcze i fundusze powiernicze 3.11 (22 094 ) (18 942 ) Wydatkowane przez inne agencje i organy UE 3.12