W dniu 15 grudnia 2014 r. Komisja zwróciła się do wszystkich organów państw członkowskich, aby do dnia 1 marca 2015 r. powiadomiły Komisję za pośrednictwem bazy danych MNE (Mesures Nationales d'Exécution) o krajowych środkach wykonawczych dotyczących instrumentów wchodzących w skład dawnego trzeciego filaru. W 2018 r. Komisja wezwała państwa członkowskie do dostarczenia aktualnych informacji na temat wdrażania decyzji ramowej. Zawarte w niniejszym sprawozdaniu opis i analiza opracowano na podstawie informacji przekazanych przez państwa członkowskie do dnia 1 sierpnia 2018 r.

Od czasu ostatnich sprawozdań z wdrażania przedstawionych przez Komisję w latach 2007 i 2011 w niektórych państwach członkowskich przeprowadzono szereg istotnych reform prawa karnego. Ponadto kryminalizacja korupcji czynnej i biernej, w tym w sektorze prywatnym, jest obowiązkowa na mocy Prawnokarnej konwencji o korupcji Rady Europy oraz Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji, których wszystkie państwa członkowskie są stronami. Zmiany te skłoniły państwa członkowskie do dalszego dostosowania krajowych środków wykonawczych do norm międzynarodowych i europejskich. W niniejszym, trzecim sprawozdaniu z wdrażania przedstawiono przegląd nowych osiągnięć i udzielono współprawodawcom oraz opinii publicznej informacji na temat postępów państw członkowskich w tej kwestii. Ustalenia zawarte w niniejszym sprawozdaniu pozostają bez uszczerbku dla wynikających z Traktatów uprawnień wykonawczych Komisji.

Chociaż początkowo decyzja ramowa była wiążąca dla Zjednoczonego Królestwa, w dniu 1 września 2014 r. Zjednoczone Królestwo zrezygnowało z jej transpozycji do prawa krajowego na podstawie art. 10 ust. 4 Protokołu nr 36 załączonego do Traktatów. Niniejsze sprawozdanie nie obejmuje zatem Zjednoczonego Królestwa.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 decyzji ramowej państwa członkowskie zobowiązuje się do podjęcia niezbędnych środków w celu przestrzegania przepisów do dnia 22 lipca 2005 r. Zgodnie z art. 9 ust. 2 od państw członkowskich wymaga się przekazania Radzie i Komisji tekstu przepisów transponujących do ich prawa krajowego zobowiązania nałożone na nie na podstawie decyzji ramowej.

Art. 2 stosuje się do „działań gospodarczych zarówno w podmiotach nastawionych na zysk, jak i w podmiotach nienastawionych na zysk”, co ogranicza zakres decyzji ramowej jedynie do korupcji ze strony osób fizycznych z sektora prywatnego.

W 18 państwach członkowskich (BE, BG, DE, EL, HR, LT, LU, HU, MT, AT, PT, SK, FI, IT, RO, NL, PL oraz SE) te trzy terminy – „żądanie lub otrzymywanie lub też przyjmowanie obietnicy” – transponowano do prawodawstwa krajowego niemal dosłownie.

W przypadku przestępstwa korupcji biernej do zasadniczych elementów zalicza się żądanie lub otrzymywanie nienależnej korzyści lub też przyjmowanie obietnicy takiej korzyści. „Żądanie” może przykładowo odnosić się do działania jednostronnego, tj. nie ma znaczenia, czy żądanie faktycznie zostało spełnione. „Otrzymywanie” może przykładowo oznaczać rzeczywiste przyjęcie korzyści. „Przyjmowanie obietnicy” nienależnej korzyści może odnosić się do sytuacji, w których osoba przekupiona zgadza się na późniejsze skorzystanie z tej korzyści.

Ponadto w siedmiu państwach członkowskich (BE, EE, IE, LU, HU, MT oraz PL) transponowane terminy mają na mocy odpowiedniego orzecznictwa krajowego równoważne znaczenie. W EE, HU, IE i PL „oferowanie łapówki” nie jest uwzględnione w obowiązującej definicji korupcji czynnej, natomiast jest objęte orzecznictwem. W BE i LU w kodeksie karnym jest mowa o „składaniu oferty, obietnicy lub przyznaniu korzyści o dowolnym charakterze”. Na MT osoba, która „przekupuje” ponosi odpowiedzialność jako wspólnik. Osoba, która usiłuje nakłonić drugą osobę do popełnienia przestępstwa, podlega karze, nawet jeżeli jej starania nie powiodły się.

W 19 państwach członkowskich (BG, CZ, DK, DE, EL, ES, FR, HR, IT, CY, LT, NL, AT, PT, RO, SK, SI, FI oraz SE) te trzy terminy – „obiecywanie, oferowanie lub przekazywanie” – transponowano do prawodawstwa krajowego niemal dosłownie.

Trzy działania sprawcy są nieco odmienne, chociaż możliwe jest ich pokrywanie się. „Obiecywanie” może przykładowo obejmować sytuacje, w których osoba przekupująca zobowiązuje się do przyznania nienależnej korzyści w późniejszym terminie lub w których doszło do porozumienia między osobą przekupującą a osobą przekupioną, zgodnie z którym osoba przekupująca przyzna nienależną korzyść w późniejszym terminie. „Oferowanie” może obejmować sytuacje, w których osoba przekupująca wykazuje gotowość do przyznania nienależnej korzyści w dowolnym momencie. „Przekazywanie” może natomiast obejmować również sytuacje, w których osoba przekupująca przenosi nienależną korzyść.

W poniższej sekcji szczegółowo przedstawiono analizę, przyjmując ogólny pogląd na stan transpozycji decyzji ramowej do prawodawstwa krajowego. Transpozycję krajową w każdym państwie członkowskim poddano ocenie na podstawie wyłącznie jednego kryterium, mianowicie, czy przepisy zawarte w decyzji ramowej włączono do prawodawstwa krajowego.

Ponadto w 2014 r. Komisja zgromadziła oficjalne dane statystyczne dotyczące przebiegu spraw dotyczących korupcji na różnych etapach postępowania karnego w państwach członkowskich. Za pośrednictwem grupy ekspertów ds. potrzeb politycznych w zakresie danych dotyczących przestępczości oraz sieci krajowych punktów kontaktowych zajmujących się korupcją otrzymano odpowiedzi od 26 państw członkowskich za lata referencyjne 2011, 2012 i 2013. W 2018 r. działaniami związanymi z gromadzeniem danych objęto również lata referencyjne 2014, 2015 i 2016. Spośród 22 państw członkowskich, które przekazały dane, jedynie 7 było w stanie przedstawić dane dotyczące „prawomocnych wyroków skazujących za łapownictwo w sektorze prywatnym” dla dowolnego roku referencyjnego między 2014 r. a 2016 r. Mimo że dane podlegają pewnym nieodłącznym ograniczeniom i należy je interpretować z zachowaniem ostrożności oraz z uwzględnieniem dostarczonych uwag dotyczących metodyki, są one przydatne do celów zobrazowania egzekwowania prawa w odniesieniu do przestępstw określonych w decyzji ramowej.

Chociaż w sześciu państwach członkowskich (CZ, DK, EE, FR, IE oraz SI) transponowane terminy stosowane w kodeksie karnym są inne, ich znaczenie jest równoważne na mocy odpowiedniego orzecznictwa. Ponadto na LV „przyjmowanie obietnicy łapówki” nie jest uregulowane expressis verbis, przy czym uregulowane jest „przyjmowanie oferty łapówki”. W CZ „przyjmowanie obietnicy nienależnej korzyści” nie jest jednoznacznie uwzględnione w obowiązującej definicji korupcji biernej, która mówi o „zgodzie na przyjęcie dowolnego podarunku lub świadczenia jako zachęty lub wynagrodzenia”.

W ES czynnik „przyjmowania obietnicy łapówki” nie jest jednoznacznie uwzględniony, ponieważ prawo odnosi się jedynie do przyjmowania „nieuzasadnionej korzyści lub przywileju”.

Art. 2 ust. 1 lit. a)–b): pozostałych pięć zasadniczych elementów

„Bezpośrednio lub przez pośrednika”

Niezależnie od tego, czy osoba otrzymująca lub beneficjent nienależnej korzyści to osoba otrzymująca łapówkę czy osoba trzecia, art. 2 stanowi, że kryminalizacją należy objąć również pośredników.

Transpozycji tego elementu w sposób dosłowny dokonano w 14 państwach członkowskich, mianowicie w BE, CZ, ES, EL, FR, HR, CY, LV, LT, LU, MT, PT, RO oraz SK.

Ponadto w 12 państwach członkowskich (BG, DE, DK, IE, IT, HU, NL AT, PL, FI, SI oraz SE) aspekt łapówki przekazywanej „bezpośrednio lub przez pośrednika” nie jest jednoznacznie uregulowany. W EE aspekt ten nie jest uwzględniony w definicji korupcji czynnej, natomiast ma swoje odzwierciedlenie w definicji korupcji biernej. Informacje otrzymane od władz estońskich nie pozwalały ustalić, czy niektóre elementy włączone jedynie do definicji korupcji biernej mają zastosowanie również do korupcji czynnej.

Nie podając jednak sformułowania „bezpośrednio lub przez pośrednika”, prawo krajowe sugeruje, że obejmuje oba przypadki, w związku z czym wszystkie państwa członkowskie odnoszą się do tej kwestii.

„Osoba, która sprawując jakąkolwiek funkcję kierowniczą lub pracując” / „Przy zarządzaniu lub wykonywaniu pracy”

Element ten transponowano dosłownie w 12 państwach członkowskich (BG, BE, DE, EL, ES, FR, LV, LU, HU, MT, PL oraz FI).

Ponadto 10 państw członkowskich (CZ, DK, HR, LT, NL, AT, PT, SE, SK oraz SI) transponowało go z niewielkimi zmianami.

W HR, NL i AT prawodawstwo nie odnosi się do funkcji „kierowniczej” / „zarządzania”, lecz po prostu do „pracy”. W PT definicja także nie odnosi się do funkcji „kierowniczej” / „zarządzania”, ale odnosi się do „pracowników sektora prywatnego” w przypadku korupcji biernej i do „każdej osoby” w przypadku korupcji czynnej. W LT łapownictwo w sektorze prywatnym jest karalne jedynie w przypadku osób posiadających „odpowiednie uprawnienia administracyjne” lub „upoważnionych do działania w imieniu agencji, przedsiębiorstwa lub organizacji” lub „pełniących funkcje publiczne”. LT twierdzi, że obowiązki związane z kierowaniem/zarządzaniem lub pracą są sprecyzowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W CZ i SK nie ma wyraźnego ograniczenia do kierowania/zarządzania lub pracy, ponieważ sformułowanie zdaje się obejmować wszystkie rodzaje relacji lub powiązań z prywatnym przedsiębiorstwem. W SE prawodawstwo odnosi się do „osoby, która jest pracownikiem lub posiada mandat” (korupcja bierna) lub do dowolnej „osoby” (korupcja czynna). Wygląda na to, że obejmuje to zarówno aspekty związane z kierowaniem/zarządzaniem, jak i aspekty związane z pracą. W DK i SI prawo nie określa związku między sprawcą a osobą prawną, dlatego też zakłada się, że wszystkie te elementy są nim objęte.

W przypadku EE aspekt „pracy lub kierowania/zarządzania” nie jest uwzględniony w definicji korupcji czynnej, natomiast definicja korupcji biernej odnosi się do nich w bardziej ogólnym znaczeniu, tj. „przez osobę uprawnioną do prowadzenia działalności gospodarczej”. Informacje otrzymane od władz estońskich nie pozwalały ustalić, czy niektóre elementy włączone do definicji korupcji biernej mają zastosowanie również do korupcji czynnej.

W RO „kierowanie/zarządzanie lub praca” nie występuje jednoznacznie w definicji korupcji czynnej i biernej. Tekst odnosi się do kogoś, „kto, na stałe lub tymczasowo, wypełnia obowiązek lub zadanie, o ile bierze udział w podejmowaniu decyzji lub może mieć na nie wpływ”. Zdaje się to obejmować funkcje zarządzania, ale niekoniecznie wszystkie rodzaje relacji zawodowych. W IE i na CY działania w zakresie korupcji czynnej i biernej ograniczają się do zachowania przedstawiciela „w odniesieniu do jego podstawowych interesów lub działalności gospodarczej”, co wydaje się zawężać definicję.

W IT korupcja czynna i bierna odnosi się jedynie do funkcji zarządczych, takich jak kierownictwo, dyrektorzy generalni, dyrektorzy odpowiedzialni za sporządzanie bilansów, burmistrzowie i likwidatorzy lub dowolna osoba, która „pełni różne funkcje zarządcze”, nie obejmując tym samym osób nie pełniących funkcji wykonawczych.

„W podmiocie działającym w sektorze prywatnym”

Element ten jest wyraźnie uwzględniony w krajowych środkach wykonawczych w 10 państwach członkowskich (BG, CZ, FR, EE, EL, IT, LV, HU, MT oraz PT). Nie jest on jednak wyraźnie uwzględniony w 14 państwach członkowskich (BE, DK, ES, HR, IE, CY, LT, LU, NL, PL, RO, SK, SI oraz SE), ponieważ w tych państwach przestępstwo zazwyczaj odwołuje się do dowolnej osoby („ktokolwiek”). Jeśli jednak takie odniesienie ma szeroki zakres, jest to zgodne z decyzją ramową.

W DE, AT i FI zakres przepisu ogranicza się do przedsiębiorstw/spółek, których definicje mają węższy zakres niż w przypadku podmiotów z sektora prywatnego. ES w podobny sposób ograniczyła ten zakres. W odniesieniu do tej kwestii zob. również art. 2 ust. 2 poniżej.





„Nienależna korzyść jakiegokolwiek rodzaju”