[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 21.9.2005

COM(2005) 443 końcowy

2005/0188 (CNS)

Wniosek

DECYZJA RADY

w sprawie programu szczegółowego „Możliwości” wdrażającego siódmy program ramowy Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (2007-2013)

(przedstawiona przez Komisję)

UZASADNIENIE (TRAKTAT WE)

1. KONTEKST WNIOSKÓW

Wnioski dotyczące pięciu programów szczegółowych zostają przedłożone w następstwie wniosku Komisji dotyczącego siódmego programu ramowego (2007-13), przyjętego w dniu 6 kwietnia 2005 roku[1]. Każdy z przedstawionych czterech głównych programów szczegółowych – „Współpraca”, „Pomysły”, „Ludzie”, „Możliwości” – odpowiada jednemu z głównych celów polityki UE w dziedzinie badań, natomiast piąty program szczegółowy dotyczy działań bezpośrednich Wspólnego Centrum Badawczego. Komisja przedstawi także wnioski dotyczące „Zasad uczestnictwa i upowszechniania” mających zastosowanie do siódmego programu ramowego.

Kontekst polityczny oraz cele wniosków są sformułowane w komunikacie „Budowa Europejskiej Przestrzeni Badawczej wiedzy na rzecz wzrostu”[2]. Osiągnięcie tych celów oraz pełna realizacja programów szczegółowych wymagać będzie – zgodnie z propozycją Komisji – podwojenia budżetu programu.

Badania naukowe, technologia, kształcenie oraz innowacje stanowią znaczący sposób tworzenia trwałych miejsc pracy w długim okresie czasu. Mają one również kluczowe znaczenie dla wzrostu gospodarczego, konkurencyjności, zdrowia, jakości życia i środowiska. Celem programu ramowego w dziedzinie badań, łącznie z programami wspólnotowymi w zakresie kształcenia i innowacji, jest dalsze rozwijanie gospodarki i społeczeństwa opartych na wiedzy. Programy szczegółowe siódmego programu ramowego zostały zaprojektowane w taki sposób, aby w połączeniu z niezbędnymi wysiłkami krajowymi i prywatnymi uwzględnić główne słabe punkty, jeśli chodzi o poziom, jakość i wpływ europejskich badań naukowych. Upowszechnianie i transfer wiedzy stanowią kluczową wartość dodaną europejskich działań badawczych i zostaną podjęte środki dla zwiększenia wykorzystania ich wyników przez przemysł, decydentów politycznych i społeczeństwo.

Jeśli Unia Europejska ma do roku 2010 osiągnąć cel inwestowania w badania 3 % PKB, to Europa musi zwiększyć swoje nakłady finansowe na badania oraz określić nowe priorytety. Siódmy program ramowy przyczyni się do tego zarówno poprzez finansowanie bezpośrednie, jak i poprzez pobudzenie (efekt dźwigni) publicznych i prywatnych inwestycji w badania.

Dla zintensyfikowania i usprawnienia wysiłków badawczych Europa potrzebuje większej liczby naukowców. Obok innych działań, takich jak Europejska Karta Naukowca i środki polityki krajowej, siódmy program ramowy powinien zachęcić większą liczbę osób do wybrania kariery naukowej oraz przyciągnąć wiodących utalentowanych naukowców do Europy.

Wsparcie finansowe na poziomie europejskim stwarza możliwości poprawy jakości i zwiększenia wpływu badań w stopniu, którego nie można uzyskać na poziomie krajowym. Programy szczegółowe siódmego programu ramowego umożliwiają dalszą konsolidację Europejskiej Przestrzeni Badawczej, przyczyniają się poprzez nowe środki do osiągnięcia masy krytycznej i tworzenia struktur w nowych obszarach badań, oraz wspierają wolną wymianę pomysłów, wiedzy i naukowców.

Potencjał europejskich działań polepszających jakość badań zostanie wykorzystany w maksymalnym stopniu w trakcie realizacji programów szczegółowych, szczególnie poprzez konkursy ogłaszane w całej UE, rozstrzygane na podstawie wnikliwej i niezależnej oceny wniosków. Pociąga to za sobą zidentyfikowanie i wspieranie doskonałych osiągnięć istniejących w UE oraz tworzenie możliwości dla przyszłych osiągnięć naukowych na tym samym poziomie.

Wpływ programów szczegółowych zostanie wzmocniony poprzez komplementarność z innymi politykami i programami Wspólnoty, w szczególności z funduszami strukturalnymi, programami edukacyjnymi oraz programem na rzecz konkurencyjności i innowacji.

2. WCZEśNIEJSZE KONSULTACJE

Podczas przygotowywania wniosków dotyczących programów szczegółowych uwzględniono opinie wyrażone przez instytucje UE, zwłaszcza przez Parlament Europejski i Radę Europejską, oraz przez inne zainteresowane strony, w tym naukowców oraz podmioty korzystające z wyników badań. Uwzględniono bieżące dyskusje i uwagi w odniesieniu do wniosku w sprawie decyzji dotyczących siódmego programu ramowego, obszerne konsultacje i uwagi zgromadzone podczas przygotowywania tego wniosku oraz dalsze prace określające przyszłe priorytety badań, jak na przykład prace podjęte w ramach Europejskich Platform Technologicznych.

Wniosek dotyczący programów szczegółowych opiera się na szczegółowej ocenie wpływu sporządzonej dla wniosku dotyczącego siódmego programu ramowego[3], która wskazała znaczącą, specyficzną wartość dodaną każdego z proponowanych programów szczegółowych. Wnioski uwzględniają ponadto wyniki pięcioletniej oceny programu ramowego[4].

3. ASPEKTY PRAWNE

Wniosek dotyczący programów szczegółowych opiera się na tytule XVIII, art. 163 do 173 Traktatu, a w szczególności na art. 166 ust. 3 dotyczącym wykonania programu ramowego za pomocą programów szczegółowych.

4. WYKONANIE BUDżETU

„Legislacyjne zestawienie finansowe” załączone do każdej proponowanej decyzji określa skutki budżetowe oraz wymagane zasoby ludzkie i administracyjne.

Komisja zamierza utworzyć agencję wykonawczą, której zostaną powierzone niektóre zadania wymagane dla wykonania programów szczegółowych „Współpraca”, „Ludzie” i „Możliwości”. Podejście to będzie miało również zastosowanie w odniesieniu do wykonania programu „Pomysły” (por. pkt 7.2. poniżej).

5. SPÓJNA I ELASTYCZNA REALIZACJA

5.1. Dostosowanie do nowych potrzeb i możliwości

Realizacja programów szczegółowych musi być na tyle elastyczna, by można było utrzymać się w czołówce postępu naukowego i technologicznego i reagować na pojawiające się potrzeby nauki, przemysłu, polityki i społeczeństwa. Pod tym względem szczególnie istotne będą działania, które umożliwiają określanie tematów przez samych naukowców. W przypadku pozostałych działań zostanie to osiągnięte głównie poprzez aktualizowane corocznie programy prac. Pomocą służyć będą przy tym komitety przedstawicieli Państw Członkowskich, ponieważ przewidziano ich wyraźną koncentrację na programach prac. Rewizje mogą zostać przyspieszone w przypadku nowych priorytetów wymagających szybkiej reakcji, w szczególności takich, które wynikają z nieprzewidywanych potrzeb politycznych.

Wieloletnie planowanie programu pozostanie otwarte na rozmaite pomysły, tak by zapewnić, że wspierane działania zachowują bezpośredni związek ze zmieniającymi się potrzebami w zakresie badań ze strony przemysłu i polityk UE. Poszukiwane będą zewnętrzne opinie doradcze, w tym także dla każdego z tematów programu szczegółowego „Współpraca”, obejmujące głosy przedstawicieli najróżniejszych dyscyplin i z zachowaniem równowagi między opiniami akademickimi i przemysłu.

Program „Pomysły” będzie reprezentował zupełnie nowe podejście, zgodnie z którym przygotowanie rocznego programu prac zostanie powierzone niezależnej radzie naukowej jako element procesu ustanowienia niezależnej Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (por. pkt 7.2. poniżej).

Wniesienie dodatkowych impulsów z zewnątrz, zwłaszcza w ramach programu „Współpraca”, zostanie ułatwione przez stworzone w różnych dziedzinach Europejskie Platformy Technologiczne , które powinny odegrać ważną i dynamiczną rolę w zapewnieniu znaczenia programów dla przemysłu. Priorytety badań zawarte w strategicznych programach badań określonych przez Platformy znalazły odzwierciedlenie we wnioskach dotyczących programów szczegółowych i będą stanowiły znaczący wkład w planowanie wieloletnie.

Także inne fora i grupy mogą dostarczyć Komisji aktualnych wskazówek dotyczących nowych priorytetów w poszczególnych obszarach, wśród nich Europejskie Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych (ESFRI) oraz platformy powstałe w celu rozważania strategicznych programów badań istotnych dla polityki społecznej lub polityki w zakresie środowiska.

Ważnym nowym aspektem programu ramowego jest wprowadzenie innowacyjnego mechanizmu finansowania, tzw. „ mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka ”, którego celem jest pobudzanie wydatków sektora prywatnego na RTD poprzez polepszenie dostępu do pożyczek Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI), przewidzianych dla europejskich działań na szeroką skalę wymagających połączenia wielu źródeł finansowania, w tym pożyczek. Te europejskie działania na szeroką skalę obejmują „Wspólne Inicjatywy Technologiczne” i duże projekty realizowane w ramach współpracy, które są finansowane bezpośrednio przez program ramowy w programie „Współpraca”, oraz nowe projekty dotyczące infrastruktury badawczej w ramach programu „Możliwości”. Inne duże europejskie projekty realizowane w ramach współpracy, takie jak „Eureka”, mogłyby również zostać uwzględnione, w zależności od kryteriów kwalifikacji. Przewidywany wkład programów szczegółowych do EBI w znaczącym stopniu polepszy dostęp do funduszy obcych, a co za tym idzie wywoła znaczne pobudzenie prywatnych inwestycji (efekt dźwigni) na rzecz RTD.

5.2. Zagadnienia przekrojowe

Komisja zapewni ogólną spójność realizacji siódmego programu ramowego, w pełni uwzględniając przy tym gwarantowaną autonomię i niezależność Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych w ramach programu szczegółowego „Pomysły”.

Programy prac pozostałych programów szczegółowych będą poddawane rewizji w sposób skoordynowany, tak by zagadnienia przekrojowe mogły zostać w pełni uwzględnione. Także komitety przedstawicieli Państw Członkowskich odgrywają istotną rolę, pomagając Komisji w zapewnieniu spójności oraz koordynacji realizacji w obrębie programów szczegółowych oraz między nimi. Pociąga to za sobą konieczność ścisłej koordynacji w poszczególnych Państwach Członkowskich oraz między przedstawicielami różnych składów komitetów.

Wykorzystując doświadczenia zebrane w trakcie realizacji szóstego programu ramowego, ogłaszane będą wspólne zaproszenia do składania wniosków, jeśli działania mające otrzymać wsparcie posiadają duże znaczenie dla różnych części programów szczegółowych „Współpraca”, „Ludzie” oraz „Możliwości”. Szczególnie istotne będzie to w przypadku wielotematycznych obszarów badań w programie „Współpraca”. Odpowiednie zaproszenia do składania wniosków zostaną wyraźnie zaznaczone w programie prac.

Następujące zagadnienia dotyczące programów szczegółowych „Współpraca”, „Ludzie” i „Możliwości” posiadają szczególną wagę i przewidziane są specjalne uzgodnienia dla zachowania skoordynowanego podejścia:

- Współpraca międzynarodowa : Wszystkie programy szczegółowe są otwarte na współpracę międzynarodową i obejmują stosowne działania. W całym programie ramowym zastosowane zostanie strategiczne podejście mające na celu wspieranie wysokiego poziomu oraz konkurencyjności europejskich badań naukowych, a także podejmowanie określonych zagadnień o charakterze światowym lub regionalnym, stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania i korzyści. Podczas realizacji programów szczegółowych zostanie zapewnione zastosowanie spójnego podejścia odpowiadającego tej strategii, przy czym główna rola przypadnie w tym względzie programowi „Możliwości”.

- Infrastruktury badawcze : Infrastruktury badawcze będą wspierane głównie poprzez program „Możliwości”, który zapewni też skoordynowane podejście w stosunku do odpowiednich działań badawczych pozostałych programów, zwłaszcza programu „Współpraca”.

- Badania przekrojowe : Dokonane zostaną uzgodnienia służące skutecznej koordynacji w obrębie służb Komisji, w szczególności w celu zapewnienia, że działania nadal odpowiadają potrzebom związanym z rozwojem polityk UE. Grupy użytkowników w różnych służbach Komisji, związane z przedmiotowymi politykami, mogą w tym celu służyć pomocą przy wieloletnim planowaniu programów. W tym kontekście zostanie utworzona wewnętrzna struktura zapewniająca koordynację działań w zakresie badań i technologii dotyczących morza prowadzonych we wszystkich obszarach tematycznych.

- Udział małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) : Udział MŚP zostanie zoptymalizowany we wszystkich programach szczegółowych. Oprócz wzmocnionych szczególnych działań na rzecz MŚP w ramach programu „Możliwości”, potrzeby MŚP w zakresie badań są objęte programem „Współpraca”. Tematy będące przedmiotem szczególnego zainteresowania MŚP zostaną poza tym określone w programach prac oraz w zaproszeniach do składania wniosków. Działania w ramach programu „Ludzie” kładą szczególny nacisk na włączenie MŚP, które będą także mogły uczestniczyć w programie „Pomysły”. Planowane środki upraszczające oraz większa elastyczność w doborze właściwego modelu finansowania będą szczególnie sprzyjać udziałowi MŚP.

- Upowszechnianie i transfer wiedzy : Wspieranie wykorzystania rezultatów badań stanowi zasadniczy element wszystkich programów szczegółowych, przy czym szczególny nacisk położony jest na przekazywanie wiedzy między krajami, ponad granicami poszczególnych dyscyplin i z ośrodków akademickich do przemysłu, łącznie ze wspieraniem mobilności naukowców. W związku z tym ważne jest włączenie potencjalnych użytkowników w określenie priorytetów (w szczególności poprzez Europejskie Platformy Technologiczne). Działania uzupełniające w ramach programu na rzecz konkurencyjności i innowacji również posłużą zwiększeniu wykorzystania wyników badań, dzięki podjęciu kwestii barier stojących przed innowacjami oraz wzmocnieniu możliwości innowacji.

- Nauka w społeczeństwie : Ten obszar działań w programie „Możliwości” również przyczyni się do należytego uwzględnienia aspektów społecznych we wszystkich programach szczegółowych oraz pogłębienia wzajemnych relacji między naukowcami i ogółem społeczeństwa.

6. UPROSZCZENIE ORAZ METODY ZARZąDZANIA

Znaczące uproszczenie w realizacji siódmego programu ramowego zostanie osiągnięte dzięki pomysłom, które Komisja przedstawiła w dokumencie roboczym z dnia 6 kwietnia 2005 r., i zapoczątkowanym przez nie obszernym dyskusjom z Państwami Członkowskimi oraz zainteresowanymi stronami. Wiele z proponowanych środków zostanie przedstawionych w zasadach uczestnictwa i upowszechniania, i posłuży w szczególności do znacznego ograniczenia formalności biurokratycznych oraz uproszczenia modeli finansowania oraz wymagań dotyczących sprawozdawczości.

Zaproponowane ulepszenia dla programów szczegółowych obejmują:

- Poprawę skuteczności i spójności realizacji poprzez powierzenie zadań administracyjnych zewnętrznej agencji wykonawczej.

- Racjonalizację modeli finansowania, zgodnie z którą każdy program szczegółowy wykorzystuje instrumenty wymagane do realizacji celów programu.

- Bardziej jednoznaczne przedstawianie kryteriów oceny, które zostaną włączone do programów prac według zasad określonych w każdym z programów szczegółowych.

- Jasno sformułowane programy prac, dobrze informujące potencjalnych uczestników o istniejących możliwościach, które odpowiadają ich indywidualnym potrzebom i zainteresowaniom. Dla przykładu, programy prac i zaproszenia do składania wniosków będą, tam gdzie jest to właściwe, podkreślać tematy, które są przedmiotem szczególnego zainteresowania MŚP, lub które stwarzają możliwości owocnej współpracy z państwami trzecimi.

- Inne uproszczenia, takie jak optymalizację zatwierdzania projektów, nowe modele finansowania i wsparcia oraz wykorzystywanie baz danych i narzędzi informatycznych dla zapewnienia lepszej komunikacji.

7. ZAWARTOść PROGRAMÓW SZCZEGÓłOWYCH

7.1. „Współpraca”

Program szczegółowy „Współpraca” powinien umożliwić zajęcie czołowej pozycji w kluczowych obszarach nauki i technologii poprzez wspieranie współpracy między uniwersytetami, przemysłem, ośrodkami badawczymi i władzami publicznymi w całej Unii Europejskiej, jak również z resztą świata. Poprzednie programy ramowe uwidoczniły wpływ takich działań na restrukturyzację badań naukowych w Europie oraz na łączenie zasobów i ich mobilizację dzięki efektowi dźwigni. Siódmy program ramowy pozwoli szerzej rozłożyć te pozytywne skutki, a dziewięć proponowanych tematów odpowiada głównym dziedzinom postępu wiedzy i technologii, w których należy wzmocnić jakość badań naukowych, tak aby sprostać wyzwaniom natury społecznej, gospodarczej, przemysłowej oraz w zakresie zdrowia publicznego i środowiska w Europie.

Program stanowi w dużym stopniu kontynuację poprzednich programów ramowych i opiera się na wykazanej wartości dodanej tego rodzaju wsparcia na poziomie europejskim. Ponadto pojawiły się w tym programie szczegółowym ważne nowe elementy, które wymagają szczególnej uwagi w odniesieniu do ich realizacji:

- Pokrycie zapotrzebowania na ambitne paneuropejskie partnerstwa publiczno-prywatne służące przyspieszeniu rozwoju głównych technologii poprzez uruchomienie Wspólnych Inicjatyw Technologicznych [5]. Pierwsza grupa inicjatyw, o jasno określonych celach i rezultatach, została określona w obszarach takich jak innowacyjne leki, nanoelektronika, systemy wbudowane, ogniwa wodorowe i paliwowe, lotnictwo i zarządzanie ruchem lotniczym, a także globalne monitorowanie dla środowiska i bezpieczeństwa. Będą one przedmiotem odrębnych wniosków (np. na podstawie art. 171 Traktatu). Kolejne Wspólne Inicjatywy Technologiczne, na przykład w dziedzinach bezemisyjnej produkcji energii oraz energii odnawialnej, mogą zostać określone podczas realizacji siódmego programu ramowego.

- Wzmocniona koordynacja krajowych programów badawczych. Skuteczny system ERA-NET będzie kontynuowany i realizowany w obrębie tematów. Istniejące systemy ERA-NET szóstego programu ramowego będą mogły przedkładać wnioski dotyczące działań następczych w celu pogłębienia współpracy lub poszerzenia konsorcjów o nowych uczestników; wspierane będą nowe systemy ERA-NET podejmujące nowe tematy. System będzie również otwarty dla instytucji publicznych planujących program badawczy, który nie jest jeszcze w fazie realizacji. Ponadto zostanie wprowadzony system ERA-NET plus , w celu zachęcenia do wspólnych zaproszeń do składania wniosków w przypadku ponadnarodowych projektów badawczych organizowanych przy udziale wielu krajów.

- Dzięki doświadczeniom zebranym w ramach Partnerstwa między Europą a Krajami Rozwijającymi się w zakresie Badań Klinicznych (European and Developing Countries Clinical Trials Partnership, EDCTP), inicjatywy stworzonej na podstawie art. 169, przy bliskiej współpracy Państw Członkowskich określono kolejne cztery inicjatywy na podstawie art. 169 . Te inicjatywy w dziedzinach „życie wspierane przez otoczenie”, badania Morza Bałtyckiego i metrologia są wymienione w programie „Współpraca”, zaś w programie „Możliwości” została wspomniana inicjatywa na podstawie art. 169 mająca na celu skupienie krajowych programów badawczych dotyczących MŚP. Kolejne inicjatywy mogą zostać określone podczas realizacji siódmego programu ramowego.

- W ramach każdego z tematów, a także w wymiarze ponadtematycznym, przewidziana jest bardziej ukierunkowana koncepcja współpracy międzynarodowej , obejmująca określenie w programach prac specyficznych działań kooperacyjnych, zgodnych ze strategicznym podejściem do przewidzianej współpracy międzynarodowej oraz opracowanych w ramach dialogu politycznego i sieci przy udziale różnych regionów krajów partnerskich.

- W ramach każdego z tematów wspierane będą elementy umożliwiające elastyczne reagowanie na nowe potrzeby i nieprzewidziane potrzeby polityczne . Realizacja będzie opierać się na doświadczeniach modeli naukowego wspierania polityki oraz nowych i wyłaniających się nauk i technologii wprowadzonych w szóstym programie ramowym, a także modelu przyszłych i wyłaniających się technologii w dziedzinie teleinformatyki.

7.2. „Pomysły”

Jeśli chodzi o rzeczywiście wyróżniające się osiągnięcia badawcze lub opanowanie nowych, szybko rozwijających się obszarów nauki, Europa może jeszcze osiągnąć znaczne postępy. Program „Pomysły” stworzy paneuropejski mechanizm wspierania prawdziwie kreatywnych naukowców, inżynierów i uczonych, których ciekawość i głód wiedzy pozwalają spodziewać się nieoczekiwanych i spektakularnych odkryć, które mogą zmienić nasz sposób myślenia, otworzyć nowe perspektywy postępu technologicznego oraz pomóc w rozwiązaniu trwałych problemów społecznych bądź w zakresie środowiska. Polepszenie jakości badań podstawowych poprzez konkursy na skalę europejską przyniesie znaczące korzyści społeczno-ekonomiczne[6].

Program „Pomysły” posługuje się terminem „badania pionierskie”, który odzwierciedla nowe zrozumienie badań podstawowych. „Badania pionierskie”, które przodują w tworzeniu nowej wiedzy, są z natury rzeczy ryzykownym przedsięwzięciem, obejmującym dążenie do fundamentalnych postępów w nauce, technologii i inżynierii bez oglądania się na istniejące granice między dyscyplinami bądź granice państwowe.

Program będzie stosował koncepcję „inspiracji przez naukowców”, którzy będą w ten sposób mieli możliwość zaproponowania własnych tematów. Dotacje będą przyznawane poszczególnym zespołom, które w zależności od sposobu realizacji projektu mogą składać się z najróżniejszych grup naukowców, pracujących dla jednej lub wielu instytucji, w jednym kraju lub ponad granicami państwowymi. W każdym przypadku tworzenie zespołów powinno następować na podstawie jakości naukowej, a nie wymagań administracyjnych. Program będzie różnił się od krajowych programów finansowania badań podstawowych poprzez swoje strategiczne cele i europejski wymiar.

Utworzenie Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) w celu realizacji programu „Pomysły” stanowi nową koncepcję. Dwa kluczowe strukturalne elementy ERC – niezależna rada naukowa oraz specjalna jednostka ds. realizacji – mają działać zgodnie z zasadami zaufania, wiarygodności i przejrzystości. Rada powinna otrzymać odpowiednie środki finansowe i pracować sprawnie, gwarantując wysoki poziom niezależności i integralności przy zachowaniu zgodności z wymaganiami w zakresie odpowiedzialności.

Rada naukowa składa się z najwyższej rangi przedstawicieli europejskiego środowiska naukowego, działających we własnym imieniu, niezależnie od interesów politycznych lub innych. Jej członkowie są mianowani przez Komisję, po tym jak zostali wyznaczeni w drodze niezależnej procedury.

Mandat rady naukowej obejmuje:

1. Strategię w zakresie nauki: Określenie ogólnej strategii w zakresie nauki dla programu, przy uwzględnieniu możliwości oraz potrzeb naukowych istniejących w Europie. Zgodnie ze strategią w zakresie nauki, stałe ustanawianie programu prac i niezbędnych modyfikacji, łącznie z zaproszeniami do składania wniosków, kryteriami, w oparciu o które wnioski mają być finansowane, oraz, jeśli wymagane, określaniem specyficznych tematów lub grup docelowych (np. młode/powstające zespoły).

2. Monitorowanie i kontrolę jakości: Jeśli jest to właściwe z naukowego punktu widzenia, określanie stanowiska w sprawie realizacji, zarządzania zaproszeniami do składania wniosków, kryteriów oceny oraz procedur wzajemnej weryfikacji, łącznie z wyborem ekspertów oraz metod wzajemnej weryfikacji i oceny wniosków, na bazie których wyznaczane będą wnioski, które będą finansowane; także inne zagadnienia istotne dla osiągnięć i wpływu programu szczegółowego oraz jakości przeprowadzanych badań. Monitorowanie jakości działań, ocenę realizacji programu i jego osiągnięć, zalecenia dla przyszłych lub korygujących działań.

3. Informowanie i upowszechnianie: Informowanie środowiska naukowego i głównych zainteresowanych stron o działaniach i osiągnięciach programu oraz dyskusjach toczonych przez ERC. Regularne sprawozdanie z działalności przedstawiane Komisji.

Specjalna jednostka ds. realizacji jest odpowiedzialna za realizację programu zgodnie z rocznym programem prac. Będzie ona w szczególności przeprowadzać procedury oceny oraz procedury wzajemnej weryfikacji i wyboru, zgodnie z zasadami ustanowionymi przez radę naukową oraz zapewniać finansowe i naukowe zarządzanie dotacjami. W związku z tym Komisja chciałaby w pierwszej kolejności stworzyć agencję wykonawczą, której powierzy zadania wykonawcze. Specjalna jednostka ds. realizacji utrzymuje stały, bliski i dotyczący wszystkich aspektów realizacji programu kontakt z radą naukową. W przyszłości, w zależności od wyniku niezależnej oceny sprawności struktur i mechanizmów ERC, może zostać utworzona alternatywna struktura, np. na podstawie przepisów art. 171 Traktatu.

Komisja Europejska będzie gwarantować pełną autonomię i integralność Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych. Oznacza to, że Komisja będzie odpowiedzialna za realizację programu poprzez zapewnienie utworzenia struktury wykonawczej ERC oraz poprzez zapewnienie realizacji programu przez ERC zgodnie z ustalonymi celami oraz naukowymi wytycznymi i wymaganiami w zakresie jakości badań naukowych określonymi niezależnie przez radę naukową.

Komisja będzie odpowiedzialna za urzędowe przyjęcie programu prac programu szczegółowego „Pomysły”. Komisja będzie działać w tym zakresie zgodnie z przedstawionym wyżej podejściem. Zasadniczo Komisja będzie przyjmować program prac w formie zaproponowanej przez radę naukową. Jeśli Komisja nie może przyjąć proponowanego programu prac, na przykład gdy nie odpowiada on celom programu lub jest niezgodny z przepisami Wspólnoty, Komisja zobowiązana jest przedstawić publicznie te powody. Procedura ta ma zapewnić pracę ERC zgodnie z zasadami autonomii i integralności, które są w pełni i w przejrzysty sposób respektowane.

7.3. „Ludzie”

Program szczegółowy „Ludzie” jest częścią szerokiej, zintegrowanej strategii jakościowego i ilościowego wzmocnienia zasobów ludzkich w zakresie badań i rozwoju w Europie. Program powinien skłonić ludzi do wybrania kariery naukowej, zachęcić naukowców do pozostania w Europie oraz przyciągnąć najzdolniejsze umysły na kontynent. Działania na poziomie europejskim przynoszą jedyną w swoim rodzaju wartość dodaną dzięki zharmonizowanym instrumentom, silniejszemu ustrukturyzowaniu oraz większej sprawności w porównaniu z dwustronnymi porozumieniami między Państwami Członkowskimi.

Działania te opierają się na pozytywnych doświadczeniach zbieranych od dawna w ramach działań Marii Curie, i służą realizacji potrzeb naukowców w zakresie szkoleń, mobilności i rozwoju kariery. Przy zachowaniu znaczącego stopnia ciągłości, punkt ciężkości został przesunięty na następujące aspekty:

- Wzmocniony efekt strukturyzujący , na przykład poprzez wprowadzenie współfinansowania programów regionalnych, krajowych i międzynarodowych w ramach działań „Kształcenie ustawiczne i rozwój kariery”. Tryb „współfinansowania” nie zastąpi trybu, w którym można ubiegać się i otrzymać na poziomie europejskim indywidualne stypendia post-doc, co jest obecnie jedyną procedurą szóstego programu ramowego. Przyznawanie indywidualnych stypendiów osiągnęło jednak w Europie stadium dojrzałości. Jednocześnie krajowe oferty w tym zakresie pozostają fragmentaryczne jeśli chodzi o cele, metody oceny oraz warunki pracy, i nadal są często ograniczone, jeśli chodzi o ich wymiar europejski bądź międzynarodowy. Dlatego proponuje się współfinansowanie, na podstawie otwartych zaproszeń do składania wniosków, niektórych z tych programów, odpowiadających celom programu ramowego. Ocena i wybór nastąpią na podstawie kryterium jakości, niezależnie od pochodzenia stypendystów, i przy zastosowaniu możliwych do zaakceptowania warunków pracy i zatrudnienia (np. w odniesieniu do płacy, zabezpieczenia społecznego, mentoringu i rozwoju zawodowego).

- Udział przemysłu: Przy zachowaniu oddolnego charakteru działań Marii Curie, punkt ciężkości przesunięty zostanie na szkolenia i rozwój kariery dla i w różnych sektorach, w szczególności w sektorze prywatnym. Zostanie to osiągnięte przez nacisk na zdobycie uzupełniających kwalifikacji i umiejętności, kluczowych dla lepszego zrozumienia badań w przedsiębiorstwach oraz dla jakości tych badań. Uzupełnieniem będzie wspieranie doświadczeń ponadsektorowych poprzez aktywne uczestnictwo przemysłu we wszystkich działaniach, a także specjalny system wymiany wiedzy w partnerstwach między sektorem publicznym i prywatnym, obejmujący w szczególności MŚP.

- Wymiar międzynarodowy zostanie wzmocniony. Oprócz stypendiów zawierających zobowiązanie do powrotu, służących kształceniu ustawicznemu i rozwojowi kariery naukowców z UE, rozszerzona zostanie współpraca międzynarodowa z naukowcami z państw trzecich. Ponadto zostały wprowadzone nowe elementy współpracy z krajami sąsiadującymi z UE oraz krajami, z którymi UE zawarła porozumienia o współpracy naukowo-technicznej. Będą również wspierane „diaspory naukowe” europejskich naukowców przebywających za granicą oraz zagranicznych naukowców w Europie.

7.4. „Możliwości”

Program szczegółowy „Możliwości” służy zwiększeniu możliwości badawczych i innowacyjnych w całej Europie. Program łączy kontynuację i wzmocnienie działań poprzednich programów ramowych oraz oferuje ponadto ważne nowości.

Istotnym nowym elementem jest planowana strategiczna koncepcja wspierania budowy nowej infrastruktury badawczej, która uzupełnia kontynuowaną pomoc w optymalnym wykorzystaniu istniejącej infrastruktury badawczej. Wspieranie budowy nowej infrastruktury zostanie zrealizowane w dwóch fazach, przygotowania oraz budowy. Wykorzystując prace ESFRI (Europejskiego Forum Strategii ds. Infrastruktur Badawczych) dotyczące opracowania europejskiego planu rozwoju nowych infrastruktur badawczych, Komisja określi projekty priorytetowe, które mogą ewentualnie otrzymać wsparcie WE w ramach siódmego programu ramowego. W przypadku tych projektów Komisja pełnić będzie rolę pomocniczą, w szczególności w drodze ułatwiania mechanizmów finansowania w fazie budowy, łącznie z ułatwianiem dostępu do pożyczek EBI poprzez mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka. Załącznik I przedstawia „Wykaz możliwości” ESFRI, w którym wymienione są konkretne przykłady nowych, dużych infrastruktur potrzebnych europejskiemu środowisku naukowemu w nadchodzącym dziesięcioleciu.

Obydwu systemom wspierania badań na korzyść MŚP oraz stowarzyszeń MŚP zostaną przydzielone większe środki, tak by uwzględnić rosnące potrzeby MŚP w zakresie outsourcingu prac badawczych.

„Regiony wiedzy” opierają się na akcji pilotażowej, która przyniosła pozytywne wyniki. Celem jest umożliwienie transgranicznym sieciom regionów pełnego wykorzystania ich atutów badawczych, umożliwienie im wchłaniania nowej wiedzy będącej efektem badań, oraz ułatwienie rozwoju ukierunkowanych na badania „klastrów” (clusters), skupiających uniwersytety, ośrodki naukowo-badawcze, przedsiębiorstwa i władze regionalne.

Ważnym nowym elementem jest działanie na rzecz uwolnienia pełnego potencjału badawczego w regionach konwergencji UE i w regionach najbardziej oddalonych. Osiągnięcie gospodarki i społeczeństwa opartych na wiedzy zależy od wzmocnienia możliwości osiągania doskonałych wyników przez europejskie badania, oraz od lepszego wykorzystania dużego niewykorzystanego potencjału badawczego istniejącego w całej UE. Działania umożliwią zatrudnienie naukowców z innych krajów UE, oddelegowanie personelu naukowego i zarządzającego, stworzenie mechanizmów oceny oraz pozyskanie i rozwijanie aparatury badawczej. Takie działania uzupełnią potrzeby i możliwości wzmocnienia potencjału badawczego istniejących i powstających ośrodków doskonałości w tych regionach, które mogą być finansowane przez fundusze strukturalne.

Obszar „Nauka w społeczeństwie” stanowi znaczne rozszerzenie prac realizowanych w poprzednim programie ramowym. Będzie on wspierał poprawę osiągnięć naukowych, prowadził do ulepszenia polityk UE oraz zwiększenia zaangażowania i stopnia poinformowania społeczeństwa.

Ważnym celem siódmego programu ramowego jest budowa silnej i spójnej międzynarodowej polityki w dziedzinie nauki i technologii. Działania w ramach programu „Możliwości” wspierają to podejście, w szczególności poprzez pomoc w określeniu priorytetów dla współpracy.

Przy spójnym opracowaniu polityk większy nacisk zostanie położony na kwestię koordynacji krajowych i regionalnych polityk badawczych przy pomocy specjalnego modelu wspierania inicjatyw Państw Członkowskich i regionów w zakresie ponadnarodowej współpracy politycznej. Wzmocni to wdrożenie otwartej metody koordynacji w zakresie polityk badawczych oraz wspomaga uzgodnione lub wspólne inicjatywy między grupami państw i regionów w obszarach o silnym wymiarze ponadnarodowym.

7.5. Działania Wspólnego Centrum Badawczego

Oprócz kontynuowania naukowego i technicznego wsparcia dla procesu formułowania polityk UE, Wspólne Centrum Badawcze (WCB) będzie nadal rozbudowywać swoje ukierunkowanie na użytkownika oraz swoje silne powiązania ze środowiskiem naukowym. Jego działalność będzie rozwijać się w szczególnym kontekście, na który składają się zagadnienia wzrostu, zrównoważonego rozwoju i bezpieczeństwa.

Działania WCB są także odpowiedzią na żądania „lepszej regulacji” odnowionej strategii lizbońskiej. Nowe wyzwania związane z rosnącą potrzebą reakcji na sytuacje zagrożenia, kryzysy oraz pilne imperatywy polityczne, wymagają odpowiedzi w postaci stworzenia możliwości i mechanizmów w wybranych obszarach, mających na celu zapewnienie odpowiedniego wsparcia na płaszczyźnie UE. Zintegrowane podejście w kwestii zapewnienia wsparcia naukowego i technologicznego dla polityki będzie więc również zasadniczym elementem tego programu szczegółowego.

8. BUDOWA EUROPEJSKIEJ PRZESTRZENI BADAWCZEJ (ERA) WIEDZY NA RZECZ WZROSTU

Niezbędny szybki postęp na drodze do społeczeństwa i gospodarki opartych na wiedzy wymaga nowych ambicji i skuteczności badań europejskich. W tych staraniach wszystkie podmioty w całej Unii Europejskiej – rządy krajowe, instytucje badawcze, przemysł – muszą wypełnić swoją rolę.

Programy szczegółowe służące realizacji siódmego programu ramowego są opracowane w taki sposób, by w ramach dostępnych środków zmaksymalizować efekt dźwigni oraz wpływ finansowania badań na poziomie europejskim. Główne ich cechy to: koncentracja na czterech celach sformułowanych w odpowiednich programach szczegółowych, przy działaniach i środkach realizacji dostosowanych do ich osiągnięcia; silny element ciągłości połączony z głównymi nowymi koncepcjami; konsekwentne skupienie się na wspieraniu istniejących wybitnych osiągnięć oraz tworzeniu możliwości powstawania takich osiągnięć w przyszłości; usprawnione i uproszczone zarządzanie programem zapewniające przyjazność dla użytkownika i efektywność pod względem kosztów; oraz wbudowana elastyczność umożliwiająca programowi ramowemu reakcję na nowe potrzeby i możliwości.

Załącznik I

„WYKAZ MOŻLIWOŚCI” ESFRI[7]

- Instalacja dla Badań Antyprotonów i Jonów (Facility for Antiproton and Ion Research, FAIR)

- Instalacja dla intensywnych promieni wtórnych izotopów niestabilnych (Facility for intense secondary beams of unstable isotopes, SPIRAL II)

- Europejski teleskop neutronowy dla głębokiego morza (European deep-sea neutrino telescope, KM3NeT)

- Ekstremalnie Wielki Teleskop (Extremely Large Telescope, ELT) dla astronomii optycznej

- Paneuropejska Infrastruktura Badawcza dla Nanostruktur (Pan-European Research Infrastructure for Nano –Structures, PRINS)

- Europejskie Neutronowe Źródło Spalacyjne (European Spallation Source, ESS – neutron source)

- Europejski Projekt Lasera Rentgenowego XFEL – twarde promienie rentgenowskie

- Sieć IRUVX FEL – od promieni podczerwonych do miękkich promieni rentgenowskich

- Poszerzenie ESRF - synchrotron

- Komputer wysokiej wydajności dla Europy (High Performance Computer for Europe, HPCEUR)

- Statki morskie dla badań wybrzeży, głównie na Morzu Bałtyckim

- Lodołamacz badawczy „Aurora Borealis”

- Europejskie Multidyscyplinarne Obserwatorium Dna Morskiego (European Multidisciplinary Seafloor Observatory, EMSO)

- Europejska infrastruktura dla badania i ochrony bioróżnorodności

- Zaawansowana infrastruktura dla systemów obrazowania ciała i mózgu

- Infrastruktura bioinformatyczna dla Europy

- Europejska sieć nowoczesnych ośrodków badań klinicznych

- Europejska sieć banków biologicznych oraz zasobów genomu

- Laboratoria o wysokim poziomie bezpieczeństwa przeznaczone do badań nowych chorób i zagrożeń dla zdrowia publicznego

- Infrastruktura dla funkcjonalnej analizy całego genomu ssaków

- Modelowa infrastruktura dla badań biomedycznych

- Europejskie Obserwatorium Badawcze Nauk Humanistycznych i Społecznych (European Research Observatory for the Humanities and Social Sciences, EROHS)

- Europejskie Badania Społeczne (European Social Survey, ESS)

„Projekty światowe”

- ITER

- Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (International Space Station, ISS)

- International Linear Collider (ILC)

- Zakres Kilometra Kwadratowego (Square Kilometer Array, SKA) – teleskop radiowy

- Międzynarodowa Instalacja Napromieniowywania Materiałów Przeznaczonych do Syntezy Jądrowej (International Fusion Materials Irradiation Facility, IFMIF)

2005/0188 (CNS)

Wniosek

DECYZJA RADY

w sprawie programu szczegółowego „Możliwości” wdrażającego siódmy program ramowy Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (2007-2013) (Tekst mający znaczenie dla EOG)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 166,

uwzględniając wniosek Komisji[8],

uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego[9],

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego[10],

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Zgodnie z art. 166 ust. 3 Traktatu decyzja nr /WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotycząca siódmego programu ramowego Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji (2007-2013) (zwanego dalej „programem ramowym”) ma być wykonana poprzez programy szczegółowe, w których określono szczegółowe zasady ich realizacji, ustalono czas ich trwania i przewidziano środki uznane za niezbędne.

(2) Program ramowy składa się z czterech rodzajów działań: międzynarodowej współpracy w określonych dziedzinach tematycznych („Współpraca”), badań inspirowanych przez naukowców („Pomysły”), wspierania kształcenia i rozwoju kariery naukowców („Ludzie”) oraz wspierania możliwości badawczych („Możliwości”). Działania w ramach części „Możliwości” będące działaniami pośrednimi należy realizować poprzez niniejszy program szczegółowy.

(3) Do niniejszego programu należy stosować zasady uczestnictwa przedsiębiorstw, ośrodków badawczych i uczelni wyższych oraz zasady upowszechniania wyników badań określone dla programu ramowego (zwane dalej „zasadami uczestnictwa i upowszechniania”).

(4) Program ramowy powinien uzupełniać działania prowadzone w Państwach Członkowskich oraz inne działania Wspólnoty, które są konieczne w ramach ogólnych strategicznych wysiłków na rzecz realizacji celów strategii lizbońskiej, oraz w szczególności działania dotyczące funduszy strukturalnych, rolnictwa, edukacji, kształcenia, konkurencyjności i innowacji, przemysłu, zdrowia, ochrony konsumentów, zatrudnienia, energii, transportu oraz środowiska.

(5) Działania dotyczące innowacji oraz małych i średnich przedsiębiorstw wspierane w ramach niniejszego programu ramowego powinny uzupełniać działania podejmowane w ramach programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji.

(6) Wdrażanie programu ramowego może dać początek programom uzupełniającym, w których biorą udział tylko niektóre Państwa Członkowskie, udziałowi Wspólnoty w programach podejmowanych przez kilka Państw Członkowskich lub tworzeniu wspólnych przedsiębiorstw lub innych struktur w rozumieniu art. 168, 169 i 171 Traktatu.

(7) Niniejszy program szczegółowy powinien wnieść wkład w dotację dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego na utworzenie „mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka” w celu poprawy dostępu do pożyczek EBI.

(8) Zgodnie z art. 170 Traktatu Wspólnota zawarła szereg umów międzynarodowych w dziedzinie badań naukowych. Należy podjąć wysiłki w celu wzmocnienia międzynarodowej współpracy w dziedzinie badań naukowych mając na względzie dalszą integrację Wspólnoty ze światowym środowiskiem naukowym. W związku z tym w niniejszym programie szczegółowym mogą uczestniczyć państwa, które zawarły w tym celu odpowiednie umowy, oraz na poziomie projektów, na zasadzie wzajemnych korzyści, podmioty z państw trzecich i międzynarodowe organizacje współpracy naukowej.

(9) Działania badawcze prowadzone w ramach niniejszego programu powinny być zgodne z podstawowymi zasadami etycznymi, łącznie z tymi, które znalazły swój wyraz w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej.

(10) Program ramowy powinien przyczyniać się do promowania zrównoważonego rozwoju.

(11) Należy zapewnić właściwe zarządzanie finansami programu ramowego oraz jego realizację w sposób jak najbardziej skuteczny i przyjazny dla użytkowników, a także łatwość dostępu dla wszystkich uczestników, zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich i zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE, EURATOM) nr 2342/2002 z dnia 23 grudnia 2002 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia finansowego, z wszelkimi przyszłymi zmianami.

(12) Należy także podjąć odpowiednie środki w celu zapobieżenia nieprawidłowościom i nadużyciom, oraz należy podjąć niezbędne kroki w celu odzyskania straconych, niewłaściwie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych środków, zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich, rozporządzeniem Komisji (WE, EURATOM) nr 2342/2002 z dnia 23 grudnia 2002 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia finansowego z wszelkimi przyszłymi zmianami, rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich[11], rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) nr 2185/96 z dnia 11 listopada 1996 r. w sprawie kontroli na miejscu oraz inspekcji przeprowadzanych przez Komisję w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich przed nadużyciami finansowymi i innymi nieprawidłowościami[12] oraz rozporządzeniem (WE) nr 1074/1999 Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącym dochodzeń prowadzonych przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF)[13].

(13) Środki niezbędne do wykonania niniejszej decyzji powinny zostać przyjęte zgodnie z decyzją Rady 1999/468/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. ustanawiającą warunki wykonywania uprawnień wykonawczych przyznanych Komisji[14].

(14) Program szczegółowy „Możliwości” powinien otrzymać własną linię budżetową w budżecie ogólnym Wspólnot Europejskich.

(15) Podczas realizacji niniejszego programu należy zwrócić odpowiednią uwagę na problematykę płci, jak również, między innymi, na warunki pracy, przejrzystość rekrutacji oraz rozwój kariery naukowców zatrudnionych przy projektach i programach finansowanych w ramach działań niniejszego programu, dla których ramy odniesienia stanowi zalecenie Komisji z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie Europejskiej Karty Naukowca oraz Kodeksu postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych[15].

PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

Artykuł 1

Niniejszym przyjmuje się program szczegółowy „Możliwości” dla działań Wspólnoty w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego, łącznie z demonstracją, zwany dalej „programem szczegółowym”, na okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2013 r.

Artykuł 2

Program szczegółowy wspiera działania w ramach części „Możliwości” wspierające kluczowe aspekty europejskich możliwości w dziedzinie badań i innowacji:

4. infrastruktury badawcze;

5. badania na korzyść małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP);

6. regiony wiedzy;

7. potencjał badawczy;

8. naukę w społeczeństwie;

9. horyzontalne działania w zakresie współpracy międzynarodowej;

a także spójne opracowywanie polityk w dziedzinie badań.

Realizacja niniejszego programu szczegółowego może dać początek programom uzupełniającym, w których biorą udział tylko niektóre Państwa Członkowskie, udziałowi Wspólnoty w programach podejmowanych przez kilka Państw Członkowskich lub tworzeniu wspólnych przedsiębiorstw lub innych struktur w rozumieniu art. 168, 169 i 171 Traktatu.

Cele i ogólne kierunki tych działań zostały określone w załączniku I.

Artykuł 3

Zgodnie z załącznikiem II do programu ramowego kwota uznana za niezbędną do realizacji programu szczegółowego wynosi 7486 mln EUR, z czego mniej niż 6 % jest przeznaczone na wydatki administracyjne Komisji. Szacunkowy podział tej kwoty podano w załączniku II.

Artykuł 4

1. Wszystkie działania badawcze przeprowadzane w ramach programu szczegółowego są prowadzone zgodnie z podstawowymi zasadami etycznymi.

2. Następujące obszary badań nie są finansowane w ramach niniejszego programu:

- działalność badawcza mająca na celu klonowanie ludzi w celach reprodukcyjnych,

- działalność badawcza mająca na celu zmiany dziedzictwa genetycznego człowieka, które mogłyby spowodować dziedziczenie takich zmian[16],

- działalność badawcza mająca na celu tworzenie ludzkich embrionów jedynie do celów badawczych lub w celu pozyskiwania komórek macierzystych, w tym także za pomocą przeniesienia jądra komórki somatycznej.

3. Następujące badania nie są finansowane w ramach niniejszego programu:

- działania badawcze zakazane we wszystkich Państwach Członkowskich,

- działania badawcze, które mają być prowadzone w Państwie Członkowskim, w którym takie badania są zakazane.

Artykuł 5

1. Program szczegółowy jest realizowany przy pomocy systemów finansowania ustanowionych w załączniku III do siódmego programu ramowego.

2. Załącznik III do niniejszego programu szczegółowego określa zasady przyznania dotacji dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego na utworzenie mechanizmu finansowania opartego na podziale ryzyka.

3. Załącznik IV do niniejszego programu szczegółowego określa inicjatywę na rzecz wspólnej realizacji krajowych programów badawczych, która byłaby przedmiotem odrębnej decyzji na podstawie art. 169 Traktatu.

4. Do niniejszego programu szczegółowego stosuje się zasady uczestnictwa i upowszechniania.

Artykuł 6

1. Komisja sporządza program prac dla realizacji programu szczegółowego, określający bardziej szczegółowo cele oraz priorytety naukowe i technologiczne przedstawione w załączniku I, system finansowania stosowany w odniesieniu do tematu, którego dotyczy zaproszenie do składania wniosków, oraz harmonogram realizacji.

2. Program prac uwzględnia działania badawcze istotne dla programu prowadzone przez Państwa Członkowskie, państwa stowarzyszone oraz europejskie i międzynarodowe organizacje. Program jest uaktualniany w miarę potrzeb.

3. Program prac określa kryteria oceny wniosków dotyczących działań pośrednich w ramach systemów finansowania i kryteria wyboru projektów. Kryteria te obejmują jakość, wpływ i realizację. W tych ramach program prac może dokładniej określać lub wprowadzać dodatkowe wymogi, wagi i progi.

4. Program prac może określać:

10. organizacje, które otrzymują środki w formie składki członkowskiej,

11. działania wspierające na rzecz działań określonych podmiotów prawnych.

Artykuł 7

1. Komisja jest odpowiedzialna za realizację programu szczegółowego.

2. Procedurę ustanowioną w art. 8 ust. 2 stosuje się do przyjmowania:

12. programu prac, o którym mowa w art. 6 ust. 1;

13. każdej zmiany szacunkowego podziału kwoty określonego w załączniku II.

3. Procedurę ustanowioną w art. 8 ust. 3 stosuje się do przyjmowania działań w dziedzinie RTD, w których są wykorzystywane embriony ludzkie i komórki macierzyste embrionów ludzkich.

Artykuł 8

1. Komisję wspiera Komitet.

2. W przypadku odniesień do niniejszego ustępu, zastosowanie ma procedura zarządzania ustanowiona w art. 4 decyzji 1999/468/WE, zgodnie z jej art. 7 ust. 3.

3. W przypadku odniesień do niniejszego ustępu, zastosowanie mają art. 5 i 7 decyzji 1999/468/WE.

4. Okres przewidziany w art. 4 ust. 3 i art. 5 ust. 6 decyzji 1999/468/WE wynosi dwa miesiące.

5. Komisja regularnie informuje Komitet o ogólnych postępach w realizacji programu szczegółowego, a w szczególności przedstawia informacje na temat wszystkich działań w dziedzinie RTD finansowanych w ramach niniejszego programu.

Niniejsza decyzja skierowana jest do Państw Członkowskich.

Sporządzono w Brukseli,

W imieniu Rady

Przewodniczący

ZAŁĄCZNIK I

CELE NAUKOWE I TECHNOLOGICZNE, OGÓLNE KIERUNKI TEMATÓW I DZIAŁAń

WPROWADZENIE

Niniejszy program szczegółowy polepszy możliwości badawcze i innowacyjne w całej Europie i zapewni ich możliwie najlepsze wykorzystanie. Cel ten zostanie osiągnięty poprzez:

- Optymalizację wykorzystania oraz rozwój infrastruktur badawczych

- Wzmocnienie możliwości innowacyjnych małych i średnich przedsiębiorstw oraz ich zdolności do czerpania korzyści z prac badawczych

- Wspieranie rozwoju regionalnych, ukierunkowanych na badania klastrów („clusters”)

- Uwolnienie potencjału badawczego w regionach konwergencji oraz najbardziej oddalonych regionach UE

- Zbliżenie nauki i społeczeństwa w celu harmonijnego włączenia nauki i technologii do społeczeństwa europejskiego; oraz

- Działania horyzontalne i środki wspierające współpracę międzynarodową.

Niniejszy program szczegółowy będzie również wspierał spójne opracowywanie polityk w dziedzinie badań.

W odpowiedni sposób zostanie uwzględniona zasada zrównoważonego rozwoju i równe traktowanie obu płci. Ponadto tam, gdzie jest to stosowne, zostaną wzięte pod uwagę aspekty etyczne, społeczne, prawne i szersze aspekty kulturowe związane z badaniami, które będą prowadzone, oraz z ich możliwymi zastosowaniami, jak również wpływ rozwoju naukowo-technicznego i prognozowania na społeczeństwo i gospodarkę, i będą one stanowiły część działań w ramach niniejszego programu szczegółowego.

W ramach niniejszego programu szczegółowego mogą być podejmowane działania na rzecz koordynacji pozawspólnotowych programów z wykorzystaniem systemu ERA-NET oraz uczestnictwa Wspólnoty we wspólnie realizowanych krajowych programach badawczych (art. 169 Traktatu), zgodnie z opisem w programie szczegółowym „Współpraca”.

Dążyć się będzie do synergii i komplementarności z innymi politykami i programami wspólnotowymi, takimi jak polityka regionalna i polityka spójności UE, fundusze strukturalne, program na rzecz konkurencyjności i innowacji i odpowiednie programy na rzecz edukacji i kształcenia.

Spójne opracowywanie polityk w dziedzinie badań naukowych

Działania podejmowane w tej części będą wspierać spójne opracowywanie polityk w dziedzinie badań naukowych, uzupełniając działania koordynujące w ramach programu „Współpraca” oraz wnosząc wkład do polityk i inicjatyw Wspólnoty (np. prawodawstwo, zalecenia i wytyczne) mających na celu poprawę spójności i wpływu polityk Państw Członkowskich.

Działania te przyczynią się do realizacji strategii lizbońskiej, a w szczególności do osiągnięcia celu inwestowania 3 % PKB w badania naukowe, poprzez wspieranie Państw Członkowskich i Unii przy opracowywaniu bardziej skutecznych polityk w dziedzinie badań naukowych i rozwoju. Celem jest polepszenie badań naukowych finansowanych ze środków publicznych i ich powiązań z przemysłem, sprzyjanie prywatnym inwestycjom w badania, w szczególności dzięki stworzeniu odpowiednich warunków ramowych poprzez wzmocnienie wsparcia ze środków publicznych i wynikającego z niego pobudzenia inwestycji prywatnych (efektu dźwigni).

Działania te będą obejmowały[17]:

- Monitorowanie i analizę polityk publicznych i strategii przemysłu związanych z badaniami naukowymi

Celem jest dostarczenie informacji i analiz wspierających opracowanie, realizację, ocenę i międzynarodową koordynację polityk publicznych. Obejmie to:

- System informacyjny ERAWATCH wspierający kształtowanie polityk w dziedzinie badań w oparciu o fakty oraz przyczyniający się do realizacji Europejskiej Przestrzeni Badawczej (ERA) poprzez umożliwienie lepszego zrozumienia charakteru, zasadniczych elementów oraz ewolucji krajowych i regionalnych polityk, inicjatyw i systemów badawczych. Obejmie to systematyczne analizy – z perspektywy europejskiej – kwestii istotnych dla kształtowania polityk w dziedzinie badań naukowych, a zwłaszcza: czynników wpływających na ewolucję systemów badawczych i ich konsekwencji dla polityk i struktur zarządzania, nowych kwestii/wyzwań i opcji politycznych oraz przegląd na poziomie europejskim postępów Państw Członkowskich w kierunku realizacji Europejskiej Przestrzeni Badawczej i osiągnięcia celu 3 %.

- Działanie monitorujące inwestycje przemysłu w badania naukowe, które będzie stanowiło niezależne i uzupełniające źródło informacji mające na celu wsparcie prowadzenia polityki publicznej i umożliwienie przedsiębiorstwom porównanie swoich strategii inwestycyjnych w dziedzinie R&D. Obejmie to okresowe tablice wyników przedstawiające inwestycje w dziedzinie R&D na poziomie przedsiębiorstw i sektorów, badanie tendencji w prywatnych inwestycjach w dziedzinie R&D, analizę czynników wpływających na decyzje inwestycyjne w dziedzinie R&D i na praktyki przedsiębiorstw, analizę skutków gospodarczych i ocenę konsekwencji dla polityki.

- Opracowanie i analizę wskaźników działalności badawczej i jej wpływu na gospodarkę. Obejmie to przygotowanie i publikację najważniejszych danych dotyczących krajowej i regionalnej nauki i technologii oraz tablic wyników przy wykorzystaniu tam, gdzie jest to stosowne, oficjalnych wskaźników statystycznych, ocenę mocnych i słabych stron systemów R&D Państw Członkowskich oraz analizę pozycji i osiągnięć UE w dziedzinie badań naukowych i technologicznych.

Działania te zostaną przeprowadzone we współpracy ze Wspólnym Centrum Badawczym oraz przy pomocy badań i grup ekspertów.

- Koordynację polityk w dziedzinie badań naukowych, w tym inicjatywy współpracy ponadnarodowej, podejmowane na poziomie krajowym lub regionalnym w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.

Celem jest wzmocnienie koordynacji polityk w dziedzinie badań naukowych poprzez działania wspierające (i) wdrażanie otwartej metody koordynacji (OMC) oraz (ii) inicjatywy o oddolnym charakterze podejmowane przez kilka państw i regionów, w których uczestniczą tam, gdzie jest to stosowne, inne zainteresowane strony (łącznie z przemysłem, organizacjami europejskimi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego).

Działania te będą dotyczyły zagadnień stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania, związanych z badaniami i innymi politykami służącymi realizacji Europejskiej Przestrzeni Badawczej oraz osiągnięcia celu UE – inwestowania 3 % PKB w badania naukowe. Działania te przyczynią się – poprzez uczenie się od siebie i wzajemne przeglądy – do opracowania bardziej skutecznych polityk krajowych i regionalnych, zachęcą do podejmowania uzgodnionych lub wspólnych inicjatyw między grupami państw i regionów zainteresowanych dziedzinami implikującymi silny wymiar ponadnarodowy lub „spill-over” i tam, gdzie będzie to wskazane, wskażą kwestie wymagające uzupełniającego i wzajemnie wzmacniającego działania na poziomie Wspólnoty i Państw Członkowskich.

Inicjatywy podjęte przez kilka państw i regionów mogą obejmować działania takie jak wzajemne przeglądy polityk krajowych i regionalnych, wymianę doświadczeń i personelu, wspólne oceny i oceny wpływu oraz opracowanie i realizację wspólnych inicjatyw.

Aspekty etyczne

Podczas realizacji niniejszego programu szczegółowego oraz podczas działań badawczych z niego wynikających należy przestrzegać podstawowych zasad etycznych. Obejmują one między innymi zasady, które znalazły wyraz w Karcie Praw Podstawowych UE, w tym: ochronę godności osoby ludzkiej i życia ludzkiego, ochronę danych osobowych i prywatności, ochronę zwierząt i środowiska zgodnie z prawem wspólnotowym i najnowszymi wersjami odpowiednich konwencji międzynarodowych, wytycznych i kodeksów postępowania, np. Deklaracją Helsińską, Konwencją Rady Europy o Prawach Człowieka i Biomedycynie, podpisaną w Oviedo dnia 4 kwietnia 1997 r. oraz jej Protokołami Dodatkowymi, Konwencją Narodów Zjednoczonych o Prawach Dziecka, Powszechną Deklaracją w sprawie Genomu Ludzkiego i Praw Człowieka przyjętą przez UNESCO, Konwencją Narodów Zjednoczonych o zakazie broni biologicznej i toksycznej (BTWC), Międzynarodowym Traktatem o zasobach genetycznych roślin dla żywności i rolnictwa i odpowiednimi rezolucjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).

Uwzględnione zostaną także opinie Europejskiej Grupy Doradców ds. Skutków Etycznych Biotechnologii (1991-1997) i opinie Europejskiej Grupy ds. Etyki w Nauce i Nowych Technologiach (od 1998 r.).

Zgodnie z zasadą pomocniczości i biorąc pod uwagę różnorodność koncepcji istniejących w Europie, uczestnicy projektów badawczych muszą stosować się do obowiązującego prawodawstwa, uregulowań i zasad etycznych w krajach, w których będą prowadzone badania. Przepisy krajowe obowiązują w każdym przypadku i przeprowadzenie badań, które są zakazane w danym Państwie Członkowskim lub w innym państwie, w tym Państwie Członkowskim lub innym państwie nie może być wspierane z funduszy wspólnotowych.

Tam, gdzie sytuacja tego wymaga, przed rozpoczęciem działań w zakresie RTD, podmioty prowadzące projekty badawcze muszą uzyskać stosowne zezwolenie odpowiednich krajowych lub lokalnych komitetów etycznych. W przypadku wniosków dotyczących kwestii delikatnych z etycznego punktu widzenia lub gdzie aspekty etyczne nie zostały odpowiednio uwzględnione, Komisja będzie systematycznie dokonywać przeglądu zasad etycznych. W szczególnych przypadkach przeglądu zasad etycznych można dokonać w trakcie realizacji projektu.

Zgodnie z art. 4 ust. 3 niniejszej decyzji działania badawcze, które są zakazane we wszystkich Państwach Członkowskich, nie będą finansowane.

Protokół w sprawie ochrony i dobrostanu zwierząt załączony do Traktatu wymaga, aby Wspólnota w pełni uwzględniała wymogi dotyczące dobrostanu zwierząt przy formułowaniu lub wdrażaniu wspólnotowych polityk, także badań naukowych. Dyrektywa Rady 89/609/EWG dotycząca ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów doświadczalnych i innych celów naukowych wymaga, aby wszystkie doświadczenia zmierzały do uniknięcia niepokoju, niepotrzebnego bólu i cierpienia oraz aby wszystkie doświadczenia wykorzystywały najmniejszą liczbę zwierząt, angażowały zwierzęta o najniższym stopniu wrażliwości neurofizjologicznej, powodowały najmniej bólu, cierpienia, niepokoju i trwałych uszkodzeń. Zmiany dziedzictwa genetycznego zwierząt i klonowanie zwierząt można brać pod uwagę jedynie, gdy cele są uzasadnione z etycznego punktu widzenia, istniejące warunki gwarantują dobro zwierząt oraz przestrzegane są zasady różnorodności biologicznej.

Podczas realizacji niniejszego programu Komisja będzie regularnie monitorowała postępy naukowe oraz krajowe i międzynarodowe przepisy w sposób umożliwiający uwzględnienie wszelkich zmian.

Badania nad kwestiami etycznymi związanymi z rozwojem naukowo-technologicznym będą prowadzone w części „Nauka w społeczeństwie” w ramach niniejszego programu.

1. INFRASTRUKTURY BADAWCZE

Cel

Optymalizacja wykorzystania i rozwój najlepszych infrastruktur badawczych istniejących w Europie oraz pomoc w stworzeniu we wszystkich dziedzinach nauki i technologii nowych infrastruktur badawczych o paneuropejskim znaczeniu (lub znaczne ulepszenia istniejących struktur), potrzebnych europejskiemu środowisku naukowemu by utrzymać się w czołówce postępu naukowego, i będących w stanie pomóc przemysłowi we wzmocnieniu podstaw wiedzy i technologicznego know-how.

Podejście

Aby Europa stała się najbardziej konkurencyjną i dynamiczną gospodarką opartą na wiedzy na świecie, do objęcia prowadzenia w nauce i technologii niezbędne są nowoczesne i skuteczne infrastruktury badawcze. Infrastruktury badawcze odgrywają kluczową rolę w tworzeniu, upowszechnianiu, zastosowaniu i wykorzystaniu wiedzy, sprzyjając w ten sposób innowacjom. Dostęp do nich staje się coraz bardziej niezbędny we wszystkich obszarach nauki i technologii. Wiele infrastruktur badawczych przekształciło się z wielkich instytucji poświęconych prawie wyłącznie jednej konkretnej dyscyplinie w instytucje świadczące usługi dla wielu różnych środowisk naukowych. Technologie teleinformatyczne umożliwiły opracowanie nowych, poszerzonych koncepcji infrastruktury wykorzystujących rozproszone systemy sprzętu, oprogramowania i zawartości posiadające ogromną łączną wartość jako kopalnie wiedzy z wielu różnorodnych dziedzin.

Proponowane działanie przyczyni się w szczególności do rozwoju, wykorzystania i ochrony wiedzy poprzez wspieranie infrastruktur badawczych oparte na podejściu o oddolnym charakterze opartym na kryterium jakości oraz na podejściu ukierunkowanym. Strategiczne ulepszenie e-infrastruktur opartych na technologiach teleinformatycznych jest również postrzegane jako motor zmian w sposobie prowadzenia badań naukowych.

W kontekście programu ramowego Wspólnoty w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego termin „infrastruktury badawcze” oznacza obiekty, zasoby lub usługi, które są potrzebne środowisku naukowemu do prowadzenia badań we wszystkich obszarach naukowych i technologicznych. Definicja ta obejmuje, łącznie ze związanymi z nimi zasobami ludzkimi:

- Najważniejszy sprzęt lub zestaw instrumentów wykorzystywany do celów badawczych

- Zasoby oparte na wiedzy, takie jak zbiory, archiwa, uporządkowane informacje lub systemy związane z zarządzaniem danymi wykorzystywane w badaniach naukowych

- Potrzebne infrastruktury oparte na technologiach teleinformatycznych, takie jak sieć „GRID”, obliczenia, oprogramowanie i komunikacja

- Wszelkie inne obiekty o jedynym w swoim rodzaju charakterze wykorzystywane do badań naukowych.

Do wsparcia kwalifikują się jedynie infrastruktury badawcze lub sieci infrastruktur badawczych mające wyraźne znaczenie dla europejskiego środowiska naukowego (akademickiego, publicznego i przemysłowego) pod względem oferowanych osiągnięć i dostępu. Muszą one w znaczącym stopniu przyczyniać się do rozbudowy europejskich możliwości badawczych.

W odniesieniu do tematycznych infrastruktur badawczych w ramach programu szczegółowego „Współpraca” ogólna koordynacja jest zapewniona przez niniejszy program.

Działania

Działania obejmują następujące kierunki działań:

- optymalizację wykorzystania istniejących infrastruktur badawczych i poprawę ich osiągnięć;

- sprzyjanie rozwojowi nowych infrastruktur badawczych o paneuropejskim znaczeniu (lub wprowadzaniu znacznych ulepszeń do istniejących struktur) w oparciu o pracę ESFRI (Europejskiego Forum Strategicznego Infrastruktur Badawczych);

- środki wsparcia łącznie ze wspieraniem nowych potrzeb.

1.1. Istniejące infrastruktury badawcze

Działania na rzecz infrastruktur badawczych będą miały na celu wzmocnienie europejskich możliwości i poprawę osiągnięć określonych infrastruktur badawczych oraz zwiększenie zainteresowania społeczności użytkowników możliwościami oferowanymi przez infrastruktury badawcze i zwiększenie zaangażowania tej społeczności w inwestycje w badania naukowe na najwyższym poziomie. Działania te będą obejmowały wsparcie efektywnego wykorzystania obiektów, zasobów i usług we wszystkich obszarach nauki i technologii poprzez „ponadnarodowy dostęp” do infrastruktur oraz wsparcie optymalizacji europejskich infrastruktur badawczych poprzez „integrację” możliwości i wysiłków.

1.1.1. Dostęp ponadnarodowy

Infrastruktury badawcze światowej rangi wymagają ogromnych i długoterminowych inwestycji w zasoby (ludzkie i finansowe). Powinny one być używane i wykorzystywane w skali Europy przez możliwie największą liczbę naukowców i przedsiębiorstw. UE powinna przyczynić się do realizacji tego celu poprzez promowanie dostępu ponadnarodowego . Ma to na celu otworzenie nowych możliwości dla zespołów badawczych, również z regionów peryferyjnych i najbardziej oddalonych, uzyskania dostępu do najlepszych infrastruktur badawczych oraz zespołów badawczych. Dostęp ten może zostać zapewniony dla użytkowników z zewnątrz poprzez kontakt osobisty („hands-on”) lub poprzez stosowne narzędzia komunikacji elektronicznej. Może on również przyjąć formę dostarczania usług naukowych na odległość. Realizacja nastąpi poprzez zaproszenia do składania wniosków o oddolnym charakterze otwarte dla wszystkich obszarów nauki i technologii bez preferencyjnego traktowania żadnego z obszarów.

1.1.2. Działania integrujące

Optymalizacja i wzmocnienie możliwości infrastruktur badawczych i ich osiągnięć na poziomie UE wymagają ciągłego promowania i ulepszania tak, aby odpowiadały nowym i rosnącym potrzebom naukowym. Jest to łatwiejsze do osiągnięcia poprzez skoordynowane pobudzanie ich użycia i rozwoju, łącznie z ulepszaniem.

Działania integrujące w odniesieniu do istniejących infrastruktur badawczych będą wdrażane poprzez:

- zaproszenia do składania wniosków „o oddolnym charakterze” nakierowane na pobudzenie wzajemnej koordynacji i łączenia zasobów pomiędzy operatorami infrastruktur w celu zbudowania kultury współpracy między nimi. Takie działania powinny mieć również na celu poprawę struktury pracy infrastruktur badawczych w skali europejskiej, sprzyjanie ich wspólnemu rozwojowi pod względem możliwości i osiągnięć, promowanie ich spójnego i interdyscyplinarnego użycia;

- „zaproszenia ukierunkowane” w przypadku, gdy takie ukierunkowane działania są wyraźnie korzystne przy wspieraniu potencjalnie ważnych infrastruktur badawczych w ujęciu długoterminowym, i przyspieszanie powstawania takich infrastruktur na poziomie UE. Będą one realizowane w ścisłym uzgodnieniu z działaniami podejmowanymi w ramach dziedzin tematycznych, w celu zagwarantowania, że wszystkie działania podejmowane na poziomie europejskim w ramach UE odpowiadają zapotrzebowaniu na infrastruktury badawcze w odpowiednich obszarach. Można już określić dziedziny[18] pokrywające długoterminowe zapotrzebowanie strategiczne zainteresowanych stron z kręgów akademickich, publicznych i przemysłowych oraz całego społeczeństwa, w których należałoby zapewnić lepsze wykorzystanie i wzmocnienie istniejących infrastruktur europejskich. Należą do nich: nauki o życiu i ich zastosowania, technologie teleinformatyczne, rozwój badań przemysłowych łącznie z metrologią, wsparcie zrównoważonego rozwoju, w szczególności w dziedzinie środowiska oraz nauki społeczne i humanistyczne.

1.1.3. E-infrastruktury oparte na technologiach teleinformatycznych:

Wprowadzenie e-infrastruktur zapewnia trwałe usługi dla środowisk naukowych oparte na kompleksowych procesach i skonstruowane tak, aby dostarczać wirtualnym społecznościom rozproszone zasoby informatyczne i komunikacyjne (obliczenia, łączność, oprzyrządowanie). Wzmocnienie podejścia europejskiego i związanych z nim działań europejskich w tej dziedzinie może w znaczącym stopniu przyczynić się do zwiększenia europejskiego potencjału badawczego i jego wykorzystania, konsolidując e-infrastruktury jako podstawę Europejskiej Przestrzeni Badawczej, zwiastuna innowacji interdyscyplinarnych i motor zmian w sposobie prowadzenia badań naukowych. Może ono również przyczynić się do integracji zespołów badawczych z regionów peryferyjnych i najbardziej oddalonych.

Proponowane działania na rzecz e-infrastruktur, oparte na ukierunkowanych zaproszeniach do składania wniosków, będą miały na celu sprzyjanie dalszemu rozwojowi i ewolucji infrastruktur komunikacyjnych o wysokiej pojemności i mocy (GÉANT) i infrastruktur opartych na sieci („GRID”) jak również europejskich możliwości w dziedzinie możliwości przeprowadzania obliczeń o najwyższej wydajności, przy podkreśleniu konieczności wspierania rozproszonych urządzeń obliczeniowych, urządzeń przechowywania danych i urządzeń wizualizacyjnych światowej klasy. Działania będą miały również na celu sprzyjanie przyjęciu tych urządzeń przez użytkowników, zwiększenie ich światowego znaczenia oraz poziomu zaufania i pewności w oparciu o osiągnięcia infrastruktur GÉANT i „GRID”.

Konieczne będzie skoordynowane i prowadzone na poziomie europejskim wspieranie bibliotek cyfrowych, archiwów, przechowywania i odzyskiwania danych i niezbędnego łączenia zasobów oraz zorganizowanie zbiorów danych dla środowiska naukowego oraz przyszłych pokoleń naukowców. Uwzględnione zostaną aspekty wzmocnienia zaufania i pewności e-infrastruktur. Proponowane działania będą miały również na celu przewidywanie i integrację nowych wymogów oraz rozwiązań tak, aby ułatwić powstawanie systemów testujących na dużą skalę zaprojektowanych do prowadzenia badań nad nowymi, przełomowymi technologiami i tak, aby uwzględnić nowe wymagania użytkowników, w tym nauczanie drogą elektroniczną („e-learning”). Grupa analityczna ds. e-infrastruktury (eIRG) będzie regularnie służyła pomocą przygotowując strategiczne zalecenia.

1.2. Nowe infrastruktury badawcze

Niniejszy program szczegółowy przyczyni się do promowania tworzenia nowych infrastruktur badawczych (lub znaczne ulepszenia istniejących struktur) skupiając się na jedynych w swoim rodzaju infrastrukturach, mających kluczowy i paneuropejski wpływ na rozwój istotnych dziedzin naukowych w Europie.

1.2.1. Projekty nowych infrastruktur badawczych

Promowanie tworzenia nowych infrastruktur badawczych poprzez przyjęcie podejścia o oddolnym charakterze w zaproszeniach do składania wniosków, finansując premie przygotowawcze i analizy wykonalności dla nowych infrastruktur.

1.2.2. Wsparcie budowy nowych infrastruktur

Promowanie tworzenia nowych infrastruktur badawczych w oparciu o prowadzone przez ESFRI prace nad opracowaniem europejskiego planu rozwoju nowych infrastruktur badawczych. Komisja określi projekty priorytetowe, na które będzie mogło zostać przyznane wsparcie WE w ramach programu ramowego.

Działanie związane z budową nowych infrastruktur będzie wdrażane w dwóch etapach:

- Etap 1: Wspieranie fazy przygotowawczej:

Pierwszy etap obejmie zaproszenia do składania wniosków dotyczące jedynie projektów określonych przez Komisję. Faza przygotowawcza obejmie sfinalizowanie szczegółowych planów budowy, organizacji prawnej, zarządzania i wieloletniego planowania przewidywanej infrastruktury badawczej oraz ostateczne porozumienie między zainteresowanymi stronami. Podczas fazy przygotowawczej Komisja Europejska będzie służyć pomocą, w szczególności ułatwiając mechanizmy finansowe dla fazy budowy.

- Etap 2: Wspieranie fazy budowy:

W drugim etapie, w oparciu o zawarte porozumienia techniczne, prawne, administracyjne i finansowe oraz wykorzystując w szczególności komplementarność instrumentów krajowych i wspólnotowych (takich jak fundusze strukturalne lub Europejski Bank Inwestycyjny) będą realizowane plany budowy. Wsparcie finansowe na fazę budowy przyznawane w ramach programu ramowego może zostać udzielone tym projektom priorytetowym, w odniesieniu do których istnieje pilna potrzeba uzyskania takiego wsparcia. W tych przypadkach decyzje będą podejmowane w oparciu o mechanizm uzależniony od charakteru i poziomu wymaganego finansowania (np. dotacja bezpośrednia; pożyczki Europejskiego Banku Inwestycyjnego, dostęp do których może być ułatwiony przez mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka (załącznik III); art. 171).

1.3. Środki wsparcia, w tym wsp ieranie nowych potrzeb

Kluczem do sukcesu tego działania jest ścisła koordynacja w UE przy formułowaniu i przyjmowaniu europejskiej polityki dotyczącej infrastruktur badawczych. W trakcie całego programu stosowane zatem będą środki wspierające taką koordynację, w tym wspierające rozwój współpracy międzynarodowej.

Działania te będą prowadzone głównie w oparciu o stale otwarte zaproszenie do składania wniosków o oddolnym charakterze. Działania te będą skierowane na wspieranie analizy nowych potrzeb, wspieranie pracy ESFRI i eIRG, efektywne wdrażanie programu (np. wspieranie konferencji, kontraktów z ekspertami, badań wpływu, itd.) a także na wspieranie międzynarodowego wymiaru działań prowadzonych w ramach niniejszego programu szczegółowego oraz upowszechnianie europejskiej doskonałości na poziomie międzynarodowym. W kontekście współpracy międzynarodowej działania prowadzone w ramach tej części programu „Możliwości” pozwolą wyznaczyć potrzeby określonych krajów trzecich oraz wspólne obszary zainteresowania, na których mogłyby zostać oparte szczególne działania w ramach współpracy, a na podstawie ukierunkowanych zaproszeń do składania wniosków pozwolą stworzyć wzajemne powiązania między kluczowymi infrastrukturami badawczymi w krajach trzecich oraz infrastrukturami znajdującymi się w Europejskiej Przestrzeni Badawczej.

2. BADANIA NAUKOWE NA KORZYŚĆ MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW

Cele

Wzmocnienie możliwości innowacyjnych europejskich małych i średnich przedsiębiorstw oraz ich wkładu w rozwój produktów i rynków opartych na nowych technologiach poprzez pomaganie im w zakresie outsourcingu badań, zwiększania wysiłków badawczych, poszerzania kontaktów, lepszego wykorzystania wyników badań i pozyskiwania technologicznego know-how.

Podejście

Małe i średnie przedsiębiorstwa są fundamentem europejskiego przemysłu. Powinny one stanowić główny element w systemie innowacji oraz w łańcuchu przekształcania wiedzy w nowe produkty, procesy i usługi. W obliczu rosnącej konkurencji na rynku wewnętrznym oraz w skali światowej, europejskie małe i średnie przedsiębiorstwa muszą pogłębiać posiadaną wiedzę i zwiększyć intensywność badań naukowych, rozszerzyć swoją działalność na nowe kraje i regiony i umiędzynarodowić swoje sieci wiedzy. Wszystkie Państwa Członkowskie podejmują działania istotne dla małych i średnich przedsiębiorstw, ale często nie wspierają i nie zachęcają do ponadnarodowej współpracy badawczej i transferu technologii. Potrzebne są działania na poziomie UE w celu uzupełnienia i poprawy efektów działań prowadzonych na poziomie krajowym i regionalnym.

Realizowane działania szczególne będą miały na celu wspieranie tych małych i średnich przedsiębiorstw lub ich stowarzyszeń, które muszą dokonać outsourcingu badań naukowych do uczelni wyższych i ośrodków badawczych („ośrodki zajmujące się RTD”). Działania te będą przeprowadzane na całym obszarze nauki i technologii. Przy ocenie wniosków dotyczących projektów zostanie należycie uwzględniony oczekiwany wpływ gospodarczy na małe i średnie przedsiębiorstwa. Środki finansowe będą przyznawane za pomocą dwóch programów: Badania na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw i badania na rzecz stowarzyszeń małych i średnich przedsiębiorstw . Pierwszy jest skierowany przede wszystkim do małych i średnich przedsiębiorstw o niskim lub średnim stopniu zaawansowania technologicznego posiadających małe możliwości badawcze lub nieposiadających ich wcale, jak również do małych i średnich przedsiębiorstw prowadzących intensywną działalność badawczą, które muszą dokonać outsourcingu prac badawczych w celu uzupełnienia ich podstawowych możliwości w tym zakresie. Drugi skierowany jest do stowarzyszeń małych i średnich przedsiębiorstw, które zazwyczaj najlepiej znają lub potrafią najlepiej określić wspólne problemy techniczne swoich członków, działać w ich imieniu i promować efektywne upowszechnianie i wykorzystanie wyników.

Oprócz tych działań szczególnych wspierany i ułatwiany będzie udział małych i średnich przedsiębiorstw w całym programie ramowym. Przy opracowywaniu zawartości obszarów tematycznych programu „Współpraca”, które w zależności od obszaru i tematu będą realizowane poprzez projekty o różnej wielkości i zakresie, zostały należycie uwzględnione potrzeby i potencjał badawczy małych i średnich przedsiębiorstw.

W celu wsparcia i ułatwienia udziału małych i średnich przedsiębiorstw w programie ramowym Wspólnoty w dziedzinie RTD, podczas jego wdrażania zostanie zapewniona komplementarność i synergia z działaniami podejmowanymi w ramach programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji.

Działania

Zastosowane zostaną następujące dwa programy wsparcia małych i średnich przedsiębiorstw:

- Badania na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw

Program ten wspiera małe grupy innowacyjnych małych i średnich przedsiębiorstw przy rozwiązywaniu wspólnych bądź uzupełniających się problemów technologicznych. Projekty o względnie krótkim okresie realizacji muszą koncentrować się na potrzebach innowacyjnych małych i średnich przedsiębiorstw, które dokonują outsourcingu prac badawczych do ośrodków zajmujących się RTD, oraz wykazywać wyraźny potencjał eksploatacyjny dla zainteresowanych małych i średnich przedsiębiorstw.

- Badania na rzecz stowarzyszeń małych i średnich przedsiębiorstw

Program ten wspiera stowarzyszenia małych i średnich przedsiębiorstw przy opracowywaniu rozwiązań problemów technicznych wspólnych dla większej liczby małych i średnich przedsiębiorstw w określonych sektorach przemysłu lub segmentach łańcucha tworzenia wartości, poprzez badania konieczne w celu np. opracowania norm europejskich lub zapewnienia zgodności z nimi oraz spełnienia wymogów regulacyjnych w dziedzinach takich jak zdrowie, bezpieczeństwo i ochrona środowiska. Projekty, których okres realizacji może wynosić kilka lat, muszą być prowadzone przez stowarzyszenia małych i średnich przedsiębiorstw, które dokonują outsourcingu prac badawczych do ośrodków zajmujących się RTD z korzyścią dla swoich członków, i muszą obejmować pewną liczbę poszczególnych małych i średnich przedsiębiorstw.

Wspólne cechy programów

- Jeżeli leży to w interesie małych i średnich przedsiębiorstw lub stowarzyszeń małych i średnich przedsiębiorstw, w programach mogą uczestniczyć inne przedsiębiorstwa i użytkownicy końcowi;

- Oprócz badań naukowych projekty powinny obejmować działania mające na celu promowanie przejmowania i efektywnego wykorzystania wyników badań takie jak testowanie, demonstracja, szkolenie, transfer technologii, zarządzanie wiedzą i ochrona praw własności intelektualnej. W odniesieniu do badań na rzecz stowarzyszeń małych i średnich przedsiębiorstw , projekty powinny również obejmować działania mające na celu efektywne upowszechnienie wyników badań wśród członków tych stowarzyszeń oraz, jeżeli jest to wskazane, w szerszym zakresie;

- W obu programach stosuje się specjalne zasady w odniesieniu do praw własności i dostępu.

3. REGIONY WIEDZY

Cele

Wzmocnienie potencjału badawczego regionów europejskich, w szczególności poprzez wspieranie i zachęcanie do rozwoju w całej Europie regionalnych, ukierunkowanych na badania klastrów („clusters”) skupiających władze regionalne, uczelnie wyższe, ośrodki badawcze, przedsiębiorstwa i inne zainteresowane strony.

Podejście

Regiony są coraz częściej uznawane za ważnych aktorów na europejskiej scenie badań i rozwoju. Jednocześnie istnieją dowody wskazujące na to, że inwestycje w dziedzinie R&D poprawiają atrakcyjność regionów oraz zwiększają konkurencyjność lokalnych przedsiębiorstw. Do najlepszych motorów takiej działalności inwestycyjnej, prowadzącej do bezpośredniego polepszenia lokalnej przewagi konkurencyjnej i wykazującej pozytywne efekty pod względem wzrostu gospodarczego i zatrudnienia należą klastry ukierunkowane na badania naukowe i rozwój. Przeprowadzona w 2003 r. pilotażowa akcja „Regiony wiedzy”[19] potwierdziła znaczenie takich klastrów oraz konieczność wspierania i zachęcania do ich rozwoju.

Niniejsze działanie umożliwi europejskim regionom wzmocnienie ich możliwości inwestowania w RTD oraz maksymalizację możliwości skutecznego zaangażowania zainteresowanych stron z tych regionów w europejskie projekty badawcze. Do zwiększonego i bardziej ukierunkowanego wykorzystania funduszy strukturalnych na inwestycje i działania w dziedzinie R&D dążyć się będzie również poprzez poprawę synergii między polityką regionalną i polityką w dziedzinie badań naukowych przede wszystkim poprzez opracowywanie regionalnych strategii w dziedzinie badań naukowych, które władze regionalne będą mogły włączyć do swoich strategii rozwoju gospodarczego.

Działania w ramach „Regionów wiedzy” mają na celu wspieranie określenia i wdrożenia optymalnych polityk i strategii na rzecz rozwoju klastrów ukierunkowanych na badania naukowe i rozwój. W szczególności poprawią one znaczenie i efektywność regionalnych programów badań poprzez uczenie się od siebie, wesprą i wzmocnią współpracę między klastrami i przyczynią się do wzmocnienia zrównoważonego rozwoju istniejących klastrów ukierunkowanych na badania naukowe i rozwój oraz do powstawania nowych klastrów. Wspierane będą w szczególności projekty kierowane zapotrzebowaniem i zorientowane na określony problem, zajmujące się określonymi obszarami lub sektorami technologicznymi.[20]

Akcja będzie miała zastosowanie dla wszystkich regionów, w tym również regionów konwergencji[21].

Działania

W projekty zaangażowane są z reguły władze regionalne, agencje rozwoju regionalnego, uczelnie wyższe, ośrodki badawcze, przemysł oraz tam, gdzie jest to stosowne, organizacje działające na obszarach transferu technologii, finansowania lub społeczeństwa obywatelskiego. Projekty w ramach Regionów wiedzy obejmą następujące działania:

- Analizę, opracowywanie i wdrażanie programów badań regionalnych klastrów i współpracy między nimi. Działania te obejmą analizę oraz plan wdrożenia ukierunkowany na możliwości i priorytety w zakresie R&D. Projekty powinny wykorzystywać metody polegające na prognozowaniu, porównywaniu lub inne metody wykazujące oczekiwane korzyści, takie jak wzmocnienie powiązań między zaangażowanymi klastrami, zoptymalizowane zaangażowanie w europejskie projekty badawcze oraz większy wpływ na rozwój regionalny.

- „Mentorowanie” regionów o mniej rozwiniętym profilu badawczym przez wysokorozwinięte regiony w oparciu o tworzenie klastrów ukierunkowanych na R&D. W tym celu ponadnarodowe regionalne konsorcja mobilizują i zrzeszają podmioty zajmujące się badaniami naukowymi w akademiach, przemyśle i administracji do dostarczania „wytycznych” wspólnie z oraz dla mniej rozwiniętych regionów.

- Inicjatywy mające na celu poprawę integracji podmiotów i instytucji zajmujących się badaniami naukowymi z regionalnymi gospodarkami poprzez interakcje między nimi na poziomie klastrów. Działania te obejmują ponadnarodowe działania mające na celu poprawę powiązań między stronami zainteresowanymi badaniami a lokalnymi społecznościami przedsiębiorców oraz istotne działania między klastrami.

Wspierane będą również działania promujące wzajemną systematyczną wymianę informacji oraz interakcje między podobnymi projektami oraz tam, gdzie jest to stosowne, z działaniami w ramach innych istotnych programów Wspólnoty (np. warsztaty analizy i syntezy, okrągłe stoły, publikacje).

4. POTENCJAŁ BADAWCZY

Cel

Pobudzenie wykorzystania pełnego potencjału badawczego rozszerzonej Unii przez uwolnienie i rozwój potencjału badawczego w regionach konwergencji UE i regionach najbardziej oddalonych oraz pomoc w zwiększeniu możliwości efektywnego uczestnictwa w działalności badawczej na poziomie UE naukowców z tych regionów.

Podejście

Aby wesprzeć wykorzystanie pełnego potencjału badawczego rozszerzonej Unii, szczególne działanie ma na celu uwolnienie potencjału grup badawczych, w szczególności grup w regionach konwergencji i najbardziej oddalonych regionach UE, które obecnie nie wykorzystują w pełni swoich możliwości lub potrzebują nowej wiedzy i wsparcia przy wykorzystaniu swojego potencjału. Działania te opierają się w dużym stopniu na przeszłych i istniejących środkach takich jak europejskie centra doskonałości w państwach, które w tamtym czasie miały status krajów przystępujących i kandydujących, w ramach piątego programu ramowego oraz stypendia Marii Curie w zakresie transferu wiedzy. Uzupełnią one również wysiłki podejmowane przez Europejski Fundusz Społeczny w ramach nowej polityki spójności (2007-2013), koncentrując się na rozwoju potencjału ludzkiego dla celów badawczych na poziomie krajowym w kwalifikujących się obszarach.

Dzięki ukierunkowaniu na wzmocnienie i rozwinięcie współpracy takich grup badawczych z ośrodkami badawczymi w innych Państwach Członkowskich UE zostanie wniesiony istotny wkład w uwalnianie ich potencjału oraz, co za tym idzie, w ich zrównoważony rozwój w dłuższej perspektywie. Poprzez optymalizację aspektu międzynarodowego takich grup badawczych oraz ich międzynarodowego uznania, potencjału przywódczego oraz jakości naukowców, takie grupy badawcze będą bardziej widoczne, a ich udział w Europejskiej Przestrzeni Badawczej zostanie ułatwiony.

Działania

Działanie będzie sprzyjało w szczególności zawieraniu strategicznych partnerstw, w tym partnerstw między grupami badawczymi z sektora publicznego jak również z sektora prywatnego w regionach konwergencji oraz w najbardziej oddalonych regionach UE wybranymi na podstawie jakości i wysokiego potencjału, z grupami badawczymi o uznanej pozycji z innych części Europy. Szczególny nacisk zostanie położony na oczekiwane długoterminowe efekty partnerstwa zarówno na poziomie UE jak i na poziomie regionalnym. Mając na celu wykorzystanie pełnego potencjału badawczego wybranych grup badawczych (np. wzmocnienie wiedzy, rozwinięcie dodatkowych kompetencji, w tym również w zakresie zarządzania badaniami, lub poprawa widoczności) działanie obejmie wspieranie wybranych grup badawczych w kwalifikujących się regionach w ramach programów badawczych opracowanych w ramach partnerstw strategicznych w postaci:

- Wymiany know-how i doświadczeń poprzez ponadnarodowe wzajemne oddelegowanie personelu naukowo-badawczego między wybranymi ośrodkami w kwalifikujących się regionach a jedną lub więcej organizacjami w innym Państwie Członkowskim UE, z wbudowanym mechanizmem obowiązkowego powrotu dla oddelegowanego personelu pochodzącego z wybranych ośrodków w kwalifikujących się regionach;

- Rekrutacji przez wybrane ośrodki doświadczonych naukowców „z zewnątrz” w celu zaangażowania ich w transfer wiedzy i/lub szkolenie naukowców, również jako środek zachęcający naukowców, którzy opuścili kraj, do powrotu;

- Pozyskania i rozwijania określonego sprzętu badawczego dla wybranych ośrodków;

- Organizacji warsztatów i konferencji w celu ułatwienia transferu wiedzy na poziomie krajowym i międzynarodowym, z udziałem zarówno własnego personelu naukowo-badawczego z wybranych ośrodków, jak i zaproszonych naukowców z innych państw w ramach zwiększania możliwości wybranych ośrodków w zakresie międzynarodowych szkoleń i polepszania reputacji; udziału personelu naukowo-badawczego z wybranych w ramach systemu ośrodków w międzynarodowych konferencjach lub krótkich programach szkoleniowych w celu wymiany wiedzy, budowania sieci współpracy oraz aby umożliwić im kontakt z bardziej międzynarodowym środowiskiem;

- Upowszechniania i działań promujących mających na celu zapewnienie większej widoczności wybranych ośrodków i ich działań.

Dodatkowo i niezależnie od tych środków wsparcia, działanie zapewni mechanizmy oceny, poprzez które każde centrum badawcze w kwalifikujących się regionach, niezależnie od tego, czy ubiega się o finansowanie czy nie, będzie mogło uzyskać międzynarodową, niezależną, fachową ocenę dotyczącą ogólnej jakości prowadzonych przez nie badań oraz swojej infrastruktury. Oceny tej dokonywać będą niezależni międzynarodowi eksperci wysokiej rangi nominowani przez Komisję.

5. NAUKA W SPOŁECZEŃSTWIE

Cel

W celu stworzenia efektywnego i demokratycznego europejskiego społeczeństwa wiedzy należy pobudzać harmonijne włączenie przedsięwzięć naukowych i technologicznych oraz związanych z nimi polityk w dziedzinie badań naukowych do europejskiej struktury społecznej.

Podejście

„Nauka w społeczeństwie” stanowi znaczne rozwinięcie i poszerzenie prac pilotażowych podjętych w ramach szóstego programu ramowego, proporcjonalne do zwiększonych ambicji europejskiej polityki w dziedzinie badań naukowych.

Rozwój społeczeństw europejskich zależy w dużej mierze od ich możliwości tworzenia, wykorzystania i upowszechniania wiedzy i, w oparciu o to, do stałej innowacji. Badania naukowe odgrywają w tym względzie główną rolę i powinny w dalszym ciągu być jedną z sił napędzających wzrost gospodarczy, dobrobyt i zrównoważony rozwój.

Aby osiągnąć ten cel, koniecznym jest stworzenie atmosfery społecznej i kulturowej sprzyjającej pomyślnym i użytecznym badaniom naukowym. Oznacza to wzięcie pod uwagę uzasadnionych wątpliwości i potrzeb społecznych, co pociąga za sobą wzmożoną demokratyczną dyskusję z bardziej zaangażowanym i lepiej poinformowanym społeczeństwem i lepsze warunki podejmowania zbiorowych decyzji w kwestiach naukowych. Powinien również zostać stworzony klimat sprzyjający ambicjom naukowym, pojawianiu się nowych inwestycji w dziedzinie badań naukowych oraz, w następstwie tego, upowszechnianiu wiedzy, stanowiącym podstawę strategii lizbońskiej.

Niniejsza sekcja programu „Możliwości” jest ukierunkowana na rozwój warunków, w których takie sprzyjające środowisko stanie się standardem, a nie wyjątkiem w Europie.

W pierwszej kolejności musi zostać uwzględnione ryzyko przepaści naukowej w naszych społeczeństwach. Przepaść ta oddziela tych, którzy nie mają dostępu do odpowiedniej wiedzy, od tych nielicznych, którzy go posiadają, oraz tych, którzy nie mają możliwości wpłynięcia na kształtowanie polityki w dziedzinie badań naukowych, od tych, którzy mają taką możliwość. Prowadzi to do niejednoznacznego stosunku wyrażanego przez obywateli w odniesieniu do potencjalnych korzyści płynących z nauki i technologii i do ich faktycznego podporządkowania publicznej kontroli. Z jednej strony chcieliby oni, żeby więcej badań zajmowało się wciąż nierozwiązanymi problemami naszych czasów (chorobami, zanieczyszczeniem środowiska, epidemiami, bezrobociem itd.) i żeby dzięki tym badaniom można było lepiej przewidzieć skutki tych problemów w przyszłości. Z drugiej strony charakteryzuje ich nieufność w odniesieniu do niektórych zastosowań nauki oraz do możliwego wpływu różnorodnych interesów na procesy podejmowania decyzji.

Do przyczyn często mniej niż zadawalającej integracji nauki w społeczeństwie należą:

- niedostateczny udział społeczeństwa w wyznaczaniu priorytetów i ustanawianiu kierunków w polityce naukowej, co umożliwiłoby szerszą dyskusję na temat możliwego ryzyka i konsekwencji

- rosnące zastrzeżenia w stosunku do niektórych osiągnięć naukowych, poczucie braku kontroli i otwarte pytania dotyczące respektowania podstawowych wartości

- postrzegane odizolowanie świata nauki od codziennej rzeczywistości gospodarczej i życia społecznego

- kwestionowanie obiektywności dowodów naukowych dostępnych przy kształtowaniu polityki publicznej.

Wybrane podejście ma na celu:

- zapewnienie szerszych i bardziej przejrzystych mechanizmów dostępu do i zatwierdzania ekspertyz tak, aby kształtowane polityki miały silniejszą podstawę;

- -wyznaczenie punktów orientacyjnych dla etycznie prawidłowych wysiłków badawczych w świetle praw podstawowych;

- -umożliwienie Europie odgrywania aktywniejszej roli na światowej scenie w dyskusji i promowaniu wspólnych wartości, równych szans i dialogu społecznego;

- -zlikwidowanie przepaści między tymi, którzy posiadają wykształcenie naukowe, a tymi, którzy go nie posiadają, promowanie zamiłowania do kultury naukowej w bezpośrednim sąsiedztwie wszystkich obywateli (poprzez zwrócenie się do miast, regionów, fundacji, ośrodków naukowych itp.);

- -zachęcenie do dialogu społecznego na temat polityki w dziedzinie badań naukowych, pobudzenie organizacji społeczeństwa obywatelskiego do aktywniejszego zaangażowania się w działania badawcze;

- -przekazanie takiego wizerunku nauki i naukowców, który przemawia do wszystkich, a zwłaszcza do młodych ludzi;

- -udzielenie pomocy kobietom w dalszym rozwijaniu karier naukowych i lepszym wykorzystaniu talentów naukowych z korzyścią dla wszystkich;

- -odnowienie komunikacji naukowej, z preferencją dla nowoczesnych środków umożliwiających uzyskanie lepszego efektu, pomagając naukowcom blisko współpracować z pracownikami środków masowego przekazu.

„Nauka w społeczeństwie” będzie wdrażana poprzez:

- Działania i badania związane z polityką wspierane bezpośrednio w ramach niniejszego tematu;

- Współpracę między Państwami Członkowskimi, określającymi wspólne cele i wzmacniającymi praktyki krajowe w duchu otwartej metody koordynacji;

- Promowanie, wspieranie i monitorowanie podejmowania i wpływu zagadnień „Nauki w społeczeństwie” w innych częściach programu ramowego[22]. Niniejszy temat zapewni ogólną koordynację zagadnień związanych z nauką w społeczeństwie zarówno w całym programie ramowym, jak i w ramach innych istotnych działań Wspólnoty (np. związanych z edukacją i kulturą).

Realizowane będą trzy kierunki działań.

Pierwszy kierunek działań: Bardziej dynamiczne kierowanie relacjami między nauką a społeczeństwem

- Wzmocnienie i poprawa europejskiego systemu nauki

Z europejskim systemem nauki związane są tak duże oczekiwania dotyczące utrzymania naszego potencjału innowacyjnego, że społeczeństwo musi uzyskać lepszy wgląd w jego elementy, procesy ekonomiczne, przepisy i zwyczaje. Rozpatrzone zostaną trzy ważne aspekty skupiające się na aktorach i dynamice Europejskiej Przestrzeni Badawczej:

- poprawa wykorzystania i monitorowanie wpływu doradztwa naukowego i ekspertyz naukowych przy kształtowaniu polityk w Europie, opracowanie praktycznych narzędzi i systemów (np. sieci elektronicznych)

- promowanie zaufania i samoregulacji w środowisku naukowym

- zachęcanie do podjęcia dyskusji na temat upowszechniania informacji, w tym na temat dostępu do wyników badań naukowych i przyszłości publikacji naukowych.

- Szersze zaangażowanie w przewidywanie i wyjaśnianie zagadnień politycznych, społecznych i etycznych

Pragnienia i obawy społeczeństwa oraz podstawowe zasady etyczne muszą zostać lepiej włączone w cały proces badawczy, tworząc bezpieczniejsze i bardziej konstruktywne środowisko dla naukowców i dla społeczeństwa jako całości. W grę wchodzą dwa aspekty:

- Szersze zaangażowanie w kwestie związane z nauką;

- Warunki rzeczowej dyskusji na temat etyki i nauki.

- Lepsze zrozumienie miejsca nauki i technologii w społeczeństwie

Aby odpowiednio podejść do kwestii relacji między nauką a społeczeństwem, nagromadzona wiedza z dziedziny historii, socjologii oraz filozofii nauki musi zostać rozszerzona, skonsolidowana i rozpowszechniona na poziomie europejskim. W tym celu naukowcy z tych dyscyplin powinni budować sieci w celu uporządkowania badań i dyskusji będących w stanie wyjawić prawdziwy udział nauki w budowie europejskiego społeczeństwa i tożsamości, podkreślających w szczególności:

- Relacje między nauką, demokracją i prawem;

- Badania dotyczące etyki w nauce i technologii;

- Wzajemny wpływ nauki i kultury;

- Rolę i wizerunek naukowców.

- Zmieniająca się rola uczelni wyższych

Praca będzie miała na celu wspieranie odpowiednich reform umożliwiających wyższym uczelniom odgrywanie pełniejszej roli w tworzeniu, upowszechnianiu i dzieleniu się wiedzą z przemysłem i całym społeczeństwem (zgodnie z inicjatywami Wspólnoty na rzecz badań naukowych prowadzonych przez uczelnie wyższe). Nacisk zostanie położony na:

- Określenie lepszych warunków ramowych dla bardziej efektywnych badań uniwersyteckich;

- Promowanie ustanowienia usystematyzowanych partnerstw z przedsiębiorstwami, biorąc pod uwagę uniwersyteckie możliwości w zakresie zarządzania badaniami naukowymi;

- Wzmocnienie dzielenia się wiedzą między uczelniami wyższymi a całym społeczeństwem.

Drugi kierunek działań: Wzmocnienie potencjału, poszerzenie horyzontów

- Płeć i badania

W oparciu o kierunki polityki zawarte w dokumencie roboczym służb Komisji oraz we konkluzjach Rady[23] i innych istotnych kierunkach polityk UE, stworzone zostaną ramy dla działań mających na celu wzmocnienie roli kobiet w badaniach naukowych oraz zwiększenie wymiaru płci w badaniach. Ramy te stworzą kontekst dla dyskusji politycznej, monitorowania, koordynacji i pomocniczych badań naukowych. Złożą się na nie:

- Wzmocnienie roli kobiet w badaniach naukowych;

- Wymiar płci w badaniach;

- Uwzględnienie problematyki płci w polityce UE w dziedzinie badań i programach UE.

- Młodzi ludzie i nauka

Zostaną opracowane działania mające na celu zachęcenie większej liczby osób do rozpoczęcia karier naukowych, stworzenie powiązań między pokoleniami i podniesienie ogólnego poziomu wiedzy naukowej. Wymiany i współpraca europejska skupią się na metodach nauczania nauk ścisłych i przyrodniczych dostosowanych do młodych słuchaczy, wspieraniu nauczycieli tych przedmiotów (koncepcje, materiały), rozwijaniu powiązań między szkołami a życiem zawodowym. Dodatkowo wspierane mogą być wydarzenia o szerszym europejskim wymiarze zbliżające wybitnych naukowców jako „wzorce do naśladowania” i młodych naukowców. Uwaga zostanie poświęcona pomocniczym badaniom naukowym biorąc pod uwagę konteksty społeczne i wartości kulturowe. Pozostawione zostały trzy aspekty:

- Wspieranie formalnego i nieformalnego nauczania nauk ścisłych i przyrodniczych w szkołach;

- Umacnianie powiązań między nauczaniem nauk ścisłych i przyrodniczych a karierami naukowymi;

- Działania badawcze i koordynacyjne w zakresie nowych metod nauczania nauk ścisłych i przyrodniczych.

Trzeci kierunek działań: Komunikacja między nauką a społeczeństwem

Działania będą promowały efektywne kanały wzajemnej komunikacji umożliwiające kontakt społeczeństwa z nauką i naukowców ze społeczeństwem. Podejście sprzyjać będzie bliższej współpracy i wymianie najlepszych praktyk między naukowcami i pracownikami środków masowego przekazu, a także większemu zaangażowaniu grup docelowych, a mianowicie młodych ludzi, naukowców występujących publicznie oraz prasy specjalistycznej. Wysiłki skupią się na:

- Dostarczaniu prasie naukowej wiarygodnych informacji we właściwym czasie, łącznie ze wspieraniem rozwoju europejskiego centrum prasowej informacji naukowej;

- Działaniach szkoleniowych mających na celu zlikwidowanie przepaści między środkami masowego przekazu a środowiskiem naukowym;

- Wzmacnianiu europejskiego wymiaru wydarzeń naukowych skierowanych do społeczeństwa;

- Promowaniu nauki poprzez środki audiowizualne w ramach wspólnych europejskich produkcji i „obiegu” programów naukowych;

- Promowaniu doskonałych ponadnarodowych badań oraz komunikacji naukowej poprzez przyznawanie znanych społeczeństwu nagród;

- Badaniach ukierunkowanych na wzmocnienie metod i produktów komunikacji naukowej.

6. DZIAŁANIA W ZAKRESIE WSPÓŁPRACY MIĘDZYNARODOWEJ

Cel

By stać się konkurencyjną i odgrywać wiodącą rolę w skali światowej, Wspólnota Europejska potrzebuje silnej i spójnej międzynarodowej polityki w dziedzinie nauki i technologii.

Ta międzynarodowa polityka ma dwa wzajemnie uzależnione cele:

- Wspieranie europejskiej konkurencyjności poprzez strategiczne partnerstwa z krajami trzecimi w wybranych dziedzinach nauki oraz poprzez angażowanie najlepszych naukowców z krajów trzecich do pracy w Europie i z Europą;

- Rozwiązywanie szczególnych problemów dotykających kraje trzecie lub mających charakter globalny w oparciu o wspólne zainteresowania i wzajemne korzyści.

Podejście Aby określić i ustanowić z wybranymi krajami trzecimi (krajami partnerskimi w zakresie współpracy międzynarodowej[24]) priorytetowe obszary badań stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania i korzyści dla szczególnych działań w zakresie współpracy międzynarodowej w ramach programu szczegółowego „Współpraca”, wzmacniane będą trwające obecnie dyskusje polityczne oraz sieci partnerskich z różnymi regionami w tych krajach trzecich w celu dostarczenia informacji wyjściowych wspierających realizację tych działań. Spójność działań krajowych w zakresie międzynarodowej współpracy naukowej będzie wzmacniana przez wspieranie koordynacji krajowych programów (Państwa Członkowskie, kraje kandydujące i stowarzyszone) poprzez wielostronną koordynację krajowych polityk i działań w dziedzinie RTD. Współpraca z krajami trzecimi w ramach programu ramowego będzie koncentrować się w szczególności na następujących grupach krajów[25]:

- Kraje kandydujące[26];

- Partnerskie kraje śródziemnomorskie (MPC), kraje Zachodnich Bałkan