KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Działania UE na rzecz poprawy przestrzegania prawa ochrony środowiska i zarządzania środowiskiem

1.Wprowadzenie i kontekst

W niniejszym komunikacie przedstawiono plan działania mający na celu poprawę przestrzegania prawa ochrony środowiska UE i poprawę zarządzania środowiskiem. Obejmuje on współpracę Komisji z państwami członkowskimi i osobami zawodowo zajmującymi się ochroną środowiska, takimi jak: inspektorzy, audytorzy, funkcjonariusze policji i prokuratorzy, w celu stworzenia inteligentnej i opartej na współpracy kultury przestrzegania wspólnotowych przepisów dotyczących ochrony środowiska w zakresie takich działań, jak produkcja przemysłowa, unieszkodliwianie odpadów czy rolnictwo.

UE posiada już rozbudowane prawodawstwo w zakresie ochrony środowiska. Istnieją jednak poważne wyzwania związane z wdrażaniem przepisów, co Komisja podkreśliła w przeglądzie wdrażania polityki ochrony środowiska. Wiąże się to z utrzymującymi się problemami związanymi ze środowiskiem, takimi jak: zanieczyszczenia wody pochodzące z rozproszonych źródeł, zła jakość powietrza na obszarach miejskich, niezadowalający poziom przetwarzania odpadów oraz wymieranie gatunków i degradacja siedlisk. Problemem jest również popełnianie wysokiej liczby przestępstw przeciwko środowisku, a także kierowanie dużej liczby skarg dotyczących środowiska do Komisji oraz petycji do Parlamentu Europejskiego. Koszty niewdrożenia przepisów z dziedziny ochrony środowiska szacuje się na 50 mld EUR rocznie. Można uzyskać wiele korzyści dzięki ulepszonemu wdrażaniu bez konieczności tworzenia nowych przepisów.

Wymaga to, między innymi, przestrzegania prawa ochrony środowiska w praktyce, tj. aby przedstawiciele przemysłu, przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, właściciele gruntów i inne „podmioty odpowiedzialne” wypełniali zobowiązania w zakresie ochrony środowiska dotyczące ich działalności. Zobowiązania mogą mieć formę zakazów, ogólnych wiążących zasad, zezwoleń i innych środków wdrożonych w celu ochrony środowiska, zdrowia publicznego i długoterminowych potrzeb społeczeństwa w zakresie zasobów.

Słabe mechanizmy zapewniania przestrzegania prawa i skutecznego zarządzania środowiskiem na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym są jednymi z przyczyn niepowodzenia wdrażania przepisów z dziedziny ochrony środowiska. Stanowią one również czynnik nieuczciwej konkurencji i szkód gospodarczych, takich jak utrata wpływów z podatków, i podważają publiczne zaufanie do skuteczności przepisów UE.

Niniejszy komunikat ma na celu wzmocnienie takich mechanizmów. Uzupełnia on komunikat „Prawo Unii: Lepsze wyniki dzięki lepszemu stosowaniu”, w którym Komisja określiła, w jaki sposób zintensyfikuje swoje wysiłki w zakresie stosowania, wdrażania i egzekwowania prawa Unii.

2.Potrzeba zapewnienia przestrzegania prawa ochrony środowiska

Państwa członkowskie są zobowiązane do wykazania woli współpracy w dobrej wierze w celu osiągnięcia celów UE . Trybunał Sprawiedliwości wywodzi z powyższego obowiązek organów państwa członkowskiego w zakresie usunięcia skutków nieprzestrzegania prawa UE oraz wymóg aby środki egzekwowania prawa były skuteczne, współmierne do przewinienia i miały charakter odstraszający . Państwa członkowskie muszą zatem dysponować odpowiednimi mechanizmami zapewniającymi wywiązywanie się ze zobowiązań wynikających z członkostwa w UE.

Przyczyny nieprzestrzegania prawa ochrony środowiska mogą być różne, w tym: nieporozumienia, brak zrozumienia lub akceptacji zasad, brak inwestycji, oportunizm i przestępczość. Wpływ nieprzestrzegania prawa na środowisko, zdrowie ludzkie i gospodarkę zależy od charakteru, skali i trwałości naruszeń.

W praktyce mechanizmy zapewniania przestrzegania prawa obejmują stosowanie przez państwa członkowskie trzech szerokich kategorii interwencji (łącznie określanych jako „zapewnienie przestrzegania prawa ochrony środowiska”):

·propagowanie przestrzegania prawa ochrony środowiska pomaga podmiotom odpowiedzialnym egzekwować przestrzeganie przepisów za pomocą takich środków, jak: wskazówki, „najczęściej zadawane pytania” i punkty wsparcia;

·monitorowanie przestrzegania prawa ochrony środowiska określa i charakteryzuje postępowanie podmiotu odpowiedzialnego oraz wykrywa i ocenia wszelkie naruszenia przepisów, stosując kontrole w zakresie ochrony środowiska i inne kontrole;

·działania następcze i wykonawcze polegają na odwołaniu się do prawa administracyjnego, karnego i cywilnego w celu ukrócenia działań niezgodnych z prawem, zniechęcania do nich, sankcjonowania za nie i uzyskiwania środków naprawczych i zachęcanie do przestrzegania prawa ochrony środowiska.

Interwencje te są przeprowadzane przez różne organy państw członkowskich. Instytucje pełniące funkcje kontrolne zazwyczaj przeprowadzają kontrole rutynowe lub kontrole ad hoc i propagują przestrzeganie prawa ochrony środowiska. Funkcjonariusze policji i służby prokuratorskie odgrywają ważną rolę w prowadzeniu dochodzeń i ściganiu bezprawnych działań. Różne instytucje mogą być ze sobą powiązane w ramach „łańcucha zapewniania przestrzegania prawa ochrony środowiska”, gdzie inspektorzy, służby celne i policyjne oraz prokuratorzy współpracują przy gromadzeniu materiału dowodowego i prowadzeniu dochodzeń. Instytucje kontrolne mogą być bardzo pomocne przy analizowaniu problemów związanych z powszechnym nieprzestrzeganiem prawa lub wyników poszczególnych organów.

Zapewnienie przestrzegania prawa ochrony środowiska zmniejsza ryzyko, że niektóre podmioty odpowiedzialne nie będą respektować swych zobowiązań, a tym samym będą negatywnie wpływać na stan: wody, powietrza, różnorodności biologicznej, zdrowia ludzkiego czy gospodarki. Dokonuje się tego poprzez ocenę przyczyn i skutków nieprzestrzegania prawa oraz stosowanie elastycznego zestawienia trzech klas interwencji w celu wywarcia wpływu na zachowanie podmiotów odpowiedzialnych. Koncepcja rozwinęła się z biegiem czasu na podstawie wymiany wiedzy z ekspertami, np. z państw członkowskich i sieciami osób zawodowo zajmujących się ochroną środowiska.

3.Wyzwania

Organy państw członkowskich odpowiedzialne za zapewnienie przestrzegania prawa ochrony środowiska napotykają liczne wyzwania, w szczególności wynikające z: