[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 9.12.2004

COM(2004) 795 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY

DOTYCZĄCY PROPOZYCJI KOMISJI W SPRAWIE PLANÓW DZIAŁANIA W RAMACH EUROPEJSKIEJ POLITYKI SĄSIEDZTWA (EPS)

KOMUNIKAT KOMISJIDO RADY

DOTYCZĄCY PROPOZYCJI KOMISJI W SPRAWIE PLANÓW DZIAŁANIA W RAMACH EUROPEJSKIEJ POLITYKI SĄSIEDZTWA (EPS)

1. WPROWADZENIE

W dokumencie strategicznym dotyczącym EPS z maja 2004 r.[1] określono stanowisko Komisji w sprawie dokonania w nadchodzących latach postępów w realizacji Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. Dokument ten jest efektem ponad rocznej, intensywnej pracy, jaka została podjęta w następstwie przedstawienia komunikatu Komisji „Polityka sąsiedztwa w «większej Europie»: nowe ramy stosunków z naszymi wschodnimi i południowymi sąsiadami”[2]. Przeprowadzono konsultacje zarówno z państwami członkowskimi i Sekretarzem Generalnym/Wysokim Przedstawicielem, jak i z krajami partnerskimi. W dokumencie strategicznym z 2004 r. określono cele i zasady, zakres terytorialny oraz metody, jakie należy stosować w celu realizacji EPS. Rada „ z zadowoleniem przyjęła propozycję Komisji dotyczącą dalszej realizacji EPS poprzez plany działania, które należy uzgodnić wspólnie z zainteresowanymi krajami sąsiadującymi ”[3].

Od tego czasu Komisja zdążyła zakończyć konsultacje w sprawie pierwszych projektów planów działania, które obecnie przekazuje Radzie do zatwierdzenia, tak aby rady ds. stowarzyszenia lub współpracy mogły je poprzeć w kontaktach z każdym z odnośnych krajów partnerskich.

Celem niniejszego komunikatu jest umiejscowienie tych planów działania w obrębie ram politycznych EPS, w szczególności zaś w kontekście obecnych wydarzeń politycznych, zwłaszcza na Ukrainie.

2. CHARAKTERYSTYKA EPS

EPS stanowi środek służący zacieśnieniu stosunków między UE a jej partnerami w sposób, który różni się od możliwości, jakimi dysponują państwa europejskie na mocy art. 49 Traktatu o Unii Europejskiej. EPS jest skierowana do sąsiadujących z Unią krajów partnerskich, które nie są w trakcie przystępowania do UE, ani nie przygotowują się do takiego przystąpienia.

Celem EPS jest udział krajów sąsiadujących w korzyściach płynących z rozszerzenia UE, tak aby zapewnić wszystkim większą stabilność, bezpieczeństwo i dobrobyt. Zacieśniając stosunki tych krajów z UE, EPS może doprowadzić do stworzenia kręgu wspierających się partnerów, a przez to zapobiec pojawieniu się nowych podziałów. EPS umożliwia krajom uczestnictwo w różnych działaniach UE, a mianowicie większą współpracę w kwestiach związanych z polityką, bezpieczeństwem i gospodarką, a także kulturą i edukacją. Poprzez większe zaangażowanie w relacjach ze swoimi partnerami UE stara się promować w tych krajach przywiązanie do wspólnych wartości, takich jak praworządność, właściwe sprawowanie rządów, przestrzeganie praw człowieka oraz promowanie dobrych stosunków sąsiedzkich.

EPS posłuży dalszemu zacieśnieniu współpracy z krajami partnerskimi w wielu innych dziedzinach, takich jak polityczny dialog i współpraca, handel, elementy polityki w zakresie rynku wewnętrznego, energia, transport, społeczeństwo informacyjne, środowisko naturalne oraz badania i innowacje, polityka społeczna i kontakty międzyludzkie.

EPS jest w pełni zgodna z celami europejskiej strategii bezpieczeństwa (dla której poparcie wyrażono na szczycie Rady Europejskiej w grudniu 2003 r.), do których zalicza się „przyczynienie się w szczególny sposób do stabilności i właściwego sprawowania rządów w naszym bezpośrednim sąsiedztwie [oraz] dążenie do otoczenia Unii Europejskiej od wschodu i w rejonie basenu Morza Śródziemnego kręgiem właściwie rządzonych krajów, z którymi łączą nas bliskie i owocne stosunki”.

EPS jest również cennym dopełnieniem procesu barcelońskiego, gdyż pozwoli ona każdemu krajowi partnerskiemu zacieśnić więzi z UE w oparciu o właściwe mu potrzeby i możliwości.

3. PLANY DZIAłANIA

Plany działania stanowią pierwszy krok na drodze ku realizacji wizji przedstawionej powyżej. Zgodnie z konkluzjami Rady obecnie proponuje się, aby plany działania były[4] „uzgadniane wspólnie z zainteresowanymi krajami sąsiadującymi . Powinny one obejmować co najmniej trzyletni okres i podlegać przedłużeniu za obopólną zgodą. Tego rodzaju plany działania powinny opierać się na wspólnych zasadach, jednakże muszą one być odpowiednio zróżnicowane, aby uwzględnić specyfikę każdego kraju ościennego, jego proces reform krajowych oraz jego stosunki z UE. Muszą one być szeroko zakrojone, ale jednocześnie jasno określać ograniczoną liczbę kluczowych priorytetów oraz przedstawiać rzeczywiste bodźce do wprowadzenia reform. Powinny się również przyczyniać na ile to możliwe do współpracy regionalnej.”

Pierwsze plany działania, które zaproponowano, zostały opracowane przy współudziale krajów partnerskich, z którymi Unię wiążą układy o stowarzyszeniu lub umowy o partnerstwie i współpracy, tj. Jordanii, Mołdawii, Maroka, Tunezji, Ukrainy, Izraela i Autonomii Palestyńskiej. Przed rozpoczęciem prac nad planami działania Komisja przygotowała sprawozdania poświęcone poszczególnym krajom, z których korzystano przy ustalaniu priorytetów w odniesieniu do każdego z nich. W 2004 r. Komisja, w bliskiej współpracy z państwami członkowskimi, przeprowadziła wstępne rozmowy ze wszystkimi tymi krajami partnerskimi. Przedstawiciele państw sprawujących kolejno przewodnictwo w Radzie, Sekretariat Rady oraz przedstawiciele Sekretarza Generalnego/Wysokiego Przedstawiciela Javiera Solany uczestniczyli we wszystkich konsultacjach z krajami partnerskimi.

Intensywność i perspektywy rozwoju stosunków z każdym krajem partnerskim objętym EPS różnią się w zależności od stopnia, w jakim rzeczywiście podzielane są wspólne wartości, od obecnego stanu stosunków z każdym krajem, jego potrzeb i możliwości, jak również wspólnych interesów. Dostosowane do potrzeb poszczególnych krajów plany działania zawierają szereg priorytetów, które mają doprowadzić do umocnienia przywiązania do tych wartości. Priorytety te obejmują na przykład umocnienie demokracji i praworządności, przestrzeganie praw człowieka i podstawowych wolności, w tym wolności mediów i wolności słowa, a także praw mniejszości, oraz wspieranie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Zabiega się również o zaangażowanie w zakresie pewnych istotnych aspektów działań zewnętrznych UE, szczególnie takich jak zwalczanie terroryzmu i rozprzestrzeniania broni masowego rażenia, a także wysiłki zmierzające do rozwiązywania konfliktów. Plany działania powinny stanowić wkład do współpracy transgranicznej. W tej kwestii zostanie wzięte pod uwagę doświadczenie zdobyte w ramach realizacji polityki strukturalnej.

Określone w planie działania, osobno dla każdego kraju, priorytety powinny być zarówno ambitne, jak i realistyczne, a także sformułowane w sposób jak najbardziej dokładny i szczegółowy, tak aby umożliwić konkretne działania następcze i monitoring zobowiązań przyjętych na siebie przez obie strony.

Komisja prześle projekty planów działań Parlamentowi Europejskiemu, a także do wglądu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu oraz Komitetowi Regionów.

Podstawę prawną dla pracy z każdym krajem partnerskim stanowi aktualnie obowiązujący układ o stowarzyszeniu lub umowa o partnerstwie i współpracy. Po zatwierdzeniu przez państwa członkowskie plany działania zostaną również zatwierdzone przez odpowiednie rady ds. stowarzyszenia lub partnerstwa i współpracy. Odbędzie się to w formie wniosku Komisji dotyczącego decyzji Rady w sprawie stanowiska, jakie ma zająć Wspólnota Europejska i jej państwa członkowskie w ramach odpowiedniej rady ds. stowarzyszenia lub partnerstwa i współpracy w odniesieniu do przyjęcia zalecenia w sprawie wdrożenia odpowiedniego planu działania.

Następnie wspólne organy ustanowione na mocy tych układów i umów (rady ds. stowarzyszenia lub współpracy oraz komitety i podkomitety) będą czuwać nad postępem prac oraz monitorować wdrażanie planów działania. Postępy dokonywane podczas realizacji uzgodnionych celów będą monitorować organy ustanowione przez odpowiednie rady ds. stowarzyszenia lub partnerstwa i współpracy; w organach tych będą zasiadać przedstawiciele krajów partnerskich, państw członkowskich, Komisji Europejskiej i Sekretariatu Rady. Obecnie dokonuje się przeglądu struktur utworzonych na mocy tych układów i umów, w szczególności podkomitetów, w celu zagwarantowania właściwego uwzględnienia wszystkich priorytetów określonych w planach działania.

Komisja sporządzi okresowe sprawozdania na temat postępów oraz dziedzin wymagających wzmożenia wysiłków. Aby sporządzić te sprawozdania, Komisja zwróci się do krajów partnerskich o dostarczenie informacji jak również, jeśli zajdzie taka potrzeba, skorzysta z wiedzy innych organizacji, takich jak Rada Europy, OBWE, organy ONZ oraz międzynarodowe instytucje finansowe. Komisja zamierza, w odniesieniu do krajów objętych tymi planami działania, przedłożyć Radzie pierwszą partię sprawozdań z postępów w roku 2006, a drugą – w 2007. Tak jak miało to miejsce we wcześniejszych pracach nad EPS, w przypadku kwestii związanych z politycznym dialogiem i współpracą oraz wspólną polityką zagraniczną i bezpieczeństwa Komisja zwróci się do Sekretarza Generalnego/Wysokiego Przedstawiciela.

Wszelkie propozycje dotyczące przyszłego rozwoju powiązań umownych UE z każdym krajem partnerskim będą przedstawiane w świetle tych sprawozdań. Komisja zaproponowała, by w zależności od postępów odnotowanych podczas wdrażania początkowych planów działania każdemu krajowi partnerskiemu można było zaoferować nowe, obejmujące szerszy zakres ramy umowne dla jego stosunków z UE w postaci europejskich umów o sąsiedztwie.

Realizacja priorytetów zawartych w planach działań zostanie wsparta pomocą finansową przyznaną w ramach istniejących programów Meda i Tacis. Od rozpoczęcia następnej perspektywy finansowej Komisja zaproponowała nowy, oparty na przesłankach politycznych Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI), który posłuży w szczególności wspieraniu wdrażania planów działania EPS.

4. OBECNY KONTEKST POLITYCZNY

Do grupy krajów partnerskich, z którymi w 2004 r. przeprowadzono negocjacje w sprawie projektu planu działania, należy Ukraina. Komisja przedstawiła ten plan działania dotyczący Ukrainy jako znak swojego pełnego zaangażowania i wkładu w przyszły rozwój tego kraju. Komisja zaleca, by Rada przekazała ten plan działania do zatwierdzenia Radzie ds. Współpracy pomiędzy UE a Ukrainą, gdy tylko wydarzenia na Ukrainie pozwolą na rozważenie wdrożenia jego postanowień. Chodzi tu między innymi o przeprowadzenie wolnych i uczciwych wyborów prezydenckich zgodnie ze standardami OBWE.

5. PRZYSZłE PLANY DZIAłANIA

Po przedstawieniu przez Komisję odpowiedniego wniosku, dnia 14 czerwca 2004 r. Rada ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych postanowiła włączyć w ramy EPS Armenię, Gruzję i Azerbejdżan. Jest to ważny krok na drodze ku zaangażowaniu UE w regionie Kaukazu Południowego. Decyzja ta otwiera perspektywy znacznego pogłębienia partnerstwa. Komisja przygotuje najpierw sprawozdania poświęcone poszczególnym krajom, aby były one gotowe przed szczytem Rady Europejskiej w marcu 2005 r. Sprawozdania te będą również stanowić podstawę do wydania zalecenia co do tego, czy i kiedy należy przygotować z tymi krajami plany działań.

Ponadto w związku z obowiązującymi już układami o stowarzyszeniu z UE zawartymi odpowiednio z Egiptem i Libanem, Komisja zamierza włączyć w pełni te dwa kraje w ramy EPS oraz rozpoczęła już przygotowywania dotyczące planów działania. Komisja przygotowuje obecnie również sprawozdania poświęcone tym krajom, aby były one gotowe przed szczytem Rady Europejskiej w marcu 2005 r. Pomoże to określić priorytetowe dziedziny, wokół których mogłyby się koncentrować plany działania dotyczące Egiptu i Libanu.

Europejska Polityka Sąsiedztwa jest otwarta na Białoruś i wszystkie kraje śródziemnomorskie łącznie z Libią, jeśli tylko kraje te spełnią warunki konieczne do objęcia ich tą polityką.

[1] COM(2004) 373 z 12.5.2004.

[2] COM(2003) 104 z 11.3.2003.

[3] Konkluzje Rady ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych z dnia 14 czerwca 2004 r.

[4] Konkluzje Rady ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych z dnia 16 czerwca 2003 r.i 14 czerwca 2004 r.