Niniejszy wniosek przewiduje cztery ukierunkowane zmiany. Jego przedmiot jest ściśle ograniczony do tych czterech ukierunkowanych zmian i nie obejmuje żadnych innych elementów rozporządzenia (UE) nr 182/2011. W rzeczywistości Komisja jest zdania, że system ustanowiony na mocy rozporządzenia (UE) nr 182/2011 sprawdził się, ogólnie rzecz biorąc, w praktyce i stworzył odpowiednią równowagę instytucjonalną, jeżeli chodzi o rolę Komisji i innych zainteresowanych podmiotów. Komisja uważa zatem za niezbędne, aby system ten nadal funkcjonował w sposób niezmieniony, z wyjątkiem zaproponowanych, ukierunkowanych zmian. Wyłącznym celem tych zmian jest poprawa funkcjonowania procedur komitetowych na poziomie komitetu odwoławczego, co pozwoli zapewnić szerszą odpowiedzialność polityczną i odpowiedzialność za delikatne z politycznego punktu widzenia akty wykonawcze. Jednocześnie żadnej zmianie nie uległaby odpowiedzialność prawna i instytucjonalna za akty wykonawcze w formie, jaka została wprowadzona rozporządzeniem (UE) nr 182/2011.

Dyskusje dotyczące przedłużenia okresu zatwierdzania substancji czynnej glifosatu, prowadzone latem 2016 r. w komitecie odwoławczym, dowiodły, że problem braku opinii nie ogranicza się do GMO. Również we wspomnianym przypadku państwa członkowskie nie zdołały zgromadzić w komitecie odwoławczym większości opowiadającej się za decyzją zatwierdzającą lub przeciwko takiej decyzji. W efekcie Komisja musiała podjąć decyzję bez poparcia państw członkowskich. Jak wskazano powyżej, jest to o tyle bardziej problematyczne, o ile decyzje takie często dotyczą kwestii delikatnych z politycznego punktu widzenia, mających bezpośredni wpływ na obywateli i przedsiębiorstwa, a zwłaszcza w obszarze zdrowia i bezpieczeństwa ludzi, zwierząt lub roślin. Komisja jest uprawniona do podejmowania decyzji w takich sprawach, jednak uważa ona jednocześnie, że ze względu na szczególną wagę kwestii, których dotyczą decyzje, państwa członkowskie powinny w takich sytuacjach w większym zakresie przyjąć na siebie obowiązki związane z procesem decyzyjnym. Nie dzieje się tak jednak w dostatecznym stopniu, gdy państwa członkowskie nie mogą osiągnąć większości kwalifikowanej, jako że niektóre z nich decydują się powstrzymać od głosu lub są nieobecne na posiedzeniach komitetów lub komitetu odwoławczego.

W lutym 2016 r. Komisja przedstawiła Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z wdrożenia rozporządzenia (UE) nr 182/2011. W sprawozdaniu stwierdzono, że rozporządzenie umożliwia skuteczne korzystanie z uprawnień wykonawczych Komisji pod kontrolą państw członkowskich. Niniejszy wniosek nie ma zatem na celu wprowadzenia zmian do procedury komitologii jako takiej. W sprawozdaniu wskazano jednak również pewną ograniczoną liczbę spraw problematycznych, zwłaszcza w odniesieniu do podejmowania decyzji w sprawie organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO). W przedmiotowych sprawach państwa członkowskie nigdy nie osiągnęły większości kwalifikowanej, ani na korzyść projektu decyzji Komisji dopuszczającej organizmy zmodyfikowane genetycznie (GMO) oraz genetycznie zmodyfikowaną żywność i paszę, ani na jego niekorzyść. Wszelkie głosowania doprowadziły do tak zwanego wyniku bez opinii, to znaczy komitet nie był w stanie zająć stanowiska, ani na korzyść projektu aktu, ani na jego niekorzyść. Taki wynik powtarzał się za każdym razem w komitecie odwoławczym, organie, którego zadaniem jest wspieranie procesu decyzyjnego w sprawach delikatnych i problematycznych. W konsekwencji decyzje w tym obszarze musiały być regularnie podejmowane bez poparcia większości kwalifikowanej państw członkowskich w komitecie.

Niniejsza inicjatywa jest kontynuacją oświadczenia przewodniczącego Komisji w jego orędziu o stanie Unii wygłoszonym w Parlamencie Europejskim we wrześniu 2016 r. Powiedział on wówczas: Nie może być tak, że kiedy państwa UE nie mogą same zdecydować, czy zakazać stosowania glifosatu w środkach chwastobójczych czy też nie, Komisja jest zmuszana przez Parlament i Radę do podjęcia tej decyzji. Zmienimy więc te zasady – bo to nie jest demokracja..

(1)w odniesieniu do określonych obszarów polityki (opodatkowanie, usługi finansowe, ochrona zdrowia lub bezpieczeństwa ludzi, zwierząt lub roślin, lub ostateczne wielostronne środki ochronne); (2)jeżeli akt podstawowy przewiduje, że projekt aktu wykonawczego nie może zostać przyjęty, w przypadku gdy nie została wydana opinia (tak zwana klauzula o braku opinii); (3)jeżeli zwykłą większością głosów swoich członków komitet wyraził sprzeciw wobec projektu aktu. W takich przypadkach Komisja kieruje akt wykonawczy do komitetu odwoławczego, który również składa się z przedstawicieli państw członkowskich, jednak na wyższym szczeblu. Jeżeli w komitecie odwoławczym ponownie występuje sytuacja braku opinii, Komisja może przyjąć akt. Oznacza to, że w takich sytuacjach Komisja – mając na końcu procedury sprawdzającej do czynienia ze scenariuszem braku opinii – dysponuje swobodą uznania: czy przyjąć projekt aktu wykonawczego czy też nie. Swoboda uznania Komisji w przypadku braku opinii została wprowadzona rozporządzeniem (UE) nr 182/2011. Przed 2011 r. w sytuacji, gdy komitet nie wydał opinii, oraz odpowiednio, gdy nie zareagowała Rada, Komisja nie miała wyboru i musiała przyjąć projekt aktu wykonawczego. Większa elastyczność została wprowadzona, aby umożliwić Komisji – po uwzględnieniu między innymi opinii wyrażonych przez państwa członkowskie na forum komitetu – ponowne rozważenie projektu aktu wykonawczego, tego, czy powinna go przyjąć lub przedstawić komitetowi projekt zmieniony. Zostało to podkreślone w motywie 14 rozporządzenia (UE) nr 182/2011, w którym stwierdzono, że „rozważając przyjęcie innych projektów aktów wykonawczych dotyczących szczególnie wrażliwych sektorów, zwłaszcza opodatkowania, zdrowia konsumentów, bezpieczeństwa żywności i ochrony środowiska, Komisja, w celu znalezienia zrównoważonego rozwiązania, będzie, tak dalece jak to możliwe, działać w taki sposób, aby unikać sprzeciwiania się jakiemukolwiek dominującemu stanowisku, jakie może wyłonić się w komitecie odwoławczym“. Ta elastyczność nie zwalnia jednak Komisji z obowiązku podjęcia decyzji w sprawach, które dotyczą wniosku o zezwolenia na wprowadzenie do obrotu produktów lub substancji. Producent, który złożył wniosek o udzielenie zezwolenia, ma prawo do otrzymania decyzji w sprawie danego wniosku, Komisja jest zatem zobowiązana do wydania decyzji w rozsądnym terminie. Sąd Unii Europejskiej orzekł, że w ramach poprzednich ram procedury komitologii Komisja nie podjęła działania, odstępując od realizacji procedury udzielania zezwoleń w następstwie głosowania w komitecie, które nie zakończyło się wydaniem opinii.

Spośród 1726 opinii łącznie wydanych przez komitety w 2015 r. dwie opinie były negatywne, a w 36 przypadkach nie wydano żadnej opinii, co stanowi około 2 % wszystkich przypadków. W 10 przypadkach sprawę przekazano do komitetu odwoławczego, który również nie wydał opinii. W latach 2011–2015 spośród 40 spraw przekazanych do komitetu odwoławczego w 36 przypadkach komitet potwierdził, że głosowanie zakończyło się niewydaniem opinii. Problem dotyczy wprawdzie niskiej, ogólnie rzecz biorąc, liczby spraw, jednak sytuacja ta ma miejsce w bardzo wrażliwych obszarach. Komitet odwoławczy nie był w stanie pomóc poprzez doprowadzenie do wyraźnego stanowiska państw członkowskich i wniósł tym samym – jak do tej pory –niewielką wartość dodaną. Komisja uznaje zatem, że zasady regulujące funkcjonowanie komitetu odwoławczego powinny zostać zmienione, aby mógł on w pełni odgrywać swoją rolę.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Proponowane zmiany rozporządzenia (UE) nr 182/2011 są ukierunkowane i ograniczone, dotyczą wyjątkowych przypadków na szczeblu komitetu odwoławczego. System ustanowiony rozporządzeniem funkcjonuje, ogólnie rzecz biorąc, dobrze, a zatem Komisja uważa za istotne, aby w pozostałym zakresie system ten pozostał niezmieniony.

•Spójność z innymi politykami Unii

Wniosek jest spójny z wnioskiem Komisji dotyczącym genetycznie modyfikowanej żywności i paszy. Wniosek ten był częściowo podyktowany powtarzającym się brakiem opinii w tym obszarze, a proponowane we wniosku podejście pozwala państwom członkowskim na ograniczenie lub zakazanie stosowania genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy na ich terytorium. Jest to podyktowane szczególną sytuacją w tym sektorze i nie odnosi się do samego procesu podejmowania decyzji. Podejście zastosowane w niniejszym wniosku dotyczy zasad proceduralnych jako takich, niezależnie od sektora. Tym samym oba podejścia są komplementarne.

Wniosek jest również spójny z dwoma rozporządzeniami, których dotyczy wiosek, dotyczącymi dostosowania niektórych aktów prawnych przewidujących stosowanie procedury regulacyjnej połączonej z kontrolą do art. 290 i 291 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zgodnie ze zobowiązaniem podjętym w porozumieniu międzyinstytucjonalnym w sprawie lepszego stanowienia prawa. Celem rozporządzeń, których dotyczy wniosek, nie jest wprowadzenie zmian w odniesieniu do procedur podejmowania decyzji jako takich, lecz dostosowanie istniejących uprawnień do uprawnień w zakresie aktów delegowanych, i w niektórych przypadkach również aktów wykonawczych.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

Niniejszy wniosek oparty jest na art. 291 ust. 3 TFUE, stanowiącym podstawę prawną rozporządzenia (UE) nr 182/2011, które niniejszy wniosek ma na celu zmienić.

•Pomocniczość

Na podstawie art. 291 ust. 3 TFUE Unia ma wyłączną kompetencję w zakresie ustalania przepisów i zasad ogólnych dotyczących trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję.

•Proporcjonalność

Proponowane zmiany są ograniczone do tego, co jest ściśle niezbędne dla rozwiązania problemu i nie wykraczają poza to, co jest niezbędne dla osiągnięcia celu. Zmiany są ograniczone do zmian na szczeblu komitetu odwoławczego.

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW