PL 
 
 
OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO 
z dnia 4 listopada 2005 r. 
wydana na wniosek Ministra Finansów Rzeczypospolitej Polskiej 
w sprawie projektu ustawy o zm ianie ustawy – Prawo dewizowe 
(CON/2005/44) 
 
1. W dniu 24 sierpnia 2005 r. Europejs ki Bank Centralny (EBC) otrzyma ł wniosek Ministra Finansów 
Rzeczypospolitej Polskiej o wydanie opinii w spra wie projektu ustawy (dalej „projektowana 
ustawa”) o zmianie ustawy z dnia  27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe1 (dalej „Prawo dewizowe”) 
oraz ustawy z dnia 10 wrze śnia 1999 r. – Kodeks karny skarbowy2.  
2. Właściwość EBC do wydania opinii wynika z art. 105 ust. 4 Traktatu ustanawiaj ącego Wspólnot ę 
Europejsk ą, a także, w szczególno ści, z pierwszego, drugiego i trzeciego tiret art. 2 ust. 1 Decyzji 
Rady 98/414/WE z dnia 29 czerwca 1998 r. w sprawie konsultacji Europejskiego Banku 
Centralnego udzielanych w ładzom krajowym w sprawie projektów przepisów prawnych, bior ąc 
przy tym pod uwag ę, iż projektowana ustawa dotyczy kwestii walutowych, środków p łatniczych 
oraz Narodowego Banku Polskiego (NBP)3. Zgodnie ze zdaniem pierwszym art. 17 ust. 5 
Regulaminu Europejskiego Banku Ce ntralnego, Rada Prezesów wyda ła niniejsz ą opinię.  
Uwagi ogólne  
3. Ze wzgl ędu na swoje zainteresowanie stosowaniem postanowie ń Traktatu dotycz ących 
swobodnego przep ływu kapita łu i płatności w dziesi ęciu Państwach Cz łonkowskich, które 
przystąpiły do Unii Europejskiej w dniu 1 maja 2004 r.4, EBC uwa żnie obserwowa ł rozwój polskiej 
regulacji dewizowej. EBC odnotowa ł w szczególno ści obszern ą reformę wynikaj ącą z 
wprowadzenia Prawa dewizowego z moc ą obowiązującą od dnia 1 pa ździernika 2002 r. 
4. EBC z zadowoleniem przyjmuje fakt, i ż projektowana ustawa doprowadzi do dalszego poszerzenia 
swobody przep ływu kapita łu poprzez zniesienie okre ślonych wymogów proceduralnych 
nakładanych na instytucje kredytowe w ramach aktualnego trybu udzielania ogólnych lub 
indywidualnych zezwole ń dewizowych wymaganych dla dokonywania czynno ści wchodz ących w 
                                                           
1  Dz. U. z 2002 r. Nr 141, poz. 1178 ze zm. 
2  Dz. U. z 1999 r. Nr 83, poz. 930 ze zm. 
3  Dz. U. L 189 z 3.7.1998 r., str. 42. 
4  Odwo łania do prawa wspólnotowego zawarte w niniejszej opinii ograniczone s ą do odpowiednich przepisów Traktatu, 
regulujących kwesti ę swobodnego przep ływu kapita łu i płatności. Opinia nie zawiera odwo łań do analogicznych 
przepisów Uk ładu z dnia 2 maja 1992 r. o Europejskim Obszar ze Gospodarczym, ze z mianami wprowadzonymi 
Protokołem z dnia 17 marca 1993 r. (Dz. U. L 1 z 3.1.1994 r., str. 3). 
 
2 zakres obrotu dewizowego. Ponadto, EBC z zadowoleniem przyjmuje równie ż fakt, iż 
projektowana ustawa wprowadza wi ększy stopie ń przejrzysto ści przy stosowaniu zasad udzielania 
zezwoleń dewizowych.  
Uwagi szczegó łowe dotycz ące projektowanej ustawy  
5. Ogólną zasadą aktualnych przepisów Prawa dewizowego jest automatyczne udzielanie zezwole ń 
dewizowych w przypadkach, gdy nie zagra ża to bezpiecze ństwu państwa, porz ądkowi publicznemu 
lub równowadze bilansu p łatniczego albo innym podstawowym interesom pa ństwa5. Projektowana 
ustawa ma zmieni ć wskazany przepis w ten sposób, i ż zezwolenia dewizowe by łyby udzielane, 
jeżeli nie zagra żałoby to bezpiecze ństwu państwa, porz ądkowi publicznemu oraz równowadze 
bilansu p łatniczego, jak równie ż nie narusza ło ogranicze ń w dokonywaniu obrotu dewizowego 
wynikających z innych ustaw b ądź też z decyzji organizacji mi ędzynarodowych, których 
członkiem jest Polska6. EBC zgłasza trzy szczegó łowe uwagi dotycz ące tego kluczowego przepisu 
projektowanej ustawy. 
6. Po pierwsze , EBC przyjmuje z zadowoleniem proponowane usuni ęcie „innych podstawowych 
interesów pa ństwa” z listy przes łanek uzasadniaj ących odmow ę udzielenia zezwolenia 
dewizowego7. To niezdefiniowane i nieprecyzy jne kryterium wykracza poza zakres 
dopuszczalnych wyj ątków od zasady swobodnego przep ływu kapita łu przewidzianych w art. 58 
Traktatu.  
7. Po drugie , w odniesieniu do przes łanki „zagro żenia bezpiecze ństwa państwa lub porz ądku 
publicznego”, EBC pragnie podkre ślić, iż – pomimo dopuszczalno ści wskazanego kryterium w 
ramach „ środków uzasadnionych powodami zwi ązanymi z porz ądkiem publicznym lub 
bezpiecze ństwem publicznym”, które Pa ństwa Członkowskie mog ą stosować zgodnie z art. 58 ust. 
1 lit. b) Traktatu – jego utrzymywanie nie powi nno, zgodnie z art. 58 ust. 3 Traktatu, stanowi ć 
„środka arbitralnej dyskryminacji, ani ukrytego ograniczenia w swobodnym przep ływie kapita łu i 
płatności […]”. Nale ży zwróci ć uwagę, iż co prawda zgodnie z orzecznictwem Trybuna łu 
Sprawiedliwo ści Państwa Członkowskie co do zasady zachowuj ą możliwość swobodnego 
określania wymogów porz ądku publicznego i bezpiecze ństwa publicznego w sposób uzasadniony 
swoimi krajowymi potrzebami, to jednak kryteria te – w kontek ście wspólnotowym, a w 
szczególno ści wtedy, gdy stosowane s ą one jako usprawiedliwienie dla odst ąpienia od 
podstawowej zasady swobodnego przep ływu kapita łu – powinny by ć interpretowane ściśle, tak, 
aby ich zakres nie móg ł być określany jednostronnie przez żadne z Pa ństw Członkowskich w 
sposób niepodlegaj ący kontroli przez instytucje Wspólnoty8.  
                                                           
5  Art. 6 ust. 1 Prawa dewizowego. 
6  Art. 1 pkt 5) projektowanej ustawy w zwi ązku z art. 10 ust. 1 pkt 1 Prawa dewizowego. 
7  Art. 1 pkt 5) projektowanej ustawy. 
8  Zob. orzeczenie w sprawie C-54/99 Église de scientologie de Paris, Scientology International Reserves  Trust / Premier 
ministre  [2000] ECR I-1335, pkt 17-19 (cytuj ące orzeczenie w sprawie 36/75 Rutili / Ministre de l'intérieur [1975] ECR 
1219, pkt 26-27). 
 
3 8. Po trzecie , w odniesieniu do sformu łowania „zagro żenie równowagi bilansu p łatniczego”, które 
zostaje utrzymane przez projektowan ą ustawę, należy zauważyć, iż kryterium to pozostaje poza 
zakresem wyj ątków przewidzianych w art. 58 Traktatu, a zatem jego zastosowanie powinno si ę 
dopuszcza ć wyłącznie w nadzwyczajnych okoliczno ściach, o których mowa w art. 119 i 120 
Traktatu. EBC odnotowuje w zwi ązku z tym, i ż zgodnie z Prawem dewizowym polska Rada 
Ministrów, po zasi ęgnięciu opinii Rady Polityki Pieni ężnej, może wprowadzi ć szczególne 
ograniczenia w zakresie obrotu dewizowego z zagranic ą w przypadkach, w których takie 
ograniczenia s ą niezbędne dla zapewnienia równowagi bilansu p łatniczego w razie jego ogólnej 
nierównowagi, nag łego załamania lub powsta łego w tym zakresie zagro żenia9. Taki sposób 
określenia okoliczno ści, w których mo żna wprowadzi ć szczególne ograniczenia z powodu 
trudności z równowag ą bilansu p łatniczego odpowiada co do zasady przes łankom okre ślonym w 
art. 119 i 120 Traktatu, odnosz ącym się do przypadku gdy w Pa ństwie Członkowskim wyst ępują 
trudności lub powa żne zagrożenie trudno ściami w bilansie p łatniczym lub te ż gdy następuje nagły 
kryzys bilansu p łatniczego. EBC zauwa ża jednak, że przepisy art. 119 i 120 Traktatu przestaj ą 
mieć zastosowanie z pocz ątkiem trzeciego etapu unii gospodarczej  i walutowej, co oznacza, i ż 
Polska będzie mog ła powoływać się na powy ższe wyjątki od zasady swobodnego przep ływu 
kapitału jedynie do momentu, w którym przyjmie euro. Zwa żywszy, iż Prawo dewizowe 
przewiduje obecnie, że określone przepisy zezwalaj ące na wprowadzenie szczególnych ogranicze ń 
tracą moc z dniem przyst ąpienia Polski do UE10, EBC sugeruje, i ż wskazane mog łoby być 
wprowadzenie podobnego przepisu przewiduj ącego, że wyżej wymienione przepisy zezwalaj ące na 
wprowadzenie szczególnych ogranicze ń z powodu trudno ści związanych z bilansem p łatniczym 
tracą moc z dniem przyj ęcia przez Polsk ę euro. Wreszcie, w odniesieniu do okresu 
poprzedzaj ącego przyj ęcie przez Polsk ę euro, EBC pragnie przypomnie ć o wspólnotowej 
kompetencji do ostatecznego rozstrzygania kwestii zgodno ści z art. 119 i 120 Traktatu 
jakichkolwiek szczególnych ogranicze ń wprowadzanych z powodów zwi ązanych z równowag ą 
bilansu płatniczego.  
9. Projektowana ustawa zmienia Prawo dewizowe w ten sposób, że określone ograniczenia w 
dokonywaniu obrotu dewizowego nie b ędą stosowane, o ile jedn ą ze stron takiego obrotu, 
„działającą na własny rachunek”, jest bank lub instytucja finansowa, „prowadz ąca w kraju 
działalność” pod nadzorem w ładz nadzorczych, uprawnionych na podstawie odr ębnych przepisów 
do sprawowania nadzoru nad okre ślonymi instytucjami finansowymi11. EBC zg łasza dwie 
szczegółowe uwagi dotycz ące tego przepisu. 
10. Po pierwsze , EBC rozumie, i ż wymóg prowadzenia dzia łalności „w kraju” przez bank lub 
instytucję finansow ą korzystaj ącą z opisanego powy żej mniej restrykcyjnego traktowania oznacza, 
że dany bank lub instytucja finansowa powinny prowadzi ć działalność na terytorium 
                                                           
9  Art. 10 ust. 1, ust. 3 i art. 62 Prawa dewizowego. 
10  Art. 62 Prawa dewizowego. 
11  Art. 1 pkt 2) lit. a) pr ojektowanej ustawy, zmieniaj ący art. 3 ust. 3 Prawa dewizowego. 
 
4 Rzeczypospolitej Polskiej12. W zakresie, w jakim znaczenie poj ęcia banku lub instytucji finansowej 
jest na potrzeby wskazanego przepisu ograniczone  do polskich banków i inst ytucji finansowych, z 
wyłączeniem instytucji kredytowych i finansowych prowadz ących dzia łalność w innych Pa ństwach 
Członkowskich, przepis w brzmieniu po nowelizacji stawia łby banki i instytucje finansowe z 
innych Pa ństw Członkowskich w niekorzystnym po łożeniu. Zgodnie z art. 12 Traktatu, w zakresie 
zastosowania przepisów traktatowych, w tym dotycz ących swobodnego przep ływu kapita łu, 
zakazana jest wszelka dyskryminacja ze wzgl ędu na przynale żność państwową. EBC przyj ąłby 
zatem z zadowoleniem zmian ę w treści projektowanej ustawy precyzuj ącą, iż wszystkie instytucje 
kredytowe i finansowe z UE podlegaj ące uznaniu zgodnie z zawart ą w prawie wspólnotowym 
zasadą jednolitego zezwolenia ( single licence ), a przy tym prowadz ące działalność pod nadzorem 
właściwych organów Pa ństw Członkowskich, s ą objęte zakresem poj ęcia banków i instytucji 
finansowych dla potrzeb tego przepisu. 
11. Po drugie , z uwagi na to, że Prawo dewizowe nie zawiera defini cji terminu „instytucja finansowa”, 
zakres podmiotowy tego poj ęcia nie jest ca łkowicie jednoznaczny. W szczególno ści, wymóg 
sprawowania nadzoru przez w ładze uprawnione do sprawowania nadzoru nad okre ślonymi 
instytucjami finansowymi nie jest wystarczaj ąco precyzyjny, aby usun ąć wszystkie w ątpliwości 
powstające przy próbie okre ślenia jakie konkretnie typy instytucji finansowych s ą objęte zakresem 
tego pojęcia. Jako że w prawie polskim brak jest ogólne j definicji „instytucji finansowej”13, 
wskazane by łoby zdefiniowanie tego terminu w ramach  przepisów Prawa dewizowego w celu 
zapobieżenia rozbie żnościom interpretacyjnym co do zakresu podmiotów świadczących usługi 
finansowe, które mog ą korzysta ć z odpowiednich wyj ątków od ogranicze ń obrotu dewizowego. 
Cel ten mo żna byłoby osiągnąć za pomoc ą odesłania do jednej z definicji zawartych w 
obowiązujących przepisach ustawowych (np. w polskim prawie bankowym). Jakkolwiek 
wprowadzenie odpowiedniej definicji nale ży do kompetencji polskich w ładz, EBC pragnie 
przypomnie ć o zasadzie niedyskryminacji odnosz ącej się między innymi do instytucji finansowych 
z innych pa ństw członkowskich oraz stanowi ącej jedną z fundamentalnych zasad zawartych w 
Traktacie14.  
12. Prawo dewizowe przewiduje jako zasad ę ogólną, iż wywóz oraz wysy łanie za granic ę złota 
dewizowego lub platyny dewizowej podlega wym ogowi uzyskania zezwolenia dewizowego.  
Od powy ższej zasady ogólnej istnieje jednak szereg wyj ątków, przewiduj ących m. in.  
                                                           
12  Art. 2 ust. 1 pkt 4) Prawa dewizowego. 
13  Definicja „instytucji finansowej” zaw arta w art. 4 ust. 1 pkt 7) ustawy  z dnia 29 sierpnia 1997 – Prawo bankowe  
(Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) powtarza definicj ę określoną w Dyrektywie 2000/ 12/WE Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. odnosz ącej się do podejmowania i prowadzenia dzia łalności przez 
instytucje kredytowe (Dz. U. L 126 z 26.5.2000 r., str. 1). W śród innych ustawowych definicji „instytucji finansowej” 
wymienić można postanowienia art. 4 § 1 pkt  7) ustawy z dnia 15 wrze śnia 2000 r. – Kodeks spó łek handlowych  
(Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) oraz art. 2 pkt  10) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych 
kontach emerytalnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 116, poz. 1205). 
14  Znaczenie zastosowania zasady niedyskryminacj i w odniesieniu do instytucji kredytowych powinno by ć rozpatrywane z 
uwzględnieniem tre ści art. 15 ust. 2 Prawa dewizowego. EBC nie dostrzega w tym zakresie uzasadnienia dla wy łączenia 
instytucji kredytowych z innych Pa ństw Członkowskich spod wyj ątku obejmuj ącego umowy sprzeda ży zagranicznych 
środków p łatniczych nabytych w ramach dzia łalności kantorowej, zawierane pomi ędzy przedsi ębiorcą a polskim 
bankiem. 
 
5 (i) zezwolenie rezydentom, prowadz ącym dzia łalność gospodarcz ą w zakresie przetwórstwa i 
obrotu metalami szlachetnymi, na wywóz za granic ę złota dewizowego lub platyny dewizowej w 
związku z tą działalnością, jak równie ż (ii) zezwolenie na wywóz za granic ę złotych monet 
emitowanych przez NBP15. EBC zauwa ża, iż wymienione powy żej wyjątki nie obejmuj ą 
wszystkich mo żliwych przypadków, w których rezydent móg łby oczekiwa ć, iż przysługuje mu 
prawo skorzystania ze swobody zagwarantowanej  w art. 56 Traktatu w celu wywozu lub wys łania 
za granic ę złota dewizowego b ądź platyny dewizowej. Ponadto, wskazane by łoby –  
z uwagi na potrzeb ę zapewnienia kompletno ści regulacji – rozszerzenie wyj ątku dotycz ącego 
złotych monet emitowanych przez NBP na z łote monety emitowane przez inne krajowe banki 
centralne wchodz ące w skład Europejskiego Systemu Banków Centralnych.  
13. Nawiązując do uwag zawartych w punkcie 12, EBC pragnie poczyni ć bardziej ogólne 
spostrzeżenie, iż pomimo dokonanej ju ż znaczącej liberalizacji przepisów Prawa dewizowego, 
mającej na celu zapewnienie swobodnego przep ływu kapita łu, w przysz łości wskazane mog łoby 
być rozważenie dalszego uporz ądkowania i uproszczenia tych przepisów. Przyk ładowo, na 
pewnym etapie procesu liberalizacji praktycznie zasadne mo że okazać się wprowadzenie ogólnych 
zasad o charakterze przyzwalaj ącym zamiast formu łowania szczegó łowych list zawieraj ących 
wyłączenia od ogólnych zasad o charakterze restrykcyjnym. Druga z wy żej wymienionych metod 
regulacji poci ąga za sob ą ryzyko niezamierzonego utrzymywania ogranicze ń dotyczących 
określonych kategorii podmiotów, jako nie obj ętych zakresem odpowiednich wy łączeń. Ponadto, 
indywidualne zezwolenia dewizowe nie mog ą być uznane za skuteczne narz ędzie prawne 
pozwalające na osi ągnięcie pełnej liberalizacji, poniewa ż są one udzielane na zasadach 
uznaniowych i nie mog ą zapewnić pewności prawnej w zakresie zgodno ści z Traktatem. 
14. Projektowana ustawa przewiduje, i ż rezydenci i nierezydenci dokonuj ący wywozu za granic ę 
krajowych lub zagranicznych środków p łatniczych, z łota dewizowego lub platyny dewizowej, 
których warto ść przekracza 10.000 euro, s ą obowiązani okazywa ć organom celnym lub Stra ży 
Granicznej, bez wezwania, dokumenty potwierdzaj ące uprawnienie do wywozu (lub zezwolenie 
dewizowe uprawniaj ące do wywozu)16. Podobnie, projektowana ustawa przewiduje, i ż rezydenci i 
nierezydenci przekraczaj ący granic ę są obowiązani zgłaszać organom celnym lub Stra ży 
Granicznej przywóz do Polski krajowych lub zagranicznych środków p łatniczych, a tak że złota lub 
                                                           
15  Zob. art. 9 pkt 2) Prawa dewi zowego, § 6 ust. 1 i § 8 rozporz ądzenia Ministra Finansów z dnia 3 wrze śnia 2002 r. w 
sprawie ogólnych zezwole ń dewizowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 174, poz. 1273 ze zm.) (dalej „rozporz ądzenie w sprawie 
ogólnych zezwole ń dewizowych”). Podobnie, zgodnie z Pr awie dewizowym wywóz oraz wysy łanie za granic ę 
krajowych lub zagranicznych środków p łatniczych o łącznej warto ści przekraczaj ącej 10.000 euro podlega co do zasady 
wymogowi uzyskania zezwolenia dewizowe go (zob. art. 9 pkt 3) Prawa dewizowego). W stosunku do tej ogólnej zasady 
istnieje jednak szereg wyj ątków pozbawiaj ących ją w praktyce skuteczno ści – zezwala si ę bowiem rezydentom i 
nierezydentom na wywóz lub wysy łanie za granic ę krajowych lub zagranicznych środków p łatniczych o warto ści 
przekraczaj ącej 10.000 euro, je żeli środki te (i) zosta ły wypłacone z rachunku bankowego lub zosta ły nabyte od banku za 
środki zgromadzone na rachunku bankowym albo (ii) pochodz ą z innych źródeł, pod warunkiem zg łoszenia ich w formie 
pisemnej organom celnym lub organom Stra ży Granicznej wykonuj ącym kontrol ę celną (zob. § 4, 4a i 4b rozporz ądzenia 
w sprawie ogólnych zezwole ń dewizowych). 
16  Art. 1 pkt 9) projektowanej ustawy. Zob. te ż rozporządzenie wydane przez Ministra Fina nsów na podstawie art. 21 Prawa 
dewizowego. 
 
6 platyny dewizowej o warto ści przekraczaj ącej 10.000 euro17. Wprowadzenie takich wymogów 
może być usprawiedliwione, o tyle o ile obowi ązek dokonania uprzedniego zg łoszenia – w 
przeciwie ństwie do obowi ązku uzyskania uprzedniego zezwolenia – nie wywo łuje skutku w 
postaci wstrzymywania transakcji poprzez uzale żnianie ich w ka żdym przypadku od zgody 
organów administracyjnych; jednocze śnie, rozwi ązanie takie mo że pozwoli ć władzom krajowym 
na wykonywanie skutecznego nadzoru w celu zapobiegania naruszeniom ich porz ądku prawnego18. 
Jako uwag ę ogólną, zgodnie z orzecznictwem Trybuna łu Sprawiedliwo ści, EBC zaznacza, i ż 
istotną kwestią jest zagwarantowanie, aby wskazane powy żej wymogi dokonywania uprzedniego 
zgłoszenia nie mia ły skutku wstrzymuj ącego transakcje z naruszeniem art. 56 Traktatu. 
15. Zgodnie z Prawem dewizowym dokonanie przekazu pieni ężnego za granic ę lub rozliczenia w kraju 
z nierezydentem podlega okre ślonym wymogom proceduralnym (np. wymóg udokumentowania 
tytułu prawnego, w zwi ązku z którym nast ępuje przekaz lub rozliczenie)19. W zakresie, w jakim 
wymogi te mog ą być uważane za przeszkod ę w swobodnym przep ływie kapita łu i płatności 
dokonywanym zgodnie z Traktatem, EBC pragnie odes łać do uwag dotycz ących orzecznictwa 
Trybunału Sprawiedliwo ści, zawartych w punkcie 14 niniejszej opinii. EBC przyj ąłby przy tym z 
zadowoleniem dalsze u łatwienia w swobodnym przep ływie kapita łu, które mog łyby wynika ć z 
uchylenia odpowiednich wymogów proceduralnych na łożonych przez powy ższe przepisy Prawa 
dewizowego, tym bardziej że możliwość taka jest wprowadzana przep isami projektowanej ustawy, 
na co wskazuje równie ż treść uzasadnienia do projektu usta wy dostarczonego przez Ministra 
Finansów.  
16. Niniejsza opinia zostanie opublikowana na stronie internetowej EBC. 
  Sporządzono we Frankfurcie nad Mene m, dnia 4 listopada 2005 r. 
 
[podpis] 
 
Prezes EBC 
Jean-Claude TRICHET  
                                                           
17  Art. 1 pkt 8) projektowanej ustawy.  
18 Połączone sprawy C-358/93 i C-416/93 Bordessa i inni  [1995] ECR I-361, pkt 24-31; Po łączone sprawy C-163/94, C-
165/94 i C-250/94 Lucas Emilio Sanz de Lera, Raimundo Diaz Jimenez i Figen Kapanoglu  [1995] I-4821, pkt 23-30; 
sprawa C-302/97 Konle / Austria  [1999] ECR I-3099, pkt 44-46. 
19  Zob. art. 26-27 Prawa dewizowego.