W 2016 r. do Komisji wpłynęło sześć wniosków o wkład finansowy z Funduszu Solidarności; wnioski te złożyły: Grecja (trzęsienie ziemi na Leukadzie), Zjednoczone Królestwo (powódź), Niemcy (powódź w Dolnej Bawarii), Cypr (susza i pożary), Portugalia (pożary na Maderze) i Włochy (trzęsienia ziemi). Seria trzęsień ziemi we włoskich Apeninach w okresie od sierpnia 2016 r. do stycznia 2017 r. stanowi dla Funduszu Solidarności największą klęskę żywiołową.

W dniu 5 września 2016 r. Cypr wystąpił o pomoc finansową z Funduszu Solidarności. Cypr oszacował łączną wartość bezpośrednich szkód spowodowanych przez suszę i pożary lasów na kwotę 180,803 mln EUR. Kwota ta przekraczała mający zastosowanie do Cypru w 2016 r. próg dla poważnych klęsk wymagany do uruchomienia Funduszu Solidarności, który wynosił 101,412 mln EUR (tj. 0,6 % DNB na podstawie danych z 2014 r.).

W okresie od października 2015 r. do czerwca 2016 r. na Cyprze odnotowano bardzo niski poziom opadów i wielokrotne fale upałów. W konsekwencji susza spowodowała nieudane zbiory, pożary lasów i roślinności oraz niedobór wody. Niedobór wody miał poważne skutki w sektorze rolnictwa, w gospodarstwach domowych i dla środowiska. Duże części dystryktów Nikozji, Larnaki i Famagusty poniosły wynoszące 100 % szkody w uprawach zależnych od wody deszczowej (takich jak jęczmień, pszenica i inne nienawadniane sztucznie uprawy roślin pastewnych). Napływ do zbiorników wodnych został poważnie ograniczony, w szczególności w przypadku DAM Kouris, głównego źródła wody dla stacji uzdatniania i do celów nawadniania. W połowie czerwca Cypr nawiedziła fala upałów, wywołując dwa duże pożary lasów. W wyniku pierwszego pożaru w Argace zniszczone zostało 763 ha lasów państwowych w okręgu Pafos. Drugi pożar, który wybuchł w Solei, zniszczył 1897 ha lasów państwowych w okręgu Adelfoi.

W okresie od maja do czerwca 2016 r. Niemcy dotknięte zostały wyjątkowo intensywnymi opadami deszczu, które spowodowały występowanie rzek z brzegów i zalanie wielu wsi, zwłaszcza w regionie Dolnej Bawarii (Niederbayern). Najciężej dotknięty został okręg Rottal-Inn w Dolnej Bawarii. Miejscowość Simbach am Inn została w dniu 1 czerwca prawie całkowicie zniszczona. W samym tylko okręgu Rottal-Inn zalanych zostało ok. 5 000 domów na powierzchni ok. 430 km². W sumie w Dolnej Bawarii ucierpiało ponad 47 000 osób, a siedem osób straciło życie. Klęska żywiołowa wyrządziła szkody w infrastrukturze publicznej, budynkach mieszkalnych i przedsiębiorstwach.

Komisja oceniła wniosek i w dniu 13 stycznia 2017 r. wystąpiła do Parlamentu Europejskiego i Rady o uruchomienie Funduszu Solidarności na kwotę 60 301 050 EUR. Zjednoczone Królestwo przekazało informacje konieczne do wypłaty wkładu finansowego w dniu 5 maja 2017 r. Wypłata na rzecz Zjednoczonego Królestwa dokonana została w dniu 17 lipca 2017 r. po zatwierdzeniu odpowiedniej poprawki budżetowej przez Parlament Europejski i Radę.

W dniu 5 grudnia 2015 r. Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (UK) dotknięte zostało rozległymi powodziami na terenie 11 regionów. Powódź spowodowała zalanie ponad 16 000 gospodarstw domowych i 4 985 przedsiębiorstw, a dla około 3 600 gospodarstw domowych trzeba było zapewnić zakwaterowanie zastępcze. W działaniach ratowniczych i naprawczych wzięło udział 1 700 osób należących do personelu wojskowego, z czego przez cały czas co najmniej około 700 osób działało jednocześnie. Klęska miała wyraźny wpływ na branżę turystyczną (np. anulowanie rezerwacji hotelowych, mniejszy napływ turystów), przy czym 35 % przedsiębiorstw turystycznych zlokalizowanych na obszarach ogarniętych powodziami przypadło na samą tylko północną Anglię. Straty dotknęły również gospodarstwa rolne.

(3)Chorwacja – Powódź w 2012 r: wkład finansowy z Funduszu wyniósł 286 587 EUR. Sprawozdanie z realizacji oraz oświadczenie uzasadniające przedłożono w czerwcu 2015 r. Na prośbę Komisji Chorwacja przedłożyła dodatkowe informacje, po czym interwencja została zamknięta w lipcu 2016 r.

(4)Austria – Powódź w 2013 r: wkład finansowy z Funduszu wyniósł 21,662 mln EUR. W sierpniu 2015 r. Austria przedstawiła sprawozdanie z realizacji oraz oświadczenie uzasadniające. Stwierdzono, że sprawozdanie jest kompletne i spełnia wymogi rozporządzenia, zatem Komisja mogła zamknąć interwencję w sierpniu 2016 r.

W 2016 r. Komisja otrzymała ponadto trzy sprawozdania z realizacji oraz oświadczenia uzasadniające od Rumunii dotyczące suszy i pożarów w 2012 r., od Niemiec dotyczące powodzi w 2013 r. i od Republiki Czeskiej dotyczące powodzi w 2013 r. Procedura zamknięcia tych interwencji jest w toku.

5.Podsumowanie

Liczba przedłożonych Komisji w 2016 r. nowych wniosków o pomoc z Funduszu Solidarności była ograniczona, przy czym dwa z nich dotyczyły klęsk żywiołowych, które miały miejsce w listopadzie i grudniu 2015 r. (trzęsienie ziemi na Leukadzie i powodzie w Zjednoczonym Królestwie). Wydaje się to po raz kolejny potwierdzać, że przegląd i doprecyzowanie kryteriów dotyczących klęsk o zasięgu regionalnym w rozporządzeniu zmieniającym z 2014 r. przynoszą oczekiwane rezultaty, w szczególności dlatego, że nie są już przedstawiane niekwalifikujące się wnioski.

Jednakże w sierpniu i w październiku we Włoszech ponownie miały miejsce niszczycielskie trzęsienia ziemi, które wraz z późniejszymi poważnymi wstrząsami w styczniu 2017 r. okazały się jak dotąd największą katastrofą w historii Funduszu Solidarności od momentu jego utworzenia w 2002 r. Wynosząca 22 mld EUR kwota szkód była niemal dwukrotnie wyższa niż drugie pod względem skali trzęsienie ziemi w regionie Emilia-Romania w 2012 r. Wydarzenia te potwierdzają wnioski, które wyciągnięto przy wcześniejszych okazjach: choć powodzie stanowią największy odsetek katastrof prowadzących do złożenia wniosku o uruchomienie Funduszu Solidarności (około dwóch trzecich wszystkich przypadków), trzęsienia ziemi, mimo że występują najrzadziej, należą do najbardziej szkodliwych i kosztownych katastrof, nie wspominając o kosztach ludzkich, na które składają się wypadki śmiertelne, ranni, czy osoby, które na długi okres czasu musiały opuścić swoje domy.

Niewielka liczba wniosków w 2016 r. oraz fakt, że wnioski dotyczące trzęsienia ziemi we Włoszech zostały zamknięte dopiero w 2017 r., stanowią sprzyjającą zbieżność pod względem budżetowym. Uruchomienia z Funduszu w 2016 r. sfinansowane zostały z niewykorzystanej części przydziału na 2015 r., która została przeniesiona na rok 2016 r. W związku z tym cała kwota przydziału na 2016 r. pozostała niezmieniona i przeniesiono ją na 2017 r., co umożliwiło uruchomienie w 2017 r. zdecydowanie największego w historii Funduszu Solidarności wkładu na rzecz Włoch. Scenariusz ten pokazuje, że możliwość przenoszenia na kolejny rok niewykorzystanych kwot z roku poprzedzającego jest niezwykle pomocna w utrzymaniu funkcjonowania Funduszu Solidarności w kategoriach budżetowych, mimo że jego roczny przydział został ograniczony w wieloletnich ramach finansowych 2014–2020 z 1 mld EUR w cenach bieżących do wysokości 500 mln EUR w cenach z 2011 r. Ważne będzie utrzymanie tej elastyczności po 2020 r. Z drugiej strony wydarzenia z 2016 r. pokazują również, że podstawy finansowe Funduszu Solidarności są dość małe i mogłoby łatwo dojść do trudności, gdyby w stosunkowo krótkim czasie wystąpił szereg poważnych katastrof – zwłaszcza gdyby nie było możliwości przeniesienia na przyszły okres jakiejkolwiek znaczącej kwoty z poprzedniego roku. W takim przypadku mogłoby być trudno utrzymać ustalone stawki pomocy, a to naruszyłoby zasadę równego traktowania.

Wprowadzona do rozporządzenia w korekcie z 2014 r. możliwość wypłacania zaliczek okazała się bardzo przydatna. Chociaż o zaliczkę nie wystąpiły wszystkie składające wniosek państwa, Komisja była w stanie – we wszystkich przypadkach poza jednym – wypłacić wnioskowane zaliczki w terminie jednego miesiąca od otrzymania kompletnej dokumentacji. Wydaje się, że warto się zastanowić, czy ewentualne zwiększenie płatności zaliczkowych powyżej obecnego poziomu 10 % przewidywanego wkładu finansowego z Funduszu Solidarności (maksymalnie do 30 mln EUR) mogłoby być dobrym rozwiązaniem w celu zwiększenia elastyczności Funduszu Solidarności, dla którego pełne uruchomienie środków w ramach procedury budżetowej wymaga jeszcze w każdym przypadku wielu miesięcy.