Zużycie energii końcowej w UE spadło o 11 % z 1 191 Mtoe w 2005 r. do 1 062 Mtoe w 2014 r., a więc poniżej wartości docelowej na rok 2020 wynoszącej 1 086 Mtoe. W wartościach bezwzględnych zużycie energii końcowej zmniejszyło się od 2005 r. we wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Litwy, Malty i Polski.

Państwa członkowskie są zobowiązane do realizacji ambitnej polityki w zakresie efektywności energetycznej i w ostatnich latach znacznie zwiększyły swoje wysiłki we wszystkich sektorach.

UE osiągnęła w ostatnich latach znaczne postępy pod względem zwiększenia efektywności energetycznej. W 2014 r. zużycie energii pierwotnej w UE przekraczało jedynie o 1,6 % wartość docelową na 2020 r. Zużycie energii końcowej było nawet o 2,2 % niższe od wartości docelowej na 2020 r.. Zużycie energii pierwotnej było jednakże w 2015 r. o około 1,5 %, a zużycie energii końcowej o około 2 % wyższe niż w 2014 r.. (Wynika to z faktu, że rok 2014 był nadzwyczaj ciepły. Dane za rok 2015 wskazują na powrót do wcześniejszego trendu).

W niniejszym sprawozdaniu za 2016 r. oceniono osiągnięte do 2014 r. postępy w realizacji wynoszącej 20 % wartości docelowej w zakresie efektywności energetycznej na 2020 r. oraz postępy we wdrażaniu dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Zawarto w nim również szereg zaleceń dla państw członkowskich. Podstawę niniejszego sprawozdania stanowi sprawozdanie dotyczące postępów w zakresie efektywności energetycznej z 2015 r. i opiera się ono głównie na rocznych sprawozdaniach państw członkowskich z 2016 r. i na najnowszych danych Eurostatu za 2014 r.

Z drugiej strony wpływ efektów strukturalnych i zmian w koszyku paliwowym jest nieznaczny dla UE-28. Efekt strukturalny wyniósł +25 Mtoe. Można to przypisać względnie większej dynamice wzrostu bardziej energochłonnych gospodarek w porównaniu z gospodarkami o mniejszej energochłonności. Odnotowano bardzo niewielki ujemny wpływ zmian koszyka paliwowego (-0,5 Mtoe), wskazujący na nieznaczne przesunięcie w stronę bardziej „czystych” paliw. Pozwala to stwierdzić, że w ciągu ostatniej dekady osiągnięto znaczne postępy pod względem zwiększania efektywności energetycznej.

Źródło: analiza JRC.

Pierwsza analiza rozkładu dla zużycia energii końcowej została przeprowadzona na poziomie państw członkowskich dla okresu 2005–2014 dla produktywnych sektorów gospodarki. Wstępne wyniki pokazują ujemny wpływ zmian aktywności gospodarczej w przypadku Grecji, Chorwacji, Włoch i Portugalii. Prowadziło to do niższego zużycia energii końcowej, odzwierciedlającego pogorszenie koniunktury gospodarczej w tych krajach. Efekt strukturalny był ujemny w większości państw członkowskich, co wskazuje na rosnącą aktywność gospodarczą w mniej energochłonnych sektorach gospodarki. Jedynie w Estonii, Polsce, na Węgrzech i w Austrii odnotowano nieznaczne przesunięcie w stronę bardziej energochłonnych sektorów. Doprowadziło to do wyższego zużycia energii w tym okresie, niż miałoby to miejsce w innej sytuacji.

Ujemny wpływ zmian energochłonności odzwierciedlający poprawę pod względem tego czynnika odnotowano we wszystkich państwach członkowskich z wyjątkiem Łotwy i Cypru. Znaczną poprawę pod względem energochłonności, prowadzącą do mniejszego zużycia energii, osiągnięto w Bułgarii, Republice Czeskiej, Rumunii i na Słowacji. Komisja jest zdania, że głównym czynnikiem zwiększenia efektywności energetycznej była prowadzona polityka publiczna. Wniosek ten potwierdziły ostatnio ustalenia Międzynarodowej Agencji Energetycznej oraz analiza rozkładu przeprowadzona w ramach projektu Odyssee-Mure.

4.1.Przemysł

Zużycie energii końcowej przez przemysł zmniejszyło się w wartościach bezwzględnych z 328 Mtoe w 2005 r. do 275 Mtoe w 2014 r. (o 16 %).

W 2014 r. trzynaście państw członkowskich odnotowało spadek zużycia energii końcowej przez przemysł w porównaniu z poziomami w 2013 r. Do państw o największym wzroście zużycia energii przez przemysł należały Cypr (19 %), Grecja (9 %) i Węgry (6 %). Główne przyczyny tego wzrostu zużycia energii między rokiem 2013 i 2014 podawane przez niektóre państwa członkowskie to wzrost wartości dodanej w przemyśle oraz zwiększone zużycie w cementowniach i w produkcji pelletu.

Pod względem energochłonności przemysłu istnieje znaczna różnica między państwem członkowskim, w którym energochłonność jest najwyższa (Bułgaria), a państwami, w których jest ona najniższa (Dania i Irlandia). Wprawdzie ma na to wpływ udział branż energochłonnych w łącznej produkcji przemysłowej, jednak większość państw członkowskich, z wyjątkiem Cypru, Grecji, Węgier i Łotwy, zmniejszyła energochłonność w przemyśle w 2014 r. w porównaniu z rokiem 2005. W Austrii i Finlandii nie odnotowano już niemal żadnego dalszego spadku energochłonności.

4.2.Sektor mieszkaniowy

W wartościach bezwzględnych zużycie energii końcowej w sektorze mieszkaniowym zmniejszyło się o 15 % z 309 Mtoe w 2005 r. do 263 Mtoe w 2014 r. Miało na to wpływ wiele przyczyn, między innymi wyższa sprawność energetyczna urządzeń oraz poprawa efektywności energetycznej w istniejących już budynkach dzięki stopniowemu wdrażaniu dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz minimalnych wymogów dotyczących ekoprojektu. Również informacje udostępniane konsumentom w postaci świadectw charakterystyki energetycznej budynków oraz pomiary zużycia energii przyczyniły się do tej pozytywnej tendencji, gdyż zapewniło to konsumentom praktyczne narzędzia pozwalające lepiej uświadomić sobie własne zużycie energii.

Żadne z państw członkowskich nie zgłosiło wzrostu zużycia energii końcowej w sektorze mieszkaniowym w roku 2014 w stosunku do roku 2013. Znaczny spadek o 20 % odnotowano w Niderlandach, a także w Belgii – o 18 %.

Rok 2014 był szczególnie ciepły, co powinno powodować niższe zapotrzebowanie na energię cieplną. Jednak mimo iż rok 2014 był cieplejszy od roku 2013, to skorygowane o wpływ pogody dane dotyczące zużycia energii w sektorze mieszkaniowym ujawniły wzrostowy trend zużycia w 2014 r. w porównaniu z 2013 r. w 17 państwach członkowskich. Jednym z powodów może być fakt, że korekta o wpływ pogody nie uwzględnia stopniodni chłodzenia. Należałoby je uwzględniać w przyszłych analizach, zwłaszcza że w południowych krajach kwestia chłodzenia będzie odgrywała coraz większą rolę, jeśli chodzi o zapotrzebowanie na energię.

Skorygowane o wpływ pogody zużycie energii końcowej na osobę również zmniejszyło się w okresie między rokiem 2005 i 2014 – rocznie średnio o 0,7 %. Największą poprawę odnotowano w tym okresie w Belgii, Irlandii i Zjednoczonym Królestwie. Zużycie energii na metr kwadratowy również zmniejszyło się we wszystkich państwach członkowskich w latach 2005–2014. Największe spadki odnotowano na Cyprze, Łotwie i w Portugalii.

4.3.Sektor usług

W sektorze usług zużycie energii końcowej zmniejszyło się o 2 % ze 144 Mtoe w 2005 r. do 141 Mtoe w 2014 r. Znaczny, wynoszący 6 % spadek w 2014 r. w porównaniu z 2013 r. można częściowo wyjaśnić łagodną zimą w 2014 r., gdyż szacuje się, że w sektorze tym ogrzewanie odpowiada za 62 % zużycia energii końcowej.

Wszystkie kraje odnotowały w 2014 r. w porównaniu z 2013 r. zmniejszające się lub utrzymujące się na stabilnym poziomie bezwzględne zużycie energii w sektorze usług, z wyjątkiem Estonii, Łotwy, Malty, Portugalii i Szwecji. Cypr i Malta wyjaśniły, że trend wzrostowy, względnie stabilny, w ich przypadku wynika z ekspansji w sektorze turystyki i wahań pogody prowadzących do większego zużycia energii przez systemy ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji. Łotwa powiązała wzrost zużycia z rosnącą wartością dodaną brutto w sektorze usług, natomiast Portugalia jako możliwą przyczynę wymieniła wzrost liczby przepracowanych godzin w sektorze publicznym.

Energochłonność końcowa w sektorze usług zmniejszała się rocznie średnio o 1 % w latach 2005–2014. Największą poprawę odnotowano w tym okresie na Węgrzech, w Irlandii i na Słowacji. Cypr, Estonia, Finlandia, Grecja i Włochy odnotowały w tym okresie utrzymującą się na stabilnym poziomie lub rosnącą energochłonność końcową. W celu zwiększenia efektywności energetycznej te państwa członkowskie powinny skupić uwagę na sektorze usług. Pozwoli to zwiększyć konkurencyjność tego sektora, którego ekspansji można spodziewać się w przyszłości.

4.4.Sektor publiczny