[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 19.05.2004 r.

SEK(2004) 621 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Likwidacja instalacji jądrowych i gospodarka odpadami Zobowiązania wynikające z działań w sektorze atomowym prowadzonych przez Wspólne Centrum Badawcze (WCB) w ramach Traktatu Euratom

Wersja ta stanowi jedynie streszczenie podstawowej wersji francuskiej dokumentu SEK(2004) 621 wersja ostateczna.

SPIS TREŚCI

1. Streszczenie 3

2. cel komunikatu 7

3. Wnioski 7

1. STRESZCZENIE

Wspólne Centrum Badawcze (WCB) powstało na początku lat 60-tych w ramach Traktatu Euratom. Początkowo całkowicie koncentrowało się ono na zagadnieniach jądrowych, z czasem jednak zróżnicowało swoją działalność. Działalność jądrowa stanowi obecnie jeszcze 30 % całkowitej działalności Centrum i poświęcona jest bezpieczeństwu, które jest priorytetem pokojowego stosowania energii jądrowej w Europie, więc i priorytetem WCB. Na dzień dzisiejszy nie określono żadnego terminu zaprzestania tej działalności, której kontynuacja mogłaby wymagać zbudowania nowych instalacji i nowych laboratoriów. Jednakże zgodnie z Traktatem Euratom, WCB powinno zajmować się zarządzaniem dziedzictwem jądrowym, a zwłaszcza zamknięciem wyłączonych z eksploatacji instalacji. W tym celu, dzięki wspólnemu porozumieniu Parlamentu Europejskiego i Rady utworzono specjalną linię budżetową.

W 1999 roku Komisja, nie czekając dłużej, postanowiła wprowadzić program likwidacji przestarzałych instalacji jądrowych, zwany programem D&WM[1], stosując w ten sposób nową doktrynę przyjętą w większości państw członkowskich Unii Europejskiej, opowiadającą się raczej za „natychmiastowym zamknięciem” niż „zamknięciem rozłożonym w czasie” mającym rzekomo wykorzystywać zmniejszanie się radioaktywności instalacji.

Celem niniejszego komunikatu jest przedstawienie pełnego programu przejściowego obejmującego likwidację wszystkich istniejących instalacji (wyłączonych z eksploatacji i eksploatowanych) oraz postępowanie z odpadami już istniejącymi bądź odpadami powstałymi przy likwidowaniu. W tym celu opracowano stosowne hipotezy i ostatecznym rezultatem programu będzie zamknięcie wszystkich istniejących instalacji oraz usunięcie odpadów. Wspomniany program poddawany będzie oczywiście regularnym przeglądom i w odpowiednim momencie będzie musiał uwzględnić ewentualne nowe instalacje, które mogą zostać wybudowane.

Instalacje jądrowe WCB

Większość instalacji jądrowych ośrodka Ispra (I) jest już od wielu lat przestarzała. Zostały one definitywnie wyłączone z eksploatacji i muszą być zamknięte.

Pozostałe instalacje jądrowe WCB, znajdujące się w ośrodkach Petten (NL), Geel (B) i Karlsruhe (D) nadal działają. Ich zamknięcie będzie możliwe najwcześniej w 2015 roku jednak najprawdopodobniej nastąpi nie wcześniej niż w 2025 roku lub nawet później. Jednakże nie czekając do tego czasu i zgodnie z zaleceniami IAEA dotyczącymi likwidacji instalacji jądrowych i zarządzania odpadami, Komisja przewiduje sporządzenie planów likwidacji eksploatowanych instalacji oraz ich utrzymanie do momentu realizacji przewidzianych działań.

Działania dotyczące likwidacji i przetwarzania odpadów w czterech wymienionych ośrodkach, zwłaszcza w Ispra, zostały rozpoczęte przez WCB w 1999 roku. Komisja przedstawiła własny program oraz zamierzenia Radzie i Parlamentowi Europejskiemu w komunikacie COM(1999)114.

Komunikat COM(1999)114

Komunikat COM(1999) 114 przedstawiony Radzie i Parlamentowi Europejskiemu miał na celu przedstawienie pierwszej wersji programu likwidacji wspomnianych instalacji. Miał on również na celu zawiadomienie tych dwóch instytucji o decyzji Komisji w sprawie wprowadzenia tego programu.

Przedstawiony program dotyczył głównie „odpowiedzialności historycznej”, to znaczy instalacji wyłączonych z eksploatacji i zarządzania odpadami nagromadzonymi w czasie eksploatacji instalacji. Koszt oczyszczenia związany z „odpowiedzialnością historyczną” został oszacowany na 230 mln EUR1998, koszt likwidacji eksploatowanych instalacji („odpowiedzialność w przyszłości”) na 223 mln EUR1998 (zaokrąglony w komunikacie do 220 mln EUR), czyli razem 453 mln EUR1998.

Uaktualnienie programu

WCB przystąpiło pod koniec 2002 roku do nowej analizy „odpowiedzialności historycznej”, jak również „odpowiedzialności w przyszłości”. Całkowita kwota kosztów została oszacowana na 941 mln EUR2003.

Zgodnie z wnioskiem Trybunału Obrachunkowego, program został przeanalizowany przez Konsorcjum firm zewnętrznych, mających doświadczenie w tej dziedzinie. Jego koszt został oszacowany na 1 069 mln EUR2003, czyli o 13,6 % więcej od szacunków WCB. Koszt dodatkowej opcji nazwanej „green field”, polegającej na przywróceniu gruntów do stanu pierwotnego szacowany jest na 76 mln EUR2003.

Komisja stwierdza, że zważywszy na typ prac i niepewności ciążące na tego typu programie, ostatnie oszacowania WCB i Konsorcjum są podobne. Zauważa również, że obydwie instytucje opierają swoje szacunki na danych, które nie były dostępne w czasie pierwszej oceny (wyczerpujący spis oraz nowe dane radiologiczne).

Dla bezpieczeństwa, zważywszy, że grunty, na których znajdują się instalacje Euratom należą do stron trzecich, Komisja podtrzymuje opcję „green field”. Całkowity koszt programu wynoszący 1 145 mln EUR2003 jest podzielony między cztery ośrodki w następujący sposób:

- 56,3 % dla Ispra (645 mln EUR)

- 34,0 % dla Karlsruhe (389 mln EUR)

- 6,0 % dla Petten (69 mln EUR)

- 3,7 % dla Geel (42 mln EUR)

Analiza wzrostu kosztów programu

Wzrost kosztów programu wynika z wielu czynników:

- Wzrost ograniczeń, a w rezultacie wzrost kosztu ostatecznego składowania odpadów:

jest on odczuwalny w krajach, na terenie których znajdują się instalacje Euratom, zwłaszcza w Belgii i we Włoszech, dla których ponowne oszacowanie kosztów wykazało, że będą one dużo wyższe od wcześniej przewidywanych.

- Rozwój prawodawstwa dotyczącego zarządzania i pakowania odpadów w krajach, na terenie których znajdują się instalacje:

charakterystyka odpadów jest bardziej dokładana (spektrometria bardziej zaawansowana) i wymaga skuteczniejszych systemów; wymagania dotyczące charakterystyki opakowań są surowsze, próg zwolnień został obniżony.

- Uwzględnienie całego personelu zajmującego się zarządzaniem przestarzałymi instalacjami.

- Ponowna ocena zadań oraz trudności technicznych.

- Przetwarzanie oraz usuwanie odpadów „egzotycznych”: substancje jądrowe (paliwa niezużyte i zużyte), metale alkaliczne (Na i NaK).

- Ponowna dokładna analiza prac likwidacyjnych, które mają zostać wykonane, zwłaszcza jeśli chodzi o instalacje nadal eksploatowane („odpowiedzialność w przyszłości”).

Zmniejszenie lub wyeliminowanie ryzyka i niepewności

Jak każdy tego typu program, ten również obejmuje ryzyko i niepewność:

Istnieją dwa rodzaje „ryzyka fizycznego”: ryzyko „konwencjonalne” dotyczące prac na obiektach o dużych rozmiarach oraz ryzyko „jądrowe” wynikające z obchodzenia się z substancjami promieniotwórczymi lub skażonymi.

Ryzyko konwencjonalne wypadku (upadek, zmiażdżenie, oparzenie, porażenie prądem, itd.) jest podobne do ryzyka występującego na innych obiektach prac konstrukcyjnych o takim rozmiarze. Należy jednak podkreślić, że ogólnie prace likwidacyjne powodują niewielką ilość wypadków. Jest to niewątpliwie wynikiem połączenia dobrego przygotowania wszystkich działań z istniejącymi procedurami bezpieczeństwa i jakości, które obejmują prace w środowisku jądrowym. WCB stosuje te środki, aby zapobiegać wypadkom osób i mienia, a także zatrudnia jedynie firmy mające doświadczenie w tego typu pracach.

Ryzyko jądrowe jest znacznie mniejsze w instalacjach wyłączonych z eksploatacji, zmniejsza się ono jeszcze bardziej po usunięciu paliwa jądrowego – operacji, która zawsze poprzedza likwidację. W związku z obecnością odpadów oraz skażonych bądź radioaktywnych urządzeń, istnieje mimo wszystko ryzyko rozprzestrzenienia się skażenia lub działania promieniowania jonizującego (ryzyko rozprzestrzeniania się skażenia rośnie w stosunku do starzejących się, niepoddawanych odpowiednim kontrolom i remontom obiektów. Jest to jeden z powodów, który świadczy na rzecz możliwie jak najszybszej likwidacji przestarzałych instalacji). Pracownicy WCB oraz zatrudniane firmy, przygotowane do pracy w środowisku jądrowym, przyswoiły sobie umiejętność panowania nad ryzykiem rozprzestrzeniania się skażenia. Można to osiągnąć dzięki izolowaniu instalacji podczas likwidacji (oddzielanie, wentylacja, absorpcja promieniowania) i przestrzeganiu surowych przepisów dotyczących przetwarzania i pakowania odpadów. Ryzyko ekspozycji na promieniowanie jonizujące jest kontrolowane przez zastosowanie podejścia zwanego ALARA (As Low As Reasonable Achievable), które zakłada, na przykład, porównywanie różnych możliwych scenariuszy i ich oddziaływania w znaczeniu radiologicznym, wprowadzenie właściwej ochrony biologicznej, a nawet noszenie odzieży ochronnej oraz aparatury oddechowej.

Oczywiście zastosowanie tych środków ochrony pracowników i otoczenia wpływa również na ochronę społeczeństwa i środowiska.

Niezależnie od ryzyka finansowego istnieje ryzyko techniczne:

- Wzrost kosztów przetwarzania i ostatecznego składowania odpadów: ryzyko to istnieje we wszystkich czterech krajach, na terenie których znajdują się obiekty WCB ze względu na brak procedury ostatecznego usuwania odpadów zwalniającej producentów z przymusu finansowego (Niemcy i Włochy) i/lub bądź w związku z możliwością zwiększenia tych kosztów od chwili obecnej do momentu realizacji działań likwidacyjnych najbardziej oddalonych w czasie (2015-2030). Jest to jeden z powodów przemawiających na korzyść projektu dyrektywy Rady[2] mającej na celu przyspieszenie tworzenia miejsc ostatecznego składowania w krajach, które nie mają takich składowisk. Tymczasem, niezależnie od kraju, mającego na swoim terytorium obiekty WCB można słusznie stwierdzić, że uwzględnienie doświadczeń niektórych państw członkowskich oraz przeprowadzone dogłębne analizy umożliwiają dokładniejsze oszacowanie kosztów przetwarzania i ostatecznego składowania, które powinny zostać dokładniej obliczone w przyszłości.

- Rozwój przepisów międzynarodowych i krajowych dotyczących zwłaszcza przetwarzania, pakowania i składowania odpadów, normy ochrony radiologicznej (ograniczenie dawek operacyjnych), normy transportu materiałów jądrowych, itd.,

- Wzrost ograniczeń administracyjnych: zwiększenie przepisowej dokumentacji, bardziej złożone procedury administracyjne (konsultacja społeczna), itd.

- Wzrost kosztu siły roboczej i inflacja.

- „Klasyczne” ryzyko przemysłowe związane ze stosunkami umownymi z dostawcami i usługodawcami.

Przeprowadzono działania zapobiegawcze mające na celu opanowanie tego rodzaju ryzyka. Poza opinią grupy niezależnych ekspertów oraz wykonaniem przez doświadczone przedsiębiorstwa badań i prac w ośrodkach, nawiązano stosunki z władzami krajowymi, w szczególności we Włoszech w celu przejęcia odpowiedzialności przez instytucje krajowe za odpady opakowane oraz wyeliminowania ryzyka konieczności ponownego pakowania w momencie otwarcia ośrodka ostatecznego składowania odpadów. Utworzono organizację oraz stworzono metody zarządzania dostosowane do prowadzenia dużych i długoterminowych projektów przemysłowych, jak również wymianę informacji z instytucjami krajowymi państw członkowskich odpowiadającymi za podobne programy.

Przejrzystość

Opisane wyżej postanowienia umożliwią monitorowanie i uaktualnienie programu co najmniej raz do roku oraz skuteczną komunikację między zainteresowanymi stronami programu: Radą i Parlamentem Europejskim, władzami krajowymi i lokalnymi państw, na terytorium których znajdują się obiekty WCB oraz społeczeństwem.

Komisja zwraca się do Rady i Parlamentu o zapoznanie się z treścią niniejszego komunikatu

2. CEL KOMUNIKATU

Niniejszy komunikat ponawia informację Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącą rozwoju programu likwidacji przestarzałych instalacji jądrowych i zarządzania odpadami jądrowymi (program D&WM[3] ) wprowadzonego przez Komisję w 1999 roku.

Ten nowy komunikat jest także odpowiedzią na prośby Rady i Parlamentu Europejskiego o przedłożenie długoterminowego planu działania w ramach programu D&WM. W tym celu komunikat przestawia ponowną ocenę programu zrealizowaną najpierw w 2002 roku przez WCB, a następnie w 2003 roku przez Konsorcjum firm mających doświadczenie w tej dziedzinie (nazywanym dalej „Konsorcjum”).

3. WNIOSKI

Program przedstawiony Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w 1999 roku został poddany całkowitemu przeglądowi zgodnie z zaleceniami tych dwóch instytucji oraz zgodnie z zaleceniami Trybunału Obrachunkowego i Rady Nadzorczej. Został on uaktualniony w celu uwzględnienia zarówno oceny rozwoju kontekstu (nowe przepisy prawne, nowe koszty zewnętrzne) oraz bardziej dogłębnej analizy „odpowiedzialności” Komisji zarówno „odpowiedzialności historycznej” (utrzymanie w stanie zapewniającym bezpieczeństwo, przetwarzanie istniejących odpadów i likwidacją instalacji wyłączonych z eksploatacji) jak i „odpowiedzialności w przyszłości” (likwidacja instalacji eksploatowanych i przetwarzanie ich odpadów).

WCB powierzyło Konsorcjum zewnętrznych firm analizę programu, który został uaktualniony w 2002 roku. Konsorcjum zatwierdziło kierunki programu i potwierdziło, przy 13 % wzroście oszacowania budżetowe sporządzone przez WCB.

Grupa niezależnych ekspertów, pełniąca rolę doradczą dla WCB, zapoznała się ze sprawozdaniem Konsorcjum i potwierdziła jego wnioski.

Komisja jest usatysfakcjonowana z procesu analizy programu D&WM i ostatecznym bilansem. Uważa, że oszacowania Konsorcjum znajdują potwierdzenie w szacunkach WCB. Komisja utrzymuje stanowisko zapobiegawcze, co może kompensować, jeśli to konieczne, możliwe ryzyko zważywszy na niepewność szeroko omawianą powyżej. Komisja wyraża zadowolenie z poparcia, jakiego udzieliła niniejszemu komunikatowi Rada Nadzorcza WCB.

Komisja zamierza kontynuować realizację programu D&WM. Przewiduje też jego coroczne uaktualnienie oraz zapewnienie jego oceny i przeglądu co cztery lata. Parlament Europejski i Rada będą dokładnie informowani o każdym przeglądzie.

[1] D&WM (Decommissioning and Waste Management): Likwidacja i gospodarka odpadami.

[2] Wniosek dotyczący dyrektywy Rady (Euratom) w sprawie zarządzania zużytym paliwem nuklearnym i odpadami nuklearnymi (COM(2003) 32 wersja ostateczna).

[3] D&WM (Decommissioning and Waste Management): Likwidacja i gospodarka odpadami.