KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

W związku z tym w 2015 r. w deklaracji ministerialnej Unii dla Śródziemnomorza w sprawie niebieskiej gospodarki zwrócono się do uczestniczących państw o zbadanie wartości dodanej i wykonalności stosownych strategii morskich na szczeblu subregionalnym oraz o skorzystanie z doświadczeń zdobytych w ramach dialogu 5+5. W październiku 2016 r. ministrowie spraw zagranicznych Algierii, Francji, Hiszpanii, Libii, Malty, Maroka, Mauretanii, Portugalii, Tunezji i Włoch wraz z Sekretariatem Unii dla Śródziemnomorza zachęcali do dalszych prac nad inicjatywą na rzecz zrównoważonego rozwoju niebieskiej gospodarki.

W kwestii zarządzania morskiego połączenie sił umożliwi państwom koordynację działań, skuteczniejsze wykorzystywanie narzędzi i jak najlepsze wykorzystanie funduszy i instrumentów finansowych, umożliwiając przyciągnięcie większych inwestycji prywatnych niż miałoby to miejsce przy samodzielnych działaniach, w tym poprzez wykorzystanie zainicjowanej niedawno platformy inwestycyjnej UE dla krajów objętych polityką sąsiedztwa.

Pomimo tych atutów region stoi w obliczu szeregu wyzwań, które przyczyniają się do ogólnej niestabilności geopolitycznej: przedłużającego się kryzysu gospodarczego i finansowego oraz wysokiego bezrobocia wśród młodzieży w kilku krajach, wzrostu urbanizacji na wybrzeżach, nadmiernej eksploatacji stad, zanieczyszczenia mórz i kryzysu uchodźczego.

Zachodnia część regionu śródziemnomorskiego przyciąga najwięcej turystów w basenie Morza Śródziemnego, częściowo ze względu na sztukę i bogactwo kulturowe. Jest to obszar o wysokiej różnorodności biologicznej, w którym wyznaczono 481 morskich obszarów chronionych, w tym obszarów Natura 2000. Region jest bogatym łowiskiem: odpowiada za ponad 30 % całkowitej wartości wyładunków przy pierwszej sprzedaży w regionie Morza Śródziemnego i zapewnia ponad 36 000 bezpośrednich miejsc pracy na statkach rybackich.

Gospodarka morska zachodniej części regionu śródziemnomorskiego ma ogromny potencjał rozwoju we wszystkich powiązanych sektorach. W regionie działa 200 portów i terminali, a prawie 40 % wszystkich towarów (pod względem wartości) przechodzi przez Morze Śródziemne.





2. Wyzwania i luki

W wyniku szeroko zakrojonych konsultacji między zainteresowanymi stronami a organami krajowymi zwrócono uwagę na szereg wyzwań i luk w trzech głównych obszarach:

2.1 Bezpieczeństwo i ochrona

W zachodniej części regionu śródziemnomorskiego w ciągu roku zdarza się średnio 60 wypadków w transporcie morskim, z czego 15 dotyczy zbiornikowców przewożących ropę naftową lub chemikalia. Prawie połowa wypadków prowadzących do znacznych wycieków (100 ton lub więcej) w ciągu ostatnich dziesięciu lat miała miejsce w zachodniej części Morza Śródziemnego. Regionowi powodzi się nadal dość dobrze w porównaniu z pozostałymi zlewniami, ale rozwój sytuacji gospodarczej może doprowadzić do narażenia go na większe ryzyko, szczególnie w obszarach, w których ruch morski jest natężony (takich jak cieśnina Gibraltarska, Cieśnina Świętego Bonifacego lub Cieśnina Sycylijska) oraz w portach i terminalach. Rozszerzenie Kanału Sueskiego może nasilić zatory komunikacyjne. Koncentracja statków zwiększa ryzyko kolizji, zanieczyszczenie środowiska naturalnego i zanieczyszczenie hałasem oraz liczbę wypadków.

Region ten jest również szczególnie wrażliwy z punktu widzenia bezpieczeństwa. W latach 2013–2015 przez morze przeprawiało się średnio 11 000 nielegalnych migrantów miesięcznie, co wzbudziło rosnące obawy pod kątem zagrożenia dla ludzkiego życia i prowadzenia działalności gospodarczej. Oczekuje się, że obecne tendencje demograficzne oraz zmiana klimatu zwiększą obecny poziom konkurencji o zasoby, prowadząc do geopolitycznej niestabilności w regionie.

Zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony w odniesieniu do działalności morskiej ma kluczowe znaczenie dla propagowania zrównoważonego rozwoju sektorów niebieskiej gospodarki oraz dobrobytu i stabilności w regionie. Działania zmierzające do wyeliminowania tych zagrożeń obejmują:

-plan działania w dziedzinie transportu regionalnego dla regionu Morza Śródziemnego i projektów EMSA/SAFEMED;

-strategię Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa morskiego i jej plan działania;

-zintegrowaną strategię morską Afryki na 2050 r. oraz deklarację z Lomé w sprawie bezpieczeństwa morskiego;

-pakiet dotyczący Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej i związany z nią projekt pilotażowy uruchomiony w 2016 r. w celu usprawnienia współpracy operacyjnej w zakresie wykonywania funkcji straży przybrzeżnej między trzema agencjami UE (FRONTEX, EFCA i EMSA) w zachodniej części regionu śródziemnomorskiego;

Odkąd kryzys uchodźczy i kontrola migracji stały się kwestiami priorytetowymi w 2015 r., w ramach europejskiego programu w zakresie migracji opracowano liczne działania koncentrujące się na migracji. Sieć Seahorse w basenie Morza Śródziemnego oraz europejskie i śródziemnomorskie fora straży przybrzeżnej pomogły również usprawnić współpracę pomiędzy zaangażowanymi państwami.

Jednakże inicjatywy i projekty są nadal stosunkowo rozproszone w całym regionie, a zdolności w zakresie egzekwowania prawa, dostępność danych, dostęp do danych, ich przetwarzanie i zrozumienie są podzielone i nadal różnią się między państwami po obu stronach Morza Śródziemnego. Współpraca pomiędzy państwami członkowskimi UE i południowymi krajami partnerskimi musi zatem zostać wzmocniona w celu zlikwidowania tych luk poprzez ułatwienie interoperacyjności i wymiany danych, budowę potencjału i poprawę reagowania na sytuacje nadzwyczajne w czasie rzeczywistym.

2.2 Wysokie bezrobocie osób młodych oraz starzejąca się siła robocza w sektorze morskim

W zachodniej części regionu Morza Śródziemnego występuje pewien paradoks dotyczący zatrudnienia – stopa bezrobocia młodzieży jest bardzo wysoka (od 14 % do 58 %), ale przedsiębiorstwa sektora morskiego w nowych i tradycyjnych sektorach nie mogą znaleźć wymaganych umiejętności i profili. Ta rozbieżność między popytem a podażą wynika głównie z braku dialogu i współpracy pomiędzy przemysłem a różnymi poziomami kształcenia.

Region stoi również przed podwójnym wyzwaniem w zakresie badań i rozwoju. Z jednej strony działalność taka jak turystyka, transport i rybołówstwo (tradycyjnie główne elementy niebieskiej gospodarki) wymaga większych innowacji i dywersyfikacji, by zachować zrównoważony charakter, konkurencyjność i rentowność oraz nadal oferować zatrudnienie wykfalifikowanym pracownikom. Z drugiej strony nowe rodzaje działalności i nowe łańcuchy wartości (takie jak niebieska biotechnologia, morskie odnawialne źródła energii i surowce żywe i mineralne) wymagają specjalnego wsparcia w celu osiągnięcia pełnego potencjału, wystarczającej masy krytycznej i przyciągnięcia inwestycji i działań badawczo-rozwojowych dostosowanych do indywidualnych potrzeb.

W zachodniej części Morza Śródziemnego promuje się obecnie różne inicjatywy i ramy strategiczne w celu pobudzenia działalności gospodarczej, badań i innowacji. Należą do nich:

-unijna strategia niebieskiego wzrostu i polityka morska;

-Europejska strategia na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w turystyce przybrzeżnej i morskiej

-inicjatywa BLUEMED;