Gwarancja EFZR stanowi główny, innowacyjny element wykorzystywany do ograniczenia ryzyka inwestycji w zrównoważony rozwój w krajach partnerskich, a w konsekwencji do pobudzenia inwestycji, wspierania trwałego i sprzyjającego włączeniu społecznemu rozwoju gospodarczego i społecznego, maksymalizacji dodatkowości oraz przyciągania funduszy sektora prywatnego. Gwarancja ma posłużyć jako mechanizm ograniczania ryzyka w celu mobilizowania finansowania z sektora prywatnego, pozwalający jednocześnie na uniknięcie zakłóceń na rynku.

Gwarancję EFZR ustanowiono na całkowitą kwotę 1,5 mld EUR, która ma być pokryta z budżetu ogólnego Unii. Dodatkowe wkłady na wsparcie dla funduszu gwarancyjnego EFZR obejmują 50 mln USD od Fundacji Billa i Melindy Gatesów, 9,6 mln EUR od Danii, 300 000 EUR od Republiki Czeskiej oraz 100 000 EUR od Estonii.

W art. 14 rozporządzenia w sprawie EFZR ustanowiono fundusz gwarancyjny EFZR stanowiący bufor płynnościowy, z którego dokonywane będą płatności na rzecz kwalifikujących się kontrahentów w przypadku uruchomienia gwarancji EFZR. Unia udostępniła 750 mln EUR na pokrycie swoich zobowiązań finansowych, co odpowiada 50 % zobowiązań UE z tytułu gwarancji.

Fundusz gwarancyjny EFZR rozpoczął faktyczną działalność w 2018 r. Na dzień 31 grudnia 2020 r. na rzecz funduszu wpłacono kwotę 799 mln EUR.

Informacje na temat wyników osiągniętych przez fundusz gwarancyjny EFZR w 2019 r. zostały przekazane przez Komisję Parlamentowi Europejskiemu, Radzie i Trybunałowi Obrachunkowemu w sprawozdaniu w sprawie zarządzania funduszem gwarancyjnym EFZR.

3. Zarządzanie funduszem gwarancyjnym EFZR w 2020 r.

3.1. Zarządzanie finansami

Portfel inwestycyjny funduszu gwarancyjnego EFZR jest inwestowany zgodnie z zasadami zarządzania ustanowionymi w decyzji Komisji C(2017) 7693 z dnia 22 listopada 2017 r., która ma również zastosowanie do wytycznych dotyczących zarządzania aktywami funduszu gwarancyjnego EFZR.

Wytyczne te przewidują, że aktywa portfela inwestycyjnego powinny zapewniać wystarczającą płynność na wypadek uruchomienia gwarancji i jednocześnie mieć na celu optymalizację stopy zwrotu z aktywów oraz poziomu ryzyka zapewniającego utrzymanie wysokiego stopnia bezpieczeństwa i stabilności.

Przyjęto strategie w zakresie inwestycji i zarządzania ryzykiem odpowiadające celom inwestycyjnym i prognozowanym warunkom rynkowym. Podejście inwestycyjne miało na celu osiągnięcie większej dywersyfikacji w ramach różnych grup aktywów o stałym dochodzie.

3.2. Sytuacja rynkowa

W 2020 r. rozwój sytuacji rynkowej został zdominowany przez rozprzestrzenianie się wirusa wywołującego COVID-19 i jego niszczycielski wpływ na zdrowie publiczne i gospodarkę światową oraz szybką i zdecydowaną reakcję polityczną rządów i banków centralnych.

Rynki o stałym dochodzie rozpoczęły rok optymistycznie dzięki postępom w stosunkach handlowych między USA i Chinami oraz ogólnie pozytywnym nastrojom gospodarczym. Rentowność 10-letnich niemieckich obligacji skarbowych (Bund) osiągnęła w połowie stycznia najwyższą wartość -0,16 %, która okazała się najwyższym poziomem w całym roku.

Kilka miesięcy później na ponad połowę ludności świata nałożono faktycznie środki całkowicie ograniczające przemieszczanie się, ponieważ stało się jasne, jak wielkim zagrożeniem jest wirus. Wywołało to globalny wstrząs zarówno dla podaży, jak i popytu, w szczególności w przypadku usług bezpośrednich. Rynki finansowe na całym świecie doświadczyły nagłego wstrząsu, któremu towarzyszył znaczny wzrost niechęci do ryzyka i zmienności. Wynikająca z tego „pogoń za gotówką” doprowadziła do gwałtownej sprzedaży aktywów przez wielu inwestorów, powodując zakłócenia i zagrażając stabilności rynków finansowych.

Notowania na rynkach akcji gwałtownie spadły, a inwestorzy zwrócili się w stronę bezpiecznych aktywów, takich jak obligacje Bund, których rentowność szybko spadła do najniższego w roku poziomu -0,86 % w połowie marca. Stopy zwrotu z amerykańskich obligacji skarbowych jeszcze bardziej się obniżyły, do czego przyczyniły się dwie nadzwyczajne obniżki stóp procentowych przez Rezerwę Federalną Stanów Zjednoczonych na początku marca – łącznie o 150 punktów bazowych. Następnie stopy zwrotu z aktywów typu „safe-haven” odwróciły się i razem z pozostałą częścią rynku instrumentów o stałym dochodzie wzrosły w warunkach niepewności rynkowej i ograniczonej płynności. Rentowność obligacji Bund wróciła do poziomu -0,20 % dziesięć dni po osiągnięciu najniższego poziomu w roku. Spready innych europejskich obligacji skarbowych w stosunku do obligacji Bund znacznie się zwiększyły, podobnie jak spready we wszystkich innych klasach aktywów o stałym dochodzie.

Aby przywrócić zaufanie, rządy wdrożyły pakiety pomocowe, a banki centralne zastosowały na niespotykaną wcześniej skalę akomodacyjną politykę pieniężną (np. obniżki oficjalnych stóp procentowych lub zakupy aktywów). Dzięki temu sytuacja na rynkach uspokoiła się, a wszystkie wyceny aktywów ponownie wzrosły. Po niestabilnym marcu, od kwietnia spready ustabilizowały się i ogólnie zaczęły wykazywać tendencję spadkową. Ogłoszenie niespotykanych dotąd pakietów fiskalnych na całym świecie i w Europie, w szczególności instrumentu Next Generation EU o wartości 750 mld EUR, spowodowało wzrost ogólnych poziomów dochodu w czerwcu, ale banki centralne dotrzymały swoich postanowień i ograniczały ten wzrost, nadal zapewniając korzystne warunki finansowania w obliczu utrzymującego się ryzyka spadku. Przez pozostałą część roku stopy zwrotu i spready w strefie euro zasadniczo stopniowo zmniejszały się, a zaufanie inwestorów stale rosło w związku z postępami w zakresie szczepień i perspektywą dalszych bodźców po listopadowych wyborach w USA. Na koniec roku rentowność obligacji Bund osiągnęła poziom -0,57 %.

Ogólnie sytuacja na rynkach instrumentów o stałym dochodzie, choć charakteryzowała się bardzo dużą zmiennością, zapewniła atrakcyjne możliwości inwestycyjne, co z kolei przyczyniło się do dodatniego zwrotu z funduszu gwarancyjnego EFZR na koniec roku.

3.3. Skład i najważniejsze cechy portfela

Strategia inwestycyjna reguluje kwestię zarządzania aktywami w portfelu inwestycyjnym funduszu gwarancyjnego EFZR w celu osiągnięcia celów inwestycyjnych. Wspomnianą strategię inwestycyjną wyraża się w postaci poziomu referencyjnego, za pomocą którego określa się orientacyjne przydziały docelowe w odniesieniu do różnych kategorii kwalifikowalnych aktywów finansowych w portfelu.

W grudniu 2020 r. w skład portfela inwestycyjnego wchodziły głównie papiery wartościowe emitowane przez państwa, jednostki państwowe niższego szczebla, podmioty ponadnarodowe i agencje oraz rządy zagraniczne (46 % wartości rynkowej w stosunku do poziomu referencyjnego 52 %), obligacje niezabezpieczone wyemitowane przez przedsiębiorstwa i instytucje finansowe (14 % wartości rynkowej w stosunku do poziomu referencyjnego 18 %) i obligacje zabezpieczone (14 % wartości rynkowej w stosunku do poziomu referencyjnego 0 %). Pozostałą część portfela stanowiły głównie fundusze rynku pieniężnego.