W przypadku nowego referencyjnego weterynaryjnego produktu leczniczego zawierającego nowy farmaceutyczny składnik czynny przedsiębiorstwo składające wniosek o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu zapewniłoby niezbędne dane środowiskowe zgodnie z planowanym wykorzystaniem substancji w nowym referencyjnym weterynaryjnym produkcie leczniczym. Zakres danych w monografii byłby uzależniony od wykorzystania farmaceutycznego składnika czynnego w weterynaryjnym produkcie leczniczym (np. weterynaryjny produkt leczniczy przeznaczony do stosowania u zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność, w większości przypadków wymaga przeprowadzenia drugiej fazy oceny ryzyka dla środowiska).

W przypadku weterynaryjnych produktów leczniczych już dopuszczonych do obrotu w UE, które zostały poddane drugiej fazie oceny ryzyka dla środowiska, niezbędne dane byłyby gromadzone przez wszystkich odpowiednich posiadaczy pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. W przypadku weterynaryjnych produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu przed październikiem 2005 r., w odniesieniu do których nie sporządzono oceny ryzyka dla środowiska, wszyscy posiadacze pozwolenia na dopuszczenie do obrotu weterynaryjnych produktów leczniczych zawierających ten sam farmaceutyczny składnik czynny byliby prawnie zobowiązani do współpracy w ramach konsorcjum w celu zapewnienia danych środowiskowych wymaganych na potrzeby monografii.

System monografii koncentrowałby się w pierwszej kolejności na farmaceutycznych składnikach czynnych dopuszczonych do obrotu przed październikiem 2005 r., przy czym priorytetowo traktowane byłyby te farmaceutyczne składniki czynne, które mają znaczenie dla środowiska. Do Komisji należałoby opracowanie wykazu priorytetowych farmaceutycznych składników czynnych.

Monografia powinna obejmować co najmniej podsumowania przebiegu badań, punkty końcowe badań ekotoksykologicznych, punkty końcowe dotyczące właściwości fizykochemicznych oraz punkty końcowe dotyczące losów w środowisku (degradacja i adsorpcja), najwyższe przewidywane stężenie w środowisku w glebie (PECSOIL) lub najwyższe stężenie wprowadzane do środowiska w wodzie (EICaquatic), uzyskane w wyniku obecnej drugiej fazy obowiązujących ocen ryzyka dla środowiska weterynaryjnych produktów leczniczych zawierających ten sam farmaceutyczny składnik czynny i dopuszczonych do obrotu w UE.

System monografii zawierałby wyłącznie informacje o farmaceutycznych składnikach czynnych stosowanych w weterynaryjnych produktach leczniczych, a nie o konkretnych weterynaryjnych produktach leczniczych. W związku z tym ani nie stanowiłby systemu zatwierdzania, ani nie zastępowałby oceny ryzyka dla środowiska weterynaryjnego produktu leczniczego, lecz zamiast tego zapewniałby dane na potrzeby kolejnych ocen ekotoksykologicznych na poziomie produktu. Monografia farmaceutycznego składnika czynnego zawierałaby zatem istotne informacje środowiskowe, niezbędne do dalszego rozwoju oceny ryzyka dla środowiska weterynaryjnego produktu leczniczego zawierającego dany farmaceutyczny składnik czynny. W obecnym systemie każdy posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu musi przeprowadzić badania w celu uzyskania takich danych dotyczących farmaceutycznych składników czynnych, aby móc sporządzić ocenę ryzyka dla środowiska weterynaryjnego produktu leczniczego. System monografii ułatwiłby zatem sporządzanie opartych na produkcie ocen ryzyka dla środowiska na podstawie danych dotyczących farmaceutycznych składników czynnych. Ponadto zapewnienie publicznego dostępu do danych środowiskowych dotyczących farmaceutycznych składników czynnych przyczyniłoby się do zwiększenia przejrzystości i stworzenia równych warunków działania dla posiadaczy pozwolenia na dopuszczenie do obrotu.

Opracowany przez Rönnefahrta i in. system monografii oparty na przeglądzie substancji czynnych przewiduje utworzenie jednolitego dla całej UE zbioru istotnych danych środowiskowych wysokiej jakości dotyczących farmaceutycznych składników czynnych stosowanych w weterynaryjnych produktach leczniczych na rynku UE. Takie monografie miałyby być obowiązkowe w przypadku farmaceutycznych składników czynnych stosowanych w weterynaryjnych produktach leczniczych, w odniesieniu do których wymaga się przeprowadzenia drugiej fazy oceny ryzyka dla środowiska, oraz w przypadku przeciwpasożytniczych weterynaryjnych produktów leczniczych przeznaczonych do stosowania u zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność, ponieważ produkty te mogą prowadzić do większego narażenia i niekorzystnego wpływu na środowisko.

Obecny system oceny ryzyka dla środowiska oparty na produktach ma wiele wad: nie gwarantuje spójnej i zharmonizowanej oceny ryzyka dla środowiska weterynaryjnych produktów leczniczych zawierających tę samą substancję czynną; nie istnieje zobowiązanie prawne do przeprowadzenia przeglądu istniejących ocen ryzyka w celu uwzględnienia postępu naukowego; nie zapewnia przejrzystości, ponieważ dane nie są publicznie dostępne, a ponadto weterynaryjne produkty lecznicze dopuszczone do obrotu przed październikiem 2005 r. nie podlegają automatycznie weryfikacji przez właściwe organy i w związku z tym nie mają oceny ryzyka dla środowiska zgodnej z aktualnymi wytycznymi.

Podobnie jak we wcześniejszych przepisach w rozporządzeniu (UE) 2019/6 określono wymóg przeprowadzenia oceny ryzyka dla środowiska w przypadku nowych wniosków o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu zgodnie ze wskazanymi powyżej zasadami. Wraz z rozpoczęciem stosowania tego rozporządzenia w dniu 28 stycznia 2022 r. ocena ryzyka dla środowiska nie jest już jednak wymagana w przypadku wniosków o dopuszczenie do obrotu odtwórczego weterynaryjnego produktu leczniczego, z wyjątkiem odtwórczych weterynaryjnych produktów leczniczych, jeżeli pozwolenie na dopuszczenie do obrotu referencyjnego weterynaryjnego produktu leczniczego zostało wydane przed 1 października 2005 r. Kolejną ważną zmianą jest zapewnienie właściwemu organowi możliwości zwrócenia się, podczas harmonizacji charakterystyki produktu leczniczego i zgodnie z art. 72 rozporządzenia (UE) 2019/6, do posiadacza pozwolenia na dopuszczenie do obrotu o aktualizację odpowiedniej dokumentacji dotyczącej bezpieczeństwa dla środowiska referencyjnych weterynaryjnych produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu przed 1 października 2005 r., które zostały zidentyfikowane jako potencjalnie szkodliwe dla środowiska.

Chociaż korzyści z odpowiedzialnego stosowania tych substancji w weterynaryjnych produktach leczniczych są powszechnie znane, istnieją obawy dotyczące potencjalnego niekorzystnego wpływu tych substancji na środowisko oraz na zdrowie ludzi poprzez środowisko. Prawodawcy uwzględnili obawy związane z substancjami farmaceutycznymi w środowisku. Wymóg przeprowadzenia oceny ryzyka dla środowiska weterynaryjnych produktów leczniczych w ramach procesu udzielania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu wprowadzono w dyrektywie 92/18/EWG. Wnioskodawcy ubiegający się o nowe pozwolenia na dopuszczenie do obrotu weterynaryjnych produktów leczniczych muszą przedstawić ocenę ryzyka dla środowiska, opartą na dwóch następujących po sobie fazach. Pierwsza faza obejmuje ocenę potencjalnego narażenia środowiska naturalnego na weterynaryjny produkt leczniczy w kontekście jego planowanego wykorzystania. Drugą fazę przeprowadza się wyłącznie w przypadku weterynaryjnych produktów leczniczych, w odniesieniu do których w pierwszej fazie stwierdzono, że biorąc pod uwagę narażenie środowiska naturalnego, konieczne jest przeprowadzenie bardziej szczegółowej oceny. Faza ta opiera się na metodzie współczynnika ryzyka i polega na zestawieniu zakresu narażenia z dodatkowymi danymi dotyczącymi losu i oddziaływania weterynaryjnych produktów leczniczych na elementy środowiska budzące obawy. Obecnie ocena ryzyka dla środowiska opiera się na kilku wytycznych: wytycznych Międzynarodowej Rady ds. Harmonizacji Wymagań Technicznych dla Rejestracji Weterynaryjnych Produktów Leczniczych (VICH) nr 6 i 38 oraz wytycznych Komitetu ds. Weterynaryjnych Produktów Leczniczych (CVMP). Na podstawie dyrektywy 2001/82/WE wszystkie odtwórcze weterynaryjne produkty lecznicze musiały zostać poddane ocenie ryzyka dla środowiska niezależnie od tego, czy tego rodzaju informacje były już dostępne w odniesieniu do danego oryginalnego weterynaryjnego produktu leczniczego. Wymóg ten pozwolił na uzyskanie informacji środowiskowych na temat wielu starszych produktów i przyczynił się do poprawy ochrony środowiska.

Substancje farmaceutyczne stanowią podstawę zarówno opieki zdrowotnej nad ludźmi, jak i opieki weterynaryjnej. Około 3 000 farmaceutycznych składników czynnych (API) jest dopuszczonych do stosowania w lekach przeznaczonych dla ludzi albo w weterynaryjnych produktach leczniczych, bądź też w obu rodzajach leków, przy czym różnice między państwami członkowskimi w tym zakresie są znaczne. Obecnie do stosowania w weterynaryjnych produktach leczniczych w UE dopuszczonych jest około 600 farmaceutycznych składników czynnych. Niektóre farmaceutyczne składniki czynne stosuje się również jako substancje czynne w produktach biobójczych lub środkach ochrony roślin.

Przedstawiono w nim również wnioski Komisji dotyczące potencjalnego wpływu, jak również wykonalności ewentualnego wdrożenia nowego podejścia do oceny ryzyka dla środowiska w obecnym momencie, gdy dopiero rozpoczęto proces wdrażania nowych ram prawnych dotyczących weterynaryjnych produktów leczniczych i gdy nadal są one etapie opracowywania.

W systemie monografii zaproponowanym przez Rönnefahrta i in. nie określono jednak, w jaki sposób Komisja miałaby ustalać priorytet w odniesieniu do istniejących substancji ani w jaki sposób dane byłyby dodawane w przypadku dopuszczenia do obrotu kolejnych weterynaryjnych produktów leczniczych poddanych ocenie ryzyka dla środowiska, ani też nie określono obowiązków organów regulacyjnych i sektora, etapów procedury ani terminów, rekompensaty kosztów, danych, które byłyby zawarte w monografii, i ich formatu, strategii aktualizacji monografii, ewentualnej struktury opłat, wymogów dotyczących bazy danych i innych kwestii praktycznych, co oznacza, że aspekty te należy uwzględnić w ewentualnym przyszłym wniosku ustawodawczym zmieniającym lub uzupełniającym rozporządzenie (UE) 2019/6. Wykonawca podjął próbę wyjaśnienia niektórych tych aspektów w propozycji dotyczącej projektu MONO4ERA, którą poddał ocenie równolegle z propozycją przedstawioną przez Rönnefahrta i in.

Propozycja przedstawiona przez AnimalhealthEurope

Propozycja AnimalhealthEurope (AhE) opiera się na nałożeniu na wszystkie właściwe organy UE zobowiązania prawnego do publikowania (Europejskiego) Publicznego Sprawozdania Oceniającego ((E)PAR) w odniesieniu do każdego dopuszczonego do obrotu weterynaryjnego produktu leczniczego i koncentruje się głównie na podawaniu danych środowiskowych do wiadomości publicznej. Istniejące (E)PAR wymagałyby jednak zmiany w celu uwzględnienia wyników badań środowiskowych w standardowym, zharmonizowanym formacie. Podmiotem odpowiedzialnym za sporządzenie zmienionego (E)PAR byłyby zatem właściwe organy, czyli inaczej niż w propozycji dotyczącej systemu monografii, w przypadku którego większość pracy spoczywałaby na posiadaczach pozwolenia na dopuszczenie do obrotu.

System obejmowałby nowe weterynaryjne produkty lecznicze, weterynaryjne produkty lecznicze już dopuszczone do obrotu, w odniesieniu do których sporządzono ocenę ryzyka dla środowiska, ale nie przedstawiono informacji w (E)PAR, jak również weterynaryjne produkty lecznicze dopuszczone do obrotu przed 2005 r., w przypadku których nie sporządzono oceny ryzyka dla środowiska, w następujący sposób:

·w przypadku weterynaryjnych produktów leczniczych już dopuszczonych do obrotu właściwe organy powinny wykorzystać dostępne obszerne zbiory danych w celu wprowadzenia zmian do istniejących (E)PAR, aby uwzględnić dostępne wyniki badań środowiskowych dotyczących produktów, w odniesieniu do których przeprowadzono drugą fazę oceny ryzyka dla środowiska, jeśli jeszcze tego nie uczyniono.

W przypadku weterynaryjnych produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu przed październikiem 2005 r., w odniesieniu do których nie sporządzono oceny ryzyka dla środowiska, propozycja ta ogranicza się do przypadków, w których rozpoczęto harmonizację charakterystyki produktu leczniczego (ChPL). Wniosek o harmonizację ChPL może złożyć właściwy organ lub posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. Ustalenie priorytetów w zakresie harmonizacji ChPL jest jednak zadaniem grupy koordynacyjnej (CMDv). W celu zaktualizowania/przedstawienia informacji środowiskowych w (E)PAR właściwe organy powinny uwzględnić wszystkie dostępne informacje dotyczące referencyjnych i odtwórczych weterynaryjnych produktów leczniczych i w razie potrzeby zwrócić się do posiadaczy pozwolenia na dopuszczenie do obrotu o dostarczenie wymaganych informacji w celu aktualizacji (E)PAR na podstawie art. 72 rozporządzenia (UE) 2019/6.

(E)PAR zawierałoby informacje na temat samego weterynaryjnego produktu leczniczego, dane środowiskowe dotyczące farmaceutycznego składnika czynnego oraz podsumowanie oceny ryzyka dla środowiska w standardowym, zharmonizowanym formacie. Propozycja AhE obejmuje wstępną tabelę danych, która mogłaby służyć jako podstawa do opracowania zharmonizowanego formatu. Uzgodnienie standardowego, zharmonizowanego formatu wymagałoby jednak współpracy między właściwymi organami, a być może także z podmiotami z sektora. (E)PAR byłyby umieszczone w unijnej bazie danych produktów, o której mowa w art. 55 rozporządzenia (UE) 2019/6, i publicznie dostępne zgodnie z art. 56 ust. 3 tego rozporządzenia.

W propozycji AhE ocena ryzyka dla środowiska pozostaje powiązana z weterynaryjnym produktem leczniczym i jego wzorami stosowania, natomiast system monografii jest ograniczony do zagrożeń związanych z farmaceutycznym składnikiem czynnym.

W propozycji AhE nie określono jednak jasno wymogów w zakresie terminów wprowadzania zmian do istniejących (E)PAR; sposobu, w jaki można by zobowiązać do tego właściwe organy; sposobu, w jaki można by ustanowić zharmonizowane podejście zapewniające spójne, konsekwentne i kompletne informacje środowiskowe we wszystkich (E)PAR ani sposobu ustalania priorytetów w zakresie tych prac. W przypadku braku możliwego do wyegzekwowania na drodze prawnej harmonogramu zagwarantowanie kompletnego systemu zależałoby od gotowości i zdolności poszczególnych właściwych organów do zapewnienia niezbędnych zasobów do zmiany dużej liczby (E)PAR. Bez jasnych ram prawnych realizacja propozycji AhE zależałaby również od zgody właściwych organów na zmianę wytycznych dotyczących (E)PAR w celu zapewnienia zharmonizowanej prezentacji danych.

Propozycja przedstawiona przez Access VetMed

Organizacja Access VetMed (wcześniej Europejska Grupa ds. Generycznych Produktów Weterynaryjnych – EGGVP) również przedstawiła propozycję alternatywnego systemu. Jego zakres jest ograniczony do referencyjnych i odtwórczych weterynaryjnych produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu przed październikiem 2005 r. Zgodnie z treścią propozycji w przypadku weterynaryjnych produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu po 1 października 2005 r. dostępne są wystarczające dane z oceny ryzyka dla środowiska. W przypadku referencyjnych weterynaryjnych produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu przed październikiem 2005 r. właściwe organy przeprowadzałyby oparty na analizie ryzyka przegląd odpowiednich weterynaryjnych produktów leczniczych w celu skategoryzowania związanego z nimi ryzyka dla środowiska, np. jako „wysokie”, „średnie”, „niskie” lub „bardzo niskie”, na podstawie aktualnie dostępnych danych i dostępnej wiedzy eksperckiej.

Taki system kategoryzacji wiązałby się z potrzebą dokonania przeglądu naukowego oceny ryzyka dla środowiska i nadałby mu priorytetowy charakter, przy czym przegląd ten obejmowałby następujące etapy: zidentyfikowanie wszystkich istniejących pozwoleń na dopuszczenie do obrotu przy użyciu unijnej bazy danych produktów, zebranie wszystkich dostępnych danych ekotoksykologicznych, uzupełnienie ich danymi z innych źródeł, przeprowadzenie przeglądu naukowego danych oraz zaproponowanie i opublikowanie ostatecznego zestawu punktów końcowych i innych szczegółowych danych z oceny ryzyka dla środowiska.

W przypadku referencyjnego weterynaryjnego produktu leczniczego dopuszczonego do obrotu przed październikiem 2005 r., który został zidentyfikowany jako potencjalnie szkodliwy dla środowiska i w przypadku którego nie ma odpowiadającego mu odtwórczego weterynaryjnego produktu leczniczego dopuszczonego do obrotu po 1 października 2005 r. (w przypadku którego istniałyby niezbędne dane z oceny ryzyka dla środowiska), posiadacz pozwolenia na dopuszczenie do obrotu byłby odpowiedzialny za wygenerowanie lub aktualizację danych z oceny ryzyka dla środowiska.

Podobnie jak w przypadku propozycji AhE podmiotem odpowiedzialnym za powyższe działania byłby właściwy organ, lecz dane z oceny ryzyka dla środowiska zapewnialiby posiadacze pozwolenia na dopuszczenie do obrotu dostarczaliby, jeśli byłyby wymagane.

Główna różnica w stosunku do propozycji przedstawionej przez AhE polega na tym, że w przypadku propozycji Access VetMed właściwe organy nie musiałyby dokonać zmiany (E)PAR dotyczącego weterynaryjnych produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu po 1 października 2005 r., a zatem dane z oceny ryzyka dla środowiska dotyczące tych produktów mogłyby nie być publicznie dostępne.

Podobnie jak w przypadku propozycji AhE w propozycji Access VetMed nie określono jasno ram czasowych opartego na analizie ryzyka przeglądu weterynaryjnych produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu przed październikiem 2005 r.; sposobu, w jaki można by zobowiązać do tego właściwe organy; sposobu, w jaki można by ustanowić zharmonizowane podejście zapewniające spójne, konsekwentne i kompletne informacje środowiskowe we wszystkich (E)PAR ani sposobu zapewnienia, aby właściwe organy nie stosowały różnych podejść do kategoryzacji ryzyka dla środowiska farmaceutycznych składników czynnych.

4.Analiza zalet i wad systemu monografii oraz propozycji alternatywnych

4.1.Zalety

Wyższa jakość danych z oceny ryzyka dla środowiska

Z uwagi na zapewniony przegląd i zestawienie danych z oceny ryzyka dla środowiska dane w systemie monografii byłyby rzetelniejsze i wyższej jakości. W przypadku niektórych weterynaryjnych produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu przed październikiem 2005 r. konieczne byłoby wygenerowanie nowych danych z oceny ryzyka dla środowiska zgodnie z aktualnymi wytycznymi. Łączenie zasobów przyczyniłoby się do poprawy efektywności generowania takich nowych danych, np. podczas prowadzenia kosztownych badań z udziałem farmaceutycznych składników czynnych znakowanych izotopowo.