KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 30.6.2016 COM(2016) 411 final 2016/0190(CNS) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (wersja przekształcona) {SWD(2016) 207 final}

{SWD(2016) 208 final}



UZASADNIENIE 1.KONTEKST WNIOSKU •Przyczyny i cele wniosku Niniejszy wniosek stanowi przekształcenie rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (zwanego dalej „rozporządzeniem Bruksela II bis”). Rozporządzenie Bruksela II bis jest podstawą współpracy sądowej w sprawach rodzinnych w Unii Europejskiej. Ustalono w nim jednolite zasady dotyczące jurysdykcji w sprawach rozwodu, separacji i unieważnienia małżeństwa oraz sporów dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej w sytuacjach o charakterze transgranicznym. Ułatwia ono swobodny obieg orzeczeń, dokumentów urzędowych i porozumień w Unii dzięki ustanowieniu przepisów dotyczących ich uznawania i wykonywania w innym państwie członkowskim. Rozporządzenie to stosuje się od dnia 1 marca 2005 r. w odniesieniu do wszystkich państw członkowskich z wyjątkiem Danii. Dziesięć lat po rozpoczęciu stosowania rozporządzenia Komisja oceniła jego funkcjonowanie w praktyce i w przyjętym w kwietniu 2014 r. sprawozdaniu z jego stosowania uznała za niezbędne wprowadzenie zmian w tym akcie prawnym. Jest to inicjatywa w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT). Ponadto Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał dotychczas 24 wyroki dotyczące wykładni rozporządzenia, które zostały uwzględnione. Celem przekształcenia jest dalszy rozwój europejskiej przestrzeni sprawiedliwości i praw podstawowych opierającej się na wzajemnym zaufaniu poprzez usunięcie pozostałych przeszkód dla swobodnego obiegu orzeczeń sądowych zgodnie z zasadą wzajemnego uznawania oraz lepsza ochrona dobra dziecka dzięki uproszczeniu procedur i zwiększeniu ich skuteczności. W wytycznych politycznych Komisji pod przewodnictwem Jeana-Claude’a Junckera podkreślono, że aby nadążyć za rzeczywistością, w której coraz więcej mobilnych Europejczyków zawiera związki małżeńskie i ma dzieci poza granicami swojego kraju, należy stopniowo usprawniać współpracę sądową państw członkowskich UE poprzez budowanie powiązań między poszczególnymi wymiarami sprawiedliwości i poprzez wzajemne uznawanie orzeczeń, co ma ułatwić obywatelom korzystanie z przysługujących im praw na terytorium całej Unii. Choć generalnie uznaje się, że rozporządzenie funkcjonuje dobrze, w wyniku konsultacji z zainteresowanymi stronami oraz szeregu analiz ujawniono kilka mankamentów w jego obecnym działaniu, którym należy zaradzić. Stwierdzono, że spośród dwóch obszarów objętych zakresem rozporządzenia – spraw małżeńskich oraz dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej – ten drugi powoduje poważne problemy, które należy pilnie rozwiązać. Jeżeli chodzi o sprawy małżeńskie, na obecnym etapie dostępne były zbyt ograniczone dowody (w tym dane statystyczne) na istnienie problemów, aby umożliwić precyzyjne określenie potrzeby interwencji i skali problemów oraz w pełni świadomy wybór jakiegokolwiek wariantu, który mógłby być brany pod uwagę. Ponadto od czasu przyjęcia rozporządzenia Bruksela II bis przyjęto jeszcze trzy instrumenty unijne ułatwiające rozpatrywanie spraw małżeńskich w przypadku rozwodu pary międzynarodowej. Rozporządzenie Rzym III zawiera przepisy dotyczące prawa właściwego dla rozwodu, a rozporządzenie w sprawie zobowiązań alimentacyjnych odnosi się do jurysdykcji i prawa właściwego w zakresie zobowiązań alimentacyjnych wobec małżonków i dzieci. Rada zatwierdziła poza tym ostatnio wzmocnioną współpracę w odniesieniu do aspektów majątkowych dotyczących par międzynarodowych. Zasadniczo udało się wyróżnić sześć głównych mankamentów dotyczących spraw odpowiedzialności rodzicielskiej: Procedura powrotu dziecka W przypadkach uprowadzenia dziecka przez jedno z rodziców czynnik czasu ma kluczowe znaczenie dla udanego przeprowadzenia procedury powrotu dziecka ustanowionej w rozporządzeniu. Okazało się jednak, że nie we wszystkich przypadkach można było zapewnić natychmiastowy powrót dziecka. Nieskuteczność postępowania w sprawie powrotu można przypisać kilku czynnikom. Sześciotygodniowy termin na wydanie zarządzenia powrotu okazał się w praktyce niewystarczający, ponieważ istnieją wątpliwości wśród sędziów i prawników, czy wspomniany termin dotyczy postępowania w jednej instancji, czy też obejmuje odwołania lub nawet wykonanie orzeczenia w sprawie powrotu. Ponadto w obecnym rozporządzeniu nie określono terminu na rozpatrzenie pozwu lub wniosku przez organ centralny, który go otrzymał. Co więcej, problemy z dotrzymaniem terminu przypisuje się w szczególności brakowi ograniczenia w prawie krajowym liczby odwołań, które można wnieść od zarządzenia powrotu. Opóźnienia w rozpatrywaniu spraw były również spowodowane brakiem wyspecjalizowania w sądach zajmujących się pozwami lub wnioskami o powrót dziecka w kilku państwach członkowskich. Transgraniczne przypadki uprowadzenia są złożone i mają delikatny charakter, lecz poszczególni sędziowie mają z nimi do czynienia jedynie sporadycznie, gdy są one rozpatrywane przez dany miejscowy sąd rodzinny. W rezultacie sędziowie są mniej obeznani z odpowiednimi procedurami i przepisami i mają mniej okazji, by współpracować rutynowo z organami innych jurysdykcji w UE w sposób sprzyjający budowaniu wzajemnego zaufania. Poza tym tak zwany „mechanizm nadrzędny” stanowi dodatek w stosunku do rozwiązań przewidzianych w konwencji haskiej z 1980 r. i uważa się, że ma on silniejszy skutek odstraszający wobec rodzica, który mógłby dokonać uprowadzenia. Zawiera on procedurę, którą stosuje się po wydaniu, na podstawie art. 13 konwencji haskiej z 1980 r., odmowy zarządzenia powrotu dziecka w państwie, do którego uprowadzono dziecko. Stosowanie w praktyce „mechanizmu nadrzędnego” okazało się trudne, ponieważ postępowanie dotyczące pieczy nad dzieckiem nie odbywa się w państwie członkowskim, w którym znajduje się dziecko, i ponieważ rodzic dokonujący uprowadzenia często nie współpracuje. W szczególności trudne jest często przeprowadzenie wysłuchania dziecka. Umieszczenie dziecka poza rodziną w innym państwie członkowskim Sąd lub organ planujący umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej lub w placówce opiekuńczej w innym państwie członkowskim musi skonsultować się z organami tego państwa, zanim zarządzi takie umieszczenie. Organy centralne, które są zobowiązane do pomocy sądom i organom w organizowaniu umieszczenia dziecka poza rodziną w innym państwie, regularnie zgłaszają, że ustalenie, czy w danym przypadku wymagana jest zgoda, zajmuje czasem kilka miesięcy. Jeżeli zgoda jest wymagana, musi po niej nastąpić procedura konsultacji jako taka, o której mówi się, że jest równie długa, ponieważ organy, do których się zwrócono, nie mają terminu na udzielenie odpowiedzi. W rezultacie wiele organów inicjujących postępowanie zarządza umieszczenie dziecka poza rodziną i wysyła dziecko do państwa przyjmującego, gdy procedura konsultacji wciąż trwa, lub nawet w chwili jej rozpoczęcia, ponieważ uznają one umieszczenie dziecka poza rodziną za sprawę pilną i zdają sobie sprawę z długości postępowania. Państwa przyjmujące skarżyły się w związku z tym, że dzieci są często umieszczane poza rodziną jeszcze przed udzieleniem zgody, co sprawia, że pozostają w sytuacji niepewności prawnej. Wymóg exequatur Procedura objęcia orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim stwierdzeniem wykonalności (exequatur) pozostaje przeszkodą dla swobodnego obiegu orzeczeń, pociągając za sobą zbędne koszty i opóźnienia dla rodziców i ich dzieci uczestniczących w postępowaniach o charakterze transgranicznym. Czas uzyskania exequatur różni się w poszczególnych państwach członkowskich: może to trwać od kilku dni do kilku miesięcy, w zależności od jurysdykcji i złożoności przypadku. Podany powyżej czas nie obejmuje czasu potrzebnego na zgromadzenie dokumentów niezbędnych do złożenia wniosku i uzyskanie tłumaczeń. Jeżeli wniesiono odwołanie od postanowienia o przyznaniu lub odmowie exequatur, zwłoka jest znacznie większa – w niektórych państwach członkowskich postępowanie odwoławcze może trwać do dwóch lat. Jest to szczególnie frustrujące dla rodziców, którzy spodziewają się, że orzeczenia dotyczące ich dzieci staną się skuteczne bez zbędnej zwłoki. Mogą również powstać sytuacje, w których zachodzi sprzeczność, jeżeli dane państwo członkowskie musi egzekwować prawo do osobistej styczności z dzieckiem wynikające z rozporządzenia, a jednocześnie może dojść do zaskarżenia i ewentualnej odmowy uznania lub wykonywania pieczy nad dzieckiem przyznanej w tym samym orzeczeniu, ponieważ orzeczenia dotyczące obu tych praw podlegają obecnie różnym procedurom na podstawie rozporządzenia.

Wysłuchanie dziecka Istnieją rozbieżności w wykładni podstaw nieuznania orzeczeń wydanych w innych państwach członkowskich, w szczególności w odniesieniu do wysłuchania dziecka. Jedną z podstaw rozporządzenia jest zasada, zgodnie z którą należy uwzględnić poglądy dzieci w sprawach ich dotyczących, o ile jest to właściwe ze względu na wiek lub stopień dojrzałości dzieci i o ile jest to w ich interesie. Trudności spowodowane są tym, że państwa członkowskie mają różne przepisy regulujące wysłuchanie dziecka. Obecne przepisy skłaniają w szczególności te państwa członkowskie, których standardy w zakresie wysłuchania dziecka są bardziej rygorystyczne niż w państwie członkowskim, w którym wydano dane orzeczenie, do odmowy jego uznania i odmowy przyznania exequatur, jeżeli wysłuchanie dziecka nie spełnia ich własnych standardów. Ponadto znaczenie wysłuchania dzieci nie jest ogólnie wyeksponowane w rozporządzeniu w odniesieniu do wszystkich przypadków spraw dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, lecz jedynie w odniesieniu do postępowania w sprawie powrotu dziecka. Jeżeli dane orzeczenie zostanie wydane bez wysłuchania dziecka, istnieje niebezpieczeństwo, że takie orzeczenie może nie uwzględniać w wystarczającym stopniu dobra dziecka. Faktyczne wykonywanie orzeczeń Orzeczenia w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej są często wykonywane z opóźnieniem lub wcale. Skuteczne wykonanie zależy od struktur krajowych, które wprowadzono dla zapewnienia wykonywania orzeczeń. Prawne i praktyczne podejście do wykonywania orzeczeń w sprawach rodzinnych jest różne w poszczególnych państwach członkowskich, w szczególności, jeżeli chodzi o stosowane środki wykonawcze. Gdy zostanie wydane orzeczenie, ważne jest dysponowanie skutecznymi środkami jego wykonania, przy czym należy pamiętać, że w przypadku wykonywania orzeczeń dotyczących dzieci musi wciąż istnieć możliwość szybkiej reakcji na wszelkie tymczasowe lub stałe zagrożenia dla dobra dziecka, które mogłyby być spowodowane wykonaniem orzeczenia. Współpraca między organami centralnymi Opisana w art. 55 współpraca między organami centralnymi w sprawach specyficznych dla odpowiedzialności rodzicielskiej ma zasadnicze znaczenie dla skutecznego wspierania rodziców i dzieci uczestniczących w postępowaniach o charakterze transgranicznym dotyczących spraw dzieci. Problemem stwierdzonym przez wszystkie zainteresowane strony, w tym państwa członkowskie, jest niejasne brzmienie tego artykułu, w którym określono pomoc, jakiej mają udzielać organy centralne w sprawach specyficznych dla odpowiedzialności rodzicielskiej. Prowadzi to do opóźnień ze szkodą dla dobra dzieci. Jak pokazały wyniki konsultacji, wspomniany artykuł nie stanowi wystarczającej podstawy prawnej do podjęcia działań dla organów krajowych w niektórych państwach członkowskich, ponieważ według ich prawa krajowego potrzebna byłaby bardziej jednoznaczna niezależna podstawa prawna w rozporządzeniu. •Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki We wniosku uwzględniono inne instrumenty, w szczególności inne rozporządzenia unijne z dziedziny prawa rodzinnego i instrumenty międzynarodowe, takie jak konwencje haskie z 1980 r. i 1996 r.. Jeżeli chodzi o sprawy dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej (pieczę nad dzieckiem, prawo do osobistej styczności z dzieckiem, ochronę dziecka), sądy państw członkowskich są związane przepisami rozporządzenia dotyczącymi jurysdykcji. Nie ma innych instrumentów unijnych dotyczących tej kwestii. Celem konwencji haskiej z 1980 r. jest ochrona jurysdykcji państwa zwykłego pobytu dziecka w przypadkach uprowadzenia dziecka za granicę. Zarówno w przypadkach wewnątrzunijnych, jak i w przypadkach dotyczących państw trzecich prawo właściwe w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej określa konwencja haska z 1996 r. Jeżeli chodzi o sprawy małżeńskie, rozporządzenie Bruksela II bis reguluje kwestie jurysdykcji sądów państw członkowskich w sprawach rozwodu, separacji sądowej i unieważnienia małżeństwa. Zasady ustalania, które prawo jest właściwe w tych sprawach, określa się zgodnie z rozporządzeniem Rzym III, ustanowionym jako instrument wzmocnionej współpracy w stosujących go państwach członkowskich. Uznawanie i wykonywanie orzeczeń wydanych w innym państwie członkowskim w sprawach małżeńskich i sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej regulowane jest przez rozporządzenie Bruksela II bis. Istnieje pośrednie powiązanie z rozporządzeniem w sprawie zobowiązań alimentacyjnych, którego zakres obejmuje zobowiązania alimentacyjne wynikające ze stosunku rodzinnego, natomiast zobowiązania alimentacyjne są wyłączone z zakresu rozporządzenia Bruksela II bis. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie zobowiązań alimentacyjnych sądy posiadające jurysdykcję na mocy rozporządzenia Bruksela II bis będą zazwyczaj również mieć jurysdykcję dodatkową w sprawach zobowiązań alimentacyjnych. 2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ •Podstawa prawna Podstawę prawną działania Unii w sprawach rodzinnych stanowi art. 81 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Art. 81 ust. 1 stanowi, że Unia ma „(rozwijać) współpracę sądową w sprawach cywilnych mających skutki transgraniczne, w oparciu o zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych i pozasądowych”. •Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych) Unia ma kompetencje dzielone na mocy art. 81 TFUE, z których już skorzystała, przyjmując rozporządzenie Bruksela II bis. Poszczególne elementy wniosku są zgodne z wymogami zasady pomocniczości. Nadrzędny mechanizm powrotu ustanowiony w rozporządzeniu ma zastosowanie wyłącznie do przypadków uprowadzenia dziecka za granicę. Ulepszenia wprowadzone dotychczas w poszczególnych państwach członkowskich okazały się nie mieć wpływu na procedurę powrotu jako całość, ponieważ warunkiem koniecznym sprawnego działania systemu jest skuteczność, ścisła współpraca i wzajemne zaufanie między oboma państwami członkowskimi zaangażowanymi w danym przypadku. W odniesieniu do orzeczeń dotyczących umieszczenia dziecka poza rodziną Trybunał Sprawiedliwości orzekł w 2012 r., że „państwa członkowskie powinny (...) wprowadzić jasne normy i procedury do celów udzielania zgody, o której mowa w art. 56 rozporządzenia, tak aby zapewniona była pewność prawa i szybkość postępowania. W szczególności procedury powinny umożliwić sądowi, który rozważa umieszczenie dziecka poza rodziną, łatwe zidentyfikowanie właściwego organu, a właściwemu organowi – udzielenie bądź odmowę udzielenia zgody w krótkim terminie”. Pomimo to rozbieżne przepisy krajowe nie stanowią spójnego i jednolitego wdrożenia przepisu dotyczącego umieszczenia dziecka poza rodziną w innym państwie i jest mało prawdopodobne, aby doszło w przyszłości do takiego wdrożenia. Jednak nawet gdyby tak się stało, niezbędnej koordynacji przepisów krajowych nie da się osiągnąć na poziomie krajowym. Zatem jedynie ustanowienie w rozporządzeniu niezależnych norm minimalnych, mających zastosowanie do wszystkich przypadków umieszczenia dziecka poza rodziną w innym państwie zainicjowanych przez sąd lub organ w danym państwie członkowskim, może zaradzić temu problemowi. Zniesienia procedury exequatur nie mogą dokonać poszczególne państwa członkowskie, ponieważ procedura ta została już zharmonizowana rozporządzeniem Bruksela II bis, a zatem może być zmieniona jedynie za pomocą rozporządzenia. To samo rozumowanie odnosi się do udoskonalenia obowiązujących przepisów dotyczących współpracy między organami centralnymi państw członkowskich. W odniesieniu do wykonywania, które jako takie pozostaje w gestii państw członkowskich, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że stosowanie przepisów krajowych dotyczących wykonywania nie powinno odbywać się ze szkodą dla skuteczności (effet utile) rozporządzenia. Art. 81 ust. 2 lit. f) umożliwia, na poziomie UE, usuwanie przeszkód utrudniających prawidłowy przebieg procedur cywilnych, wspierając w razie potrzeby zgodność zasad procedury cywilnej mających zastosowanie w państwach członkowskich. Ponadto minimalna harmonizacja jest uzasadniona potrzebą osiągnięcia celu, jakim jest wzajemne uznawanie orzeczeń. Jeżeli występują negatywne skutki wynikające z nieskutecznych procedur w zakresie wykonywania, należy im zaradzić na poziomie UE, tak by można było w równym stopniu zagwarantować pomyślny wynik we wszystkich państwach członkowskich.

•Proporcjonalność Zgodnie z zasadą proporcjonalności stosowane środki muszą być proporcjonalne do skali i zakresu problemów. Proponowane działanie będzie w pewnym stopniu wpływać na krajowe przepisy materialne, jako że proponowane są wspólne standardy wykonywania. Jest to jednak uzasadnione celem zapewnienia pełnej skuteczności rozporządzenia oraz tym, że aby osoby fizyczne były w stanie w pełni korzystać ze swych praw niezależnie od tego, gdzie się znajdują w Unii, muszą zostać usunięte niezgodności między systemami sądowniczymi i administracyjnymi państw członkowskich. Ocena wykazała w istocie, że krajowe powody odmowy wykonania mogą nakładać się na istniejące powody odmowy na mocy rozporządzenia. Ze względu na odmienne standardy stosowania takich powodów określone w rozporządzeniu i w prawie krajowym powody krajowe mogą w rzeczywistości osłabiać jednolite i sprawne stosowanie przepisów europejskich. Aby zapewnić jednolitość i stworzyć w ten sposób równe warunki dla wszystkich obywateli w Unii, konieczna jest zatem harmonizacja krajowych powodów odmowy w zakresie, w jakim są one powoływane przeciwko wykonaniu orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim. Duża i wciąż rosnąca liczba obywateli UE odczuwa bezpośrednio i pośrednio skutki transgranicznych postępowań dotyczących dzieci. Koszty wniosku są niewielkie, a korzyści w porównaniu z nimi – bardzo duże. Wniosek zwiększa pewność prawa i elastyczność oraz zapewnia dostęp do sądu i skuteczne postępowanie, przy czym państwa członkowskie zachowują pełną suwerenność w odniesieniu do przepisów materialnych dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. •Wybór instrumentu Wniosek ma postać przekształcenia rozporządzenia, ze zmianami, a przekształcone rozporządzenie ma zastąpić obowiązujące rozporządzenie. 3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW •Oceny ex post/kontrole sprawności obowiązującego prawodawstwa Ocenę rozporządzenia przeprowadzono w świetle celów programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT). Jest to program Komisji mający sprawić, by prawo UE było adekwatne do zakładanych celów i przynosiło rezultaty zamierzone przez unijnych prawodawców. Podstawą oceny rozporządzenia jest analiza jakościowa i ilościowa. Dane empiryczne zgromadzono w trakcie badania zewnętrznego (zob. końcowe sprawozdanie z oceny i załączniki analityczne, w których poddano ocenie znaczenie, spójność, skuteczność, efektywność oraz unijną wartość dodaną i użyteczność rozporządzenia). Ponadto w 2015 r. rozpoczęto dwa badania w celu zgromadzenia szczegółowych danych dotyczących orzeczeń w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej. Uważa się, że rozporządzenie ogólnie działa dobrze i przynosi korzyści obywatelom UE, jednak bieżące funkcjonowanie tego aktu prawnego jest czasami zakłócane przez szereg kwestii prawnych. Obecny tekst prawny jest niewystarczająco jasny lub w pewnych miejscach niepełny. Odnosi się to w szczególności do procedury powrotu dziecka i do współpracy między organami centralnymi w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Ocena wykazała, że spośród dwóch głównych obszarów objętych zakresem rozporządzenia – spraw małżeńskich oraz dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej – ten drugi powoduje poważne problemy. Kwestionowano ogólną skuteczność niektórych aspektów postępowania dotyczącego dzieci. W sprawach dotyczących uprowadzenia dziecka przez jedno z rodziców, umieszczania dzieci poza rodziną za granicą, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy między organami krajowymi (centralnymi i innymi) występują nadmierne i nieuzasadnione opóźnienia wynikające ze sposobu, w jaki są sformułowane lub stosowane obowiązujące procedury. Ma to niekorzystny wpływ na stosunki między rodzicami i dziećmi oraz na dobro dziecka. Ponadto wymóg exequatur powodował w poszczególnych przypadkach średnio kilkumiesięczne opóźnienia i ponoszone przez obywateli koszty sięgające 4 000 euro. Nieprecyzyjny opis współpracy między organami centralnymi często prowadził do opóźnień wynoszących kilka miesięcy lub nawet do nierealizowania wniosków – co ma niekorzystny wpływ na dobro dziecka. Ustalono, że wykonywanie orzeczeń wydanych w innym państwie członkowskim sprawia problemy; orzeczenia są często niewykonywane lub wykonywane ze znaczną zwłoką. Co więcej, zatrudnienie wyspecjalizowanych prawników wiąże się dla rodziców z kosztami wynoszącymi w danym przypadku od 1 000 do 4 000 euro. Z drugiej strony, dla państw członkowskich rozporządzenie powoduje bardzo ograniczone koszty, związane głównie z działaniem organów centralnych. •Konsultacje z zainteresowanymi stronami Niniejszy wniosek poprzedziły szeroko zakrojone konsultacje ze społeczeństwem, z państwami członkowskimi, instytucjami oraz ekspertami na temat istniejących problemów związanych z obowiązującym systemem oraz możliwymi ich rozwiązaniami. W dniu 15 kwietnia 2014 r. Komisja przyjęła sprawozdanie ze stosowania rozporządzenia i rozpoczęła konsultacje publiczne, w ramach których wysunęła propozycje zmian. Otrzymano łącznie 193 odpowiedzi. Z przeprowadzonych konsultacji wynika, że zainteresowane strony popierają potrzebę starannie ukierunkowanej reformy obowiązującego rozporządzenia. W przypadkach dotyczących uprowadzenia dziecka przez jedno z rodziców większość podmiotów udzielających odpowiedzi w ramach konsultacji publicznych uważa, że natychmiastowy powrót dziecka w obrębie UE nie jest zapewniony we wszystkich przypadkach. Główne sugestie usprawnień dotyczyły bardziej rygorystycznego przestrzegania terminów i stosowania sankcji w przypadkach niedopełnienia obowiązku powrotu dziecka. Rodzice, a następnie sędziowie i prawnicy, stanowią najbardziej widoczną grupę domagającą się zniesienia w większym zakresie procedury exequatur, natomiast niektóre państwa członkowskie sygnalizowały, że procedury exequatur nie należy znosić bez zachowania pewnych zabezpieczeń. Zalecano, aby w przypadku zniesienia procedury exequatur wprowadzić zabezpieczenia w odniesieniu do takich obszarów jak prawa stron i dziecka do bycia wysłuchanym oraz właściwe doręczanie dokumentów. Znaczna liczba respondentów uznała wykonywanie wydanych w innym państwie członkowskim orzeczeń w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej za ważny obszar, w którym można wprowadzić usprawnienia. Główna sugestia ze strony prawników dotyczyła przyjęcia wspólnych minimalnych standardów obejmujących jednolitą procedurę wykonywania, zaś państwa członkowskie były sceptyczne wobec takiego rozwiązania. Ponadto rodzice wyrażali szczególne obawy w odniesieniu do współpracy między organami centralnymi, których rolą z mocy prawa jest wspieranie rodziców w transgranicznych postępowaniach dotyczących dzieci. Brak skutecznej współpracy był głównym elementem, na który wskazywano w większości odpowiedzi. Aby temu zaradzić, respondenci zalecali lepsze sprecyzowanie zadań w celu lepszego wsparcia rodziców. Respondenci popierali również włączenie organów działających na rzecz dzieci w system współpracy, aby zapewnić sprawne funkcjonowanie rozporządzenia. Wyniki konsultacji publicznych są w zasadzie potwierdzeniem ustaleń zawartych w sprawozdaniu Komisji ze stosowania rozporządzenia przyjętym w 2014 r. •Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej Dostępność i kompletność danych statystycznych na temat stosowania rozporządzenia są ograniczone i bardzo się różnią w poszczególnych państwach członkowskich. Analizę jakościową i ilościową funkcjonowania rozporządzenia przeprowadzono, zlecając wykonanie badania zewnętrznego. Oprócz tego badania rozpoczęto w 2015 r. dwa inne badania – jedno z udziałem organów centralnych powołanych na podstawie rozporządzenia, a drugie z udziałem państw członkowskich – w celu zgromadzenia szczegółowych danych dotyczących orzeczeń w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej. Utworzono ponadto odrębną grupę ekspertów w celu omówienia problemów i potencjalnych rozwiązań w ramach zmiany rozporządzenia. Funkcjonowanie rozporządzenia było również regularnie omawiane podczas szeregu posiedzeń organów centralnych zorganizowanych w ramach europejskiej sieci sądowej w sprawach cywilnych i handlowych.

•Ocena skutków W towarzyszącej niniejszemu wnioskowi ocenie skutków warianty strategiczne i ocenę ich skutków rozpatrywano odrębnie w odniesieniu do każdej z kwestii zidentyfikowanych jako problematyczne w ramach oceny rozporządzenia. Dla wszystkich kwestii opracowano scenariusz odniesienia i warianty alternatywne. W sprawach małżeńskich i dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej rozpatrywano warianty strategiczne uwzględniające różny stopień interwencji. Jeżeli chodzi o procedurę w przypadku uprowadzenia dziecka, brano pod uwagę jedynie doprecyzowanie obecnego mechanizmu wraz z wariantem przewidującym wykaz środków wspomagających. Opracowano ponadto dwa warianty w celu oceny ewentualnych radykalnych zmian w mechanizmie powrotu (przywrócenie systemu „haskiego” i wyznaczenie jednego sądu w państwie członkowskim pochodzenia). Jeżeli chodzi o mechanizm umieszczania dziecka poza rodziną, zaproponowano dwa warianty, aby umożliwić wybór pomiędzy systemami przewidującymi domniemaną albo wyraźną zgodę. W odniesieniu do uznawania i wykonywania w obu głównych wariantach strategicznych przewiduje się likwidację wymogu exequatur lub proponuje nową procedurę, aby jak najlepiej zaradzić problemowi nieskuteczności. Nowy proponowany system został uzupełniony trzema podwariantami alternatywnymi dotyczącymi kwestii wysłuchania dziecka. Rozważano również dwa warianty uzupełniające mające na celu usprawnienie wykonywania – poprzez ustanowienie orientacyjnego terminu albo poprzez pełną harmonizację prawa w zakresie wykonywania orzeczeń dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Ocenę kończą kompleksowe warianty preferowane dotyczące wszystkich kwestii przedstawionych w sprawozdaniu. W sprawach małżeńskich preferowanym wariantem strategicznym jest zachowanie status quo. Oznacza to, że małżonkowie w małżeństwie międzynarodowym będą nadal mieli możliwość połączenia różnych postępowań, tak jak to jest obecnie dozwolone na mocy rozporządzenia oraz innych aktów prawa rodzinnego (takich jak rozporządzenie w sprawie zobowiązań alimentacyjnych). Jednocześnie zachowana zostanie elastyczność umożliwiająca małżonkom wystąpienie o rozwód do jednego z sądów wskazanych w rozporządzeniu. Korzyści płynące z ograniczenia lub zlikwidowania tej elastyczności (za czym opowiadały się niektóre państwa członkowskie) zostałyby zniweczone przez wady wariantów mających stanowić reakcję na zjawisko prześcigania się małżonków przy wnoszeniu do sądu sprawy o rozwód (przekazanie jurysdykcji lub hierarchię podstaw), sygnalizowane przez inne państwa członkowskie. Również małżonkowie nieposiadający obywatelstwa tego samego państwa UE, którzy żyją w państwie trzecim, lecz zachowują więzi z określonym państwem członkowskim i chcą się rozwieść, będą nadal podlegać przepisom krajowym w zakresie dostępu do sądów UE lub uznania dotyczącego ich orzeczenia (uzyskanego w państwie trzecim) w UE. W odniesieniu do spraw dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej preferowanym wariantem jest interwencja UE, za którą przemawia skala i pilność problemu. Dokładniej rzecz ujmując, należy usprawnić procedurę powrotu dziecka dzięki wariantowi polegającemu na doprecyzowaniu obecnego mechanizmu i wprowadzeniu nowych środków, takich jak skoncentrowanie jurysdykcji i możliwość zarządzenia przez sąd państwa, do którego uprowadzono dziecko, pilnych środków ochronnych, które w razie potrzeby mogą również „podróżować wraz z dzieckiem” do państwa zwykłego pobytu, aby umożliwić bezpieczny powrót. Nowe przepisy umożliwiłyby dotrzymanie terminu powrotu dzięki odrębnemu określeniu ram czasowych postępowania przed sądami pierwszej i drugiej instancji. Postępowanie uległoby skróceniu dzięki wprowadzeniu terminu również dla wezwanego organu centralnego i dzięki ograniczeniu do jednego liczby dopuszczalnych odwołań od orzeczenia o powrocie lub odmowie powrotu. Preferowanym wariantem byłoby wyraźne zachęcenie sędziów do rozważenia, czy orzeczenie powinno być tymczasowo wykonalne. Jeżeli chodzi o orzeczenia w sprawie umieszczenia dziecka poza rodziną, ustanowiona zostałaby niezależna procedura zgody mająca zastosowanie we wszystkich przypadkach umieszczenia dziecka poza rodziną za granicą, uzupełniona terminem udzielenia odpowiedzi na wniosek ze strony wezwanego państwa członkowskiego. Procedura exequatur zostałaby zniesiona przy zachowaniu odpowiednich zabezpieczeń (podstaw nieuznania oraz zaskarżenia wykonania jako takiego i określonych środków wykonawczych) powoływanych łącznie przez pozwanego rodzica na etapie wykonania w państwie członkowskim wykonania, co skracałoby łączny czas trwania postępowania. Aby ograniczyć problemy wynikające z różnych krajowych praktyk w zakresie wysłuchania dzieci i z orzeczeń wydanych przez sądy niemające bliskiego związku z dzieckiem w chwili wydania orzeczenia oraz z odmów uznania wydanych w ten sposób orzeczeń, w preferowanym wariancie państwa członkowskie byłyby zobowiązane do wzajemnego poszanowania swoich przepisów krajowych i jednocześnie do umożliwienia dziecku wyrażenia jego opinii oraz do należytego uwzględnienia tychże opinii, a także do dostosowania jurysdykcji do naczelnej zasady bliskości wobec dziecka poprzez zniuansowane stosowanie zasady perpetuatio fori. Jeżeli chodzi o wykonanie, w preferowanym wariancie zagwarantowano by, że odmowa wykonania byłaby możliwa jedynie w oparciu o jednolity i ograniczony wykaz podstaw odmowy. Wyznaczony zostałby również termin na wykonanie z towarzyszącym mu obowiązkiem zgłoszenia jego przekroczenia oraz stworzona zostałaby możliwość ogłoszenia przez sąd państwa pochodzenia tymczasowej wykonalności orzeczenia bez względu na wszelkie odwołania od orzeczenia, przy czym pozostawiono by pewną swobodę pozwalającą reagować na nagłe zagrożenia dla dobra dziecka na etapie wykonania, co z kolei wyraźnie zwiększyłoby skuteczność postępowania i ochronę dobra dziecka. W odniesieniu do współpracy dzięki doprecyzowaniu odnośnego artykułu powinno zostać określone: 1) kto może się zwracać 2) o jaką pomoc lub informacje 3) do kogo i 4) na jakich warunkach. Wyznaczony zostałby termin na udzielenie odpowiedzi przez wezwany organ. Zostałoby sprecyzowane, że również sądy i organy działające na rzecz dzieci mogą zwracać się o pomoc do organów centralnych. Ponadto nadal byłyby stosowane ugruntowane środki z zakresu „miękkiego prawa”, aby zapewnić ciągłą strukturę wspomagającą dla podmiotów rozpatrujących wnioski złożone na podstawie rozporządzenia. Dodanie proponowanego artykułu o odpowiednich zasobach sprawiłoby, że obecny domniemany wymóg, który jest aktualnie spełniany jedynie w przypadku niektórych organów centralnych, obowiązywałby wprost, zwiększając w ten sposób wzajemne zaufanie. Preferowany pakiet wariantów strategicznych dotyczących spraw z zakresu odpowiedzialności rodzicielskiej spełniałby cele dotyczące uproszczenia dzięki zmniejszeniu opóźnień związanych z powrotem dziecka, orzeczeniami w sprawie umieszczenia dziecka poza rodziną i współpracą między organami centralnymi oraz dzięki wyeliminowaniu zbędnych opóźnień i kosztów związanych z wymogiem exequatur. Jednocześnie stanowiłby również odpowiedź na pilną potrzebę zaradzenia bieżącym problemom w tej dziedzinie, w której kluczowe znaczenie ma działanie i przygotowanie gruntu pod zmiany z myślą o sytuacji dzieci, rodzin i ich dobru. Poprawie uległaby efektywność postępowania, jeżeli chodzi o procedurę powrotu dziecka, dzięki ograniczeniu liczby instancji odwoławczych, zapewnieniu w stosownych przypadkach tymczasowej wykonalności orzeczeń, precyzyjniejszemu określeniu roli i obowiązków organów centralnych i zobowiązaniu państw członkowskich do skoncentrowania jurysdykcji w ramach ograniczonej liczby sądów w sposób spójny ze strukturą ich odpowiednich systemów prawnych. Jeżeli chodzi o orzeczenia w sprawie umieszczenia dziecka poza rodziną, opóźnienia w uzyskaniu zgody zostaną zmniejszone dzięki ustanowieniu niezależnej procedury zgody i dzięki terminowi (wynoszącemu maksymalnie osiem tygodni w przeciwieństwie do obecnych 6 miesięcy i więcej) na udzielenie odpowiedzi na wniosek przez wezwane państwo członkowskie. Co się tyczy uznawania i wykonywania, opóźnienia związane z uzyskaniem exequatur (sięgające kilku miesięcy) zostaną wyeliminowane. Ponieważ zabezpieczenia (podstawy nieuznania oraz zaskarżenie wykonania jako takiego lub określonych środków wykonawczych) byłyby stosowane łącznie przez pozwanego na etapie wykonania, łączny czas trwania postępowania zostałby skrócony. Preferowany wariant zmniejszyłby również opóźnienia (w niektórych przypadkach większe niż rok) podczas faktycznego wykonania dzięki ustanowieniu maksymalnych ram czasowych wynoszących sześć tygodni. Ponadto ogólne sprecyzowanie roli organów centralnych zmniejszy opóźnienia występujące w ramach ich wzajemnej współpracy. •Sprawność regulacyjna i uproszczenie Wykorzystanie legislacyjnej techniki przekształcenia, usprawnienie bieżącego działania aktu prawnego dzięki jego doprecyzowaniu i uzupełnieniu oraz uproszczenie i lepsza skuteczność przyczynią się również do sprawności regulacyjnej. W szczególności ustanowienie niezależnej procedury zgody oraz terminu na udzielenie odpowiedzi na wniosek przez wezwane państwo członkowskie skróci czas potrzebny na uzyskanie zgody w ramach procedur umieszczenia dziecka poza rodziną do maksymalnie 8 tygodni zamiast obecnych 6 miesięcy lub więcej. Wraz ze zniesieniem exequatur wyeliminowane zostaną opóźnienia (sięgające kilku miesięcy) i koszty (wynoszące do 4 000 euro) związane z jego uzyskaniem. Proponowana zmieniona procedura dotycząca powrotu dziecka w przypadku uprowadzenia pozwoli zmniejszyć ponoszone przez rodziców koszty specjalistycznej pomocy prawnej (wynoszące od 1 000 do 4 000 euro). •Prawa podstawowe Żaden z elementów reformy nie narusza praw ustanowionych w Karcie praw podstawowych, a w szczególności prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, zagwarantowanego w art. 47 Karty. Z uwagi na przedmiot rozporządzenia, a zwłaszcza stosunki między rodzicami i ich dziećmi, preferowane warianty strategiczne dotyczące spraw z zakresu odpowiedzialności rodzicielskiej będą umacniać prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (art. 7). Proponowane zmiany wzmocnią również prawa dziecka (art. 24) i bardziej dostosują rozporządzenie do Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka poprzez ściślejsze powiązanie jego przepisów z konwencją. 4.WPŁYW NA BUDŻET Wniosek pociąga za sobą względnie niewielkie koszty przestrzegania przepisów. Zniesienie procedury exequatur i skoncentrowanie jurysdykcji spowoduje, że państwa członkowskie będą musiały ponieść koszty szkoleń w celu zaznajomienia prawników z nowymi procedurami. Szkolenia są jednak już teraz niezbędne. Ponadto, jako że w rozporządzeniu przewiduje się skoncentrowanie jurysdykcji w przyszłości, konieczne będzie przeszkolenie mniejszej liczby sędziów. Z drugiej strony, doświadczenia państw członkowskich, które przeprowadziły skoncentrowanie jurysdykcji, wykazały, że sędziowie prowadzący więcej spraw dotyczących uprowadzenia są bardziej skłonni uczestniczyć we wszelkich oferowanych szkoleniach, a orzeczenia wydane przez takie wyspecjalizowane i doświadczone sądy pierwszej instancji są rzadziej przedmiotem odwołań, co przynosi oszczędności w indywidualnych przypadkach i ogólnie dla wymiaru sprawiedliwości. Państwa członkowskie są również już obecnie zobowiązane do wyznaczenia i zapewnienia właściwego funkcjonowania swoich organów centralnych, aby umożliwić im wypełnianie obowiązków przypisanych na mocy rozporządzenia. Doprecyzowanie obowiązków tych organów może spowodować dodatkowe koszty (zwłaszcza w zakresie zasobów ludzkich) w niektórych państwach członkowskich, jeżeli ich organy centralne nie są obecnie należycie wyposażone. Pozostałe przewidziane zmiany są względnie prostymi zmianami obowiązujących przepisów niewymagającymi stworzenia nowych procedur, a stosowanie ich przez organy powinno być możliwe bez potrzeby przeprowadzania specjalnych szkoleń. 5.ELEMENTY FAKULTATYWNE •Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania W celu monitorowania skutecznego stosowania zmienionego rozporządzenia Komisja będzie regularnie składać sprawozdania i przeprowadzać oceny ex post, a także prowadzić konsultacje z państwami członkowskimi, zainteresowanymi stronami i ekspertami zewnętrznymi. W ramach europejskiej sieci sądowej w sprawach cywilnych i handlowych organizowane będą regularne spotkania ekspertów w celu omawiania problemów związanych ze stosowaniem rozporządzenia i wymiany najlepszych praktyk między państwami członkowskimi. Współpraca z siecią będzie szczególnie użyteczna, jeżeli chodzi o określenie potrzeby gromadzenia szczegółowych danych, dzięki którym wszelki przyszłe wnioski mogłyby opierać się na danych statystycznych. •Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku

Wprowadzenie środków zwiększających skuteczność i poprawa funkcjonowania „mechanizmu nadrzędnego”. Proponuje się szereg istotnych modyfikacji mających na celu poprawę skuteczności procedury powrotu uprowadzonego dziecka i rozwiązanie problemów wynikających ze złożoności „mechanizmu nadrzędnego” ustanowionego w rozporządzeniu. Po pierwsze, we wniosku uściśla się termin wydania wykonalnego zarządzenia powrotu zgodnie z poglądem przeważającym w tych państwach członkowskich, które najszybciej rozpatrują sprawy dotyczące powrotu na podstawie konwencji haskiej z 1980 r. Odrębny sześciotygodniowy termin miałby odpowiednio zastosowanie do postępowania przed sądem pierwszej instancji i sądem apelacyjnym. Ponadto zgodnie z wnioskiem również organy centralne byłyby zobowiązane do pracy w sześciotygodniowym terminie nad przyjęciem i rozpatrzeniem wniosku, zlokalizowaniem pozwanego i dziecka, popieraniem mediacji przy jednoczesnym upewnieniu się, że nie opóźni to postępowania, oraz skierowaniem wnioskodawcy do wykwalifikowanego prawnika lub wniesieniem sprawy do sądu (w zależności od krajowego systemu prawnego). Obecnie organy centralne nie są związane żadnym terminem. Zgodnie z tym nowym terminem „6 + 6 + 6”przewiduje się zatem, że wszystkie ewentualne etapy trwałyby łącznie maksymalnie 18 tygodni zamiast postępowania trwającego obecnie średnio do 165 dni. Sprawiłoby to, że termin przyznany sądom byłby bardziej realistyczny z uwagi na ochronę prawa pozwanego do rzetelnego procesu, przy czym byłby to realnie najkrótszy możliwy termin. Co więcej, proponowane środki obejmują zobowiązanie państw członkowskich do skoncentrowania jurysdykcji w sprawach uprowadzenia dziecka w ograniczonej liczbie sądów, bez naruszania struktury danego systemu prawnego. Dzięki temu w sprawach dotyczących wniosków o powrót dziecka orzekaliby sędziowie z doświadczeniem w zakresie tej bardzo specyficznej procedury.. We wniosku ogranicza się do jednego liczbę dopuszczalnych odwołań od orzeczenia w sprawie powrotu i wprost zachęca sędziów do rozważenia, czy orzeczenie o zarządzeniu powrotu powinno być tymczasowo wykonalne. Wniosek zawiera ponadto szereg uściśleń mających na celu umożliwienie lepszego wykonywania obecnych przepisów: zobowiązuje się w nim państwo członkowskie, w którym dziecko miało miejsce zwykłego pobytu bezpośrednio przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem, do dokładnego rozważenia dobra dziecka przed wydaniem ostatecznego orzeczenia w sprawie pieczy nad dzieckiem, które może pociągać za sobą powrót dziecka. W związku z powyższym, gdy ma miejsce rozważanie dobra dziecka, każde dziecko, które jest w stanie formułować swoje własne poglądy, ma prawo być wysłuchanym, nawet jeżeli nie jest fizycznie obecne, z użyciem w stosownych przypadkach środków alternatywnych, np. wideokonferencji. Współpraca między organami centralnymi lub bezpośrednie porozumienie sędziego z odpowiednim sądem w państwie członkowskim pochodzenia powinny zostać ułatwione w celu oceny środków („stosownych działań”) wprowadzonych w państwie członkowskim, do którego dziecko ma powrócić. Jeżeli dziecku mogłaby grozić poważna szkoda lub mogłoby się ono znaleźć w innej niedopuszczalnej sytuacji w przypadku powrotu bez żadnych zabezpieczeń do państwa zwykłego pobytu dziecka, sąd państwa członkowskiego, do którego uprowadzono dziecko, powinien również mieć możliwość zarządzenia pilnych środków ochronnych wymaganych w tym państwie, które w razie potrzeby mogą również „podróżować wraz z dzieckiem” do państwa zwykłego pobytu, gdzie ma zostać wydane ostateczne orzeczenie co do istoty sprawy. Taki pilny środek byłby uznawany z mocy prawa w państwie członkowskim, w którym dziecko miało miejsce zwykłego pobytu bezpośrednio przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem, lecz traciłby moc obowiązującą, gdy tylko sądy tego państwa zastosowałyby środki wymagane w danej sytuacji. Przykładowo, sąd, przed którym toczy się postępowanie w sprawie powrotu, będzie mógł przyznać prawo do osobistej styczności z dzieckiem jednemu z rodziców, które to prawo będzie również wykonalne w państwie członkowskim zwykłego pobytu dziecka, dopóki sąd tego państwa nie wyda ostatecznego orzeczenia w odniesieniu do prawa do osobistej styczności z dzieckiem. Ustanowienie niezależnej procedury zgody mającej zastosowanie we wszystkich przypadkach umieszczenia dziecka poza rodziną za granicą, uzupełnionej ośmiotygodniowym terminem odpowiedzi na wniosek ze strony wezwanego państwa członkowskiego W zakresie, w jakim wniosek dotyczy umieszczenia dziecka poza rodziną za granicą, przewidziano wprowadzenie następujących nowych zasad: –uczynienie obowiązkową zgody państwa przyjmującego we wszystkich przypadkach umieszczenia dziecka poza rodziną za granicą zainicjowanych przez sąd lub organ państwa członkowskiego, –wprowadzenie jednolitych wymagań dotyczących dokumentów, które należy przedkładać wraz z wnioskiem o zgodę: organ występujący z wnioskiem musi przedłożyć sprawozdanie dotyczące dziecka i przedstawić powody rozważanego umieszczenia dziecka poza rodziną za granicą, –wprowadzenie zasady dotyczącej wymagań w zakresie tłumaczenia: wnioskowi musi towarzyszyć tłumaczenie na język wzywanego państwa członkowskiego, –kierowanie wszystkich wniosków poprzez organy centralne, –wprowadzenie ośmiotygodniowego terminu na podjęcie przez wezwane państwo decyzji w sprawie wniosku. Zniesienie procedury exequatur oraz wprowadzenie odpowiednich zabezpieczeń stosowanych na etapie wykonania, tj. zaskarżenia uznania lub wykonania orzeczenia wydanego w państwie pochodzenia lub zaskarżenia konkretnych środków wykonawczych zarządzonych w państwie, w którym dochodzi się wykonania – w ramach jednej i tej samej procedury w państwie, w którym dochodzi się wykonania Współpraca sądowa i poziom zaufania między państwami członkowskimi osiągnęły obecnie taki stopień zaawansowania, że możliwe jest przejście do prostszego i mniej kosztownego systemu obiegu orzeczeń z usunięciem istniejących formalności w relacjach między państwami członkowskimi. Takie zniesienie exequatur miało już miejsce w szeregu dziedzin, również w dziedzinie prawa rodzinnego (prawo do osobistej styczności z dzieckiem, niektóre zarządzenia powrotu, zobowiązania alimentacyjne). Jako istotną zmianę we wniosku wprowadza się zatem zniesienie procedury exequatur w odniesieniu do wszystkich orzeczeń objętych zakresem rozporządzenia. Zniesieniu exequatur towarzyszyć będą zabezpieczenia proceduralne zapewniające odpowiednią ochronę przysługującego pozwanemu prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, zagwarantowanego w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Zniesienie exequatur pozwoli obywatelom europejskim zaangażowanym w spory transgraniczne zaoszczędzić znaczną część obecnych kosztów procedury (średnio 2 200 euro do zapłacenia za rozpatrzenie wniosku) i uniknąć zwłoki, która w niektórych przypadkach może sięgać kilku miesięcy. Pozwany rodzic dysponowałby środkami zaskarżenia, dzięki którym mógłby w wyjątkowych okolicznościach zapobiec temu, by orzeczenie wydane w jednym państwie członkowskim stało się skuteczne w innym państwie członkowskim. Gdy zachodzi obawa, że mogłyby mieć zastosowanie którekolwiek z podstaw nieuznania lub podstawy zaskarżenia konkretnych środków wykonawczych, pozwany mógłby w ramach jednej i tej samej procedury złożyć wniosek w sprawie zaskarżenia uznania lub wykonania w państwie członkowskim wykonania. Wniosek zawiera jednolite przepisy służące do określania, w których sytuacjach można się sprzeciwić nie tylko możliwości wykonania transgranicznego, lecz również wykonaniu jako takiemu. Przepisy dotyczące tego drugiego przypadku regulowałyby na przykład sytuację, w której nastąpiła zmiana okoliczności. Ponadto w przepisach uregulowano w jednolity sposób sytuacje, w których dziecko sprzeciwia się wykonaniu lub wykonania nie można przeprowadzić ze względu na tymczasowe przeszkody faktyczne. Czas i koszty związane z procedurą exequatur zostaną jako takie zaoszczędzone, przy czym zachowana zostanie niezbędna ochrona pozwanych.

Podobnie jak ma to już miejsce na mocy obowiązującego rozporządzenia, wniosek również zawiera szereg standardowych zaświadczeń, które mają ułatwiać uznawanie lub wykonywanie zagranicznych orzeczeń przy braku procedury exequatur. Zaświadczenia te ułatwią wykonanie orzeczenia przez właściwe organy i zmniejszą zapotrzebowanie na tłumaczenia orzeczeń. Wprowadzenie obowiązku umożliwienia dziecku wyrażenia swoich poglądów Wniosek nie zmienia niczego w stosowanych przez państwa członkowskie zasadach i praktykach dotyczących wysłuchania dzieci, lecz wprowadza wymóg wzajemnego uznawania pomiędzy systemami prawnymi. Oznacza to, że obowiązek umożliwienia wyrażenia swoich własnych poglądów dziecku, które jest w stanie je sformułować, zostałby wprost określony w rozporządzeniu, z uwagi na to, że wszystkie państwa członkowskie ratyfikowały Konwencję Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka, która zobowiązuje je już do wysłuchiwania dzieci spełniających wyżej wymieniony warunek we wszelkich dotyczących ich postępowaniach krajowych i transgranicznych. Czyni się wyraźne rozróżnienie, podobnie jak ma to miejsce w stosownym artykule Karty praw podstawowych, między, z jednej strony, tym, czy w danych okolicznościach należy umożliwić dziecku bycie wysłuchanym (tj. wtedy, gdy jest ono w stanie formułować i wyrażać swoje własne poglądy), a z drugiej strony – kwestią wagi, jaką sędzia powinien przypisać poglądom dziecka (co zależy od jego wieku i dojrzałości). To rozróżnienie musi być udokumentowane w orzeczeniu i w załączonym do niego zaświadczeniu. Dla rodzica ubiegającego się o uznanie orzeczenia w innym państwie członkowskim oznacza to, że sąd tego państwa nie odmówi uznania jedynie z tego względu, że wysłuchanie dziecka w innym państwie zostało przeprowadzone odmiennie w stosunku do standardów stosowanych przez ten sąd. Wprowadzenie ukierunkowanych środków mających na celu poprawę skuteczności faktycznego wykonania We wniosku wprowadza się szereg środków służących rozwiązaniu problemu nieskutecznego wykonania. Przewidziano w nim, że wniosek o wykonanie należy składać do sądu w państwie członkowskim wykonania, lecz ogólną procedurę, środki wykonawcze i sposób ich stosowania pozostawiono regulacjom prawa państwa członkowskiego wykonania, np. to, który konkretny środek wykonawczy należy zarządzać w danych okolicznościach. Jeżeli orzeczenie wydane w innym państwie członkowskim należy dodatkowo doprecyzować lub dostosować, aby umożliwić jego wykonanie na gruncie prawa krajowego państwa członkowskiego wykonania, właściwy sąd tego państwa członkowskiego powinien dokonać niezbędnych uściśleń lub dostosowań, respektując zasadnicze elementy orzeczenia. Strona zaskarżająca wykonanie orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim powinna, w miarę możliwości i zgodnie z systemem prawnym państwa członkowskiego, do którego się zwraca, być w stanie powołać się w ramach tej samej procedury – oprócz przesłanek odmowy uznania – na przesłanki odmowy wykonania jako takiego. Niezgodność z interesem dziecka spowodowaną przez zmianę okoliczności (taką jak poważna choroba dziecka) lub przez siłę zastrzeżeń dziecka będącego w wystarczającym wieku i wystarczająco dojrzałego należy uwzględniać jedynie wtedy, gdy osiąga znaczenie porównywalne z klauzulą porządku publicznego. We wniosku przewidziano również orientacyjny termin dotyczący faktycznego wykonania orzeczenia. W przypadku gdy wykonanie nie nastąpiło po upływie 6 tygodni od chwili wszczęcia postępowania w sprawie wykonania, sąd państwa członkowskiego wykonania musi poinformować o tym fakcie i o powodach braku terminowego wykonania wnioskujący organ centralny w państwie członkowskim pochodzenia (lub wnioskodawcę, jeżeli postępowanie prowadzono bez pomocy organu centralnego). We wniosku postanowiono ponadto, że sąd państwa pochodzenia mógłby ogłosić tymczasową wykonalność orzeczenia, nawet jeżeli taka możliwość nie istnieje w jego prawie krajowym. Jest to użyteczne w systemach, w których orzeczenie nie jest jeszcze wykonalne, gdy wciąż można się od niego odwołać. W rezultacie jedno z rodziców mogłoby mieć osobistą styczność z dzieckiem w oparciu o orzeczenie, któremu nadano tymczasową wykonalność, w czasie gdy na wniosek drugiego z rodziców toczyłoby się postępowanie odwoławcze dotyczące tego orzeczenia. Sprecyzowanie zadań organów centralnych i innych wezwanych organów oraz dodanie artykułu o odpowiednich zasobach We wniosku doprecyzowuje się następujące kwestie: 1) kto może się zwracać 2) o jaką pomoc lub informacje 3) do kogo i 4) na jakich warunkach. Określa się w nim jasno, że również sądy i organy działające na rzecz dzieci mogą zwracać się o pomoc do organów centralnych. Ponadto w odniesieniu do przekazywania sprawozdań na temat sytuacji społecznej we wniosku sprecyzowano, że obejmuje to również sprawozdania dotyczące dorosłych i rodzeństwa, które mają znaczenie w prowadzonych na podstawie rozporządzenia postępowaniach związanych z dziećmi, jeżeli sytuacja dziecka tego wymaga. Jasno określono, że (dla sądów) jest to nieodpłatna alternatywa (z wyjątkiem ewentualnych kosztów tłumaczenia) w stosunku do rozwiązań przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie przeprowadzania dowodów, i stworzono dla organów działających na rzecz dzieci podstawę prawną do uzyskania niezbędnych informacji od innych państw członkowskich za pośrednictwem organów centralnych. Wnioskowi musi towarzyszyć tłumaczenie na język państwa wzywanego. Podobnie w niniejszym wniosku ustanowiono minimalne wymagania dotyczące wystąpienia o sprawozdanie na temat sytuacji społecznej, a mianowicie wymagany jest opis postępowania, w którym sprawozdanie to jest potrzebne, i sytuacji faktycznej, która spowodowała wszczęcie postępowania. We wniosku ustanawia się termin na udzielenie odpowiedzi przez wezwany organ. Jeżeli chodzi o wezwany organ krajowy, np. gdy wystąpiono o sprawozdanie na temat sytuacji społecznej, w rozporządzeniu jasno określono, że rozporządzenie stwarza dla wezwanego organu niezależny obowiązek przedstawienia takiego sprawozdania, bez obowiązku spełnienia żadnych dodatkowych wymagań obowiązujących na mocy prawa krajowego wezwanego państwa. Przykładowo, sąd w państwie członkowskim, przed wydaniem orzeczenia w sprawie objęcia opieką dziecka aktualnie przebywającego w obrębie jego jurysdykcji, może za pośrednictwem organu centralnego dowiedzieć się, czy w innym państwie toczy się postępowanie, i zwrócić się o kopie wszelkich orzeczeń zarządzających środki ochronne wobec innych dzieci z tej samej rodziny oraz o wszelkie sprawozdania na temat sytuacji społecznej dotyczące rodzeństwa i łączących je związków, lub dotyczące rodziców, które mają znaczenie dla toczącego się postępowania. Ponadto we wniosku stwierdza się, że państwa członkowskie mają zapewnić posiadanie przez organy centralne odpowiednich zasobów finansowych i kadrowych umożliwiających im wykonywanie obowiązków przydzielonych na mocy niniejszego rozporządzenia. Wniosek nie zawiera żadnych zmian dotyczących zakresu i spraw małżeńskich, w odniesieniu do których zachowane zostaje status quo. Oznacza to, że rozdział I (z wyjątkiem zwykłego doprecyzowania definicji) oraz rozdział II sekcja 1 (z wyjątkiem doprecyzowania art. 6 i 7) pozostają niezmienione. W rezultacie małżonkowie w małżeństwie międzynarodowym będą nadal mieli możliwość połączenia różnych postępowań, tak jak to jest przewidziane w rozporządzeniu oraz innych aktach prawa rodzinnego (takich jak rozporządzenie w sprawie zobowiązań alimentacyjnych). Jednocześnie zachowana zostanie elastyczność umożliwiająca małżonkom wystąpienie o rozwód do jednego z sądów wskazanych w rozporządzeniu. Małżonkowie nieposiadający obywatelstwa tego samego państwa UE, którzy żyją w państwie trzecim, lecz zachowują więzi z określonym państwem członkowskim i chcą się rozwieść, będą nadal podlegać przepisom krajowym w zakresie dostępu do sądów UE lub uznania dotyczącego ich orzeczenia (uzyskanego w państwie trzecim) w UE. Ponadto następujące artykuły pozostają niezmienione w rozumieniu przekształcenia: art. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, art. 8 ust. 2, art. 9, 10, art. 11 ust. 1, 2, 3, 5 i 7, art. 12 ust. 2 i 4, art. 13, 14, art. 15 ust. 1–5, art. 16, 17, 18, 19, art. 20 ust. 2, art. 21 ust. 1, 2 i 4, art. 22, art. 23 lit. a) i lit. c)–f), art. 24, 25, 26, 27, art. 41 ust. 2, art. 42 ust. 2, art. 44, 48, 49, 51, 53, 54, art. 55 lit. b)–e), art. 56 ust. 2 i 3, art. 58, art. 59 ust. 1, art. 60 lit. a)–d), art. 63, 66, art. 67 lit. a) i b). ê 2201/2003 (dostosowany) ð nowy 2016/0190 (CNS) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

dotyczące Ö w sprawie Õ jurysdykcji, oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz Ö i Õ w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, Ö oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę Õ uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (wersja przekształcona) RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską  o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Õ , w szczególności jego art. 61 lit. c) i art. 67 ust. 1  81 ust. 3 Õ , uwzględniając wniosek Komisji  Europejskiej Õ, ðpo przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, ï uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, stanowiąc zgodnie ze specjalną procedurą ustawodawczą, a także mając na uwadze, co następuje: ò nowy (1)Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003 zostało znacząco zmienione. Ze względu na konieczność dalszych zmian, dla zachowania przejrzystości, rozporządzenie to powinno zostać przekształcone. (2)Niniejsze rozporządzenie ustanawia jednolite przepisy dotyczące jurysdykcji w przypadku rozwodu, separacji i unieważnienia małżeństwa, a także przepisy dotyczące sporów z zakresu odpowiedzialności rodzicielskiej, w których występuje aspekt międzynarodowy. Ułatwia ono swobodny obieg orzeczeń w Unii poprzez ustanowienie przepisów regulujących ich uznawanie i wykonywanie w innych państwach członkowskich. ê 2201/2003 motyw 1 (dostosowany) ð nowy (3)ðSprawne i prawidłowe funkcjonowanie unijnego obszaru sprawiedliwości z poszanowaniem różnych systemów i tradycji prawnych państw członkowskich ma zasadnicze znaczenie dla Unii. W tym względzie państwa członkowskie powinny dalej budować wzajemne zaufanie do swoich systemów wymiaru sprawiedliwości. ï Wspólnota Europejska  Unia Õ ustanowiła  sobie Õ cel, jakim jest utworzenie,  utrzymanie i rozwijanie Õ przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w ramach której zapewniony jest swobodny przepływ osób  oraz dostęp do wymiaru sprawiedliwości Õ. ðZ myślą o realizacji tych celów należy wzmocnić prawa osób, a zwłaszcza dzieci, w postępowaniach, aby ułatwić współpracę organów sądowych i administracyjnych oraz wykonywanie orzeczeń w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, które mają transgraniczne konsekwencje. Należy zwiększyć poziom wzajemnego uznawania orzeczeń w sprawach cywilnych, uprościć dostęp do wymiaru sprawiedliwości oraz usprawnić wymianę informacji między organami państw członkowskich. ï (4)W tym celu Wspólnota  Unia Õ przyjmuje między innymi środki w zakresie współpracy sądowej w sprawach cywilnych ð mających transgraniczne konsekwencje, zwłaszcza wówczas, gdy jest to ï niezbędne dla właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego. ò nowy

(5)W celu osiągnięcia celu, jakim jest swobodny obieg orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej konieczne i właściwe jest zadbanie o to, by przepisy regulujące jurysdykcję oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń uregulowano instrumentem prawnym Unii, który jest wiążący i bezpośrednio stosowany. ê 2201/2003 motyw 2 (dostosowany) Rada Europejska w Tampere zatwierdziła zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych jako podstawę dla stworzenia prawdziwej przestrzeni sprawiedliwości oraz określiła jako priorytet prawo do odwiedzin. ê 2201/2003 motyw 3 (dostosowany) Rozporządzenie Rady (WE) nr 1347/2000 ustanawia przepisy o jurysdykcji, uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej za dzieci obojga małżonków wydanych przy okazji spraw małżeńskich. Treść tego rozporządzenia została w znacznej mierze przejęta z mającej ten sam przedmiot konwencji z dnia 28 maja 1998 r. . ê 2201/2003 motyw 4 (dostosowany) W dniu 3 lipca 2000 r. Francja wystąpiła z inicjatywą wydania przez Radę rozporządzenia o wzajemnym wykonywaniu orzeczeń dotyczących prawa do osobistej styczności z dzieckiem . ê 2201/2003 motyw 5 (dostosowany) ð nowy (6)W celu zapewnienia równego traktowania wszystkich dzieci niniejsze rozporządzenie  powinno Õ obejmować wszystkie orzeczenia w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, łącznie ze środkami mającymi na celu ochronę dziecka  dzieci Õ, niezależnie od jakiegokolwiek związku z postępowaniem w sprawach małżeńskich ð lub innymi postępowaniami ï . ê 2201/2003 motyw 6 (dostosowany) (7)Ponieważ przepisy o odpowiedzialności rodzicielskiej znajdują często zastosowanie w sprawach małżeńskich, właściwsze  właściwe Õ jest  zatem Õ uregulowanie w jednym akcie prawnym kwestii spraw małżeńskich oraz odpowiedzialności rodzicielskiej. ê 2201/2003 motyw 7 (dostosowany) Zakres stosowania niniejszego rozporządzenia obejmuje sprawy cywilne, bez względu na rodzaj sądu.

ê 2201/2003 motyw 8 (8)W odniesieniu do orzeczeń rozwodowych, o separacji lub unieważnieniu małżeństwa niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie wyłącznie w stosunku do rozwiązania małżeństwa, a nie takich kwestii, jak przyczyny rozwodu, skutki majątkowe małżeństwa lub inne możliwe kwestie uboczne. ê 2201/2003 motyw 9 (dostosowany) (9)W odniesieniu do majątku dziecka niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do środków mających na celu ochronę dziecka,  a mianowicie Õ wyznaczenia oraz zakresu zadań osoby lub jednostki, której powierzono zarząd majątkiem dziecka, reprezentowanie dziecka i udzielanie mu pomocy;, oraz zarządu, zabezpieczenia lub rozporządzania majątkiem dziecka. W związku z tym niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie na przykład do tych przypadków, w których  przedmiotem postępowania jest wyznaczenie osoby lub jednostki zarządzającej Õ majątkiem dziecka. Środki odnoszące się do majątku dziecka niezwiązane z ochroną dziecka powinny nadal być regulowane rozporządzeniem Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012. ê 2201/2003 motyw 10 (dostosowany) (10)Niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania w sprawach dotyczących zabezpieczenia społecznego, środków prawa publicznego o charakterze ogólnym w sprawach edukacji lub zdrowia, ani w stosunku do decyzji dotyczących prawa azylu lub imigracji. Ponadto nie ma ono zastosowania  nie powinno mieć zastosowania Õ do ustalenia rodzicielstwa, ponieważ stanowi to kwestię odrębną od przyznania odpowiedzialności rodzicielskiej, ani do innych kwestii związanych ze stanem cywilnym. Nie ma także zastosowania do środków podejmowanych w wyniku przestępstw popełnionych przez dzieci. ê 2201/2003 motyw 11 (dostosowany) (11)Obowiązki alimentacyjne są wyłączone z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia, ponieważ  te obowiązki Õ są już uregulowane w rozporządzeniu  Rady Õ (WE) nr 44/2001 4/2009 . Sądy  Organy Õ mające jurysdykcję według niniejszego rozporządzenia z reguły będą miały jurysdykcję w sprawach  dotyczących dodatkowych obowiązków Õ alimentacyjnych na podstawie art. 5 ust. 2 3 lit. d)  tego Õ rozporządzenia (WE) nr 44/2001. ò nowy (12)Niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie do wszystkich dzieci w wieku poniżej 18 lat, podobnie jak ma to miejsce w przypadku Konwencji haskiej z dnia 19 października 1996 r. o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej i środków ochrony dzieci („konwencja haska z 1996 r.”). Dzięki temu zakres niniejszego rozporządzenia nie będzie pokrywał się z zakresem Konwencji haskiej z dnia 13 stycznia 2000 r. o międzynarodowej ochronie dorosłych, która ma zastosowanie do osób powyżej 18. roku życia. Konwencja haska z dnia 25 października 1980 r. dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę („konwencja haska z 1980 r.”), a w konsekwencji również rozdział III niniejszego rozporządzenia, którego przepisy regulują stosowanie konwencji haskiej z 1980 r. w stosunkach między państwami członkowskimi, powinny nadal mieć zastosowanie do dzieci w wieku poniżej 16 lat. ê 2201/2003 motyw 12 (dostosowany) ð nowy (13)Podstawy jurysdykcji w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej ustanowione w niniejszym rozporządzeniu ukształtowane są zgodnie z zasadą dobra dziecka ð i należy je stosować w myśl tej zasady. Każde odwołanie do dobra dziecka należy interpretować w świetle art. 24 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. ï (14) , w szczególności  W celu ochrony dobra dziecka jurysdykcję należy w pierwszej kolejności ustalać Õ według kryterium bliskości. Oznacza to, że  Dlatego też Õ jurysdykcja powinna należeć w pierwszej kolejności do sądów państwa członkowskiegoch zwykłego pobytu dziecka, z wyjątkiem niektórych przypadków , gdy dochodzi do Õ zmiany miejsca pobytu dziecka, lub w następstwie porozumienia zawartego między podmiotami odpowiedzialności rodzicielskiej.

ò nowy (15)Jeżeli miejsce zwykłego pobytu dziecka ulegnie zmianie w wyniku legalnej przeprowadzki, jurysdykcja powinna ulec zmianie stosownie do miejsca pobytu dziecka, aby spełnić kryterium bliskości. Zasada ta powinna obowiązywać w przypadku, gdy nie toczy się jeszcze żadne postępowanie, a także wtedy, gdy postępowanie jest już w toku. W przypadku toczącego się postępowania strony mogą jednak uzgodnić przez wzgląd na skuteczność wymiaru sprawiedliwości, że do czasu wydania prawomocnego orzeczenia jurysdykcję zachowują sądy państwa członkowskiego, w którym toczy się postępowanie, pod warunkiem że jest to zgodne z dobrem dziecka. Możliwość ta ma szczególne znaczenie w przypadku, gdy postępowanie zmierza ku końcowi, a jeden z rodziców pragnie przenieść się wraz z dzieckiem do innego państwa członkowskiego. (16)Pod pewnymi warunkami oraz gdy jest to zgodne z dobrem dziecka jurysdykcję w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej można również ustanowić w państwie członkowskim, w którym toczy się postępowanie w sprawie o rozwód, separację lub unieważnienie małżeństwa między rodzicami, lub w innym państwie członkowskim, z którym dziecko ma istotny związek i na które strony wyraziły zgodę, nawet jeśli dziecko nie ma zwykłego pobytu w tym państwie członkowskim. Jurysdykcja ta stanowiąca wyjątek od zasady bliskości, której przejawem jest jurysdykcja państwa członkowskiego zwykłego pobytu dziecka, dla którego nie istnieje utrwalona jurysdykcja (perpetuatio fori), powinna przestać obowiązywać najpóźniej z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w tym postępowaniu dotyczącym kwestii odpowiedzialności rodzicielskiej, aby w kontekście wszelkich przyszłych postępowań można było spełnić kryterium bliskości. ê 2201/2003 motyw 16 (dostosowany) ð nowy (17)Niniejsze rozporządzenie nie powinno wyłączać zarządzania środków tymczasowych przez sądy  organy Õ państwa członkowskiego  niemającego jurysdykcji do rozpoznania sprawy co do istoty Õ – w przypadkach niecierpiących zwłoki – w tym środków ochronnych  zabezpieczających Õ, w stosunku do osoóby lub przedmiotów majątkowych ð dziecka ï znajdujących się w tym państwie  członkowskim Õ. ðŚrodki te powinny podlegać uznawaniu i wykonywaniu we wszystkich pozostałych państwach członkowskich, w tym w państwie członkowskim mającym jurysdykcję na podstawie niniejszego rozporządzenia, do czasu zastosowania przez właściwy organ tego państwa członkowskiego środków, które uzna za stosowne. Środki zarządzone przez sąd w jednym państwie członkowskim powinny jednak być zmieniane lub zastępowane wyłącznie środkami zarządzonymi również przez sąd w państwie członkowskim mającym jurysdykcję dla rozpoznania sprawy co do istoty. Organ, który ma jurysdykcję wyłącznie do zarządzenia tymczasowych środków, w tym środków zabezpieczających, powinien – w przypadku wniesienia do niego wniosku dotyczącego istoty sprawy – stwierdzić z urzędu brak swojej jurysdykcji. O ile wymaga tego ochrona dobra dziecka, organ ten powinien informować o zarządzonych środkach, bezpośrednio lub za pośrednictwem organu centralnego, organ państwa członkowskiego mającego na podstawie niniejszego rozporządzenia jurysdykcję do rozpoznania sprawy co do istoty. Niepoinformowanie organu innego państwa członkowskiego nie powinno jednak samo w sobie stanowić podstawy nieuznania danego środka. ï ê 2201/2003 motyw 13 (dostosowany) ð nowy (18)ðW wyjątkowych przypadkach organy państwa członkowskiego zwykłego pobytu dziecka mogą nie być najodpowiedniejszymi organami do rozpoznania sprawy. ï W interesie  Dla dobra Õ dziecka, niniejsze rozporządzenie pozwala – wyjątkowo i w określonych okolicznościach, – na przekazanie sprawy przez sąd  organ Õ mający jurysdykcję  może przekazać swoją jurysdykcję w konkretnej sprawie Õ sądowi  organowi Õ innego państwa członkowskiego, jeżeli ten jest lepiej umiejscowiony  może lepiej Õ dla osądzićenia sprawęy. Jednakże drugi sąd  organ Õ nie powinien być uprawniony do przekazania sprawy  jurysdykcji Õ trzeciemu sądowi  organowi Õ. ò nowy (19)Każdorazowe odniesienie w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej do „jurysdykcji na podstawie niniejszego rozporządzenia” powinno obejmować art. 7–14, a mianowicie także pozostałą jurysdykcję na podstawie prawa krajowego, dopuszczoną na mocy art. 13 niniejszego rozporządzenia, i jurysdykcje ustanowione w drodze przekazania jurysdykcji. ê 2201/2003 motyw 14 (dostosowany) (20)Niniejsze rozporządzenie nie powinno naruszać stosowania międzynarodowego prawa publicznego w zakresie immunitetów  immunitetu Õ dyplomatycznegoych. Jeżeli sąd nie może wykonać jurysdykcji z uwagi na immunitet dyplomatyczny zgodny z prawem międzynarodowym, jurysdykcja powinna być wykonywana zgodnie z prawem krajowym w państwie członkowskim, w którym dana osoba nie posiada takiego immunitetu. ê 2201/2003 motyw 15 (dostosowany)

(21)Do doręczeń dokumentów w postępowaniu wszczętym na podstawie niniejszego rozporządzenia zastosowanie ma rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania w państwach członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w sprawach cywilnych lub handlowych  rozporządzenie (WE) nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady Õ. ò nowy (22)Jeżeli wynik postępowania przed organem państwa członkowskiego niemającego jurysdykcji na podstawie niniejszego rozporządzenia uzależniony jest od rozstrzygnięcia kwestii wpadkowej wchodzącej w zakres niniejszego rozporządzenia, niniejsze rozporządzenie nie powinno uniemożliwiać temu organowi rozstrzygnięcia tej kwestii. Jeżeli zatem przedmiotem postępowania jest na przykład spór dotyczący dziedziczenia, w który zaangażowane jest dziecko, i istnieje konieczność wyznaczenia kuratora procesowego do reprezentowania dziecka w tym postępowaniu, organ mający jurysdykcję do rozpoznania tego sporu dotyczącego dziedziczenia powinien mieć prawo wyznaczyć kuratora na potrzeby toczącego się przed nim postępowania, bez względu na to, czy ma jurysdykcję do rozpoznania spraw dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej na podstawie niniejszego rozporządzenia. Wszelkie takie rozstrzygnięcie kwestii wpadkowej powinno wywierać skutek wyłącznie w danym postępowaniu. ê 2201/2003 motyw 18 Jeżeli sąd odmówił zarządzenia powrotu dziecka na podstawie art. 13 konwencji haskiej z 1980 r., powinien o tym poinformować sąd mający jurysdykcję lub organ centralny państwa członkowskiego, w którym dziecko miało zwykły pobyt przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem. O ile nie wszczęto jeszcze postępowania przed tym sądem, sąd ten albo organ centralny powinien powiadomić strony. Obowiązek ten nie powinien być przeszkodą dla organu centralnego w powiadomieniu także właściwych organów zgodnie z prawem krajowym. ê 2201/2003 motyw 19 (dostosowany) ð nowy (23)ðPostępowania w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej na podstawie niniejszego rozporządzenia, jak również postępowania w sprawie powrotu dziecka na podstawie konwencji haskiej z 1980 r. powinny przebiegać z poszanowaniem prawa dziecka do swobodnego wyrażania swoich poglądów, a przy ocenie dobra dziecka poglądom tym należy nadawać należytą wagę. ï Wysłuchanie dziecka ð zgodnie z art. 24 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 12 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka ï odgrywa ważną rolę w stosowaniu niniejszego rozporządzenia,. przy czym  Niniejsze rozporządzenie Õ nie ma ono jednak na celu zmiany postępowań krajowych mających zastosowanie w tym zakresie ð określenia trybu wysłuchania dziecka, na przykład w kwestii tego, czy wysłuchanie dziecka przeprowadza sędzia osobiście czy też odpowiednio przeszkolony specjalista, który składa następnie sądowi sprawozdanie, lub czy wysłuchanie dziecka ma miejsce w sądzie czy też w innym miejscu ï . ê 2201/2003 motyw 20 (dostosowany) (24)Wysłuchanie dziecka w innym państwie członkowskim może nastąpić  , w stosownych przypadkach, Õ zgodnie z warunkami rozporządzenia Rady (WE) nr 1206/2001 z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie współpracy pomiędzy sądami państw członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych. ê 2201/2003 motyw 17 (dostosowany) (25)W przypadku bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka powinno się niezwłocznie zarządzić jego powrót; w tym celu nadal powinna mieć zastosowanie konwencja haska z dnia 24 października 1980 r., którą uzupełniają przepisy niniejszego rozporządzenia, w szczególności jej art. 11 jego rozdział III. ò nowy (26)Aby postępowania w sprawie powrotu dziecka na podstawie konwencji haskiej z 1980 r. mogły kończyć się jak najszybciej, państwa członkowskie powinny skoncentrować jurysdykcję w odniesieniu do tych postępowań w jednym sądzie lub większej ich liczbie, z należytym uwzględnieniem wewnętrznej struktury wymiaru sprawiedliwości. Koncentracja jurysdykcji w ograniczonej liczbie sądów w państwie członkowskim jest istotnym i skutecznym narzędziem pozwalającym przyśpieszyć postępowanie w sprawach związanych z uprowadzeniem dziecka w kilku państwach członkowskich, gdyż sędziowie prowadzący większą liczbę tego rodzaju spraw nabywają szczególnej specjalistycznej wiedzy. W zależności od struktury systemu prawnego jurysdykcja w sprawach związanych z uprowadzeniem dziecka mogłaby koncentrować się w jednym sądzie dla całego kraju lub w ograniczonej liczbie sądów, wykorzystując na przykład sądy apelacyjne jako punkt wyjścia i koncentrując jurysdykcję do rozpoznawania spraw dotyczących uprowadzenia dziecka za granicę w jednym sądzie pierwszej instancji na każdym obszarze podlegającym właściwości sądu apelacyjnego. Każda instancja powinna wydawać swoje orzeczenia w terminie nie dłuższym niż sześć tygodni od daty wniesienia do niej wniosku lub środka zaskarżenia. Państwa członkowskie powinny ograniczyć do jednego liczbę przysługujących środków zaskarżenia orzeczenia zarządzającego powrót dziecka lub odmawiającego zarządzenia powrotu dziecka na podstawie konwencji haskiej dotyczącej uprowadzenia dziecka z 1980 r.

(27)W przypadku gdy organy centralne wszczynają lub mają udział we wszczęciu postępowania sądowego w sprawie powrotu dziecka na podstawie konwencji haskiej z 1980 r., powinny zapewnić skompletowanie akt sprawy w terminie sześciu tygodni, chyba że jest to niemożliwe ze względu na wyjątkowe okoliczności. Aby organ centralny, do którego skierowano wniosek, mógł dochować tego terminu, wnioskujący organ centralny powinien ściśle współpracować z wnioskodawcą i niezwłocznie udzielać odpowiedzi na wszelkie zapytania organu centralnego, do którego skierowano wniosek, o udzielenie dodatkowych informacji lub przekazanie brakujących dokumentów. (28)We wszystkich sprawach dotyczących dzieci, a zwłaszcza w sprawach dotyczących uprowadzenia dziecka za granicę, organy sądowe i administracyjne powinny brać pod uwagę możliwość osiągnięcia polubownego rozstrzygnięcia w drodze mediacji i przy użyciu innych stosownych środków, przy wsparciu, w stosownych przypadkach, istniejących sieci i struktur wsparcia na potrzeby mediacji w transgranicznych sporach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Tego rodzaju starania nie powinny jednak prowadzić do nadmiernego wydłużenia postępowań w sprawie powrotu dziecka na podstawie konwencji haskiej z 1980 r. ê 2201/2003 motyw 17 (dostosowany) ð nowy (29)Sądy państwa członkowskiego, do którego dziecko zostało bezprawnie uprowadzone lub w którym zostało bezprawnie zatrzymane, powinny mieć w szczególnych, należycie uzasadnionych przypadkach możliwość sprzeciwienia się  odmowy zarządzenia Õ jego powrotuowi., ð jak dopuszczono w konwencji haskiej z 1980 r. Zanim sąd odmówi zarządzenia powrotu dziecka, powinien mimo wszystko rozważyć, czy zastosowano lub można zastosować odpowiednie środki zabezpieczające w celu wyeliminowania wszelkiego ryzyka zagrażającego dobru dziecka, które to ryzyko mogłoby uniemożliwić powrót dziecka zgodnie z art. 13 ust. 1 lit. b) konwencji haskiej z 1980 r. W tym celu sąd powinien skonsultować się z właściwymi organami sądowymi i administracyjnymi państwa członkowskiego zwykłego pobytu dziecka, przy wsparciu organów centralnych lub europejskiej sieci sądowej w sprawach cywilnych i handlowych ustanowionej decyzją Rady 2001/470/WE z dnia 28 maja 2001 r., a w stosownych przypadkach zarządzić wszelkie środki ochrony, które są niezbędne w myśl art. 12 niniejszego rozporządzenia, aby zapewnić bezpieczny powrót dziecka. Środki te powinny podlegać uznawaniu i wykonywaniu we wszystkich pozostałych państwach członkowskich, w tym w państwie członkowskim mającym jurysdykcję na podstawie niniejszego rozporządzenia, do czasu podjęcia przez właściwy sąd tego państwa członkowskiego środków, które uzna za stosowne. ï (30)ðW przypadku gdy sąd państwa członkowskiego, do którego dziecko zostało bezprawnie uprowadzone lub w którym zostało bezprawnie zatrzymane, postanowi o odmowie wydania dziecka na podstawie konwencji haskiej z 1980 r., w swoim orzeczeniu powinien wyraźnie wskazać odpowiednie artykuły konwencji haskiej z 1980 r. stanowiące podstawę odmowy. ï Powinno być jednak możliwe zastąpienie takiego orzeczenia przez późniejsze orzeczenie ð , wydane w postępowaniu dotyczącym pieczy na dzieckiem, po dokładnym rozważeniu dobra dziecka ï  przez Õ sądu państwa członkowskiego, w którym dziecko miało zwykły pobyt przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem. Jeżeli takie orzeczenie wymaga powrotu dziecka, powrót powinien nastąpić bez potrzeby przeprowadzenia szczególnego postępowania w sprawie uznania i wykonania tego orzeczenia w państwie członkowskim, do którego dziecko zostało bezprawnie uprowadzone. ê 2201/2003 motyw 21 Uznawanie i wykonywanie orzeczeń wydanych w państwie członkowskim powinno opierać się na zasadzie wzajemnego zaufania, a podstawy nieuznania orzeczenia powinny być ograniczone do niezbędnego minimum. ê 2201/2003 motyw 22 Dokumenty urzędowe oraz porozumienia stron, które są wykonalne w jednym państwie członkowskim, powinny być równoważne z „orzeczeniami” na potrzeby stosowania przepisów o uznawaniu i wykonywaniu. ê 2201/2003 motyw 23 (dostosowany) ð nowy (31)Rada Europejska w Tampere uznała w swoich wnioskach końcowych (pkt 34), że ð Wzajemne zaufanie do wymiaru sprawiedliwości w Unii usprawiedliwia zasadę ï  , zgodnie z którą Õ orzeczenia w postępowaniu w sprawach rodzinnych  wydawane w państwie członkowskim Õ powinny być „automatycznie uznawane w całej Unii  we wszystkich państwach członkowskich Õ, bez  konieczności stosowania Õ jakiejkolwiekgokolwiek postępowania  procedury uznawania Õ przejściowego albo podawania przyczyn odmowy wykonania”. Z tego względu orzeczenia w sprawach prawa do osobistej styczności z dzieckiem oraz w sprawach powrotu dziecka, dla których  W szczególności, właściwe organy wnioskującego państwa członkowskiego, którym przedstawiono orzeczenie wydane w innym państwie członkowskim, stwierdzające rozwód, separację lub unieważnienie małżeństwa, które nie podlega już zaskarżeniu Õ, w państwie członkowskim pochodzenia zostały wydane zaświadczenia zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia, powinny być uznawane i wykonywane we wszystkich innych państwach członkowskich  , uznają to orzeczenie z mocy prawa Õ bez potrzeby dalszego  przeprowadzania Õ postępowania  i odpowiednio aktualizują swoje akta stanu cywilnego Õ. Warunki wykonywania tych orzeczeń nadal podlegają prawu krajowemu. ò nowy (32)Uznania orzeczenia można odmówić tylko wówczas, gdy występują przesłanka lub przesłanki odmowy uznania przewidziane w art. 37 i 38. Podobnie jak w myśl przepisów rozporządzenia (WE) nr 2201/2003, na przesłanki, o których mowa w art. 38 ust. 1 lit. a)–c), nie można się jednak powoływać w odniesieniu do orzeczeń dotyczących prawa do osobistej styczności z dzieckiem i orzeczeń dotyczących powrotu dziecka na podstawie art. 26 ust. 4 akapit drugi, dla których w państwie członkowskim pochodzenia wydano zaświadczenia zgodnie z niniejszym rozporządzeniem.

(33)Ponadto cel, jakim jest skrócenie czasu trwania transgranicznych sporów sądowych dotyczących dzieci i ograniczenie ich kosztów, uzasadnia zniesienie w stosunku do wszystkich orzeczeń w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej wymogu stwierdzenia wykonalności przed ich wykonaniem w państwie członkowskim wykonania. Podczas gdy rozporządzeniem (WE) nr 2201/2003 wymóg ten zniesiono wyłącznie w odniesieniu do orzeczeń przyznających prawo do osobistej styczności z dzieckiem i niektórych orzeczeń zarządzających powrót dziecka, w niniejszym rozporządzeniu przewidziano jedną procedurę regulującą transgraniczne wykonywanie wszystkich orzeczeń w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej. Orzeczenie wydane przez organy państwa członkowskiego należy zatem traktować, z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia, tak, jakby wydano je w państwie członkowskim wykonania. (34)Dokumenty urzędowe oraz porozumienia stron, które są wykonalne w jednym państwie członkowskim, należy traktować jako równoważne „orzeczeniom” do celów stosowania przepisów o uznawaniu i wykonywaniu. (35)W gestii sądu państwa członkowskiego wykonania pozostaje zarządzenie konkretnych środków wykonania, dokonanie wszelkich koniecznych rozstrzygnięć dodatkowych, które mogą być wymagane na mocy krajowych przepisów regulujących wykonywanie orzeczeń, a także polecenie właściwemu organowi egzekucyjnemu przystąpienie do wykonania orzeczenia. Jeżeli orzeczenie wydane w innym państwie członkowskim należy doprecyzować poprzez podanie dodatkowych informacji lub dostosować, aby umożliwić jego wykonanie na gruncie prawa krajowego państwa członkowskiego wykonania, właściwy organ tego państwa członkowskiego powinien dokonać niezbędnych doprecyzowań lub dostosowań, respektując zasadnicze elementy orzeczenia. W szczególności, jeżeli orzeczenie przyznające prawo do osobistej styczności z dzieckiem nie jest wystarczająco konkretne lub brakuje w nim niezbędnych ustaleń praktycznych, uzupełnienie orzeczenia o te elementy powinien zarządzić sąd w państwie członkowskim wykonania. Jeżeli orzeczenie zawiera środek lub zarządzenie, które są nieznane w prawie państwa członkowskiego, w którym orzeczenie ma być wykonane, ten środek lub to zarządzenie, w tym wszelkie prawa w nich przewidziane, należy w miarę możliwości dostosować do środka lub zarządzenia, które w świetle prawa tego państwa członkowskiego wywierają równoważny skutek i realizują podobne cele. (36)Bezpośrednie wykonanie w państwie członkowskim orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim bez stwierdzenia wykonalności nie powinno stać w sprzeczności z poszanowaniem prawa do obrony. Osoba, przeciwko której wnosi się o wykonanie orzeczenia, powinna zatem mieć możliwość wystąpienia z wnioskiem o odmowę uznania lub wykonania orzeczenia, jeżeli uzna, że występuje jedna z przesłanek odmowy uznania lub wykonania orzeczenia przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu. (37)Strona zaskarżająca wykonanie orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim powinna, w miarę możliwości i zgodnie z systemem prawnym państwa członkowskiego wykonania, być w stanie powołać się w ramach tej samej procedury na przesłanki odmowy wykonania takie jak te, które określono w art. 40 ust. 2 niniejszego rozporządzenia, oprócz przesłanek odmowy uznania lub wykonania określonych w art. 37 i 38 niniejszego rozporządzenia. Sprzeczność wykonania orzeczenia z dobrem dziecka, której przyczyną jest siła sprzeciwu dziecka w odpowiednim wieku i o wystarczającym stopniu dojrzałości lub inna zmiana okoliczności, która nastąpiła po wydaniu orzeczenia, należy uwzględnić tylko wówczas, gdy nabierze znaczenia porównywalnego z przesłankami zastosowania klauzuli porządku publicznego. Nie można powoływać się na przesłanki odmowy wykonania przewidziane w prawie krajowym. Jeżeli podstawę odmowy wykonania orzeczenia stanowi sprzeciw dziecka w odpowiednim wieku i o wystarczającym stopniu dojrzałości, właściwe organy państwa członkowskiego wykonania, zanim odmówią wykonania orzeczenia, powinny jednak podjąć wszelkie stosowne kroki, aby przygotować dziecko do wykonania orzeczenia i nakłonić je do współpracy. (38)W celu poinformowania osoby, przeciwko której wystąpiono o wykonanie orzeczenia, o wykonaniu orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim osobie tej należy doręczyć zaświadczenie przewidziane w niniejszym rozporządzeniu w rozsądnym terminie przed zastosowaniem pierwszego środka wykonania oraz, w razie konieczności, dołączyć do niego orzeczenie. W tym kontekście pierwszy środek wykonania należy rozumieć jako pierwszy środek wykonania zastosowany po wspomnianym doręczeniu. ê 2201/2003 motyw 24 (dostosowany) ð nowy (39)Na zaświadczenie, które zostało wydane w celu ułatwienia wykonania orzeczenia, nie powinien przysługiwać żaden środek zaskarżenia. Zaświadczenie powinno być jedynie przedmiotem sprostowania  jedynie Õ w przypadku omyłki, tzn.  a mianowicie wówczas, gdy Õ jeżeli w zaświadczeniu nie została poprawnie odzwierciedlona treść orzeczenia. ðZaświadczenie to należy cofnąć, jeżeli w oczywisty sposób zostało wydane nieprawidłowo w świetle wymogów określonych w niniejszym rozporządzeniu. ï ò nowy (40)W przypadku zarządzenia środków tymczasowych, w tym środków zabezpieczających, przez organ mający jurysdykcję do rozpoznania sprawy co do istoty należy zapewnić ich swobodny obieg na mocy niniejszego rozporządzenia. To samo dotyczy środków tymczasowych, w tym środków zabezpieczających, zarządzonych w przypadkach niecierpiących zwłoki na podstawie art. 12 niniejszego rozporządzenia przez organ państwa członkowskiego niemającego jurysdykcji do rozpoznania sprawy co do istoty. Środki te powinny mieć zastosowanie, dopóki właściwy organ państwa członkowskiego mającego jurysdykcję do rozpoznania sprawy co do istoty na podstawie niniejszego rozporządzenia nie zastosuje środków, które uzna za stosowne. Na podstawie niniejszego rozporządzenia uznaniu i wykonaniu nie powinny jednak podlegać środki tymczasowe, w tym środki zabezpieczające, które zarządzono bez wezwania strony przeciwnej do stawiennictwa. ê 2201/2003 motyw 25 (dostosowany) (41)W sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej należy wyznaczyć Õ Oorgany centralne  we wszystkich państwach członkowskich. Õ Ppowinny  one wspierać rodziców i właściwe organy w postępowaniach transgranicznych oraz Õ współpracować zarówno w zakresie  sprawach Õ ogólnychm, jak i w  konkretnych sprawach Õ przypadkach szczególnych, łącznie z dążeniem do polubownego zakończenia sporów rodzinnych w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej. W tym celu organy centralne  powinny uczestniczyć Õ biorą udział w Eeuropejskiej Ssieci Ssądowej w sprawach cywilnych i handlowych, utworzonej decyzją Rady 2001/470/WE z dnia 28 maja 2001 r. ustanawiającą Europejską Sieć Sądową w sprawach cywilnych i handlowych. ò nowy (42)W szczególnych przypadkach w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, które wchodzą w zakres niniejszego rozporządzenia, organy centralne powinny ze sobą współpracować przy udzielaniu pomocy organom krajowym oraz podmiotom odpowiedzialności rodzicielskiej. Taka pomoc powinna w szczególności obejmować ustalanie miejsca pobytu dziecka, samodzielnie lub za pośrednictwem innych właściwych organów, gdy jest to konieczne, aby zrealizować wniosek na podstawie niniejszego rozporządzenia, a także udostępnianie informacji na temat dziecka wymaganych na potrzeby postępowania.

(43)Do przetwarzania danych osobowych przez państwa członkowskie w ramach stosowania niniejszego rozporządzenia stosuje się przepisy rozporządzenia (UE) 2016/679. (44)Wnioskujący organ, bez uszczerbku dla wszelkich wymogów krajowego prawa procesowego, powinien mieć swobodę wyboru różnych dostępnych mu kanałów pozyskiwania niezbędnych informacji, na przykład w przypadku sądów – w drodze zastosowania przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 1206/2001, skorzystania z pomocy europejskiej sieci sądowej w sprawach cywilnych i handlowych, zwłaszcza organów centralnych ustanowionych niniejszym rozporządzeniem, sędziów i punktów kontaktowych należących do tej sieci, lub w przypadku organów sądowych i administracyjnych – poprzez występowanie z wnioskami o udzielenie informacji za pośrednictwem wyspecjalizowanych organizacji pozarządowych działających w tym obszarze. (45)W przypadku gdy wystąpiono z uzasadnionym wnioskiem o przekazanie informacji o sytuacji dziecka, o wszelkich toczących się postępowaniach lub o orzeczeniach wydanych w odniesieniu do dziecka, właściwe organy państwa członkowskiego, do którego skierowano wniosek, powinny zrealizować ten wniosek bez stosowania żadnych dodatkowych wymagań, które mogą istnieć na gruncie ich prawa krajowego. Wniosek powinien zawierać w szczególności opis postępowania, na potrzeby którego wymagane są informacje oraz stan faktyczny, który doprowadził do wszczęcia tego postępowania. (46)Organ państwa członkowskiego rozważający wydanie orzeczenia w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej powinien mieć prawo wystąpienia do organów innego państwa członkowskiego z wnioskiem o przekazanie informacji istotnych dla ochrony dziecka, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. W zależności od okoliczności informacje te mogą obejmować informacje na temat postępowań i orzeczeń dotyczących rodzica lub rodzeństwa dziecka lub zdolności rodzica do opieki nad dzieckiem lub utrzymywania osobistej styczności z dzieckiem. (47)Jeżeli osoba, którą z dzieckiem łączą faktyczne więzy rodzinne w rozumieniu orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, przebywa w jednym państwie członkowskim i chce wszcząć postępowanie o przyznanie prawa do osobistej styczności z dzieckiem w innym państwie członkowskim, w którym dziecko ma zwykłe miejsce pobytu, osobie tej należy zezwolić na bezpośredni kontakt z właściwymi organami w państwie członkowskim, w którym przebywa, i uzyskanie ustalenia na temat swojej zdolności do wykonywania prawa do osobistej styczności oraz na temat warunków, pod jakimi można by rozważyć przyznanie prawa do osobistej styczności, z myślą o wykorzystaniu tych ustaleń w postępowaniu w państwie członkowskim mającym jurysdykcję na podstawie niniejszego rozporządzenia. Te same informacje powinny również być przekazywane przez właściwe organy państwa członkowskiego, w którym przebywa osoba wnioskująca o przyznanie prawa do osobistej styczności z dzieckiem, jeżeli ze stosownym wnioskiem wystąpią organy innego państwa członkowskiego mające jurysdykcję na podstawie niniejszego rozporządzenia. (48)Ponieważ w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej czas odgrywa zasadniczą rolę, odpowiedzi na wszelkie wnioski wystosowane na podstawie art. 64 i 65 należy przekazywać w terminie dwóch miesięcy. (49)Jeżeli organ państwa członkowskiego wydał już orzeczenie w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej lub rozważa wydanie takiego orzeczenia, a jego wykonanie ma nastąpić w innym państwie członkowskim, organ ten może zwrócić się z wnioskiem do organów tego drugiego państwa członkowskiego o udzielenie pomocy w wykonaniu tego orzeczenia. Powinno to dotyczyć, na przykład, orzeczeń przyznających prawo do nadzorowanej osobistej styczności z dzieckiem, które mają być wykonane w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie, w którym mieści się organ zarządzający osobistą styczność, lub przewidujących zastosowanie jakichkolwiek innych środków dodatkowych przez właściwe organy w państwie członkowskim, w którym orzeczenie ma podlegać wykonaniu. (50)Jeżeli organ państwa członkowskiego rozważa umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej lub w placówce w innym państwie członkowskim, przed umieszczeniem dziecka w tej rodzinie lub placówce należy przeprowadzić procedurę konsultacji za pośrednictwem organów centralnych obu zainteresowanych państw członkowskich. Organ rozważający umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce powinien – przed zarządzeniem umieszczenia – uzyskać zgodę właściwego organu państwa członkowskiego, w którym dziecko powinno zostać umieszczone. Ponieważ umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce stanowi najczęściej środek stosowany w trybie pilnym, który jest niezbędny, aby wyrwać dziecko z sytuacji, która zagraża jego dobru, w przypadku orzeczeń tego rodzaju czas odgrywa istotną rolę. Aby przyśpieszyć przebieg procedury konsultacji, w niniejszym rozporządzeniu wyczerpująco określono zatem wymogi dotyczące wniosku i terminu udzielenia odpowiedzi przez państwo członkowski, w którym dziecko powinno zostać umieszczone. Warunki udzielania lub odmawiania zgody powinny jednak nadal być regulowane przez prawo krajowe państwa członkowskiego, do którego skierowano wniosek. (51)Każde długoterminowe umieszczenie dziecka za granicą powinno przebiegać zgodnie z art. 24 ust. 3 Karty praw podstawowych UE (prawo do utrzymywania osobistego kontaktu z rodzicami) oraz postanowieniami Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka, a zwłaszcza art. 8, 9 i 20. Rozważając możliwe rozwiązania, należytą uwagę należy w szczególności zwrócić na pożądaną ciągłość w wychowaniu dziecka oraz na pochodzenie etniczne dziecka, jego wyznanie oraz uwarunkowania kulturowe i językowe. ê 2201/2003 motyw 26 (dostosowany) (52)Komisja powinna udostępnić publicznie oraz aktualizować wykazy  informacje na temat Õ właściwych sądów oraz środków zaskarżenia przekazane przez państwa członkowskie. ê 2201/2003 motyw 27 Przepisy niezbędne do wykonania niniejszego rozporządzenia powinny zostać przyjęte zgodnie z decyzją Rady 1999/468/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. ustanawiającą warunki wykonywania uprawnień wykonawczych przyznanych Komisji . ò nowy (53)W celu zapewnienia, aby zaświadczenia stosowane w związku z uznawaniem lub wykonywaniem orzeczeń, dokumentów urzędowych i porozumień były aktualizowane, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjęcia aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do zmian załączników I–III niniejszego rozporządzenia. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz by te konsultacje prowadzono zgodnie z zasadami określonymi w porozumieniu międzyinstytucjonalnym w sprawie lepszego stanowienia prawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. W szczególności, aby zapewnić równy udział w przygotowaniu aktów delegowanych, Rada otrzymuje wszystkie dokumenty w tym samym czasie, co eksperci państw członkowskich, a ich eksperci mają regularny dostęp do posiedzeń powołanych przez Komisję grup ekspertów zajmujących się opracowaniem aktów delegowanych. ê 2201/2003 motyw 28 (dostosowany)

Niniejsze rozporządzenie zastępuje rozporządzenie (WE) nr 1347/2000, które tym samym zostaje uchylone. ê 2201/2003 motyw 29 (dostosowany) (54)W celu zapewnienia właściwego funkcjonowania niniejszego rozporządzenia Komisja powinna dokonać przeglądu  oceny Õ jego stosowania i w razie potrzeby zaproponować niezbędne zmiany. ê 2201/2003 motyw 30 (dostosowany) ð nowy (55)ð[Zgodnie z art. 1 i 2 oraz art. 4a ust. 1 Protokołu nr 21 w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej oraz do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz nie naruszając przepisów art. 4 tego protokołu, Zjednoczone Królestwo i Irlandia nie uczestniczą w przyjęciu niniejszego rozporządzenia i nie są nim związane ani go nie stosują.] ï [Zjednoczone Królestwo i Irlandia poinformowały, Zzgodnie z art. 3  i art. 4a ust. 1 Õ Protokołu  nr 21 Õ w sprawie stanowiska Zjednoczonego Królestwa i Irlandii  w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, załączonego Õ dołączonego do Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu  o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Õ ustanawiającego Wspólnotę Europejską,  Zjednoczone Królestwo i Irlandia poinformowały, Õ że chciałyby uczestniczyć w przyjęciu i stosowaniu niniejszego rozporządzenia.] ê 2201/2003 motyw 31 (dostosowany) (56)Zgodnie z art. 1 i 2 Protokołu  nr 22 Õ w sprawie stanowiska Danii, dołączonego  załączonego Õ do Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu  o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Õ ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Dania nie uczestniczy w przyjęciu niniejszego rozporządzenia, które nie jest dla tego państwa wiążące i nie stosuje się do niego  i nie jest nim związana ani go nie stosuje Õ. ê 2201/2003 motyw 32 (dostosowany) ð nowy (57)Ponieważ cele niniejszego rozporządzenia nie mogą być osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie ð ze względu na różnice w przepisach krajowych regulujących jurysdykcję oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń ï, natomiast możliwe jest ð , ze względu na bezpośrednie stosowanie i wiążący charakter niniejszego rozporządzenia, ï lepsze ich osiągnięcie na poziomie Wspólnoty  Unii Õ, Wspólnota  Unia Õ może przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości ustanowioną w art. 5 Traktatu  o Unii Europejskiej Õ. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tych celów., ê 2201/2003 motyw 33 (dostosowany) Niniejsze rozporządzenie uznaje prawa podstawowe i jest zgodne z zasadami przyjętymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. W szczególności zmierza do zapewnienia przestrzegania podstawowych praw dziecka określonych w art. 24 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, ê 2201/2003 (dostosowany)

PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE: ROZDZIAŁ I ZAKRES STOSOWANIA I DEFINICJE Artykuł 1 Zakres stosowania 1. Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie, bez względu na rodzaj  organu sądowego lub administracyjnego Õ sądu, w sprawach cywilnych dotyczących: a)rozwodu, separacji lub unieważnienia małżeństwa; b)przyznawania, wykonywania, przekazywania, pełnego lub częściowego pozbawienia odpowiedzialności rodzicielskiej. 2. Sprawy, o których mowa w ust. 1 lit. b), dotyczą  obejmują Õ w szczególności: a)pieczęy nad dzieckiem i prawoa do osobistej styczności z dzieckiem; b)opiekęi, kuratelęi i podobneych instytucjei prawneych; c) wyznaczeniea i zakresu zadań osoby lub jednostki, która jest odpowiedzialna za osobę lub majątek dziecka, reprezentuje go lub udziela mu pomocy; d)umieszczeniea dziecka w rodzinie zastępczej lub w placówce opiekuńczej; e)środkiów mająceych na celu ochronę dziecka w odniesieniu do zarządu, zabezpieczenia lub rozporządzania majątkiem dziecka. 3. Niniejsze rozporządzenie nie ma zastosowania do: a)ustalenia i zaprzeczenia rodzicielstwa; b)orzeczeń w sprawach adopcji, środków przygotowujących do adopcji, jak również unieważnienia i odwołania adopcji; c)nazwiska i imion dziecka; d)upełnoletnienia; e)obowiązków alimentacyjnych;

f)powiernictwa oraz dziedziczenia; g)środków podejmowanych w wyniku przestępstw popełnionych przez dzieci. Artykuł 2 Definicje Na użytek niniejszego rozporządzenia  stosuje się następujące definicje Õ : 1. „sąd”  „organ” Õ obejmuje  oznacza Õ wszelkie organy  dowolny organ sądowy lub administracyjny Õ państw członkowskich, które są właściwe w sprawach, które zgodnie z art. 1 wchodzą w zakres stosowania niniejszego rozporządzenia; 2. „sędzia” oznacza sędziego albo osobę pełniącą urząd równoważny kompetencjom sędziego w sprawach, które wchodzą w zakres stosowania niniejszego rozporządzenia; 3. „państwo członkowskie” oznacza każde państwo członkowskie z wyjątkiem Danii; 4. „orzeczenie” oznacza każde wydane przez sąd państwa członkowskiego orzeczenie  postanowienie, zarządzenie lub wyrok organu państwa członkowskiego Õ orzekające rozwód, separację, albo unieważnienie małżeństwa, jak również każde orzeczenie  lub Õ dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej, niezależnie od tego, w jaki sposób nazywane jest dane orzeczenie, w tym wyrok lub postanowienie; 5. „państwo członkowskie pochodzenia” oznacza państwo członkowskie, w którym wydano orzeczenie, które ma być wykonane; 6. „państwo członkowskie wykonania” oznacza państwo członkowskie, w którym wystąpiono o wykonanie orzeczenia; ò nowy 7. „dziecko” oznacza każdą osobę poniżej 18. roku życia; ê 22