I 
 
(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 
 
   
Regulamin nr 49 Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji 
Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) – Jednolite wymagania dotyczące 
homologacji silników wysokoprężnych, silników na gaz ziemny oraz 
silników z wymuszonym zapłonem napędzanych gazem płynnym, a 
także pojazdów wyposażonych w silniki wysokoprężne, silniki na gaz 
ziemny i silniki z wymuszonym zapłonem napędzane gazem płynnym w 
odniesieniu do emisji zanieczyszczeń z silnika  
  
Przegląd nr 3
 
zawierający:  
serię poprawek 01 - data wejścia w życie: 14 maja 1990 r. serię poprawek 02 - data wejścia w życie: 30 grudnia 1992 r. Sprostowanie nr 1 do serii poprawek 02, powiadomienie depozytariusza  C.N.232.1992.TREATIES-32 z dnia 11 września 1992 r. Sprostowanie nr 2 do serii poprawek 02, powiadomienie depozytariusza  C.N.353.1995.TREATIES-72 z dnia 13 listopada 1995 r. Sprostowanie nr 1 do przeglądu nr 2 (Errata – tylko w języku angielskim) Suplement nr 1 serii poprawek 02 - data wejścia w życie: 18 maja 1996 r. Suplement nr 2 serii poprawek 02 - data wejścia w życie: 28 sierpnia 1996 r. Sprostowanie nr 1 do suplementu nr 1 serii poprawek 02, powiadomienie depozytariusza  C.N.426.1997.TREATIES-96 z dnia 21 listopada 1997 r. Sprostowanie nr 2 do suplementu nr 1 serii poprawek 02, powiadomienie depozytariusza  C.N.272.1999.TREATIES-2 z dnia 12 kwietnia 1999 r. Sprostowanie nr 1 do suplementu nr 2 serii poprawek 02, powiadomienie depozytariusza  C.N.271.1999.TREATIES-1 z dnia 12 kwietnia 1999 r. Seria poprawek 03 - data wejścia w życie: 27 grudnia 2001 r. Seria poprawek 04 - data wejścia w życie: 31 stycznia 2003 r.  
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/1
1. ZAKRES 
 
Niniejszy regulamin ma zastosowanie do emisji zanieczyszczeń gazowych i cząstek stałych z silników wysokoprężnych, silników na gaz ziemny oraz silników z wymuszonym zapłonem napędzanych gazem płynnym, stosowanych do napędzania pojazdów silnikowych o prędkości projektowej powyżej 25 km/h, kategorii 1
/ 2/ M1 o 
masie powyżej 3,5 tony, M 2, M 3, N 1, N 2 oraz N 3. 
 2. DEFINICJE I SKRÓTY  
Dla celów niniejszego regulaminu: 
 2.1. „cykl badania
” oznacza ciąg punktów o określonej prędkości i momencie obrotowym, 
w których badany jest silnik w ustalonych (badanie ESC) lub w nieustalonych warunkach eksploatacji (badanie ETC, ELR); 
 2.2. „homologacja silnika (rodziny silników)
” oznacza homologację typu silnika (rodziny 
silników) w odniesieniu do poziomu emisji zanieczyszczeń gazowych i cząstek stałych; 
 2.3. „silnik Diesla
” oznacza silnik pracujący na zasadzie zapłonu samoczynnego; 
 „silnik gazowy
” oznacza silnik zasilany gazem ziemnym (NG) lub gazem płynnym 
(LPG); 
 2.4. „typ silnika
” oznacza kategorię silników, które nie różnią się pod tak zasadniczymi 
względami, jak właściwości silnika określone w załączniku 1 do niniejszego regulaminu; 
 2.5. „rodzina silników
” oznacza grupowanie silników przez producentów, które pod 
względem konstrukcji, jak określono w załączniku 1 dodatek 2 do niniejszego regulaminu, mają podobne właściwości w zakresie emisji spalin; wszyscy członkowie rodziny muszą spełniać obowiązujące wymagania dotyczące wartości granicznych emisji zanieczyszczeń; 
 2.6. „silnik macierzysty
” oznacza silnik wybrany z rodziny silników w taki sposób, że jego 
właściwości w zakresie emisji zanieczyszczeń są właściwościami reprezentatywnymi dla tej rodziny silników; 
 
                    
 
1 / Zdefiniowanej w załączniku 7 do ujednoliconej rezolucji w sprawie budowy pojazdów (R.E.3) 
(TRANS/WP.29/78/Rev.1/Amend.2). 
2 / Silniki wykorzystywane w pojazdach silnikowych kategorii N 1 , N 2  i M 2  nie podlegają homologacji 
zgodnie z niniejszym regulaminem, z zastrzeżeniem, że są homologowane zgodnie z regulaminem nr 
83. L 375/2 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
2.7. „zanieczyszczenia gazowe ” oznaczają: tlenek węgla, węglowodory (przyjmując 
stosunek CH1,85 dla paliwa do silników Diesla, CH2,525 dla gazu płynnego i 
zakładany stosunek cząsteczkowy CH3O0,5 dla silników Diesla napędzanych alkoholem etylowym), węglowodory niemetanowe (przyjmując współczynnik CH1,85 dla paliwa do silników Diesla, CH2,525 dla gazu płynnego i CH2.,3 dla gazu ziemnego), metan (przyjmując współczynnik CH4 dla gazu ziemnego) oraz tlenki azotu, te ostatnie wyrażone za pomocą równoważnika ditlenku azotu (NO2); 
 
„zanieczyszczenia cząstkami stałymi
” oznaczają wszelki materiał nagromadzony na 
określonym środku filtrującym po rozcieńczeniu spalin czystym, przefiltrowanym 
powietrzem tak, aby ich temperatura nie przekraczała 325 K (52°C); 
 2.8. „zadymienie
” oznacza cząstki zawieszone w strumieniu spalin emitowanych przez 
silnik Diesla, które pochłaniają, odbijają lub załamują światło; 
 2.9. „moc netto
” oznacza moc w kW EKG uzyskaną na stanowisku pomiarowym na końcu 
wału korbowego lub jego odpowiednika, mierzoną zgodnie z metodą pomiaru mocy określoną w regulaminie nr 24; 
 2.10. „maksymalna moc znamionowa (P
max)” oznacza moc maksymalną w kW EKG (moc 
netto) podaną przez producenta we wniosku o udzielenie homologacji; 
 2.11. „obciążenie procentowe
” oznacza ułamek maksymalnego dostępnego momentu 
obrotowego przy danej prędkości obrotowej silnika; 
 2.12.  „badanie ESC
” oznacza cykl badania składający się z 13 faz w warunkach ustalonych 
stosowanych zgodnie z pkt. 5.2. niniejszego regulaminu; 
 2.13.  „badanie ELR
” oznacza cykl badania składający się z ciągu stopni obciążenia przy 
stałych prędkościach obrotowych silnika stosowanych zgodnie z pkt. 5.2. niniejszego regulaminu; 
 2.14.  „badanie ETC
” oznacza cykl badania w warunkach nieustalonych składający się z 1800 
sekundowych faz w warunkach nieustalonych stosowanych zgodnie z pkt. 5.2. niniejszego regulaminu; 
 2.15.  „zakres roboczych prędkości obrotowych silnika
” oznacza zakres prędkości obrotowych 
silnika najczęściej wykorzystywanych podczas normalnej pracy silnika, mieszczących się między obrotami niskimi i wysokimi, jak określono w załączniku 4 do niniejszego regulaminu; 
 2.16.  „niskie obroty (n
lo)” oznacza najniższą prędkość obrotową silnika, gdzie występuje 50 % 
maksymalnej mocy znamionowej; 
 2.17.  „wysokie obroty (n
hi)” oznacza najwyższą prędkość obrotową silnika, gdzie występuje 70 
% maksymalnej mocy znamionowej; 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/3
 
2.18.  „prędkość obrotowa silnika A, B i C ” oznacza prędkości obrotowe przy badaniu w 
zakresie roboczych prędkości obrotowych silnika, stosowane w badaniach ESC i ELR, jak określono w załączniku 4 dodatek 1 do niniejszego regulaminu; 
 2.19.  „obszar kontrolny
” oznacza obszar znajdujący się między prędkościami obrotowymi 
silnika A i C oraz między 25 % a 100 % obciążenia; 
 2.20.  „prędkość odniesienia (n
ref)” oznacza 100 % wartości prędkości używanej do obliczenia 
wartości prędkości względnej w badaniu ETC, jak określono w załączniku 4 dodatek 2 do niniejszego regulaminu; 
 2.21.  „dymomierz
” oznacza przyrząd przeznaczony do mierzenia nieprzezroczystości spalin w 
oparciu o zasadę pochłaniania światła; 
 2.22.  „rodzaj gazu ziemnego
” oznacza jeden z zakresów wysokich lub niskich podanych w 
Normie Europejskiej EN 437 z listopada 1993 r.; 
 2.23.  „samodostosowanie
” oznacza dowolne urządzenie silnika umożliwiające utrzymywanie 
stałego stosunku paliwo/powietrze w mieszance; 
 2.24.  „przekalibrowanie
” oznacza precyzyjne dostrojenie silnika na gaz ziemny w celu 
uzyskania tych samych osiągów (moc, zużycie paliwa) przy zasilaniu innym rodzajem gazu ziemnego; 
 2.25. „liczba Wobbego (dolna Wl lub górna Wu)
” oznacza stosunek wartości opałowej gazu 
na jednostkę objętości do pierwiastka kwadratowego jego gęstości względnej w tych samych warunkach odniesienia: 
  2.26. „współczynnik zmiany λ (S
λ)” oznacza wyrażenie opisujące wymaganą elastyczność 
pracy układu sterowania silnika niezbędną do zmiany współczynnika nadmiaru powietrza λ, jeżeli silnik jest napędzany mieszanką gazową inną niż czysty metan (obliczanie Sλ: patrz załącznik 8); 
 2.27. „pojazd bardziej przyjazny dla środowiska (EEV)
” oznacza typ pojazdu napędzanego 
silnikiem spełniającym wymogi w zakresie dopuszczalnych wartości granicznych emisji przedstawionych w wierszu C tabel przedstawionych w pkt. 5.2.1. niniejszego regulaminu; 
 2.28. „urządzenie obniżające sprawność
” oznacza urządzenie, które mierzy, odczytuje lub 
reaguje na zmienne robocze (np. prędkość pojazdu, prędkość obrotową silnika, użyte przełożenie, temperaturę, ciśnienie dolotowe lub jakikolwiek inny parametr) do celów uruchomienia, modulacji, opóźnienia lub wstrzymania działania jakiegokolwiek gas air gas / X H W ρ ρ =L 375/4 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
składnika lub funkcji układu kontroli emisji, tak aby skuteczność układu kontroli emisji 
została zmniejszona do stanu poniżej normalnych warunków użytkowania pojazdu, o ile użycie takiego urządzenia nie jest zasadniczo objęte zastosowanymi procedurami badań certyfikacyjnych emisji; 
 2.29. „pomocnicze urządzenie kontrolne
” oznacza system, funkcję lub strategię kontroli 
zainstalowane w silniku lub pojeździe, które są wykorzystywane do ochrony silnika i/lub jego urządzeń pomocniczych przed warunkami eksploatacji, które mogłyby spowodować uszkodzenie lub awarię, lub jest wykorzystywane do ułatwienia rozruchu silnika. Pomocnicze urządzenie kontrolne może także być strategią lub środkiem, co do których wskazano w sposób zadowalający, że nie są urządzeniami obniżającymi sprawność; 
 2.30. „nieracjonalna strategia ograniczania emisji”
 oznacza każdą strategię lub środek 
zmniejszające, kiedy pojazd działa w normalnych warunkach eksploatacyjnych, skuteczność układu kontroli emisji do poziomu poniżej poziomu oczekiwanego w stosowanych procedurach badania emisji. 
 
 
Rys. 1 : Określone definicje cykli badań 
  
2.31. Oznaczenia i skróty  2.31.1.  Oznaczenia parametrów badań 
 
Oznaczenie
 Jednostka Pojęcie 
A P m² Pole przekroju poprzecznego sondy izokinetycznej  
A
T m² Pole przekroju poprzecznego rury wydechowej  
CE E  - Wydajność etanu  
CE M - Wydajność metanu  Obszar 
kontrolny  Moc netto ( % P max  netto)  
Prędkość obrotowa silnika  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/5
Oznaczenie  Jednostka Pojęcie 
C1 - Równoważnik węglowy 1 dla węglowodoru  
conc ppm / obj. % Indeks dolny oznaczania stężenia  
D 0 m³/s Punkt przecięcia funkcji kalibracji PDP  
DF - Współczynnik rozcieńczenia  
D - Stała funkcji Bessela  
E - Stała funkcji Bessela  
E Z g/kWh Interpolowana emisja NOx w punkcie kontroli  
f a - Laboratoryjny współczynnik powietrza  
f c s-1 Częstotliwość wyłączania filtra Bessela  
F FH  - Współczynnik specyficzny dla paliwa do 
przeliczania suchego stężenia na mokre  
F S  - Mnożnik analityczny  
G AIRW
 kg/h Masowe natężenie przepływu powietrza 
dolotowego w stanie mokrym  
G AIRD
 kg/h Masowe natężenie przepływu powietrza 
dolotowego w stanie suchym  
G DILW
 kg/h Masowe natężenie przepływu powietrza 
rozcieńczającego w stanie mokrym  
G EDFW
 kg/h Równoważne masowe natężenie przepływu 
rozcieńczonych spalin w stanie mokrym  
G EXHW
 kg/h Masowe natężenie przepływu spalin w stanie 
mokrym 
G FUEL
 kg/h Masowe natężenie przepływu paliwa  
G TOTW
 kg/h Masowe natężenie przepływu rozcieńczonych 
spalin w stanie mokrym  
H MJ/m³ Wartość opałowa  
H REF  g/kg Wartość odniesienia wilgotności bezwzględnej 
(10,71g/kg)  
H a g/kg Wilgotność bezwzględna powietrza dolotowego  
H d g/kg Wilgotność bezwzględna powietrza 
rozcieńczającego  
HTCRAT mol/mol Stosunek wodoru do węgla  
I - Indeks dolny oznaczania poszczególnych faz  
K - Stała Bessela  
K m-1 Współczynnik pochłaniania światła  
K H,D - Współczynnik korekcji wilgotności dla emisji 
NOx w silnikach Diesla  
K H,G - Współczynnik korekcji wilgotności dla emisji 
NOx w silnikach gazowych  
K V  Funkcja kalibracji CFV  
K W,a - Współczynnik korekcji powietrza dolotowego ze 
stanu suchego na mokry  
K W,d - Współczynnik korekcji powietrza 
rozcieńczającego ze stanu suchego na mokry  L 375/6 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Oznaczenie  Jednostka Pojęcie 
K W,e - Współczynnik korekcji rozcieńczonych spalin ze 
stanu suchego na mokry  
K W,r - Współczynnik korekcji nierozcieńczonych spalin 
w ze stanu suchego na mokry  
L % Stosunek momentu obrotowego do 
maksymalnego momentu obrotowego badanego 
silnika 
L a m Efektywna długość ścieżki optycznej  
M  Nachylenie funkcji kalibracji PDP  
Mass g/h lub g Indeks dolny oznaczania masowego natężenia 
emisji 
M DIL kg Masa próbki powietrza rozcieńczającego 
przepuszczonego przez filtry do pobierania próbek cząstek stałych  
M
d mg Masa pobranej próbki cząstek stałych w 
powietrzu rozcieńczającym  
M f mg Masa pobranej próbki cząstek stałych  
M f,p mg Masa pobranej próbki cząstek stałych na filtrze 
głównym 
M f,b mg Masa pobranej próbki cząstek stałych na filtrze 
dodatkowym  
M SAM kg Masa próbki rozcieńczonych spalin 
przepuszczonych przez filtry do pobierania próbek cząstek stałych  
M
SEC kg Masa wtórnego powietrza rozcieńczającego  
M TOTW  kg Masa całkowita CVS w cyklu w stanie mokrym  
M TOTW,i  kg Masa chwilowa CVS w stanie mokrym  
N  % Nieprzezroczystość  
N P - Ogólna liczba obrotów PDP w cyklu  
N P,i - Obroty PDP w danym przedziale czasu  
N min-1 Prędkość obrotowa silnika  
n P s-1 Prędkość PDP 
n hi min-1 Wysoka prędkość obrotowa silnika  
n lo min-1 Niska prędkość obrotowa silnika  
n ref min-1 Prędkość odniesienia obrotowa silnika dla 
badania ETC  
p a kPa Ciśnienie par nasyconych powietrza dolotowego 
silnika 
p A kPa Ciśnienie bezwzględne  
p B kPa Całkowite ciśnienie atmosferyczne  
p d kPa Ciśnienie par nasyconych powietrza 
rozcieńczającego  
p s kPa Suche ciśnienie atmosferyczne  
p 1 kPa Spadek ciśnienia na wlocie pompy  
P(a) kW Moc pochłaniana przez urządzenia dodatkowe 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/7
Oznaczenie  Jednostka Pojęcie 
montowane do celów badania  
P(b) kW Moc pochłaniana przez urządzenia dodatkowe 
zdejmowane do celów badania  
P(n) kW Moc netto bez korekcji  
P(m) kW Moc mierzona na stanowisku do badań  
Ω - Stała Bessela  
Q s m³/s Objętościowe natężenie przepływu CVS  
q - Współczynnik rozcieńczenia  
r - Stosunek obszaru przekroju poprzecznego sondy 
izokinetycznej do obszaru przekroju 
poprzecznego rury wydechowej  
R a  % Wilgotność względna powietrza dolotowego  
R d  % Wilgotność względna powietrza 
rozcieńczającego  
R f - Współczynniki reakcji FID  
ρ kg/m³ Gęstość  
S kW Ustawienie dynamometru  
S i m-1 Chwilowa wartość zadymienia  
S λ - Współczynnik zmiany λ  
T K Temperatura bezwzględna  
T a K Temperatura bezwzględna powietrza dolotowego
t s Czas pomiaru  
t e s Czas reakcji elektrycznej  
t f s Czas reakcji filtra dla funkcji Bessela  
t p s Czas reakcji fizycznej  
∆t s Przedział czasu między kolejnymi wartościami 
zadymienia spalin (= 1/częstotliwość pobierania próbek) 
∆t
i s Przedział czasu dla chwilowego przepływu CFV  
τ  % Transmitancja zadymienia  
V 0 m³/obr. Objętościowe natężenie przepływu PDP w 
warunkach rzeczywistych  
W - Liczba Wobbego  
W act kWh Praca ETC w cyklu rzeczywistym  
W ref kWh Praca ETC w cyklu odniesienia  
WF - Współczynnik wagowy  
WF E - Efektywny współczynnik wagowy  
X 0 m³/obr. Funkcja kalibracji objętościowego natężenia 
przepływu PDP  
Y i m-1 Uśredniona wartość Bessela dla zadymienia 
spalin na 1 s  
  L 375/8 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
2.31.2. Wzory związków chemicznych 
 
CH 4 Metan  
C 2H 6 
C 2H 5OH Etan Etanol 
C
3H 8 Propan  
CO Tlenek węgla  
DOP Dioktyloftalan  
CO 2 Ditlenek węgla  
HC Węglowodory  
NMHC Węglowodory niemetanowe  
NOx Tlenki azotu  
NO Tlenek azotu  
NO 2 Ditlenek azotu  
PT Cząstki stałe  
 2.31.3. Skróty  
CFV Zwężka przepływu krytycznego  
CLD Detektor chemiluminescencyjny  
ELR Europejski cykl badawczy wpływu obciążenia na 
zadymienie  
ESC Europejski cykl w warunkach ustalonych  
ETC Europejski cykl w warunkach nieustalonych  
FID Detektor jonizacji płomienia  
GC Chromatograf gazowy  
HCLD Podgrzewany detektor chemiluminescencyjny  
HFID Podgrzewany detektor jonizacji płomienia  
LPG Gaz płynny  
NDIR Analizator działający na zasadzie pochłaniania 
podczerwieni  
NG Gaz ziemny  
NMC Separator węglowodorów niemetanowych  
 
 
3. WNIOSEK O HOMOLOGACJĘ  3.1. Wniosek o homologację silnika jako odrębnej jednostki technicznej
 
 3.1.1. Wniosek o homologację typu silnika w odniesieniu do poziomu emisji zanieczyszczeń 
gazowych i cząstek stałych składany jest przez producenta silnika lub jego należycie upoważnionego przedstawiciela. 
 3.1.2. Do wniosku należy dołączyć niezbędne dokumenty w trzech egzemplarzach. Obejmuje  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/9
on co najmniej podstawowe właściwości silnika, wymienione z załączniku 1 do niniejszego 
regulaminu. 
 
3.1.3. Silnik zgodny z właściwościami „typu silnika” określonymi w załączniku 1 przekazuje 
się służbie technicznej odpowiedzialnej za przeprowadzanie badań homologacyjnych określonych w pkt. 5. 
 3.2. Wniosek o homologację typu pojazdu w odniesieniu do jego silnika
 
 3.2.1. Wniosek o homologację typu pojazdu w odniesieniu do poziomu emisji zanieczyszczeń 
gazowych i cząstek stałych składa producent pojazdu lub jego należycie upoważniony przedstawiciel. 
 3.2.2. Do wniosku należy dołączyć niezbędne dokumenty w trzech egzemplarzach. Obejmuje 
on co najmniej: 
 3.2.2.1. podstawowe właściwości silnika wymienione w załączniku 1;  3.2.2.2. opis części związanych z silnikiem, wymienionych w załączniku 1;  3.2.2.3. kopię formularza powiadomienia o homologacji typu (załącznik 2A) dla typu 
zainstalowanego silnika. 
 3.3. Wniosek o homologację typu pojazdu z homologowanym silnikiem
 
 3.3.1. Wniosek o udzielenie homologacji pojazdu w odniesieniu do poziomu emisji 
zanieczyszczeń gazowych i cząstek stałych emitowanych przez jego homologowany silnik Diesla lub rodzinę silników Diesla oraz w odniesieniu do poziomu zanieczyszczeń gazowych emitowanych przez homologowany silnik lub rodzinę silników gazowym składa producent pojazdu lub jego należycie upoważniony przedstawiciel. 
 3.3.2. Do wniosku należy dołączyć niezbędne dokumenty w trzech egzemplarzach oraz dane 
szczegółowe: 
 3.3.2.1. opis typu pojazdu oraz części pojazdu związanych z silnikiem, zawierający dane 
określone w załączniku 1, oraz, gdy ma to zastosowanie, kopię formularza homologacji (załącznik 2a) dla danego silnika lub rodziny silników, gdy ma to zastosowanie, jako odrębnej jednostki technicznej instalowanej w danym typie pojazdów. 
 L 375/10 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
4. HOMOLOGACJA 
 4.1. Homologacja paliwa uniwersalnego
 
  Homologacji paliwa uniwersalnego udziela się z zastrzeżeniem następujących 
warunków: 
 4.1.1. W przypadku oleju napędowego do silników wysokoprężnych: Homologacji typu 
silnika lub pojazdu udziela się, jeżeli zgodnie z pkt 3.1., 3.2. lub 3.3. niniejszego regulaminu silnik lub pojazd spełnia wymogi pkt. 5, 6 i 7 poniżej, dotyczące paliwa wzorcowego, określonego w załączniku 5 do niniejszego regulaminu. 
 4.1.2. W przypadku gazu ziemnego silnik macierzysty powinien wykazywać zdolność do 
przystosowywania się do pracy na paliwie o dowolnym składzie, jakie może pojawić się na rynku. W przypadku gazu ziemnego występują dwa typy paliwa: paliwo o wysokiej wartości opałowej (gaz H) i paliwo o niskiej wartości opałowej (gaz L), ale o znacznej rozpiętości obu zakresów; różnią się one od siebie znacznie pod względem energetyczności wyrażonej liczbą Wobbego oraz współczynnikiem zmiany λ (S
λ). Wzór 
na obliczanie liczby Wobbego oraz S λ przedstawiono w pkt 2.25. i 2.26. Gazy ziemne o 
współczynniku zmiany λ między 0,89 a 1,08 (0,89 ≤ S λ ≤ 1,08) uważane są za należące 
do zakresu H, podczas gdy gazy ziemne o współczynniku zmiany λ między 1,08 a 1,19 (1,08 ≤ S
λ ≤ 1,19) uznaje się za należące do zakresu L. Skład paliw wzorcowych 
odzwierciedla skrajne wahania S λ. 
  Silnik macierzysty spełnia wymagania niniejszego regulaminu w odniesieniu do paliw 
wzorcowych GR (paliwo 1) i G25 (paliwo 2), jak określono w załączniku 6, bez żadnego ponownego dostosowania do napędzania paliwem między tymi dwoma badaniami. Jednakże w cyklu ETC dopuszczalny jest jeden przebieg dostosowujący bez pomiaru po zmianie paliwa. Przed badaniem silnik macierzysty dociera się z wykorzystaniem procedury przedstawionej w pkt. 3 dodatku 2 do załącznika 4. 
 4.1.2.1. Na żądanie producenta silnik może być badany na trzecim paliwie (paliwo 3), w 
przypadku gdy współczynnik zmiany λ (S
λ) leży między 0,89 (tzn. dolną granicą GR) a 
1,19 (tzn. górną granicą G25), na przykład gdy paliwo 3 jest paliwem rynkowym. Wyniki tego badania można wykorzystać jako podstawę do oceny zgodności produkcji. 
 4.1.3. W przypadku silnika napędzanego gazem ziemnym, który jest samodostosowujący się z 
jednej strony do zakresu gazów H oraz z drugiej strony do zakresów gazów L i który przełącza się między gazem zakresu H a gazem zakresu L za pomocą przełącznika, silnik macierzysty jest badany przy każdej pozycji przełącznika na paliwie wzorcowym właściwym dla odnośnej pozycji, określonym dla każdego zakresu w załączniku 6. Paliwa dla gazów zakresu H to GR (paliwo 1) oraz G23 (paliwo 3), a paliwa G25 (paliwo 2) i G23 (paliwo 3) to paliwa dla gazów zakresu L. Silnik macierzysty spełnia wymagania niniejszego regulaminu przy obu pozycjach przełącznika bez żadnego ponownego dostosowania do napędzania paliwem między tymi dwoma badaniami przy odnośnych pozycjach przełącznika. Jednakże w cyklu ETC dopuszczalny jest jeden 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/11
przebieg dostosowujący bez pomiaru po zmianie paliwa. Przed badaniem silnik 
macierzysty dociera się z wykorzystaniem procedury przedstawionej w pkt. 3 dodatku 2 do załącznika 4. 
 4.1.3.1. Na żądanie producenta silnik może być badany na trzecim paliwie, zamiast na G23 
(paliwo 3), w przypadku gdy współczynnik zmiany λ (S
λ) leży między 0,89 (tzn. dolną 
granicą GR) a 1,19 (tzn. górną granicą G25), na przykład gdy paliwo 3 jest paliwem rynkowym. Wyniki tego badania można wykorzystać jako podstawę do oceny zgodności produkcji. 
 4.1.4. W przypadku silników na gaz ziemny stosunek wyników badania emisji „r” ustala się 
dla każdego zanieczyszczenia w sposób następujący: 
      lub 
  oraz 
 
  
 [emmission result on reference fuel – wynik badania emisji paliwa wzorcowego]  [fuel 2 -paliwo 2, fuel 1 – paliwo 1, fuel 3 – paliwo 3]  4.1.5. W przypadku gazu płynnego silnik macierzysty powinien wykazać zdolność do 
przystosowywania się do dowolnego składu paliwa, jakie może się pojawić na rynku. W przypadku gazu płynnego występują wahania w składzie C
3/C 4. Wahania te są 
odzwierciedlone w paliwach wzorcowych. Silnik macierzysty musi spełniać wymagania dotyczące emisji w odniesieniu do paliw wzorcowych A i B określone w załączniku 7 bez ponownego dostosowania do napędzania paliwem między tymi dwoma badaniami. Jednakże w cyklu ETC dopuszczalny jest jeden przebieg dostosowujący bez pomiaru po zmianie paliwa. Przed badaniem silnik macierzysty dociera się z wykorzystaniem procedury zdefiniowanej w pkt. 3 dodatku 2 do załącznika 4. 
 4.1.5.1. Współczynnik wyników emisji „r” dla każdej substancji zanieczyszczającej wyznacza 
się w następujący sposób: 
  [emmission result on reference fuel – wynik badania emisji paliwa wzorcowego]  [fuel A -paliwo A, fuel B – paliwo B] 1 fuel reference on result emission2 fuel reference on result emissionr =
3 fuel reference on result emission2 fuel reference on result emissionra =
"A fuel reference on result emissionB fuel reference on result emissionr =3 fuel reference on result emission1 fuel reference on result emissionrb =L 375/12 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
4.2. Udzielanie homologacji dla ograniczonego zakresu paliwa  
  Homologacji dla ograniczonego zakresu paliwa udziela się z zastrzeżeniem 
następujących warunków: 
 4.2.1.  Uzyskanie homologacji w odniesieniu do emisji zanieczyszczeń dla silnika pracującego na gazie ziemnym i w zakresie gazów H lub gazów L. 
  Silnik macierzysty jest badany na odpowiednim paliwie wzorcowym, jak określono w 
załączniku 6 dla odpowiedniego zakresu. Paliwa dla gazów zakresu H to GR (paliwo 1) oraz G23 (paliwo 3), a paliwa G25 (paliwo 2) i G23 (paliwo 3) to paliwa dla gazów zakresu L. Silnik macierzysty spełnia wymagania niniejszego regulaminu bez żadnego ponownego dostosowania do napędzania paliwem między tymi dwoma badaniami. Jednakże w cyklu ETC dopuszczalny jest jeden przebieg dostosowujący bez pomiaru po zmianie paliwa. Przed badaniem silnik macierzysty dociera się z wykorzystaniem procedury zdefiniowanej w pkt. 3 dodatku 2 do załącznika 4. 
 4.2.1.1. Na żądanie producenta silnik może być badany na trzecim paliwie, zamiast na G23 
(paliwo 3), w przypadku gdy współczynnik zmiany λ (S
λ) leży między 0,89 (tzn. dolną 
granicą GR) a 1,19 (tzn. górną granicą G25), na przykład gdy paliwo 3 jest paliwem rynkowym. Wyniki tego badania można wykorzystać jako podstawę do oceny zgodności produkcji. 
 4.2.1.2. Współczynnik wyników emisji „r” dla każdej substancji zanieczyszczającej wyznacza 
się w następujący sposób: 
   lub   
  oraz 
  
 
 [emmission result on reference fuel – wynik badania emisji paliwa wzorcowego]  [fuel 2 -paliwo 2, fuel 1 – paliwo 1, fuel 3 – paliwo 3]   4.2.1.3. W chwili dostawy do klienta silnik jest opatrzony etykietą (patrz pkt 5.1.5.) 3 fuel reference on result emission2 fuel reference on result emissionra =
3 fuel reference on result emission1 fuel reference on result emissionrb =1 fuel reference on result emission2 fuel reference on result emissionr =27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/13
stwierdzającą, dla jakiego zakresu gazów silnik jest homologowany. 
 
4.2.2. Homologacja w odniesieniu do emisji spalin silnika pracującego na gazie ziemnym lub 
płynnym i przeznaczonego do pracy na paliwie o jednym, szczególnym składzie. 
 4.2.2.1. Silnik macierzysty spełnia wymagania dotyczące emisji w odniesieniu do paliw 
wzorcowych GR i G25 w przypadku gazu ziemnego lub paliw wzorcowych A i B w przypadku gazu płynnego, jak określono w załączniku 7. 
  Między badaniami dozwolone jest precyzyjne dostrojenie układu paliwowego. 
Takie precyzyjne dostrojenie obejmuje przekalibrowanie bazy danych dawek paliwa bez jakichkolwiek zmian zarówno podstawowej strategii kontroli, jak i podstawowej struktury bazy danych. W razie potrzeby dopuszcza się wymianę części bezpośrednio związanych z wielkością przepływu paliwa (takich jak dysze wtryskiwaczy). 
 4.2.2.2. Na żądanie producenta silnik może być badany na paliwach wzorcowych GR i G23lub 
na paliwach wzorcowych G25 i G23, w których to przypadkach homologacja jest ważna tylko w odniesieniu tylko do, odpowiednio, gazów zakresu H lub gazów zakresu L. 
 4.2.2.3. W chwili dostarczania do klienta silnik jest opatrzony etykietą (patrz pkt 4.11.) 
stwierdzającą, dla jakiego rodzaju gazu silnik został wyregulowany. L 375/14 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
HOMOLOGACJA SILNIKÓW NA GAZ ZIEMNY 
 
 Pkt 4.1.  
Udzielanie 
homologacji 
paliwa 
uniwersalnego  Liczba badań  Obliczenie „r”  Pkt 4.2.  
Udzielanie homologacji 
ograniczonej zakresem paliwa Liczba badań  Obliczenie „r” 
Patrz pkt 4.1.2. 
Silnik na gaz 
ziemny, 
dostosowujący 
się do 
dowolnego 
składu paliwa  GR (1) i G25 (2) 
na żądanie 
producenta silnik 
może być badany 
na dodatkowym 
paliwie 
rynkowym (3), 
jeśli S λ  = 0,89 – 
1,19 2 
 
(maks. 3)  (GR) 1 fuel(G25) 2 fuelr = 
oraz, przy badaniu 
na dodatkowym paliwie  
 
fuel) (market 3 fuel(G25) 2 fuelra = 
i 
fuel) market or (G23 3 fuel(GR) 1 fuelrb =    
Patrz pkt 4.1.3. 
Silnik na gaz 
ziemny 
samodostosow
u-jący się za 
pomocą 
przełącznika  GR (1) i G23 (3) 
dla H 
oraz  
G25 (2) i G23 (3) 
dla L 
na żądanie 
producenta silnik 
może być badany 
na paliwie 
rynkowym (3), 
zamiast G23, 
jeśli S λ  = 0,89 – 
1,19  2 dla zakresu H oraz 
2 dla zakresu L 
przy odnośnej pozycji 
przełącznika 
 
4 fuel) market or (G23 3 fuel(GR) 1 fuelrb =i 
 
fuel) market or (G23 3 fuel(G25) 2 fuelra =    
Patrz pkt 4.2.1. 
Silnik gazowy 
przeznaczony 
do pracy na 
gazie zakresu 
H lub L     
GR (1) i G23 (3) dla H 
lub  
G25 (2) i G23 (3) dla L 
na żądanie producenta silnik może być 
badany na paliwie rynkowym (3), zamiast 
G23, jeśli S λ  = 0,89 – 1,19  2 dla zakresu H 
lub 
2 dla zakresu L 
 
2 fuel) market or (G23 3 fuel(GR) 1 fuelrb =
  
dla zakresu H 
lub 
 
fuel) market or (G23 3 fuel(G25) 2 fuelra =
  
 
dla zakresu L 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/15
Patrz pkt 4.2.2. 
Silnik gazowy 
przeznaczony 
do pracy na 
paliwie o 
jednym, 
określonym 
składzie 
    GR (1) i G25 (2), 
dozwolone precyzyjne dostrojenie między 
badaniami 
 
na żądanie producenta silnik może być 
badany na 
GR (1) i G23 (3) dla H 
lub 
G25 (2) i G23 (3) dla L  2 
lub 
2 dla zakresu H 
lub 
2 dla zakresu L 
 
2  
 L 375/16 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
HOMOLOGACJA SILNIKÓW NA GAZ PŁYNNY 
 
 Pkt 4.1.  
Udzielanie homologacji 
paliwa uniwersalnego  Liczba badań Obliczenie „r”  Pkt 4.2.  
Udzielanie homologacji 
ograniczonej zakresem 
paliwa Liczba 
badań Obliczenie 
„r” 
 
Patrz 
pkt 4.1.5. 
Silnik na gaz 
płynny, 
dostosowujący się 
do dowolnego 
składu paliwa 
 paliwo A i paliwo B  2 
A fuelB fuel
r =     
 
Patrz 
pkt 4.2.2. 
Silnik na gaz 
płynny 
przeznaczony do 
pracy na paliwie o 
jednym, 
określonym 
składzie 
    
paliwo A i paliwo B, 
dozwolone precyzyjne 
dostrojenie między badaniami 
 2  
 
 
 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/17
4.3. Homologacja w odniesieniu do emisji spalin dla członka rodziny silników  
 
4.3.1. Z wyłączeniem przypadku określonego w pkt 4.3.2. homologację silnika macierzystego 
rozszerza się bez dalszego badania na wszystkie silniki tej rodziny silników, dla każdego składu paliwa, w odniesieniu do którego silnik macierzysty został homologowany (w przypadku silników opisanych w pkt 4.2.2.) lub tej samej klasy składu paliwa (w przypadku silników opisanych w pkt 4.1. lub 4.2.), dla której silnik macierzysty został homologowany. 
 4.3.2. Dodatkowy silnik do badań   W przypadku wniosku o udzielenie homologacji silnika lub pojazdu w odniesieniu do 
jego silnika należącego do rodziny silników, jeśli władza homologacyjna ustali, że w odniesieniu do wybranego silnika macierzystego przedłożony wniosek definiuje rodzinę silnika określoną w niniejszym regulaminie, dodatek 1, władza homologacyjna może wybrać do badań silnik alternatywny lub, gdy jest to niezbędne, dodatkowy silnik odniesienia. 
 4.4. Każdy typ, któremu udzielono homologacji, otrzymuje numer homologacji. Pierwsze 
dwie cyfry takiego numeru (obecnie 04, odpowiadające serii poprawek 04) wskazują serię poprawek wdrażających ostatnie poważniejsze zmiany techniczne wprowadzone do niniejszego regulaminu przed terminem udzielenia homologacji. Ta sama Umawiająca się Strona nie może przydzielić tego samego numeru homologacji innemu typowi silnika lub typowi pojazdu. 
 4.5. Powiadomienie o homologacji, rozszerzeniu odmowie lub ostatecznym zaprzestaniu 
produkcji typu silnika lub typu pojazdu zgodnie z niniejszym regulaminem zostaje przekazane w postaci formularza komunikatu zgodnego z wzorem przedstawionym w załączniku 2A lub 2B do niniejszego regulaminu Stronom Porozumienia z 1958 r. stosującym niniejszy regulamin. Należy także przedstawić wartości pomiarów uzyskane podczas badania typu. 
 4.6. Na każdym silniku zgodnym z typem silnika homologowanym zgodnie z niniejszym 
regulaminem oraz na każdym pojeździe zgodnym z typem pojazdu homologowanym zgodnie z niniejszym regulaminem, w widocznym i łatwo dostępnym miejscu, umieszcza się międzynarodowy znak homologacji składający się z: 
 4.6.1. okręgu otaczającego literę „E”, po której następuje numer wskazujący kraj, który 
udzielił homologacji; 3/ 
                    
 
3 / 1 - Niemcy, 2 – Francja, 3 – Włochy, 4 –Niderlandy, 5- Szwecja, 6- Belgia, 7- Węgry, 8 – Republika Czeska, 9 
– Hiszpania, 10 – Serbia i Czarnogóra, 11 – Zjednoczone Królestwo, 12 – Austria, 13 – Luksemburg, 14 – Szwajcaria, 
15 – numer wolny, 16 –Norwegia, 17 – Grecja, 18 – Dania, 19 – Rumunia, 20 – Polska, 21—Portugalia, 22 – Federacja Rosyjska, 23 – Grecja, 24 - Irlandia, 25 - Chorwacja, 26 - Słowenia, 27 - Słowacja, 28 - Białoruś, 29 - Estonia, 30 - numer wolny, 31 - Bośnia i Hercegowina, 32 - Łotwa, 33 - numer wolny, 34 - Bułgaria, 35-numer wolny, 36 – Litwa, 37 - Turcja, 38-numery wolny, 39 – Azerbejdżan,40 – Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, 41 - numer wolny, 42 – Wspólnota Europejska (homologacje udzielone przez jej państwa członkowskie z użyciem właściwych im symboli L 375/18 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
4.6.2. numeru niniejszego regulaminu, po którym następuje litera „R”, następnie łącznik i 
numer homologacji, na prawo od okręgu opisanego w pkt 4.4.1. 
 4.6.3. Znak homologacji musi jednakże zawierać dodatkowy symbol po literze „R”, którego 
celem jest określenie wartości granicznych emisji w odniesieniu do których udzielono homologacji. W przypadku homologacji udzielonych w celu wskazania zgodności z wartościami granicznymi przedstawionymi w wierszu A odnośnych tabel(-i) w pkt 5.2.1., po literze „R” następuje liczba rzymska „I”. W przypadku homologacji udzielonych w celu wskazania zgodności z wartościami granicznymi przedstawionymi w wierszu B1 odnośnych tabel(-i) w pkt 5.2.1., po literze „R” następuje liczba rzymska „II”. W przypadku homologacji udzielonych w celu wskazania zgodności z wartościami granicznymi przedstawionymi w wierszu B2 odnośnych tabel(-i) w pkt 5.2.1., po literze „R” następuje liczba rzymska „III”. W przypadku homologacji udzielonych w celu wskazania zgodności z wartościami granicznymi przedstawionymi w wierszu C odnośnych tabel(-i) w pkt 5.2.1., po literze „R” następuje liczba rzymska „IV”. 
 4.6.3.1. W przypadku silników na gaz ziemny znak homologacji zawiera znajdujący się po 
oznaczeniu kraju sufiks, którego celem jest określenie zakresu gazów w odniesieniu do którego udzielono homologacji. Jest to następujący znak: 
 4.6.3.1.1. H w przypadku silnika homologowanego i skalibrowanego dla zakresu gazów H;  4.6.3.1.2. L w przypadku silnika homologowanego i skalibrowanego dla zakresu gazów L;  4.6.3.1.3. HL w przypadku silnika homologowanego i skalibrowanego zarówno dla zakresu 
gazów H, jak i dla zakresu gazów L; 
 4.6.3.1.4. Ht w przypadku silnika homologowanego i skalibrowanego dla konkretnego składu 
gazu w zakresie gazów H i umożliwiającego przejście na inny konkretny gaz w zakresie gazów H po precyzyjnym dostrojeniu układu paliwowego silnika; 
 4.6.3.1.5. Lt w przypadku silnika homologowanego i skalibrowanego dla konkretnego składu w 
zakresie gazów L i umożliwiającego przejście na inny określony gaz w zakresie gazów L po precyzyjnym dostrojeniu układu paliwowego silnika; 
 4.6.3.1.6. HLt w przypadku silnika homologowanego i skalibrowanego dla określonego składu 
gazu w zakresie gazów H lub w zakresie gazów L oraz umożliwiającego przejście na 
                                                                   
 
EKG), 43 - Japonia, 44 - numer wolny, 45 - Australia, 46 – Ukraina, 47 – RPA, 48 – Nowa Zelandia, 49 – Cypr, 50 – 
Malta, 51 – Republika Korei. Kolejni członkowie uzyskują numery w porządku chronologicznym, w jakim ratyfikują lub przystępują do Porozumienia dotyczącego przyjęcia jednolitych wymagań technicznych dla pojazdów kołowych, wyposażenia i części, które mogą być stosowane w tych pojazdach, oraz wzajemnego uznawania  homologacji 
udzielonych na podstawie tych wymagań, a o przydzielonych w ten sposób numerach Sekretariat Generalny Narodów Zjednoczonych informuje Umawiające się Strony Porozumienia.
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/19
inny określony gaz w zakresie gazów H lub w zakresie gazów L po precyzyjnym 
dostrojeniu układu paliwowego silnika. 
 4.7. Jeżeli silnik lub pojazd odpowiada typowi homologowanemu zgodnie z jednym lub 
większą liczbą regulaminów załączonych do Porozumienia w kraju, który udzielił homologacji zgodnie z niniejszym regulaminem, symbol opisany w pkt 4.6.1 nie musi być powtórzony. W takim wypadku dodatkowe numery regulaminów i homologacji oraz dodatkowe oznaczenia wszystkich regulaminów, zgodnie z którymi udzielono homologacji na podstawie niniejszego regulaminu, umieszcza się w kolumnach pionowych z prawej strony symbolu opisanego w pkt 4.6.1. 
 4.8. Znak homologacji umieszcza się na tabliczce znamionowej umieszczonej przez 
producenta na silniku lub pojeździe homologowanego typu lub blisko niej. 
 4.9. Przykładowe układy znaków homologacji przedstawiono w załączniku 3 do niniejszego 
regulaminu. 
 4.10. Silnik homologowany jako jednostka techniczna oprócz znaku homologacji musi 
posiadać: 
 4.10.1. znak towarowy lub nazwę handlową producenta silnika;  4.10.2. opis handlowy producenta.  4.11. Etykiety   W przypadku silników napędzanych gazem ziemnym i gazem płynnym z 
homologacjami dla ograniczonego zakresu paliwa, stosuje się następujące etykiety: 
 4.11.1. Treść   Muszą być podane następujące informacje:   W przypadku opisanym w pkt 4.2.1.3. etykieta zawiera tekst: „DO UŻYTKU 
WYŁĄCZNIE Z GAZEM ZIEMNYM O ZAKRESIE H”. Gdy ma to zastosowanie, literę „H” zastępuje się literą „L”. 
  W przypadku opisanym w pkt 4.2.2.3. etykieta zawiera tekst: „DO UŻYTKU 
WYŁĄCZNIE Z GAZEM ZIEMNYM O SPECYFIKACJI.......” lub DO UŻYTKU WYŁĄCZNIE Z GAZEM PŁYNNYM O SPECYFIKACJI ..........”, odpowiednio do przypadku. Wszystkie informacje podane w odpowiedniej tabeli(-ach) w załączniku 6 lub 7 są podawane wraz z indywidualnymi elementami składowymi i wartościami granicznymi określonymi przez producenta silnika. 
  Litery i cyfry muszą mieć co najmniej 4 mm wysokości.  L 375/20 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 Uwaga: 
  Jeżeli brak miejsca uniemożliwia takie etykietowanie, można użyć kodu 
uproszczonego. W takim przypadku osoba napełniająca zbiornik paliwa lub przeprowadzająca konserwację lub naprawę silnika i jego części, a także odnośne władze, muszą mieć łatwy dostęp do uwag wyjaśniających zawierających wyżej wymienione informacje. Miejsce i treść tych uwag określa umowa zawarta między producentem i urzędem homologacyjnym. 
 4.11.2. Właściwości   Etykiety muszą być trwałe przez cały okres użytkowania silnika. Etykiety muszą być 
wyraźnie czytelne, a litery i cyfry muszą być nieusuwalne. Ponadto etykiety należy przytwierdzać w sposób gwarantujący ich trwałość równą okresowi użytkowania silnika oraz uniemożliwiający usunięcie etykiet bez ich zniszczenia lub rozerwania. 
 4.11.3. Lokalizacja   Etykiety należy zamocować na części silnika niezbędnej do prawidłowego 
funkcjonowania silnika i niewymagającej wymiany w okresie użytkowania silnika. Ponadto etykiety te należy umieścić tak, aby były widoczne dla przeciętnej osoby po zmontowaniu wszystkich urządzeń dodatkowych niezbędnych do pracy silnika. 
 4.12. W przypadku wniosku o homologację typu pojazdu w odniesieniu do jego silnika, 
oznakowanie określone w pkt 4.11. należy umieścić także w pobliżu wlewu paliwa. 
 4.13. W przypadku wniosku o homologację typu pojazdu z homologowanym silnikiem, 
oznakowanie określone w pkt 4.11. należy umieścić także w pobliżu wlewu paliwa. 
 5. SPECYFIKACJE I BADANIA  5.1. Ogólne
 
 5.1.1. Urządzenia kontroli emisji  5.1.1.1. Części składowe mogące wpływać na emisję zanieczyszczeń gazowych i cząstek 
stałych z silników Diesla oraz emisje zanieczyszczeń gazowych z silników gazowych są tak zaprojektowane, skonstruowane, zmontowane i zainstalowane, aby umożliwić w warunkach normalnego użytkowania spełnianie przez silnik przepisów niniejszego regulaminu. 
 5.1.2. Funkcje urządzeń kontroli emisji  5.1.2.1. Zabrania się wykorzystywania urządzenia obniżającego sprawność i/lub nieracjonalnej 
strategii ograniczania emisji. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/21
5.1.2.2. Pomocnicze urządzenie kontrolne może być zainstalowane w silniku lub w pojeździe 
pod warunkiem, że urządzenie to: 
 
5.1.2.2.1. pracuje wyłącznie poza obszarem warunków określonych w pkt 5.1.2.4. lub 
 
5.1.2.2.2. jest uruchamiane wyłącznie przejściowo zgodnie z warunkami określonymi w pkt 
5.1.2.4. do takich celów, jak ochrona silnika przed uszkodzeniem, ochrona urządzenia sterowanego powietrzem, kontrola zadymienia, zimny rozruch lub rozgrzewanie lub 
 5.1.2.2.3. jest uruchamiane wyłącznie przez sygnały pokładowe w takich celach, jak 
bezpieczeństwo eksploatacji i strategie dojazdu do celu w sytuacji awaryjnej (ang. limp-home). 
 5.1.2.3. Urządzenie kontrolne silnika, funkcja, system lub środek, które pracują w czasie 
występowania warunków określonych w pkt 5.1.2.4. i które powodują zastosowanie innej lub zmodyfikowanej strategii kontroli silnika w porównaniu ze strategią stosowaną zwykle podczas cykli badań emisji, jest dozwolone, jeśli zgodnie z wymaganiami pkt 5.1.3. i/lub 5.1.4. zostanie w pełni wykazane, że środek ten nie zmniejsza skuteczności układu kontroli emisji. We wszystkich pozostałych przypadkach urządzenia takie uznaje się za urządzenia obniżające sprawność. 
 5.1.2.4. Do celów określonych w pkt 6.1.2.2. warunki użytkowania w warunkach ustalonych i 
nieustalonych są następujace: 
 
i) wysokość nieprzekraczająca 1000 m (lub równoważnie ciśnienie 
atmosferyczne 90 kPa), 
 ii) temperatura otoczenia w zakresie 283 -303 K (10 -30°C),  iii) temperatura płynu chłodzącego silnika w zakresie 343-368 K (70-95°C). 
 5.1.3. Wymagania specjalne w odniesieniu do elektronicznych układów kontroli emisji  5.1.3.1. Wymagania w zakresie dokumentacji   Producent dostarcza pakiet dokumentacji, który daje dostęp do podstawowego projektu 
układu oraz środków, przez które kontroluje zmienne wyjściowe układu niezależnie od tego, czy kontrola ta jest bezpośrednia, czy pośrednia. 
  Dokumentacja ta jest udostępniana w dwu częściach:  
a) pakiet formalnej dokumentacji, przedstawiany służbie technicznej w 
momencie przedłożenia wniosku o homologację typu, zawiera pełny opis układu. Dokumentacja ta może być zwięzła, pod warunkiem wskazania dowodów, że zostały zidentyfikowane wszystkie wyjścia dozwolone przez macierz wyników otrzymaną z kontroli poszczególnych wejść L 375/22 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
jednostkowych. Informacje takie zał ącza się do dokumentacji wymaganej w 
pkt. 3 niniejszego regulaminu. 
 
b) Materiał dodatkowy, wskazujący parametry modyfikowane przez 
jakiekolwiek pomocnicze urządzenie kontrolne oraz warunki brzegowe, w ramach których działa urządzenie. Materiał dodatkowy zawiera opis elektroniki kontroli układu paliwowego, strategie ustawiania rozrządu oraz punkty przełączania w czasie wszystkich trybów pracy. 
  
Materiał dodatkowy zawiera także uzasadnienie użycia jakiegokolwiek pomocniczego urządzenia kontrolnego oraz dodatkowy materiał i dane z badań w celu wykazania wpływu na emisję spalin dodatkowego urządzenia kontrolnego zainstalowanego w silniku lub pojeździe. 
  Materiał dodatkowy pozostaje ściśle poufny i w posiadani u producenta, jest 
jednak udostępniany do wglądu w czasie homologacji typu lub w dowolnej chwili okresu ważności homologacji typu. 
 5.1.4. W celu sprawdzenia, czy jakakolwiek strategia lub środek powinny zostać uznane za 
urządzenia obniżające sprawność lub nieracjonalną strategię ograniczania emisji zgodnie z definicjami podanymi w pkt 2.28. i 2.30., władza homologacyjna i/lub służba techniczna mogą dodatkowo zażądać badania odsiewowego NO
X przy zastosowaniu 
ETC przeprowadzonego w połączeniu z badaniem homologacyjnym lub procedurami kontroli zgodności produkcji. 
 5.1.4.1. Jako alternatywa w odniesieniu do wymagań dodatku 4 do załącznika 4 do niniejszego 
regulaminu emisje NO
X w czasie badania odsiewowego ETC mogą być próbkowane z 
wykorzystaniem nierozcieńczonych spalin, zgodnie z warunkami technicznymi ISO FDIS 16183 z dnia 15 września 2001 r. 
 5.1.4.2. Sprawdzając, czy jakakolwiek strategia lub środek powinny zostać uznane za 
urządzenie obniżające sprawność lub nieracjonalną strategię ograniczania emisji, zgodnie z definicjami podanymi w pkt 2.28. i 2.30., przyjmuje się dodatkowy margines 10 % dotyczący właściwej wartości granicznej NO
X. 
 5.2. W przypadku homologacji dla wiersza A tabel w pkt 5.2.1., poziomy emisji wyznacza 
się w badaniach ESC i ELR dla konwencjonalnych silników Diesla, w tym silników wyposażonych w układ elektronicznego zapłonu, układ recyrkulacji spalin (EGR) lub katalizatory utleniające. Silniki Diesla wyposażone w zaawansowane układy oczyszczania spalin, w tym katalizatory deNO
X lub filtry cząstek stałych dodatkowo 
poddaje się badaniu ETC. 
  Dla badań homologacyjnych dla wiersza B1, B2 lub C tabel w pkt 5.2.1., poziomy 
emisji wyznacza się w badaniach ESC, ELR i ETC. 
  Dla silników gazowych poziomy emisji zanieczyszczeń gazowych wyznacza się w 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/23
badaniu ETC. 
 
 Procedury badań ESC i ELR opisano w załączniku 4 dodatek 1, procedurę badania 
ETC w załączniku 4 dodatki 2 i 3. 
  Gdy ma to zastosowanie, poziomy emisji zanieczyszczeń gazowych i cząstek stałych z 
silnika dostarczonego do badania mierzy się metodami opisanymi w załączniku 4. Załącznik 4 dodatek 4 opisuje zalecane układy analityczne dla zanieczyszczeń gazowych i cząstek stałych oraz zalecane układy pobierania próbek cząstek stałych. Służba techniczna może zatwierdzić inne układy lub analizatory, jeżeli okaże się, że dają one równoważne wyniki. W przypadku pojedynczego laboratorium równoważność definiuje się jako wyniki badań różniące się nie więcej niż ±5 % od wyników badań przeprowadzonych w jednym z układów odniesienia opisanych w niniejszym regulaminie. Dla poziomów emisji cząstek stałych za układ odniesienia uznaje się wyłącznie układ rozcieńczenia przepływu pełnego. Dla wprowadzenia do regulaminu nowego układu określenie równoważności opiera się na obliczeniu powtarzalności i odtwarzalności w badaniu międzylaboratoryjnym, jak określono w normie ISO 5725. 
 5.2.1. Wartości graniczne   Masa właściwa tlenku węgla, sumy węglowodorów, tlenków azotu i cząstek stałych 
wyznaczonych w teście ESC oraz nieprzezroczystość spalin wyznaczona w badaniu ELR nie przekracza wartości przedstawionych w tabeli 1. 
  Dla silników Diesla dodatkowo zbadanych w badaniu ETC, w szczególności dla 
silników gazowych, masy właściwe tlenku węgla, węglowodorów niemetanowych, metanu (gdy ma to zastosowanie), tlenków azotu i cząstek stałych (gdy ma to zastosowanie) nie przekraczają wartości podanych w tabeli 2. 
  Tabela 1
 Wartości graniczne - badania ESC i ELR 
 
  
Wiersz 
 Masa tlenku 
węgla 
(CO)g/kWh   
Masa (kg) 
węglowodorów
(HC) 
g/kWh Masa (kg) 
tlenków 
azotu 
(NOx) 
g/kWh  
Masa (kg) 
cząstek stałych 
(PT) 
g/kWh   
Zadymienie
 
m
-1 
A (2000) 2,1 0,66 5,0 0,10 
 0,13a) 0,8 
B1 (2005) 1,5 0,46 3,5 0,02 0,5 
B2 (2008) 1,5 0,46 2,0 0,02 0,5 
C (EEV) 1,5 0,25 2,0 0,02 0,15 
 
a) Dla silników o pojemności skokowej poniżej 0,75 dm3 na cylinder i mocy znamionowej 
powyżej 3000 min-1. 
 L 375/24 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 Tabela 2  Wartości graniczne - badanie ETCb) 
 
 
 
Wiersz 
 Masa 
tlenku 
węgla 
(CO) 
g/kWh Masa 
węglowodorów
niemetanowych
(NMHC) 
g/kWh Masa 
metan 
 
(CH 4)c) 
g/kWh Masa 
tlenków 
azotu 
(NOx) 
g/kWh Masa 
cząstek stałych 
 
(PT)d) 
g/kWh) 
A (2000) 5,45 0,78 1,6 5,0 0,16 
 0,21a) 
B1 (2005) 4,0 0,55 1,1 3,5 0,03 
B2 (2008) 4,0 0,55 1,1 2,0 0,03 
C (EEV) 3,0 0,40 0,65 2,0 0,02 
 
a) Dla silników o pojemności skokowej poniżej 0,75 dm3 na cylinder i mocy znamionowej 
powyżej 3000 min-1. 
 
b) Warunki weryfikacji akceptowalności badań ETC (patrz załącznik 4 dodatek 2 pkt 3.9.) 
przy pomiarze emisji z silników napędzanych gazem w odniesieniu do wartości granicznych mających zastosowanie w wierszu A należy ponownie przeanalizować oraz, w razie potrzeby, zmodyfikować zgodnie z procedurą określoną w ujednoliconej rezolucji R.E.3. 
 
c) Tylko dla silników napędzanych gazem ziemnym. 
 
d) Nie dotyczy silników napędzanych gazem na etapie A oraz etapach B1 i B2. 
 5.2.2. Pomiar węglowodorów dla silników Diesla i silników napędzanych gazem  
 5.2.2.1. Zamiast mierzenia masy węglowodorów niemetanowych producent może wybrać 
zmierzenie masy sumy węglowodorów (THC) w badaniu ETC. W tym przypadku wartość graniczna dla masy właściwej sumy węglowodorów jest identyczna z wartością podaną w tabeli 2 dla masy węglowodorów niemetanowych. 
 5.2.3.  Wymagania szczególne dla silników Diesla 
 5.2.3.1. Masa właściwa tlenków azotu zmierzona w wyrywkowo wybranych punktach kontroli 
w obszarze kontrolnym badania ESC nie może przekraczać o więcej niż 10 % wartości interpolowanych z sąsiadujących trybów badań (patrz załącznik 4 dodatek 1 pkt 4.6.2. i 4.6.3.).  
  5.2.3.2. Wartość zadymienia spalin przy wyrywkowo wybranej prędkości badania ELR nie 
może przekroczyć najwyższej wartości zadymienia spalin interpolowanych z dwóch sąsiadujących prędkości badania o więcej niż 20 % lub o więcej niż 5 % wartości granicznej, w zależności od tego, która z tych wartości jest większa. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/25
6. INSTALACJA W POJEŹDZIE 
 6.1. Instalację silnika w pojeździe przeprowadza się w sposób zapewniający zgodność z 
poniższymi parametrami w odniesieniu do homologacji silnika: 
 6.1.1. spadek ciśnienia dolotowego nie przekracza wartości określonej dla homologowanego 
silnika w załączniku 2A; 
 6.1.2. przeciwciśnienie wydechu nie przekracza wartości określonej dla homologowanego 
silnika w załączniku 2A; 
 6.1.3. moc pochłaniana przez urządzenia dodatkowe niezbędne do pracy silnika nie 
przekracza wartości podanej dla homologowanego silnika w załączniku 2A. 
 7. RODZINA SILNIKÓW  7.1. Parametry definiujące rodzinę silników
 
   Określoną przez producenta silnika rodzinę silników można zdefiniować w oparciu o 
podstawowe właściwości wspólne dla silników tej samej rodziny. W niektórych przypadkach może występować interakcja parametrów. Fakt ten należy uwzględnić w celu zapewnienia, że w skład rodziny silników wchodzą wyłącznie silniki o podobnych właściwościach w zakresie emisji spalin. 
  Aby silniki mogły być uważane za należące do tej samej rodziny muszą mieć 
wymienione poniżej wspólne parametry: 
 7.1.1. Cykl spalania:   – 2 cykle  – 4 cykle  7.1.2. Chłodziwo:   – powietrze  – woda  – olej  7.1.3. Dla silników gazowych i silników z oczyszczaniem spalin   – Liczba cylindrów   (inne silniki Diesla o mniejszej liczbie cylindrów niż silnik macierzysty można uznać 
za należące do tej samej rodziny, pod warunkiem, że układ paliwowy odmierza paliwo dla każdego cylindra oddzielnie). 
 L 375/26 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
7.1.4. Pojemność poszczególnych cylindrów: 
  – silniki muszą mieścić się w całkowitym zakresie 15 %  7.1.5. Sposób zasysania powietrza:   – silnik wolnossący  – silnik doładowany  – doładowanie z chłodnicą powietrza doładowującego  7.1.6. Typ/konstrukcja komory spalania:    – komora wstępna  – komora wirowa  – komora otwarta  7.1.7. Zawór i układ kanałów - położenie, wymiar i liczba:   – głowica cylindra  – ścianka cylindra  – skrzynia korbowa  7.1.8. Układ wtrysku paliwa (silniki Diesla):   – pompowtryskiwacz  – pompa rzędowa  – pompa rozdzielaczowa  – jednoelementowy  – zespół wtryskiwacza   7.1.9. Układ paliwowy (silniki gazowe):   – zespół mieszający  – wlot/wtrysk gazu (jednopunktowy, wielopunktowy)  – wtrysk cieczy (jednopunktowy, wielopunktowy)  7.1.10. Układ zapłonowy (silniki gazowe)    7.1.11. Właściwości różne:   – recyrkulacja spalin  – wtrysk woda/emulsja  – wtórny wtrysk powietrza  – wymuszony układ chłodzenia  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/27
7.1.12. Oczyszczanie spalin: 
  – katalizator trójfunkcyjny  – katalizator utleniający  – katalizator redukcyjny  – katalizator podgrzewany  – filtr cząstek stałych  7.2. Wybór silnika macierzystego  7.2.1. Silniki Diesla   Silnik macierzysty rodziny wybiera się wykorzystując kryteria nadrzędne najwyższej 
dawki paliwa na suw przy maksymalnej deklarowanej prędkości obrotowej. W przypadku gdy dwa lub więcej silników spełnia te kryteria nadrzędne, silnik macierzysty należy dobrać wykorzystując kryterium drugorzędne najwyższej dawki paliwa na suw przy prędkości znamionowej. W określonych okolicznościach władza homologacyjna może stwierdzić, że najniższy poziom emisji w rodzinie silnika można najlepiej sprawdzić badając drugi silnik. W związku z tym władza homologacyjna może wybrać do badania drugi silnik w oparciu o właściwości wskazujące, że silnik ten może wykazywać najwyższy poziom emisji spośród silników należących do rodziny. 
   Jeżeli silniki należące do rodziny wykazują inne właściwości zmienne, które można 
uznać za mające wpływ na emisję spalin, właściwości te należy określić i wziąć pod uwagę przy doborze silnika macierzystego. 
  7.2.2. Silniki gazowe   Silnik macierzysty rodziny należy dobierać w oparciu o kryteria nadrzędne największej 
pojemności cylindra. Jeżeli dwa lub większa liczba silników spełnia kryteria nadrzędne, silnik macierzysty należy dobierać w oparciu o kryteria drugorzędne w następującym porządku: 
  – najwyższa dawka paliwa na suw przy prędkości deklarowanej mocy znamionowej;  – najwyższa wartość kąta wyprzedzenia zapłonu;  – najniższy współczynnik EGR;  – brak pompy powietrza lub najniższe rzeczywiste natężenie przepływu powietrza 
pompy. 
  W określonych okolicznościach władza homologacyjna może stwierdzić, że najniższy 
poziom emisji w rodzinie silnika można najlepiej sprawdzić badając drugi silnik. W związku z tym władza homologacyjna może wybrać do badania drugi silnik w oparciu o właściwości wskazujące, że silnik ten może wykazywać najwyższy poziom emisji spośród silników należących do rodziny. 
 L 375/28 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
8. ZGODNOŚĆ PRODUKCJI 
 
Procedury kontroli zgodności produkcji muszą odpowiadać procedurom zawartym w Porozumieniu dodatek 2 (E/ECE/324-E/ECE/TRANS/505/Rev.2), włącznie z następującymi wymogami:  
8.1. Każdy silnik lub pojazd opatrzony znakiem homologacji określonym w niniejszym 
regulaminie produkowany jest w sposób zapewniający zgodność z homologowanym typem w odniesieniu do opisu przedstawionego w formularzu homologacji i jego załącznikach. 
 8.2. Zasadniczo zgodność produkcji w odniesieniu do ograniczeń emisji sprawdzana jest w 
oparciu o opis przedstawiony w formularzu komunikatu i jego załącznikach. 
 8.3. Jeżeli mierzy się poziomy emisji zanieczyszczeń, a homologacja silnika zawiera jedno 
lub większą liczbę rozszerzeń, badania przeprowadza się na silniku(-ach) opisanym(-ch) w dokumentacji dotyczącej właściwych rozszerzeń. 
  8.3.1. Zgodność silnika poddanego badaniu zanieczyszczeń:    Po dostarczeniu silnika właściwym władzom producent nie dokonuje żadnej regulacji 
wybranych silników. 
  8.3.1.1. Z serii wybiera się wyrywkowo trzy silniki. Silniki poddawane wyłącznie badaniom 
ESC i ELR lub wyłącznie badaniu ETC dla homologacji dotyczącej wiersza A tabel w pkt 5.2.1. podlegają tym badaniom w zakresie sprawdzenia zgodności produkcji. Za zgodą właściwej władzy wszystkie inne typy silników homologowane w zakresie wiersza A, B1 lub B2, bądź C tabel w pkt 5.2.1. podlegają cyklom badań ESC i ELR lub cyklowi ETC w zakresie sprawdzenia zgodności produkcji. Wartości graniczne przedstawiono w pkt 5.2.1. niniejszego regulaminu. 
 8.3.1.2. Badania przeprowadza się zgodnie z dodatkiem 1 do niniejszego regulaminu, jeżeli 
właściwa władza jest zadowolona z odchylenia standardowego produkcji podanego przez producenta. 
  Badania przeprowadza się zgodnie z dodatkiem 2 do niniejszego regulaminu, jeżeli 
właściwa władza nie jest zadowolona z odchylenia standardowego produkcji podanego przez producenta.  
  Na żądanie producenta badania można przeprowadzać zgodnie z dodatkiem 3 do 
niniejszego regulaminu. 
 8.3.1.3. Na podstawie badań silnika przez pobieranie próbek serię produkcyjną uznaje się za 
spełniającą wymagania w przypadku, gdy wydana zostanie decyzja pozytywna dotycząca poziomów emisji wszystkich zanieczyszczeń oraz za niespełniającą wymagań, jeżeli wydana zostanie decyzja negatywna dotycząca poziomów emisji 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/29
wszystkich zanieczyszczeń, zgodnie z kryteriami badania zastosowanymi we 
właściwym dodatku. 
   Jeżeli wydana zostanie decyzja pozytywna dotycząca jednej substancji 
zanieczyszczającej, decyzji tej nie można zmienić poprzez dodatkowe badania przeprowadzone w celu uzyskania decyzji dla innych zanieczyszczeń. 
  Jeżeli dla żadnej z substancji zanieczyszczających nie zostanie wydana decyzja 
pozytywna lub jeżeli dla jednej substancji zanieczyszczającej nie zostanie wydana decyzja negatywna, badanie przeprowadza się na innym silniku (patrz rys. 2). 
  Jeżeli nie uzyskano żadnej decyzji, producent może w dowolnej chwili podjąć decyzję o 
zaprzestaniu badania. W takim przypadku odnotowuje się decyzję negatywną. 
  8.3.2. Badania przeprowadza się na nowo wyprodukowanych silnikach. Silniki napędzane 
gazem dociera się z wykorzystaniem procedury określonej w załączniku 4, dodatek 2, pkt. 3. 
 8.3.2.1. Jednakże na żądanie producenta, badania można przeprowadzać na silnikach Diesla lub 
silnikach gazowych docieranych przez okres dłuższy niż określony w pkt. 8.4.2.2., maksymalnie do 100 godzin. W takim przypadku procedurę docierania przeprowadza producent, który zobowiązuje się nie dokonywać na tych silnikach żadnych regulacji. 
  8.3.2.2. Jeżeli producent żąda przeprowadzenia procedury docierania zgodnie z pkt. 8.4.2.2.1., 
można ją przeprowadzić na: 
 
– wszystkich badanych silnikach, 
  lub   – pierwszym badanym silniku wraz z wyznaczeniem współczynnika wydzielania w 
następujący sposób: 
 
– poziom emisji zanieczyszczeń zostanie zmierzony na pierwszym badanym silniku o 
godzinie zero i o godzinie „x”, 
 
 – dla każdego zanieczyszczenia obliczony zostanie współczynnik wydzielania 
pomiędzy godziną zero a godziną „x”: 
 [Emissions – emisje, „x” hours – godzina „x”, zero hours – godzina „zero”]    Może być mniejszy od jedności.   Kolejno badane silniki nie będą poddawane procedurze docierania, ale ich poziomy 
emisji w godzinie zero zostaną zmienione przez zastosowanie współczynnika 
hours zero Emissionshours x" " EmissionsL 375/30 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
wydzielania. 
 
 W tym przypadku uzyskane wartości będą:   - wartościami w godzinie „x” dla pierwszego silnika,  - wartościami w godzinie zero pomnożonymi przez współczynnik wydzielania dla 
pozostałych silników. 
 8.3.2.3 Dla silników Diesla i silników napędzanych gazem płynnym wszystkie te badania 
można przeprowadzić na paliwie komercyjnym. Jednakże na życzenie producenta mogą być użyte paliwa wzorcowe opisane w załączniku 5 lub 7. To implikuje badania opisane w pkt. 4. niniejszego regulaminu, na co najmniej dwóch paliwach wzorcowych dla każdego silnika gazowego. 
 8.3.2.4. W odniesieniu do silników napędzanych gazem ziemnym wszystkie te badania można 
przeprowadzać na paliwie komercyjnym w następujący sposób: 
   i) w odniesieniu do silników oznaczonych literą H na paliwie komercyjnym o zakresie 
H; (0,89 ≤ S
λ ≤ 1,00); 
  ii) w odniesieniu do silników oznaczonych literą L na paliwie komercyjnym o zakresie 
L; (1,00 ≤ S
λ ≤ 1,19); 
  iii) w odniesieniu do silników oznaczonych literą HL na paliwie komercyjnym o 
ekstremalnym zakresie współczynnika zmiany λ (0,89 ≤ S
λ ≤ 1,19). 
  Jednakże na życzenie producenta mogą być użyte paliwa wzorcowe opisane w 
załączniku 6. Wiąże się to z takimi badaniami, jakie opisano w pkt. 4 niniejszego regulaminu. 
 8.3.2.5. W przypadku sporów związanych z niezgodnością z wymaganiami silników 
napędzanych gazem przy wykorzystaniu paliwa komercyjnego wykonuje się badania na paliwie wzorcowym, na którym silnik macierzysty był badany, lub na paliwie dodatkowym 3 określonym w pkt. 4.1.3.1. i 4.2.1.1., na którym silnik macierzysty mógł być badany. Następnie wynik musi zostać przekształcony przez przeliczenia z zastosowaniem odpowiedniego czynnika(-ów) „r”, „ra” lub „rb”, jak określono w pkt. 4.1.3.2., 4.1.5.1 i 4.2.1.2. Jeżeli wartości r, ra lub rb są mniejsze od 1, nie zachodzi żadna zmiana. Wartości zmierzone i obliczone muszą wykazać, że silnik mieści się w wartościach granicznych dla wszystkich właściwych paliw (paliwa 1, 2 oraz, gdy ma zastosowanie, paliwo 3 w przypadku silników na gaz ziemny oraz paliwa A i B w przypadku silników na gaz płynny). 
 8.3.2.6. Badania zgodności produkcji silnika napędzanego gazem podane dla eksploatacji na 
jednym określonym składzie paliwa wykonuje się na paliwie, dla którego skalibrowano silnik. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/31
 
                    T A K             N I E         N I E   
NIE 
          T A K    
   
TAK   TAK
 
          
 
      T A K  
 
 
      T A K     
Rys. 2:
 Program badania zgodności produkcji 
 
 Badanie trzech silników
Obliczanie w yniku stat ystycznego 
Czy, zgodnie z właściwym dodatkiem, wynik 
statystyczny badania zgadza się z kryteriami odrzucenia serii w zakresie przynajmniej jednej substancji zanieczyszczającej?  
Seria 
odrzucona 
Czy, zgodnie z właściwym dodatkiem, wynik statystyczny badania zgadza się z kryteriami dopuszczania serii w zakresie przynajmniej 
j edne j  substanc j i zaniecz y szcza ją ce j ?  
Uzyskano decyzję pozytywną dla jednej lub 
większej liczby substancji zanieczyszczających  
Czy uzyskano decyzję pozytywną dla 
w szystkich substancji zanieczyszczających?  Seria przyjęta 
Badanie na dodatkowym silniku L 375/32 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
9. SANKCJE ZA NIEZGODNOŚĆ PRODUKCJI 
 9.1. Homologacja udzielona w odniesieniu do typu silnika pojazdu zgodnie z niniejszym 
regulaminem może zostać cofnięta w razie niespełnienia wymogów określonych w pkt. 8.1. lub w razie niezaliczenia przez silnik(-i) lub pojazd(-y) badań określonych w pkt. 8.3. 
 9.2. Jeżeli Umawiająca się Strona Porozumienia z 1958 r. stosująca niniejszy regulamin 
cofnie uprzednio udzieloną homologację, jest ona zobowiązana bezzwłocznie powiadomić o tym pozostałe Umawiające się Strony stosujące niniejszy regulamin za pomocą formularza komunikatu zgodnego z wzorem przedstawionym w załączniku 2A lub 2B do niniejszego regulaminu. 
 10. ZMIANA I ROZSZERZENIE HOMOLOGACJI HOMOLOGOWANEGO TYPU  10.1. Jakakolwiek modyfikacja homologowanego typu wymaga powiadomienia służby 
administracyjnej, która udzieliła homologacji typu. Służba taka może wówczas: 
 10.1.1. uznać, że wprowadzone modyfikacje prawdopodobnie nie będą miały istotnego 
negatywnego skutku i że w każdym razie zmodyfikowany typ nadal spełnia wymogi lub 
 10.1.2. zażądać kolejnego sprawozdania z badań od służby technicznej prowadzącej badania.  10.2. Potwierdzenie lub odmowa homologacji, wymieniająca zmiany, zostaje notyfikowana 
Stronom Porozumienia stosującym niniejszy regulamin zgodnie z procedurą określoną w pkt. 4.5. 
 10.3. Właściwa władza udzielająca rozszerzenia homologacji przydziela numer seryjny dla 
takiego rozszerzenia oraz informuje o nim pozostałe Strony Porozumienia z 1958 r. stosujące niniejszy regulamin za pomocą formularza komunikatu zgodnego z wzorem w załączniku 2A lub 2B do niniejszego regulaminu. 
 11. OSTATECZNE ZAPRZESTANIE PRODUKCJI  
Jeżeli posiadacz homologacji całkowicie zaprzestanie produkcji typu homologowanego zgodnie z niniejszym regulaminem, musi poinformować o tym władzę, która udzieliła homologacji. Po otrzymaniu właściwego komunikatu władza ta, za pomocą formularza komunikatu zgodnego z wzorem w załączniku 2A lub 2B do niniejszego regulaminu informuje o tym pozostałe Strony Porozumienia z 1958 r. stosujące niniejszy regulamin. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/33
12. PRZEPISY PRZEJŚCIOWE 
 12.1. Ogólne
 
 12.1.1. Po oficjalnej dacie wejścia w życie serii poprawek 04 żadna z Umawiających się Stron 
stosujących niniejszy regulamin nie może odmówić udzielenia homologacji EKG zgodnie z niniejszym regulaminem, zmienionym serią poprawek 04. 
 12.1.2. Po oficjalnej dacie wejścia w życie serii poprawek 04, Umawiające się Strony stosujące 
niniejszy regulamin są zobowiązane do udzielenia homologacji EKG jedynie, jeżeli silnik spełnia wymogi niniejszego regulaminu, zmienionego serią poprawek 04. 
  Silnik poddaje się odnośnym badaniom określonym w pkt. 5.2. do niniejszego 
regulaminu i powinien on, zgodnie z pkt. 12.2.1., 12.2.2. i 12.2.3. poniżej, być zgodny z odnośnymi ograniczeniami określonymi w pkt. 5.2.1. niniejszego regulaminu. 
 12.2. Nowe homologacje typu
 
 12.2.1. Z zastrzeżeniem przepisów pkt. 12.4.1., po dacie wejścia w życie serii poprawek 04 
Umawiające się Strony stosujące niniejszy regulamin zobowiązane są do udzielenia homologacji EKG dla silnika jedynie, jeżeli dany silnik jest zgodny z odnośnymi ograniczeniami emisji określonymi w wierszach A, B1, B2 lub C w tabelach pkt. 5.2.1. niniejszego regulaminu. 
 12.2.2. Z zastrzeżeniem przepisów pkt. 12.4.1., od dnia 1 października 2005 r. Umawiające się 
Strony stosujące niniejszy regulamin są zobowiązane do udzielenia homologacji EKG dla silnika jedynie, jeżeli dany silnik jest zgodny z odnośnymi ograniczeniami emisji określonymi w wierszach B1, B2 lub C w tabelach pkt. 5.2.1. niniejszego regulaminu. 
 12.2.3. Z zastrzeżeniem przepisów pkt. 12.4.1., od dnia 1 października 2008 r. Umawiające się 
Strony stosujące niniejszy regulamin są zobowiązane do udzielenia homologacji EKG dla silnika jedynie, jeżeli dany silnik jest zgodny z odnośnymi ograniczeniami emisji określonymi w wierszach B2 lub C w tabelach pkt. 5.2.1. niniejszego regulaminu. 
 12.3. Ograniczenie ważności starych homologacji typu
 
 12.3.1. Z zastrzeżeniem przepisów pkt. 12.3.2. i 12.3.3., z dniem oficjalnego wejścia w życie 
serii poprawek 04 homologacje typu udzielone zgodnie z niniejszym regulaminem zmienionym serią poprawek 03 tracą ważność, o ile Umawiająca się Strona, która udzieliła homologacji, nie powiadomi pozostałych Umawiających się Stron stosujących niniejszy regulamin, że homologowany typ silnika spełnia wymogi niniejszego regulaminu zmienionego serią poprawek 04, zgodnie z pkt. 12.2.1. powyżej. 
 L 375/34 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
12.3.2. Rozszerzenie homologacji typu 
 12.3.2.1. Punkty 12.3.2.2. i 12.3.2.3. poniżej stosuje się tylko w odniesieniu do nowych silników 
wysokoprężnych i nowych pojazdów napędzanych silnikiem wysokoprężnym, które otrzymały homologację typu według wymagań podanych w wierszu A tabeli w pkt. 5.2.1. niniejszego regulaminu. 
 12.3.2.2. Alternatywnie w odniesieniu do wymagań pkt. 5.1.3. i 5.1.4. producent może 
przedstawić służbie technicznej wyniki badania odsiewowego NO
x, wykorzystując 
ETC dla silnika zgodnego z właściwościami silnika macierzystego określonymi w załączniku 1 i biorąc pod uwagę przepisy zawarte w pkt. 5.1.4.1. i 5.1.4.2. Producent przedstawia także oświadczenie na piśmie, że silnik nie zawiera żadnego urządzenia obniżającego sprawność lub nieracjonalnej strategii ograniczania emisji, których definicję przedstawiono w pkt. 2 niniejszego regulaminu. 
 12.3.2.3. Producent dostarcza również pisemne oświadczenie, że wyniki badania odsiewowego 
NO
X oraz deklaracja w odniesieniu do silnika macierzystego, jak określono w pkt. 
5.1.4., mają zastosowanie także do wszystkich typów silnika w ramach rodziny silników opisanej w załączniku 1. 
 12.3.3. Silniki gazowe   Z dniem 1 października 2003 r. homologacje typu udzielone silnikom gazowym 
zgodnie z niniejszym regulaminem zmienionym serią poprawek 03 tracą ważność, o ile Umawiająca się Strona, która udzieliła homologacji, nie powiadomi pozostałych Umawiających się Stron stosujących niniejszy regulamin, że homologowany typ silnika spełnia wymogi niniejszego regulaminu zmienionego serią poprawek 04, zgodnie z pkt. 12.2.1. powyżej. 
 12.3.4. Z dniem 1 października 2006 r. homologacje typu udzielone zgodnie z niniejszym 
regulaminem zmienionym serią poprawek 04 tracą ważność, o ile Umawiająca się Strona, która udzieliła homologacji, nie powiadomi pozostałych Umawiających się Stron stosujących niniejszy regulamin, że homologowany typ silnika spełnia wymogi niniejszego regulaminu zmienionego serią poprawek 04, zgodnie z pkt. 12.2.2. powyżej. 
 12.3.5. Z dniem 1 października 2009 r. homologacje typu udzielone zgodnie z niniejszym 
regulaminem zmienionym serią poprawek 04 tracą ważność, o ile Umawiająca się Strona, która udzieliła homologacji, nie powiadomi pozostałych Umawiających się Stron stosujących niniejszy regulamin, że homologowany typ silnika spełnia wymogi niniejszego regulaminu zmienionego serią poprawek 04, zgodnie z pkt. 12.2.3. powyżej. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/35
12.4. Części zamienne do eksploatowanych pojazdów  
 
12.4.1. Umawiające się Strony stosujące niniejszy regulamin mogą w dalszym ciągu udzielać 
homologacji silnikom zgodnym z wymogami niniejszego regulaminu zmienionego którąkolwiek z poprzednich serii poprawek lub w jakimkolwiek stopniu z wymogami niniejszego regulaminu zmienionego serią poprawek 04, pod warunkiem, że dany silnik stanowi część zamienną do pojazdu eksploatowanego, w odniesieniu do którego taka wcześniejsza norma miała zastosowanie w terminie wejścia takiego pojazdu do eksploatacji. 
 13. NAZWY I ADRESY SŁUŻB TECHNICZNYCH ODPOWIEDZIALNYCH ZA 
PROWADZENIE BADAŃ HOMOLOGACYJNYCH ORAZ SŁUŻB ADMINISTRACYJNYCH 
 
Strony Porozumienia z 1958 r. stosujące niniejszy regulamin przekazują sekretariatowi Organizacji Narodów Zjednoczonych nazwy i adresy służb technicznych odpowiedzialnych za prowadzenie badań homologacyjnych oraz służb administracyjnych udzielających homologacji, którym należy przesłać wydane w innych krajach formularze poświadczające homologację, rozszerzenie, odmowę lub cofnięcie homologacji. 
  
 L 375/36 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Dodatek 1  
 
PROCEDURA BADANIA ZGODNOŚCI PRODUKCJI PRZY ZADOWALAJĄCYM POZIOMIE 
ODCHYLENIA STANDARDOWEGO 
 
 
1. Niniejszy dodatek opisuje procedurę stosowaną w celu weryfikacji zgodności produkcji 
w zakresie emisji zanieczyszczeń w przypadku, gdy odchylenie standardowe produkcji jest zadowalające. 
 2. Przy minimalnej liczebności próby trzech silników procedura pobierania próbek jest tak 
ustalona, aby prawdopodobieństwo pomyślnego przejścia badania przez partię przy wartości wskaźnika wadliwości silników 40 % wyniosło 0,95 (ryzyko producenta = 5 %), podczas gdy prawdopodobieństwo zaakceptowania partii przy 65 % wartości wskaźnika wadliwości silników wyniosło 0,10 (ryzyko konsumenta = 10 %).  
 3. Poniższą procedurę stosuje się dla każdej z substancji zanieczyszczających podanych w 
pkt. 5.2.1. niniejszego regulaminu (patrz rys. 2): 
  Zakładamy, że:  
 L = logarytm naturalny wartości granicznej dla substancji zanieczyszczającej; 
 
 x
i = logarytm naturalny pomiaru dla n-tego silnika próby; 
 
 s = oszacowanie odchylenia standardowego produkcji (po przyjęciu logarytmu 
naturalnego pomiarów); 
 
 n = aktualna liczebność próby. 
 4. Dla każdej próby stosunek sumy standardowych odchyleń do wartości granicznej 
oblicza się według następującego wzoru: 
  5. Następnie:  
– jeżeli wynik statystyczny badania jest wyższy niż wartość decyzji pozytywnej dla 
wielkości próby podanej w tabeli 3 uznaje się, że dla substancji zanieczyszczającej uzyskano decyzję pozytywną; 
 
– jeżeli wynik statystyczny badania jest niższy niż wartość decyzji negatywnej dla 
wielkości próby podanej w tabeli 3 uznaje się, że dla substancji zanieczyszczającej uzyskano decyzję negatywną; ) x (Ls1n
1 ii ∑
=−27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/37
 
– w innym przypadku bada się dodatkowy silnik, zgodnie z pkt 8.3.1. niniejszego 
regulaminu, a procedurę obliczeniową stosuje się do próby powiększonej o 
dodatkową jednostkę. 
 Tabela 3:
 Wartości decyzji pozytywnej i negatywnej schematu pobierania próbek z dodatku 1 
 
Minimalna wielkość próby: 3  
 
Ogólna liczba 
badanych silników 
(wielkość próby)  Wartość A n 
decyzji 
pozytywnej  Wartość B n 
decyzji 
negatywnej  
3 3,327 -4,724 
4 3,261 -4,790 
5 3,195 -4,856 
6 3,129 -4,922 
7 3,063 -4,988 
8 2,997 -5,054 
9 2,931 -5,120 
10 2,865 -5,185 
11 2,799 -5,251 
12 2,733 -5,317 
13 2,667 -5,383 
14 2,601 -5,449 
15 2,535 -5,515 
16 2,469 -5,581 
17 2,403 -5,647 
18 2,337 -5,713 
19 2,271 -5,779 
20 2,205 -5,845 
21 2,139 -5,911 
22 2,073 -5,977 
23 2,007 -6,043 
24 1,941 -6,109 
25 1,875 -6,175 
26 1,809 -6,241 
27 1,743 -6,307 
28 1,677 -6,373 
29 1,611 -6,439 
30 1,545 -6,505 
31 1,479 -6,571 
32 -2,112 -2,112 
 
__________ L 375/38 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Dodatek 2  
 
PROCEDURA BADANIA ZGODNOŚCI PRODUKCJI PRZY NIEZADOWALAJĄCYM 
POZIOMIE ODCHYLENIA STANDARDOWEGO LUB GDY DANE NA TEMAT 
ODCHYLENIA STANDARDOWEGO NIE SĄ DOSTĘPNE 
 
 
1. Niniejszy dodatek opisuje procedurę wykorzystywaną do weryfikacji zgodności 
produkcji dla poziomów emisji zanieczyszczeń w przypadku, gdy odchylenie standardowe produkcji jest niezadowalające lub nie ma danych na jego temat. 
 2. Przy minimalnej liczebności próby trzech silników procedura pobierania próbek jest tak 
ustalona, aby prawdopodobieństwo pomyślnego przejścia badania przez partię przy wartości wskaźnika wadliwości silników 40 % wyniosło 0,95 (ryzyko producenta = 5 %), podczas gdy prawdopodobieństwo zaakceptowania partii przy 65 % wartości wskaźnika wadliwości silników wyniosło 0,10 (ryzyko konsumenta = 10 %).  
 3. Uważa się, że wartości dla zanieczyszczeń przedstawionych w pkt 5.2.1. niniejszego 
regulaminu posiadają normalny rozkład logarytmiczny i należy je przekształcić przyjmując ich logarytmy naturalne. 
 Przyjmujemy, że m
0 i m oznaczają, odpowiednio, minimalną i maksymalną wielkość 
próby (m 0 = 3 a m = 32), a n oznacza aktualną liczebność próby. 
 4. Jeżeli logarytmy naturalne wartości zmierzonych w seriach wynoszą x
1, x 2, … x i, a L 
jest logarytmem naturalnym wartości granicznej dla substancji zanieczyszczającej, wtedy wyznaczamy: 
 
d
i = x i – L 
 oraz  
 
 
5. Tabela 4 przedstawia wartości decyzji pozytywnej (A
n) i negatywnej (B n) w odniesieniu 
do aktualnej liczebności próby. Wynik statystyczny badania jest współczynnikiem 
nnVd 
służącym do stwierdzenia, czy seria została przyjęta czy odrzucona, w następujący 
sposób: 
  Dla m
0 ≤ n ≤ m: 
  – serię przyjęto, jeżeli 
n n n A /V d ≤∑
==n
1 ii n dn1d
2
nn
1 ii2
n ) d (dn1V − =∑
=27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/39
 
 – serię odrzucono, jeżeli 
 
 – dokonujemy innego pomiaru, jeżeli   6. Uwagi:   Poniższych wzorów rekursywnych używa się do obliczania kolejnych wartości 
statystyki badania: 
 
 
 
 
 n n n B /V d ≥
n n n n B /V d A ≥ ≤
n 1 n n dn1dn11 d + ⎟⎠⎞⎜⎝⎛− =−
( )2
n n 2
1 n2
n1 nd dVn11 V−−+ ⎟⎠⎞⎜⎝⎛− =−
0) V  ; d d  2,3,...; (n1 1 1 = = =L 375/40 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Tabela 4 : Wartości decyzji pozytywnej i negatywnej schematu pobierania próbek z dodatku 2 
 
Minimalna wielkość próby: 3 
 
Ogólna liczba 
badanych silników 
(wielkość próby)  Wartość A n 
decyzji 
pozytywnej  Wartość B n 
decyzji 
negatywnej  
3 -0,80381 16,64743 
4 -0,76339 7,68627 
5 -0,72982 4,67136 
6 -0,69962 3,25573 
7 -0,67129 2,45431 
8 -0,64406 1,94369 
9 -0,61750 1,59105 
10 -0,59135 1,33295 
11 -0,56542 1,13566 
12 -0,53960 0,97970 
13 -0,51379 0,85307 
14 -0,48791 0,74801 
15 -0,46191 0,65928 
16 -0,43573 0,58321 
17 -0,40933 0,51718 
18 -0,38266 0,45922 
19 -0,35570 0,40788 
20 -0,32840 0,36203 
21 -0,30072 0,32078 
22 -0,27263 0,28343 
23 -0,24410 0,24943 
24 -0,21509 0,21831 
25 -0,18557 0,18970 
26 -0,15550 0,16328 
27 -0,12483 0,13880 
28 -0,09354 0,11603 
29 -0,06159 0,09480 
30 -0,02892 0,07493 
31 -0,00449 0,05629 
32 0,03876 0,03876 
 
__________ 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/41
Dodatek 3  
 
PROCEDURA BADANIA ZGODNOŚCI PRODUKCJI NA ŻĄDANIE PRODUCENTA 
 
 1. Niniejszy dodatek opisuje procedurę wykorzystywaną do weryfikacji, na żądanie 
producenta, zgodności produkcji w zakresie poziomów emisji zanieczyszczeń. 
 2. Przy minimalnej liczebności próby trzech silników procedura pobierania próbek jest tak 
ustalona, aby prawdopodobieństwo pomyślnego przejścia badania przez partię przy wartości wskaźnika wadliwości silników 40 % wyniosło 0,90 (ryzyko producenta = 5 %), podczas gdy prawdopodobieństwo zaakceptowania partii przy 65 % wartości wskaźnika wadliwości silników wyniosło 0,10 (ryzyko konsumenta = 10 %). 
 3. Poniższą procedurę stosuje się dla każdej z substancji zanieczyszczających podanych w 
pkt 5.2.1. niniejszego regulaminu (patrz rys. 2): 
  Zakładamy, że:   L= wartość graniczna dla substancji zanieczyszczającej,   x
i= wartość pomiaru dla silnika i z próby, 
  n= aktualna liczebność próby.  4. Wyliczyć statystykę dla próby w badaniu obliczając liczbę silników niewykazujących 
zgodności, tzn. x
i ≥ L: 
 5. Następnie:  
– jeżeli statystyka badania jest mniejsza lub równa wartości decyzji pozytywnej dla 
wielkości próby przedstawionej w tabeli 5, dla substancji zanieczyszczającej uzyskano decyzję pozytywną; 
 
– jeżeli statystyka badania jest wyższa lub równa decyzji negatywnej dla wielkości 
próby przedstawionej w tabeli 5, dla substancji zanieczyszczającej uzyskano decyzję negatywną; 
 
– w innym przypadku bada się dodatkowy silnik, zgodnie z pkt 8.3.1. niniejszego 
regulaminu, a procedurę obliczeniową stosuje się do próby powiększonej o dodatkową jednostkę. 
  W tabeli 5 wartości decyzji pozytywnej i negatywnej obliczono zgodnie z normą 
międzynarodową ISO 8422:1991. 
 L 375/42 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Tabela 5 : Wartości decyzji pozytywnej i negatywnej schematu pobierania próbek z dodatku 
3 
 
Minimalna wielkość próby: 3 
 
 
Ogólna liczba 
badanych silników 
(wielkość próby)   
Wartość decyzji 
pozytywnej   
Wartość decyzji 
negatywnej  
3 - 3 
4 0 4 
5 0 4 
6 1 5 
7 1 5 
8 2 6 
9 2 6 
10 3 7 
11 3 7 
12 4 8 
13 4 8 
14 5 9 
15 5 9 
16 6 10 
17 6 10 
18 7 11 
19 8 9 
  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/43
Załącznik 1  
 
PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI SILNIKA (MACIERZYSTEGO) ORAZ INFORMACJE 
DOTYCZĄCE PRZEBIEGU BADANIA(1) 
 
1. OPIS SILNIKA 
 
1.1.  Producent:............................................................................................................... ...... 
1.2.  Kod silnika nadany przez producenta: ......................................................................... 
1.3.  Cykl: czterosuw/dwusuw(2) 
1.4.  Liczba i położenie cylindrów: ...................................................................................... 1.4.1.  Średnica: ............................................................................................................. ...mm 
1.4.2.  Skok tłoka:............................................................................................................ ..mm 
1.4.3.  Kolejność zapłonu:..................................................................................................... .. 
1.5.  Pojemność silnika: .................................................................................................cm³ 1.6.  Stopień sprężania
(3): ..................................................................................................... 
1.7.  Rysunek (rysunki) komory spalania i denka tłoka: ..................................................... 1.8.  Minimalny obszar pola przekroju poprzecznego otworu wlotowego i wylotowego: 
............................................................................................................................... .cm² 
1.9.  Prędkość na biegu jałowym: ............................................................................... min
-1 
1.10.  Maksymalna moc netto: ........kW przy ............................................................... min-1 
1.11.  Maksymalna dopuszczalna prędkość obrotowa silnika:...................................... min-1 
1.12.  Maksymalny moment obrotowy: ........Nm przy ................................................. min-1 
1.13.   Układ spalania: zapłon samoczynny/zapłon wymuszony(2) 
1.14.   Paliwo: olej napędowy/gaz płynny/gaz ziemny zakresu H/gaz ziemny zakresu L/gaz 
ziemny zakresu HL/alkohol etylowy(1) 
1.15.   Układ chłodzenia 
1.15.1.  Ciecz 
1.15.1.1. Rodzaj cieczy: ...................................................................................................... ....... 
1.15.1.2. Pompa(-y) cyrkulacyjna(-e): Tak/Nie(2) 
1.15.1.3. Właściwości lub marka(-i) i typ(-y) (gdy ma to zastosowanie): .................................. 1.15.1.4. Przełożenie(-a) napędu, (gdy ma to zastosowanie): .................................................... 1.15.2.  Powietrze 1.15.2.1. Dmuchawa: Tak/Nie
(2) 
1.15.2.2. Właściwości lub marka(-i) i typ(-y) (gdy ma to zastosowanie): .................................. 1.15.2.3. Przełożenie(-a) napędu (gdy ma to zastosowanie): ...................................................... L 375/44 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
1.16.  Temperatura dozwolona przez producenta  
1.16.1.  Chłodzenie cieczą: Maksymalna temperatura przy wylocie: ....................................K 
1.16.2.  Chłodzenie powietrzem: ............ Punkt odniesienia: ......................  
 Maksymalna temperatura w punkcie odniesienia: ....................................................K 1.16.3.  Temperatura maksymalna powietrza przy wylocie chłodnicy wlotowej (gdy ma to 
zastosowanie)………………………………………………………………………K 
1.16.4. Maksymalna temperatura spalin w punkcie przewodu(-ów) wydechowego(-ych)  w pobliżu kołnierza(-y) kolektora wydechowego spalin   lub turbosprężarki doładowującej: ............................................................................K 1.16.5.  Temperatura paliwa: min. .................K, maks. ........................................................K   dla silników Diesla na wlocie pompy wtryskowej, dla silników napędzanych gazem 
na końcowym położeniu regulatora ciśnienia. 
1.16.6.  Ciśnienie paliwa: min. ......................kPa, maks. ..................................................kPa   na końcowym położeniu regulatora ciśnienia, tylko silniki napędzane gazem 
ziemnym. 
1.16.7.  Temperatura smaru: min. .................K, maks. .........................................................K 1.17  Doładowanie:  Tak/Nie
(2) 
1.17.1.  Marka: ................................................................................................................ .......... 
1.17.2.  Typ:.................................................................................................................. ............. 
1.17.3.  Opis układu  (np. maksymalne ciśnienie doładowania, przepustnica, gdy ma to zastosowanie): ..... 1.17.4.  Chłodnica międzystopniowa: Tak/Nie
(2) 
1.18.   Układ dolotowy 
  Maksymalny dopuszczalny spadek ciśnienia dolotowego przy prędkości 
znamionowej silnika i 100 % obciążenia oraz w warunkach eksploatacji ustalonych 
  regulaminem nr 24................................................................................................. kPa 
1.19.   Układ wydechowy 
  Maksymalne dopuszczalne przeciwciśnienie wydechu przy prędkości znamionowej 
silnika i 100 % obciążenia oraz w warunkach eksploatacji ustalonych 
 regulaminem nr 24..................................................................................................kPa   Pojemność układu wydechowego: ........................................................................ dm³  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/45
2.  ŚRODKI PODJĘTE PRZECIW ZANIECZYSZCZENIU POWIETRZA 
 2.1. Urządzenie recyrkulacji gazów ze skrzyni korbowej (opis i rysunki):......................... 
................................................................... 
2.2.  Dodatkowe urządzenia zapobiegające zanieczyszczeniu (jeżeli istnieją i nie są 
uwzględnione w innej pozycji): 
2.2.1.  Katalizator: Tak/Nie
(2) 
2.2.1.1. Marka(-i): ............................................................................................................ ......... 
2.2.1.2. Typ(-y):.............................................................................................................. ........... 
2.2.1.3. Liczba katalizatorów i ich części:....................... 2.2.1.4. Wymiary, kształt i objętość katalizatora(-ów):............................................................. 2.2.1.5. Typ działania katalitycznego:....................................................................................... 2.2.1.6. Całkowita zawartość metali szlachetnych:................................................................... 2.2.1.7. Stężenie względne:.................................................................................................... ... 
2.2.1.8. Podłoże (struktura i tworzywo): ................................................................................... 2.2.1.9. Gęstość komórek:...................................................................................................... ... 
2.2.1.10. Typ obudowy katalizatora(-ów): .................................................................................. 2.2.1.11. Lokalizacja katalizatora(-ów) (miejsce i odległość odniesienia na ciągu 
wydechowym): ............................................................................................................ 
  ............................................................................................................................. ......... 
2.2.2.  Czujnik tlenu: Tak/Nie
(2) 
2.2.2.1. Marka(-i): ............................................................................................................ ......... 
2.2.2.2. Typ:.................................................................................................................. ............. 
2.2.2.3. Lokalizacja: .......................................................................................................... ........ 
2.2.3.  Wtrysk powietrza: Tak/Nie(2) 
2.2.3.1. Typ (powietrze pulsujące, pompa powietrza itp.): ...................................................... 2.2.4.  EGR: Tak/Nie
(2) 
2.2.4.1. Właściwości (współczynnik natężenia przepływu itp.):............................................... 2.2.5.  Filtr cząstek stałych: Tak/Nie
(2) 
2.2.5.1. Wymiary, kształt oraz pojemność filtra cząstek stałych:.............................................. 2.2.5.2. Typ i konstrukcja filtra cząstek stałych: ....................................................................... 2.2.5.3. Lokalizacja (odległość odniesienia na ciągu wydechowym):....................................... 2.2.5.4. Metoda lub układ regeneracji, opis i/lub rysunek: ....................................................... 2.2.6.  Pozostałe układy: Tak/Nie
(2) 
2.2.6.1. Opis i działanie:..................................................................................................... ....... 
 L 375/46 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
3.  DOPROWADZENIE PALIWA 
 3.1.  Silniki Diesla 
3.1.1.  Pompa zasilająca  Ciśnienie
(3): .........kPa lub wykres właściwości(2): ....................................................... 
3.1.2.  Układ wtrysku 3.1.2.1. Pompa 3.1.2.1.1.  Marka(-i): ......................................................................................................... ............ 
3.1.2.1.2. Typ(-y):............................................................................................................ ............. 
3.1.2.1.3. Zasilanie: ......mm³
(3) na suw przy prędkości obrotowej silnika.......min-1 przy pełnym 
wtrysku lub wykres właściwości(2) (3): ................... 
  ............................................................................................................................. ......... 
 Wskazać zastosowaną metodę: na silniku/pompie na stanowisku pomiarowym(2) 
 Jeśli dostarcza się regulator ciśnienia ładowania, podać właściwości podawania 
paliwa oraz ciśnienia ładowania w stosunku do prędkości obrotowej silnika.  
3.1.2.1.4. Kąt wyprzedzenia wtrysku 3.1.2.1.4.1. Charakterystyka kąta wyprzedzenia wtrysku
(3): ........................................................... 
3.1.2.1.4.2. Statyczny kąt wyprzedzenia wtrysku(3): ....................................................................... 
3.1.2.2. Przewody wtryskowe 3.1.2.2.1. Długość:............................................................................................................ ......mm 
3.1.2.2.2. Średnica wewnętrzna:.............................................................................................mm 3.1.2.3. Wtryskiwacz(-e) 3.1.2.3.1. Marka(-i): .......................................................................................................... ........... 
3.1.2.3.2. Typ(-y):............................................................................................................ ............. 
3.1.2.3.3. „Ciśnienie otwierające”:......................................................................................kPa
(3) 
  lub wykres właściwości(2)(3):......................................................................................... 
3.1.2.4. Regulator 3.1.2.4.1. Marka(-i): .......................................................................................................... ........... 
3.1.2.4.2. Typ(-y):............................................................................................................ ............. 
3.1.2.4.3. Prędkość, przy której następuje wyłączenie przy pełnym obciążeniu: ............... min
-1 
3.1.2.4.4. Prędkość maksymalna bez obciążenia: .............................................................. min-1 
3.1.2.4.5. Prędkość na biegu jałowym: ............................................................................... min-1 
3.1.3. Układ rozruchu zimnego silnika 3.1.3.1. Marka(-i): ........................................................................................................... ......... 
3.1.3.2. Typ(-y):.............................................................................................................. ........... 
3.1.3.3. Opis: ................................................................................................................. ............ 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/47
3.1.3.4. Wspomaganie układu rozruchowego: .......................................................................... 
3.1.3.4.1. Marka: .............................................................................................................. ............ 
3.1.3.4.2. Typ:................................................................................................................ ............... 
3.2. Silniki napędzane gazem(6) 
3.2.1.  Paliwo: gaz ziemny/gaz płynny(2) 
3.2.2. Regulator(-y) lub parownik/reduktor(-y)(3) 
3.2.2.1. Marka(-i): ............................................................................................................ ......... 
3.2.2.2. Typ(-y):.............................................................................................................. ........... 
3.2.2.3. Liczba stopni redukcji ciśnienia:.................................................................................. 3.2.2.4. Ciśnienie w stopniu końcowym: min................kPa, maks. ...................................kPa 3.2.2.5. Liczba głównych punktów regulacji: ........................................................................... 3.2.2.6. Liczba punktów regulacji biegu jałowego: .................................................................. 3.2.2.7. Numer homologacji zgodnie z regulaminem nr: ......................................................... 3.2.3. Układ paliwowy: mieszalnik/wtrysk gazu/wtrysk cieczy/wtrysk bezpośredni
(2) 
3.2.3.1. Regulacja składu mieszanki: ....................................................................................... 3.2.3.2. Opis układu i/lub schemat i rysunki: ........................................................................... 3.2.3.3. Numer homologacji zgodnie z regulaminem nr .......................................................... 3.2.4. Mieszalnik 3.2.4.1. Numer: ............................................................................................................... .......... 
3.2.4.2. Marka(-i): ............................................................................................................ ......... 
3.2.4.3. Typ(-y):.............................................................................................................. ........... 
3.2.4.4. Lokalizacja: .......................................................................................................... ........ 
3.2.4.5. Zakres regulacji: ..................................................................................................... ...... 
3.2.4.6. Numer homologacji zgodnie z regulaminem nr .......................................................... 3.2.5. Wtrysk do kolektora wlotowego 3.2.5.1. Wtrysk: jednopunktowy/wielopunktowy
(2) 
3.2.5.2. Wtrysk: ciągły/zsynchronizowany/ 
sekwencyjny(2): 
3.2.5.3. Urządzenie wtryskowe 3.2.5.3.1. Marka(-i): ......................................................................................................... ........... 
3.2.5.3.2. Typ(-y): ........................................................................................................... ............. 
3.2.5.3.3. Zakres regulacji: ................................................................................................... ........ 
3.2.5.3.4. Numer homologacji zgodnie z regulaminem nr .......................................................... 3.2.5.4. Pompa zasilająca (gdy ma to zastosowanie): ............................................................... 3.2.5.4.1. Marka(-i): ......................................................................................................... ........... 
3.2.5.4.2. Typ(-y): ........................................................................................................... ............. L 375/48 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
3.2.5.4.3. Numer homologacji zgodnie z regulaminem nr .......................................................... 
3.2.5.5. Wtryskiwacz(-e) ...................................................................................................... .... 
3.2.5.5.1. Marka(-i): ......................................................................................................... ........... 
3.2.5.5.2. Typ(-y):............................................................................................................ ............. 
3.2.5.5.3. Numer homologacji zgodnie z regulaminem nr .......................................................... 3.2.6.  Wtrysk bezpośredni 3.2.6.1. Pompa wtryskowa/regulator ciśnienia
(2) 
3.2.6.1.1. Marka(-i): .......................................................................................................... ........... 
3.2.6.1.2. Typ(-y):............................................................................................................ ............. 
3.2.6.1.3. Kąt wyprzedzenia wtrysku: ......................................................................................... 3.2.6.1.4. Numer homologacji zgodnie z regulaminem nr .......................................................... 3.2.6.2. Wtryskiwacz(-e) 3.2.6.2.1. Marka(-i): ......................................................................................................... ........... 
3.2.6.2.2. Typ(-y): ........................................................................................................... ............. 
3.2.6.2.3. Ciśnienie otwarcia lub wykres właściwości
(3): ............................................................ 
3.2.6.2.4. Numer homologacji zgodnie z regulaminem nr .......................................................... 3.2.7. Elektroniczna jednostka sterująca (ECU) 3.2.7.1. Marka(-i): ........................................................................................................... ......... 
3.2.7.2. Typ(-y): ............................................................................................................. ........... 
3.2.7.3. Zakres regulacji: ..................................................................................................... ...... 
3.2.8. Urządzenie przeznaczone wyłącznie dla gazu ziemnego 3.2.8.1. Wariant 1 (tylko w przypadku homologacji silników dla kilku konkretnych składów 
paliwa) 
3.2.8.1.1. Skład paliwa:    
metan (CH
4): baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
etan (C 2H 6): baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
propan (C 3H 8): baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
butan (C 4H 10): baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
C5/C5+: baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
tlen (O 2):  baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
obojętny (N 2, He itp.): baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/49
3.2.8.1.2. Wtryskiwacz(-e) 
3.2.8.1.2.1. Marka(-i):  3.2.8.1.2.2. Typ(-y):  3.2.8.1.3. Inne (gdy ma to zastosowanie) 3.2.8.2. Wariant 2 (tylko w przypadku homologacji dla kilku konkretnych składów paliwa)  4. USTAWIENIE ROZRZĄDU:  4.1. Maksymalny wznios zaworów oraz kąty otwarcia i zamknięcia w odniesieniu do punktów 
zwrotnych lub danych równoważnych ..................................... 
4.2. Zakresy odniesienia i/lub ustawień
(2): ................................... 
 5. UKŁAD ZAPŁONU (TYLKO SILNIKI O ZAPŁONIE ISKROWYM)  5.1. Rodzaj układu zapłonu: 
cewka i świece wspólne/cewka i świece oddzielne/inne (określić)
(2) 
5.2. Jednostka sterowania zapłonem 5.2.1. Marka(-i): .............................................................. 5.2.2. Typ(-y): .............................................................. 5.3. Krzywa wyprzedzenia zapłonu/wykres wyprzedzenia
(2) (3): 
..................................................................... 
5.4. Regulacja zapłonu(3): ..... stopni przed GMP przy prędkości ....... min-1 oraz WYKRES 
................. kPa 
5.5. Świece zapłonowe 
5.5.1. Marka(-i): .............................................................. 5.5.2. Typ(-y): .............................................................. 5.5.3. Regulacja szczeliny: ........................................................mm 5.6. Cewka(-i) zapłonowa(-e) 
5.6.1. Marka(-i): .............................................................. 5.6.2. Typ(-y): ..............................................................  L 375/50 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
6. URZĄDZENIA ZASILANE  ENERGIĄ SILNIKA 
  
 Silnik należy przedłożyć do badania z urządzeniami dodatkowymi niezbędnymi do pracy 
silnika (np. wentylator, pompa wodna itp.) oraz w warunkach eksploatacji ustalonych w 
regulaminie nr 24. 
  
6.1. Urządzenia dodatkowe montowane dla potrzeb badania 
   Jeśli instalacja urządzeń dodatkowych na stanowisku pomiarowym jest niemożliwa lub nie 
jest właściwa, moc pochłanianą przez te urządzenia należy wyznaczyć i odjąć od 
zmierzonej mocy silnika w całym obszarze roboczym cyklu(-i) badań. 
 
6.2. Urządzenia dodatkowe zdejmowane dla potrzeb badania 
   Urządzenia dodatkowe niezbędne wyłącznie do pracy pojazdu (np. sprężarka powietrza, 
układ klimatyzacji itp.) są zdejmowane dla potrzeb badania. W przypadku, gdy zdjęcie 
urządzeń dodatkowych nie jest możliwe, moc pochłaniana przez te urządzenia może zostać ustalona i dodana do zmierzonej mocy silnika w całym obszarze roboczym cyklu(-i) badań. 
 
7. DODATKOWE INFORMACJE O WARUNKACH BADANIA  7.1. Zastosowany smar 
7.1.1. Marka: ................................................................. 7.1.2. Typ: .................................................................  (Podać procent oleju w mieszance w przypadku wymieszania smaru i paliwa): 
..................................................... 
7.2. Urządzenia zasilane energią silnika (gdy ma to zastosowanie) 
 Moc pochłaniana przez urządzenia dodatkowe należy ustalić wyłącznie,  – jeżeli urządzenia dodatkowe niezbędne do pracy silnika nie są zamontowane na silniku, 
i/lub 
 – jeżeli urządzenia dodatkowe, które nie są niezbędne do pracy silnika są zamontowane na 
silniku.  
7.2.1. Wyliczenie i określenie szczegółów: ..................................  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/51
7.2.2. Moc pochłaniana przy różnych wskazanych prędkościach obrotowych silnika: 
 
Urządzenie  Moc pochłaniana (kW) przy różnych prędkościach obrotowych silnika  
 Bieg 
jałowy Niskie 
obroty: Wysokie 
obroty: Prędkość 
A(7): Prędkość 
B(7): Prędkość 
C(7): Prędkości 
odniesie-
nia(8) 
P(a) 
Urządzenia 
dodatkowe niezbędne do pracy silnika 
(do odjęcia od 
zmierzonej mocy silnika) 
Patrz pozycja 6.1.         
P(b) 
Urządzenia 
dodatkowe, które nie są niezbędne do pracy silnika 
(do dodania do 
zmierzonej mocy silnika) 
Patrz pozycja 6.2.         
 8. OSIĄGI SILNIKA  8.1. Prędkości obrotowe silnika
(9) 
  Niskie obroty (n
lo): ..................................................min-1 
 Wysokie obroty (n hi): ..................................................min-1 
  dla cykli ESC i ELR  Bieg jałowy: .................................................................min
-1 
 Prędkość A: .........................................................min-1 
 Prędkość B: .........................................................min-1 
 Prędkość C: .........................................................min-1 
 dla cyklu ETC L 375/52 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 Prędkość odniesienia: ..................................................min-1 
 
8.2. Moc silnika (mierzona zgodnie z przepisami regulaminu nr 24) w kW 
 
   Prędkość obrotowa silnika 
 
 Bieg 
jałowyPrędkość 
A(7): Prędkość 
B(7): Prędkość 
C(7): Prędkości 
odniesienia(8)
P(m) 
Moc mierzona na 
stanowisku do badań       
P(a) 
Moc pochłaniana przez urządzenia dodatkowe montowane do celów badania (pozycja 6.1) 
- jeśli zamontowane - jeśli niezamontowane       
0      
0      
0      
0      
0 
P(b) 
Moc pochłaniana przez 
urządzenia dodatkowe zdejmowane do celów badania (pozycja 6.2) 
- jeśli zamontowane - jeśli niezamontowane      
 
0     
 
0     
 
0     
 
0     
 
0 
P(n) 
Moc silnika netto = P(m) - P(a) + P(b)       
  8.3. Ustawienie dynamometru (kW) 
  Do ustawienia dynamometru dla potrzeb badania ESC i ELR oraz cyklu odniesienia dla 
badania ETC używa się mocy netto silnika P(n) określonej w pkt. 8.2. Zaleca się 
zainstalowanie silnika na stanowisku do badań w stanie netto. W tym przypadku wartości P(m) i P(n) są identyczne. Jeżeli uruchomienie silnika w stanie netto jest niemożliwe lub niewłaściwe, regulację dynamometru należy dostosować do stanu netto z wykorzystaniem powyższego wzoru. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/53
8.3.1. Badania ESC i ELR 
  Dynamometr należy ustawić zgodnie z wzorem w załączniku 4, dodatek 1, pkt 1.2.  
Obciążenie 
procentowe  Prędkość obrotowa silnika  
 Bieg jałowy  Prędkość A  Prędkość B  Prędkość C  
10  --    
25   --    
50   --    
75  --    
100     
 8.3.2. Badanie ETC   Jeśli silnik nie jest badany w warunkach netto, producent musi podać, a służba 
techniczna zatwierdzić wzór korekcji do przeliczania zmierzonej mocy lub zmierzonej 
pracy w cyklu, jak określono zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 2, pkt. 2 na moc netto lub pracę netto w cyklu. 
           Przypisy:
 
 
(1) W przypadku niekonwencjonalnych silników i układów producent dostarcza szczegółowych 
danych równoważnych tutaj określonym. 
(2) Niepotrzebne skreślić. 
(3) Określić tolerancję. 
(6) W przypadku inaczej zaprojektowanych układów podać równoważne informacje (dotyczy 
pkt 3.2.). 
(7) Badanie ESC 
(8) Tylko badanie ETC 
(9) Określić tolerancję; w granicach ± 3 % wartości zdeklarowanych przez producenta. 
__________ L 375/54 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Załącznik 1 – dodatek 1  
 
WŁAŚCIWOŚCI CZĘŚCI POJAZDU ZWIĄZANYCH Z SILNIKIEM 
 
 
1. Spadek ciśnienia układu dolotowego przy prędkości znamionowej silnika i przy 100 % 
obciążenia: ............................................kPa 
 2. Przeciwciśnienie układu wydechowego przy prędkości znamionowej silnika i przy 100 % 
obciążenia: ............................................kPa 
 3. Objętość układu wydechowego: ........................................cm³  4. Moc pochłaniana przez urządzenia dodatkowe potrzebne do pracy silnika i w warunkach 
eksploatacyjnych podanych w regulaminie nr 24. 
 
Urządzenie  Moc pochłaniana (kW) przy różnych prędkościach obrotowych silnika  
 Bieg 
jałowy Niskie 
obroty: Wysokie 
obroty: Prędkość 
A(1) Prędkość
B  Prędkość 
C  Prędkości 
odniesienia(2)
P(a) 
Urządzenia dodatkowe niezbędne do pracy silnika (do odjęcia od zmierzonej mocy silnika) patrz załącznik 1, pozycja 6.1.         
 
(1) Badanie ESC 
(2) Tylko badanie ETC 
__________  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/55
Załącznik 1 – dodatek 2  
 
PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI RODZINY SILNIKÓW 
 
 
1. PARAMETRY WSPÓLNE  1.1. Cykl spalania: .....................................................  1.2. Chłodziwo: .......................................................  1.3. Liczba cylindrów
(1)................................................. 
 1.4. Pojemność poszczególnych cylindrów: .....................................  1.5. Sposób zasysania powietrza: .............................................  1.6. Typ/konstrukcja komory spalania: .......................................  1.7. Zawór i układ kanałów - położenie, wymiar i liczba: ...................  ....................................................................... 1.8. Układ paliwowy: ..........................................................  1.9. Układ zapłonu (silniki gazowe): ........................................  1.10. Właściwości różne:   - wymuszony układ chłodzenia
(1): ........................................... 
 - recyrkulacja spalin(1): ....................................... 
 - wtrysk woda/emulsja(1): ........................................ 
 - wtrysk powietrza(1)..................................................... 
 1.11. Oczyszczanie spalin
(1): ..................................................................... 
  Sprawdzenie współczynnika identyczności (lub najniższej wartości dla silnika 
macierzystego): 
 pojemność/dawka paliwa na suw, zgodnie ze schematem numer: 
.................................................. 
 L 375/56 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
2. WYSZCZEGÓLNIENIE RODZINY SILNIKÓW 
 2.1. Nazwa rodziny silników Diesla: .......................................  2.1.1. Specyfikacja silników w rodzinie:      
     Silnik 
macierzysty  
Typ silnika       
Liczba cylindrów       
Prędkość znamionowa (min-1)      
Podawanie paliwa na suw 
(mm3)      
Moc znamionowa netto (kW)       
Maks. prędkość znamionowa 
(min-1)      
Podawanie paliwa na suw 
(mm3)      
Maksymalny moment 
obrotowy (Nm)       
Niska prędkość biegu 
jałowego (min-1)      
Pojemność skokowa cylindra 
(w % wartości dla silnika 
macierzystego)      100 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/57
2.2. Nazwa rodziny silników gazowych: ........................................... 
 2.2.1 Specyfikacja silników w rodzinie:  
     Silnik 
macierzysty  
Typ silnika       
Liczba cylindrów       
Prędkość znamionowa (min-1)      
Podawanie paliwa na suw (mm³)      
Moc znamionowa netto (kW)       
Maks. prędkość znamionowa (min
-1)      
Podawanie paliwa na suw (mm
3)      
Maksymalny moment obrotowy (Nm)       
Niska prędkość biegu jałowego (min
-1)      
Pojemność skokowa cylindra 
(w % wartości dla silnika 
macierzystego)      100 
Regulacja zapłonu       
Przepływ EGR       
Pompa powietrza tak/nie       
Przepływ rzeczywisty na pompie powietrza       
 
(1) Niepotrzebne zaznaczyć „nd.”. 
 
__________ L 375/58 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Załącznik 1 – dodatek 3  
 
PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI TYPÓW SILNIKÓW W RODZINIE(1) 
 
1. OPIS SILNIKA  
1.1. Producent: ................................................... 
1.2. Kod silnika nadany przez producenta: ..................................... 1.3. Cykl: czterosuw/dwusuw
(2) 
1.4. Liczba i położenie cylindrów: ............................ 1.4.1. Średnica: .........................................................mm 1.4.2. Skok tłoka: .......................................................mm 1.4.3. Kolejność zapłonu: ................................................... 1.5. Pojemność silnika: .............................................cm³ 1.6. Stopień sprężania
(3): ................................ 
1.7. Rysunek (rysunki) komory spalania i denka tłoka: .............. 
................................................................. 
1.8. Minimalny obszar pola przekroju poprzecznego otworu wlotowego i wylotowego: 
..............................................................cm² 
1.9. Prędkość na biegu jałowym: ...............................................min-1 
1.10. Maksymalna moc netto: ..................kW przy ..................min-1 
1.11. Maksymalna dopuszczalna prędkość obrotowa silnika: .............................min-1 
1.12. Maksymalny moment obrotowy: .................Nm przy ..................min-1 
1.13.  Układ spalania: zapłon samoczynny/zapłon wymuszony(2) 
1.14. Paliwo: olej napędowy/gaz płynny/gaz ziemny zakresu H/gaz ziemny zakresu L/gaz 
ziemny zakresu HL/alkohol etylowy(1) 
1.15. Układ chłodzenia 1.15.1. Ciecz 1.15.1.1. Rodzaj cieczy: ............................................... 1.15.1.2. Pompa(-y) cyrkulacyjna(-e): Tak/Nie
(2) 
1.15.1.3. Właściwości lub marka(-i) i typ(-y) (gdy ma to zastosowanie): .........  ................................................................. 1.15.1.4. Przełożenie(-a) napędu (gdy ma to zastosowanie): ................................. 1.15.2. Powietrze 1.15.2.1. Dmuchawa: Tak/Nie
(2) 
1.15.2.2. Właściwości lub marka(-i) i typ(-y) (gdy ma to zastosowanie): .........  ................................................................. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/59
1.15.2.3. Przełożenie(-a) napędu (gdy ma to zastosowanie): ................................. 
1.16.  Temperatura dozwolona przez producenta 
1.16.1. Chłodzenie cieczą: Maksymalna temperatura przy wylocie: .................K 1.16.2. Chłodzenie powietrzem: Punkt odniesienia: ...............................  Maksymalna temperatura w punkcie odniesienia: ....................K 1.16.3. Temperatura maksymalna powietrza przy wylocie chłodnicy wlotowej (gdy ma to 
zastosowanie): ...................................K 
1.16.4. Maksymalna temperatura spalin w punkcie przewodu(-ów) wydechowego(-ych) w 
pobliżu kołnierza(-y) kolektora wydechowego spalin lub turbosprężarki 
doładowującej: ...............................................K 
1.16.5. Temperatura paliwa: min. ..............K, maks. ................K 
 dla silników Diesla na wlocie pompy wtryskowej, dla silników napędzanych gazem 
ziemnym na końcowym położeniu regulatora ciśnienia 
1.16.6. Ciśnienie paliwa: min. ..............kPa, maks. ...............kPa  na końcowym położeniu regulatora ciśnienia, tylko silniki napędzane gazem 
ziemnym 
1.16.7. Temperatura smaru: min. .............K, maks..............K 1.17. Doładowanie:  Tak/Nie
(2) 
1.17.1. Marka: ........................................................... 1.17.2. Typ: ........................................................... 1.17.3. Opis układu (np. maksymalne ciśnienie doładowania, przepustnica, gdy ma to 
zastosowanie): .................................. 
1.17.4. Chłodnica międzystopniowa: Tak/Nie
(2) 
1.18.  Układ dolotowy 
 Maksymalny dopuszczalny spadek ciśnienia dolotowego przy prędkości 
znamionowej silnika i 100 % obciążenia oraz w warunkach eksploatacji ustalonych 
w regulaminie nr 24: .............................kPa 
1.19.  Układ wydechowy 
 Maksymalne dopuszczalne przeciwciśnienie wydechu przy prędkości znamionowej 
silnika i 100 % obciążenia oraz w warunkach eksploatacji ustalonych w regulaminie nr 24: .............................kPa 
 Pojemność układu wydechowego: .......................................cm³ 
 2. ŚRODKI PODJĘTE PRZECIW ZANIECZYSZCZENIU POWIETRZA  2.1. Urządzenie recyrkulacji gazów ze skrzyni korbowej (opis i rysunki): 
................................................................. L 375/60 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
2.2. Dodatkowe urządzenia zapobiegające zanieczyszczeniu (jeżeli istnieją i nie są 
uwzględnione w innej pozycji): 
2.2.1. Katalizator: Tak/Nie(2) 
2.2.1.1. Liczba katalizatorów i ich części: .................... 
2.2.1.2. Wymiary, kształt i objętość katalizatora(-ów): .....  ................................................................. 2.2.1.3. Typ działania katalitycznego: ....................................... 2.2.1.4. Całkowita zawartość metali szlachetnych: ................................ 2.2.1.5. Stężenie względne: ......................................... 2.2.1.6. Podłoże (struktura i tworzywo): ............................. 2.2.1.7. Gęstość komórek: ................................................... 2.2.1.8. Typ obudowy katalizatora(-ów): .................. 2.2.1.9. Lokalizacja katalizatora(-ów) (miejsce i odległość odniesienia na ciągu 
wydechowym): .................................. ................................................................. 
2.2.2. Czujnik tlenu: Tak/Nie
(2) 
2.2.2.1. Typ: ........................................................... 2.2.3. Wtrysk powietrza: Tak/Nie
(2) 
2.2.3.1. Typ (powietrze pulsujące, pompa powietrza itp.): ............................... 2.2.4. EGR: Tak/Nie
(2) 
2.2.4.1. Właściwości (współczynnik natężenia przepływu itp.): ............................... 2.2.5. Filtr cząstek stałych: Tak/Nie
(2) 
 2.2.5.1. Wymiary, kształt oraz pojemność filtra cząstek stałych: .........  ................................................................. 2.2.5.2. Typ i konstrukcja filtra cząstek stałych: ........................ 2.2.5.3. Lokalizacja (odległość odniesienia na ciągu wydechowym): .............. 2.2.5.4. Metoda lub układ regeneracji, opis i/lub rysunek: ...  ................................................................. 2.2.6. Pozostałe układy: Tak/Nie
(2) 
2.2.6.1. Opis i działanie: ......................................  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/61
3. DOPROWADZENIE PALIWA 
 3.1. Silniki Diesla 
3.1.1. Pompa zasilająca  Ciśnienie
(3): ..............kPa lub wykres właściwości(2): .... 
 ................................................................. 3.1.2. Układ wtrysku 3.1.2.1. Pompa 3.1.2.1.1. Marka(-i): ........................................................ 3.1.2.1.2. Typ(-y): ........................................................ 3.1.2.1.3. Zasilanie: ......mm³
(3) na suw przy prędkości obrotowej silnika........min-1 przy 
pełnym wtrysku lub wykres właściwości(2) (3): ............. 
 .................................................................  Wskazać zastosowaną metodę: na silniku/pompie na stanowisku pomiarowym
(2) 
 Jeśli dostarcza się regulator ciśnienia ładowania, podać właściwości podawania 
paliwa oraz ciśnienia ładowania w stosunku do prędkości obrotowej silnika. 
3.1.2.1.4. Kąt wyprzedzenia wtrysku 3.1.2.1.4.1. Charakterystyka kąta wyprzedzenia wtrysku
(3): ..................................... 
3.1.2.1.4.2. Statyczny kąt wyprzedzenia wtrysku(3): ..................................... 
3.1.2.2. Przewody wtryskowe 3.1.2.2.1. Długość: .......................................................mm 3.1.2.2.2. Średnica wewnętrzna: ............................................mm 3.1.2.3. Wtryskiwacz(-e) 3.1.2.3.1. Marka(-i): .......................................................  3.1.2.3.2. Typ(-y): .......................................................  3.1.2.3.3. „Ciśnienie otwierające”: ........................................kPa
(3) 
 lub wykres właściwości(2)(3): ................................. 
3.1.2.4. Regulator 3.1.2.4.1. Marka(-i): .......................................................  3.1.2.4.2. Typ(-y): ........................................................ 3.1.2.4.3. Prędkość, przy której następuje wyłączenie przy pełnym obciążeniu: .............min
-1 
3.1.2.4.4. Prędkość maksymalna bez obciążenia: ......................................min-1 
3.1.2.4.5. Prędkość na biegu jałowym: ...............................................min-1 L 375/62 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
3.1.3. Układ rozruchu zimnego silnika 
3.1.3.1. Marka(-i): ........................................................ 3.1.3.2. Typ(-y): ........................................................ 3.1.3.3. Opis: .................................................... 3.1.3.4. Wspomaganie układu rozruchowego: ......................................... 3.1.3.4.1. Marka: ........................................................... 3.1.3.4.2. Typ: ........................................................... 3.2. Silniki napędzane gazem
 
3.2.1. Paliwo: gaz ziemny/gaz płynny(2) 
3.2.2. Regulator(-y) lub parownik/reduktor(-y)(2) 
3.2.2.1. Marka(-i): ........................................................ 3.2.2.2. Typ(-y): ........................................................ 3.2.2.3. Liczba stopni redukcji ciśnienia: ............................ 3.2.2.4. Ciśnienie w stopniu końcowym: min. .........kPa, maks. ..........kPa 3.2.2.5. Liczba głównych punktów regulacji: ............................... 3.2.2.6. Liczba punktów regulacji biegu jałowego: ............................... 3.2.2.7. Numer homologacji: ................................................ 3.2.3. Układ paliwowy: mieszalnik/wtrysk gazu/wtrysk cieczy/wtrysk bezpośredni
(2) 
3.2.3.1. Regulacja składu mieszanki: .................................... 3.2.3.2. Opis układu i/lub schemat i rysunki: ................. 
................................................................. 
3.2.3.3. Numer homologacji: ................................................ 3.2.4. Mieszalnik 3.2.4.1. Numer: ......................................................... 3.2.4.2. Marka(-i): ........................................................ 3.2.4.3. Typ(-y): ........................................................ 3.2.4.4. Lokalizacja: ....................................................... 3.2.4.5. Zakres regulacji: ....................................... 3.2.4.6. Numer homologacji: ................................................ 3.2.5. Wtrysk do kolektora wlotowego 3.2.5.1. Wtrysk: jednopunktowy/wielopunktowy
(2) 
3.2.5.2. Wtrysk: ciągły/zsynchronizowany/sekwencyjny(2) 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/63
3.2.5.3. Urządzenie wtryskowe 
3.2.5.3.1. Marka(-i): ........................................................ 3.2.5.3.2. Typ(-y): ........................................................ 3.2.5.3.3. Zakres regulacji: ....................................... 3.2.5.3.4. Numer homologacji: ................................................ 3.2.5.4. Pompa zasilająca (gdy ma to zastosowanie): .................................... 3.2.5.4.1. Marka(-i): ........................................................ 3.2.5.4.2. Typ(-y): ........................................................ 3.2.5.4.3. Numer homologacji: ................................................ 3.2.5.5. Wtryskiwacz(-e):..................................................... 3.2.5.5.1. Marka(-i): ........................................................ 3.2.5.5.2. Typ(-y): ........................................................ 3.2.5.5.3. Numer homologacji: ................................................ 3.2.6. Wtrysk bezpośredni 3.2.6.1. Pompa wtryskowa/regulator ciśnienia
(2) 
3.2.6.1.1. Marka(-i): ........................................................ 3.2.6.1.2. Typ(-y): ........................................................ 3.2.6.1.3. Kąt wyprzedzenia wtrysku: ............................................... 3.2.6.1.4. Numer homologacji: ................................................ 3.2.6.2. Wtryskiwacz(-e) 3.2.6.2.1. Marka(-i): ........................................................ 3.2.6.2.2. Typ(-y): ........................................................ 3.2.6.2.3. Ciśnienie otwarcia lub wykres właściwości
(3): .................. 
................................................................. 
3.2.6.2.4. Numer homologacji: ................................................ 3.2.7. Elektroniczna jednostka sterująca (ECU) 3.2.7.1. Marka(-i): ........................................................ 3.2.7.2. Typ(-y): ........................................................ 3.2.7.3. Zakres regulacji: ....................................... 3.2.8. Urządzenie przeznaczone wyłącznie dla gazu ziemnego 3.2.8.1. Wariant 1 (tylko w przypadku homologacji silników dla kilku konkretnych składów 
paliwa) L 375/64 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
3.2.8.1.1. Skład paliwa: 
 
metan (CH 4): baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
etan (C 2H 6): baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
propan (C 3H 8): baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
butan (C 4H 10): baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
C5/C5+: baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
tlen (O 2):  baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
obojętny (N 2, He itp.): baza:.... % mol  min..... % mol  maks..... % mol  
 3.2.8.1.2. Wtryskiwacz(-e) 3.2.8.1.2.1. Marka(-i): ........................................................ 3.2.8.1.2.2. Typ(-y): ........................................................ 3.2.8.1.3. Inne (gdy ma to zastosowanie) 3.2.8.2. Wariant 2 (tylko w przypadku homologacji dla kilku konkretnych składów paliwa)  4. USTAWIENIE ROZRZĄDU:  4.1. Maksymalny wznios zaworów i kąty otwarcia i zamknięcia w odniesieniu do 
punktów martwych danych równoważnych: .................... ................................................................. 
4.2. Zakresy odniesienia i/lub ustawień
(2): ............................ 
 ................................................................. 5. UKŁAD ZAPŁONU (TYLKO
 SILNIKI O ZAPŁONIE ISKROWYM) 
 5.1. Rodzaj układu zapłonu: cewka i świece wspólne/cewka i świece oddzielne/inne 
(określić)
(2) 
5.2. Jednostka sterowania zapłonem 5.2.1. Marka(-i): ........................................................ 5.2.2. Typ(-y): ........................................................ 5.2. Krzywa wyprzedzenia zapłonu/wykres wyprzedzenia
(2) (3): ...................... 
 ................................................................. 5.4. Regulacja zapłonu
(3): ...............stopni przed GMP przy prędkości ................ min-1 
oraz WYKRES ................. kPa 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/65
5.5. Świece zapłonowe 
5.5.1. Marka(-i): ........................................................ 
5.5.2. Typ(-y): ........................................................ 5.5.3. Regulacja szczeliny: ..................................................mm 5.6. Cewka(-i) zapłonowa(-e) 
5.6.1. Marka(-i): ........................................................ 5.6.2. Typ(-y): ........................................................ 
 
                              Przypisy
 
 
(1) Przedłożyć dla każdego silnika w rodzinie. 
(2) Niepotrzebne skreślić. 
(3) Określić tolerancję. 
__________ L 375/66 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
  Załącznik 2A  
 
 KOMUNIKAT   (maksymalny format: A4 (210 x 297 mm))  
wydany przez: Nazwa służby administracyjnej: 
....................... ....................... ....................... 
     dotyczy: 2
/   UDZIELENIA HOMOLOGACJI 
ROZSZERZENIA HOMOLOGACJI ODMOWY HOMOLOGACJI COFNIĘCIA HOMOLOGACJI OSTATECZNEGO ZAPRZESTANIA PRODUKCJI 
 typu silnika wysokoprężnego, typu silnika gazowego lub typu silnika z wymuszonym zapłonem napędzanego gazem płynnym, 2
/ jako odrębnej jednostki technicznej w odniesieniu do emisji 
zanieczyszczeń, zgodnie z regulaminem nr 49  Homologacja nr .....     Rozszerzenie nr .....  1. Nazwa handlowa lub znak towarowy silnika:..................................................................   2. Typ silnika:................................................................................................................ .......  
 3. Typ spalania: zapłon samoczynny/zapłon wymuszony 2
/ 
 3.1. Typ paliwa:............................................................................................................... ........  
 4. Nazwa i adres producenta: ...............................................................................................   5. Gdy ma to zastosowanie, nazwisko i adres przedstawiciela producenta:  
............................................................................................................................... ...........  
 6. Maksymalny dopuszczalny spadek ciśnienia dolotowego: ........................................ kPa  7. Maksymalne dopuszczalne przeciwciśnienie:............................................................ kPa  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/67
8. Maksymalna dopuszczalna moc pochłaniana przez urządzenia napędzane silnikiem: 
 
Pośrednia: .................kW; Znamionowa: .................................................................. kW 
 9. Ograniczenia użytkowania (w razie potrzeby):................................................................   10. Poziomy emisji zanieczyszczeń z silnika/silnika macierzystego 
 
10.1. Badanie ESC (gdy ma to zastosowanie): 
CO:......................g/kWh THC: ...................g/kWh NO
X:....................g/kWh 
PT:.......................g/kWh 
 
10.2. Badanie ELR (gdy ma to zastosowanie): 
 Wartość zadymienia:..............m-1 
 
10.3. Badanie ETC (gdy ma to zastosowanie): 
CO:......................g/kWh THC: ...................g/kWh NMHC: ...............g/kWh CH
4:.....................g/kWh 
NO x: ....................g/kWh 
PT:.......................g/kWh 
 11. Silnik przedłożono do homologacji dnia: ........................................................................   12. Służba techniczna odpowiedzialna za prowadzenie badań homologacyjnych:  
............................................................................................................................... ...........  
 13. Data sprawozdania z badań opracowanego przez służbę techniczną:..............................   14. Numer sprawozdania z badań opracowanego przez służbę techniczną: ..........................   15. Pozycja znaku homologacji na silniku:............................................................................   16. Miejscowość:............................................................................................................... .....  
 17. Data: ..................................................................................................................... ...........  
 18. Podpis: ................................................................................................................... ..........  
 19. Do niniejszego komunikatu załączono następujące dokumenty, opatrzone 
przedstawionym powyżej numerem homologacji: 
 L 375/68 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Załącza się jedną kopię załącznika 1 do niniejszego regulaminu, wypełnionego i z 
wymaganymi rysunkami oraz schematami. 
                                           
1
/ Numer identyfikacyjny kraju 
udzielającego/rozszerzającego/odmawiającego/cofającego homologację (patrz wymagania dotyczące homologacji w niniejszym regulaminie). 
2
/ Niepotrzebne skreślić. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/69
 Załącznik 2B  
 
 KOMUNIKAT   (maksymalny format : A4 (210 x 297 mm))  
wydany przez: Nazwa służby administracyjnej: 
....................... ....................... ....................... 
     dotyczy: 2
/  UDZIELENIA HOMOLOGACJI 
ROZSZERZENIA HOMOLOGACJI ODMOWY HOMOLOGACJI COFNIĘCIA HOMOLOGACJI OSTATECZNEGO ZAPRZESTANIA PRODUKCJI 
 typu pojazdu w odniesieniu do emisji zanieczyszczeń z silnika, zgodnie z regulaminem nr 49.  Homologacja nr: ...     Rozszerzenie nr: ...   1. Nazwa handlowa lub znak towarowy silnika:......................................................................   2. Typ pojazdu: ................................................................................................................ ........  
 3. Nazwa i adres producenta: ...................................................................................................  
 4. Gdy ma to zastosowanie, nazwisko i adres przedstawiciela producenta: ............................  
............................................................................................................................... ..............  
 5. Maksymalny dopuszczalny spadek ciśnienia dolotowego:............................................ kPa  6. Maksymalne dopuszczalne przeciwciśnienie: .............................................................. kPa  7. Maksymalna dopuszczalna moc pochłaniana przez urządzenia napędzane silnikiem:  
Pośrednia: . . . . . . . . . . kW; Znamionowa:.................................................................... kW 
 8. Marka i typ silnika: ........................................................................................................ ......  
 L 375/70 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
9. Poziomy emisji zanieczyszczeń z silnika/silnika macierzystego 
 
9.1. Badanie ESC (gdy ma to zastosowanie): 
CO:......................g/kWh 
THC: ...................g/kWh NO
x: ....................g/kWh 
PT:.......................g/kWh 
 
9.2. Badanie ELR (gdy ma to zastosowanie): 
Wartość zadymienia:..............m-1 
 
9.3. Badanie ETC (gdy ma to zastosowanie): 
CO:......................g/kWh THC: ...................g/kWh NMHC: ...............g/kWh CH
4:.....................g/kWh 
NO x: ....................g/kWh 
PT:.......................g/kWh 
 10. Silnik przedłożono do homologacji dnia: ............................................................................   11. Służba techniczna odpowiedzialna za prowadzenie badań homologacyjnych: ...................  
............................................................................................................................... ..............  
 12. Data sprawozdania z badań opracowanego przez służbę techniczną: .................................    13. Numer sprawozdania z badań opracowanego przez służbę techniczną:..............................   14. Pozycja znaku homologacji na pojeździe/silniku 2
/:...........................................................  
 15. Miejscowość: ............................................................................................................... ........  
 16. Data:...................................................................................................................... ...............  
 17. Podpis: .................................................................................................................... .............  
 18. Do niniejszego komunikatu załączono następujące dokumenty, opatrzone przedstawionym 
powyżej numerem homologacji: 
 
Załącza się jedną kopię załącznika 1 do niniejszego regulaminu, wypełnionego i z wymaganymi rysunkami oraz schematami. 
  
1
/ Numer identyfikacyjny kraju udzielającego/rozszerzającego/odmawiającego/cofającego 
homologację (patrz wymagania dotyczące homologacji w niniejszym regulaminie). 
2/ Niepotrzebne skreślić. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/71
Załącznik 3  
 
UKŁAD ZNAKÓW HOMOLOGACJI 
(Patrz pkt 4.6. niniejszego regulaminu) 
 I. HOMOLOGACJA „I” (wiersz A).  (Patrz pkt 4.6.3. niniejszego regulaminu)   
Wzór A
 
 Silniki homologowane w odniesieniu do limitów emisji określonych w wierszu A i pracujące 
na oleju napędowym do silników wysokoprężnych lub na gazie płynnym. 
 
   
 
Wzór B
 
  Silniki homologowane w odniesieniu do limitów emisji określonych w wierszu A i pracujące 
na gazie ziemnym. Sufiks po oznaczeniu kraju wskazuje kategorię paliwa określoną zgodnie z 
pkt. 4.6.3.1. niniejszego regulaminu. 
 
 
   Powyższe znaki homologacji umieszczone na silniku/pojeździe wskazują, że dany typ 
silnika/pojazdu uzyskał homologację w Zjednoczonym Królestwie (E11) zgodnie z regulaminem nr 49, a numer homologacji to 042439. Znak ten wskazuje, że homologacji udzielono zgodnie z wymogami regulaminu nr 49 obejmującego serię poprawek 04, i że silnik 
nie przekracza odnośnych ograniczeń określonych w pkt. 5.2.1. niniejszego regulaminu. 
 HL ta
3
aa 
2 E   11 49 RI - 042439  a
3
a  = 8  m m min . aa 
2 E   11 49 RI - 042439  a
3
a  = 8 m m min . L 375/72 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
II. HOMOLOGACJA „II” (wiersz B). 
 (Patrz pkt 4.6.3. niniejszego regulaminu)  
Wzór C
 
  Silniki homologowane w odniesieniu do limitów emisji określonych w wierszu B1 i pracuj ące 
na oleju napędowym do silników wysokoprężnych lub na gazie płynnym. 
 
 
 
Wzór D
 
 
 Silniki homologowane w odniesieniu do limitów emisji określonych w wierszu B1 i pracuj ące 
na gazie ziemnym. Sufiks po oznaczeniu kraju wskazuje kategorię paliwa określoną zgodnie z 
pkt. 4.6.3.1. niniejszego regulaminu. 
     Powyższy znak homologacji umieszczony na silniku/pojeździe wskazuje, że dany typ 
silnika/pojazdu uzyskał homologację w Zjednoczonym Królestwie (E11) zgodnie z regulaminem nr 49, a numer homologacji to 042439. Znak ten wskazuje, że homologacji udzielono zgodnie z wymogami regulaminu nr 49 obejmującego serię poprawek 04, i że silnik 
nie przekracza odnośnych ograniczeń określonych w pkt. 5.2.1. niniejszego regulaminu. 
 H TA
3
AA 
2 E   11 49 RII - 042439  A
3
A  = 8  MM MIN . AA 
2 E   11 49 RII - 042439  A
3
A  = 8  MM MIN . 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/73
III. HOMOLOGACJA „III” (wiersz B2). 
 (Patrz pkt 4.6.3. niniejszego regulaminu) 
Wzór E  
  Silniki homologowane w odniesieniu do limitów emisji określonych w wierszu B2 i pracuj ące 
na oleju napędowym do silników wysokoprężnych lub na gazie płynnym. 
       
Wzór F
 
  Silniki homologowane w odniesieniu do limitów emisji określonych w wierszu B2 i pracuj ące 
na gazie ziemnym. Sufiks po oznaczeniu kraju wskazuje kategorię paliwa określoną zgodnie z 
pkt. 4.6.3.1. niniejszego regulaminu. 
      Powyższy znak homologacji umieszczone na silniku/pojeździe wskazuje, że dany typ 
silnika/pojazdu uzyskał homologację w Zjednoczonym Królestwie (E11) zgodnie z regulaminem nr 49, a numer homologacji to 042439. Znak ten wskazuje, że homologacji udzielono zgodnie z wymogami regulaminu nr 49 obejmującego serię poprawek 04, i że silnik 
nie przekracza odnośnych ograniczeń określonych w pkt. 5.2.1. niniejszego regulaminu. 
 IV. HOMOLOGACJA „IV” (wiersz C). 
 (Patrz pkt 4.6.3. niniejszego regulaminu) 
Wzór G
 
  Silniki homologowane w odniesieniu do limitów emisji określonych w wierszu C i pracujące 
na oleju napędowym do silników wysokoprężnych lub na gazie płynnym. 
 
  
AA 
2 E   11 49 RIV - 042439  A
3
A  = 8 MM MIN . a a 
2 E  11 49 RIII - 042439  a
3
a  = 8  m m min . 
L TA
3
AA 
2 E   11 49 RIII - 042439  A
3
A  = 8  MM MIN . L 375/74 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
 
Wzór H  
 
 Silniki homologowane w odniesieniu do limitów emisji określonych w wierszu C i pracujące 
na gazie ziemnym. Sufiks po oznaczeniu kraju wskazuje kategorię paliwa określoną zgodnie z pkt. 4.6.3.1. niniejszego regulaminu. 
     Powyższy znak homologacji umieszczony na silniku/pojeździe wskazuje, że dany typ 
silnika/pojazdu uzyskał homologację w Zjednoczonym Królestwie (E11) zgodnie z regulaminem nr 49, a numer homologacji to 042439. Znak ten wskazuje, że homologacji udzielono zgodnie z wymogami regulaminu nr 49 obejmującego serię poprawek 04, i że silnik 
nie przekracza odnośnych ograniczeń określonych w pkt. 5.2.1. niniejszego regulaminu. 
 V. SILNIK/POJAZD HOMOLOGOWANY ZGODNIE Z JEDNYM LUB WIĘCEJ 
REGULAMINÓW 
 (Patrz pkt 4.7. niniejszego regulaminu) 
 
Wzór I
 
 
    
 Powyższy znak homologacji umieszczony na silniku/pojeździe wskazuje, że dany typ 
silnika/pojazdu uzyskał homologację w Zjednoczonym Królestwie (E11) zgodnie z 
regulaminem nr 49 (poziom emisji IV) i regulaminem nr 24 1
/. Pierwsze dwie cyfry numerów 
homologacji wskazują, że w terminach udzielenia odnośnych homologacji regulamin nr 49 
obejmował serię poprawek 04, a regulamin nr 24 serię poprawek 03. 
 _____________ 1
/ Drugi numer regulaminu podano jedynie jako przykład.  
_________ 49 IV HL  
24 03 1628  04 2439  A 
2 A E   11 A 
3 A 
2 
A 
2  A 
3 
A 
3 HL TA
3
AA 
2 E   11 49 RIV - 042439  A
3
A  = 8  MM MIN . 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/75
Załącznik 4  
 
PROCEDURA BADANIA 
 
1. WPROWADZENIE 
 1.1. Niniejszy załącznik opisuje metody wyznaczania poziomów emisji komponentów 
gazowych, cząstek stałych i zadymienia spalin przez badane silniki. Opisano trzy cykle badań stosowane zgodnie z przepisami niniejszego regulaminu, pkt 5.2.: 
 1.1.1. ESC składający się z 13 faz w warunkach ustalonych;  1.1.2. ELR składający się z faz zmienianego obciążenia chwilowego przy różnych 
prędkościach obrotowych będących integralną częścią jednej procedury badawczej i zmienianych jednocześnie; 
 1.1.3. ETC składający się z sekundowych sekwencji cyklu w warunkach nieustalonych.   1.2. Badanie przeprowadza się na silniku zamocowanym na stanowisku pomiarowym i 
połączonym z dynamometrem. 
 1.3. Zasada pomiaru
 
  Poziomy emisji mierzone w spalinach silnika uwzględniają komponenty gazowe 
(tlenek węgla, suma węglowodorów dla silników Diesla tylko w badaniu ESC; węglowodory niemetanowe dla silników Diesla i silników gazowych tylko w badaniu ETC; metan dla silników gazowych tylko w badaniu ETC i tlenki azotu), cząstki stałe (silniki Diesla, silniki gazowe tylko na etapie C) i zadymienie spalin (silniki Diesla tylko w badaniu ELR). Ponadto ditlenku węgla często używa się jako gazu znakującego do wyznaczania współczynnika rozcieńczenia w układach rozcieńczania przepływu częściowego i pełnego. Dobra praktyka inżynieryjna zaleca przeprowadzenie ogólnego pomiaru ditlenku węgla jako doskonałego narzędzia do wykrywania błędów pomiaru podczas wykonywania badania. 
 1.3.1.  Badanie ESC 
  Podczas zalecanej sekwencji warunków eksploatacji rozgrzanego silnika należy w 
sposób ciągły badać poziomy emisji spalin podane powyżej poprzez pobranie próbki nierozcieńczonych spalin. Cykl badania składa się z kilku faz prędkości i mocy obejmujących typowy zakres roboczy silników Diesla. W każdej z faz mierzy się z wykorzystaniem współczynników wag stężenia każdego z zanieczyszczeń, natężenie przepływu spalin i moc. Próbkę cząstek stałych rozcieńcza się kondycjonowanym powietrzem otaczającym. W toku pełnej procedury badania pobiera się przy pomocy odpowiednich filtrów jedną próbkę. Jak opisano w dodatku 1 do niniejszego załącznika, oblicza się masę każdej z substancji zanieczyszczających w gramach na kilowatogodzinę. Ponadto mierzy się stężenie NO
x w trzech punktach badania w L 375/76 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
obszarze kontrolnym wybranym przez służbę techniczną 1 /, a zmierzone wartości 
porównuje z wartościami obliczonymi dla faz cyklu badania, które obejmują wybrane 
punkty. Sprawdzenie poziomu NO x zapewnia skuteczność kontroli emisji w typowym 
zakresie roboczym silnika. 
 1.3.2.  Badanie ELR 
   Podczas przewidzianego badania reakcji na zmianę obciążenia, poziom zadymienia 
spalin emitowanych przez rozgrzany silnik określa się za pomocą dymomierza. Badanie polega na zmianie obciążenia silnika od 10 % do 100 % obciążenia przy trzech różnych i stałych prędkościach obrotowych silnika. Ponadto nastawiony zostaje czwarty stopień obciążenia wybrany przez służbę techniczną
1, a zmierzona wartość jest porównywana z 
wartościami z pozostałych obciążeń. Jak opisano w dodatku 1 do niniejszego załącznika, szczytowa wartość zadymienia spalin zostaje ustalona przy użyciu algorytmu uśredniającego. 
 1.3.3.  Badanie ETC 
  Podczas odtwarzania opisanego cyklu rozgrzanego silnika w nieustalonych warunkach 
eksploatacji, opartego ściśle na profilu jazdy silników instalowanych w samochodach ciężarowych i autobusach, wymienione powyżej zanieczyszczenia gazowe są próbkowane po rozcieńczeniu wszystkich spalin kondycjonowanym powietrzem otaczającym. Przy wykorzystaniu sygnałów sprzężenia zwrotnego momentu obrotowego silnika i prędkości obrotowej z dynamometru moc zostaje scałkowana po czasie trwania cyklu dając w efekcie pracę silnika w cyklu. Stężenie NO
x i HC w cyklu 
określa się przez całkowanie wskazań analizatora. Stężenia CO, CO 2 i NMHC może 
zostać określone przez całkowanie wskazań analizatora lub przez pobieranie próbek za pomocą filtrów workowych. Dla cząstek stałych proporcjonalną próbkę zbiera się na odpowiednich filtrach. Natężenie przepływu rozcieńczonych spalin w cyklu określa się w celu obliczenia wartości emisji masowych zanieczyszczeń. Wartości emisji masowych są odnoszone do pracy silnika, aby otrzymać wartość w gramach na kilowatogodzinę (kWh) dla każdej substancji zanieczyszczającej, jak opisano w dodatku 2 do niniejszego załącznika. 
 
                    
 
1 / Punkty badania wybiera się zgodnie z zatwierdzonymi metodami statystycznymi randomizacji. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/77
2. WARUNKI BADANIA 
 2.1. Warunki badania silnika
 
 2.1.1. Temperaturę bezwzględną (T
a) powietrza w silniku na wlocie do silnika wyraża się w 
stopniach Kelvina, a suche ciśnienie atmosferyczne (p s), wyrażone w kPa, mierzy się 
wyznaczając parametr F, zgodnie z następującymi przepisami: 
  a) dla silników Diesla:    Silniki wolnossące i mechanicznie doładowywane:  
7 , 0
29899⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛∗⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛=a
sT
pF  
 
 Silniki doładowywane z lub bez chłodzenia powietrza dolotowego:  
5 , 1 7 , 0
29899⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛∗⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛=a
sT
pF  
 
 b) dla silników gazowych:   
6 , 0 2 , 1
29899⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛∗⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛=a
sT
pF  
 
2.1.2.  Ważność badania 
  Aby badanie można było uznać za ważne, parametr F powinien wynieść:  
0,96 ≤ F ≤ 1,06 
 2.2. Silniki z chłodnicą powietrza doładowującego
 
  Notuje się temperaturę powietrza doładowującego, która przy prędkości maksymalnej 
mocy znamionowej i pełnym obciążeniu wynosi w granicach ± 5 K temperatury maksymalnej powietrza doładowującego określonej w załączniku 1, pkt 1.16.3. Temperatura chłodziwa powinna wynosić co najmniej 293 K (20°C). 
  Jeżeli stosuje się własny układ lub dmuchawę zewnętrzną, temperatura powietrza 
doładowującego wynosi ± 5 K maksymalnej temperatury powietrza doładowującego określonej w załączniku 1, pkt 1.16.3. przy prędkości maksymalnej mocy znamionowej i pełnym obciążeniu. W całym cyklu badania używa się chłodnicy powietrza doładowującego, aby spełnić powyższe warunki. 
 L 375/78 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
2.3. Układ dolotowy silnika  
 
 Układ dolotowy silnika nie powinien charakteryzować się ograniczeniem wlotu 
powietrza większym niż ± 100 Pa od górnej wartości granicznej przy prędkości maksymalnej mocy znamionowej i pełnym obciążeniu. 
 2.4. Układ wydechowy silnika
 
  Wykorzystuje się układ wydechowy z przeciwciśnieniem wydechu w granicach 1000 
Pa górnej wartości granicznej silnika eksploatowanego przy prędkości maksymalnej mocy znamionowej i pełnym obciążeniu oraz o objętości 40 % wartości podanej przez producenta. Można użyć układu własnego, pod warunkiem, że odwzorowuje on rzeczywiste warunki eksploatacji silnika. Układ wydechowy spełnia warunki dotyczące pobierania próbek spalin jak określono w załączniku 4, dodatek 4, pkt 3.4. oraz w załączniku 4, dodatek 6, pkt 2.2.1, EP oraz pkt 2.3.1., EP. 
  Jeżeli silnik wyposażony jest w urządzenie oczyszczania spalin, rura wydechowa musi 
mieć taką samą średnicę, jak średnica stosowana w odległości czterech średnic powyżej wlotu od początku części rozszerzającej się, w której znajduje się urządzenie oczyszczające. Odległość od kołnierza kolektora wydechowego spalin lub wylotu turbosprężarki doładowującej do urządzenia oczyszczającego powinna być taka sama, jak w konfiguracji pojazdu lub mieścić się w specyfikacji odległości podanej przez producenta. Przeciwciśnienie spalin lub ograniczenie wlotu spełnia te same kryteria, co kryteria podane powyżej i można je wyregulować za pomocą zaworu. Zbiornik oczyszczania można zdjąć podczas badań pozorowanych i odwzorowywania silnika oraz zastąpić równoważnym zbiornikiem ze wspomaganiem katalizatora nieaktywnego. 
 2.5. Układ chłodzenia
 
  Należy stosować układ chłodzenia silnika o wydajności wystarczającej do utrzymania 
silnika w granicach normalnej temperatury roboczej przewidzianej przez producenta. 
 2.6 Olej smarowy
 
  Jak określono w załączniku 1, pkt 7.1. wraz z badaniem odnotowywane i przedstawiane 
są specyfikacje oleju smarowego użytego do badania. 
 2.7. Paliwo
 
  Paliwo jest paliwem wzorcowym określonym w załącznikach 5, 6 lub 7.   Temperaturę paliwa i punkt pomiarowy określa producent w granicach podanych w 
załączniku 1, pkt 1.16.5. Temperatura paliwa nie może być niższa niż 306 K (33°C). Jeśli nie została ona określona, powinna wynosić 311 K ± 5 K (38°C ± 5°C) na wlocie podawania paliwa. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/79
 Dla silników napędzanych gazem ziemnym i gazem płynnym temperatura paliwa i 
punkt pomiarowy mieszczą się w granicach przedstawionych w załączniku 1, pkt 
1.16.5. lub w załączniku 1, dodatek 3, pkt 1.16.5. w przypadkach, gdy silnik nie jest silnikiem macierzystym. 
 2.8. Badanie układów oczyszczania spalin
 
  Jeżeli silnik jest wyposażony w układ oczyszczania spalin, wartości emisji zmierzone w 
cyklu(-ach) badań powinny być reprezentatywne dla wartości emisji w terenie. Jeżeli nie można tego uzyskać w jednym cyklu badania (np. dla filtrów cząstek stałych o okresowej regeneracji), należy przeprowadzić kilka cykli badania, a wyniki badania uśrednić lub zważyć. Dokładną procedurę ustala producent silnika i służba techniczna na podstawie dobrej praktyki inżynieryjnej. 
__________ L 375/80 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Załącznik 4 – dodatek 1  
 
CYKLE BADAŃ ESC I ELR 
 
1. USTAWIENIA SILNIKA I DYNAMOMETRU 
 1.1. Wyznaczanie prędkości obrotowych silnika A, B, i C
 
  Prędkości obrotowe silnika A, B i C deklaruje producent zgodnie z następującymi 
przepisami: 
  Wysokie obroty n
hi wyznacza się przez obliczenie 70 % deklarowanej maksymalnej 
mocy netto P(n), jak określono w załączniku 1, dodatek 1, pkt 8.2. Najwyższą prędkość obrotową silnika, przy której występuje ta wartość mocy na krzywej mocy określa się jako n
hi.  
  Niskie obroty n
lo wyznacza się przez obliczenie 50 % deklarowanej maksymalnej mocy 
netto P(n), jak określono w załączniku 1, dodatek 1, pkt 8.2. Najniższą prędkość obrotową silnika, przy której występuje ta wartość mocy na krzywej mocy określa się jako n
lo. 
  Prędkości obrotowe silnika A, B i C oblicza się w następujący sposób:  
Prędkość A = n
lo + 25 % (n hi - n lo) 
Prędkość B = n lo + 50 % (n hi - n lo) 
Prędkość C = n lo +75 % (n hi - n lo) 
 
 Prędkości obrotowe silnika A, B i C można weryfikować za pomocą jednej z 
następujących metod: 
 
a) Podczas badań homologacyjnych silnika zgodnie z regulaminem nr 24 należy 
określić dodatkowo punkty badawcze w celu dokładnego wyznaczenia wartości n
hi i n lo. Moc maksymalną, n hi i n lo wyznacza się z krzywej mocy, a 
prędkości obrotowe silnika A, B i C oblicza się zgodnie z powyższymi przepisami. 
 
b) Należy sporządzić charakterystykę zewnętrzną silnika, zaczynając od 
prędkości maksymalnej bez obciążenia, a kończąc na prędkości biegu jałowego, używając co najmniej 5 punktów pomiarowych rozstawionych co 1000 min
-1 oraz punktów pomiarowych odległych o nie więcej niż ± 50 min-1 
od prędkości maksymalnej mocy znamionowej. Moc maksymalną, n hi i n lo 
wyznacza się z krzywej odwzorowania, a prędkości obrotowe silnika A, B i C oblicza się zgodnie z powyższymi przepisami. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/81
 Jeżeli zmierzone prędkości obrotowe silnika A, B i C mieszczą się w ±3 % prędkości 
obrotowej silnika deklarowanej przez producenta, deklarowane prędkości obrotowe 
silnika wykorzystuje się do badania poziomów emisji. Jeżeli dla którejkolwiek z prędkości obrotowych silnika tolerancja zostanie przekroczona, do badania poziomów emisji wykorzystuje się zmierzone prędkości obrotowe silnika. 
 1.2. Wyznaczanie ustawień dynamometru
 
  Krzywą momentu obrotowego przy pełnym obciążeniu wyznacza się eksperymentalnie 
w celu wyznaczenia wartości momentu obrotowego netto dla poszczególnych faz cyklu badawczego, jak określono w załączniku 1, dodatek 1, pkt 8.2. Gdy ma to zastosowanie, należy uwzględnić moc pochłanianą przez urządzenia napędzane silnikiem. Ustawienie dynamometru dla każdej fazy badania z wyjątkiem biegu jałowego oblicza się według wzoru: 
100L)n(Ps ∗ =  
 dla badania w warunkach netto 
  
 dla badania w warunkach innych niż warunki netto   gdzie:   s = ustawienie dynamometru, kW   P(n) = moc silnika netto zgodnie z załącznikiem 1, dodatek 1,    pkt 8.2., kW   L = obciążenie procentowe jak określono w pkt. 2.7.1.,   P(a) = moc pochłaniana przez urządzenia dodatkowe montowane, jak 
  określono w załączniku 1, dodatek 1, pkt 6.1. 
  P(b) = moc pochłaniana przez urządzenia dodatkowe zdejmowane, jak 
  określono w załączniku 1, dodatek 1, pkt 6.2. 
 ))b(P)a(P(100L)n(Ps − + ∗ =L 375/82 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
2. PRZEBIEG BADANIA ESC 
  Na żądanie producentów przed cyklem pomiarowym można wykonać badanie próbne 
w celu kondycjonowania silnika i układu wydechowego. 
 2.1. Przygotowanie filtrów do pobierania próbek
 
  Co najmniej na godzinę przed badaniem każdy filtr (parę) umieszcza się w zamkniętej, 
ale nieuszczelnionej szalce Petriego w komorze wagowej w celu ustabilizowania. Na koniec stabilizacji waży się każdy filtr (parę) i odnotowuje tarę. Następnie filtr (parę) należy umieścić w zamkniętej szalce Petriego lub uszczelnionej obsadce filtra do chwili rozpoczęcia badania. Jeżeli filtr (para) nie zostanie użyty w ciągu ośmiu godzin od wyjęcia z komory wagowej, filtr ponownie poddaje się kondycjonowaniu i waży przed użyciem. 
 2.2. Instalacja urządzeń pomiarowych
 
  Oprzyrządowanie i sondy do pobierania próbek instaluje się stosownie do potrzeb. 
Jeżeli do rozcieńczania spalin używa się układu rozcieńczania przepływu pełnego, do układu należy podłączyć przewód wylotowy. 
 2.3. Uruchamianie układu rozcieńczania i silnika
 
  Układ rozcieńczania i silnik uruchamia się i rozgrzewa rozwijając moc maksymalną 
zgodnie z zaleceniami producenta i dobrą praktyką inżynieryjną, do chwili ustabilizowania się wszystkich temperatur i ciśnień. 
 2.4. Uruchamianie układu pobierania próbek cząstek stałych
 
  Należy włączyć układ pobierania próbek cząstek stałych i przełączyć go na przepływ 
przez układ obejściowy. Poziom tła cząstek stałych w powietrzu rozcieńczającym można wyznaczyć, przepuszczając powietrze rozcieńczające przez filtry cząstek stałych. Jeżeli używa się przefiltrowanego powietrza rozcieńczającego, przed lub po badaniu można wykonać jeden pomiar. Jeżeli powietrze rozcieńczające nie jest przefiltrowane, pomiary można wykonać na początku i na końcu cyklu, a ich wartości należy uśrednić. 
 2.5. Regulacja współczynnika rozcieńczenia
 
  Powietrze rozcieńczające reguluje się w taki sposób, by temperatura rozcieńczonych 
spalin zmierzona bezpośrednio na wejściu filtra głównego nie przekraczała 325 K (52°C) w dowolnej fazie. Współczynnik rozcieńczenia (q) nie może być niższy niż 4. 
   Dla układów wykorzystujących do wyznaczania współczynnika rozcieńczenia pomiar 
stężenia CO
2 lub NO x, stężenie CO 2 lub NO x w powietrzu rozcieńczającym musi zostać 
zmierzone na początku i na końcu każdego badania. Wartości stężeń tła CO 2 lub NO x w 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/83
powietrzu rozcieńczającym mierzone przed i po badaniu muszą się mieścić, 
odpowiednio, w zakresie 100 ppm lub 5 ppm. 
 2.6. Sprawdzanie analizatorów
 
  Analizatory mierzące emisję powinny być wyzerowane i wywzorcowane.  2.7. Cykl badania
 
 2.7.1. Następujący 13-fazowy cykl jest odtwarzany przez badany silnik na stanowisku 
dynamometrycznym: 
  
Numer fazy:  Prędkość 
obrotowa 
silnika Obciążenie 
procentowe  Współczynnik 
wagowy Długość fazy  
1 jałowy - 0,15 4 minuty  
2 A  100 0,08 2 minuty 
3 B 50 0,10 2 minuty 
4 B 75 0,10 2 minuty 
5 A 50 0,05 2 minuty 
6 A 75 0,05 2 minuty 
7 A 25 0,05 2 minuty 
8 B 100 0,09 2 minuty 
9 B 25 0,10 2 minuty 
10 C 100 0,08 2 minuty 
11 C 25 0,05 2 minuty 
12 C 75 0,05 2 minuty 
13 C 50 0,05 2 minuty 
  2.7.2.  Sekwencja badania 
  Uruchamia się sekwencję badania. Badanie wykonuje się w kolejności faz podanej w 
pkt. 2.7.1. 
  W każdej fazie silnik musi pracować przez wyznaczony czas, w którym osiąga pełną 
prędkość obrotową silnika oraz zmiany obciążenia w ciągu pierwszych 20 s. Określoną prędkość utrzymuje się w zakresie ± 50 min
-1, natomiast określony moment obrotowy 
utrzymuje się w zakresie ± 2 % maksymalnego momentu obrotowego przy prędkości badania. 
  Na żądanie producentów, w celu zebrania na filtrach większej próbki, sekwencję 
badania można powtórzyć kilkukrotnie. Producent dostarcza szczegółowy opis oceny wyników i procedur obliczeniowych. Poziom zanieczyszczeń gazowych wyznacza się L 375/84 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
jedynie w pierwszym cyklu. 
 
2.7.3.  Reakcja analizatora 
  Wynik z analizatorów rejestruje się na wydruku lub mierzy za pomocą równoważnego 
układu uzyskiwania danych, przepuszczając spaliny przez analizator przez cały czas trwania cyklu badania. 
 2.7.4.  Pobieranie próbek cząstek stałych 
  Podczas badania wykorzystuje się jedną parę filtrów (filtr główny i filtr dodatkowy, 
patrz załącznik 4, dodatek 4). Współczynniki wagowe podane w procedurze cyklu badania są uwzględniane poprzez pobieranie próbki proporcjonalnej do masowego natężenia przepływu spalin w każdej z poszczególnych faz. Można to uzyskać przez odpowiednią regulację natężenia przepływu próbki, czasu pobierania próbek lub współczynnika rozcieńczenia w taki sposób, by spełnione zostało kryterium efektywności współczynników wagowych określone w pkt. 5.6. 
  W każdej fazie czas pobierania próbek musi wynieść co najmniej 4 s na 0,01 
współczynnika wagowego. Pobieranie próbek należy przeprowadzać w każdej fazie możliwie najpóźniej. Pobieranie próbek cząstek stałych należy zakończyć nie wcześniej niż 5 s przed zakończeniem każdej fazy. 
 2.7.5.  Stan silnika 
  W każdej fazie, a w każdym razie w ostatniej minucie każdej fazy, odnotowuje się 
prędkość obrotową i obciążenie silnika, temperaturę i spadek ciśnienia powietrza dolotowego, temperaturę i przeciwciśnienie spalin, przepływ paliwa i przepływ powietrza lub spalin, temperaturę powietrza doładowującego, temperaturę paliwa i wilgotność przy zachowaniu podczas pobierania próbek cząstek stałych wymagań dotyczących prędkości obrotowej i obciążenia (patrz pkt 2.7.2.). 
   Odnotowuje się wszelkie dodatkowe dane niezbędne do przeprowadzenia obliczeń 
(patrz pkt 4. i 5.). 
 2.7.6. Sprawdzenie poziomu NO
x w obszarze kontrolnym 
  Kontrolę poziomu NO
x w obszarze kontrolnym przeprowadza się niezwłocznie po 
zakończeniu fazy 13. Przed rozpoczęciem pomiarów silnik na trzy minuty wprowadza się w fazę 13. W różnych miejscach obszaru kontrolnego wybranych przez służbę techniczną dokonuje się trzech pomiarów 1
/. Każdy pomiar trwa 2 minuty. 
   Procedura pomiarowa jest taka sama, jak procedura pomiaru NO
x w cyklu 
trzynastofazowym i należy ją wykonywać zgodnie z pkt. 2.7.3., 2.7.5. i 4.1. niniejszego 
                     
1 /  Punkty badania wybiera się zgodnie z zatwierdzonymi metodami statystycznymi randomizacji. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/85
dodatku oraz załącznikiem 4, dodatek 4, pkt 3. 
  
 Obliczenia przeprowadza się zgodnie z pkt 4.  2.7.7. Ponowne sprawdzanie analizatorów   Po badaniu emisji do ponownego sprawdzenia analizatora używa się gazu zerowego i 
tego samego gazu zakresowego. Badanie uznaje się za ważne, jeżeli różnica między wskazaniami przed i po badaniu jest mniejsza niż 2 % od stężenia nominalnego użytego gazu zakresowego. 
 3. PRZEBIEG BADANIA ELR  3.1. Instalacja urządzeń pomiarowych
 
  Dymomierz i sondy do pobierania próbek, gdy ma to zastosowanie, są umieszczane za 
tłumikiem wydechu lub urządzeniem do oczyszczania spalin, jeżeli urządzenia te zostały zainstalowane, zgodnie z procedurami instalacji podanymi przez producenta przyrządu. Ponadto przestrzega się wymagań pkt. 10 normy ISO 11614, gdy jest to właściwe. 
   Przed przeprowadzeniem kontroli punktu zero i pełnego zakresu dymomierz jest 
rozgrzany i ustabilizowany zgodnie z zaleceniami producenta. Jeżeli dymomierz wyposażono w układ powietrza oczyszczającego, zapobiegający osiadaniu sadzy na optycznych elementach miernika, układ ten również należy uruchomić i wyregulować zgodnie z zaleceniami producenta. 
 3.2. Sprawdzenie dymomierza
 
  Kontrolę punktu zerowego i pełnej skali przeprowadza się w trybie odczytu 
dymomierza, ponieważ skala nieprzezroczystości spalin daje dwa punkty kalibracji, tzn. 0 % nieprzezroczystości spalin i 100 % nieprzezroczystości spalin. W chwili powrotu przyrządu do trybu odczytu k wykorzystywanego podczas badania współczynnik pochłaniania jest obliczany właściwie na podstawie zmierzonej nieprzezroczystości spalin i wartości L
A podanej przez producenta dymomierza. 
  Z niezablokowaną wiązką światła dymomierza wskazanie należy wyregulować na 0,0 
% ± 1,0 % nieprzezroczystości spalin. Z zablokowanym dostępem światła do odbiornika wskazanie należy wyregulować na 100,0 % ± 1,0 % nieprzezroczystości spalin. 
 L 375/86 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
3.3. Cykl badania  
 
3.3.1.  Kondycjonowanie silnika 
  Rozgrzanie silnika i układu przeprowadza się przy mocy maksymalnej w celu 
ustabilizowania parametrów silnika zgodnie z zaleceniem producenta. Ta faza kondycjonowania wstępnego powinna uchronić pomiar przed wpływem osadów nagromadzonych w układzie wydechowym w poprzednim badaniu. 
 Po ustabilizowaniu silnika cykl rozpoczyna się w czasie 20 ± 2 s po fazie 
kondycjonowania wstępnego. Przed cyklem pomiarowym, na żądanie producenta, przeprowadzić można badanie pozorowane w celu przeprowadzenia dodatkowego kondycjonowania silnika. 
 3.3.2.  Sekwencja badania 
  Badanie składa się z sekwencji trzech obciążeń przy każdej z trzech prędkości 
obrotowych silnika A (cykl 1), B (cykl 2) i C (cykl 3) wyznaczonych zgodnie z załącznikiem 4, pkt 1.1., po której następuje cykl 4 przy prędkości w obszarze kontrolnym i obciążeniu pomiędzy 10 % i 100 %, wybranym przez służbę techniczną 1
/. Podczas pracy badanego silnika na stanowisku dynamometrycznym należy 
odtworzyć sekwencję przedstawioną na rys. 3. 
 
 
 
Rys. 3 : Sekwencja badania ELR 
 
a) Silnik pracuje z prędkością A i 10 % obciążenia przez 20 ± 2 s. Podana prędkość 
obrotowa jest utrzymywana w zakresie ± 20 min-1, a określony moment obrotowy 
w zakresie ± 2 % maksymalnego momentu obrotowego przy prędkości badania. 
 
                     
1 / Punkty badania wybiera się zgodnie z zatwierdzonymi metodami statystycznymi randomizacji. Prędkość 
Cykl 2 Cykl 3 Cykl 4 
Wybrany punkt Cykl 1 
Obciążenie  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/87
b) Po zakończeniu poprzedniej fazy dźwignia sterowania prędkością powinna zostać 
gwałtownie przestawiona i zatrzymana w położeniu pełnego otwarcia przez 10 ± 1 
s. Stosuje się obciążenie dynamometru niezbędne do utrzymania prędkości obrotowej silnika w zakresie ± 150 min
-1 przez pierwsze 3 s, a następnie ± 20 
min-1 w pozostałym czasie etapu. 
 
c) Sekwencję opisaną w lit. a) i b) powtarza się dwukrotnie. 
 
d) Po zakończeniu trzeciego stopnia obciążenia silnik reguluje się na prędkość 
obrotową silnika B i 10 % obciążenia przez 20 ± 2 s. 
 
e) Sekwencję opisaną w lit. a)-c) odtwarza się z silnikiem pracującym na prędkości 
B. 
 
f) Po zakończeniu trzeciego stopnia obciążenia silnik reguluje się na prędkość 
obrotową silnika C i 10 % obciążenia przez 20 ± 2 s. 
  
g) Sekwencję opisaną w lit. a)-c) odtwarza się z silnikiem pracującym na prędkości 
C. 
  
h) Po zakończeniu trzeciego stopnia obciążenia silnik reguluje się do wybranej 
prędkości obrotowej silnika i dowolnego obciążenia powyżej 10 % w czasie 20 ± 2 s. 
  
i) Sekwencję opisaną w lit. a)-c) odtwarza się na silniku pracującym przy wybranej 
prędkości obrotowej silnika. 
 
3.4. Walidacja cyklu
 
  Względne odchylenia standardowe średnich wartości zadymienia spalin przy każdej 
prędkości badania (SV
A, SV B, SV C obliczone zgodnie z pkt. 6.3.3. niniejszego dodatku 
z trzech kolejnych stopni obciążenia przy każdej prędkości badania) powinny być niższe niż 15 % wartości średniej lub 10 % wartości granicznej podanej w tabeli 1 niniejszego regulaminu, w zależności od tego, która z tych wartości jest wyższa. Jeżeli różnica jest wyższa, sekwencję należy powtórzyć do momentu, gdy 3 kolejne stopnie obciążenia spełnią kryteria walidacji. 
 3.5. Ponowne sprawdzenie dymomierza
 
  Po badaniu wartość pełzania zera dymomierza nie powinna przekroczyć ± 5,0 % 
wartości granicznej przedstawionej w tabeli 1 niniejszego regulaminu. 
  L 375/88 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
4. OBLICZANIE POZIOMU EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ GAZOWYCH 
 4.1. Ocena danych
 
  Dla potrzeb oceny emisji zanieczyszczeń gazowych należy uśrednić wartości odczytu z 
ostatnich 30 s każdej z faz cyklu, a średnie stężenia HC, CO i NO
x w każdej fazie jest 
określane na podstawie średnich zarejestrowanych odczytów i odpowiednich danych z kalibracji. Można użyć innego typu rejestratora, jeżeli zapewni to równoważne uzyskiwanie danych. 
   W celu sprawdzenia wartości emisji NO
x w obszarze kontrolnym powyższe wymagania 
mają zastosowanie wyłącznie dla NO x. 
   Natężenie przepływu spalin G
EXHW  lub spalin rozcieńczonych G TOTW , jeżeli są 
używane, określa się zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 4, pkt 2.3. 
 4.2. Korekcja ze stanu suchego na mokry
 
  Zmierzone stężenia przelicza się na stan mokry zgodnie z podanymi poniżej wzorami, 
jeżeli wcześniej nie zmierzono ich w stanie mokrym. 
   
stężenie (mokre) = Kw * stężenie (suche) 
   Dla nierozcieńczonych spalin:  
2 W
AIRDFUEL
FH r , W KGGF 1 K −⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛∗ − =  
 oraz 
⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛+=
AIRWFUELFH
GG1969 . 1F  
 
 Dla rozcieńczonych spalin:  
1 W2
1 , e , W K200) wet %( CO HTCRAT1 K − ⎟⎠⎞⎜⎝⎛ ∗− =  
 
 lub 
⎟⎟⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜⎜⎜
⎝⎛
∗+−=
200) dry %( CO HTCRAT1K 1 (K
2) 1 W
2 , e , W  
 
 
 
Dla powietrza rozcieńczającego :  Dla powietrza dolotowego : 
(jeżeli odbiega od powietrza 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/89
rozcieńczającego)  
K W,d = 1- K W1  K W,a = 1- K W2 
K W1 = ) H 608 . 1 ( 1000H 608 . 1
dd
∗ +∗  K W2 = ) H 608 . 1 ( 1000H 608 . 1
aa
∗ +∗ 
2
d d Bd d
d10 R p pp R 220 . 6H−∗ ∗ −∗ ∗=   
2
a a Ba a
a10 R p pp R 220 . 6H−∗ ∗ −∗ ∗=  
  
  gdzie:     H
a, H d = g wody na kg suchego powietrza 
  R d, R a = wilgotność względna powietrza rozcieńczającego/dolotowego, % 
  p d, p a = ciśnienie par nasyconych powietrza rozcieńczającego/dolotowego, 
    kPa 
  p B   = ogólne ciśnienie barometryczne, kPa 
 4.3. Korekcja stężenia NO
x z uwzględnieniem wilgotności i temperatury  
  Ponieważ wartość emisji
 NO x zależy od stanu powietrza otaczającego, stężenie NOx 
jest korygowane z uwzględnieniem temperatury i wilgotności otoczenia za pomocą współczynników podanych w poniższym wzorze: 
 
) 298 T ( B ) 71 . 10 H ( A 11K
a aD , H− ∗ + − ∗ +=  
  gdzie:    A = 0,309 G
FUEL/G AIRD -0,0266 
  B = -0,209 G FUEL/G AIRD +0,00954 
  T a =  temperatura powietrza, K 
  H a =  wilgotność powietrza dolotowego, g wody na kg suchego powietrza, przy 
czym 
 
2
a a Ba a
a10 R p pp R 220 . 6H−∗ ∗ −∗ ∗=  
   = wilgotność względna powietrza dolotowego, %   ρ
a= ciśnienie par nasyconych powietrza dolotowego, kPa 
  ρ B = ogólne ciśnienie barometryczne, kPa 
 L 375/90 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
4.4. Obliczanie masowego natężenia emisji  
 
 Masowe natężenie emisji (g/h) dla każdej fazy oblicza się w następujący sposób, 
przyjmując gęstość spalin 1,293 kg/m3 w temperaturze 273 K (0°C) i ciśnieniu 101,3 
kPa: 
  (1)  NO
x mass = 0,001587 * NO x conc * K H,D * G EXHW  
  (2)  CO
mass = 0,000966 * CO conc * G EXHW  
  (3)  HC
mass = 0,000479 * HC conc * G EXHW  
  gdzie stężenie NO
x conc, CO conc, HC conc 1/ to średnie stężenia (ppm) w 
nierozcieńczonych spalinach, jak określono w pkt. 4.1. 
  Jeśli emisje gazowe są fakultatywnie mierzone za pomocą układu rozcieńczania 
pełnego przepływu, stosowane są następujące równania: 
   (1)  NO
x mass = 0,001587 * NO x conc * K H,D * G TOTW  
  (2)  CO
mass = 0,000966 * CO conc * G TOTW  
  (3)  HC
mass = 0,000479 * HC conc* G TOTW  
  gdzie NO
x conc, CO conc, HC conc 1/ to średnie stężenia z korekcją tła (ppm) z każdej fazy 
w rozcieńczonych spalinach, jak określono w załączniku 4, dodatek 2, pkt 4.3.1.1. 
 4.5. Obliczanie emisji jednostkowych
 
  Emisje (g/kWh) oblicza się dla wszystkich poszczególnych składników spalin w 
następujący sposób: 
∑ ∗∑ ∗=
i ii mass , x
xWF ) n ( PWF NONO  
 
∑ ∗∑ ∗=
i ii mass
WF ) n ( PWF COCO  
 
∑ ∗∑ ∗=
i ii mass
WF ) n ( PWF HCHC  
  Współczynniki wagowe (WF) używane w powyższym obliczeniu są zgodne z pkt 2.7.1.  
                    
 
1 / W oparciu o równoważnik C1. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/91
4.6. Obliczanie wartości kontrolnych obszaru  
 
 Dla trzech punktów kontrolnych wybranych zgodnie z pkt. 2.7.6., poziomy emisji NO x 
mierzy się i oblicza zgodnie z pkt. 4.6.1. i wyznacza za pomocą interpolowania wartości z faz cyklu badania najbliższych odnośnemu punktowi kontroli zgodnie z pkt. 4.6.2. Następnie zmierzone wartości porównuje się z wartościami interpolowanymi zgodnie z pkt. 4.6.3. 
 4.6.1.  Obliczanie emisji jednostkowej 
  Dla każdego z punktów kontrolnych (Z) poziom emisji NO
x oblicza się w następujący 
sposób: 
     NO
x mass,Z  = 0,001587 * NO x conc,Z  * K H,D * G EXHW  
    NO
x,Z = NO x mass,Z  / P(n) Z  
 4.6.2.  Określanie wartości emisji w cyklu badawczym 
  Wartość emisji NO
x dla każdego z punktów kontrolnych jest interpolowana na 
podstawie czterech najbliższych punktów odpowiadających fazom cyklu badawczego, które otaczają wybrany punkt kontrolny Z, jak przedstawiono na rys. 4. Do faz tych (R, S, T, U) stosuje się następujące definicje: 
    Prędkość (R)= Prędkość(T) = n
RT 
  Prędkość (S)= Prędkość(U) = n SU 
  Obciążenie procentowe (R):= Obciążenie procentowe (S)   Obciążenie procentowe (T):= Obciążenie procentowe (U).   Poziom emisji NO
x z wybranego punktu kontrolnego Z oblicza się w następujący 
sposób: 
  
E Z = E RS + (E TU - E RS) · (M Z - M RS) / (M TU - M RS) 
   oraz:   
E
TU = E T + (E U - E T) · (n Z - n RT) / (n SU - n RT) 
E RS = E R + (E S - E R) · (n Z - n RT) / (n SU - n RT) 
M TU = M T + (M U - M T) · (n Z - n RT) / (n SU - n RT) 
M RS = M R + (M S - M R) · (n Z - n RT) / (n SU - n RT) 
   gdzie:   
E
R, E S, E T, E U = jednostkowa emisja NO x faz obejmujących punkty kontrolne 
obliczona zgodnie z pkt. 4.6.1. 
 L 375/92 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
M R, M S, M T, M U = moment obrotowy silnika w fazach obejmujących punkty 
kontrolne 
 
 
 
Rys. 4 : Interpolacja punktu kontrolnego NO x 
 
4.6.3.  Porównanie wartości emisji NO x 
  Zmierzone wartości emisji jednostkowej NO
x w punkcie kontrolnym (NO x,Z) 
porównuje się z wartością interpolowaną (E Z) w następujący sposób: 
  
NO x,diff = 100 * (NO x,z - E z) / E z 
 5. OBLICZANIE EMISJI CZĄSTEK STAŁYCH  5.1. Ocena danych
 
  W celu wyznaczenia emisji cząstek stałych należy w każdej fazie cyklu rejestrować 
całkowite masy próbek (M
SAM,i) przepływających przez filtry. 
  Filtry są ponownie wprowadzane do komory wagowej i kondycjonowane przez co 
najmniej godzinę, ale nie dłużej niż 80 godzin, a następnie ważone. Odnotowuje się wagę brutto filtrów oraz odejmuje tarę (patrz pkt. 1. niniejszego dodatku). Masa cząstek stałych M
f jest sumą mas cząstek stałych zebranych na filtrze głównym i 
dodatkowym. 
  Jeżeli stosuje się korekcję tła, należy zanotować masę powietrza rozcieńczającego 
(M
DIL) przepływającego przez filtry oraz masę cząstek stałych (M d). Jeżeli dokonano 
więcej niż jednego pomiaru, dla każdego wykonanego pomiaru i uśrednionych wartości należy obliczyć iloraz M
d/M DIL. 
 Prędkość  Moment  obrotowy  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/93
5.2. Układ rozcieńczania przepływu częściowego  
 
 Ostateczne wyniki badań poziomu emisji cząstek stałych wyznacza się w następujących 
etapach. Ponieważ można użyć różnych typów kontroli współczynnika rozcieńczenia, stosuje się
 różne metody obliczania G EDFW. Wszystkie obliczenia opierają się na 
średnich wartościach z poszczególnych faz okresu pobierania próbek. 
 5.2.1.  Układy izokinetyczne 
 
G
EDFW,i  = G EXHW,i  * q I 
 
( )
() r Gr G Gq
i , EXHWi , EXHW i , DILW
i∗∗ +=  
  gdzie r odpowiada współczynnikowi obszarów przekroju poprzecznego sondy 
izokinetycznej i rury wydechowej: 
 
rA
Ap
r=  
 
 
5.2.2. Układy z pomiarem stężenia CO 2 lub NO x 
 
i i , EXHW i , EDFW q * G G =  
 
qconc conc
conc conciEi A i
DA=−
−,,
,, 11 
 
 gdzie: 
  concE= mokre stężenie gazu znakującego w nierozcieńczonych spalinach  concD= mokre stężenie gazu znakującego w rozcieńczonych spalinach  concA= mokre stężenie gazu znakującego w powietrzu rozcieńczającym   Stężenia mierzone w stanie suchym należy przekształcić na stężenia mierzone w stanie 
mokrym zgodnie z pkt. 4.2. niniejszego dodatku. 
 5.2.3. Układy z pomiarem CO2 i metodą ważenia węgla1
/ 
 
i , A 2 i , D 2i , FUEL
i , EDFWCO COG 5 . 206G−−=  
 gdzie:  
                    
 
1 /  Wartość obowiązuje jedynie dla paliwa wzorcowego określonego w niniejszym regulaminie. L 375/94 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 CO 2D = stężenie CO 2 w rozcieńczonych spalinach 
 CO 2A = stężenie CO 2 w powietrzu rozcieńczającym 
 (stężenia w % obj. w stanie mokrym) 
   Równanie to opiera się na założeniu ważenia węgla (atomy węgla dostarczone do 
silnika emitowane jako CO
2) i wyznacza się je w następujących etapach: 
 
i i , EXHW i , EDFW q * G G =  
 
) CO CO ( * GG 5 . 206q
i , A 2 i , D 2 i , EXWi , FUEL
i−∗=  
  oraz   5.2.4. Układy z pomiarem przepływu 
 
i i , EXHW i , EDFW q * G G =  
 
) G G (Gq
i , DILW i , TOTWi , TOTW
i−=  
 5.3. Układ rozcieńczania przepływu pełnego
 
  Ostateczne wyniki badania poziomu emisji cząstek stałych wyznacza się w 
następujących etapach. Wszystkie obliczenia opierają się na średnich wartościach z poszczególnych faz okresu pobierania próbek. 
 
G
EDFW,i  = G TOTW,i  
 5.4. Obliczanie masowego natężenia przepływu cząstek stałych
 
  Masowe natężenie przepływu cząstek stałych oblicza się w następujący sposób:  
PTM
MG
massf
SAMEDFW=∗1000 
 
 
 gdzie:  
GG W FED FW EDFW i
iin
i =
==
∑ ,*
1 
 
MMSAM SAM i
iin
=
==
∑ ,
1 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/95
 
 
 i=1,...n   wyznaczone w cyklu badania przez zsumowanie średnich wartości poszczególnych faz w okresie pobierania próbek. 
  Masowe natężenie przepływu cząstek stałych można zastosować korekcję tła w 
następujący sposób: 
 
PTM
MM
MD FWFG
massf
SAMd
DIL i inin
EDFW=− ∗−⎛
⎝⎜⎞
⎠⎟∗⎛
⎝⎜⎞
⎠⎟⎛
⎝⎜⎜⎞
⎠⎟⎟⎡
⎣⎢
⎢⎤
⎦⎥
⎥∗
==
∑11
10001  
 
 
 Jeżeli dokonano więcej niż jednego pomiaru, (M d/M DIL) należy zastąpić średnią 
wartością (M d/M DIL). 
 
 DF i = 13,4/(conc CO 2 + (conc CO + conc HC)*10-4)) dla poszczególnych faz 
 lub    DF
i = 13,4/concCO 2 dla poszczególnych faz 
  5.5. Obliczanie emisji jednostkowej
 
  Poziom emisji cząstek stałych oblicza się w następujący sposób: 
 
PTPT
Pn W Fmass
ii=
∗∑() 
 
5.6. Efektywny współczynnik wagowy  
  Efektywny współczynnik wagowy WF
E,i dla każdej  fazy oblicza się w następujący 
sposób: 
 
WFMG
MGEiSAM i EDFW
SAM EDFW i,,
,=∗
∗ 
 
 
 Wartość efektywnego współczynnika wagowego  musi się mieścić w zakresie ± 0,003 
(0,005 dla fazy jałowej) współczynników wagowych podanych w pkt. 2.7.1. 
 L 375/96 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
6. OBLICZANIE WARTOŚCI ZADYMIENIA 
 6.1. Algorytm Bessela
 
  Algorytm Bessela wykorzystuje się do obliczenia średnich wartości z 1 s odczytów 
chwilowego zadymienia spalin, przeliczonych zgodnie z pkt. 6.3.1. Algorytm ten emuluje filtr dolnoprzepustowy drugiego rzędu, a jego użycie wymaga obliczeń iteracyjnych w celu wyznaczenia współczynników. Współczynniki te są funkcją czasu reakcji układu dymomierza i częstotliwości pobierania próbek. Dlatego czynność opisaną w pkt. 6.1.1. powtarza się, gdy zmienia się czas reakcji układu oraz/lub zmienia się częstotliwość pobierania próbek. 
 6.1.1. Obliczanie czasu reakcji filtra i stałych Bessela   Wymagany czas reakcji Bessela (t
F) jest funkcją czasów fizycznej i elektrycznej reakcji 
układu dymomierza określonych w załączniku 4, dodatek 4, pkt 5.2.4. i oblicza się je według następującego równania: 
 
tt tfp e=−+122()  
 
 gdzie:   tp = czas reakcji fizycznej, s  te = czas reakcji elektrycznej, s    Obliczenia szacunkowej częstotliwości wyłączania filtra (fc) opierają się na danych 
wejściowych stopnia 0-1 w ≤ 0,01 s (patrz załącznik 8). Czas reakcji definiuje się jako czas, jaki upłynął od osiągnięcia 10 % wartości Bessela (t
10) do osiągnięcia 90 % 
wartości tej funkcji (t 90). Otrzymuje się go przez iterację f c do momentu, gdy t 90 - t 10 ≈ 
t f. Pierwszą iterację f c określa się na podstawie następującego wzoru: 
  
f c = π / (10 * t F) 
   Stałe Bessela E i K oblicza się w oparciu o poniższe równania:  
EDD=
+∗ ∗ + ∗1
132ΩΩ 
 
K = 2 * E * (D * Ω2 - 1) - 1 
   gdzie:   D = 0,618034   ∆t = 1 / częstotliwość pobierania próbek  Ω = 1 / [tan(π * ∆t * fc )] 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/97
 
6.1.2. Obliczanie algorytmu Bessela   Wykorzystując wartości E i K, 1 s uśrednionej reakcji Bessela na dane wejściowe etapu 
Si oblicza się w następujący sposób: 
   Yi = Yi-1 + E * (Si + 2 * Si-1 + Si-2 - 4 * Yi-2) + K * (Yi-1 - Yi-2)    gdzie:   Si-2 = Si-1 = 0  Si = 1  Yi-2 = Yi-1 = 0   Czasy t
10 i t 90 należy przekształcić. Różnica czasu między t 90 i t 10 określa czas reakcji t F 
dla tej wartości f c. Jeżeli ten czas reakcji nie jest wystarczająco zbliżony do 
wymaganego czasu reakcji, iteracja trwa do momentu, gdy rzeczywisty czas reakcji wyniesie 1 % wymaganej reakcji: 
  
F F 10 90 t 01 , 0 t ) t t ( ∗ ≤ − −  
 6.2 Ocena danych   Pomiar zadymienia spalin należy wykonywać z minimalną częstotliwością pobierania 
próbek równą 20 Hz. 
 6.3 Wyznaczanie zadymienia spalin  6.3.1 Przekształcanie danych   Ponieważ podstawową jednostką pomiarową wszystkich dymomierzy jest 
transmitancja, wartość zadymienia spalin jest przekształcana z współczynnika transmitancji (τ) na współczynnik pochłaniania światła (k) w następujący sposób: 
 
⎟⎠⎞⎜⎝⎛− ∗ − =100N1 lnL1k
A 
  
 oraz:   N = 100 - τ   gdzie:    k = współczynnik pochłaniania światła, m
-1 
 LA = efektywna długość ścieżki optycznej według informacji  
  producenta    przyrządu, m 
 N = nieprzezroczystość spalin, % L 375/98 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 τ = transmitancja, % 
   Przekształcenie to wykonuje się przed jakimkolwiek dalszym przetwarzaniem danych.   6.3.2 Obliczanie uśrednionej wartości Bessela dla zadymienia spalin   Właściwa częstotliwość wyłączania filtra f
c to wartość prowadząca do wymaganego 
czasu reakcji filtra t f. Po określeniu tej częstotliwości poprzez iterację określoną w pkt. 
6.1.1. oblicza się właściwe stałe E i K algorytmu Bessela. Następnie algorytm Bessela stosuje się do śladu chwilowego zadymienia spalin (wartość k), zgodnie z pkt. 6.1.2: 
   Yi = Yi-1 + E * (Si + 2 * Si-1 + Si-2 - 4 * Yi-2) + K * (Yi-1 - Yi-2)    Algorytm Bessela jest z natury rekursywny. W związku z tym przystąpienie do 
obliczania algorytmu wymaga niektórych wartości wejściowych Si-1 i Si-2 oraz początkowych wartości wyjściowych Yi-1 i Yi-2. Można przyjąć, że ich wartość to 0. 
  Dla każdego ze stopni obciążenia trzech prędkości A, B i C maksymalną wartość 1 s 
Ymax wybiera się spośród poszczególnych wartości Yi każdego śladu zadymienia spalin. 
 6.3.3 Wynik ostateczny   Średnie wartości zadymienia spalin (SV) z każdego cyklu (prędkość badania) oblicza 
się w następujący sposób: 
   Dla prędkości badania A: SV
A = (Y max1,A  + Y max2,A  + Y max3,A ) / 
3 
   Dla prędkości badania B: SVB = (Y
max1, B + Y max2, B + Y max3,B ) 
/ 3 
   Dla prędkości badania C: SVC = (Y
max1, C + Y max2, C + Y max3, C) 
/ 3 
   gdzie:   
Y
max1, Y max2, Y max3= najwyższa 1 s uśredniona wartość Bessela dla zadymienia spalin 
trzech stopni obciążenia 
   Wartość końcową oblicza się w następujący sposób:    SV  = (0,43 * SV
A) + (0,56 * SV B) + (0,01 * SV C) 
 
__________ 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/99
Załącznik 4 – dodatek 2  
 
CYKL BADANIA ETC 
 
1. PROCEDURA ODWZOROWANIA PARAMETRÓW SILNIKA  1.1. Określanie zakresu prędkości odwzorowania
 
  W celu odtworzenia cyklu ETC w komorze do badań należy, przed cyklem badania, 
dokonać odwzorowania silnika, sporządzając krzywą momentu obrotowego w funkcji prędkości. Minimalne i maksymalne prędkości tej krzywej wyznacza się w następujący sposób: 
   Minimalna prędkość odwzorowania = prędkość biegu jałowego 
 
 Maksymalna prędkość odwzorowania = n
hi * 1,02 lub prędkość, przy której 
moment obrotowy pełnego obciążenia spada do zera w zależności od tego, która prędkość jest niższa 
 
1.2. Sporządzanie wykresu mocy silnika
 
  Silnik jest rozgrzewany przy maksymalnej mocy w celu ustabilizowania parametrów 
silnika zgodnie z zaleceniami producenta oraz dobrą praktyką inżynieryjną. Po ustabilizowaniu silnika należy sporządzić wykres silnika: 
  Silnik jest odciążany i pracuje na prędkości biegu jałowego.    Silnik pracuje z ustawieniem pompy wtryskowej odpowiadającym pełnemu obciążeniu i 
z minimalną prędkością odwzorowania. 
 Prędkość obrotowa silnika jest zwiększana średnio o 8 ± 1 min
-1/s od minimalnej do 
maksymalnej prędkości odwzorowania. Prędkość obrotowa silnika i moment obrotowy są rejestrowane z częstotliwością co najmniej 1 Hz. 
 1.3. Tworzenie krzywej odwzorowania
 
  Wszystkie punkty danych zanotowane zgodnie z pkt. 1.2. łączy się przez liniowe 
połączenie punktów. Powstała krzywa momentu obrotowego jest krzywą odwzorowania i używa się jej do przekształcania znormalizowanych wartości momentu obrotowego cyklu silnika na rzeczywiste wartości momentu obrotowego dla cyklu badania, jak opisano w pkt. 2. 
 1.4. Odwzorowywanie alternatywne
 
  Jeżeli producent uważa, że powyższe techniki odwzorowywania nie są bezpieczne lub 
nie są reprezentatywne dla żadnego z podanych silników można użyć innych technik L 375/100 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
odwzorowywania. Techniki alternatywne muszą być zgodne z celem określonych 
procedur odwzorowywania wyznaczających maksymalny dopuszczalny moment obrotowy na wszystkich prędkościach obrotowych silnika uzyskanych w cyklach badania. Odchylenia od technik odwzorowywania podanych w tym punkcie wprowadzone ze względów bezpieczeństwa lub reprezentatywności zatwierdza służba techniczna podając uzasadnienie ich zastosowania. Jednakże przy silnikach z regulatorem lub z turbodoładowaniem w żadnym przypadku nie stosuje się spadków prędkości obrotowej silnika. 
 1.5. Badania powtarzalne
 
  Nie ma potrzeby odwzorowywania silnika przed każdym cyklem badania. Silnik należy 
odwzorować przed cyklem badania, jeżeli: 
 
– zgodnie z oceną techniczną od ostatniego odwzorowania upłynął bezzasadnie długi 
czas, 
   lub   
– w silniku wprowadzono zmiany fizyczne lub go przekalibrowano, co mogło wpłynąć 
na osiągi silnika. 
  2. TWORZENIE CYKLU ODNIESIENIA BADANIA   Cykl badawczy w warunkach nieustalonych opisano w dodatku 3 do niniejszego 
załącznika. Znormalizowane wartości prędkości i momentu obrotowego należy zmienić na wartości rzeczywiste uzyskane z cyklu odniesienia, w sposób podany poniżej. 
 2.1. Prędkość rzeczywista
 
  Prędkość należy zdenormalizować używając następującego równania:    Prędkość rzeczywista = % prędkość (prędkość odniesienia – prędkość biegu jałowego)
 + 
prędkość biegu jałowego 
  100 
   Prędkość odniesienia (n
ref) odpowiada 100 % wartości prędkości określonej w 
schemacie dynamometru silnika w dodatku 3. Definiuje się ją w następujący sposób (patrz rys. 1 w niniejszym regulaminie): 
  
n
ref = n lo + 95 % * (n hi - n lo) 
   gdzie n
hi i n lo są podane zgodnie z niniejszym regulaminem, pkt. 2 lub określone 
zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 1, pkt 1.1. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/101
2.2. Rzeczywisty moment obrotowy  
 
 Moment obrotowy normalizuje się do maksymalnego momentu obrotowego przy 
odnośnej prędkości. Wartości momentu obrotowego cyklu odniesienia należy zdenormalizować, wykorzystując krzywą odwzorowania wyznaczoną zgodnie z pkt. 1.3., w następujący sposób: 
Actual torquetorque torque=∗ %m a x .
100 
 
[actual torque – rzeczywisty moment obrotowy, torque – moment obrotowy, max. torque – maksymalny moment obrotowy] 
  dla odnośnej prędkości rzeczywistej określonej w pkt. 2.1.    Ujemne wartości momentu obrotowego punktów kontroli („m”) przyjmują, do celów 
utworzenia cyklu odniesienia, zdenormalizowane wartości określone zgodnie z jednym z następujących sposobów: 
  
– ujemne 40 % dostępnej dodatniej wartości momentu obrotowego przy odpowiednim 
punkcie prędkości; 
 
– odwzorowanie ujemnej wartości momentu obrotowego wymaganej do uruchomienia 
silnika od minimalnej do maksymalnej prędkości odwzorowania; 
 
– określenie ujemnej wartości momentu obrotowego niezbędnego do uruchomienia 
silnika na biegu jałowym i prędkościach odniesienia i liniowego połączenia między tymi dwoma punktami. 
 2.3. Przykład procedury denormalizacji   Przykładowo można zdenormalizować następujący punkt badania:    % prędkości =  3  % momentu obrotowego = 82    Przy następujących wartościach:    prędkość odniesienia =  200 min
-1 
 prędkość biegu jałowego =  600 min-1 
  daje,  
 prędkość rzeczywista =
 1min 1288 600100) 600 2200 ( 43−= +− ∗ 
   rzeczywisty moment obrotowy =
 Nm 574100700 82=∗ L 375/102 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
  
 gdzie maksymalny moment obrotowy uzyskany z krzywej odwzorowania przy 1288 
min-1 wynosi 700 Nm. 
  3. PRZEBIEG BADANIA POZIOMU EMISJI   Na żądanie producentów przed cyklem pomiarowym można wykonać badanie próbne w 
celu kondycjonowania silnika i układu wydechowego. 
   Silniki napędzane gazem ziemnym i gazem płynnym dociera się w badaniu ETC. Silniki 
zostają uruchomione na co najmniej dwa cykle badania ETC i do momentu, gdy poziom emisji CO zmierzony w jednym cyklu ETC nie przekroczy poziomu emisji CO zmierzonego w poprzednim cyklu ETC o więcej niż 10 %. 
 3.1. Przygotowanie filtrów do pobierania próbek (gdy ma to zastosowanie)
 
  Co najmniej na godzinę przed badaniem każdy filtr (parę) umieszcza się w zamkniętej, 
ale nieuszczelnionej szalce Petriego w komorze wagowej w celu ustabilizowania. Na koniec stabilizacji waży się każdy filtr (parę) i odnotowuje tarę. Następnie filtr (parę) należy umieścić w zamkniętej szalce Petriego lub uszczelnionej obsadce filtra do chwili rozpoczęcia badania. Jeżeli filtr (para) nie zostanie użyty w ciągu ośmiu godzin od wyjęcia z komory wagowej, filtr ponownie poddaje się kondycjonowaniu i waży przed użyciem. 
 3.2. Instalacja urządzeń pomiarowych
 
  Oprzyrządowanie i sondy do pobierania próbek instaluje się stosownie do potrzeb. Do 
układu rozcieńczania przepływu pełnego podłącza się przewód wylotowy. 
 3.3. Uruchamianie układu rozcieńczania i silnika
 
  Układ rozcieńczania i silnik uruchamia się i rozgrzewa, rozwijając moc maksymalną 
zgodnie z zaleceniami producenta i dobrą praktyką inżynieryjną, do chwili ustabilizowania się wszystkich temperatur i ciśnień. 
 3.4. Uruchamianie układu pobierania próbek cząstek stałych (gdy ma to zastosowanie)
 
  Należy włączyć układ pobierania próbek cząstek stałych i przełączyć go na przepływ 
przez układ obejściowy. Poziom tła cząstek stałych w powietrzu rozcieńczającym można wyznaczyć, przepuszczając powietrze rozcieńczające przez filtry cząstek stałych. Jeżeli używa się przefiltrowanego powietrza rozcieńczającego, przed lub po badaniu można wykonać jeden pomiar. Jeżeli powietrze rozcieńczające nie jest przefiltrowane, pomiary można wykonać na początku i na końcu cyklu, a ich wartości należy uśrednić. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/103
3.5. Regulacja układu rozcieńczania przepływu pełnego  
 
 Przepływ całkowicie rozcieńczonych spalin ustawia się tak, by wyeliminować 
skraplanie wody w układzie i uzyskać maksymalną temperaturę lica filtra 325 K (52°C) lub niższą (patrz załącznik 4, dodatek 6, pkt 2.3.1., DT). 
 3.6. Sprawdzanie analizatorów
 
  Analizatory mierzące emisję powinny być wyzerowane i wywzorcowane. Jeżeli użyto 
filtrów workowych do pobierania próbek, zdejmuje się je. 
 3.7. Procedura uruchamiania silnika
 
  Silnik ustabilizowany uruchamia się zgodnie z procedurą rozruchową zalecaną przez 
producenta wykorzystując rozrusznik silnika lub dynamometr. Fakultatywnie badanie można rozpocząć bezpośrednio z fazy kondycjonowania wstępnego bez wyłączania silnika z chwilą, gdy silnik osiągnie prędkość biegu jałowego. 
 3.8. Cykl badania
 
 3.8.1. Sekwencja badania   Sekwencję badania uruchamia się w chwili, gdy silnik osiągnie prędkość biegu 
jałowego. Badanie przeprowadza się zgodnie z cyklem odniesienia określonym w pkt. 2 niniejszego dodatku. Punkty kontrolne prędkości i momentu obrotowego ustala się na 5 Hz (zalecane 10 Hz) lub więcej. Sprzężenie zwrotne prędkości obrotowej i momentu obrotowego silnika należy notować co najmniej co 2 s w każdym cyklu badania, a impulsy można filtrować elektronicznie. 
 3.8.2. Reakcja analizatora   Z chwilą uruchomienia silnika lub sekwencji badania, jeżeli cykl uruchamiany jest 
bezpośrednio z fazy kondycjonowania wstępnego, jednocześnie uruchamia się urządzenia pomiarowe: 
  
– gromadzące lub analizujące powietrze rozcieńczające; 
– gromadzące lub analizujące rozcieńczone spaliny; 
– mierzące ilość rozcieńczonych spalin (CVS) i wymagane temperatury i ciśnienia; 
– rejestrujące sprzężenie zwrotne prędkości i momentu obrotowego dynamometru. 
   Poziomy HC i NO
x mierzy się w sposób ciągły w tunelu przepływu rozcieńczonych 
spalin z częstotliwością 2 Hz. Stężenia średnie wyznacza się poprzez całkowanie impulsów analizatora w cyklu badania. Czas reakcji układu nie powinien przekraczać 20 s i, gdy jest to niezbędne, należy go związać z fluktuacjami przepływu CVS. CO, CO
2, 
NMHC i CH 4 wyznacza się przez całkowanie lub analizowanie stężeń w próbie z cyklu 
zgromadzonej na filtrze workowym do pobierania próbek. Stężenia zanieczyszczeń L 375/104 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
gazowych w powietrzu rozcieńczającym wyznacza się przez całkowanie lub zebranie 
ich w dodatkowym filtrze workowym. Wszystkie pozostałe wartości notuje się minimalnie z jednego pomiaru na 1 s (1 Hz). 
 3.8.3. Pobieranie próbek cząstek stałych (gdy ma to zastosowanie)   Z chwilą uruchomienia silnika lub sekwencji badania, jeżeli cykl jest uruchamiany 
bezpośrednio z fazy kondycjonowania wstępnego, układ pobierania próbek cząstek stałych przełącza się z obejścia na zbieranie cząstek stałych. 
    Jeżeli nie stosuje się wyrównywania przepływu, pompę(-y) do pobierania próbek 
reguluje się w taki sposób, by natężenie przepływu przechodzącego przez sondę do pobierania próbek cząstek stałych lub przewód przesyłowy utrzymywało się na poziomie wartości ± 5 %. Jeżeli wykorzystuje się wyrównywanie przepływu (tzn. proporcjonalne sterowanie przepływem pobierania próbek), musi zostać wykazane, że stosunek natężenia przepływu głównego w tunelu do przepływu cząstek stałych nie przekracza ustalonej wartości o więcej niż ± 5 % (z wyjątkiem pierwszych 10 s pobierania próbek). 
   
Uwaga
: W przypadku podwójnego rozcieńczania przepływ próbki jest różnicą netto 
między natężeniem przepływu przechodzącego przez filtry do pobierania próbek, a natężeniem przepływu wtórnego powietrza rozcieńczającego. 
    Należy zanotować średnią temperaturę i ciśnienie na mierniku(-ach) gazu lub wlocie 
przyrządu mierzącego przepływ. Jeżeli utrzymanie ustalonego natężenia przepływu w całym cyklu (w zakresie ± 5 %) nie jest możliwe z powodu zebrania się dużej ilości cząstek stałych na filtrze, badanie należy uznać za nieważne. Badanie należy przeprowadzić ponownie przy niższym natężeniu przepływu lub z filtrem o większej średnicy. 
 3.8.4. Zatrzymywanie silnika   Jeżeli silnik zatrzymuje się podczas cyklu badania, silnik należy poddać 
kondycjonowaniu wstępnemu, ponownie uruchomić oraz powtórzyć badanie. Jeżeli w trakcie cyklu badania ma miejsce awaria któregokolwiek z urządzeń wykorzystywanych w badaniu, badanie zostaje uznane za nieważne. 
 3.8.5. Czynności wykonywane po badaniu   Z chwilą zakończenia badania przerywa się pomiar objętości rozcieńczonych spalin, 
przepływu gazu do filtrów workowych do pobierania próbek i pompy do pobierania próbek cząstek stałych. W przypadku układu z analizatorem całkującym pobieranie próbek jest kontynuowane do zakończenia czasu reakcji układu. 
  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/105
 Stężenie w filtrach workowych do pobierania próbek, jeżeli je wykorzystano, są 
analizowane możliwie najszybciej, a w każdym razie nie później niż 20 minut od 
zakończenia cyklu badania. 
   Po badaniu emisji do ponownego sprawdzenia analizatora używa się gazu zerowego i 
tego samego gazu zakresowego. Badanie uznaje się za ważne, jeżeli różnica między wskazaniami przed i po badaniu jest mniejsza niż 2 % od stężenia nominalnego użytego gazu zakresowego. 
   Wyłącznie w przypadku silników Diesla, przed ważeniem, filtry cząstek stałych wracają 
do komory wagowej nie później niż godzinę po zakończeniu badania i są poddawane kondycjonowaniu w zamkniętej, ale nieuszczelnionej szalce Petriego przez co najmniej godzinę, ale na nie dłużej niż 80 godzin. 
 3.9. Sprawdzenie przebiegu badania
 
 3.9.1. Przesunięcie danych   Aby zminimalizować zniekształcający efekt opóźnienia czasu reakcji między 
wartościami sprzężenia zwrotnego i odniesienia, całą sekwencję impulsu sprzężenia zwrotnego prędkości i momentu obrotowego silnika można przyspieszyć lub opóźnić w czasie w odniesieniu do sekwencji prędkości odniesienia i momentu obrotowego. Jeżeli impulsy sprzężenia zwrotnego ulegają przesunięciu, zarówno prędkość, jak i moment obrotowy są przesunięte o tę samą wartość i w tym samym kierunku. 
 3.9.2. Obliczanie pracy w cyklu   Pracę w cyklu rzeczywistym W
act (kWh) oblicza się przy zastosowaniu każdej z par 
zanotowanych wartości sprzężenia zwrotnego prędkości i momentu obrotowego. Jeżeli wybrano tę opcję, dokonuję się tego po wystąpieniu przesunięcia danych sprzężenia zwrotnego. Pracę w cyklu rzeczywistym W
act wykorzystuje się do porównania pracy w 
cyklu odniesienia W ref oraz do obliczenia emisji jednostkowych w stanie zatrzymania 
(patrz pkt 4.4. i 5.2.). Tę samą metodologię wykorzystuje się do całkowania mocy odniesienia i rzeczywistej. Jeżeli wyznacza się wartości między sąsiadującymi wartościami odniesienia lub wartościami zmierzonymi, używa się interpolacji liniowej. 
   Całkując pracę w cyklu odniesienia i w cyklu rzeczywistym wszystkie ujemne wartości 
momentu obrotowego, należy ustawić na wartość równą zeru i uwzględnić w procedurze. Jeżeli całkowanie przeprowadza się przy częstotliwości niższej niż 5 Hz oraz jeżeli w określonym odcinku czasu wartość momentu obrotowego zmienia się z wartości dodatniej na ujemną, lub z ujemnej na dodatnią, wartość ujemną przelicza się i ustawia na wartość zerową. Wartość dodatnią należy włączyć w wartość całkowaną. 
  W
act wynosi od --15 % do + 5 % W ref 
 L 375/106 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
3.9.3. Walidacyjne dane statystyczne z cyklu badania 
  Regresje liniowe wartości sprzężenia zwrotnego na wartości odniesienia przeprowadza 
się dla wartości prędkości, momentu obrotowego i mocy. Jeżeli wybrano tę opcję, dokonuję się tego po wystąpieniu przesunięcia danych sprzężenia zwrotnego. Używa się metody najmniejszych kwadratów o równaniu wyjściowym w postaci: 
  
y = mx + b 
 gdzie:   
 y  = wartość sprzężenia zwrotnego (rzeczywista) prędkości (min
-1), momentu 
obrotowego (Nm) lub mocy (kW) 
 m  = spadek linii regresji  x  = wartość odniesienia prędkości (min
-1), momentu obrotowego (Nm) lub mocy (kW) 
 b  = punkt przecięcia linii regresji z osią y   Błąd standardowy szacunku (SE) y na x i współczynnik wyznaczania (r
2) oblicza się dla 
każdej linii regresji oddzielnie. 
   Zaleca się, aby analizę tę wykonać przy częstotliwości 1 Hz. Wszystkie ujemne wartości 
momentu obrotowego odniesienia i powiązanych wartości sprzężenia zwrotnego wyklucza się z obliczania walidacyjnych danych statystycznych momentu obrotowego i mocy cyklu. Aby można było uznać badanie za akceptowalne, muszą być spełnione wymagania podane w tabeli 6. 
   
Tabela 6
: Tolerancje linii regresji 
 
 Prędkość  Moment obrotowy  Moc 
Błąd standardowy szacunku (SE) Y na X  maks. 100 min
-1 maks. 13 % (15 %) wykresu mocy maksymalnego momentu obrotowego silnika maks. 8 % (15 %) wykresu mocy maksymalnej mocy silnika 
Spadek linii regresji, m  0,95 do 1,03  0,83 - 1,03 0,89 - 1,03 
(0,83 - 1,03)  
Współczynnik wyznaczania, r2 min. 0,9700 (min. 0,9500)  min. 0,8800 (min. 0,7500)  min. 0,9100 (min. 0,7500)  
Punkt przecięcia linii regresji z osią y, b ± 50 min
-1 ± 20 Nm lub ± 2 % (± 20 Nm lub ± 3 %) maks. momentu obrotowego w zależności od tego, która wartość jest wyższa ± 4 Nm lub ± 2 % (± 4 Nm lub ± 3 %) maks. mocy w zależności od tego, która wartość jest wyższa 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/107
 Do dnia 1 października 2005 r. liczby w nawiasach mogą zostać użyte do badania 
homologacji typu silników gazowych. 
 
 Tabela 7 : Dopuszczalne wykluczenia punktów z analizy regresji 
 
Warunki Wykluczane punkty  
Sprzężenie zwrotne pełnego obciążenia i momentu obrotowego ≠ moment obrotowy odniesienia  Moment obrotowy i/lub moc 
Brak obciążenia, brak punktu jałowego i sprzężenie zwrotne momentu obrotowego > moment obrotowy odniesienia  Moment obrotowy i/lub moc 
Brak obciążenia/przepustnica zamknięta, punkt jałowy i prędkość biegu jałowego > wzorcowa prędkość biegu jałowego  Prędkość i/lub moc  
  4. OBLICZANIE POZIOMU EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ GAZOWYCH  4.1. Wyznaczanie przepływu rozcieńczonych spalin
 
  Wielkość całkowitego przepływu spalin w cyklu (kg/badanie) oblicza się z pomiaru 
wartości w cyklu i odpowiadających im danych kalibracji z urządzenia do pomiaru przepływu (V
0 dla PDP lub K V dla CFV, jak ustalono w załączniku 4, dodatek 5, pkt. 
2.). Jeżeli temperatura spalin utrzymywana jest na stałym poziomie w całym cyklu za pomocą wymiennika ciepła, stosuje się następujący wzór (± 6 K dla PDP-CVS, ± 11 K dla CFV-CVS, patrz załącznik 6, pkt 2.3.). 
   Dla układu PDP-CVS    M
TOTW  =  1,293 * V 0 * N P * (p B - p 1) * 273 / (101,3 * T) 
    gdzie:    M
TOTW  = masa rozcieńczonych spalin w stanie mokrym w cyklu, kg 
 V 0 = objętość gazu pompowanego na obrót w warunkach badania, m3/obr. 
 N P = ogólna liczba obrotów pompy w badaniu 
 p B = ciśnienie atmosferyczne w komorze do badań, kPa 
 p 1 = spadek ciśnienia poniżej ciśnienia atmosferycznego na wlocie pompy, kPa 
 T = średnia temperatura rozcieńczonych spalin na wlocie pompy w cyklu, K 
   Dla układu CFV-CVS   
M
TOTW  = 1,293 * t * K v * p A / T 0.5 
   gdzie:     M
TOTW  =masa rozcieńczonych spalin w stanie mokrym w cyklu, kg 
 t = czas trwania cyklu, s L 375/108 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 K V = współczynnik kalibracji zwężki przepływu krytycznego dla warunków 
standardowych, 
 p A = ciśnienie bezwzględne na wlocie zwężki, kPa 
 T = temperatura na wlocie zwężki, K 
   Jeżeli używa się układu z wyrównywaniem przepływu (tzn. bez wymiennika ciepła), w 
cyklu oblicza się i całkuje chwilowe wartości natężenia emisji. W tym przypadku chwilową masę rozcieńczonych spalin oblicza się w następujący sposób. 
   Dla układu PDP-CVS:   
M
TOTW,i  = 1,293 * V 0 * N P,i * (p B - p 1) * 273 / (101,3 ≅ T) 
    gdzie:    M
TOTW,i  = chwilowa masa rozcieńczonych spalin w stanie mokrym, kg 
 N P,i = ogólna liczba obrotów na przedział czasu 
   Dla układu CFV-CVS:    M
TOTW,i  = 1,293 * ∆t i * K V * p A / T 0,5  
  
 gdzie: 
  
 M TOTW,i  = chwilowa masa rozcieńczonych spalin w stanie mokrym, kg 
 ∆ti = przedział czasu, s    Jeżeli masa ogólnej próbki cząstek stałych (MSAM) i zanieczyszczeń gazowych 
przekracza 0,5 % pełnego przepływu CVS (MTOTW), koryguje się przepływ CVS z uwzględnieniem MSAM lub przepływ próbki cząstek stałych zawraca się do CVS przed skierowaniem go do urządzenia mierzącego przepływ (PDP lub CFV). 
   4.2. Korekcja NO
x z uwzględnieniem wilgotności  
  Ponieważ poziom emisji NOx zależy od warunków powietrza otaczającego, stężenie 
NO
x jest korygowane z uwzględnieniem wilgotności powietrza otaczającego zgodnie ze 
współczynnikami przedstawionymi w poniższym wzorze. 
  a) dla silników Diesla: 
) 71 . 10 H ( 0182 . 0 11K
aD , H− ∗ −=  
  b) dla silników gazowych: 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/109
) 71 . 10 H ( 0329 . 0 11K
aG , H− ∗ −=  
   
 gdzie:    H
a= wilgotność powietrza dolotowego, g wody na kg suchego powietrza 
  w którym: 
2
a a Ba a
a10 R p pp R 220 . 6H−∗ ∗ −∗ ∗=  
  R
a  = wilgotność względna powietrza dolotowego, % 
 p a  = ciśnienie par nasyconych powietrza dolotowego, kPa 
 p B  = ogólne ciśnienie barometryczne, kPa 
  4.3. Obliczanie masowego natężenia emisji
 
 4.3.1. Układy ze stałym masowym natężeniem przepływu   W odniesieniu do układów z wymiennikiem ciepła masę zanieczyszczeń (g/badanie) 
wyznacza się na podstawie poniższych równań: 
   
(1) NO
x mass = 0,001587 · NOx conc · K H,D · M TOTW   (silniki Diesla) 
   (2) NO
x mass = 0,001587 · NOx conc · K H,G · M TOTW   (silniki gazowe) 
  (3) CO mass = 0,000966 · CO conc · M
TOTW  
   (4) NO
x mass = 0,000479 · HC conc · M TOTW '  (silniki Diesla) 
   (5) NO
x mass = 0,000502 · HC conc · M TOTW '  (silniki napędzane gazem 
płynnym) 
  (6) NO
x mass = 0,000552 · HC conc · M TOTW '  (silniki napędzane gazem 
ziemnym) 
  (7) NMHC mass = 0,000479 · NMHC conc · M
TOTW '  (silniki Diesla) 
   (8) NMHC mass = 0,000502 · NMHC conc · M
TOTW '  (silniki napędzane gazem 
płynnym) 
  (9) NMHC mass = 0,000516 * NMHC conc * M
TOTW '  (silniki napędzane gazem 
ziemnym) 
   (10) CH
4 mass = 0,000552 * CH 4 conc * M TOTW    (silniki napędzane gazem L 375/110 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
ziemnym) 
 
gdzie: 
 
 NOx conc, COconc, HCconc 4 /, NMHCconc, CH 4conc = średnie stężenia z korekcją tła w 
cyklu z całkowania (obowiązkowe dla NO x i HC) lub pomiaru z użyciem filtra 
workowego, ppm 
 
 M TOTW  = masa całkowita rozcieńczonych spalin w cyklu zgodnie z pkt. 4.1. kg 
 
K H,D =  współczynnik korekcji wilgotności dla silników Diesla, zgodnie z pkt. 4.2., w 
oparciu o uśrednioną dla cyklu wilgotność powietrza dolotowego 
  K
H,G =  współczynnik korekcji wilgotności dla silników gazowych, zgodnie z pkt. 4.2., 
w oparciu o uśrednioną dla cyklu wilgotność powietrza dolotowego 
  Stężenia zmierzone w stanie suchym należy przekształcić na stężenia w stanie mokrym 
zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 1, pkt 4.2. 
 
Wyznaczanie stężenia NMHC
conc i CH 4conc zależy od zastosowanej metody (patrz załącznik 
4, dodatek 4, pkt 3.3.4.). Oba stężenia określa się podanymi poniżej sposobami, przy czym w celu wyznaczenia NMHC
conc CH 4 odejmuje się od HC: 
   a) metoda GC  
NMHC
conc = HC conc - CH 4 conc 
 
CH 4 conc = zgodnie z pomiarem 
  b) metoda NMC  
M EM
concCE- CECutter) HC(w/-) CE-(1 Cutter) HC(w/oNMHC⋅=  
    
()
M EE
conc 4,CE- CECE-1 Cutter) HC(w/o- Cutter) HC(w/CH⋅=  
  gdzie:    HC(w/ Cutter) = stężenie HC z gazem próbnym przepływającym przez NMC  
                    
 
4 / W oparciu o równoważnik C1. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/111
HC(w/o Cutter) = stężenie HC z gazem próbnym omijającym NMC 
 
CE M = wydajność metanu wyznaczona zg odnie z załączni kiem 4, dodatek 
5, pkt 1.8.4.1. 
 
CE E = wydajność etanu wyzn aczona zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 5, 
pkt 1.8.4.2. 
 
4.3.1.1. Wyznaczanie stężeń z korekcją tła    Średnie stężenie tła zanieczyszczeń gazowych w rozcieńczonym powietrzu odejmuje się od 
zmierzonych stężeń i otrzymuje się stężenia netto zanieczyszczeń. Wartości średnie stężeń tła można ustalić metodą filtra workowego do pobierania próbek lub za pomocą pomiaru ciągłego z całkowaniem. Stosuje się następujący wzór. 
 
conc = conc
e - conc d · (1 - (1/DF))  
   gdzie:    conc = stężenie odnośnych zanieczyszczeń w rozcieńczonych spalinach skorygowane o 
ilość odnośnych zanieczyszczeń w powietrzu rozcieńczającym, ppm 
  conc
e = stężenie odnośnych zanieczyszczeń zmierzone w rozcieńczonych spalinach, ppm 
  conc
d = stężenie odnośnych zanieczyszczeń zmierzone w powietrzu rozcieńczającym, 
ppm 
  DF = współczynnik rozcieńczenia 
 
 Współczynnik rozcieńczenia oblicza się w następujący sposób: 
 
-4
conce conce conce 2,S
10) CO (HC COFDF
⋅ + +=  
  gdzie:    CO
2,conce  = stężenie CO 2 w rozcieńczonych spalinach, % obj. 
  HC
conce  = stężenie HC w rozcieńczonych spalinach, ppm C1 
  CO
conce  = stężenie CO w rozcieńczonych spalinach, ppm 
   F
S = mnożnik analityczny 
  Stężenia zmierzone w stanie suchym należy przekształcić na stężenia w stanie mokrym L 375/112 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 1, pkt 4.2. 
  
 Mnożnik analityczny oblicza się w następujący sposób: 
⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛+ ⋅ + +⋅ =
4yx 3.762yxx100 Fs 
 gdzie: 
   x,y  = skład paliwa C
xH y 
   Alternatywnie, jeśli skład paliwa nie jest znany, można wykorzystać następujące mnożniki 
analityczne: 
   F
S (olej napędowy) = 13,4 
 F S (gaz płynny) = 11,6 
 F S (olej ziemny) =  9,5 
 4.3.2. Układy z wyrównywaniem przepływu   W odniesieniu do układów bez wymiennika ciepła masę zanieczyszczeń (g/badanie) 
wyznacza się, obliczając chwilową masę zanieczyszczenia i całkowanie wartości chwilowych w cyklu. Bezpośrednio do wartości stężenia chwilowego stosuje się również korekcję tła. Stosuje się następujące wzory: 
   
(1) NO
x mass = 
() () () ∑
=× × − × × − × × ×n
1 iD H, concd TOTW D H, i conce, i TOTW, K 0.001587 1/DF 1 NOx M K 0.001587 NOx M  
(silniki Diesla) 
(2) NO x mass = 
() () () ∑
=× × − × × − × × ×n
1 iG H, concd TOTW G H, i conce, i TOTW, K 0.001587 1/DF 1 NOx M K 0.001587 NOx M  
(silniki gazowe) 
(3) CO mass = () () () ∑
=× − × × − × ×n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0.000966 1/DF 1 CO M 0.000966 CO M  
(4) HC mass = () () () ∑
=× − × × − × ×n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0.000479 1/DF 1 HC M 0.000479 HC M  
(silniki Diesla) 
(5) HC mass = () () () ∑
=× − × × − × ×n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0.000502 1/DF 1 HC M 0.000502 HC M  
(silniki napędzane 
gazem płynnym) (6) HC
mass = 
() () () ∑ × − × × − × ×
=n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0.000552 1/DF 1 HC M 0.000552 HC M  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/113
(silniki napędzane 
gazem ziemnym) 
 
(7) NMHC mass = 
() () () ∑ × − × × − × ×
=n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0.000479 1/DF 1 NMHC M 0.000479 NMHC M  
(silniki Diesla) 
(8) NMHC mass = 
() () () ∑ × − × × − × ×
=n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0.000502 1/DF 1 NMHC M 0.000502 NMHC M  
(silniki napędzane 
gazem płynnym) 
(9) NMHC mass = 
() () () ∑
=× − × × − × ×n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0.000516 1/DF 1 NMHC M 0.000516 NMHC M  
(silniki napędzane 
gazem ziemnym) (10) CH
4 mass = 
() () () ∑
=× − × − × ×n
1 iconcd  4 TOTW i conce,  4 i TOTW, 0.000552 1/DF 1 * CH M 0.000552 CH M  
(silniki napędzane gazem 
ziemnym) 
  gdzie:   conc
e = stężenie odnośnych zanieczyszczeń zmierzone w rozcieńczonych spalinach, 
ppm 
  conc
d = stężenie odnośnych zanieczyszczeń zmierzone w powietrzu 
rozcieńczającym, ppm 
  M
TOTW,i  = chwilowa masa rozcieńczonych spalin (patrz pkt. 4.1.), kg 
  M
TOTW  = całkowita masa rozcieńczonych spalin na jeden cykl (patrz pkt 4.1.), kg 
  K
H,D = współczynnik korekcji wilgotności dla silników Diesla, zgodnie z pkt 4.2., w 
oparciu o uśrednioną dla cyklu wilgotność powietrza dolotowego 
  K
H,G = współczynnik korekcji wilgotności dla silników gazowych, zgodnie z pkt 
4.2., w oparciu o uśrednioną dla cyklu wilgotność powietrza dolotowego 
  DF = współczynnik rozcieńczenia, jak ustalono w pkt. 4.3.1.1.  4.4. Obliczanie emisji jednostkowych  L 375/114 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 Emisje (g/kWh) oblicza się dla wszystkich poszczególnych składników spalin, zgodnie z 
wymogami pkt. 5.2.1. i 5.2.2. w odniesieniu do odnośnych technologii silnikowych, w 
następujący sposób: 
 
 act mass x /W NOx NO =  (silniki Diesla i gazowe) 
 act mass/W COCO=  (silniki Diesla i gazowe) 
 act mass/W HCHC=  (silniki Diesla i gazowe) 
 act mass/W NMHC NMHC =  (silniki Diesla i gazowe) 
 act 4mass 4 /W CH CH =  (silniki napędzane gazem ziemnym) 
 
 gdzie:    W
act  = praca w cyklu rzeczywistym zgodnie z pkt. 3.9.2., kWh. 
 5. OBLICZANIE EMISJI CZĄSTEK STAŁYCH (GDY MA TO ZASTOSOWANIE)  5.1. Obliczanie masowego natężenia przepływu
 
  Masę cząstek stałych (g/badanie) oblicza się w następujący sposób:   
PT
mass = 1000M
MMTOTW
SAMf∗  
  gdzie:   M
f = masa cząstek stałych z próbki w cyklu, mg 
  M
TOTW  = masa całkowita rozcieńczonych spalin w cyklu zgodnie z pkt. 4.1. kg 
  M
SAM = masa rozcieńczonych spalin pobranych z tunelu rozcieńczania do zbierania 
   cząstek stałych, kg    oraz   M
f = M f,p + M f,b, jeżeli ważone oddzielnie, mg 
  M
f,p = masa cząstek stałych zebranych na filtrze głównym, mg 
  M
f,b = masa cząstek stałych zebranych na filtrze dodatkowym, mg 
  Jeżeli używa się układu rozcieńczania podwójnego, masę wtórnego powietrza 
rozcieńczającego odejmuje się od łącznej masy próbek podwójnie rozcieńczonych spalin pobranych z filtrów cząstek stałych. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/115
 
M SAM = M TOT - M SEC 
  
  
gdzie: 
  M
TOT = masa podwójnie rozcieńczonych spalin na filtrze cząstek stałych, kg 
  M
SEC = masa wtórnego powietrza rozcieńczającego, kg 
  Jeżeli poziom tła cząstek stałych w powietrzu rozcieńczającym ustala się zgodnie z pkt. 
3.4., masę cząstek stałych można zastosować korekcję tła. W takim przypadku masę cząstek stałych (g/badanie) oblicza się w następujący sposób: 
  
PT
mass = 1000M
DF11MM
MMTOTW
DILd
SAMf∗⎥
⎦⎤
⎢
⎣⎡
⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛
⎟⎠⎞⎜⎝⎛− ∗ −  
 
 gdzie:   M
f, M SAM, M TOTW  = patrz powyżej 
 M DIL  = masa pierwotnego powietrza rozcieńczającego w próbce 
pobranej przez 
    dodatkowe urządzenie do pobierania próbek cząstek stałych, 
kg 
 M d    = masa zebranych cząstek stałych tła w pierwotnym powietrzu 
rozcieńczającym, mg 
 DF   = współczynnik rozcieńczenia jak ustalono w pkt. 4.3.1.1.  5.2. Obliczanie emisji jednostkowej
 
  Emisję cząstek stałych (g/kWh) oblicza się w następujący sposób:   
act mass W/ PT PT=  
 
 gdzie:    W
act = praca w cyklu rzeczywistym zgodnie z pkt. 3.9.2., kWh. 
  
___________ L 375/116 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Załącznik 4 – dodatek 3  
WYKAZ ODCZYTÓW DYNAMOMETRU W BADANIU ETC 
 
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
1 0 0 52 0 0 103 0 0
2 0 0 53 0 0 104 0 0
3 0 0 54 0 0 105 0 0
4 0 0 55 0 0 106 0 0
5 0 0 56 0 0 107 0 0
6 0 0 57 0 0 108 11,6 14,8
7 0 0 58 0 0 109 0 0
8 0 0 59 0 0 110 27,2 74,8
9 0 0 60 0 0 111 17 76,9
10 0 0 61 0 0 112 36 78
11 0 0 62 25,5 11,1 113 59,7 86
12 0 0 63 28,5 20,9 114 80,8 17,9
13 0 0 64 32 73,9 115 49,7 0
14 0 0 65 4 82,3 116 65,6 86
15 0 0 66 34,5 80,4 117 78,6 72,2
16 0,1 1,5 67 64,1 86 118 64,9 „m”
17 23,1 21,5 68 58 0 119 44,3 „m”
18 12,6 28,5 69 50,3 83,4 120 51,4 83,4
19 21,8 71 70 66,4 99,1 121 58,1 97
20 19,7 76,8 71 81,4 99,6 122 69,3 99,3
21 54,6 80,9 72 88,7 73,4 123 72 20,8
22 71,3 4,9 73 52,5 0 124 72,1 „m”
23 55,9 18,1 74 46,4 58,5 125 65,3 „m”
24 72 85,4 75 48,6 90,9 126 64 „m”
25 86,7 61,8 76 55,2 99,4 127 59,7 „m”
26 51,7 0 77 62,3 99 128 52,8 „m”
27 53,4 48,9 78 68,4 91,5 129 45,9 „m”
28 34,2 87,6 79 74,5 73,7 130 38,7 „m”
29 45,5 92,7 80 38 0 131 32,4 „m”
30 54,6 99,5 81 41,8 89,6 132 27 „m”
31 64,5 96,8 82 47,1 99,2 133 21,7 „m”
32 71,7 85,4 83 52,5 99,8 134 19,1 0,4
33 79,4 54,8 84 56,9 80,8 135 34,7 14
34 89,7 99,4 85 58,3 11,8 136 16,4 48,6
35 57,4 0 86 56,2 „m” 137 0 11,2
36 59,7 30,6 87 52 „m” 138 1,2 2,1
37 90,1 „m” 88 43,3 „m” 139 30,1 19,3
38 82,9 „m” 89 36,1 „m” 140 30 73,9
39 51,3 „m” 90 27,6 „m” 141 54,4 74,4
40 28,5 „m” 91 21,1 „m” 142 77,2 55,6
41 29,3 "m" 92 8 0 143 58,1 0
42 26,7 "m" 93 0 0 144 45 82,1
43 20,4 "m" 94 0 0 145 68,7 98,1
44 14,1 0 95 0 0 146 85,7 67,2
45 6,5 0 96 0 0 147 60,2 0
46 0 0 97 0 0 148 59,4 98
47 0 0 98 0 0 149 72,7 99,6
48 0 0 99 0 0 150 79,9 45
49 0 0 100 0 0 151 44,3 0
50 0 0 101 0 0 152 41,5 84,4
51 0 0 102 0 0 153 56,2 98,227.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/117
 
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
154 65,7 99,1 205 0 0 256 51,7 17
155 74,4 84,7 206 0 0 257 56,2 78,7
156 54,4 0 207 0 0 258 59,5 94,7
157 47,9 89,7 208 0 0 259 65,5 99,1
158 54,5 99,5 209 0 0 260 71,2 99,5
159 62,7 96,8 210 0 0 261 76,6 99,9
160 62,3 0 211 0 0 262 79 0
161 46,2 54,2 212 0 0 263 52,9 97,5
162 44,3 83,2 213 0 0 264 53,1 99,7
163 48,2 13,3 214 0 0 265 59 99,1
164 51 „m” 215 0 0 266 62,2 99
165 50 „m” 216 0 0 267 65 99,1
166 49,2 „m” 217 0 0 268 69 83,1
167 49,3 „m” 218 0 0 269 69,9 28,4
168 49,9 „m” 219 0 0 270 70,6 12,5
169 51,6 „m” 220 0 0 271 68,9 8,4
170 49,7 „m” 221 0 0 272 69,8 9,1
171 48,5 „m” 222 0 0 273 69,6 7
172 50,3 72,5 223 0 0 274 65,7 „m”
173 51,1 84,5 224 0 0 275 67,1 „m”
174 54,6 64,8 225 21,2 62,7 276 66,7 „m”
175 56,6 76,5 226 30,8 75,1 277 65,6 „m”
176 58 „m” 227 5,9 82,7 278 64,5 „m”
177 53,6 „m” 228 34,6 80,3 279 62,9 „m”
178 40,8 „m” 229 59,9 87 280 59,3 „m”
179 32,9 „m” 230 84,3 86,2 281 54,1 „m”
180 26,3 „m” 231 68,7 „m” 282 51,3 „m”
181 20,9 „m” 232 43,6 „m” 283 47,9 „m”
182 10 0 233 41,5 85,4 284 43,6 „m”
183 0 0 234 49,9 94,3 285 39,4 „m”
184 0 0 235 60,8 99 286 34,7 „m”
185 0 0 236 70,2 99,4 287 29,8 „m”
186 0 0 237 81,1 92,4 288 20,9 73,4
187 0 0 238 49,2 0 289 36,9 „m”
188 0 0 239 56 86,2 290 35,5 „m”
189 0 0 240 56,2 99,3 291 20,9 „m”
190 0 0 241 61,7 99 292 49,7 11,9
191 0 0 242 69,2 99,3 293 42,5 „m”
192 0 0 243 74,1 99,8 294 32 „m”
193 0 0 244 72,4 8,4 295 23,6 „m”
194 0 0 245 71,3 0 296 19,1 0
195 0 0 246 71,2 9,1 297 15,7 73,5
196 0 0 247 67,1 „m” 298 25,1 76,8
197 0 0 248 65,5 „m” 299 34,5 81,4
198 0 0 249 64,4 „m” 300 44,1 87,4
199 0 0 250 62,9 25,6 301 52,8 98,6
200 0 0 251 62,2 35,6 302 63,6 99
201 0 0 252 62,9 24,4 303 73,6 99,7
202 0 0 253 58,8 „m” 304 62,2 „m”
203 0 0 254 56,9 „m” 305 29,2 „m”
204 0 0 255 54,5 „m” 306 46,4 22
 L 375/118 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
307 47,3 13,8 358 72,6 99,6 409 56,3 72,3
308 47,2 12,5 359 82,4 99,5 410 59,7 99,1
309 47,9 11,5 360 88 99,4 411 62,3 99
310 47,8 35,5 361 46,4 0 412 67,9 99,2
311 49,2 83,3 362 53,4 95,2 413 69,5 99,3
312 52,7 96,4 363 58,4 99,2 414 73,1 99,7
313 57,4 99,2 364 61,5 99 415 77,7 99,8
314 61,8 99 365 64,8 99 416 79,7 99,7
315 66,4 60,9 366 68,1 99,2 417 82,5 99,5
316 65,8 „m” 367 73,4 99,7 418 85,3 99,4
317 59 „m” 368 73,3 29,8 419 86,6 99,4
318 50,7 „m” 369 73,5 14,6 420 89,4 99,4
319 41,8 „m” 370 68,3 0 421 62,2 0
320 34,7 „m” 371 45,4 49,9 422 52,7 96,4
321 28,7 „m” 372 47,2 75,7 423 50,2 99,8
322 25,2 „m” 373 44,5 9 424 49,3 99,6
323 43 24,8 374 47,8 10,3 425 52,2 99,8
324 38,7 0 375 46,8 15,9 426 51,3 100
325 48,1 31,9 376 46,9 12,7 427 51,3 100
326 40,3 61 377 46,8 8,9 428 51,1 100
327 42,4 52,1 378 46,1 6,2 429 51,1 100
328 46,4 47,7 379 46,1 „m” 430 51,8 99,9
329 46,9 30,7 380 45,5 „m” 431 51,3 100
330 46,1 23,1 381 44,7 „m” 432 51,1 100
331 45,7 23,2 382 43,8 „m” 433 51,3 100
332 45,5 31,9 383 41 „m” 434 52,3 99,8
333 46,4 73,6 384 41,1 6,4 435 52,9 99,7
334 51,3 60,7 385 38 6,3 436 53,8 99,6
335 51,3 51,1 386 35,9 0,3 437 51,7 99,9
336 53,2 46,8 387 33,5 0 438 53,5 99,6
337 53,9 50 388 53,1 48,9 439 52 99,8
338 53,4 52,1 389 48,3 „m” 440 51,7 99,9
339 53,8 45,7 390 49,9 „m” 441 53,2 99,7
340 50,6 22,1 391 48 „m” 442 54,2 99,5
341 47,8 26 392 45,3 „m” 443 55,2 99,4
342 41,6 17,8 393 41,6 3,1 444 53,8 99,6
343 38,7 29,8 394 44,3 79 445 53,1 99,7
344 35,9 71,6 395 44,3 89,5 446 55 99,4
345 34,6 47,3 396 43,4 98,8 447 57 99,2
346 34,8 80,3 397 44,3 98,9 448 61,5 99
347 35,9 87,2 398 43 98,8 449 59,4 5,7
348 38,8 90,8 399 42,2 98,8 450 59 0
349 41,5 94,7 400 42,7 98,8 451 57,3 59,8
350 47,1 99,2 401 45 99 452 64,1 99
351 53,1 99,7 402 43,6 98,9 453 70,9 90,5
352 46,4 0 403 42,2 98,8 454 58 0
353 42,5 0,7 404 44,8 99 455 41,5 59,8
354 43,6 58,6 405 43,4 98,8 456 44,1 92,6
355 47,1 87,5 406 45 99 457 46,8 99,2
356 54,1 99,5 407 42,2 54,3 458 47,2 99,3
357 62,9 99 408 61,2 31,9 459 51 10027.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/119
 
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
460 53,2 99,7 511 0 0 562 58,7 „m”
461 53,1 99,7 512 0 0 563 56 „m”
462 55,9 53,1 513 0 0 564 53,9 „m”
463 53,9 13,9 514 30,5 25,6 565 52,1 „m”
464 52,5 „m” 515 19,7 56,9 566 49,9 „m”
465 51,7 „m” 516 16,3 45,1 567 46,4 „m”
466 51,5 52,2 517 27,2 4,6 568 43,6 „m”
467 52,8 80 518 21,7 1,3 569 40,8 „m”
468 54,9 95 519 29,7 28,6 570 37,5 „m”
469 57,3 99,2 520 36,6 73,7 571 27,8 „m”
470 60,7 99,1 521 61,3 59,5 572 17,1 0,6
471 62,4 „m” 522 40,8 0 573 12,2 0,9
472 60,1 „m” 523 36,6 27,8 574 11,5 1,1
473 53,2 „m” 524 39,4 80,4 575 8,7 0,5
474 44 „m” 525 51,3 88,9 576 8 0,9
475 35,2 „m” 526 58,5 11,1 577 5,3 0,2
476 30,5 „m” 527 60,7 „m” 578 4 0
477 26,5 „m” 528 54,5 „m” 579 3,9 0
478 22,5 „m” 529 51,3 „m” 580 0 0
479 20,4 „m” 530 45,5 „m” 581 0 0
480 19,1 „m” 531 40,8 „m” 582 0 0
481 19,1 „m” 532 38,9 „m” 583 0 0
482 13,4 „m” 533 36,6 „m” 584 0 0
483 6,7 „m” 534 36,1 72,7 585 0 0
484 3,2 „m” 535 44,8 78,9 586 0 0
485 14,3 63,8 536 51,6 91,1 587 8,7 22,8
486 34,1 0 537 59,1 99,1 588 16,2 49,4
487 23,9 75,7 538 66 99,1 589 23,6 56
488 31,7 79,2 539 75,1 99,9 590 21,1 56,1
489 32,1 19,4 540 81 8 591 23,6 56
490 35,9 5,8 541 39,1 0 592 46,2 68,8
491 36,6 0,8 542 53,8 89,7 593 68,4 61,2
492 38,7 „m” 543 59,7 99,1 594 58,7 „m”
493 38,4 „m” 544 64,8 99 595 31,6 „m”
494 39,4 „m” 545 70,6 96,1 596 19,9 8,8
495 39,7 „m” 546 72,6 19,6 597 32,9 70,2
496 40,5 „m” 547 72 6,3 598 43 79
497 40,8 „m” 548 68,9 0,1 599 57,4 98,9
498 39,7 „m” 549 67,7 „m” 600 72,1 73,8
499 39,2 „m” 550 66,8 „m” 601 53 0
500 38,7 „m” 551 64,3 16,9 602 48,1 86
501 32,7 „m” 552 64,9 7 603 56,2 99
502 30,1 „m” 553 63,6 12,5 604 65,4 98,9
503 21,9 „m” 554 63 7,7 605 72,9 99,7
504 12,8 0 555 64,4 38,2 606 67,5 „m”
505 0 0 556 63 11,8 607 39 „m”
506 0 0 557 63,6 0 608 41,9 38,1
507 0 0 558 63,3 5 609 44,1 80,4
508 0 0 559 60,1 9,1 610 46,8 99,4
509 0 0 560 61 8,4 611 48,7 99,9
510 0 0 561 59,7 0,9 612 50,5 99,7L 375/120 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
613 52,5 90,3 664 54 39,3 715 46,2 „m”
614 51 1,8 665 53,8 „m” 716 45,6 9,8
615 50 „m” 666 52 „m” 717 45,6 34,5
616 49,1 „m” 667 50,4 „m” 718 45,5 37,1
617 47 „m” 668 50,6 0 719 43,8 „m”
618 43,1 „m” 669 49,3 41,7 720 41,9 „m”
619 39,2 „m” 670 50 73,2 721 41,3 „m”
620 40,6 0,5 671 50,4 99,7 722 41,4 „m”
621 41,8 53,4 672 51,9 99,5 723 41,2 „m”
622 44,4 65,1 673 53,6 99,3 724 41,8 „m”
623 48,1 67,8 674 54,6 99,1 725 41,8 „m”
624 53,8 99,2 675 56 99 726 43,2 17,4
625 58,6 98,9 676 55,8 99 727 45 29
626 63,6 98,8 677 58,4 98,9 728 44,2 „m”
627 68,5 99,2 678 59,9 98,8 729 43,9 „m”
628 72,2 89,4 679 60,9 98,8 730 38 10,7
629 77,1 0 680 63 98,8 731 56,8 „m”
630 57,8 79,1 681 64,3 98,9 732 57,1 „m”
631 60,3 98,8 682 64,8 64 733 52 „m”
632 61,9 98,8 683 65,9 46,5 734 44,4 „m”
633 63,8 98,8 684 66,2 28,7 735 40,2 „m”
634 64,7 98,9 685 65,2 1,8 736 39,2 16,5
635 65,4 46,5 686 65 6,8 737 38,9 73,2
636 65,7 44,5 687 63,6 53,6 738 39,9 89,8
637 65,6 3,5 688 62,4 82,5 739 42,3 98,6
638 49,1 0 689 61,8 98,8 740 43,7 98,8
639 50,4 73,1 690 59,8 98,8 741 45,5 99,1
640 50,5 „m” 691 59,2 98,8 742 45,6 99,2
641 51 „m” 692 59,7 98,8 743 48,1 99,7
642 49,4 „m” 693 61,2 98,8 744 49 100
643 49,2 „m” 694 62,2 49,4 745 49,8 99,9
644 48,6 „m” 695 62,8 37,2 746 49,8 99,9
645 47,5 „m” 696 63,5 46,3 747 51,9 99,5
646 46,5 „m” 697 64,7 72,3 748 52,3 99,4
647 46 11,3 698 64,7 72,3 749 53,3 99,3
648 45,6 42,8 699 65,4 77,4 750 52,9 99,3
649 47,1 83 700 66,1 69,3 751 54,3 99,2
650 46,2 99,3 701 64,3 „m” 752 55,5 99,1
651 47,9 99,7 702 64,3 „m” 753 56,7 99
652 49,5 99,9 703 63 „m” 754 61,7 98,8
653 50,6 99,7 704 62,2 „m” 755 64,3 47,4
654 51 99,6 705 61,6 „m” 756 64,7 1,8
655 53 99,3 706 62,4 „m” 757 66,2 „m”
656 54,9 99,1 707 62,2 „m” 758 49,1 „m”
657 55,7 99 708 61 „m” 759 52,1 46
658 56 99 709 58,7 „m” 760 52,6 61
659 56,1 9,3 710 55,5 „m” 761 52,9 0
660 55,6 „m” 711 51,7 „m” 762 52,3 20,4
661 55,4 „m” 712 49,2 „m” 763 54,2 56,7
662 54,9 51,3 713 48,8 40,4 764 55,4 59,8
663 54,9 59,8 714 47,9 „m” 765 56,1 49,227.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/121
 
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
766 56,8 33,7 817 61,7 46,2 868 53 99,3
767 57,2 96 818 59,8 45,1 869 54,2 99,2
768 58,6 98,9 819 57,4 43,9 870 55,5 99,1
769 59,5 98,8 820 54,8 42,8 871 56,7 99
770 61,2 98,8 821 54,3 65,2 872 57,3 98,9
771 62,1 98,8 822 52,9 62,1 873 58 98,9
772 62,7 98,8 823 52,4 30,6 874 60,5 31,1
773 62,8 98,8 824 50,4 „m” 875 60,2 „m”
774 64 98,9 825 48,6 „m” 876 60,3 „m”
775 63,2 46,3 826 47,9 „m” 877 60,5 6,3
776 62,4 „m” 827 46,8 „m” 878 61,4 19,3
777 60,3 „m” 828 46,9 9,4 879 60,3 1,2
778 58,7 „m” 829 49,5 41,7 880 60,5 2,9
779 57,2 „m” 830 50,5 37,8 881 61,2 34,1
780 56,1 „m” 831 52,3 20,4 882 61,6 13,2
781 56 9,3 832 54,1 30,7 883 61,5 16,4
782 55,2 26,3 833 56,3 41,8 884 61,2 16,4
783 54,8 42,8 834 58,7 26,5 885 61,3 „m”
784 55,7 47,1 835 57,3 „m” 886 63,1 „m”
785 56,6 52,4 836 59 „m” 887 63,2 4,8
786 58 50,3 837 59,8 „m” 888 62,3 22,3
787 58,6 20,6 838 60,3 „m” 889 62 38,5
788 58,7 „m” 839 61,2 „m” 890 61,6 29,6
789 59,3 „m” 840 61,8 „m” 891 61,6 26,6
790 58,6 „m” 841 62,5 „m” 892 61,8 28,1
791 60,5 9,7 842 62,4 „m” 893 62 29,6
792 59,2 9,6 843 61,5 „m” 894 62 16,3
793 59,9 9,6 844 63,7 „m” 895 61,1 „m”
794 59,6 9,6 845 61,9 „m” 896 61,2 „m”
795 59,9 6,2 846 61,6 29,7 897 60,7 19,2
796 59,9 9,6 847 60,3 „m” 898 60,7 32,5
797 60,5 13,1 848 59,2 „m” 899 60,9 17,8
798 60,3 20,7 849 57,3 „m” 900 60,1 19,2
799 59,9 31 850 52,3 „m” 901 59,3 38,2
800 60,5 42 851 49,3 „m” 902 59,9 45
801 61,5 52,5 852 47,3 „m” 903 59,4 32,4
802 60,9 51,4 853 46,3 38,8 904 59,2 23,5
803 61,2 57,7 854 46,8 35,1 905 59,5 40,8
804 62,8 98,8 855 46,6 „m” 906 58,3 „m”
805 63,4 96,1 856 44,3 „m” 907 58,2 „m”
806 64,6 45,4 857 43,1 „m” 908 57,6 „m”
807 64,1 5 858 42,4 2,1 909 57,1 „m”
808 63 3,2 859 41,8 2,4 910 57 0,6
809 62,7 14,9 860 43,8 68,8 911 57 26,3
810 63,5 35,8 861 44,6 89,2 912 56,5 29,2
811 64,1 73,3 862 46 99,2 913 56,3 20,5
812 64,3 37,4 863 46,9 99,4 914 56,1 „m”
813 64,1 21 864 47,9 99,7 915 55,2 „m”
814 63,7 21 865 50,2 99,8 916 54,7 17,5
815 62,9 18 866 51,2 99,6 917 55,2 29,2
816 62,4 32,7 867 52,3 99,4 918 55,2 29,2L 375/122 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
919 55,9 16 970 49,9 99,7 1021 49,4 „m”
920 55,9 26,3 971 49,6 99,6 1022 48,3 „m”
921 56,1 36,5 972 49,4 99,6 1023 49,4 „m”
922 55,8 19 973 49 99,5 1024 48,5 „m”
923 55,9 9,2 974 49,8 99,7 1025 48,7 „m”
924 55,8 21,9 975 50,9 100 1026 48,7 „m”
925 56,4 42,8 976 50,4 99,8 1027 49,1 „m”
926 56,4 38 977 49,8 99,7 1028 49 „m”
927 56,4 11 978 49,1 99,5 1029 49,8 „m”
928 56,4 35,1 979 50,4 99,8 1030 48,7 „m”
929 54 7,3 980 49,8 99,7 1031 48,5 „m”
930 53,4 5,4 981 49,3 99,5 1032 49,3 31,3
931 52,3 27,6 982 49,1 99,5 1033 49,7 45,3
932 52,1 32 983 49,9 99,7 1034 48,3 44,5
933 52,3 33,4 984 49,1 99,5 1035 49,8 61
934 52,2 34,9 985 50,4 99,8 1036 49,4 64,3
935 52,8 60,1 986 50,9 100 1037 49,8 64,4
936 53,7 69,7 987 51,4 99,9 1038 50,5 65,6
937 54 70,7 988 51,5 99,9 1039 50,3 64,5
938 55,1 71,7 989 52,2 99,7 1040 51,2 82,9
939 55,2 46 990 52,8 74,1 1041 50,5 86
940 54,7 12,6 991 53,3 46 1042 50,6 89
941 52,5 0 992 53,6 36,4 1043 50,4 81,4
942 51,8 24,7 993 53,4 33,5 1044 49,9 49,9
943 51,4 43,9 994 53,9 58,9 1045 49,1 20,1
944 50,9 71,1 995 55,2 73,8 1046 47,9 24
945 51,2 76,8 996 55,8 52,4 1047 48,1 36,2
946 50,3 87,5 997 55,7 9,2 1048 47,5 34,5
947 50,2 99,8 998 55,8 2,2 1049 46,9 30,3
948 50,9 100 999 56,4 33,6 1050 47,7 53,5
949 49,9 99,7 1000 55,4 „m” 1051 46,9 61,6
950 50,9 100 1001 55,2 „m” 1052 46,5 73,6
951 49,8 99,7 1002 55,8 26,3 1053 48 84,6
952 50,4 99,8 1003 55,8 23,3 1054 47,2 87,7
953 50,4 99,8 1004 56,4 50,2 1055 48,7 80
954 49,7 99,7 1005 57,6 68,3 1056 48,7 50,4
955 51 100 1006 58,8 90,2 1057 47,8 38,6
956 50,3 99,8 1007 59,9 98,9 1058 48,8 63,1
957 50,2 99,8 1008 62,3 98,8 1059 47,4 5
958 49,9 99,7 1009 63,1 74,4 1060 47,3 47,4
959 50,9 100 1010 63,7 49,4 1061 47,3 49,8
960 50 99,7 1011 63,3 9,8 1062 46,9 23,9
961 50,2 99,8 1012 48 0 1063 46,7 44,6
962 50,2 99,8 1013 47,9 73,5 1064 46,8 65,2
963 49,9 99,7 1014 49,9 99,7 1065 46,9 60,4
964 50,4 99,8 1015 49,9 48,8 1066 46,7 61,5
965 50,2 99,8 1016 49,6 2,3 1067 45,5 „m”
966 50,3 99,8 1017 49,9 „m” 1068 45,5 „m”
967 49,9 99,7 1018 49,3 „m” 1069 44,2 „m”
968 51,1 100 1019 49,7 47,5 1070 43 „m”
969 50,6 99,9 1020 49,1 „m” 1071 42,5 „m”27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/123
 
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
1072 41 „m” 1123 55 „m” 1174 56,9 „m”
1073 39,9 „m” 1124 53,7 „m” 1175 56,4 4
1074 39,9 38,2 1125 52,1 „m” 1176 57 23,4
1075 40,1 48,1 1126 51,1 „m” 1177 56,4 41,7
1076 39,9 48 1127 49,7 25,8 1178 57 49,2
1077 39,4 59,3 1128 49,1 46,1 1179 57,7 56,6
1078 43,8 19,8 1129 48,7 46,9 1180 58,6 56,6
1079 52,9 0 1130 48,2 46,7 1181 58,9 64
1080 52,8 88,9 1131 48 70 1182 59,4 68,2
1081 53,4 99,5 1132 48 70 1183 58,8 71,4
1082 54,7 99,3 1133 47,2 67,6 1184 60,1 71,3
1083 56,3 99,1 1134 47,3 67,6 1185 60,6 79,1
1084 57,5 99 1135 46,6 74,7 1186 60,7 83,3
1085 59 98,9 1136 47,4 13 1187 60,7 77,1
1086 59,8 98,9 1137 46,3 „m” 1188 60 73,5
1087 60,1 98,9 1138 45,4 „m” 1189 60,2 55,5
1088 61,8 48,3 1139 45,5 24,8 1190 59,7 54,4
1089 61,8 55,6 1140 44,8 73,8 1191 59,8 73,3
1090 61,7 59,8 1141 46,6 99 1192 59,8 77,9
1091 62 55,6 1142 46,3 98,9 1193 59,8 73,9
1092 62,3 29,6 1143 48,5 99,4 1194 60 76,5
1093 62 19,3 1144 49,9 99,7 1195 59,5 82,3
1094 61,3 7,9 1145 49,1 99,5 1196 59,9 82,8
1095 61,1 19,2 1146 49,1 99,5 1197 59,8 65,8
1096 61,2 43 1147 51 100 1198 59 48,6
1097 61,1 59,7 1148 51,5 99,9 1199 58,9 62,2
1098 61,1 98,8 1149 50,9 100 1200 59,1 70,4
1099 61,3 98,8 1150 51,6 99,9 1201 58,9 62,1
1100 61,3 26,6 1151 52,1 99,7 1202 58,4 67,4
1101 60,4 „m” 1152 50,9 100 1203 58,7 58,9
1102 58,8 „m” 1153 52,2 99,7 1204 58,3 57,7
1103 57,7 „m” 1154 51,5 98,3 1205 57,5 57,8
1104 56 „m” 1155 51,5 47,2 1206 57,2 57,6
1105 54,7 „m” 1156 50,8 78,4 1207 57,1 42,6
1106 53,3 „m” 1157 50,3 83 1208 57 70,1
1107 52,6 23,2 1158 50,3 31,7 1209 56,4 59,6
1108 53,4 84,2 1159 49,3 31,3 1210 56,7 39
1109 53,9 99,4 1160 48,8 21,5 1211 55,9 68,1
1110 54,9 99,3 1161 47,8 59,4 1212 56,3 79,1
1111 55,8 99,2 1162 48,1 77,1 1213 56,7 89,7
1112 57,1 99 1163 48,4 87,6 1214 56 89,4
1113 56,5 99,1 1164 49,6 87,5 1215 56 93,1
1114 58,9 98,9 1165 51 81,4 1216 56,4 93,1
1115 58,7 98,9 1166 51,6 66,7 1217 56,7 94,4
1116 59,8 98,9 1167 53,3 63,2 1218 56,9 94,8
1117 61 98,8 1168 55,2 62 1219 57 94,1
1118 60,7 19,2 1169 55,7 43,9 1220 57,7 94,3
1119 59,4 „m” 1170 56,4 30,7 1221 57,5 93,7
1120 57,9 „m” 1171 56,8 23,4 1222 58,4 93,2
1121 57,6 „m” 1172 57 „m” 1223 58,7 93,2
1122 56,3 „m” 1173 57,6 „m” 1224 58,2 93,7L 375/124 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
1225 58,5 93,1 1276 60,6 5,5 1327 63,1 20,3
1226 58,8 86,2 1277 61 14,3 1328 61,8 19,1
1227 59 72,9 1278 61 12 1329 61,6 17,1
1228 58,2 59,9 1279 61,3 34,2 1330 61 0
1229 57,6 8,5 1280 61,2 17,1 1331 61,2 22
1230 57,1 47,6 1281 61,5 15,7 1332 60,8 40,3
1231 57,2 74,4 1282 61 9,5 1333 61,1 34,3
1232 57 79,1 1283 61,1 9,2 1334 60,7 16,1
1233 56,7 67,2 1284 60,5 4,3 1335 60,6 16,6
1234 56,8 69,1 1285 60,2 7,8 1336 60,5 18,5
1235 56,9 71,3 1286 60,2 5,9 1337 60,6 29,8
1236 57 77,3 1287 60,2 5,3 1338 60,9 19,5
1237 57,4 78,2 1288 59,9 4,6 1339 60,9 22,3
1238 57,3 70,6 1289 59,4 21,5 1340 61,4 35,8
1239 57,7 64 1290 59,6 15,8 1341 61,3 42,9
1240 57,5 55,6 1291 59,3 10,1 1342 61,5 31
1241 58,6 49,6 1292 58,9 9,4 1343 61,3 19,2
1242 58,2 41,1 1293 58,8 9 1344 61 9,3
1243 58,8 40,6 1294 58,9 35,4 1345 60,8 44,2
1244 58,3 21,1 1295 58,9 30,7 1346 60,9 55,3
1245 58,7 24,9 1296 58,9 25,9 1347 61,2 56
1246 59,1 24,8 1297 58,7 22,9 1348 60,9 60,1
1247 58,6 „m” 1298 58,7 24,4 1349 60,7 59,1
1248 58,8 „m” 1299 59,3 61 1350 60,9 56,8
1249 58,8 „m” 1300 60,1 56 1351 60,7 58,1
1250 58,7 „m” 1301 60,5 50,6 1352 59,6 78,4
1251 59,1 „m” 1302 59,5 16,2 1353 59,6 84,6
1252 59,1 „m” 1303 59,7 50 1354 59,4 66,6
1253 59,4 „m” 1304 59,7 31,4 1355 59,3 75,5
1254 60,6 2,6 1305 60,1 43,1 1356 58,9 49,6
1255 59,6 „m” 130660,8 38,4 1357 59,1 75,8
1256 60,1 „m” 1307 60,9 40,2 1358 59 77,6
1257 60,6 „m” 1308 61,3 49,7 1359 59 67,8
1258 59,6 4,1 1309 61,8 45,9 1360 59 56,7
1259 60,7 7,1 1310 62 45,9 1361 58,8 54,2
1260 60,5 „m” 1311 62,2 45,8 1362 58,9 59,6
1261 59,7 „m” 1312 62,6 46,8 1363 58,9 60,8
1262 59,6 „m” 1313 62,7 44,3 1364 59,3 56,1
1263 59,8 „m” 1314 62,9 44,4 1365 58,9 48,5
1264 59,6 4,9 1315 63,1 43,7 1366 59,3 42,9
1265 60,1 5,9 1316 63,5 46,1 1367 59,4 41,4
1266 59,9 6,1 1317 63,6 40,7 1368 59,6 38,9
1267 59,7 „m” 1318 64,3 49,5 1369 59,4 32,9
1268 59,6 „m” 1319 63,7 27 1370 59,3 30,6
1269 59,7 22 1320 63,8 15 1371 59,4 30
1270 59,8 10,3 1321 63,6 18,7 1372 59,4 25,3
1271 59,9 10 1322 63,4 8,4 1373 58,8 18,6
127260,6 6,2 1323 63,2 8,7 1374 59,1 18
1273 60,5 7,3 1324 63,3 21,6 1375 58,5 10,6
1274 60,2 14,8 1325 62,9 19,7 1376 58,8 10,5
1275 60,6 8,2 1326 63 22,1 1377 58,5 8,227.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/125
 
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
1378 58,7 13,7 1429 62,3 37,4 1480 60,1 4,7
1379 59,1 7,8 1430 62,3 35,7 1481 59,9 0
1380 59,1 6 1431 62,8 34,4 1482 60,4 36,2
1381 59,1 6 1432 62,8 31,5 1483 60,7 32,5
1382 59,4 13,1 1433 62,9 31,7 1484 59,9 3,1
1383 59,7 22,3 1434 62,9 29,9 1485 59,7 „m”
1384 60,7 10,5 1435 62,8 29,4 1486 59,5 „m”
1385 59,8 9,8 1436 62,7 28,7 1487 59,2 „m”
1386 60,2 8,8 1437 61,5 14,7 1488 58,8 0,6
1387 59,9 8,7 1438 61,9 17,2 1489 58,7 „m”
1388 61 9,1 1439 61,5 6,1 1490 58,7 „m”
1389 60,6 28,2 1440 61 9,9 1491 57,9 „m”
1390 60,6 22 1441 60,9 4,8 1492 58,2 „m”
1391 59,6 23,2 1442 60,6 11,1 1493 57,6 „m”
1392 59,6 19 1443 60,3 6,9 1494 58,3 9,5
1393 60,6 38,4 1444 60,8 7 1495 57,2 6
1394 59,8 41,6 1445 60,2 9,2 1496 57,4 27,3
1395 60 47,3 1446 60,5 21,7 1497 58,3 59,9
1396 60,5 55,4 1447 60,2 22,4 1498 58,3 7,3
1397 60,9 58,7 1448 60,7 31,6 1499 58,8 21,7
1398 61,3 37,9 1449 60,9 28,9 1500 58,8 38,9
1399 61,2 38,3 1450 59,6 21,7 1501 59,4 26,2
1400 61,4 58,7 1451 60,2 18 1502 59,1 25,5
1401 61,3 51,3 1452 59,5 16,7 1503 59,1 26
1402 61,4 71,1 1453 59,8 15,7 1504 59 39,1
1403 61,1 51 1454 59,6 15,7 1505 59,5 52,3
1404 61,5 56,6 1455 59,3 15,7 1506 59,4 31
1405 61 60,6 1456 59 7,5 1507 59,4 27
1406 61,1 75,4 1457 58,8 7,1 1508 59,4 29,8
1407 61,4 69,4 1458 58,7 16,5 1509 59,4 23,1
1408 61,6 69,9 1459 59,2 50,7 1510 58,9 16
1409 61,7 59,6 1460 59,7 60,2 1511 59 31,5
1410 61,8 54,8 1461 60,4 44 1512 58,8 25,9
1411 61,6 53,6 1462 60,2 35,3 1513 58,9 40,2
1412 61,3 53,5 1463 60,4 17,1 1514 58,8 28,4
1413 61,3 52,9 1464 59,9 13,5 1515 58,9 38,9
1414 61,2 54,1 1465 59,9 12,8 1516 59,1 35,3
1415 61,3 53,2 1466 59,6 14,8 1517 58,8 30,3
1416 61,2 52,2 1467 59,4 15,9 1518 59 19
1417 61,2 52,3 1468 59,4 22 1519 58,7 3
1418 61 48 1469 60,4 38,4 1520 57,9 0
1419 60,9 41,5 1470 59,5 38,8 1521 58 2,4
1420 61 32,2 1471 59,3 31,9 1522 57,1 „m”
1421 60,7 22 1472 60,9 40,8 1523 56,7 „m”
1422 60,7 23,3 1473 60,7 39 1524 56,7 5,3
1423 60,8 38,8 1474 60,9 30,1 1525 56,6 2,1
1424 61 40,7 1475 61 29,3 1526 56,8 „m”
1425 61 30,6 1476 60,6 28,4 1527 56,3 „m”
1426 61,3 62,6 1477 60,9 36,3 1528 56,3 „m”
1427 61,7 55,9 1478 60,8 30,5 1529 56 „m”
1428 62,3 43,4 1479 60,7 26,7 1530 56,7 „m”L 375/126 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
1531 56,6 3,8 1582 59,9 73,6 1633 62,5 31
1532 56,9 „m” 1583 59,8 74,1 1634 62,3 31,3
1533 56,9 „m” 1584 59,6 84,6 1635 62,6 31,7
1534 57,4 „m” 1585 59,4 76,1 1636 62,3 22,8
1535 57,4 „m” 1586 60,1 76,9 1637 62,7 12,6
1536 58,3 13,9 1587 59,5 84,6 1638 62,2 15,2
1537 58,5 „m” 1588 59,8 77,5 1639 61,9 32,6
1538 59,1 „m” 1589 60,6 67,9 1640 62,5 23,1
1539 59,4 „m” 1590 59,3 47,3 1641 61,7 19,4
1540 59,6 „m” 1591 59,3 43,1 1642 61,7 10,8
1541 59,5 „m” 1592 59,4 38,3 1643 61,6 10,2
1542 59,6 0,5 1593 58,7 38,2 1644 61,4 „m”
1543 59,3 9,2 1594 58,8 39,2 1645 60,8 „m”
1544 59,4 11,2 1595 59,1 67,9 1646 60,7 „m”
1545 59,1 26,8 1596 59,7 60,5 1647 61 12,4
1546 59 11,7 1597 59,5 32,9 1648 60,4 5,3
1547 58,8 6,4 1598 59,6 20 1649 61 13,1
1548 58,7 5 1599 59,6 34,4 1650 60,7 29,6
1549 57,5 „m” 1600 59,4 23,9 1651 60,5 28,9
1550 57,4 „m” 1601 59,6 15,7 1652 60,8 27,1
1551 57,1 1,1 1602 59,9 41 1653 61,2 27,3
1552 57,1 0 1603 60,5 26,3 1654 60,9 20,6
1553 57 4,5 1604 59,6 14 1655 61,1 13,9
1554 57,1 3,7 1605 59,7 21,2 1656 60,7 13,4
1555 57,3 3,3 1606 60,9 19,6 1657 61,3 26,1
1556 57,3 16,8 1607 60,1 34,3 1658 60,9 23,7
1557 58,2 29,3 1608 59,9 27 1659 61,4 32,1
1558 58,7 12,5 1609 60,8 25,6 1660 61,7 33,5
1559 58,3 12,2 1610 60,6 26,3 166161,8 34,1
1560 58,6 12,7 1611 60,9 26,1 1662 61,7 17
1561 59 13,6 1612 61,1 38 1663 61,7 2,5
1562 59,8 21,9 1613 61,2 31,6 1664 61,5 5,9
1563 59,3 20,9 1614 61,4 30,6 1665 61,3 14,9
1564 59,7 19,2 1615 61,7 29,6 1666 61,5 17,2
1565 60,1 15,9 1616 61,5 28,8 1667 61,1 „m”
1566 60,7 16,7 1617 61,7 27,8 1668 61,4 „m”
1567 60,7 18,1 1618 62,2 20,3 1669 61,4 8,8
1568 60,7 40,6 1619 61,4 19,6 1670 61,3 8,8
1569 60,7 59,7 1620 61,8 19,7 1671 61 18
1570 61,1 66,8 1621 61,8 18,7 167261,5 13
1571 61,1 58,8 1622 61,6 17,7 1673 61 3,7
1572 60,8 64,7 1623 61,7 8,7 1674 60,9 3,1
1573 60,1 63,6 1624 61,7 1,4 1675 60,9 4,7
1574 60,7 83,2 1625 61,7 5,9 1676 60,6 4,1
1575 60,4 82,2 1626 61,2 8,1 1677 60,6 6,7
1576 60 80,5 1627 61,9 45,8 1678 60,6 12,8
1577 59,9 78,7 1628 61,4 31,5 1679 60,7 11,9
1578 60,8 67,9 1629 61,7 22,3 1680 60,6 12,4
1579 60,4 57,7 1630 62,4 21,7 1681 60,1 12,4
1580 60,2 60,6 1631 62,8 21,9 1682 60,5 12
1581 59,6 72,7 1632 62,2 22,2 1683 60,4 11,827.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/127
Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm. Czas Prędk. Norm.
norm. mo.ob. norm. mo.ob. norm. mo.ob.
s % % s % % s % %
1684 59,9 12,4 1735 61,1 25,6 1786 0 0
1685 59,6 12,4 1736 61 14,6 1787 0 0
1686 59,6 9,1 1737 61 10,4 1788 0 0
1687 59,9 0 1738 60,6 „m” 1789 0 0
1688 59,9 20,4 1739 60,9 „m” 1790 0 0
1689 59,8 4,4 1740 60,8 4,8 1791 0 0
1690 59,4 3,1 1741 59,9 „m” 1792 0 0
1691 59,5 26,3 1742 59,8 „m” 1793 0 0
1692 59,6 20,1 1743 59,1 „m” 1794 0 0
1693 59,4 35 1744 58,8 „m” 1795 0 0
1694 60,9 22,1 1745 58,8 „m” 1796 0 0
1695 60,5 12,2 1746 58,2 „m” 1797 0 0
1696 60,1 11 1747 58,5 14,3 1798 0 0
1697 60,1 8,2 1748 57,5 4,4 1799 0 0
1698 60,5 6,7 1749 57,9 0 1800 0 0
1699 60 5,1 1750 57,8 20,9
1700 60 5,1 1751 58,3 9,2
1701 60 9 1752 57,8 8,2
1702 60,1 5,7 1753 57,5 15,3
1703 59,9 8,5 1754 58,4 38
1704 59,4 6 1755 58,1 15,4
1705 59,5 5,5 1756 58,8 11,8
1706 59,5 14,2 1757 58,3 8,1
1707 59,5 6,2 1758 58,3 5,5
1708 59,4 10,3 1759 59 4,1
1709 59,6 13,8 1760 58,2 4,9
1710 59,5 13,9 1761 57,9 10,1
1711 60,1 18,9 1762 58,5 7,5
1712 59,4 13,1 1763 57,4 7
1713 59,8 5,4 1764 58,2 6,7
1714 59,9 2,9 1765 58,2 6,6
171560,1 7,1 1766 57,3 17,3
1716 59,6 12 1767 58 11,4
1717 59,6 4,9 1768 57,5 47,4
1718 59,4 22,7 1769 57,4 28,8
1719 59,6 22 1770 58,8 24,3
1720 60,1 17,4 1771 57,7 25,5
1721 60,2 16,6 1772 58,4 35,5
1722 59,4 28,6 1773 58,4 29,3
1723 60,3 22,4 1774 59 33,8
1724 59,9 20 1775 59 18,7
1725 60,2 18,6 1776 58,8 9,8
1726 60,3 11,9 1777 58,8 23,9
1727 60,4 11,6 1778 59,1 48,2
1728 60,6 10,6 1779 59,4 37,2
1729 60,8 16 1780 59,6 29,1
1730 60,9 17 1781 50 25
1731 60,9 16,1 1782 40 20
1732 60,7 11,4 1783 30 15
1733 60,9 11,3 1784 20 10
1734 61,1 11,2 1785 10 5
 
„m” = uruchamianie. 
 L 375/128 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Graficzną prezentację odczytów dynamometru ETC przedstawiono na rys. 5. 
                           
Rys. 5
: Wykres odczytów dynamometru w badaniu ETC 
 
__________  Moment obrotowy [%] Prędkość {%] Drogi miejskie Drogi  wiejskie  Autostrady 
Czas (s) 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/129
Załącznik 4 – dodatek 4  
 
PROCEDURY POMIARU I POBIERANIA PRÓBEK 
 
 1. WPROWADZENIE   Komponenty gazowe, cząstki stałe i zadymienie spalin emitowane przez silnik poddany 
badaniu mierzy się metodami opisanymi w załączniku 4, dodatek 6. Odpowiednie punkty załącznika 4, dodatek 6, opisują zalecane układy analityczne mierzenia emisji zanieczyszczeń gazowych (pkt 1.), zalecane układy rozcieńczania cząstek stałych i układy pobierania próbek (pkt 2.) oraz zalecane dymomierze do pomiaru zadymienia spalin (pkt 3.). 
  W przypadku badania ESC poziomy komponentów gazowych ustala się z 
nierozcieńczonych spalin. Fakultatywnie można je ustalić z rozcieńczonych spalin, jeżeli do wyznaczenia cząstek stałych używa się układu rozcieńczania przepływu pełnego. Cząstki stałe ustala się w układzie rozcieńczania przepływu częściowego lub przepływu pełnego. 
  W przypadku badania ETC dla ustalenia emisji zanieczyszczeń gazowych i cząstek 
stałych wykorzystuje się wyłącznie układ rozcieńczania przepływu pełnego i uznaje się go za układ odniesienia. Jednakże służba techniczna może zatwierdzić układy rozcieńczania przepływu częściowego, jeżeli udowodniona jest ich równoważność zgodnie z pkt. 6.2. niniejszego regulaminu oraz jeżeli służba techniczna otrzyma szczegółowy opis procedur oceny danych i obliczeniowych. 
 2. DYNAMOMETR I URZĄDZENIA KOMORY DO BADAŃ   Do badania poziomu emisji z silników za pomocą dynamometru używa się 
następujących urządzeń. 
 2.1. Dynamometr silnika
 
  Wykorzystuje się dynamometr silnika o odpowiednich właściwościach umożliwiających 
wykonanie cykli badań opisanych w dodatkach 1 i 2 do niniejszego załącznika. Układ pomiaru prędkości musi się charakteryzować dokładnością odczytu wynoszącą ± 2 %. Układ pomiaru momentu obrotowego charakteryzuje się dokładnością odczytu wynoszącą ± 3 % w zakresie >20 % pełnej skali oraz dokładnością odczytu wynoszącą ± 0,6 % pełnej skali w zakresie ≤ 20 % pełnej skali. 
 2.2. Inne przyrządy
 
  W zależności od potrzeb wykorzystuje się przyrządy pomiarowe do mierzenia zużycia 
paliwa, zużycia powietrza, temperatury chłodziwa i smaru, ciśnienia spalin oraz spadku ciśnienia na kolektorze wlotowym, temperatury spalin, temperatury powietrza L 375/130 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
dolotowego, ciśnienia atmosferycznego, wilgotności i temperatury paliwa. Przyrządy te 
spełniają wymagania przedstawione w tabeli 8: 
   Tabela 8
: Dokładność przyrządów pomiarowych 
 
Przyrząd pomiarowy  Dokładność  
Zużycie paliwa  ± 2% maksymalnej wartości silnika  
Zużycie powietrza  ± 2% maksymalnej wartości silnika  
Temperatury ≤ 600 K (327°C)  ± 2 K bezwzględnego  
Temperatury ≥ 600 K (327°C)  ± 1% odczytu  
Ciśnienie atmosferyczne  ± 0,1 kPa bezwzględnego  
Ciśnienie spalin  ± 0,2 kPa bezwzględnego  
Spadek ciśnienia dolotowego  ± 0,05 kPa bezwzględnego  
Inne ciśnienia  ± 0,1 kPa bezwzględnego  
Wilgotność względna  ± 3% bezwzględnego  
Wilgotność bezwzględna  ± 5% odczytu  
 2.3. Przepływ spalin
 
  Do obliczenia poziomu emisji zanieczyszczeń w nierozcieńczonych spalinach niezbędne 
jest poznanie poziomu przepływu spalin (patrz dodatek 1, pkt 4.4.). Dla ustalenia przepływu spalin można wykorzystać jedną z metod podanych poniżej: 
  bezpośredni pomiar przepływu spalin przez dyszę przepływową lub równoważny układ 
analityczny; 
 pomiar przepływu powietrza i przepływu paliwa za pomocą właściwych układów 
analitycznych i obliczania przepływu spalin w oparciu o poniższe równanie: 
   
G
EXHW  = G AIRW + G FUEL (dla masy mokrych spalin) 
   Dokładność wyznaczania przepływu spalin wynosi ± 2,5 % odczytu lub więcej.  2.4. Przepływ rozcieńczonych spalin
 
  Do obliczenia poziomów emisji w rozcieńczonych spalinach przy wykorzystaniu układu 
rozcieńczania przepływu pełnego (obowiązkowo dla ETC), niezbędne jest poznanie przepływu rozcieńczonych spalin (patrz dodatek 2, pkt 4.3.). Całkowite masowe natężenie przepływu rozcieńczonych spalin (G
TOTW ) lub całkowitą masę rozcieńczonych 
spalin w cyklu (M TOTW ) mierzy się za pomocą PDP lub CFV (załącznik 4, dodatek 6, 
pkt. 2.3.1.). Dokładność wynosi ±2 % odczytu lub więcej i ustala się ją zgodnie z przepisami załącznika 4, dodatek 5, pkt 2.4. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/131
3. USTALANIE POZIOMU EMISJI KOMPONENTÓW GAZOWYCH 
 3.1. Ogólne specyfikacje analizatora
 
  Analizatory muszą mieć zakres pomiaru odpowiadający dokładności wymaganej do 
mierzenia stężeń komponentów gazowych w spalinach (pkt. 3.1.1.). Zaleca się takie działanie analizatorów, aby zmierzone stężenia mieściły się w zakresie między 15 % i 100 % pełnej skali. 
  Dopuszcza się odczyty poniżej 15 % pełnej skali, jeżeli układy odczytu (komputery, 
rejestratory danych) charakteryzują się wystarczającą dokładnością i rozdzielczością poniżej 15 % pełnej skali. W takim przypadku należy przeprowadzić dodatkową kalibrację punktów leżących w odległości co najmniej 4 niezerowych przedziałów nominalnych w celu zapewnienie dokładności krzywych kalibracji zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 5, pkt 1.5.5.2. 
  Aby ograniczyć dodatkowe błędy, kompatybilność elektromagnetyczna (EMC) urządzeń 
musi odpowiadać wyznaczonemu poziomowi. 
 3.1.1. Błąd pomiarowy   Ogólny błąd pomiarowy, włączając czułość poprzeczną innych gazów (patrz załącznik 
4, dodatek 5, pkt 1.9.) nie przekracza ± 5 % odczytu lub ± 3,5 % pełnej skali w zależności od tego, która z tych wartości jest niższa. W przypadku stężeń poniżej 100 ppm, błąd pomiarowy nie przekracza ± 4 ppm. 
 3.1.2. Powtarzalność   Powtarzalność, ustalona na poziomie 2,5 raza odchylenia standardowego 10 
powtarzalnych reakcji na dany gaz kalibracyjny lub zakresowy, nie może być wyższa niż ± 1 % pełnej skali odpowiadającej każdemu zakresowi powyżej 155 ppm (lub ppmC) lub ± 2 % każdego zakresu poniżej 155 ppm (lub ppmC). 
 3.1.3. Hałas   Reakcja analizatora na gaz zerowy i kalibracyjny lub zakresowy od szczytu do szczytu 
w odcinku 10 s nie przekracza 2 % pełnej skali wszystkich wykorzystywanych zakresów. 
 3.1.4. Pełzanie zera   Pełzanie zera w ciągu godziny jest mniejsze niż 2 % pełnej skali najniższego z 
wykorzystywanych zakresów. Reakcję zerową określa się jako średnią reakcję, włączając hałas, na gaz zerowy w przedziale czasu wynoszącym 30 s. 
 L 375/132 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
3.1.5 Pełzanie zakresu 
  Pełzanie zakresu w ciągu godziny jest niższe niż 2 % pełnej skali najniższego z 
wykorzystywanych zakresów. Zakres określa się jako różnicę między reakcją zakresu oraz reakcją zerową. Reakcję zakresu określa się jako średnią reakcję, włączając hałas, na gaz zakresowy w przedziale czasu wynoszącym 30 s. 
 3.2. Suszenie gazu
 
  Zastosowanie fakultatywnego urządzenia do suszenia gazu powinno mieć minimalny 
wpływ na stężenie mierzonych gazów. Osuszacze chemiczne nie są dopuszczalną metodą usuwania wody z próbki. 
 3.3. Analizatory
 
  Punkty 3.3.1.-3.3.4. opisują zasady pomiaru, jakie należy zastosować. Szczegółowy opis 
układu pomiarowego przedstawiono w załączniku 4, dodatek 6. Mierzone gazy analizuje się w oparciu o wymienione przyrządy. W przypadku analizatorów nieliniowych dopuszcza się używanie obwodów liniujących. 
 3.3.1. Analiza tlenku węgla (CO)   Analizator tlenku węgla jest analizatorem działającym na zasadzie pochłaniania 
podczerwieni (NDIR). 
 3.3.2. Analiza ditlenku węgla (CO
2) 
  Analizator ditlenku tlenku węgla jest analizatorem działającym na zasadzie pochłaniania 
podczerwieni (NDIR). 
 3.3.3. Analiza węglowodorów (HC)   Dla silników Diesla i silników napędzanych gazem płynnym analizatorem 
węglowodorów jest podgrzewany detektor jonizacji płomienia (HFID), w którym wykrywacz, zawory, przewody itd. podgrzewane są po to, by utrzymać temperaturę gazu na poziomie 463 K ± 10 K (190 ± 10 °C). W przypadku silników napędzanych gazem ziemnym analizatorem węglowodorów może być niepodgrzewany detektor jonizacji płomienia (FID), w zależności od zastosowanej metody (patrz załącznik 4, dodatek 6, pkt. 1.3.). 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/133
3.3.4. Analiza węglowodorów niemetanowych (NMHC) (wyłącznie silniki gazowe napędzane 
gazem ziemnym) 
 
 Węglowodory niemetanowe wyznacza się za pomocą jednej z poniższych metod:  3.3.4.1 Metoda chromatografii gazowej (GC)   Węglowodory niemetanowe wyznacza się przez odjęcie metanu analizowanego za 
pomocą chromatografu gazowego (GC) kondycjonowanego w temperaturze 423 K (150 °C) od węglowodorów zmierzonych zgodnie z pkt. 3.3.3. 
 3.3.4.2. Metoda separacji węglowodorów niemetanowych (NMC)   Wyznaczanie próbki częściowej niezawierającej metanu przeprowadza się przy 
podgrzanym NMC, działającym w ciągu z FID, zgodnie z pkt. 3.3.3. przez odjęcie metanu od zmierzonych węglowodorów. 
 3.3.5. Analiza tlenków azotu (NO
x) 
  Analizatorem tlenków azotu jest detektor chemiluminescencyjny (CLD) lub 
podgrzewany detektor chemiluminescencyjny (HCLD) z katalizatorem NO
2/NO, jeżeli 
pomiaru dokonuje się w stanie suchym. Jeżeli pomiaru dokonuje się w stanie mokrym, wykorzystuje się detektor HCLD z katalizatorem utrzymywanym w temperaturze 328 K (55 °C), pod warunkiem, że uzyska się zadowalający poziom schładzania wodą (patrz załącznik 4, dodatek 5, pkt. 1.9.2.2.). 
 3.4. Pobieranie próbek emisji zanieczyszczeń gazowych
 
 3.4.1. Nierozcieńczone spaliny (wyłącznie ESC)   Sondy do pobierania próbek emisji zanieczyszczeń gazowych instaluje się w odległości 
0,5 m lub w odległości stanowiącej trzykrotność średnicy rury wylotowej spalin w zależności od tego, która z tych wartości jest wyższa, zgodnie z kierunkiem wylotu układu spalin i wystarczająco blisko silnika, aby zapewnić temperaturę spalin na sondzie wynoszącą co najmniej 343 K (70 °C). 
  W przypadku silnika wyposażonego w kilka cylindrów z rozgałęzionym kolektorem 
wydechowym spalin wlot sondy należy umieścić wystarczająco daleko od strony odpowietrzonej, tak aby zapewnić reprezentatywność próbki uśrednionych emisji spalin ze wszystkich cylindrów. W silnikach wyposażonych w kilka cylindrów o zróżnicowanych kolektorach wydechowych, takich jak silniki o konfiguracji klinowej, dopuszcza się pobieranie próbki z każdej z grup oddzielnie i obliczanie średniego poziomu emisji spalin. Można wykorzystywać także inne metody łączone z metodami omówionymi powyżej. Do obliczania emisji spalin wykorzystuje się całkowite masowe natężenie przepływu. L 375/134 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 Jeżeli silnik wyposażony jest w układ oczyszczania spalin, próbkę spalin pobiera się za 
układem oczyszczania spalin. 
 
3.4.2. Rozcieńczone spaliny (obowiązkowe dla ETC, fakultatywne dla ESC)   Rura wydechowa zainstalowana między silnikiem a układem rozcieńczania przepływu 
pełnego spełnia wymagania załącznika 4, dodatek 6, pkt 2.3.1., EP. 
   Sonda(-y) do pobierania próbek emisji zanieczyszczeń gazowych instaluje się w tunelu 
rozcieńczania w punkcie, gdzie powietrze rozcieńczające i spaliny są dobrze wymieszane oraz w pobliżu sondy do pobierania próbek cząstek stałych. 
   W przypadku ETC pobieranie próbek można przeprowadzić na dwa sposoby:   – próbki zanieczyszczeń gromadzi się w filtrach workowych do pobierania próbek i 
mierzy po zakończeniu badania; 
   – próbki zanieczyszczeń pobiera się w sposób ciągły i całkuje w cyklu; metoda ta jest 
metodą obowiązkową dla HC i NO
x. 
 4. USTALENIE POZIOMU EMISJI CZĄSTEK
 STAŁYCH 
  Wyznaczanie cząstek stałych wymaga układu rozcieńczania. Rozcieńczanie można 
przeprowadzić za pomocą układu rozcieńczania przepływu częściowego (wyłącznie ESC) lub układu rozcieńczania przepływu pełnego (obowiązkowe dla ETC). Przepustowość układu rozcieńczania musi być odpowiednio duża, aby całkowicie wykluczyć zbieranie się wody w układach rozcieńczania i pobierania próbek oraz zapewnić utrzymanie temperatury rozcieńczonych spalin na obsadkach filtra wynoszącej 325 K (52 °C) lub mniej. Dopuszcza się osuszanie powietrza rozcieńczającego przed wprowadzeniem go do układu rozcieńczania, a jest to szczególnie przydatne, jeżeli wilgotność powietrza rozcieńczającego jest wysoka. Temperatura powietrza rozcieńczającego powinna wynosić 298 K ± 5 K (25 °C ± 5 °C). Jeżeli temperatura otoczenia jest niższa niż 293 K (20 °C), zaleca się wstępne ogrzanie powietrza rozcieńczającego powyżej górnego limitu temperatury wynoszącego 303 K (30 °C). Jednakże temperatura powietrza rozcieńczającego przed wprowadzeniem go do tunelu rozcieńczania nie może przekraczać 325 K (52 °C). 
  Układ rozcieńczania przepływu częściowego musi być zaprojektowany w taki sposób, 
by dzielił strumień spalin na dwie części, z których mniejsza część jest rozcieńczana powietrzem i wykorzystywana do mierzenia emisji cząstek stałych. W tym przypadku najważniejsze jest możliwie najdokładniejsze wyznaczenie współczynnika rozcieńczenia. Można zastosować różne metody rozdziału strumienia spalin, w których rodzaj rozdziału w znacznym stopniu określa wykorzystywane urządzenia pomiarowe oraz procedury (załącznik 4, dodatek 6, pkt 2.2.). Sondę do pobierania próbek cząstek stałych instaluje się w pobliżu sondy do pobierania próbek poziomów emisji zanieczyszczeń gazowych, a instalacja musi być zgodna z przepisami pkt. 3.4.1. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/135
 
 Do wyznaczenia masy cząstek stałych wymagany jest układ pobierania próbek cząstek 
stałych, filtry do pobierania próbek cząstek stałych, waga mikrogramowa oraz komora wagowa z kontrolowaną temperaturą i wilgotnością.  
 Do pobierania próbek cząstek stałych w całym cyklu badania stosuje się metodę 
pojedynczego filtra, wykorzystującą jedną parę filtrów (patrz pkt 4.1.3.). W przypadku ESC szczególną uwagę należy zwrócić na czasy pobierania próbek oraz przepływy w fazie pobierania próbek. 
 4.1. Filtry do pobierania próbek cząstek stałych
 
 4.1.1. Specyfikacja filtra   Wymagane są filtry wykonane z włókna szklanego powlekanego fluoropochodnymi 
węglowodorów lub filtry z membraną w stanie fluoropochodnych węglowodorów. Wszystkie typy filtrów powinny się charakteryzować wydajnością zbierania, przy wykorzystaniu 0,3 µm DOP (dioktyloftalan), wynoszącą co najmniej 95 % przy prędkości gazów na licu między 35 a 80 cm/s. 
 4.1.2. Rozmiar filtra   Filtry cząstek stałych muszą mieć minimalną średnicę 47 mm (37 mm średnicy plamki). 
Akceptowalne są filtry o większej średnicy (pkt. 4.1.5.). 
 4.1.3. Filtry główne i dodatkowe   Próbkę rozcieńczonych spalin pobiera się podczas sekwencji badania z pary filtrów 
umieszczonych w szeregu (jednego filtra głównego i jednego filtra dodatkowego). Filtr dodatkowy umieszcza się nie dalej niż 100 mm od filtra głównego i nie powinien się on stykać z filtrem głównym. Filtry można ważyć oddzielnie lub jako parę filtrów sąsiadujących ze sobą, od strony plamki. 
 4.1.4. Prędkość na licu filtra   Prędkość gazów na licu filtra powinna osiągać 35-80 cm/s. Wzrost spadku ciśnienia 
między początkiem i końcem badania nie powinien wynosić więcej niż 25 kPa. 
 4.1.5. Obciążenie filtra   Zalecane minimalne obciążenie filtra w obszarze plamki powinno wynieść 0,5 mg/1075 
mm
2. W tabeli 9 podano wartości dotyczące najpopularniejszych rozmiarów filtra. 
 L 375/136 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
  Tabela 9 : Zalecane obciążenia filtra 
 
Średnica filtra (mm)  Zalecana plamka  Zalecane minimum  
47 37 0,5 
70 60 1,3 
90 80 2,3 
110 100 3,6 
 
4.2. Specyfikacje komory wagowej i wagi analitycznej  
 4.2.1. Warunki komory wagowej   Temperatura komory (lub pomieszczenia), w którym kondycjonuje się i waży filtry 
cząstek stałych utrzymuje się w zakresie 295K ± 3 K (22 °C ± 3 °C) podczas kondycjonowania i ważenia wszystkich filtrów. Wilgotność należy utrzymywać w punkcie roszenia 282,5 K ± 3 K (9,5 °C ± 3 °C), a wilgotność względna powinna wynosić 45 % ± 8 %. 
 4.2.2. Ważenie filtra odniesienia   Otoczenie komory (lub pomieszczenia) powinno być wolne od zanieczyszczeń 
powietrza otaczającego (takich jak kurz), które osadzałyby się na filtrach cząstek stałych podczas ich stabilizowania. Dopuszcza się odchylenia od specyfikacji warunków pomieszczenia wagowego podane w pkt. 4.2.1., jeżeli trwają one nie dłużej niż 30 minut. Przed wprowadzeniem filtrów do komory wagowej komora wagowa powinna spełniać wymagane specyfikacje. W ciągu 4 godzin przed ważeniem filtra (pary filtrów), a optymalnie podczas ważenia filtra (pary filtrów) do pobierania próbek, należy zważyć co najmniej dwa nieużywane filtry odniesienia lub pary filtrów odniesienia. Są to filtry o tej samej wielkości i wykonane z tego samego tworzywa, co filtry do pobierania próbek. 
  Jeżeli średnia waga filtrów odniesienia (par filtrów odniesienia) zmienia się podczas 
kolejnego ważenia filtra o więcej niż ± 5 % (odpowiednio ± 7,5 % na parę filtrów) o zalecanym obciążeniu minimalnym (pkt. 4.1.5.), wtedy wszystkie filtry do pobierania próbek należy odrzucić i powtórzyć badanie poziomów emisji. 
   Jeżeli nie są spełnione kryteria stabilności komory wagowej podane w pkt. 4.2.1., ale 
ważony filtr odniesienia (para) spełnia powyższe kryteria, producent silnika ma możliwość akceptacji wagi filtra do pobierania próbek lub uznania badań za nieważne, wyregulowania układu sterowania komory wagowej i powtórzenia badań. 
 4.2.3. Waga analityczna   Waga analityczna wykorzystywana do ustalenia wagi wszystkich filtrów charakteryzuje 
się dokładnością (odchylenie standardowe) wynoszącą 20 µg oraz rozdzielczością 10 µg (1 cyfra = 10 µg). Dla filtrów o średnicy mniejszej niż 70 mm poziom dokładności i rozdzielczości powinien wynosić, odpowiednio, 2 µg i 1 µg. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/137
 
4.2.4. Eliminacja wpływu statycznych ładunków elektrycznych   Aby wyeliminować wpływ statycznych ładunków elektrycznych, przed ważeniem filtry 
należy zneutralizować, np. przy pomocy neutralizatora polonowego lub urządzenia o podobnym działaniu. 
 4.3. Dodatkowe specyfikacje pomiaru emisji cząstek stałych
 
  Wszystkie części układu rozcieńczania i układu pobierania próbek od przewodu 
wylotowego do obsadki filtra, stykające się z nierozcieńczonymi i rozcieńczonymi spalinami muszą być tak zaprojektowane, aby możliwie najbardziej ograniczyć osadzanie się lub przemianę cząstek stałych. Wszystkie części muszą być wykonane z materiałów przewodzących elektryczność, które nie wchodzą w reakcję ze składnikami spalin i należy je uziemić w celu wyeliminowania wpływu statycznych ładunków elektrycznych. 
 5. WYZNACZANIE NIEPRZEZROCZYSTOŚCI
 SPALIN 
  Niniejszy punkt zawiera specyfikacje obowiązkowych i fakultatywnych urządzeń 
badawczych wykorzystywanych dla potrzeb badania ELR. Zadymienie mierzy się dymomierzem z trybem odczytu współczynnika nieprzezroczystości i pochłaniania światła. Trybu odczytu nieprzezroczystości używa się do kalibrowania i sprawdzania dymomierza. Wartości zadymienia w cyklu badania mierzy się w trybie odczytu współczynnika pochłaniania światła. 
 5.1. Wymogi ogólne
 
  Badanie ELR wymaga użycia układu pomiaru zadymienia i przetwarzania danych 
obejmującego trzy zespoły funkcyjne. Zespoły te muszą być zintegrowane w jednej części lub dostarczone jako wzajemnie połączone części układu. Trzy jednostki funkcyjne to: 
  – Dymomierz spełniający wymagania załącznika 4, dodatek 6, pkt 3.    – Jednostka przetwarzania danych zdolna do wykonania funkcji opisanych w 
załączniku 4, dodatek 1, pkt 6. 
  
– Drukarka i/lub nośnik danych elektronicznych do nagrywania i wskazywania 
wymaganych wartości zadymienia określonych w załączniku 4, dodatek 1 pkt. 6.3. 
 L 375/138 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
5.2. Wymagania szczególne  
 
5.2.1. Liniowość   Liniowość mieści się w granicach wartości ± 2 % nieprzezroczystości.  5.2.2. Pełzanie zera   Pełzanie zera na jedną godzinę nie przekracza ± 1 % wartości nieprzezroczystości.  5.2.3. Wyświetlanie i zakres dymomierza   Zakres wyświetlania wynosi od 0-100 % nieprzezroczystości, a zakres odczytu 0,1 %. 
Zakres wyświetlania współczynnika pochłaniania światła wynosi 0-30 m
-1 
współczynnika pochłaniania światła, a dokładność odczytu powinna wynosić 0,01 m-1 
współczynnika pochłaniania światła. 
 5.2.4. Czas reakcji przyrządu   Czas reakcji fizycznej dymomierza nie przekracza 0,2 s. Czas reakcji fizycznej to 
różnica między czasem, w którym wynik z odbiornika reakcji natychmiastowej osiąga 10 i 90 % pełnego odchylenia, jeżeli nieprzezroczystość poddawanego pomiarowi gazu zmienia się w czasie krótszym niż 0,1 s. 
  Czas reakcji elektrycznej nie przekracza 0,05 s. Czas reakcji elektrycznej to różnica 
między czasem, w którym wynik z dymomierza osiąga 10 i 90 % pełnej skali w czasie krótszym niż 0,01 s, gdy źródło światła jest zakłócone lub całkowicie wyłączone. 
 5.2.5. Filtry o gęstości obojętnej   Każdy filtr o gęstości obojętnej użyty łącznie z kalibracją dymomierza, pomiarami 
liniowości lub ustawianiem zakresu charakteryzuje się wartością ustaloną w granicach 1,0 % nieprzezroczystości. Wartość nominalna filtra musi być sprawdzana pod kątem jej dokładności co najmniej raz w roku, z zastosowaniem odniesienia właściwego dla normy krajowej lub międzynarodowej. 
   Filtry o gęstości obojętnej są urządzeniami precyzyjnymi i można je bardzo łatwo 
uszkodzić podczas użytkowania. Ich używanie należy ograniczyć do minimum, a jeżeli ich użycie jest konieczne, należy je przeprowadzać starannie, aby uniknąć zarysowania lub zanieczyszczenia filtra. 
 
__________ 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/139
Załącznik 4 – dodatek 5  
 
PROCEDURA KALIBRACJI 
 
 1. KALIBRACJA PRZYRZĄDÓW ANALITYCZNYCH  1.1. Wstęp
 
  Każdy analizator należy kalibrować tak często, jak jest to konieczne w celu spełnienia 
wymagań niniejszego regulaminu dotyczących dokładności. W niniejszym punkcie opisano metodę kalibracji, która jest wykorzystywana w odniesieniu do analizatorów określonych w załączniku 4 dodatek 4 pkt 3. i załączniku 4 dodatek 6 pkt 1. 
 1.2. Gazy kalibracyjne
 
  Należy przestrzegać maksymalnego okresu przechowywania gazów kalibracyjnych.  Należy odnotować datę upływu okresu ważności gazów kalibracyjnych podaną przez 
producenta. 
 1.2.1. Gazy czyste   Wymagana czystość gazów jest określona limitami zanieczyszczenia podanymi poniżej. 
Do pracy należy udostępnić następujące gazy: 
   Oczyszczony azot   (Zanieczyszczenie ≤ 1 ppm C1, ≤ 1 ppm CO, ≤ 400 ppm CO
2, ≤ 0,1 ppm NO) 
   Oczyszczony tlen   (Czystość > 99,5 % obj. O
2) 
   Mieszanka wodoru i helu   (40 ± 2 % wodór, hel równoważny)   (Zanieczyszczenie ≤ 1 ppm C1, ≤ 400 ppm CO
2) 
   Oczyszczone powietrze syntetyczne   (Zanieczyszczenie ≤ 1 ppm C1, ≤ 1 ppm CO, ≤ 400 ppm CO
2, ≤ 0,1 ppm NO) 
 (Zawartość tlenu między 18-21 % obj.)   Oczyszczony propan lub CO do sprawdzenia CVS  1.2.2. Gazy kalibracyjne i zakresowe   Muszą być dostępne gazy o następującym składzie chemicznym:    C
3H 8 i oczyszczone powietrze syntetyczne (patrz pkt 1.2.1.); L 375/140 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
  CO i oczyszczony azot;    NO
x i oczyszczony azot (ilość NO 2 znajdująca się w gazie kalibracyjnym nie może 
przekraczać 5 % zawartości NO); 
   CO
2 i oczyszczony azot 
   CH
4 i oczyszczone powietrze syntetyczne 
   C
2H 6 i oczyszczone powietrze syntetyczne 
  Uwaga
: Dopuszcza się inne mieszanki gazów, pod warunkiem, że gazy te nie 
wchodzą ze sobą w reakcję. 
  Rzeczywiste stężenie gazu kalibracyjnego i gazu zakresowego musi się mieścić w ± 2% 
wartości nominalnej. Wszystkie stężenia gazu kalibracyjnego przedstawia się w wartości objętościowej (procent objętościowy lub objętość ppm). 
 Gazy użyte do kalibracji i sprawdzenia zakresu można również uzyskać przez 
rozdzielenie gazów, rozcieńczanie oczyszczonym N
2 lub oczyszczonym powietrzem 
syntetycznym. Dokładność urządzeń mieszających musi być taka, aby stężenie rozcieńczonych gazów kalibrujących mieściło się w zakresie ± 2 %. 
 1.3. Procedura eksploatacji analizatorów i układu pobierania próbek
 
  Procedura eksploatacji analizatorów musi być zgodna z instrukcjami dotyczącymi 
uruchomienia i eksploatacji wskazanymi przez producenta przyrządu. Uwzględnia się wymagania minimalne przedstawione w pkt. 1.4.-1.9. 
  1.4. Badanie nieszczelności
 
  Należy przeprowadzić badanie nieszczelności układu. Sondę odłącza się od układu 
wydechowego, a na końcach sondy umieszcza się zaślepki. Włącza się pompę analizatora. Po okresie wstępnej stabilizacji wszystkie czytniki przepływu powinny wskazywać zero. Jeżeli tak nie jest, sprawdza się i usuwa awarię ciągów do pobierania próbek. 
  Maksymalna dopuszczalna wartość nieszczelności po stronie próżniowej 
kontrolowanego odcinka układu wynosi 0,5 % natężenia przepływu wykorzystywanego podczas pracy. Do ustalenia natężenia przepływów wykorzystywanych podczas pracy można wykorzystać analizatory przepływów i przepływy obejściowe. 
  Inną metodą jest wprowadzenie zmiany stopnia stężenia na początku ciągu do 
pobierania próbek poprzez przełączenie z gazu zerowego na gaz zakresowy. Jeżeli po upływie właściwego czasu odczyt wskazuje stężenie niższe w porównaniu do stężenia wprowadzonego, wskazuje to na problemy z kalibracją lub nieszczelnością. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/141
 
1.5. Procedura kalibracji  
 1.5.1. Zespół przyrządów   Zespół przyrządów musi być skalibrowany, a krzywe kalibracji sprawdzone w 
odniesieniu do gazów standardowych. Używa się tych samych natężeń przepływu gazów, które zastosowano podczas pobierania próbek spalin. 
 1.5.2. Czas rozgrzewania   Czas rozgrzewania musi być zgodny z zaleceniami producenta. Jeżeli nie został 
określony, zalecany minimalny czas rozgrzewania analizatorów wynosi dwie godziny. 
 1.5.3. Analizatory NDIR i HFID   Analizator NDIR dostraja się stosownie do potrzeb, natomiast analizator płomienia 
spalania HFID należy zoptymalizować (pkt 1.8.1.). 
 1.5.4. Kalibracja   Należy skalibrować każdy zwykle wykorzystywany zakres roboczy.   Wykorzystując oczyszczone powietrze syntetyczne (lub azot) analizatory CO, CO
2, NO x 
i HC należy ustawić na zero. 
  Do analizatorów wprowadza się właściwe gazy kalibracyjne, odnotowuje się wartości i 
wyznacza krzywą kalibracji, zgodnie z pkt. 1.5.5. 
  Należy ponownie sprawdzić regulację zerową i, jeżeli jest to konieczne, powtórzyć 
procedurę kalibracji. 
 1.5.5. Wyznaczanie krzywej kalibracji    1.5.5.1. Ogólne wytyczne   Krzywą kalibracji analizatora wyznacza się w oparciu o co najmniej pięć punktów 
kalibracji (wyłączając zero) rozłożonych możliwie jednolicie. Najwyższe stężenie nominalne musi być równe lub wyższe niż 90 % pełnej skali. 
   Krzywą kalibracji oblicza się według metody najmniejszych kwadratów. Jeżeli 
uzyskany wynik algebraiczny jest wyższy od 3, liczba punktów kalibracji (w tym zero) musi być co najmniej równa tej wartości algebraicznej plus 2. 
  Krzywa kalibracji nie może odbiegać od wartości nominalnej każdego punktu kalibracji 
o więcej niż ± 2 % i o więcej niż ± 1 % pełnej skali w punkcie zerowym. L 375/142 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 W oparciu o krzywą kalibracji i punkty kalibracji możliwe jest zweryfikowanie, czy 
kalibrację przeprowadzono prawidłowo. Należy oznaczyć różne parametry 
charakterystyczne analizatora, w szczególności: 
   – zakres pomiaru;   – czułość;   – datę przeprowadzenia kalibracji.   1.5.5.2. Kalibracja poniżej 15 % pełnej skali   Krzywą kalibracji analizatora ustala się w oparciu o co najmniej 4 dodatkowe punkty 
kalibracji (z wyłączeniem zera) ustawione w odległości nominalnej równo poniżej 15 % pełnej skali. 
  Krzywą kalibracji oblicza się metodą najmniejszych kwadratów.   Krzywa kalibracji nie może odbiegać od wartości nominalnej każdego punktu kalibracji 
o więcej niż ± 4 % i o więcej niż ± 1 % pełnej skali w punkcie zerowym. 
 1.5.5.3. Metody alternatywne   Jeżeli można wykazać, że technologia alternatywna (np. komputer, przełącznik zakresu 
sterowany elektronicznie itp.) daje równoważną dokładność, można zastosować technologię alternatywną. 
 1.6. Weryfikacja kalibracji
 
  Każdy zwykle wykorzystywany zakres roboczy jest sprawdzany przed każdą analizą 
zgodnie z procedurą podaną poniżej. 
  Kalibracja jest sprawdzana za pomocą gazu zerowego i gazu zakresowego, których 
wartość nominalna wynosi powyżej 80 % pełnej skali zakresu pomiarowego. 
  Jeżeli dla dwóch rozważanych punktów stwierdzona wartość nie różni się od 
deklarowanej wartości odniesienia o więcej niż ± 4 % pełnej skali, można zmodyfikować parametry regulacji. Jeżeli tak nie jest, należy wyznaczyć nową krzywą kalibracji, zgodnie z pkt. 1.5.5. 
 1.7. Badanie wydajności katalizatora NO
x 
  Wydajność katalizatora używanego do przekształcenia NO
2 na NO bada się jak 
przedstawiono w pkt. 1.7.1.-1.7.8. (rys. 6). 
  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/143
 
 
Rys. 6:  Schemat urządzenia sprawdzającego wydajność katalizatora NO x 
 
 1.7.1. Ustawienie badawcze   Wykorzystując ustawienie badawcze przedstawione na rys. 6 (patrz również załącznik 4, 
dodatek 4, pkt. 3.3.5.) oraz procedurę przedstawioną poniżej, efektywność katalizatora można zbadać za pomocą ozonatora. 
 1.7.2. Kalibracja   CLD i HCLD kalibruje się w najbardziej powszechnie stosowanym zakresie roboczym, 
zgodnie ze specyfikacjami producenta, używając gazu zerowego i gazu zakresowego (zawartość NO musi wynosić około 80 % zakresu roboczego, a stężenie NO
2 mieszanki 
gazu musi wynosić mniej niż 5 % stężenia NO). Analizator NO x musi znajdować się w 
trybie NO, w którym gaz zakresowy nie przechodzi przez katalizator. Należy zanotować wskazane stężenia. 
 1.7.3. Obliczanie   Efektywność katalizatora NO
x oblicza się w następujący sposób:  
 
Efficiencyab
cd(%) =+−
−⎛
⎝⎜⎞
⎠⎟ ∗ 11 0 0  
 
 gdzie:   a oznacza stężenie NO
x zgodne z pkt. 1.7.6. 
 b oznacza stężenie NO x zgodne z pkt. 1.7.7. 
 c oznacza stężenie NO zgodne z pkt. 1.7.4. Ozonator  
WariakZawór elektromagnetyczny
do analizatora  L 375/144 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 d oznacza stężenie NO zgodne z pkt. 1.7.5. 
 efficiency oznacza efektywność.  1.7.4. Dodawanie tlenu   Za pomocą rozgałęźnika T do przepływu gazu w sposób ciągły dodawany jest tlen lub 
powietrze obojętne do chwili, gdy oznaczone stężenie osiągnie wartość o 20 % niższą niż oznaczone stężenie kalibracji przedstawione w pkt. 1.7.2. (analizator znajduje się w trybie NO). Należy zanotować wskazane stężenia. Podczas całego procesu ozonator powinien być wyłączony. 
 1.7.5. Uruchamianie ozonatora   Włączony ozonator wytwarza ilość ozonu wystarczającą do obniżenia stężenia NO do 
około 20 % (minimalnie 10 %) stężenia kalibracji podanego w pkt. 1.7.2. Należy zapisać wskazane stężenie d (analizator znajduje się w trybie NO). 
 1.7.6. Tryb NO
x 
  Następnie analizator NO przełącza się na tryb NO
x, tak aby mieszanka gazu 
(zawierająca NO, NO 2, O 2 i N 2) przechodziła przez katalizator. Należy zanotować 
wskazane stężenie a. (Katalizator jest w trybie NO x). 
 1.7.7. Wyłączanie ozonatora   Ozonator należy wyłączyć. Mieszanka gazów opisana w pkt. 1.7.6. przechodzi przez 
katalizator do detektora. Należy zanotować wskazane stężenie b. (Katalizator jest w trybie NO
x). 
 1.7.8. Tryb NO   Przy przełączeniu na tryb NO z wyłączonym ozonatorem przepływ tlenu lub powietrza 
syntetycznego jest odcięty. Odczyt NO
x z analizatora nie odbiega od wartości 
zmierzonej zgodnie z pkt. 1.7.2. o więcej niż ± 5 % (Analizator znajduje się w trybie NO). 
  1.7.9. Przedział czasowy badania   Efektywność katalizatora należy zbadać przed każdą kolejną kalibracją analizatora NO
x. 
 1.7.10. Wymagania dotyczące efektywności   Efektywność katalizatora musi być nie mniejsza niż 90 %, zaleca się jednak 
efektywność wyższą niż 95 %. 
  Uwaga
: Jeżeli przy analizatorze ustawionym na najbardziej powszechny zakres 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/145
ozonator nie jest w stanie zapewnić redukcji z 80 % do 20 % zgodnie z pkt. 
1.7.5., należy użyć najwyższego zakresu dającego możliwość redukcji. 
1.8. Regulacja FID  
 1.8.1. Optymalizacja reakcji detektora   FID należy wyregulować zgodnie z zaleceniami producenta przyrządu. Do 
zoptymalizowania reakcji na najbardziej powszechnym zakresie roboczym wykorzystuje się propan znajdujący się w gazie zakresowym. 
  Przy wartościach natężenia przepływu paliwa i powietrza ustawionych zgodnie z 
zaleceniami producenta do analizatora wprowadza się gaz zakresowy 350 ± 75 ppm C. Reakcję na dany przepływ paliwa ustala się z różnicy między reakcją na gaz zakresowy a reakcją na gaz zerowy. Przepływ paliwa reguluje się przyrostowo powyżej lub poniżej specyfikacji producenta. Odnotowuje się reakcję zakresu i zerową przy tych wartościach przepływu paliwa. Wykreśla się różnicę między reakcją zakresu i zerową, a przepływ paliwa reguluje się według wybrzuszenia krzywej. 
  1.8.2. Współczynniki reakcji węglowodorów   Analizator należy kalibrować przy użyciu propanu znajdującego się w powietrzu i 
oczyszczonym powietrzu syntetycznym, zgodnie z pkt. 1.5. 
  Współczynniki reakcji ustala się podczas wprowadzenia analizatora do pracy i po głównych 
przedziałach roboczych. Współczynnik reakcji (R
f) dla niektórych odmian węglowodoru 
jest wskaźnikiem odczytu FID C1 stężenia gazu w cylindrze wyrażonym w ppm C1. 
  Stężenie gazu wykorzystywanego podczas badania musi znajdować się na poziomie 
dającym reakcję około 80 % pełnej skali. Stęż enie musi być znane z dokładnością do 2 % w 
odniesieniu do normy grawimetrycznej wyrażonej objętościowo. Ponadto cylinder gazu musi być wstępnie kondycjonowany przez 24 h w temperaturze 298 K ± 5 K (25 °C ± 5 °C). 
  Gazy używane podczas badania oraz zalecane zakresy współczynnika reakcji względnej są 
następujące: 
  Metan i oczyszczone powietrze syntetyczne 1,00 ≤ R
f ≤ 1,15 (silniki Diesla i na gaz 
płynny)  
 
 Metan i oczyszczone powietrze syntetyczne 1,00 ≤ R f ≤ 1,07 (silniki na gaz ziemny) 
 
 Propylen i oczyszczone powietrze syntetyczne 0,90 ≤ R f ≤ 1,1 
  Toluen i oczyszczone powietrze syntetyczne 0,90 ≤ R
f ≤ 1,10 
  Wartości te odpowiadają współczynnikowi reakcji (R
f) 1,00 dla propanu i L 375/146 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
oczyszczonego powietrza syntetycznego. 
1.8.3. Kontrola interferencji tlenu 
  Kontrolę interferencji tlenu ustala się z chwilą wprowadzenia do pracy analizatora i po 
głównych przedziałach roboczych. 
  Współczynnik reakcji określa się zgodnie z pkt. 1.8.2. Zakres gazu używanego podczas 
badania i zalecana wartość współczynnika reakcji względnej są następujące: 
 
Propan i azot  0,95 ≤ R
f ≤ 1,05 
  Wartość ta odpowiada współczynnikowi reakcji (R
f) 1,00 dla propanu i oczyszczonego 
powietrza syntetycznego. 
  Stężenie tlenu w powietrzu na palniku FID musi się mieścić w zakresie =1 mol % 
stężenia tlenu w powietrzu na palniku wykorzystanego podczas ostatniej kontroli interferencji tlenu. Jeżeli różnica jest większa, należy ponownie sprawdzić interferencję tlenu i, jeżeli jest to konieczne, ponownie wyregulować analizator. 
  1.8.4. Efektywność separatora węglowodorów niemetanowych (NMC, wyłącznie dla silników 
gazowych napędzanych gazem ziemnym) 
  NMC wykorzystuje się do usunięcia węglowodorów niemetanowych z próbki gazu 
poprzez utlenienie wszystkich węglowodorów z wyjątkiem metanu. W idealnych warunkach konwersja metanu wynosi 0 %, natomiast w przypadku innych węglowodorów reprezentowanych przez etan wynosi 100 %. Aby pomiar NMHC był dokładny, należy wyznaczyć dwa poziomy efektywności wykorzystywane do obliczania masowego natężenia emisji NMHC (patrz załącznik 4, dodatek 2, pkt 4.3.). 
  1.8.4.1. Wydajność metanu    Gaz używany do kalibracji metanu przepuszcza się przez FID za pomocą obejścia lub 
bez obejścia NMC; należy zanotować oba stężenia. Wydajność wyznacza się w następujący sposób: 
 
CEconc
concMw
wo=− 1
/ 
  
 gdzie: 
   conc
w = stężenie HC przy CH 4 przepływającym przez NMC 
 conc w/o = stężenie HC przy CH 4 omijającym NMC 
  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/147
1.8.4.2. Wydajność etanu 
   Gaz używany do kalibracji etanu przepuszcza się przez FID za pomocą obejścia lub bez 
obejścia NMC; należy zanotować oba stężenia. Wydajność wyznacza się w następujący sposób: 
 
CEconc
concEw
wo=− 1
/ 
  
 gdzie: 
   conc
w = stężenie HC przy C 2H 6 przepływającym przez NMC 
 conc w/o = stężenie HC przy C 2H 6 omijającym NMC 
  1.9. Zakłócenia na analizatorach CO, CO
2, i NO x 
  Gazy znajdujące się w spalinach, inne niż gazy analizowane, mogą zakłócać odczyt na 
kilka sposobów. Zakłócenie dodatnie występuje w przyrządach NDIR, gdy gaz zakłócający daje ten sam efekt, co gaz mierzony, ale w mniejszym stopniu. Zakłócenie ujemne występuje w przyrządach NDIR, gdy gaz zakłócający poszerza pasmo pochłaniania gazu zmierzonego oraz w przyrządach CLD, gdy gaz zakłócający osłabia promieniowanie. Przed pierwszym użyciem analizatora i po głównych przedziałach roboczych przeprowadza się kontrolę zakłócenia zgodnie z pkt. 1.9.1. i 1.9.2. 
 1.9.1. Kontrola zakłócenia analizatora CO   Woda i CO
2 mogą zakłócać pracę analizatora CO. Dlatego gaz zakresowy CO 2 o 
stężeniu 80-100 % pełnej skali maksymalnego zakresu roboczego użyty podczas badania należy skroplić wodą w temperaturze pokojowej i odnotować reakcję analizatora. Reakcja analizatora nie może przekraczać 1 % pełnej skali dla zakresów równych lub wyższych od 300 ppm lub przekraczać 3 ppm dla zakresów poniżej 300 ppm. 
  1.9.2. Kontrole oziębiania analizatora NO
x 
  Dwa gazy istotne dla analizatorów CLD (i HCLD) to CO
2 i para wodna. Reakcje 
oziębiania dla tych gazów są proporcjonalne do ich stężeń i w związku z tym wymagają zastosowania technik badań umożliwiających wyznaczenie poziomu oziębiania przy najwyższych oczekiwanych stężeniach zaobserwowanych podczas badań. 
 1.9.2.1. Kontrola oziębiania CO
2 
  Gaz zakresowy CO
2 o stężeniu 80-100 % pełnej skali maksymalnego zakresu roboczego 
przepuszcza się przez analizator, a wartość CO 2 odnotowuje się jako A. Następnie 
rozcieńcza się go za pomocą około 50 % gazu zakresowego NO i przepuszcza przez analizator NDIR i (H)CLD, a wartości CO
2 i NO odnotowuje, odpowiednio, jako B i C. L 375/148 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Następnie odcina się dopływ CO 2 i przepuszcza przez analizator (H)CLD wyłącznie gaz 
zakresowy NO, a wartość NO odnotowuje jako D. 
 
 Oziębienie, które nie przekracza 3 % pełnej skali, oblicza się w następujący sposób:  
%()
() ( )QuenchCA
DA D B=−∗
∗− ∗⎛
⎝⎜⎞
⎠⎟⎡
⎣⎢
⎢⎤
⎦⎥
⎥∗ 11 0 0  
 
 gdzie: 
 
 A oznacza nierozcieńczone stężenie CO 2 zmierzone analizatorem NDIR w % 
 B oznacza rozcieńczone stężenie CO 2 zmierzone analizatorem NDIR w % 
 C oznacza rozcieńczone stężenie NO zmierzone analizatorem (H)CLD w ppm  D oznacza nierozcieńczone stężenie NO zmierzone analizatorem (H)CLD w ppm  Quench oznacza oziębienie.    Można wykorzystać alternatywne metody rozcieńczania i obliczania wartości gazów 
zakresowych CO
2 i NO, jak na przykład dynamiczne mieszanie/zestawianie mieszanki. 
    1.9.2.2. Kontrola oziębiania wodą   Kontrola ta dotyczy wyłącznie pomiarów stężenia gazu w stanie mokrym. W obliczeniu 
oziębiania wodą należy uwzględnić rozcieńczenie gazu zakresowego NO parą wodną oraz skalowanie stężenia pary wodnej mieszanki do wartości oczekiwanej podczas badań. 
  Gaz zakresowy NO o stężeniu 80-100 % pełnej skali normalnego zakresu roboczego 
przepuszcza się przez analizator (H)CLD, a wartość NO odnotowuje jako D. Następnie gaz zakresowy NO skrapla się wodą o temperaturze pokojowej i przepuszcza przez analizator (H)CLD, a wartość NO odnotowuje jako C. Wyznacza się bezwzględne ciśnienie robocze analizatora oraz temperaturę wody, a ich wartości odnotowuje, odpowiednio, jako E i F. Wyznacza się ciśnienia par nasyconych mieszanki odpowiadające temperaturze wody skraplającej F i odnotowuje jako G. Stężenie pary wodnej (H, w %) w mieszance oblicza się w następujący sposób: 
 
H = 100*( G/E) 
  Oczekiwaną wartość stężenia rozcieńczonego gazu zakresowego NO (w parze wodnej) 
(De) oblicza się w następujący sposób: 
 
De = D* ( 1- H/100 ) 
  W przypadku spalin z silników Diesla maksymalne stężenie pary wodnej w spalinach 
(Hm, w %), oczekiwane podczas badania należy wyznaczyć przyjmując założenie, że współczynnik atomu paliwa H/C ze stężenia nierozcieńczonego gazu zakresowego CO2 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/149
wynosi 1,8:1, (A, zmierzone zgodnie z pkt. 1.9.2.1.) i oblicza się w następujący sposób: 
  
Hm = 0,9*A 
  
 Oziębienie wodą, które nie przekracza 3 %, oblicza się w następujący sposób:  
% oziębienia = 100 * ( ( De - C )/De) * (Hm/H) 
  gdzie:   De oznacza oczekiwane stężenie NO w ppm  C oznacza rozcieńczone stężenie NO w ppm  Hm oznacza maksymalne stężenie pary wodnej w %  H oznacza rzeczywiste stężenie pary wodnej w %   Uwaga
:  Dla tej procedury kontroli ważne jest, aby gaz zakresowy NO zawierał 
minimalne stężenie NO 2, ponieważ stopień pochłaniania NO 2 w wodzie nie 
został uwzględniony w obliczaniu oziębienia. 
  1.10. Przedziały kalibracji
 
  Analizatory należy kalibrować zgodnie z pkt. 1.5. co najmniej co 3 miesiące, lub za 
każdym razem gdy przeprowadza się naprawę lub wymianę układu, która mogłaby wpłynąć na kalibrację. 
 2. KALIBRACJA UKŁADU CVS  2.1. Ogólne
 
  Układ CVS jest kalibrowany przy użyciu dokładnego miernika przepływu spełniającego 
normy krajowe i międzynarodowe oraz urządzenia oporowego. Przepływ przebiegający przez układ mierzy się przy różnych punktach oporu, mierzy się również parametry kontrolne układu i odnosi je do przepływu. 
  Można wykorzystać różnego typu mierniki przepływu, np. skalibrowaną zwężkę, 
skalibrowany przepływomierz laminarny, skalibrowany przepływomierz turbinowy. 
 2.2. Kalibracja pompy wyporowej (PDP)
 
  Wszystkie parametry pompy są mierzone równocześnie z parametrami przepływomierza 
podłączonego do pompy szeregowo. Obliczone natężenie przepływu (w m
3/min na 
wlocie pompy, ciśnienie bezwzględne i temperatura) wykreśla się w odniesieniu do funkcji korelacji stanowiącej wartość szczególnego połączenia parametrów pompy. Następnie wyznacza się równanie liniowe przepływu pompy oraz funkcję korelacji. Jeżeli układ CVS wyposażono w napęd o zróżnicowanej prędkości, kalibrację przeprowadza się oddzielnie dla każdego wykorzystywanego zakresu. Podczas L 375/150 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
kalibracji należy utrzymać stałą temperaturę. 
 
2.2.1. Analiza danych   Natężenie przepływu powietrza (Q
s) w każdym punkcie oporu (co najmniej 6 
nastawów) oblicza się w m3/min z danych przepływomierza wykorzystując metodę 
zalecaną przez producenta. Natężenie przepływu powietrza następnie przelicza się na przepływ pompy (V
0) w m3/obr. przy temperaturze i ciśnieniu bezwzględnym na wlocie 
pompy o wartościach następujących: 
 
VQ
nT
Ps
A0273101 3=∗ ∗. 
 
 gdzie:   Q
s = natężenie przepływu powietrza w warunkach standardowych wynosi (101,3 kPa, 
273 K), m3/s 
 T = temperatura na wlocie pompy, K  p
A = ciśnienie bezwzględne na wlocie pompy (p B-p 1), kPa 
 n = prędkość pompy, obr./s    Aby uwzględnić interakcje między wahaniami ciśnienia na pompie oraz 
współczynnikiem ślizgu pompy, oblicza się funkcję korelacji (X
0) między prędkością 
pompy, różnicą ciśnień między wlotem i wylotem pompy oraz ciśnieniem bezwzględnym wylotu pompy, w następujący sposób: 
 
Xnp
pp
A01=∗∆ 
 
 gdzie:   ∆p
P = różnica ciśnień między wlotem i wylotem pompy, kPa 
 p A = bezwzględne ciśnienie wylotowe na wylocie pompy, kPa 
  Aby wyznaczyć równanie kalibracji stosuje się liniową metodę najmniejszych 
kwadratów: 
 
V
0 = D 0 - m * (X 0) 
  D
0 i m oznaczają, odpowiednio, stałe punktu przecięcia i spadku, opisujące linie 
regresji. 
   W przypadku układu CVS o zróżnicowanej prędkości, krzywe kalibracji wyznaczone 
dla różnych zakresów przepływu pompy są w przybliżeniu równoległe, a wartości punktu przecięcia (D
0) wzrastają proporcjonalnie do spadku zakresu przepływu pompy. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/151
 Wartości wyliczone z równania muszą się mieścić w zakresie ± 0,5 % zmierzonej 
wartości V 0. Wartości m będą inne dla różnych pomp. Dopływ cząstek stałych z czasem 
spowoduje zwiększenie ślizgu pompy, zgodnie z dolnymi wartościami m. Dlatego 
kalibrację przeprowadza się podczas uruchamiania pompy, po głównej konserwacji oraz jeżeli ogólne sprawdzenie pompy (pkt. 2.4.) wykazuje zmianę współczynnika poślizgu. 
 2.3. Kalibracja zwężki przepływu krytycznego (CFV)
 
  Kalibracja CFV opiera się na równaniu przepływu dla zwężki przepływu krytycznego. 
Jak przedstawiono poniżej, przepływ gazu jest funkcją ciśnienia dolotowego i temperatury: 
 
QKp
TsvA=∗ 
 gdzie:   K
v = współczynnik kalibracji 
 p A = ciśnienie bezwzględne na wlocie zwężki, kPa 
 T = temperatura na wlocie zwężki, K  2.3.1. Analiza danych   Natężenie przepływu powietrza (Q
s) w każdym punkcie oporu (co najmniej 8 
nastawów) oblicza się w m3/min z danych przepływomierza wykorzystując metodę 
zalecaną przez producenta. Współczynnik kalibracji oblicza się w oparciu o dane kalibracji dla każdego z poniższych punktów regulacji: 
 
KQT
pvs
A=∗ 
 
 gdzie:   Q
s = natężenie przepływu powietrza w warunkach standardowych wynosi (101,3 
kPa, 273 K), m3/s 
 T = temperatura na wlocie zwężki, K  p
A = ciśnienie bezwzględne na wlocie zwężki, kPa 
  Aby ustalić zakres przepływu krytycznego, K
v wykreśla się jako funkcję ciśnienia 
dolotowego zwężki. Dla przepływu krytycznego (niedrożności), K v ma wartość 
względnie stałą. W miarę spadku ciśnienia (zwyżkowanie próżni), zwężka udrażnia się i spada wartość K
v, co oznacza, że układ CFV jest eksploatowany poza dopuszczalnym 
zakresem. 
  W przypadku co najmniej ośmiu punktów w obszarze przepływu krytycznego oblicza 
się średnią wartość K
v i odchylenie standardowe. Odchylenie standardowe nie może 
przekraczać ± 0,3 % średniej wartości K v. L 375/152 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
2.4. Weryfikacja całego układu  
  Ogólną dokładność układu pobierania próbek CVS i układu analitycznego ustala się 
wprowadzając znaną masę zanieczyszczeń gazowych w układzie pracującym w normalnym trybie. Analizuje się substancję zanieczyszczającą i oblicza masę zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 2, pkt. 4.3., z wyjątkiem przypadku wykorzystywania propanu o współczynniku 0,000472 zamiast HC 0,000479. Należy wykorzystać jedną z dwóch poniższych technik. 
 2.4.1. Pomiar za pomocą kryzy przepływu krytycznego   Do układu CVS wprowadza się znaną ilość czystego gazu (tlenku węgla lub propanu) 
przez skalibrowaną kryzę przepływu krytycznego. Jeżeli ciśnienie dolotowe jest wystarczająco wysokie, natężenie przepływu, które reguluje się za pomocą kryzy przepływu krytycznego, nie jest uzależnione od ciśnienia wylotowego kryzy (≡ przepływu krytycznego). Układ CVS uruchamia się tak jak w przypadku badania normalnej emisji spalin na około 5-10 minut. Próbkę gazu analizuje się za pomocą zwykłych urządzeń (filtr workowy do pobierania próbek lub metoda całkowania) i oblicza masę gazu. Masa obliczona w ten sposób musi mieścić się w zakresie ± 3 % znanej masy wstrzykniętego gazu. 
 2.4.2. Pomiar za pomocą techniki grawimetrycznej   Masę małego cylindra wypełnionego tlenkiem węgla lub propanem ustala się z 
dokładnością do ± 0,01 grama. Układ CVS uruchamia się na około 5-10 minut tak jak podczas badania normalnej emisji spalin, jednocześnie wpuszczając do układu tlenek węgla lub propan. Ilość uwolnionego czystego gazu ustala się w oparciu o ważenie różnicowe. Próbkę gazu analizuje się za pomocą zwykłych urządzeń (filtr workowy do pobierania próbek lub metoda całkowania) i oblicza masę gazu. Masa obliczona w ten sposób musi mieścić się w zakresie ± 3 % znanej masy wstrzykniętego gazu. 
 3. KALIBRACJA UKŁADU POMIARU CZĄSTEK STAŁYCH  3.1. Wstęp
 
  Każdą część należy kalibrować tak często, jak jest to konieczne w celu spełnienia 
wymagań niniejszego regulaminu dotyczących dokładności. W niniejszym punkcie opisano metodę kalibracji, która jest wykorzystywana w odniesieniu do części określonych w załączniku 4, dodatek 4, pkt. 4. i załącznik 6, pkt 2. 
 3.2. Pomiar przepływu
 
  Kalibracja przepływomierzy gazu lub aparatury mierzącej przepływ musi spełniać 
normy międzynarodowe lub krajowe. Maksymalny dopuszczalny błąd zmierzonej wartości mieści się w zakresie ± 2 % odczytu. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/153
 
 Jeżeli przepływ gazu ustalany jest w oparciu o różnicę pomiaru przepływu, maksymalny 
błąd różnicy charakteryzuje się dokładnością G EDF wynoszącą ± 4 % (patrz również: 
załącznik 4, dodatek 6, pkt 2.2.1., EGA). Można go obliczyć wyciągając średnią kwadratową błędów na każdym przyrządzie. 
  3.3. Sprawdzanie warunków przepływu częściowego
 
  Jeżeli ma to zastosowanie, prędkości spalin i wahania ciśnienia sprawdza się i reguluje 
zgodnie z wymaganiami podanymi w załączniku 4, dodatek 6, pkt 2.2.1., EP. 
 3.4. Przedziały kalibracji
 
  Aparaturę mierzącą przepływ kalibruje się co najmniej co trzy miesiące lub z chwilą 
przeprowadzania naprawy lub wymiany układu, która mogłaby wpłynąć na kalibrację. 
 4. KALIBRACJA URZĄDZEŃ MIERZĄCYCH ZADYMIENIE  4.1. Wstęp
 
  Dymomierz kalibruje się tak często, jak jest to konieczne, aby spełnić wymagania 
dotyczące dokładności podane w niniejszym regulaminie. W niniejszym punkcie opisano metodę kalibracji, która jest wykorzystywana w odniesieniu do części określonych w załączniku 4, dodatek 4, pkt. 5. i załączniku 4, dodatek 6, pkt 3. 
 4.2. Procedura kalibracji
 
  4.2.1. Czas rozgrzewania   Dymomierz rozgrzewa się i stabilizuje zgodnie z zaleceniami producenta. Jeżeli 
dymomierz wyposażono w układ oczyszczania powietrza zapobiegający zanieczyszczeniu optycznych czytników przyrządu, układ ten jest uruchamiany i regulowany zgodnie z zaleceniami producenta. 
  4.2.2. Wyznaczanie liniowości reakcji    Liniowość dymomierza sprawdza się w trybie odczytu nieprzezroczystości zgodnie z 
zaleceniami producenta. Do dymomierza wprowadza się trzy filtry o gęstości obojętnej i znanej transmitancji, spełniające wymagania podane w załączniku 4, dodatek 4, pkt 5.2.5., a wartość odnotowuje. Filtry o gęstości obojętnej muszą się charakteryzować nieprzezroczystością nominalną wynoszącą ok. 10 %, 20 % i 40 %. 
   Liniowość nie może odbiegać od wartości nominalnej filtra o gęstości obojętnej o 
więcej niż ± 2 % wartości nieprzezroczystości. Przed badaniem należy skorygować nieliniowość przekraczającą powyższą wartość. 
  L 375/154 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
4.3. Przedziały kalibracji  
 
 Dymomierz należy kalibrować zgodnie z pkt. 4.2.2. co najmniej co 3 miesiące lub za 
każdym razem gdy przeprowadza się naprawę lub wymianę układu, która mogłaby wpłynąć na kalibrację. 
 
__________ 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/155
Załącznik 4 – dodatek 6  
 
UKŁADY ANALITYCZNE I POBIERANIA PRÓBEK 
 
1. USTALENIE POZIOMÓW EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ GAZOWYCH  1.1. Wstęp
 
  Punkt 1.2. i rys. 7 i 8 zawierają szczegółowe opisy zalecanych układów pobierania i 
analizowania próbek. Ponieważ różne konfiguracje mogą dać równoważne wyniki, nie jest wymagana dokładna zgodność z rys. 7 i 8. Do uzyskania informacji dodatkowych i skoordynowania funkcji układów można użyć części dodatkowych, takich jak zawory, zawory elektromagnetyczne, pompy i przełączniki. Pozostałe części, które nie są potrzebne do utrzymywania dokładności niektórych układów można wykluczyć, jeżeli ich wykluczenie opiera się na dobrej praktyce inżynieryjnej. 
  
ze r o  g a s  
sp an ga s  
zer o ga s  
sp an  g as  ze r o  g a s  
ze r o  g a s  V1 
V1 F1  F 2 
F1  F 2 P 
P T1  
T1  SP1  
SP1  
op ti on al  2  s amp li n g  pro be s EP T2  G1  
HC  
ai r fu el  ven t  
ve nt  
ve nt  
ve nt  ve nt  
ve nt  ve nt  
V2 
R3  
R1  R2  
FL 1 
T5  
B 
V12  V1 1 V1 0 CO  
CO  
2 C  T3  G2  
V4  
V5  FL 5 
FL 6 
FL 3  T4  G3  
V 12  V 11  T5  V 8  
V6  V7  V9 
R4  FL4  
FL2  HSL 1 
HSL2  HSL1  
SL 
V 3  NO  
R5 B ze r o  g a s  
sp an  g as  zer o ga s 
sp an  g as  
 
Rys. 7  – Schemat przepływu układu analizy nierozcieńczonych spalin dla CO, CO 2, NO x, HC 
(tylko ESC) 
 
 1.2. Opis układu analitycznego
 gaz zerowy 
gaz zerowy 
gaz zerowy 
g az zerow y  gaz zerowy  gaz zerowy  
gaz 
zakresowy  
gaz zakresowy  
gaz zakresowy  opcja 2 sond pobierania próbek  
gaz zakresowy  powietrze  paliwo ujście 
ujście 
ujście 
ujście 
ujście ujście 
ujście L 375/156 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
Układ analityczny do ustalania poziomów emisji zanieczyszczeń gazowych w 
nierozcieńczonych (rys. 7, wyłącznie ESC) lub rozcieńczonych (rys. 8, ETC i ESC) spalinach opisano w oparciu o wykorzystanie: 
 
− analizatora HFID do pomiaru węglowodorów; 
− analizatora NDIR do pomiaru tlenku węgla i ditlenku węgla; 
− analizatora HCLD lub równorzędnego do pomiaru tlenków azotu. 
 
Próbkę z wszystkich części można pobrać za pomocą jednej sondy do pobierania próbek lub za pomocą dwóch sond do pobierania próbek znajdujących się w pobliżu i wewnętrznie rozgałęzionych względem poszczególnych analizatorów. Należy sprawdzić czy w którymś z punktów układu analitycznego nie następuje skraplanie składników spalin (w tym wody i kwasu siarkowego). 
 
 
ze r o  g a s  
s p an  gas  
ze r o  g a s  
s p an  gas  ze ro  g a s  
sp an  ga s z e r o  gas  
sp an  ga s z e r o  gas  
V1  F1  F2  
F1  F2  P 
P T1 
T1  SP 2 
SP 3 T2 G1  
HC  
ai r  f u el  ven t  
ve nt 
ve nt  
ven t  ven t  
ven t  ve nt 
V 2  
R3  
R1  R2 
FL 1  
T5 
B 
V1 3 V 12  V1 1 CO  
CO  
2 C  T3  G2  
V4  
V5  FL 5 
FL 6 
FL 3  T4 G3  
V 9  
V 7 V8  V10  
R4  FL4  
FL 2  HSL 1  
HSL 2  HS L1  
SL  
V3  NO  
R5  V1  P SP to  PS S se e f i gu re 2 1  
sa m e p l an e  
se e fi g.  21  B K  
BK BG  DT  se e f i g. 20  
V1 4 
 
 
Rys. 8  - Schemat przepływu układu analizy rozcieńczonych spalin dla CO, CO 2, NO x, HC 
(ETC, fakultatywnie dla ESC) 
 1.2.1. Elementy rysunku 7 i 8 
 
EP Rura wydechowa ujście 
ujście gaz zerowy  
gaz 
zakresowy  
ujście ujście 
ujście ujście 
ujście gaz zakresowy  gaz zakresowy  gaz zerowy 
gaz zerowy 
gaz zerowy  dla PSS patrz rys. 21 
dla tej samej 
płaszczyzny 
patrz rys. 21 
patrz 
r y s. 20 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/157
 
SP1 Sonda do pobierania próbek spalin (wyłącznie rys. 7) 
 
Zaleca się stosowanie sondy ze stali nierdzewnej o bezpośrednio uszczelnianym zakończeniu z wieloma otworami. Wewnętrzna średnica nie może przekraczać średnicy wewnętrznej ciągu do pobierania próbek. Grubość ścianki sondy nie może być większa niż 1 mm. Muszą być co najmniej trzy otwory umieszczone w trzech różnych płaszczyznach poprzecznych o rozmiarze umożliwiającym przepływ o w przybliżeniu takiej samej wielkości. Sonda musi przekraczać średnicę przewodu wylotowego poprzecznie o co najmniej 80 %. Można wykorzystać jedną lub dwie sondy do pobierania próbek.  
SP2 Sonda do pobierania próbek rozcieńczonych spalin HC (wyłącznie rys. 8) 
 
Sonda:  
− jest umieszczana w pierwszych 254—762 mm podgrzewanego ciągu do pobierania 
próbek HSL1; 
 − ma średnicę wewnętrzną wynoszącą co najmniej 5 mm; 
 − jest instalowana w tunelu rozcieńczania DT (patrz pkt. 2.3., rys. 20) w punkcie, w 
którym powietrze rozcieńczające i spaliny są dobrze wymieszane (tzn. około 10-
krotnej wartości średnicy tunelu od punktu, w którym spaliny wchodzą do tunelu rozcieńczania); 
 
− jest umieszczana w odpowiedniej odległości (poprzecznie) od innych sond i ścianki 
tunelu, tak aby nie podlegała wpływom strumieni lub wirów; 
 − jest podgrzewana tak, aby zwiększyć temperaturę strumienia gazów do 463 K ± 10 K 
(190 °C ± 10 °C) na wyjściu sondy. 
 
SP3  Sonda do pobierania próbek rozcieńczonych spalin CO, CO
2, NO x (wyłącznie 
rys. 8) 
 
Sonda:  
− jest umieszczana na płaszczyźnie, na której umieszczono sondę SP 2; 
 − jest umieszczana w odpowiedniej odległości (poprzecznie) od innych sond i ścianki 
tunelu, tak aby nie podlegała wpływom strumieni lub wirów; 
 − jest podgrzewana i izolowana na całej długości do temperatury minimalnej 328 K 
(55 °C) w celu zapobieżenia skraplaniu wody. 
 L 375/158 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
HSL1  Podgrzewany ciąg do pobierania próbek 
 
Ciąg do pobierania próbek przesyła próbkę gazów z jednej sondy do punktu(-ów) rozdzielczego(-czych) i analizatora HC.  Ciąg do pobierania próbek:  
− ma minimalną średnicę wewnętrzną 5 mm i maksymalną średnicę wewnętrzną 13,5  
 mm; 
 
− jest wykonany ze stali nierdzewnej lub PTFE; 
 
− utrzymuje temperaturę ścianki 463 K ± 10 K (190 °C ± 10 °C) zmierzoną w każdym 
odcinku o kontrolowanej temperaturze, jeżeli temperatura spalin na sondzie do 
pobierania próbek jest równa lub niższa niż 463 K (190 °C); 
 
− utrzymuje temperaturę ścianki wyższą niż 453 K (180 °C), jeżeli temperatura spalin 
na sondzie do pobierania próbek jest wyższa niż 463 K (190 °C); 
 − utrzymuje temperaturę gazów 463 K ± 10 K (190 °C ± 10 °C) bezpośrednio przed 
podgrzewanym filtrem F2 i HFID. 
 
HSL2  Podgrzewany ciąg do pobierania próbek NO
x 
 
Ciąg do pobierania próbek:  
− utrzymuje temperaturę ścianki 328 K-473 K (55 °C-200 °C), na katalizatorze C, 
jeżeli używa się kąpieli chłodzącej B i na analizatorze, jeżeli nie używa się kąpieli 
chłodzącej B; 
 
− jest wykonany ze stali nierdzewnej lub PTFE. 
 
SL Ciąg do pobierania próbek CO i CO
2 
 
Ciąg musi być wykonany z PTFE lub ze stali nierdzewnej. Może być podgrzewany lub nie.  
BK  Dodatkowy filtr workowy (fakultatywny, wyłącznie rys. 8) 
 
Do pobierania próbek stężeń tła.  
BG Filtr workowy do pobierania próbek (fakultatywny, wyłącznie rys. 8 CO i 
CO
2) 
 
Do pobierania próbek stężeń próbki.  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/159
F1  Podgrzewany filtr wstępny (fakultatywny) 
 
Temperatura jest taka sama, jak temperatura HSL1.  
F2  Podgrzewany filtr 
 
Filtr wychwytuje cząstki stałe z próbki gazów przed skierowaniem ich do analizatora. Temperatura jest taka sama, jak temperatura HSL1. Filtr wymienia się w miarę potrzeb.  
P  Podgrzewana pompa do pobierania próbek 
 
Pompę podgrzewa się do temperatury HSL1.  
HC  Podgrzewany detektor jonizacji płomienia (HFID) do wyznaczania 
zawartości węglowodorów. 
 
Temperaturę utrzymuje się na poziomie 453 K-473 K (180 °C-200 °C).  
CO, CO
2 Analizator NDIR do wyznaczania poziomu tlenku i ditlenku węgla 
(fakultatywny do wyznaczania współczynnika rozcieńczenia do pomiaru PT). 
 NO Analizator CLD lub HCLD do wyznaczania poziomu tlenków azotu. 
 
Jeżeli używa się analizatora HCLD, utrzymuje się go w temperaturze 328 K-473 K (55 
°C-200 °C). 
 
C Katalizator 
 Katalizator wykorzystuje się do katalitycznego obniżenia NO
2 na NO przed analizą w 
CLD lub HCLD.   
B Kąpiel chłodząca (fakultatywna) 
 
Do schłodzenia i skroplenia wody z próbki spalin. Temperaturę kąpieli utrzymuje się na poziomie 273-277 K (0 °C-4 °C) używając lodu lub urządzenia zamrażającego. Kąpiel jest fakultatywna, jeżeli analizator jest wolny od zakłóceń wywołanych parą wodną zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 5, pkt. 1.9.1. i 1.9.2. Jeżeli wodę usunięto przez skraplanie, temperaturę próbki spalin lub punkt roszenia kontroluje się w obrębie studzienki kontrolnej lub dalej. Temperatura próbki spalin lub punktu roszenia nie może przekraczać 280 K (7 °C). Nie zezwala się na używanie osuszaczy chemicznych do usuwania wody z próbki.  
T1, T2, T3  Czujnik temperatury 
 
Do kontrolowania temperatury strumienia gazów.   L 375/160 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
T4 Czujnik temperatury 
 
Do kontrolowania temperatury katalizatora NO 2-NO.  
 
T5 Czujnik temperatury 
 
Do kontrolowania temperatury kąpieli chłodzącej.  
G1, G2, G3  Ciśnieniomierz 
 
Do mierzenia ciśnienia w ciągu do pobierania próbek.  
R1, R2  Zawór redukcyjny 
 
Do kontrolowania ciśnienia, odpowiednio, powietrza i paliwa dla HFID.  
R3, R4, R5  Zawór redukcyjny 
 
Do kontrolowania ciśnienia ciągów do pobierania próbek i przepływu kierowanego do analizatorów.  
FL1, FL2, FL3  Przepływomierz 
 
Do monitorowania natężenia przepływu obejściowego próbki.  
FL4-FL6 Przepływomierz (fakultatywny) 
 
Do monitorowania natężenia przepływu przechodzącego przez analizatory. 
 
V1-V5 Zawór rozdzielczy 
 Zawór do wybierania próbki, przepływu gazu zakresowego lub gazu zerowego do analizatorów.  
V6, V7 Zawór elektromagnetyczny 
 
Do obejścia katalizatora NO
2-NO. 
 
V8 Zawór iglicowy 
 
Do równoważenia przepływu przechodzącego przez katalizator C NO 2-NO i 
obejściowego.   
V9, V10 Zawór iglicowy 
 
Do regulowania przepływów kierowanych do analizatorów. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/161
 
V11, V12  Zawór kolankowy (fakultatywny) 
 
Do spuszczania kondensatu z kąpieli B.  
1.3. Analiza NMHC (wyłącznie silniki napędzane gazem ziemnym)
 
 1.3.1. Metoda chromatografii gazowej (GC, rys. 9) 
 Przy wykorzystaniu metody GC do kolumny analitycznej wstrzykiwana jest niewielka, odmierzona objętość próbki, przechwytywana przez obojętny gaz wymywający. Kolumna analityczna oddziela poszczególne komponenty według punktów ich wrzenia, tak aby były one wymywane z kolumn w różnych momentach. Następnie przechodzą one przez detektor podający impuls elektryczny zależny od ich stężenia. Ponieważ nie jest to technika analizy ciągłej, można ją wykorzystywać wyłącznie w połączeniu z metodą pobierania próbek za pomocą filtrów workowych, opisaną w załączniku 4, dodatek 4, pkt 3.4.2. 
 
W przypadku NMHC wykorzystuje się automatyczną metodę GC z FID. Próbka spalin pobierana jest przez filtr workowy do pobierania próbek, z którego część próbki pobierana jest i wstrzykiwana do GC. Próbka dzielona jest na dwie części (CH
4/powietrze/CO i NMHC/CO 2/H 2O) w kolumnie Porapak. Kolumna przesiewająca 
cząstki molekularne oddziela CH 4 od powietrza i CO przed przeprowadzeniem jej do 
FID, gdzie mierzone jest stężenie. Pełny cykl od wstrzyknięcia jednej próbki do wstrzyknięcia drugiej próbki może trwać 30 s. Aby wyznaczyć poziom NMHC, stężenie CH4 odejmuje się od ogólnego stężenia HC (patrz załącznik 4, dodatek 2, pkt 4.3.1.). 
 
Rys. 9 przedstawia typową metodę GC włączaną do rutynowego wyznaczania poziomu CH
4. Można stosować również inne metody GC, w oparciu o dobrą praktykę 
inżynieryjną. 
 L 375/162 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
1
23
4
567
8
9
10SLPMSC
PD F4 F1
V3V2
V4
V6
V7
V8F5F3R1
R2
R3Oven
ventF2FM1ventto x
to y xy10
V1PC
samplespan gasfuel inlet
air inletHC
FC
 
 
 
Rys. 9  - Schemat przepływu analizy metanu (metoda GC) 
 
Elementy rysunku 9  
PC Kolumna Porapak 
 
Kolumna Porapak N, 180/300 µm (sito 50/80), 610 mm długości x 2,16 mm średnicy wewnętrznej, używana jest i kondycjonowana przed pierwszym użyciem przez co najmniej 12 godzin w temperaturze 423 K (150° C) z wykorzystaniem gazu wymywającego.  
MSC Kolumna przesiewania cząstek molekularnych 
 
Typ 13X, 250/350 µm (sito 45/60), 1220 mm długości x 2,16 mm średnicy wewnętrznej, jest używana i kondycjonowana przed pierwszym użyciem przez co najmniej 12 godzin w temperaturze 423 K (150 °C) z wykorzystaniem gazu wymywającego.  
OV Piec 
 
Do utrzymywania kolumn i zaworów w stabilnej temperaturze pracy analizatora oraz do kondycjonowania kolumn w temperaturze 423 K (150 °C).  w lot paliwa 
w lot p owietrza 
ujście 
gaz zakresowy 
ujście próbka piec do y do x 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/163
SLP Obwód pobierania próbek 
 
Przewód rurowy ze stali nierdzewnej i o długości wystarczającej do uzyskania objętości około 1 cm
3. 
 
P Pompa 
 
Do podawania próbki do chromatografu gazowego.  
D Osuszacz 
 
Do usuwania wody i innych zanieczyszczeń znajdujących się w gazie wymywającym wykorzystuje się osuszacz wyposażony w sito molekularne.  
HC Detektor jonizacji płomienia (FID) do mierzenia stężenia metanu. 
 V1 Zawór wstrzykiwania próbki 
 
Do wstrzykiwania próbki pobranej z filtra workowego do pobierania próbek przez SL z rys. 8. Ma niską objętość oporową, jest hermetyczny i może być podgrzewany do temperatury 423 K (150 °C).  
V3 Zawór rozdzielczy 
 
Do wybierania gazu zakresowego, próbki lub przepływu zerowego.  
V2, V4, V5, V6, V7, V8 Zawór iglicowy 
 
Do ustawiania przepływów kierowanych do układu.  
R1, R2, R3 Zawór redukcyjny 
 
Do kontrolowania przepływów paliwa (= gazu wymywającego), odpowiednio, próbki i powietrza.  
FC Kapilara przepływowa 
 
Do kontroli natężenia przepływu powietrza do FID  
G1, G2, G3 Ciśnieniomierz 
 
Do kontrolowania przepływów paliwa (= gazu wymywającego), odpowiednio, próbki i powietrza.  L 375/164 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
F1, F2, F3, F4, F5 Filtr 
 
Spiekane filtry metalowe do zapobiegania przedostawaniu się zanieczyszczeń mechanicznych do pompy lub przyrządu.  
FL1 Przepływomierz 
 
Do mierzenia natężenia przepływu obejściowego próbki. 
 1.3.2. Metoda separacji węglowodorów niemetanowych (NMC, rys. 10)  
Separator utlenia wszystkie węglowodory z wyjątkiem CH
4 do CO 2 i H 2O tak, aby 
podczas przeprowadzania próbki przez NMC FID wykrywał jedynie CH 4. Jeżeli do 
pobierania próbek używa się filtrów workowych, na SL instaluje się układ rozdzielania przepływu (patrz pkt 1.2., rys. 8), dzięki któremu przepływ można alternatywnie przepuścić przez lub wokół separatora, zgodnie z górną częścią rys. 10. W przypadku pomiaru NMHC w pomiarze na FID należy uwzględnić i zanotować obie wartości (HC i CH
4). Jeżeli stosuje się metodę całkowania, na ciągu instaluje się układ NMC z 
dodatkowym analizatorem FID, równolegle do analizatora FID umieszczonego na HSL1 (patrz pkt 1.2., rys. 8) zgodnie z dolną częścią rys. 10. W przypadku pomiaru NMHC uwzględnia się i odnotowuje wartości obu analizatorów FID (HC i CH
4). 
 
Przed rozpoczęciem badania separator powinien się charakteryzować temperaturą wpływu katalitycznego na CH
4 i C 2H 6 równą lub wyższą niż 600 K (327 °C) przy 
wartościach H 2O reprezentatywnych dla warunków strumienia. Punkt roszenia oraz 
poziom O 2 w pobranej próbce strumienia musi być znany. Musi być odnotowana reakcja 
względna FID na CH4 (patrz załącznik 4, dodatek 5, pkt 1.8.2.). 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/165
 zero  
span  
sampl e V1 V2 V 3 NM C 
SL  (see fig ure 8) ve n t  
HC V4  
ze r o  
sp an 
samp le V1  V2 NM C 
HS L1 (see fi gu re 8) ve n t  
HC ven t HC Ba g Sa mpling M ethod 
Inte gra ting M ethod  
 
Rys. 10  - Schemat przepływu analizy metanu metodą separacji węglowodorów 
niemetanowych (NMC) 
 
 
Elementy rysunku 10  
NMC Separator węglowodorów niemetanowych 
 
Do utleniania wszystkich węglowodorów z wyjątkiem metanu.  
HC Podgrzewany detektor jonizacji płomienia (HFID) 
 
Do mierzenia stężeń HC i CH
4. Temperaturę utrzymuje się na poziomie 453 K-473 K 
(180 °C-200 °C). 
 
V1 Zawór rozdzielczy 
 Do wybierania próbki, gazu zerowego i gazu zakresowego. Zawór V1 jest taki sam, jak zawór V2 z rys. 8.  
V2, V3 Zawór elektromagnetyczny 
 
Do obejścia NMC.  
V4 Zawór iglicowy 
 ujście  
zakres  próbka  
próbka  Metoda pobierania próbek za pomocą filtra 
w orkowego  
Metoda całkowania  zakres  
ujście  
ujście  
(patrz rys. 8)  (patrz rys. 8)  L 375/166 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Do równoważenia przepływu przepuszczanego przez NMC i obejścia. 
 
R1 Zawór redukcyjny 
 
Do kontroli ciśnienia w ciągu do pobierania próbek i przepływu kierowanego do HFID. Regulator R1 jest taki sam, jak regulator R3 z rys. 8.  
FL1 Przepływomierz 
 
Do mierzenia natężenia przepływu obejściowego próbki. Przepływomierz FL1 jest taki sam, jak przepływomierz z rys. 8. 
 2. ROZCIEŃCZANIE SPALIN I USTALENIE POZIOMU EMISJI CZĄSTEK 
STAŁYCH 
 2.1. Wstęp
 
 
Punkty 2.2., 2.3. i 2.4. oraz rys. 11-22 zawierają szczegółowe opisy zalecanych układów rozcieńczania i pobierania próbek. Ponieważ różne konfiguracje mogą dać równoważne wyniki, nie jest wymagana dokładna zgodność z tymi rysunkami. Do uzyskania informacji dodatkowych i skoordynowania funkcji układów można użyć części dodatkowych, takich jak zawory, zawory elektromagnetyczne, pompy i przełączniki. Pozostałe części, które nie są potrzebne do utrzymywania dokładności niektórych układów można wykluczyć, jeżeli ich wykluczenie opiera się na dobrej praktyce inżynieryjnej. 
 2.2. Układ rozcieńczania przepływu częściowego
 
 Układ rozcieńczania opisano na rys. 11-19 w oparciu o układ rozcieńczania części strumienia spalin. Rozdzielanie strumienia spalin i proces następczego ich rozcieńczenia można przeprowadzić za pomocą różnego typu układów rozcieńczania. W przypadku następczego pobierania cząstek stałych pełny lub częściowy przepływ rozcieńczonych spalin kierowany jest do układu pobierania próbek cząstek stałych (pkt. 2.4., rys. 21). Pierwsza metoda to metoda pełnego pobierania próbek, druga metoda to metoda pobierania próbek frakcji. 
 
Obliczanie współczynnika rozcieńczenia zależy od typu zastosowanego układu. Zaleca się następujące rodzaje układu: 
 
Układy izokinetyczne (rys. 11, 12) 
 
W przypadku tych układów przepływ kierowany do przewodu przesyłowego jest dopasowywany do zbiorczego przepływu wylotowego pod względem prędkości spalin lub ciśnienia, w związku z tym wymaga niezakłóconego i jednolitego przepływu spalin kierowanego na sondę do pobierania próbek. Uzyskuje się to zazwyczaj dzięki zastosowaniu rezonatora i przewodu kierującego przepływ do punktu pobierania próbek. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/167
Współczynnik rozdzielania oblicza się z wartości, których zmierzenie nie stanowi 
problemu, na przykład średnicy przewodu. Należy zauważyć, że izokinezę wykorzystuje się wyłącznie do dopasowywania warunków przepływu, a nie do dopasowywania poziomu rozdzielania wielkości przepływu. Ostatni proces nie jest konieczny, ponieważ cząstki stałe są na tyle małe, że podążają za strumieniami cieczy. 
 
Układy z przepływem sterowanym i pomiarem stężenia (rys. 13-17) 
 
W przypadku tych układów próbka jest pobierana ze zbiorczego strumienia spalin przez regulację przepływu powietrza rozcieńczającego oraz ogólnego, rozcieńczonego przepływu spalin. Współczynnik rozcieńczenia ustala się ze stężenia gazów znakujących, takich jak CO
2 lub NO x naturalnie występujących na wydechu silnika. 
Mierzy się stężenie w rozcieńczonych spalinach i w powietrzu rozcieńczającym, przy czym stężenie w nierozcieńczonych spalinach można zmierzyć bezpośrednio lub wyznaczyć z przepływu paliwa oraz równania ważenia węgla, jeżeli znany jest skład paliwa. Układy można kontrolować w oparciu o obliczony współczynnik rozcieńczenia (rys. 13, 14) lub za pomocą przepływu kierowanego do przewodu przesyłowego (rys. 12, 13, 14). 
 
Układy z przepływem sterowanym i pomiarem przepływu (rys. 18, 19) 
 
W przypadku tych układów próbka jest pobierana ze zbiorczego strumienia spalin przez ustawienie rozcieńczenia przepływu powietrza i ogólnego, rozcieńczonego przepływu spalin. Współczynnik rozcieńczenia jest wyznaczany z różnicy pomiędzy dwoma wartościami natężenia przepływu. Wymaga się dokładnej kalibracji przepływomierzy współzależnych, ponieważ różnica dwóch wartości natężenia przepływu przy wyższych współczynnikach rozcieńczenia (15 i wyższych) może prowadzić do znacznych błędów. Przepływem steruje się w bardzo prosty sposób, utrzymując stałą wartość natężenia przepływu rozcieńczonych spalin i różnicując, jeżeli jest to potrzebne, wartość natężenia przepływu powietrza rozcieńczającego. 
 
W przypadku stosowania układów rozcieńczania przepływu częściowego należy zwrócić uwagę na konieczność unikania potencjalnych problemów związanych z utratą cząstek stałych w przewodzie przesyłowym zapewniając, aby z wydechu silnika pobrano próbkę reprezentatywną oraz wyznaczono współczynnik rozdzielania. Te obszary krytyczne mają zasadnicze znaczenie dla opisywanych układów. 
 L 375/168 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
see fi gu re 21 DA F  
EP  TT DT  d PS P PB  F M 1  
ISP 
FC1  l > 10 *d 
air 
e xha ust P TT 
t o  pa r t i c ul a t e  
s a m pl in g 
sy stem SB  
ve n t  
DP T  
delta  p 
 
 
Rys. 11  - Układ rozcieńczania przepływu częściowego z sondą izokinetyczną i 
pobieraniem próbek frakcji (kontrola SB) 
 
 
Nierozcieńczone spaliny są przesyłane z rury wydechowej EP do tunelu rozcieńczania DT przez przewód przesyłowy TT za pomocą izokinetycznej sondy do pobierania próbek ISP. Różnicę ciśnień między spalinami na rurze wydechowej a wlotem sondy mierzy się za pomocą przetwornika ciśnienia DPT. Impuls ten przekazywany jest do sterownika przepływu FC1, kontrolującego pracę dmuchawy zasysającej SB w celu utrzymania zerowej różnicy ciśnień na końcówce sondy. W tych warunkach prędkości spalin w EP i ISP są identyczne, a przepływ przechodzący przez ISP i TT stanowi stały ułamek (część) przepływu spalin. Współczynnik rozdzielania ustala się z obszarów przekroju poprzecznego EP i ISP. Natężenie przepływu powietrza rozcieńczającego mierzone jest za pomocą urządzenia do pomiaru przepływu FM1. Współczynnik rozcieńczenia oblicza się z natężenia przepływu powietrza rozcieńczającego i współczynnika rozdzielania. 
 do układu 
pobierania 
próbek 
cząstek 
stał y ch patrz rys. 21  powietrze 
wydech ujście 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/169
 DA F  
EP  TT DT  d 
PB  FM 1  
ISP 
de lta p FC1 DPT  l > 10 *d 
air 
e xha ust PSP  
P TT 
see fig ure 21 to  p articu late 
sampl in g 
sy stem ven t SB  
 
 
 
Rys. 12  - Układ rozcieńczania przepływu częściowego z sondą izokinetyczną i 
pobieraniem próbek frakcji (kontrola PB) 
  
Nierozcieńczone spaliny są przesyłane z rury wydechowej EP do tunelu rozcieńczania DT przez przewód przesyłowy TT za pomocą izokinetycznej sondy do pobierania próbek ISP. Różnica ciśnień spalin między rurą wydechową a wlotem sondy jest mierzona za pomocą przetwornika ciśnienia DPT. Impuls ten jest przekazywany do sterownika przepływu FC1, kontrolującego pracę dmuchawy ciśnieniowej PB w celu utrzymania zerowej różnicy ciśnień na końcówce sondy. Uzyskuje się to poprzez pobranie niewielkiej części powietrza rozcieńczającego, którego natężenie przepływu zmierzono wcześniej za pomocą urządzenia do pomiaru przepływu FM1, i skierowanie go do TT za pomocą kryzy pneumatycznej. W tych warunkach prędkości spalin w EP i ISP są identyczne, a przepływ przechodzący przez ISP i TT stanowi stały ułamek (część) przepływu spalin. Współczynnik rozdzielania ustala się z obszarów przekroju poprzecznego EP i ISP. Powietrze rozcieńczające jest zasysane przez DT za pomocą dmuchawy zasysającej SB, a natężenie przepływu mierzy się za pomocą FM1 na wlocie DT. Współczynnik rozcieńczenia oblicza się z natężenia przepływu powietrza rozcieńczającego i współczynnika rozdzielania. 
  ujście 
do układu 
pobierania 
próbek 
cząstek 
stał y ch patrz rys. 21  powietrze 
wydech L 375/170 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
DA F 
EP SP TT DT d 
PB l > 1 0*d EGA  EG A  
EG A  ai r  
e xha ust se e fi g u r e 21  t o pa r ti cu la te  
sa mpl in g  
s y st em  PSP 
PTT SB 
ve nt  op ti on al  
t o PB o r SB FC2 
 
 
Rys. 13  - Układ rozcieńczania przepływu częściowego z pomiarem stężenia CO 2 
lub NO x i pobieraniem próbek frakcji 
 
 
Nierozcieńczone spaliny są przesyłane z rury wydechowej EP do tunelu rozcieńczania DT przez sondę do pobierania próbek SP i przewód przesyłowy TT. Stężenia gazów znakujących (CO
2 lub NO x) mierzone są w nierozcieńczonych i rozcieńczonych 
spalinach, a także w powietrzu rozcieńczającym za pomocą analizatora(ów) spalin EGA. Impulsy te są przekazywane do sterownika przepływu FC2 sterującego pracą dmuchawy ciśnieniowej PB lub dmuchawy zasysającej SB w celu utrzymania pożądanego rozdziału spalin i współczynnika rozcieńczenia w DT. Współczynnik rozcieńczenia oblicza się ze stężenia gazu znakującego w nierozcieńczonych spalinach, rozcieńczonych spalinach i powietrzu rozcieńczającym. ujście 
do układu 
pobierania 
próbek 
cząstek 
stał y ch  patrz rys. 21  
wydech powietrze fakultat y wnie  
do PB lub SB 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/171
 
 
DA F 
EP SP TT DT d 
PB EG A  EG A  
G F U E L  
ex haus t ai r  PTT 
de ta il s se e fi g u r e 21  FH 
P op ti on al  t o P  
PSS 
op ti on al  f rom FC2  FC2 
 
 
Rys. 14  - Układ rozcieńczania przepływu częściowego z pomiarem stężenia CO 2, 
ważeniem węgla i pełnym pobieraniem próbek 
 
 
Nierozcieńczone spaliny są przesyłane z rury wydechowej EP do tunelu rozcieńczania DT przez sondę do pobierania próbek SP i przewód przesyłowy TT. Stężenia CO
2 
mierzy się w rozcieńczonych spalinach i w powietrzu rozcieńczającym za pomocą analizatora(ów) spalin EGA. Impulsy przepływu CO
2 i paliwa G FUEL są przekazywane 
do sterownika przepływu FC2 lub do sterownika przepływu FC3 układu pobierania cząstek stałych (patrz rys. 21). Sterownik FC2 kontroluje pracę dmuchawy ciśnieniowej PB, FC3 pracę pompy do pobierania próbek P (patrz rys. 21), regulując przepływy kierowane do i z układu w sposób pozwalający na utrzymanie pożądanego rozdziału spalin i współczynnika rozcieńczenia w DT. Współczynnik rozcieńczenia oblicza się ze stężeń CO
2 i G FUEL wykorzystując ważenia węgla. fakultat y wnie do P 
fakultatywnie z FC2 
szcze g ół y  r y s. 21  
wy dech  p owietrze L 375/172 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
 
DA F  
EP  SP  TT DT  d PB  l > 10 *d 
EG A  EG A  
air 
ex haus t EGA  
see fig ure 21 to p articu late 
sampl in g 
sy stem ve n t  PS P 
P TT VN  
 
 
Rys. 15  - Układ rozcieńczania przepływu częściowego ze zwężką pojedynczą, 
pomiarem stężenia i pobieraniem próbek frakcji 
 
 
Nierozcieńczone spaliny są przesyłane z rury wydechowej EP do tunelu rozcieńczania DT przez sondę do pobierania próbek SP i przewód przesyłowy TT w związku z ciśnieniem ujemnym wywoływanym przez zwężkę VN w DT. Natężenie przepływu spalin przez TT zależy od wymiany pędu w strefie zwężki, i dlatego podlega wpływom temperatury bezwzględnej spalin na wylocie TT. W związku z tym rozdział spalin dla danego natężenia przepływu w tunelu nie jest stały, a współczynnik rozcieńczenia przy niskim obciążeniu jest nieco niższy niż przy wysokim obciążeniu. Stężenia gazów znakujących (CO
2 lub NO x) mierzy się w nierozcieńczonych spalinach, rozcieńczonych 
spalinach i powietrzu rozcieńczającym za pomocą analizatora spalin EGA, a współczynnik rozcieńczenia oblicza się z wartości zmierzonych w ten sposób. do układu 
pobierania 
próbek 
cząstek 
stał y ch  ujście 
powietrze 
wydech patrz rys. 21 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/173
 
 
DA F  
TT DT  d 
PB  l > 10 *d 
EGA  EGA  
PC V1  PC V2  HE  
EP  air 
ex haus t PSP  EG A  
PTT  
see fi gu re 21 to p articu late 
s a m pl in g 
sy stem 
ve n t  SB  
FD1 
FD2 
 
 
Rys. 16  - Układ rozcieńczania przepływu częściowego ze zwężką bliźniaczą lub 
kryzą bliźniaczą, pomiarem stężenia i pobieraniem próbek frakcji 
 
 
Nierozcieńczone spaliny są przesyłane z rury wydechowej EP do tunelu rozcieńczania DT przez sondę do pobierania próbek SP i przewód przesyłowy TT oraz przez rozdzielacz przepływu wyposażony w zestaw kryz lub zwężek. Pierwsza (FD1) znajduje się w EP, druga (FD2) w TT. Dodatkowo do utrzymania stałego rozdziału spalin sterowanego przeciwciśnieniem w EP i ciśnieniem w DT niezbędne są dwa zawory regulacji ciśnienia (PCV1 i PCV2). PCV1 znajduje się za SP w EP, PCV2 między dmuchawą ciśnieniową PB i DT. Stężenia gazów znakujących (CO
2 lub NO x) mierzone 
są w nierozcieńczonych spalinach, rozcieńczonych spalinach i powietrzu rozcieńczającym za pomocą analizatora(-ów) spalin EGA. Są one konieczne do kontrolowania rozdziału spalin i mogą zostać wykorzystane do regulowania PCV1 i PCV2 do precyzyjnego sterowania rozdziałem. Współczynnik rozcieńczenia oblicza się ze stężeń spalin. ujście do układu 
pobierania 
próbek 
cząstek 
stał y ch  patrz rys. 21 Powie- 
trze 
wy dech  L 375/174 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
 
DAF
DTdl > 10*dEGA
HE
EGA
DPT
EPTT
DAFair
airfresh air injectionPSP
see figure 21
to particulate
sampling
systemPTT
SB
DCFD3FC1EGA
vent
 
 Rys. 17
 - Układ rozcieńczania przepływu częściowego z rozdziałem na wiele 
przewodów, pomiarem stężenia i pobieraniem próbek frakcji 
  
Nierozcieńczone spaliny są przesyłane z rury wydechowej EP do tunelu rozcieńczania DT przez przewód przesyłowy TT i rozdzielacz przepływu FD3 składający się z przewodów o tych samych wymiarach (tej samej średnicy, długości i kącie zagięcia) zainstalowanych w EP. Spaliny prowadzone są przez jeden z tych przewodów do DT, a pozostała część spalin przepuszczana jest tymi przewodami przez komorę tłumiącą DC. Następnie ustala się rozdział spalin na łączną liczbę przewodów. Stałe sterowanie rozdziałem wymaga zerowej różnicy ciśnień między DC a wylotem TT, mierzonej za pomocą przetwornika różnicy ciśnień DPT. Zerową różnicę ciśnień uzyskuje się poprzez wstrzyknięcie do DT świeżego powietrza na wylocie TT. Stężenia gazów znakujących (CO
2 lub NO x) mierzone są w nierozcieńczonych spalinach, 
rozcieńczonych spalinach i powietrzu rozcieńczającym za pomocą analizatora(-ów) spalin EGA. Są one niezbędne do kontrolowania rozdziału spalin i można je wykorzystać do kontroli natężenia przepływu wtryskiwanego powietrza w celu precyzyjnego sterowania rozdziałem. Współczynnik rozcieńczenia oblicza się ze stężeń spalin. 
 powietrze powie- 
trze 
do układu 
pobierania 
próbek 
cząstek 
stał y ch  patrz rys. 21 
wtrysk świeżego powietrza 
ujście 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/175
 
DA F  
EP SP  TT DT  d 
FM 1 FC2  
GEX H 
or 
GAI R  
GF UEL  or 
ex haus t ve n t  
d etail s see fig ure 21 FH 
P PS S P TT op tio nal  to  P  (PS S) 
 
 
Rys. 18  - Układ rozcieńczania przepływu częściowego z przepływem sterowanym 
i pełnym pobieraniem próbek 
 
 
Nierozcieńczone spaliny są przekazywane z rury wydechowej EP do tunelu rozcieńczania DT przez sondę do pobierania próbek SP i przewód przesyłowy TT. Ogólny przepływ przechodzący przez tunel jest regulowany za pomocą sterownika przepływu FC3 oraz pompy do pobierania próbek P układu pobierania próbek cząstek stałych (patrz rys. 18). Przepływ powietrza rozcieńczającego jest sterowany sterownikiem przepływu FC2, wykorzystującym G
EXHW , G AIRW, lub G FUEL jako sygnały 
sterujące dla pożądanego rozdziału spalin. Przepływ próbki skierowany do DT jest różnicą ogólnego przepływu oraz przepływu powietrza rozcieńczającego. Natężenie przepływu powietrza rozcieńczającego mierzy się za pomocą urządzenia do pomiaru przepływu FM1, ogólne natężenie przepływu za pomocą urządzenia do pomiaru przepływ FM3 układu pobierania próbek cząstek stałych (patrz rys. 21). Współczynnik rozcieńczenia oblicza się z tych dwóch natężeń przepływu. Fakultatywnie do P (PSS) 
patrz rys. 21 
wydech lub 
lub ujście L 375/176 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
DA F  
EP SP  TT DT  d 
PB  FM 1  l > 10 *d 
GEX H 
or  
GAI R  
GF U EL  or  SB  
FM 2 FC2  
air 
e xha ust to PB or SB 
P SP 
P TT 
ve n t  see fig ure 21 to  parti cul ate 
sa mpl in g 
sy stem 
se e fi gu re 21 
 
 
Rys. 19  - Układ rozcieńczania przepływu częściowego z przepływem sterowanym 
i pobieraniem próbek frakcji 
 
 
Nierozcieńczone spaliny są przekazywane z rury wydechowej EP do tunelu rozcieńczania DT przez sondę do pobierania próbek SP i przewód przesyłowy TT. Rozdział spalin i przepływ kierowany do DT jest sterowany sterownikiem przepływu FC2 regulującym odpowiednio przepływy (lub prędkości) dmuchawy ciśnieniowej PB i dmuchawy zasysającej SB. Jest to możliwe, ponieważ próbka pobrana z układu pobierania próbek cząstek stałych jest zawracana do DT. G
EXHW , G AIRW, lub G FUEL 
można używać jako sygnałów sterujących dla FC2. Natężenie przepływu powietrza rozcieńczającego mierzone jest za pomocą urządzenia do pomiaru przepływu FM1, ogólny przepływ za pomocą urządzenia do pomiaru przepływ FM2. Współczynnik rozcieńczenia oblicza się z tych dwóch natężeń przepływu. do układu 
pobierania 
próbek 
cząstek 
stałych 
ujście 
wydech patrz rys. 21  
lub 
lub Powie- 
trzedo PB lub SB 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/177
2.2.1. Elementy rysunku 11-19 
 
EP Rura wydechowa 
 
Rurę wydechową można zaizolować. Aby obniżyć bezwładność cieplną, zaleca się użycie rury wydechowej o współczynniku średnicy grubości 0,015 lub mniejszej. Wykorzystanie połączeń giętkich ograniczone jest współczynnikiem długości do średnicy 12 lub niższej. Zagięcia należy zminimalizować w celu ograniczenia osadzania bezwładnościowego. Jeżeli układ obejmuje tłumik stanowiska do badań, tłumik można również zaizolować. 
 
W przypadku układu izokinetycznego z rury wydechowej należy zdjąć kolanka, zagięcia i przewody o zróżnicowanej średnicy przekraczającej sześciokrotnie średnicę do i trzykrotnie średnicę od końcówki sondy. Prędkość gazu w strefie pobierania próbek musi być wyższa niż 10 m/s, z wyjątkiem fazy jałowej. Wahania ciśnienia spalin nie mogą przekraczać średnio ± 500 Pa. Wszelkie czynności podejmowane w celu redukcji wahań ciśnienia, z wyjątkiem układu wydechowego typu podwoziowego (w tym tłumik i urządzenia do oczyszczania spalin) nie mogą spowodować zmiany osiągów silnika ani osadzania się cząstek stałych. 
 
W przypadku układów bez sondy izokinetycznej zaleca się użycie prostej rury o średnicy przekraczającej sześciokrotnie średnicę od i trzykrotnie średnicę do końcówki sondy. 
 
SP Sonda do pobierania próbek (rys. 10, 14, 15, 16, 18, 19) 
 
Minimalna średnica wewnętrzna wynosi 4 mm. Minimalny stosunek średnicy między rurą wydechową i sondą wynosi 4. Sonda jest przewodem otwartym skierowanym przodem do osi rury wydechowej lub sondą z wieloma otworami, opisaną w pozycji SP1 w pkt. 1.2.1., rys. 5. 
 
ISP Izokinetyczna sonda do pobierania próbek (rys. 11, 12) 
 
Izokinetyczna sonda do pobierania próbek musi być zainstalowana przodem w kierunku osi rury wydechowej, w miejscu gdzie spełnione są warunki przepływu pkt. EP, oraz zaprojektowana w sposób umożliwiający przesłanie proporcjonalnej próbki nierozcieńczonych spalin. Minimalna średnica wewnętrzna wynosi 12 mm. 
 
Układ sterowania jest niezbędny w przypadku izokinetycznego rozdziału spalin do utrzymywania zerowej różnicy ciśnień między EP i ISP. W tych warunkach prędkości spalin w EP i ISP są takie same, a masowe natężenie przepływu przez ISP jest stałym ułamkiem częściowego przepływu spalin. ISP musi być podłączone do przetwornika różnicy ciśnień DPT. Zerową różnicę ciśnień między EP i ISP zapewnia sterownik przepływu FC1. 
 L 375/178 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
FD1, FD2 Rozdzielacz przepływu (rys. 16) 
 
Na rurze wydechowej EP oraz przewodzie przesyłowym TT, odpowiednio, 
zainstalowano zestaw zwężek i kryz przekazujących proporcjonalną próbkę nierozcieńczonych spalin. Układ sterowania wyposażony w dwa zawory regulacji ciśnienia PCV1 i PCV2 jest niezbędny do proporcjonalnego rozdziału przeprowadzanego za pomocą kontroli ciśnień w EP i DT. 
 
FD3 Rozdzielacz przepływu (rys. 17) 
 
Na rurze wydechowej EP zainstalowano zestaw przewodów (jednostka wieloprzewodowa) zapewniający próbkę proporcjonalną nierozcieńczonych spalin. Jeden z przewodów przesyła spaliny do tunelu rozcieńczania DT, drugi przewód kieruje spaliny do komory tłumiącej DC. Przewody muszą mieć identyczną średnicę (tę samą średnicę, długość, kąt zagięcia), tak aby rozdział spalin zależał od ogólnej liczby przewodów. Układ sterowania jest niezbędny do proporcjonalnego rozdzielania w oparciu o utrzymywanie zerowej różnicy ciśnień między wylotem jednostki wieloprzewodowej w kierunku DC a wylotem TT. W tych warunkach prędkości spalin w EP i FD3 są proporcjonalne, a przepływ TT jest stałym ułamkiem częściowego przepływu spalin. Oba punkty muszą zostać podłączone do przetwornika różnicy ciśnień DPT. Kontrolę zapewniającą zerową różnicę ciśnień przeprowadza się za pomocą sterownika przepływu FC1. 
 
EGA Analizator spalin EGA (rys. 13, 14, 15, 16, 17) 
 
Można wykorzystać analizatory CO
2 lub NO x (oparte wyłącznie na metodzie ważenia 
węgla CO 2). Analizatory kalibruje się tak samo, jak analizatory do pomiaru poziomów 
emisji zanieczyszczeń gazowych. Do ustalenia różnic stężenia można użyć jednego lub większej liczby analizatorów. Dokładność układów pomiarowych powinna być taka, aby dokładność G
EDFW,i  mieściła się w zakresie ± 4 %. 
 
TT Przewód przesyłowy (rys. 11-19) 
 
Przewód przesyłowy powinien:  
 
− być możliwie najkrótszy, lecz nie dłuższy niż 5 m; 
 
− mieć średnicę równą lub wyższą od średnicy sondy, ale nie większą niż 25 mm; 
 − być wyprowadzony z osi tunelu rozcieńczania i skierowany zgodnie z dalszym 
przebiegiem ciągu. 
 
Jeżeli długość przewodu wynosi 1 metr lub mniej, izoluje się go tworzywem o maksymalnej wartości przewodności cieplnej 0,05 W/m*K i grubości izolacji odpowiadającej średnicy sondy. Jeżeli przewód jest dłuższy niż 1 metr należy go zaizolować i podgrzać do osiągnięcia minimalnej temperatury ścianki 523 K (250 °C). 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/179
 
DPT Przetwornik różnicy ciśnień (rys. 11, 12, 17) 
 
Przetwornik różnicy ciśnień charakteryzuje się zakresem ± 500 Pa lub niższym. 
 
FC1 Sterownik przepływu (rys. 11, 12, 17) 
 
W przypadku układów izokinetycznych (rys. 11, 12) sterownik przepływu jest 
niezbędny do utrzymania zerowej różnicy ciśnień między EP i ISP. Regulację można przeprowadzić za pomocą: 
 
(a)  kontroli prędkości lub przepływu dmuchawy zasysającej SB i utrzymywanie 
stałej wartości prędkości lub przepływu dmuchawy ciśnieniowej PB w każdej fazie (rys. 11) lub 
 (b)  regulacji dmuchawy zasysającej SB na stałe masowe natężenie przepływu 
rozcieńczonych spalin i kontrolowanie przepływu dmuchawy ciśnieniowej PB, a w związku z tym przepływu próbki spalin na końcu przewodu przesyłowego TT (rys. 12). 
 
W przypadku układu z regulacją ciśnienia błąd utrzymujący się w obwodzie sterowania nie może przekraczać ± 3 Pa. Wahania ciśnienia w tunelu rozcieńczania nie mogą przekraczać średnio ± 250 Pa. 
 
W przypadku układu wieloprzewodowego (rys. 17) sterownik przepływu jest konieczny do proporcjonalnego rozdziału spalin utrzymującego zerową różnicę ciśnień między wylotem jednostki wieloprzewodowej a wylotem TT. Regulację przeprowadza się za pomocą sterowania natężeniem przepływu wtryskiwanego powietrza do DT na wylocie przewodu TT.  
 
PCV1, PCV2 Zawór regulacji ciśnienia (rys. 16) 
 
W przypadku układu ze zwężką/kryzą bliźniaczą do proporcjonalnego rozdziału przepływu za pomocą sterowania przeciwciśnieniem EP i ciśnieniem w DT konieczne są dwa zawory regulacji ciśnienia. Zawory umieszcza się za SP w EP oraz między PB i DT. 
 
DC Komora tłumiąca (rys. 17) 
 
Komorę tłumiącą instaluje się na wylocie jednostki wieloprzewodowej w celu zminimalizowania wahań ciśnienia w rurze wydechowej EP. 
 L 375/180 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
VN Zwężka (rys. 15) 
 
Zwężkę instaluje się w tunelu rozcieńczania DT w celu wywołania ciśnienia ujemnego 
w obszarze wylotu przewodu przesyłowego TT. Natężenie przepływu spalin przechodzących przez TT ustalane jest z wymiany pędu w strefie zwężki i jest z zasady proporcjonalne do natężenia przepływu dmuchawy ciśnieniowej PB, prowadząc do stałego współczynnika rozcieńczenia. Ponieważ wymiana pędu uzależniona jest od temperatury wylotu TT i różnicy ciśnień między EP i DT, rzeczywisty współczynnik rozcieńczenia przy niskim obciążeniu jest nieco niższy niż przy wyższym obciążeniu. 
 
FC2 Sterownik przepływu (rys. 13, 14, 18, 19, fakultatywny) 
 
Do sterowania przepływem dmuchawy ciśnieniowej PB lub dmuchawy zasysającej SB można wykorzystać sterownik przepływu. Można go podłączyć do impulsów spalin, powietrza dolotowego i paliwa lub impulsów różnic CO
2 lub NO x. 
W przypadku stosowania zasilania powietrzem pod ciśnieniem (rys. 18) FC2 bezpośrednio steruje przepływem powietrza. 
 
FM1 Urządzenie do pomiaru przepływu (rys. 11, 12, 18, 19) 
 
Miernik gazu lub inna aparatura przepływowa do pomiaru przepływu powietrza rozcieńczającego. FM1 jest fakultatywne, jeżeli dmuchawę ciśnieniową PB skalibrowano do pomiaru przepływu. 
 
FM2 Urządzenie do pomiaru przepływu (rys. 19) 
 
Miernik gazu lub inna aparatura do mierzenia przepływu rozcieńczonych spalin. FM2 jest fakultatywne, jeżeli dmuchawę zasysającą SB skalibrowano do mierzenia przepływu. 
 
PB Dmuchawa ciśnieniowa (rys. 11, 12, 13, 14, 15, 16, 19) 
 
W celu kontrolowania natężenia przepływu powietrza rozcieńczającego PB można podłączyć do sterowników przepływu FC1 lub FC2. PB nie jest wymagana, jeżeli używa się zaworu motylkowego. PB można wykorzystać do mierzenia przepływu powietrza rozcieńczającego, jeżeli została skalibrowana. 
 
SB Dmuchawa zasysająca (rys. 11, 12, 13, 16, 17, 19) 
 
Wyłącznie do układów pobierania próbek frakcji. SB można wykorzystać do mierzenia przepływu rozcieńczonych spalin, jeżeli została skalibrowana. 
 
DAF Filtr powietrza rozcieńczającego (rys. 11-19) 
 
Zaleca się filtrowanie powietrza rozcieńczającego oraz przepuszczanie powietrza rozcieńczającego przez filtr węglowy w celu usunięcia węglowodorów pozostających w 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/181
tle. Na żądanie producenta silnika można pobrać próbkę powietrza rozcieńczającego 
zgodnie z dobrą praktyką inżynieryjną, w celu wyznaczenia poziomów tła cząstek stałych, które to poziomy można następnie odjąć od wartości zmierzonych w rozcieńczonych spalinach. 
 
DT Tunel rozcieńczania (rys. 11-19) 
 
Tunel rozcieńczania: 
 
– musi charakteryzować się długością wystarczającą do zagwarantowania pełnego wymieszania spalin i powietrza rozcieńczającego w warunkach przepływu turbulentnego; 
 
– musi być wykonany ze stali nierdzewnej: 
 
/square4 o stosunku grubości/średnicy wynoszącym 0,025 lub niższym w przypadku tuneli rozcieńczania o średnicy wewnętrznej większej niż 75 mm; 
 
/square4 o grubości nominalnej nie niższej niż 1,5 mm w przypadku tuneli rozcieńczania o średnicy wewnętrznej równej lub niższej niż 75 mm; 
 
– średnicy co najmniej 75 mm dla układów pobierania próbek frakcji; 
 
– zaleca się, aby w przypadku układów pełnego pobierania próbek średnica wynosiła co najmniej 25 mm; 
 
– może być podgrzewany do temperatury ścianki nie wyższej niż 325 K (52 °C) przez bezpośrednie podgrzewanie lub przez wstępne podgrzewanie powietrza rozcieńczającego, pod warunkiem że temperatura powietrza nie przekracza 325 K (52 °C) przed wprowadzeniem spalin do tunelu rozcieńczania; 
 
– można go zaizolować. 
 
Spaliny z silnika należy dokładnie wymieszać z powietrzem rozcieńczającym. W przypadku układów pobierania próbek frakcji jakość mieszania sprawdza się po wprowadzeniu do eksploatacji tunelu przy pracującym silniku za pomocą profilu CO
2 
(co najmniej cztery punkty leżące w równych odległościach). Jeżeli jest to konieczne, można użyć kryzy mieszającej. 
 
Uwaga
: Jeżeli temperatura otoczenia wokół tunelu rozcieńczania (DT) jest niższa niż 
293 K (20 °C), należy przyjąć środki ochronne zapobiegające osadzaniu się cząstek stałych na chłodnych ściankach tunelu. W związku z tym zaleca się stosowanie podgrzewania i/lub izolowania tunelu w granicach przedstawionych powyżej. 
 L 375/182 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Przy wysokich obciążeniach silnika tunel można schłodzić za pomocą nieagresywnych 
środków, takich jak wentylator obrotowy, o ile temperatura chłodziwa nie jest niższa niż 293 K (20 °C). 
 
HE Wymiennik ciepła (rys. 16,17) 
 
Wymiennik ciepła powinien charakteryzować się wydajnością wystarczającą do utrzymania temperatury na wlocie dmuchawy zasysającej SB w zakresie ± 11 K średniej temperatury roboczej przestrzeganej podczas badania. 
 2.3. Układ rozcieńczania przepływu pełnego
 
 
Układ rozcieńczania opisano na rys. 20 w oparciu o rozcieńczanie ogólnego przepływu spalin przy wykorzystaniu CVS (pobieranie próbek objętości stałej). Należy zmierzyć ogólną objętość mieszanki spalin i powietrza rozcieńczającego. Można użyć układu PDP lub CFV. 
 
Aby następnie pobierać próbkę cząstek stałych próbka rozcieńczonych spalin kierowana jest do układu pobierania próbek cząstek stałych (pkt 2.4. rys. 21 i 22). Jeżeli wykonuje się to bezpośrednio, mówi się o rozcieńczaniu pojedynczym. Jeżeli próbka jest rozcieńczana ponownie, w tunelu rozcieńczania wtórnego, mówi się o rozcieńczaniu podwójnym. Jest to przydatne, jeżeli wymagania dotyczące temperatury lica filtra nie mogą być spełnione przy rozcieńczeniu pojedynczym. Mimo że jest to po części układ rozcieńczania, układ rozcieńczania podwójnego opisuje się jako odmianę układu pobierania próbek cząstek stałych w pkt. 2.4. rys. 22, ponieważ zawiera on większość części typowego układu pobierania próbek cząstek stałych. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/183
 
 
DA F  HE  
PD P 
CFV  P TT PS P 
EP  op t io na l opt i on a l 
air  
ex haus t to backg rou n d fil ter 
se e fi gu re 21 
ve n t  ve n t  FC3  
FC3 i f E FC is used  to  p articu lat e samp li ng  sy stem 
o r to  DD S see fi gu re 22 
 
 
Rys. 20  - Układ rozcieńczania przepływu pełnego 
 
Ogólna ilość nierozcieńczonych spalin jest mieszana w tunelu rozcieńczania DT 
powietrzem rozcieńczającym. Natężenie przepływu spalin mierzone jest na pompie wyporowej PDP lub za pomocą zwężki przepływu krytycznego CFV. Do pobierania proporcjonalnej próbki cząstek stałych oraz do wyznaczania poziomu przepływu można użyć wymiennika ciepła HE lub elektronicznego wyrównywania przepływu EFC. Ponieważ wyznaczanie masy cząstek stałych opiera się na ogólnym przepływie rozcieńczonych spalin, nie wymaga się obliczania współczynnika rozcieńczenia. 
  2.3.1. Elementy rysunku 20  
EP Rura wydechowa 
 
Długość rury wydechowej od wylotu kolektora wydechowego spalin silnika, wylotu turbosprężarki doładowującej lub urządzenia do oczyszczania spalin do tunelu rozcieńczania nie przekracza 10 m. Jeżeli wylot kolektora wydechowego spalin silnika, wylot turbosprężarki doładowującej lub urządzenia do oczyszczania spalin przekracza 4 m długości, wtedy wszystkie przewody rurowe o długości przekraczającej 4 m są izolowane, z wyjątkiem dymomierza zainstalowanego na ciągu, jeżeli jest wykorzystywany. Grubość promieniowa izolacji musi wynosić co najmniej 25 mm. Przewodność cieplna tworzywa izolacyjnego musi się charakteryzować wartością nie wyższą niż 0,1 W/mK mierzoną w temperaturze 673 K (400 °C). Aby obniżyć bezwładność cieplną zaleca się użycie rury wydechowej o współczynniku grubości do średnicy 0,015 lub mniejszej. Wykorzystanie połączeń giętkich ograniczone jest fakultatywny 
fakultatywny  
ujście ujście powie- 
trze
wydech 
patrz rys. 21 do filtra wspomagającego 
do układu pobierania próbek 
cząstek stałych lub do DDS patrz 
rys. 22 
w razie użycia EFC L 375/184 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
współczynnikiem długości do średnicy 12 lub niższej. 
 
PDP Pompa wyporowa 
 
PDP mierzy ogólny przepływ rozcieńczonych spalin z ilości obrotów pompy i wyporu pompy. Przeciwciśnienia układu wydechowego nie można sztucznie obniżać za pomocą układu PDP powietrza rozcieńczającego lub powietrza dolotowego. Statyczne przeciwciśnienie mierzone za pomocą układu PDP mierzonego przy uruchomionym układzie PDP pozostaje w zakresie ± 1,5 kPa ciśnienia statycznego mierzonego bez podłączenia PDP przy identycznej prędkości obrotowej i obciążeniu silnika. Temperatura mieszanki gazów bezpośrednio przy wlocie PDP musi mieścić się w zakresie ± 6 K średniej temperatury roboczej mierzonej podczas badania, jeżeli nie używa się wyrównywania przepływu. Wyrównania przepływu można używać wyłącznie, jeżeli temperatura na wlocie PDP nie przekracza 323  K (50 °C). 
 
CFV Zwężka przepływu krytycznego 
 
CFV mierzy przepływ całkowity spalin utrzymując przepływ w warunkach niedrożności (przepływ krytyczny). Statyczne przeciwciśnienie mierzone za pomocą uruchomionego układu CFV pozostaje w zakresie ± 1,5 kPa ciśnienia statycznego mierzonego bez podłączenia CFV przy identycznej prędkości obrotowej i obciążeniu silnika. Temperatura mieszanki gazów bezpośrednio przy wlocie CFV musi mieścić się w zakresie ± 11 K średniej temperatury roboczej mierzonej podczas badania, jeżeli nie używa się wyrównywania przepływu. 
 
HE Wymiennik ciepła (fakultatywny, jeżeli wykorzystuje się EFC) 
 
Wymiennik ciepła musi się charakteryzować dostateczną wydajnością do utrzymania temperatury w granicach podanych powyżej. 
 
EFC Elektroniczne wyrównywanie przepływu (fakultatywne, jeżeli wykorzystuje 
się HE) 
 
Jeżeli temperatura na wlocie układu PDP lub CFV nie jest utrzymywana w granicach podanych powyżej, wymagany jest układ wyrównywania przepływu do ciągłego pomiaru natężenia przepływu i kontroli pobierania próbek proporcjonalnych w układzie cząstek stałych. W tym celu do korekcji natężenia przepływu próbki przez filtry cząstek stałych układu pobierania próbek cząstek stałych (patrz pkt 2.4. rys. 21, 22) używa się, w miarę potrzeb, impulsów ciągłego pomiaru natężenia przepływu. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/185
DT Tunel rozcieńczania 
 
Tunel rozcieńczania: 
 
– musi mieć wystarczająco małą średnicę, aby wywoływać przepływ turbulentny 
(liczba Reynoldsa wyższa niż 4000) i długość wystarczającą do wywoływania pełnego mieszania spalin i powietrza rozcieńczającego; można wykorzystać kryzę mieszającą; 
 
– musi mieć średnicę co najmniej 460 mm przy układzie rozcieńczania pojedynczego; 
 
– musi mieć średnicę co najmniej 210 mm przy układzie rozcieńczania podwójnego; 
 
– można go zaizolować. 
 
Wydech silnika kieruje się do punktu, w którym spaliny wprowadzane są do tunelu rozcieńczania i dokładnie wymieszane. 
 
Przy zastosowaniu pojedynczego rozcieńczania próbka z tunelu rozcieńczania przesyłana jest do układu pobierania cząstek stałych (pkt 2.4., rys. 21). Przepustowość PDP lub CFV musi być wystarczająca do utrzymania temperatury spalin na poziomie 325 K (52°C) lub niższym bezpośrednio na wlocie filtra głównego cząstek stałych. 
 
Przy zastosowaniu rozcieńczania podwójnego próbka z tunelu rozcieńczania przesyłana jest do tunelu rozcieńczania wtórnego, gdzie jest dalej rozcieńczana, a następnie przechodzi przez filtry do pobierania próbek (pkt 2.4., rys. 22). Wielkość przepływu PDP lub CFV musi być wystarczająca do utrzymania strumienia rozcieńczonych spalin w DT w temperaturze w strefie pobierania próbek na poziomie 464 K (191 °C) lub niższym. Układ rozcieńczania wtórnego musi zapewniać ilość wtórnego powietrza rozcieńczającego wystarczającą do utrzymania temperatury podwójnie rozcieńczonego strumienia bezpośrednio na wejściu głównego filtra cząstek stałych na poziomie 325 K (52 °C) lub niższym. 
 
DAF Filtr powietrza rozcieńczającego 
 
Zaleca się filtrowanie powietrza rozcieńczającego oraz przepuszczanie powietrza rozcieńczającego przez filtr węglowy, w celu usunięcia stężenia węglowodorów pozostających w tle. Na żądanie producenta silnika można pobrać próbkę powietrza rozcieńczającego zgodnie z dobrą praktyką inżynieryjną, w celu wyznaczenia poziomów tła cząstek stałych, które to poziomy można następnie odjąć od wartości zmierzonych w rozcieńczonych spalinach. 
 L 375/186 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
PSP Sonda do pobierania próbek cząstek stałych 
 
Sonda jest głównym odcinkiem PTT oraz: 
 
− musi być zainstalowana w kierunku punktu, w którym powietrze rozcieńczające oraz 
spaliny są odpowiednio wymieszane, tzn. na osi tunelu rozcieńczania (DT), w 
odległości stanowiącej dziesięciokrotną wartość średnicy tunelu od punktu, w którym spaliny są wprowadzane do tunelu rozcieńczania; 
 
− musi mieć minimalną średnicą wewnętrzną 12 mm; 
 − może być podgrzewana do temperatury ścianki nie wyższej niż 325 K (52 °C) przez 
bezpośrednie podgrzewanie lub przez wstępne podgrzewanie powietrza 
rozcieńczającego, pod warunkiem, że temperatura powietrza nie przekracza 325 K (52 °C) przed wprowadzeniem spalin do tunelu rozcieńczania; 
 
− można ją zaizolować. 
 
2.4. Układ pobierania próbek cząstek stałych  
Do pobierania cząstek stałych na filtrze cząstek stałych niezbędny jest układ pobierania próbek cząstek stałych. W przypadku pełnego pobierania próbek rozcieńczania przepływu częściowego, przepuszczającego pełny przepływ rozcieńczonych spalin przez filtry, układ rozcieńczania (pkt 2.2., rys. 14, 18) i pobierania próbek tworzą na ogół jedną integralną jednostkę. W przypadku pobierania próbek frakcji częściowego rozcieńczania przepływu lub pełnego rozcieńczania przepływu, polegającego na przepuszczaniu przez filtry jedynie część spalin, układ rozcieńczania (pkt 2.2., rys. 11, 12, 13, 15, 16, 17, 19; pkt 2.3., rys. 20) i pobierania próbek tworzą na ogół odrębne jednostki. 
 
W niniejszym regulaminie układ rozcieńczania podwójnego (rys. 22) układu rozcieńczania przepływu pełnego uznaje się za specyficzną odmianę typowego układu pobierania próbek cząstek stałych, jak przedstawiono na rys. 21. Układ rozcieńczania podwójnego obejmuje wszystkie istotne części układu pobierania próbek cząstek stałych, takie jak obsadki filtra i pompę do pobierania próbek oraz dodatkowo kilka elementów do rozcieńczania, jak zasilanie powietrzem rozcieńczającym i tunel rozcieńczania wtórnego. 
  
W celu uniknięcia wpływu obwodów sterowania zaleca się, aby pompa do pobierania próbek pracowała podczas trwania pełnej procedury badania. W przypadku metody filtra pojedynczego układ obejściowy wykorzystuje się do przepuszczenia próbki przez filtry do pobierania próbek w pożądanych przedziałach czasu. Zakłócenie procedury przełączania na obwodach sterowania musi być zminimalizowane. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/187
 
FM 3  FC3  FH BV  
op tio nal  
fro m E GA  
from PDP  
fro m CF V 
from GF UEL  o r  
or 
or  P TT 
P from dilut ion tunnel DT  
see fig u res 11 to 20 
 
 
Rys. 21  - Układ pobierania próbek cząstek stałych 
 
 
Próbkę rozcieńczonych spalin pobiera się z tunelu rozcieńczania DT układu rozcieńczania przepływu częściowego lub pełnego i przesyła się przez sondę do pobierania cząstek stałych PSP i przewód przesyłowy cząstek stałych PTT za pomocą pompy do pobierania próbek P. Próbkę przesyła się przez obsadkę(-i) filtra FH, w której znajdują się filtry do pobierania próbek cząstek stałych. Natężenie przepływu próbki sterowane jest sterownikiem przepływu FC3. Jeżeli wykorzystuje się elektroniczne wyrównywanie przepływu EFC (patrz rys. 20), przepływ rozcieńczonych spalin wykorzystuje się jako sygnał sterujący dla FC3. 
  
 FM4  DP 
SDT BV FH FM 3 
BV  op ti o n a l  PTT P 
FC3  
PD P  
or  CFV f r o m  d ilu t io n   tu n n e l  D T  
see f igur e 20 ven t  
 
 
  
Rys. 22
 - Układ rozcieńczania podwójnego (tylko układ pełnego przepływu) 
 
Próbka rozcieńczonych spalin jest przesyłana z tunelu rozcieńczania DT układu rozcieńczania przepływu pełnego przez sondę do pobierania próbek cząstek stałych PSP z tunelu rozcieńczania DT patrz 
rysunki 11-20 
fakultatywnie 
 z EGA 
lub  
z PDP 
lub 
z CFV 
lub 
z G 
FUEL 
 
z tunelu 
rozcieńczania DT 
patrz  rys. 20 fakultatywny 
PDP 
lub 
CVF  ujście L 375/188 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
i przewód przesyłowy cząstek stałych PTT do tunelu rozcieńczania wtórnego SDT, 
gdzie są one ponownie rozcieńczane. Następnie próbka przepuszczana jest przez obsadkę(-i) filtra FH, w której znajdują się filtry do pobierania próbek cząstek stałych. Natężenie przepływu powietrza rozcieńczającego jest zazwyczaj stałe, natomiast natężenie przepływu próbki jest sterowane sterownikiem przepływu FC3. Jeżeli wykorzystuje się elektroniczne wyrównywanie przepływu EFC (patrz rys. 20), pełny przepływ rozcieńczonych spalin wykorzystuje się jako sygnał sterujący dla FC3. 
 2.4.1. Elementy rysunku 21 i 22  
PTT Przewód przesyłowy cząstek stałych (rys. 21, 22) 
 
Przewód przesyłowy cząstek stałych nie może być dłuższy niż 1020 mm a jego długość należy możliwie jak najbardziej zminimalizować. W odpowiednich przypadkach, (tzn. w przypadku układów pobierania próbek frakcji oraz rozcieńczania przepływu częściowego), uwzględnia się długość sond do pobierania próbek (odpowiednio SP, ISP, PSP, patrz pkt 2.2. i 2.3.). 
 
Wymiary te dotyczą: 
 
− układu pobierania próbek frakcji częściowego rozcieńczania przepływu i układu 
pojedynczego rozcieńczania przepływu pełnego od końcówki sondy (odpowiednio SP, ISP, PSP) do obsadki filtra; 
 
− układu pełnego pobierania próbek rozcieńczania przepływu częściowego od końca 
tunelu rozcieńczania do obsadki filtra; 
 
− układu podwójnego rozcieńczania pełnego przepływu od końcówki sondy (PSP) do 
tunelu rozcieńczania wtórnego. 
 
Przewód przesyłowy: 
 
− może być podgrzewany do temperatury ścianki nie wyższej niż 325 K (52 °C) przez 
bezpośrednie podgrzewanie lub przez wstępne podgrzewanie powietrza rozcieńczającego, pod warunkiem że temperatura powietrza nie przekracza 325 K (52 °C) przed wprowadzeniem spalin do tunelu rozcieńczania; 
 
− można go zaizolować. 
 
SDT Tunel rozcieńczania wtórnego (rys. 22) 
 
Tunel rozcieńczania wtórnego musi się charakteryzować minimalną średnicą wewnętrzną 75 mm i powinien mieć długość wystarczającą do zapewnienia czasu osiadania co najmniej 0,25 s dla próbki rozcieńczonej podwójnie. Obsadka filtra głównego FH znajduje się w odległości 300 mm od wylotu SDT. 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/189
Tunel rozcieńczania wtórnego: 
 
− może być podgrzewany do temperatury ścianki nie wyższej niż 325 K (52 °C) przez 
bezpośrednie podgrzewanie lub przez wstępne podgrzewanie powietrza 
rozcieńczającego, pod warunkiem, że temperatura powietrza nie przekracza 325 K (52 °C) przed wprowadzeniem spalin do tunelu rozcieńczania; 
 
− można go zaizolować. 
 
FH Obsadka(-i) filtra (rys. 21, 22) 
 
W przypadku filtrów głównych i dodatkowych można wykorzystać jedną osłonę filtra 
lub oddzielne osłony filtrów. Spełnione zostają wymagania załącznika 4, dodatek 4, pkt. 4.1.3. 
 
Obsadka(-i) filtra: 
 
− może być podgrzewana do temperatury ścianki nie wyższej niż 325 K (52°C) przez 
bezpośrednie podgrzewanie lub przez wstępne podgrzewanie powietrza rozcieńczającego, pod warunkiem, że temperatura powietrza nie przekracza 325 K (52°C) przed wprowadzeniem spalin do tunelu rozcieńczania; 
 
− można ją zaizolować. 
 
P Pompa do pobierania próbek (rys. 21, 22) 
 
Pompę do pobierania próbek cząstek stałych umieszcza się w odpowiedniej odległości 
od tunelu, tak aby utrzymywać stałą temperaturę gazów wlotowych (± 3 K), jeżeli nie wykorzystuje się wyrównywania przepływu za pomocą FC3.  
DP Pompa powietrza rozcieńczającego (rys. 22) 
 
Pompę powietrza rozcieńczającego umieszcza się tak, aby temperatura dostarczanego 
wtórnego powietrza rozcieńczającego wynosiła 298 K ± 5 K (25 °C ± 5 °C), jeżeli powietrze rozcieńczające nie zostało wstępnie podgrzane. 
 
FC3 Sterownik przepływu (rys. 21, 22) 
 
Sterownika przepływu używa się do wyrównywania natężenia przepływu cząstek stałych przy wahaniach temperatury i przeciwciśnienia w ścieżce próbki, jeżeli nie są dostępne inne środki. Sterownik przepływu jest konieczny, jeżeli wykorzystuje się elektroniczne wyrównywanie przepływu EFC (patrz rys. 20). 
 
FM3 Urządzenie do pomiaru przepływu (rys. 21, 22) 
 
Miernik gazu lub przyrządy mierzące przepływ próbki cząstek stałych umieszcza się w L 375/190 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
odpowiedniej odległości od pompy do pobierania próbek P, tak aby temperatura gazów 
wlotowych pozostawała na stałym poziomie (± 3 K), jeżeli nie wykorzystuje się wyrównywania przepływu za pomocą FC3. 
 
FM4 Urządzenie do pomiaru przepływu (rys. 22) 
 
Miernik gazu lub przyrządy pomiarowe mierzące przepływ powietrza rozcieńczającego umieszcza się tak, aby temperatura gazów wlotowych utrzymywała się na poziomie 298 K ± 5 K (25 °C ± 5 °C). 
 
BV Zawór kulowy (fakultatywny) 
 
Zawór kulowy charakteryzuje się średnicą wewnętrzną nie mniejszą niż średnica wewnętrzna przewodu przesyłowego cząstek stałych PTT, oraz czasem przełączania niższym niż 0,5 s. 
 
Uwaga
: Jeżeli temperatura otoczenia w pobliżu PSP, PTT, SDT i FH jest niższa niż 
293 K (20 °C), powinno się podjąć środki ostrożności w celu uniknięcia osadzania cząstek stałych na chłodnej ściance tych części. Dlatego też zaleca się ogrzanie lub izolowanie tych części w granicach podanych w odnośnych opisach. Zaleca się, aby temperatura lica filtra podczas pobierania próbek nie była niższa niż 293 K (20 °C). 
 
Przy wysokich obciążeniach silnika części wymienione powyżej można schłodzić za pomocą nieagresywnych środków, takich jak wentylator obrotowy, o ile temperatura chłodziwa nie jest niższa niż 293 K (20 °C). 
 3. OKREŚLANIE
 NIEPRZEZROCZYSTOŚCI  SPALIN 
 3.1. Wstęp
 
 
Punkty 3.2. i 3.3. oraz rys. 23 i 24 zawierają szczegółowe opisy zalecanych układów dymomierza. Ponieważ różne konfiguracje mogą dać równoważne wyniki nie jest wymagana dokładna zgodność z rys. 23 i 24. Do uzyskania informacji dodatkowych i skoordynowania funkcji układów można użyć części dodatkowych, takich jak zawory, zawory elektromagnetyczne, pompy i przełączniki. Pozostałe części, które nie są potrzebne do utrzymywania dokładności niektórych układów można wykluczyć, jeżeli ich wykluczenie opiera się na dobrej praktyce inżynieryjnej. 
 
Zasada pomiaru polega na tym, że przez mierzone pasmo dymu o określonej długości przechodzi światło, a poziom światła docierającego do odbiornika wykorzystuje się do oceny właściwości czynnika w zakresie przesłaniania światła. Pomiar zadymienia zależy od konstrukcji przyrządu i można go przeprowadzić w rurze wydechowej (dymomierz przepływu pełnego zainstalowany na ciągu), na końcu rury wydechowej (dymomierz pełnego przepływu zainstalowany na końcu ciągu) lub przez pobranie próbki z rury wydechowej (dymomierz przepływu częściowego). W przypadku ustalania 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/191
współczynnika pochłaniania światła z impulsu nieprzezroczystości producent przyrządu 
podaje długość ścieżki optycznej przyrządu. 
 
3.2. Dymomierz przepływu pełnego  
 
Można użyć dwóch typów dymomierzy przepływu pełnego (rys. 23). W przypadku dymomierza zainstalowanego na ciągu nieprzezroczystość pełnego przepływu słupa spalin mierzy się w rurze wydechowej. W przypadku tego typu dymomierza efektywna długość ścieżki optycznej przyrządu zależy od jego konstrukcji.  W przypadku dymomierza zainstalowanego na końcu ciągu nieprzezroczystość pełnego przepływu słupa spalin mierzona jest z chwilą wyjścia z rury wydechowej. W przypadku tego typu dymomierza efektywna długość ścieżki optycznej przyrządu zależy od konstrukcji rury wydechowej i odległości między końcem rury wydechowej a dymomierzem. 
   
EPOPLT1 (optional)
CLLDLS
CL
 
   
Rys. 23
 - Dymomierz przepływu pełnego 
  3.2.1. Elementy rysunku 23  
EP Rura wydechowa 
 
W przypadku dymomierza instalowanego na ciągu różnica średnicy rury wydechowej przed i za strefą pomiaru nie może przekraczać trzech wartości średnicy rury wydechowej. Jeżeli średnica strefy pomiarowej jest wyższa niż średnica rury wydechowej, zaleca się zamontowanie przed strefą pomiaru przewodu o średnicy (fakultatywny)  L 375/192 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
rozszerzającej się w kierunku rury wydechowej. 
 
W przypadku dymomierza montowanego na końcu ciągu zacisk 0,6 m rury wydechowej 
jest zaciskiem o przekroju poprzecznym okrągłym i nie należy na nim montować kolanek ani zagiętych przewodów. Zakończenie rury wydechowej przycina się prostokątnie. Dymomierz montuje się centralnie w stosunku do pasma spalin w odległości 25 ± 5 mm od zakończenia rury wydechowej. 
 
OPL Długość ścieżki optycznej 
 
Długość przesłoniętej dymem ścieżki optycznej między źródłem światła dymomierza a odbiornikiem, skorygowana w sposób niezbędny z uwzględnieniem odchyleń wskaźników gęstości i efektu odkształcenia. Długość ścieżki optycznej podaje producent przyrządu, uwzględniając wszelkie środki zapobiegające osadzaniu się sadzy (np. powietrze oczyszczające). Jeżeli długość ścieżki optycznej nie jest znana, ustala się ją zgodnie z normą ISO IDS 11614 pkt 11.6.5. Do właściwego wyznaczenia ścieżki optycznej wymagana jest minimalna prędkość spalin 20 m/s. 
 
LS Źródło światła 
 Źródłem światła jest żarówka o temperaturze barwowej w zakresie 2800-3250 K lub dioda emitująca światło zielone (LED) o szczytowej wartości widma między 550 i 570 nm. Źródło światła należy zabezpieczyć przed osadzaniem się sadzy w sposób niewpływający na długość ścieżki optycznej poza specyfikacjami producentów.  
LD Detektor światła 
 
Detektorem jest fotokomórka lub fotodioda (z filtrem, jeżeli jest to konieczne). W przypadku żarówkowego źródła światła odbiornik wykazuje szczytową wartość reakcji widma zbliżoną do krzywej fotopowej oka ludzkiego (reakcja maksymalna) w zakresie od 550-570 nm, do mniej niż 4 % reakcji maksymalnej poniżej 430 nm i powyżej 680 nm. Detektor światła zabezpiecza się przed osadzaniem się sadzy w sposób niewpływający na długość ścieżki optycznej poza specyfikacjami producentów.  
CL Soczewki promieni równoległych 
 
Wychodzące światło przekształca się na pasmo promieni równoległych o średnicy maksymalnej 30 mm. Promienie wiązki światła są równoległe, a tolerancja odchylenia równoległości wynosi 3 ° osi optycznej.  
T1 Czujnik temperatury (fakultatywny) 
 
Podczas badania można kontrolować temperaturę spalin.  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/193
3.3. Dymomierz przepływu częściowego  
 
W przypadku dymomierza przepływu częściowego (rys. 24) reprezentatywną próbkę spalin pobiera się z rury wydechowej i przepuszcza przez ciąg przesyłowy do komory pomiarowej. W przypadku tego typu dymomierza efektywna długość ścieżki optycznej przyrządu zależy od jego konstrukcji. Czasy reakcji określone w tym poniższym punkcie dotyczą minimalnego natężenia przepływu dymomierza, zgodnie ze specyfikacjami producenta przyrządu. 
 
Exhaust
EPSP
TT
T1FM
P (optional)OPL
MCCLLS
CLLD
 
  
Rys. 24
 - Dymomierz przepływu częściowego 
  3.3.1. Elementy rysunku 24  
EP Rura wydechowa 
 Rura wydechowa musi być prostą rurą o średnicy sześciokrotnie przekraczającej średnicę przewodu od strony końcówki sondy i trzykrotnie przekraczającej średnicę przewodu w kierunku końcówki sondy.  
SP Sonda do pobierania próbek 
 
Sonda do pobierania próbek musi być otwartą rurą biegnącą od lub w pobliżu osi rury wydechowej. Prześwit ścianki przewodu wylotowego wynosi co najmniej 5 mm. Średnica sondy zapewnia pobieranie próbki reprezentatywnej i właściwy przepływ przez dymomierz.  (fakultatywny)  wydech L 375/194 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
TT Przewód przesyłowy 
 
Przewód przesyłowy:  
− musi być możliwie jak najkrótszy i zapewniac temperaturę spalin na wejściu do 
komory pomiarowej wynoszącą 373 ± 30 K (100°C ± 30°C); 
 − musi mieć temperaturę ścianki odpowiednio powyżej punktu roszenia spalin, 
zapobiegając skraplaniu; 
 − musi być na całej długości równy średnicy sondy do pobierania próbek; 
 − musi mieć czas reakcji niższy niż 0,05 s, przy minimalnym przepływie przyrządu, 
zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 4, pkt. 5.2.4.; 
 − nie może wywierać znaczącego wpływu na szczytową wartość zadymienia. 
 
FM Urządzenie do pomiaru przepływu 
 
Przyrządy mierzące przepływ są przeznaczone do wykrywania prawidłowego przepływu w komorze pomiarowej. Minimalne i maksymalne natężenia przepływu są określane przez producenta przyrządu i muszą być zgodne z wymogami dotyczącymi czasu reakcji TT i specyfikacjami dotyczącymi długości ścieżki optycznej. Urządzenie do pomiaru przepływu może znajdować się w pobliżu pompy do pobierania próbek P, jeżeli jest ona wykorzystywana.  
MC Komora pomiarowa 
 
Komora pomiarowa ma nieodblaskową powierzchnię wewnętrzną lub charakteryzuje się równoważnym otoczeniem optycznym. Udar światła rozproszonego na detektorze spowodowany odbiciami wewnętrznymi efektów rozproszenia światła ogranicza się do minimum.  Ciśnienie gazów w komorze pomiarowej nie odbiega od ciśnienia atmosferycznego o więcej niż 0,75 kPa. Jeżeli nie jest to możliwe ze względów konstrukcyjnych, odczyt dymomierza przekształca się na ciśnienie atmosferyczne.  Temperaturę ścianki komory pomiarowej ustawia się na ± 5 K między 343 K (70 °C) a 373 K (100 °C), w każdym razie jednak odpowiednio powyżej punktu roszenia w celu zapobieżenia skraplaniu. Komora pomiarowa musi być wyposażona we właściwe urządzenia mierzące temperaturę.  
OPL Długość ścieżki optycznej 
 
Długość przesłoniętej dymem ścieżki optycznej między źródłem światła dymomierza a odbiornikiem, skorygowana w sposób niezbędny z uwzględnieniem odchyleń 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/195
wskaźników gęstości i efektu odkształcenia. Długość ścieżki optycznej podaje 
producent przyrządu, uwzględniając wszelkie środki zapobiegające osadzaniu się sadzy (np. powietrze oczyszczające). Jeżeli długość ścieżki optycznej nie jest dostępna, ustala się ją zgodnie z normą ISO IDS 11614, pkt. 11.6.5.  
LS Źródło światła 
 
Źródłem światła jest żarówka o temperaturze barwowej w zakresie 2800-3250 K lub dioda emitująca światło zielone (LED) o szczytowej wartości widma między 550 i 570 nm. Źródło światła należy zabezpieczyć przed osadzaniem się sadzy w sposób niewpływający na długość ścieżki optycznej poza specyfikacjami producentów.  
LD Detektor światła 
 
Detektorem jest fotokomórka lub fotodioda (z filtrem, jeżeli jest to konieczne). W przypadku żarówkowego źródła światła odbiornik wykazuje szczytową wartość reakcji widma zbliżoną do krzywej fotopowej oka ludzkiego (reakcja maksymalna) w zakresie od 550-570 nm, do mniej niż 4 % reakcji maksymalnej poniżej 430 nm i powyżej 680 nm. Detektor światła należy zabezpieczyć przed osadzaniem się sadzy w sposób niewpływający na długość ścieżki optycznej poza specyfikacjami producentów.  
CL Soczewki promieni równoległych 
 
Wychodzące światło przekształca się na pasmo promieni równoległych o średnicy maksymalnej 30 mm. Promienie wiązki światła są równoległe, a tolerancja odchylenia równoległości wynosi 3 ° osi optycznej.  
T1 Czujnik temperatury 
 
Do kontrolowania temperatury spalin na wejściu do komory pomiarowej.  
P Pompa do pobierania próbek (fakultatywna) 
 
Do przesyłania próbki gazów przez komorę pomiarową można wykorzystać pompę do pobierania próbek znajdującą się za komorą pomiarową. L 375/196 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Załącznik 5  
 
WŁAŚCIWOŚCI TECHNICZNE PALIWA WZORCOWEGO DO SILNIKÓW 
WYSOKOPRĘŻNYCH PRZEZNACZONEGO DO BADAŃ HOMOLOGACYJNYCH ORAZ SPRAWDZANIA ZGODNOŚCI PRODUKCJI 
 1. OLEJE NAPĘDOWE DO SILNIKÓW WYSOKOPRĘŻNYCH 
(1) 
 
Parametr Jednostka Granice (1) Metoda badania (2) 
 Publikacja 
  Minimum Maksimum   
Liczba cetanowa (3)   52 54 ISO 5165  1998 (4) 
Gęstość przy 15°C  kg/m3 833 837 ISO 3675  1995 
Destylacja:      
- 50% punktu  °C 245  ISO 3405  1998 
- 95% punktu  °C 345 350 ISO 3405  1998 
- końcowy punkt 
wrzenia °C --- 370 ISO 3405  1998 
Temperatura zapłonu  °C 55 --- EN 27719  1993 
CFPP  °C --- -5 EN 116  1981 
Lepkość przy 40°C  mm²/s 2,5 3,5 EN-ISO 3104  1996 
Policykliczne 
węglowodory aromatyczne  % m/m 3,0 6,0 IP 391 
(*) 1995 
Zawartość siarki
 (5) mg/kg --- 300 zgodnie z EN-
ISO/DIS 
14596 1998 (4) 
Korozja miedzi   --- 1 EN-ISO 2160  1995 
Pozostałość koksowa 
Conradsona (10% DR)  % m/m --- 0,2 EN-ISO 10370   
Zawartość popiołu  % m/m --- 0,01 EN-ISO 6245  1995 
Zawartość wody  % m/m --- 0,05 EN-ISO 12937  1995 
Liczba zobojętnienia 
(kwas mocny)  mg OH/g --- 0,02 ASTM D 974-95  1998 (4) 
Stabilność utleniania (6) mg/ ml --- 0,025 EN-ISO 12205  1996 
 (1)  Jeśli konieczne jest obliczenie sprawności cieplnej silnika lub pojazdu, wartość opałową 
oblicza się według wzoru: 
  Energia rozporządzalna (wartość opałowa) (netto) w MJ/kg = (46,423 - 8,792d
2 + 
3,170d) (1 - (x + y + s)) + 9,420s - 2,499x 
   gdzie:    d = gęstość przy 15 °C   x  = stosunek do masy wody (% dzielony przez 100) 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/197
  y = stosunek do masy popiołu (% dzielony przez 100) 
  s = stosunek do masy siarki (% dzielony przez 100).  (2)  Wartości podane w specyfikacji są „wartościami rzeczywistymi”. Podczas wyznaczania 
wartości granicznych zastosowano warunki normy ISO 4259 „Produkty naftowe - Wyznaczanie i stosowanie danych precyzyjnych w odniesieniu do metod badania”, natomiast podczas ustalania wartości minimalnej uwzględniono różnicę minimalną 2R powyżej zera; podczas ustalania wartości minimalnej i maksymalnej uwzględniono różnicę minimalną 4R (R - odtwarzalność). Bez względu na ten pomiar, niezbędny ze względów statystycznych, producent paliwa powinien dążyć do wartości zerowej, jeżeli oznaczona wartość maksymalna wynosi 2R oraz w odniesieniu do przytaczanych maksymalnych i minimalnych wartości granicznych. Jeżeli konieczne jest wyjaśnienie, czy paliwo spełnia wymagania specyfikacji, stosuje się warunki normy ISO 4259. 
 (3)  Zakres liczby cetanowej nie jest zgodny z wymaganiami dotyczącymi minimalnego 
zakresu 4R. Jednakże w przypadku sporu między dostawcą paliwa a użytkownikiem, do rozstrzygnięcia sporu stosuje się warunki normy ISO 4259 pod warunkiem przeprowadzenia pomiaru powtarzalności odpowiednią liczbę razy, do uzyskania niezbędnej dokładności, zamiast wyznaczania poszczególnych wartości. 
 (4) Miesiąc publikacji zostanie podany w odpowiednim terminie. 
 
(5) Należy podać rzeczywistą zawartość siarki w paliwie wykorzystanym do badania. 
Ponadto zawartość siarki w paliwie wzorcowym wykorzystywanym do homologacji pojazdu lub silnika w odniesieniu do wartości granicznych podanych w wierszu B tabeli w pkt. 6.2.1. niniejszego regulaminu musi wynosić maksymalnie 50 ppm. 
 (6)  Nawet jeżeli kontrolowana jest stabilność utleniania, okres przydatności do użycia jest 
ograniczony. Należy zasięgnąć opinii producenta dotyczącej okresu składowania i przydatności do użycia. 
 L 375/198 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
2. ALKOHOL ETYLOWY DO SILNIKÓW DIESLA(1) 
 
Granice (2) Parametr Jednostka Minimum Maksimum  Metoda badania (3) 
Alkohol, masa % m/m  92.4 - ASTM D 5501  
Inne alkohole niż alkohol 
etylowy, zawarte w alkoholu ogółem, masa % m/m - 2 ASTM D 5501  
Gęstość przy 15°C  kg/m3 795 815 ASTM D 4052  
Zawartość popiołu  % m/m  0,001 ISO 6245  
Temperatura zapłonu  °C 10  ISO 2719  
Kwasowość w przeliczeniu na kwas octowy % m/m - 0,0025 ISO 1388-2  
Liczba zobojętnienia (kwas mocny) KOH mg/1 - 1  
Kolor Zgodnie ze 
skalą - 10 ASTM D 1209  
Suche pozostałości przy 
100°C mg/kg  15 ISO 759  
Zawartość wody  % m/m  6,5 ISO 760  
Aldehydy w przeliczeniu na kwas 
octowy % m/m  0,0025 ISO 1388-4  
Zawartość siarki  mg/kg - 10 ASTM D 5453  
Estry w przeliczeniu na 
octan etylu % m/m - 0,1 ASTM D 1617  
 (1) Do paliwa - alkoholu etylowego można dodać, według specyfikacji producenta, cetanowy 
dodatek uszlachetniający. Najwyższa dopuszczalna ilość wynosi 10 % m/m. 
 (2) Wartości podane w specyfikacji są „wartościami rzeczywistymi”. Podczas wyznaczania 
wartości granicznych zastosowano warunki normy ISO 4259, „Produkty naftowe — Wyznaczanie i stosowanie danych precyzyjnych w odniesieniu do metod badania”, natomiast podczas ustalania wartości minimalnej uwzględniono różnicę minimalną 2R powyżej zera; podczas ustalania wartości minimalnej i maksymalnej u względniono różnicę 
minimalną 4R (R - powtarzalność). Bez względu na ten pomiar, niezbędny ze względów statystycznych, producent paliwa powinien dążyć do wartości zerowej, jeżeli oznaczona wartość maksymalna wynosi 2R oraz w odniesieniu do przytaczanych maksymalnych i minimalnych wartości granicznych. Jeżeli konieczne jest wyjaśnienie, czy paliwo spełnia wymagania specyfikacji, stosuje się warunki normy ISO 4259. 
 (3) Metody równoważne ISO zostaną przyjęte, gdy wydane zostaną dla wszystkich 
wymienionych wyżej właściwości. 
  
__________ 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/199
Załącznik 6  
 
WŁAŚCIWOŚCI TECHNICZNE WZORCOWEGO GAZU ZIEMNEGO PRZEZNACZONEGO 
DO BADAŃ HOMOLOGACYJNYCH ORAZ SPRAWDZANIA ZGODNOŚCI PRODUKCJI 
 
 Typ:  GAZ ZIEMNY (NG) 
  Na rynku europejskim dostępne są paliwa w dwóch zakresach:   – zakres H, w którym paliwami wzorcowymi są paliwa GR i G23;  – zakres L, w którym paliwami wzorcowymi są paliwa G23 i G25.    Właściwości paliw wzorcowych GR, G23 i G25 podano poniżej:  
Paliwo wzorcowe GR 
 
Właściwości  Jednostka Baza Granice Metoda badania  
   Min.  Maks.  
Skład:      
Metan % mol 87 84 89  
Etan % mol 13 11 15  
Bilans (*) % mol - - 1 ISO 6974  
Zawartość siarki  mg/m3 (**) - - 10 ISO 6326-5  
 
(*) Gazy obojętne +C 2 
(**) Wartość tę należy wyznaczyć w warunkach standardowych (293,2 K (20 °C) oraz 
101,3 kPa). 
 
Paliwo wzorcowe G23  
 
Właściwości  Jednostka Baza Granice Metoda badania  
   Min. Maks.  
Skład:      
Metan % mol 92,5 91,5 93,5  
Bilans (*) % mol - - 1 ISO 6974  
N 2 % mol 7,5 6,5 8,5  
Zawartość siarki  mg/m3 (**) - - 10 ISO 6326-5  
 
(*) Gazy obojętne (inne niż N 2) +C 2/C 2+ 
(**) Wartość tę należy wyznaczyć w warunkach standardowych (293,2 K (20 °C) oraz 
101,3 kPa). L 375/200 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
Paliwo wzorcowe G25  
 
Właściwości  Jednostka Baza Granice Metoda badania  
   Min. Maks.  
Skład:      
Metan % mol 86 84 88  
Bilans (*) % mol - - 1 ISO 6974  
N 2 % mol 14 12 16  
Zawartość siarki  mg/m3 (**) - - 10 ISO 6326-5  
 
(*) Gazy obojętne (inne niż N 2) +C 2/C 2+ 
(**) Wartość tę należy wyznaczyć w warunkach standardowych (293,2 K (20 °C) oraz 
101,3 kPa). 
 
_________ 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/201
Załącznik 7  
 
Typ:  GAZ PŁYNNY (LPG) 
 
Parametr Jednostk
a Granice Paliwo A Granice Paliwo B) Metoda 
badania 
  Minimum Maksimum Minimum Maksimum   
Liczba oktanowa silnika  92.5 (1)  92.5  EN 589, 
załącznik B
Skład:       
Zawartość C3  % obj. 48 52 83 87  
Zawartość C4  % obj. 48 52 13 17 ISO 7941  
Alkeny % obj.  12  14  
Pozostałość po 
odparowaniu  mg/kg  50  50 NFM 41015 
Całkowita zawartość siarki masa 
ppm (1)  50  50 EN 24260 
Siarkowodór  ---  Brak   Brak  ISO 8819 
Korozja miedzi  wartość 
znamionow
a  klasa 1  klasa 1 ISO 6251(2)
Woda przy 0°C   uwolniona  uwolniona kontrola 
wzrokowa 
 (1) Wartość tę należy wyznaczyć w warunkach standardowych 293,2 K (20 °C) oraz 101,3 kPa.  (2) Metoda ta może niedokładnie wyznaczać obecność materiałów korozyjnych, jeżeli próbka 
zawiera inhibitory korozji lub inne związki chemiczne zmniejszające korozyjność próbki miedzi. W związku z tym zabronione jest dodawanie takich związków wyłącznie w celów wpłynięcia na wyniki badania daną metodą. 
________  L 375/202 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Załącznik 8  
 
PRZYKŁAD PROCEDURY OBLICZENIOWEJ 
 
1.  BADANIE ESC  1.1.  Emisje zanieczyszczeń gazowych
 
   Dane pomiarowe do obliczania wyników z poszczególnych faz podano poniżej. 
W tym przykładzie poziomy CO i NO
x mierzy się w stanie suchym, HC w stanie 
mokrym. Stężenie HC podano w równoważniku propanu (C3) i należy je pomnożyć przez 3, aby otrzymać równoważnik C1. Procedura obliczeniowa dla innych faz jest identyczna. 
 
P 
(kW) T
a 
(K) H a 
(g/kg) G EXH 
(kg) G AIRW 
(kg) G FUEL 
(kg) HC 
(ppm) CO 
(ppm) NO x 
(ppm) 
82,9 294,8 7,81 563,38 545,29 18,09 6,3 41,2 495 
     Obliczanie współczynnika korekcji K
W,r ze stanu suchego na mokry (załącznik 4, 
dodatek 1, pkt. 4.2.): 
 
  F FH = 
⎟⎠⎞⎜⎝⎛+29 . 54509 . 181969 . 1 = 1,9058 oraz K W2 = () 81 . 7 608 . 1 100081 . 7 608 . 1
∗ +∗ = 0,0124 
 
  K W,r = 9239 . 0 0124 . 006 . 54109 . 189058 . 1 1 = − ⎟⎠⎞⎜⎝⎛∗ −  
 
  Obliczanie mokrych stężeń:    CO  = 41,2 * 0,9239 = 38,1 ppm   NO
x  = 495 * 0,9239 = 457 ppm 
   Obliczanie współczynnika korekcji wilgotności K
H,D dla NO x (załącznik 4, 
dodatek 1 pkt. 4.3.): 
   A = 0,309 * 18,09/541,06 - 0,0266  = -0,0163   B = -0,209 * 18,09/541,06 + 0,00954  = 0,0026  
9625 . 0) 298 8 . 294 ( 0026 . 0 ) 71 . 10 81 . 7 ( 0163 . 0 11KD , H =− ∗ + − ∗ −=  
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/203
  Obliczanie masowych natężeń emisji (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 4.4.): 
 
  NO x = 0,001587 * 457 * 0,9625 * 563,38 = 393,27 g/h 
  CO  = 0,000966 * 38,1 * 563,38 = 20,735 g/h   HC  = 0,000479 * 6,3 * 3 * 563,38 = 5,100 g/h    Obliczanie emisji jednostkowych (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 4.5.):    Poniższy przykład obliczenia dotyczy CO; procedura obliczeniowa dla 
pozostałych komponentów jest identyczna. 
   Masowe natężenia emisji poszczególnych faz mnoży się przez odnośne 
współczynniki wagowe, zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 1, pkt. 2.7.1. i sumuje do wyniku średniego masowego natężenia emisji w cyklu: 
    CO = (6,7 * 0,15) + (24,6 * 0,08) + (20,5 * 0,10) + (20,7 * 0,10) + (20,6 * 
0,05) + (15,0 * 0,05) + (19,7 * 0,05) + (74,5 * 0,09) + (31,5 * 0,10) + (81,9 * 0,08) + (34,8 * 0,05) + (30,8 * 0,05) + (27,3 * 0,05) = 30,91 g/h  
    Moc silnika poszczególnych faz mnoży się przez odnośne współczynniki 
wagowe, zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 1, pkt. 2.7.1. i sumuje do wyniku średniej mocy uzyskanej w cyklu: 
    P(n) = (0,1 * 0,15) + (96,8 * 0,08) + (55,2 * 0,10) + (82,9 * 0,10) + (46,8 * 
0,05) + (70,1 * 0,05) + (23,0 * 0,05) +(114,3 * 0,09) + (27,0 * 0,10) + (122,0 * 0,08) + (28,6 * 0,05) + (87,4 * 0,05) + (57,9 * 0,05) = 60,006 kW 
  
006 . 6091 . 30CO =  = 0,515 g/kWh 
    Obliczanie gęstości emisji NO
x punktu losowego (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 
4.6.1.): 
   Przyjmuje się, że w punkcie losowym wyznaczono następujące wartości:     n
Z   = 1600 min-1 
  M Z   = 495 Nm 
  NO x mass,Z  = 487,9 g/h (obliczone zgodnie z poprzednimi wzorami) 
  P(n) Z   = 83 kW 
  NO x,Z   = 487.9/83 = 5,878 g/kWh 
   Wyznaczanie wartości emisji z cyklu badania (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 
4.6.2.): 
 
  Przyjmuje się, że wartości z czterech wspólnych faz w badaniu ESC są 
następujące: L 375/204 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
n RT n SU E R E S E T E U M R M S M T M U 
1368 1785 5,943 5,565 5,889 4,973 515 460 681 610 
 
 E TU = 5,889 + (4,973-5,889) * (1600-368)/(1785-368) = 5,377 g/kWh 
 E RS = 5,943 + (5,565-5,943) * (1600-368)/(1785--368) = 5,732 g/kWh 
 M TU = 681 + (601-681) * (1600-368)/(1785-368) = 641,3 Nm 
 M RS = 515 + (460-515) * (1600-368)/(1785-368) = 484,3 Nm 
  E
Z = 5,732 + (5,377-5,732) * (495-484,3)/(641,3-484,3) = 5,708 g/kWh 
  Porównywanie wartości emisji NO
x (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 4.6.3.): 
  NO
x diff = 100 * (5,878-5,708)/5,708 = 2,98% 
 1.2. Poziomy emisji cząstek stałych
 
  Pomiar emisji cząstek stałych opiera się na zasadzie pobierania próbek cząstek 
stałych w pełnym cyklu, ale wyznaczanie próbki i natężeń przepływu (MSAM i GEDF) odbywa się w poszczególnych fazach. Obliczanie GEDF zależy od użytego układu. W poniższych przykładach wykorzystano układ z pomiarem CO2 i metody ważenia węgla oraz układ z pomiarem przepływu. Wykorzystując układ rozcieńczania przepływu pełnego, GEDF mierzone jest bezpośrednio przez urządzenia CVS. 
  Obliczanie GEDF (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 5.2.3. i 5.2.4.):   Przyjmuje się poniższe dane pomiarowe z fazy 4. Procedura obliczeniowa dla 
pozostałych faz jest identyczna. 
 
G
EXH 
(kg/h) G FUEL 
(kg/h) G DILW 
(kg/h) G TOTW 
(kg/h) CO 2D 
(%) CO 2A 
(%) 
334,02 10,76 5,4435 6,0 0,657 0,040 
  a) metoda ważenia węgla  
G
EDFW = 040 . 0 657 . 076 . 10 5 . 206
−∗ = 3601,2 kg/h 
  b) metoda pomiaru przepływu  
q = 
4435 . 5 0 . 6 (0 . 6
− = 10,78 
  G
EDFW = 334,02 * 10,78 = 3600,7 kg/h 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/205
 
 Obliczanie masowego natężenia emisji (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 5.4.):   Współczynniki przepływu G
EDFW z poszczególnych faz mnoży się przez odnośne 
współczynniki wagowe, zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 1, pkt. 2.7.1. i sumuje do wyniku średniej wartości G
EDF uzyskanej w cyklu. Ogólny współczynnik próbki M SAM 
sumuje się ze współczynników próbki uzyskanych z poszczególnych faz. 
 
 GEDFW = (3567 * 0,15)+(3592 * 0,08)+(3611 * 0,10)+(3600 * 0,10) 
+(3618 * 0,05) +(3600 * 0,05)+(3640 * 0,05)+(3614 * 0,09)+(3620 * 
0,10)+(3601 * 0,08) +(3639 * 0,05)+(3582 * 0,05)+(3635 * 0,05) 
 =  3 604,6 kg/h   M
SAM = 0,226 + 0,122 + 0,151 + 0,152 + 0,076 + 0,076 + 0,076 + 0,136 + 0,151 
+ 0,121  + 0,076 + 0,076 + 0,075  = 1,515 kg 
   Przyjmuje się, że masa cząstek stałych na filtrach wynosi 2,5 mg, następnie  
PT
mass = 10006 . 3604
515 . 15 . 2∗  = 5,948 g/h 
   Korekcja tła (fakultatywna)    Przyjmuje się jeden pomiar tła dający następujące wartości. Obliczanie 
współczynnika rozcieńczenia DF jest takie samo, jak w pkt. 3.1. niniejszego załącznika i nie pokazano go tutaj. 
   
M
d = 0,1 mg; M DIL = 1,5 kg 
    Suma DF = [(1
-1/119,15) * 0,15] + [(1-1/8,89) * 0,08] + [(1-1/14,75) * 0,10] + [(1-
1/10,10) * 0,10] + [(1-1/18,02) * 0,05] + [(1-1/12,33) * 0,05] + [(1-1/32,18) * 0,05] + 
[(1-1/6,94) * 0,09] + [(1-1/25,19) * 0,10] + [(1-1/6,12) * 0,08] + [(1-1/20,87) * 0,05] + 
[(1-1/8,77) * 0,05] + [(1-1/12,59) * 0,05] = 0,923 
 
PT mass = 10006 . 3604923 . 05 . 11 . 0
515 . 15 . 2∗ ⎟⎠⎞⎜⎝⎛∗ −  = 5,726 g/h 
 
  Obliczanie emisji jednostkowej (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 5.5.):   P(n) = (0,1 * 0,15) + (96,8 * 0,08) + (55,2 * 0,10) +(82,9 * 0,10) +(46,8 * 0,05) 
+(70,1 * 0,05) + (23,0 * 0,05) +(114,3 * 0,09) + (27,0 * 0,10) +(122,0 * 0,08) + (28,6 * 0,05) + (87,4 * 0,05) + (57,9 * 0,05) = 60,006 kW 
 L 375/206 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 006 . 60948 . 5PT =  = 0,099 g/kWh, jeżeli zastosowano korekcję tła 
006 . 60726 . 5PT =  = 0,095 g/kWh 
 
  Obliczanie współczynnika wagowego (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 5.6.):    Przyjmuje się wartości obliczone dla fazy 4 powyżej, a następnie  
WF
E,I = 7 . 3600 515 . 16 . 3604 152 . 0
∗∗ = 0,1004 
 
  Wartość ta mieści się w pożądanym zakresie 0,10 ± 0,003.  2.  BADANIE ELR     Ponieważ w europejskim prawodawstwie dotyczącym spalin wyznaczanie poziomów 
filtracji Bessela jest nową procedurą uśredniania, poniżej podano wyjaśnienie działania filtra Bessela, przykład obliczania algorytmu Bessela i przykład obliczania ostatecznej wartości zadymienia. Stałe algorytmu Bessela zależą jedynie od konstrukcji dymomierza i częstotliwości pobierania próbek wskazanej przez układ uzyskiwania danych. Zaleca się, aby producent dymomierza podał stałe filtra Bessela dla różnych częstotliwości pobierania próbek i aby odbiorca stosował te stałe do obliczenia algorytmu Bessela oraz do obliczania wartości zadymienia. 
 2.1.  Uwagi ogólne dotyczące filtra Bessela
 
    W związku z zakłóceniami wysokiej częstotliwości nierozcieńczony impuls 
nieprzezroczystości pokazuje zazwyczaj ślad wysokorozproszony. Aby zlikwidować te zakłócenia do badania ELR konieczne jest zastosowanie filtra Bessela. Filtr Bessela jest rekursywnym filtrem wtórnym o niskim przenikaniu, gwarantującym najszybszy wzrost mocy impulsu bez przeskoku impulsu. 
   Przyjmując rzeczywisty poziom nierozcieńczonych spalin w przewodzie wydechowym 
każdy dymomierz pokazuje opóźniony i różnie mierzony ślad nieprzezroczystości. Opóźnienie i odchylenie zmierzonego śladu nieprzezroczystości zależy od geometrii komory pomiarowej dymomierza, w tym ciągów pobierania próbek spalin i od czasu niezbędnego do przetworzenia impulsu w przyrządach elektronicznych dymomierza. Wartości charakteryzujące te dwa zjawiska określa się mianem czasu reakcji fizycznej i elektrycznej i są to wartości inne dla filtra różnego typu dymomierzy.  
  Celem stosowania filtra Bessela jest zapewnienie jednolitych, ogólnych właściwości 
filtrowania całego układu dymomierza, obejmującego: 
      -  czas reakcji fizycznej dymomierza (t
p), 
    - czas reakcji elektrycznej dymomierza (t e), 
    - czas reakcji filtra zastosowanego filtra Bessela (t F). 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/207
 
  Wynikowy ogólny czas reakcji układu tA ver przedstawiono poniżej: 
  
t Aver = , t t t2
e2
p2
F + +  
   i musi być równy dla wszystkich rodzajów dymomierzy, aby wskazywać tę samą 
wartość zadymienia. Dlatego filtr Bessela należy skonstruować w taki sposób, aby czas reakcji filtra (t
F) oraz czas reakcji fizycznej (t p) i elektrycznej (t e) danego dymomierza 
mieścił się w pożądanym ogólnym czasie reakcji (t Aver). Ponieważ t p i t e są wartościami 
istotnymi dla danego dymomierza, a t Aver określa się w niniejszym regulaminie na 1,0 s, 
t F można obliczyć w następujący sposób: 
  
t F = 2
e2
p2
Aver t t t − −  
   Z definicji czas reakcji filtra t
F jest wzrostem czasu przefiltrowanego impulsu 
wyjściowego między 10% i 90% na impulsie wejściowym. Dlatego częstotliwość wyłączania filtra Bessela należy powtórzyć w taki sposób, aby czas reakcji filtra Bessela odpowiadał wymaganemu wzrostowi czasu. 
                   
Rys. a
 - Ślady impulsu wejściowego i przefiltrowanego impulsu wyjściowego 
    Na rys. a pokazano ślady impulsu wejściowego i przefiltrowanego impulsu 
wyjściowego Bessela, a także czas reakcji filtra Bessela (t
F). 
   Obliczanie algorytmu filtra Bessela to proces wieloetapowy, wymagający kilku 
cyklów iteracji. Poniżej pokazano schemat procecu iteracji. 
 C.  Signal [-] 
Czas [s] Impuls 
wyjściowy 
filtra Bessela Impuls wejściowy 
Impuls [-] L 375/208 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
 Właściwości 
dymomierza T pf  
t e [s] Regulacja 
t AVER  [s] Współczynnik 
pobierania próbek 
układu uzyskiwania 
danych [Hz]
Wymagany ogólny czas reakcji filtra Bessela t F 
Konstrukcja algorytmu filtra Bessela 
f c ,E ,K
Zastosowanie filtra Bessela na wejściu 
Obliczanie powtarzanego czasu reakcji filtra 
Odchylenie między t F  i t F, iter 
Kontrola kryteriów powtórzenia 
Stałe ostateczne filtra Bessela i algorytmRegulacja częstotliwości 
wyłączania 
Iterac j a 
Etap 7 Etap 6 Etap 5 Etap 4 Etap 3 Etap 2 Etap 1 
nie 
tak 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/209
 
2.2.  Obliczanie algorytmu Bessela  
 
  W tym przykładzie algorytm Bessela oblicza się w kilku etapach, zgodnie z 
powyższą procedurą iteracji, w oparciu o załącznik 4, dodatek 1, pkt. 6.1. 
    W przypadku dymomierza i układu uzyskiwania danych przyjmuje się 
następujące właściwości: 
    - czas reakcji fizycznej, t
p  0,15 s 
  - czas reakcji elektrycznej, t e 0,05 s 
  - ogólny czas reakcji , t Aver  1,00 s (zgodnie z definicją w niniejszym 
regulaminie) 
  - częstotliwość pobierania próbek        150 Hz     Etap 1 Wymagany czas reakcji filtra Bessela t
F: 
  
t F = ) 05 . 0 15 . 0 ( 12 2 2+ −  = 0,987421 s 
   Etap 2 Szacowana częstotliwość wyłączania i obliczanie stałych Bessela E, K 
dla pierwszej iteracji: 
    f
c =  3,1415 / (10 * 0,987421) = 0,318152 Hz 
  ∆t =  1 / 150  =  0,006667 s   Ω  = 1 / [tan (3,1415 * 0,006667 * 0,318152)] = 150,076644    
5
210 07948 . 7
076644 . 150 618034 . 0 618034 . 0 3 076644 . 150 11E−∗ =
∗ + ∗ ∗ +=  
  K = 2 * 7,07948 * 10-5 * (0,618034 * 150,076644 - 1) – 1 = 0,970783 
    To daje algorytm Bessela:   
  Y
i = Y i-1 + 7,07948 * 10-5 * (S i + 2 * S i-1 + S i-2 - 4 * Y i-2) + 0,970783 * (Y i-1 - Y i-
2) 
    gdzie S
i stanowi wartości impulsu wejściowego etapu („0” lub „1”), a Y i stanowi 
przefiltrowane wartości impulsu wyjściowego. 
    Etap 3 Stosowanie filtra Bessela na początku etapu:     Czas reakcji filtra Bessela t
F określa się jako wzrost czasu przefiltrowanego 
impulsu wyjściowego między 10 % i 90 % impulsu wejściowego etapu. W celu wyznaczenia czasów 10 % (t
10) i 90 % (t 90) sygnału wyjściowego, filtr Bessela 
musi być stosowany na początku etapu z wykorzystaniem powyższych wartości f
c, E i K. 
  L 375/210 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
  Liczby indeksu, czas i wartości impulsu wejściowego etapu oraz wynikowe 
wartości przefiltrowanego impulsu wyjściowego dla pierwszej i drugiej iteracji 
podano w tabeli B. Punkty przylegające do t 10 i t 90 zaznaczono pogrubionymi 
cyframi. W tabeli B, pierwsza iteracja, 10 % wartości zachodzi między liczbą indeksu 30 i 31, a 90 % wartości zachodzi między liczbą indeksu 191 i 192. Dla obliczania t
F,iter właściwe wartości t 10 i t 90 wyznacza się przez liniowe połączenie 
między przylegającymi punktami pomiarowymi, w następujący sposób: 
  
t 10=t lower + ∆t * (0,1-out lower)/(out upper - out lower) 
 
t 90=t lower + ∆t * (0,9-out lower)/(out upper - out lower) 
   gdzie out
upper i out lower to, odpowiednio, punkty przylegające przefiltrowanego impulsu 
Bessela, a t lower to czas przylegającego punktu czasu, zgodnie z tabelą B. 
  
   t 10 =0,200000+0,006667*(0,1-0,099208)/(0,104794-0,099208)=0,200945 s 
 
   t 90 =1,273333+0,006667*(0,9-0,899147)/(0,901168-0,899147)=1,276147 s 
   Etap 4 Czas reakcji filtra pierwszego cyklu iteracji:   
t
F,iter =  1,276147 - 0,200945 = 1,075202 s 
    Etap 5 Odchylenie między wymaganym i uzyskanym czasem reakcji filtra pierwszego 
cyklu iteracji: 
  
∆ = (1,075202 - 0,987421) / 0,987421 = 0,081641 
    Etap 6 Kontrola kryteriów iteracji:     |∆| ≤ 0,01 jest wymagane. Ponieważ 0,081641 > 0,01, kryteria iteracji nie są spełnione i 
należy rozpocząć następny cykl iteracji. Dla tego cyklu iteracji nową częstotliwość wyłączania oblicza się z f
c i ∆ w następujący sposób : 
  
f c,new = 0,318152 * (1 + 0,081641) = 0,344126 Hz 
    Tę nową częstotliwość wyłączania wykorzystuje się w drugim cyklu iteracji, ponownie 
uruchamiając etap 2. Iterację kontynuuje się do spełnienia kryteriów iteracji. Wartości wynikowe z pierwszej i drugiej iteracji podsumowano w tabeli A. 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/211
 
Parametr 1 iteracja 2 iteracja 
f c (Hz) 0,318152 0,344126 
E (-) 7,07948 * 10-5 8,272777 * 10-5 
K (-) 0,970783 0,968410 
t 10 (s) 0,200945 0,185523 
t 90 (s) 1,276147 1,179562 
t F,iter (s) 1,075202 0,994039 
∆ (-) 0,081641 0,006657 
f c,new (Hz) 0,344126 0,346417 
 
  Tabela A  - Wartości z pierwszej i drugiej iteracji 
   Etap 7 Ostateczny algorytm Bessela:     Jeżeli spełniono kryteria iteracji, końcowe stałe filtra Bessela i ostateczny algorytm filtra 
Bessela oblicza się zgodnie z etapem 2. W tym przykładzie kryteria iteracji spełniono po drugiej iteracji (∆= 0,006657 ≤ 0,01). Ostateczny algorytm wykorzystuje się następnie do wyznaczania uśrednionych wartości zadymienia (patrz następny pkt. 2.3.). 
  
Y
I=Y i-1+8,272777*10-5*(S i+2*S i-1+S i-2-4*Y i-2)+0,968410*(Y i-1-Y i-2) L 375/212 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
   Impuls  Przefiltrowany impuls wyjściowy  
  wejściowy  Y i 
Indeks I:  Czas  S i  [-] 
[-] [s] [-] 1. iteracja  2. iteracja  
-2 -0,013333 0 0,000000 0,000000 
-1 -0,006667 0 0,000000 0,000000 
0 0,000000 1 0,000071 0,000083 
1 0,006667 1 0,000352 0,000411 
2 0,013333 1 0,000908 0,001060 
3 0,020000 1 0,001731 0,002019 
4 0,026667 1 0,002813 0,003278 
5 0,033333 1 0,004145 0,004828 
~  ~  ~  ~  ~  
24 0,160000 1 0,067877 0,077876 
25 0,166667 1 0,072816 0,083476 
26 0,173333 1 0,077874 0,089205 
27 0,180000 1 0,083047 0,095056 
28 0,186667 1 0,088331 0,101024 
29 0,193333 1 0,093719 0,107102 
30 0,200000 1 0,099208 0,113286 
31 0,206667 1 0,104794 0,119570 
32 0,213333 1 0,110471 0,125949 
33 0,220000 1 0,116236 0,132418 
34 0,226667 1 0,122085 0,138972 
35 0,233333 1 0,128013 0,145605 
36 0,240000 1 0,134016 0,152314 
37 0,246667 1 0,140091 0,159094 
~  ~  ~  ~  ~  
175 1,166667 1 0,862416 0,895701 
176 1,173333 1 0,864968 0,897941 
177 1,180000 1 0,867484 0,900145 
178 1,186667 1 0,869964 0,902312 
179 1,193333 1 0,872410 0,904445 
180 1,200000 1 0,874821 0,906542 
181 1,206667 1 0,877197 0,908605 
182 1,213333 1 0,879540 0,910633 
183 1,220000 1 0,881849 0,912628 
184 1,226667 1 0,884125 0,914589 
185 1,233333 1 0,886367 0,916517 
186 1,240000 1 0,888577 0,918412 
187 1,246667 1 0,890755 0,920276 
188 1,253333 1 0,892900 0,922107 
189 1,260000 1 0,895014 0,923907 
190 1,266667 1 0,897096 0,925676 
191 1,273333 1 0,899147 0,927414 
192 1,280000 1 0,901168 0,929121 
193 1,286667 1 0,903158 0,930799 
194 1,293333 1 0,905117 0,932448 
195 1,300000 1 0,907047 0,934067 
~  ~  ~  ~  ~  
 
 Tabela B  -  Wartości impulsu wejściowego etapu i przefiltrowanego impulsu 
wyjściowego Bessela dla pierwszego i drugiego cyklu iteracji 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/213
 
2.3. Obliczanie wartości zadymienia  
   Na poniższym schemacie przedstawiono ogólną procedurę wyznaczania ostatecznej 
wartości zadymienia. 
 
 
 Prędkość A 
Etap obciążenia 1 
Prędkość A 
Etap obciążenia 2 
Prędkość A 
Etap obciążenia 3 Prędkość B 
Etap obciążenia 1  
 
Prędkość B 
Etap obciążenia 2 
Prędkość B 
Etap obciążenia 3 Prędkość C 
Etap obciążenia 1 
 
Prędkość C 
Etap obciążenia 2 
Prędkość C 
Etap obciążenia 3 
w artości nieprzefiltrowane j  nieprzezrocz y stoś c i N [%]
przekształcenie na współczynnik pochłaniania światła k [l/min] 
Obliczanie wartości zadymienia dla każdej prędkościWalidacja cyklu dla każdej prędkościWybieranie maksymalnej wartości k (szczytowej) dla 
każdego etapu prędkości i obciążenia  Filtrowanie filtrem Bessela
Obliczanie ostatecznej wartości zadymieniaL 375/214 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
  Na rys. b przedstawiono ślady zmierzonego nierozcieńczonego impulsu 
nieprzezroczystości oraz nieprzefiltrowane i przefiltrowane współczynniki pochłaniania 
światła (wartość k) pierwszego etapu obciążenia badania ELR, a ponadto oznaczono maksymalną wartość Y
max1,A  (szczyt) przefiltrowanego śladu k. Odpowiednio tabela C 
zawiera wartości liczbowe indeksu i, czasu (częstotliwość pobierania próbek 150 Hz), nierozcieńczonej nieprzezroczystości, nieprzefiltrowaną wartość k i przefiltrowaną wartość k. Filtrowanie przeprowadzono przy wykorzystaniu stałych algorytmu Bessela skonstruowanego w pkt. 2.2. niniejszego załącznika. W związku z dużą ilością danych w tabeli podano tylko części wartości śladu zadymienia znajdujące się na początku i w pobliżu wartości szczytowej. 
                     Rys. b
  Ślady zmierzonej nieprzezroczystości N, nieprzefiltrowanego zadymienia 
k i przefiltrowanego zadymienia k 
    Wartość szczytową (i = 272) oblicza się przyjmując dane podane w tabeli C. Pozostałe 
pojedyncze wartości zadymienia oblicza się w ten sam sposób. Na początku algorytmu, s
-1, s -2, y -1, i y -2 wynoszą zero. 
   Obliczanie wartości k (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 6.3.1.):   
L
A (m) 0,430 
Indeks I 272 
N (%) 16,783 
S 271 (m-1) 0,427392 
S 270 (m-1) 0,427532 
Y 271 (m-1) 0,542383 
Y 270 (m-1) 0,542337 Nieprzezroczystość 
 N [%] Szczytnieprzezroczystość, N 
nieprzefiltrowane zadymienie, k 
przefiltrowane zadymienie, k 
Czas [s] 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/215
 
k = - ⎟⎠⎞⎜⎝⎛− ∗100783 . 161 ln430 . 01 = 0,427252 m-1 
 
 W poniższym równaniu wartość ta odpowiada S 272. 
   Obliczanie uśrednionej wartości zadymienia Bessela (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 6.3.2.):    W poniższym równaniu wykorzystuje się stałe Bessela z poprzedniego pkt. 2.2. 
Rzeczywista, nieprzefiltrowana wartość k, jak obliczono powyżej, odpowiada S
272 (S i). S 271 
(S i-1) i S 270 (S i-2) to dwie poprzedzające, nieprzefiltrowane wartości k, Y 271 (Y i-1), a Y 270 
(Y i-2) to dwie poprzedzające przefiltrowane wartości k. 
   Y
272 = 0,542383+8,272777*10-5*(0,427252+2*0,427392+0,427532-4*0,542337)+ 
0,968410*(0,542383-0,542337) = 0,542389 m-1 
   Wartość ta odpowiada w poniższym równaniu Y
max1,A . 
   Obliczanie ostatecznej wartości zadymienia (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 6.3.3.):    Z każdego śladu zadymienia do dalszego obliczenia pobiera się maksymalną, 
przefiltrowaną wartość k. Przyjmuje się następujące wartości: 
  
 Y
max (m-1) 
Prędkość 
 Cykl 1 
 Cykl 2 
 Cykl 3 
 
 
A 
  
0,5424 
  
0,5435 
  
0,5587 
 
 
B 
  
0,5596 
  
0,5400 
  
0,5389 
 
 
C 
  
0,4912 
  
0,5207 
  
0,5177 
 
   SV
A = (0,5424 + 0,5435 + 0,5587) / 3 =  0,5482 m-1 
  SV
B = (0,5596 + 0,5400 + 0,5389) / 3 =  0,5462 m-1 
  SV
C = (0,4912 + 0,5207 + 0,5177) / 3 =  0,5099 m-1 
  SV  = (0,43*0,5482)+(0,56*0,5462)+(0,01*0,5099) = 0,5467 m
-1 L 375/216 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Walidacja cyklu (załącznik 4, dodatek 1, pkt. 3.4.) 
  
 Przed obliczaniem SV musi zostać stwierdzona ważność cyklu przez obliczenie 
względnego odchylenia standardowego zadymienia z trzech cykli dla każdej prędkości. 
  
  
W tym przykładzie dla każdej prędkości spełniono kryterium zatwierdzenia ważności 
wynoszace 15 %. 
   
Prędkość 
  
Średnia SV (m-1)
  
Bezwzględne odchylenie 
standardowe (m-1) 
  
Względne odchylenie 
standardowe (m-1) 
 
 
A 
  
0,5482 
  
0,0091 
  
1,7 
 
 
B 
  
0,5462 
  
0,0116 
  
2,1 
 
 
C 
  
0,5099 
  
0,0162 
  
3,2 
 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/217
Tabela C  
 Wartości nieprzezroczystości N, nieprzefiltrowana i przefiltrowana wartość k na początku 
etapu obciążenia 
   Nieprzefiltrowa
na Przefiltrowana
Indeks i: Czas Nieprzezroczyst
ość N wartość K wartość K 
[-] [s] [%] [m-1] [m-1] 
-2 0,000000 0,000000 0,000000 0,000000 
-1 0,000000 0,000000 0,000000 0,000000 
0 0,000000  0,000000 0,000000 0,000000  
1 0,006667  0,020000 0,000 465 0,00000 0 
2 0,013333  0,020000 0,000 465 0,000000  
3 0,020000  0,020000 0,000 465 0,000000  
4 0,026667  0,020000 0,000 465 0,00000 1 
5 0,033333  0,020000 0,000 465 0,00000 2 
6 0,040000  0,020000 0,000 465 0,00000 2 
7 0,046667  0,020000 0,000 465 0,000003  
8 0,053333  0,020000 0,000 465 0,00000 4 
9 0,060000  0,020000 0,000 465 0,000005  
10 0,066667  0,020000 0,000 465 0,000006  
11 0,073333  0,020000 0,000 465 0,000008  
12 0,080000  0,020000 0,000 465 0,000009  
13 0,086667  0,020000 0,000 465 0,0000 11 
14 0,093333  0,020000 0,000 465 0,0000 12 
15 0,100000  0,192000 0,004469 0,0000 14 
16 0,106667  0,212000 0,004935 0,0000 18 
17 0,113333  0,212000 0,004935 0,0000 22 
18 0,120000  0,212000 0,004935 0,0000 28 
19 0,126667  0,343000 0,007990 0,000036  
20 0,133333  0,566000 0,013200 0,0000 47 
21 0,140000  0,889000 0,020767 0,00006 1 
22 0,146667  0,929000 0,021706 0,00008 2 
23 0,153333  0,929000 0,021706 0,000 109 
24 0,160000  1 ,263000 0,029559 0,000 143 
25 0,166667  1 ,455000 0,034086 0,000 185 
26 0,173333  1 ,697000 0,03980 4 0,000 237 
27 0,180000  2 ,030000 0,047695 0,00030 1 
28 0,186667  2 ,081000 0,048906 0,000378  
29 0,193333  2 ,081000 0,048906 0,000 469 
30 0,200000  2 ,424000 0,057067 0,000573  
31 0,206667  2 ,475000 0,058 282 0,000693  
32 0,213333  2 ,475000 0,058 282 0,0008 27 
33 0,220000  2 ,808000 0,066 237 0,000977  
34 0,226667  3,010000 0,071075 0,001144 
35 0,233333  3,253000 0,076909 0,001328 
36 0,240000  3,606000 0,085 410 0,001533 
37 0,246667  3,960000 0,093966 0,001758 
38 0,253333  4 ,455000 0,105983 0,002007 
39 0,260000  4 ,818000 0,114836 0,002283 
40 0,266667  5,020000 0,119776 0,002587 
~ ~ ~ ~ ~ 
 L 375/218 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
Tabela C (cd.)  
 Wartości nieprzezroczystości N, nieprzefiltrowana i przefiltrowana wartość k w pobliżu 
Y max1,A  
    ( ≡ wartość maksymalna, oznaczona pogrubioną czcionką) 
   Nieprzefiltrowan
a Przefiltrowana
Indeks i: Czas Nieprzezroczysto
ść N wartość K wartość K 
[-] [s]  [%] [m-1] [m-1] 
259 1 ,726667 17 ,182000 0 ,438429 0 ,538856 
260 1 ,733333 16 ,949000 0 ,431896 0 ,539423 
261 1 ,740000 16 ,788000 0 ,427392 0 ,539936 
262 1 ,746667 16 ,798000 0 ,427671 0 ,540396 
263 1 ,753333 16 ,788000 0 ,427392 0 ,540805 
264 1 ,760000 16 ,798000 0 ,427671 0 ,541163 
265 1 ,766667 16 ,798000 0 ,427671 0 ,541473 
266 1 ,773333 16 ,788000 0 ,427392 0 ,541735 
267 1 ,780000 16 ,788000 0 ,427392 0 ,541951 
268 1 ,786667 16 ,798000 0 ,427671 0 ,542123 
269 1 ,793333 16 ,798000 0 ,427671 0 ,542251 
270 1 ,800000 16 ,793000 0 ,427532 0 ,542337 
271 1 ,806667 16 ,788000 0 ,427392 0 ,542383 
272 1 ,813333 16 ,783000 0 ,427252 0 ,542389 
273 1 ,820000 16 ,780000 0 ,427168 0 ,542357 
274 1 ,826667 16 ,798000 0 ,427671 0 ,542288 
275 1 ,833333 16 ,778000 0 ,427112 0 ,542183 
276 1 ,840000 16 ,808000 0 ,427951 0 ,542043 
277 1 ,846667 16 ,768000 0 ,426833 0 ,541870 
278 1 ,853333 16 ,010000 0 ,405750 0 ,541662 
279 1 ,860000 16 ,010000 0 ,405750 0 ,541418 
280 1 ,866667 16 ,000000 0 ,405473 0 ,541136 
281 1 ,873333 16 ,010000 0 ,405750 0 ,540819 
282 1 ,880000 16 ,000000 0 ,405473 0 ,540466 
283 1 ,886667 16 ,010000 0 ,405750 0 ,540080 
284 1 ,893333 16 ,394000 0 ,416406 0 ,539663 
285 1 ,900000 16 ,394000 0 ,416406 0 ,539216 
286 1 ,906667 16 ,404000 0 ,416685 0 ,538744 
287 1 ,913333 16 ,394000 0 ,416406 0 ,538245 
288 1 ,920000 16 ,394000 0 ,416406 0 ,537722 
289 1 ,926667 16 ,384000 0 ,416128 0 ,537175 
290 1 ,933333 16 ,010000 0 ,405750 0 ,536604 
291 1 ,940000 16 ,010000 0 ,405750 0 ,536009 
292 1 ,946667 16 ,000000 0 ,405473 0 ,535389 
293 1 ,953333 16 ,010000 0 ,405750 0 ,534745 
294 1 ,960000 16 ,212000 0 ,411349 0 ,534079 
295 1 ,966667 16 ,394000 0 ,416406 0 ,533394 
296 1 ,973333 16 ,394000 0 ,416406 0 ,532691 
297 1 ,980000 16 ,192000 0 ,410794 0 ,531971 
298 1 ,986667 16 ,000000 0 ,405473 0 ,531233 
299 1 ,993333 16 ,000000 0 ,405473 0 ,530477 
300 2 ,000000 16 ,000000 0 ,405473 0 ,529704 
~ ~ ~ ~ ~ 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/219
 
3. BADANIE ETC 
  3.1. Poziomy emisji zanieczyszczeń gazowych (silnik Diesla)
 
   Dla układu PDP-CVS przyjmuje się następujące wyniki badania  
V
0 (m3/obr.) 0,1776 
N p (obr.) 23073 
p B (kPa) 98,0 
p 1 (kPa) 2,3 
T (K) 322,5 
H a  (g/kg) 12,8 
NO x conce (ppm) 53,7 
NO x concd (ppm) 0,4 
CO  conce (ppm) 38,9 
CO  concd (ppm) 1,0 
HC  conce (ppm) bez separatora  9,00 
HC  concd (ppm) bez separatora  3,02 
HC  conce (ppm) z separatorem  1,20 
HC  concd (ppm) z separatorem  0,65 
CO 2,conce (%) 0,723 
W act (kWh) 62,72 
    Obliczanie przepływu rozcieńczonych spalin (załącznik 4, dodatek 2, pkt 4.1.):   
M
TOTW  = 1,293 * 0,1776 * 23073 * (98,0 - 2,3) * 273 / (101,3 * 322,5) 
 = 4237,2 kg 
   Obliczanie współczynnika korekcji NO
x (załącznik 4, dodatek 2, pkt 4,2.): 
  1.03910.71)- (12.8 0.0182-11KD H, =⋅=  
 
Obliczanie stężenia NMHC metodą NMC (załącznik 4, dodatek 2, pkt 4.3.1.), przy założeniu wydajności metanu 0,04 i wydajności etanu 0,98:  
ppm 7.91= 0.04- 0.981.2- 0.04)-(1×9.0= NMHCconce  L 375/220 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
 
ppm 2.39= 0.04- 0.980.65- 0.04)-(1×3.02= NMHCconcd  
 
 Obliczanie stężeń z korekcją tła (załącznik 4, dodatek 2, pkt 4.3.1.1.):    Przyjmuje się skład paliwa C
1H 1,8 
  
13.6(1.8/4)) (1 (3.76 (1.8/2)11100 Fs =+⋅ + +⋅ =  
  
18.69
10 38.9) (9.00 0.72313.6DF4 -=
⋅ + +=  
 
NO x conc   = 53,7 - 0,4 · (1 - (1/18,69)) = 53,3 ppm 
 CO
conc   = 38,9 - 1,0 · (1 - (1/18,69)) = 37,9 ppm 
 HC
conc   = 9,00 - 3,02 · (1 - (1/18,69)) = 6,14 ppm 
 
NMHC conc = 7,91 - 2,39 · (1 - (1/18,69)) = 5,65 ppm 
  
 Obliczanie masowego natężenia emisji (załącznik 4, dodatek 2, pkt. 4.4.):   
NO
x mass = 0,001587 · 53,3 · 1,039 · 4237,2 = 372,391 g 
 CO
mass = 0,000966 · 37,9  · 4237,2  = 155,129 g 
 HC
mass = 0,000479 · 6,14 · 4237,2  = 12,462 g 
 
NMHC mass = 0,000479 · 5,65 · 4237,2  = 11,467 g 
 
 Obliczanie emisji jednostkowych (załącznik 4, dodatek 2, pkt 4.4.):   
h g/kW 5.94 62.72 / 372.391 NOx = =  
 
h g/kW 2.47 62.72 / 155.129 CO = =  
 
h g/kW 0.199 62.72 / 12.462 HC = =  
 
g/kWh 0.183 62.72 / 11.467 NMHC = =  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/221
 
3.2. Poziomy emisji cząstek stałych (silnik Diesla)  
  
 Dla układu PDP-CVS przyjmuje się następujące wyniki badania przy układzie 
rozcieńczania podwójnego 
 
M TOTW (kg) 4237,2 
M f,p (mg) 3,030 
M f,b (mg) 0,044 
M TOT (kg) 2,159 
M SEC (kg) 0,909 
M d (mg) 0,341 
M DIL (kg) 1,245 
DF 18,69 
W act (kWh) 62,72 
  Obliczanie masy emisji (załącznik 4, dodatek 2, pkt. 5.1.):   
M
f = 3,030 + 0,044 = 3,074 mg 
  
M SAM = 2,159 - 0,909 = 1,250 kg 
 
g 42 . 1010002 . 4237
250 . 1074 . 3PTmass = ∗ =  
 
 Obliczanie masy emisji z korekcją tła (załącznik 4, dodatek 2, pkt 5.1.):  
g  9.32  10002 . 4237
69 . 1811245 . 1341 . 0
250 . 1074 . 3PTmass = ∗ ⎥
⎦⎤
⎢
⎣⎡
⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛⎟⎠⎞⎜⎝⎛− ∗ − =  
 
Obliczanie emisji jednostkowej (załącznik 4, dodatek 2, pkt 5.2.):  
 
g/kWh  5.94 62.72  /  372.391 NOx = =  
g/kWh  2.47 62.72  /  155.129 CO = =  
g/kWh  0.199 62.72  /  12.462  HC = =  
  L 375/222 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
3.3. Poziomy emisji zanieczyszczeń gazowych (silnik CNG)  
  
Dla układu PDP-CVS przyjmuje się następujące wyniki badania 
  
M
TOTW (kg)  4237,2 
H a (g/kg)  12,8 
NO x conce (ppm)  17,2 
NO x concd (ppm)  0,4 
CO  conce (ppm)  44,3 
CO  concd (ppm)  1,0 
HC  conce (ppm) bez separatora   27,0 
HC  concd (ppm) bez separatora   2,02 
HC  conce (ppm) z separatorem   18,0 
HC  concd (ppm) z separatorem   0,65 
CH 4 conce (ppm)  18,0 
CH 4 concd (ppm)  1,1 
CO 2,conce (%)  0,723 
W act (kWh)  62,72 
 
Obliczanie współczynnika korekcji NO x (załącznik 4, dodatek 2, pkt 4.2.): 
 
1.074=10.71)- (12.8× 0.0329-11= KG H,  
 
Obliczanie stężenia NMHC (załącznik 4, dodatek 2, pkt 4.3.1.):  a) metoda GC 
  
NMHC
conce = 27,0 - 18,0 = 9,0 ppm 
 
b) metoda NMC   Przyjmuje się wydajność metanu 0,04 i wydajnoś ć etanu 0,98 (patrz załącznik 4, dodatek 5, 
pkt 1.8.4.) 
 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/223
 
mpp 8.4 0.04- 0.9818.0- 0.04)-(1 27.0NMHCconce =⋅=  
 
ppm 1.37 0.04- 0.980.65- 0.04)-(1 2.02NMHCconcd =⋅=  
 
Obliczanie stężeń z korekcją tła (załącznik 4, dodatek 2, pkt 4.3.1.1.):  Przyjmuje się paliwo w 100 % metanowe o składzie C
1H 4 
 
9.5(4/4)))(1 (3.76 (4/2)11100 FS =+× + +⋅ =  
 
13.01
10 44.3) (27.0 0.7239.5DF4 -=
⋅ + +=  
 
W przypadku stężenia NMHC obliczonego metodą GC, stężenie tła odpowiada różnicy między HC
concd i CH 4concd  
 
NO x conc = 17,2 - 0,4 · (1 - (1/13,01)) = 16,8 ppm 
 
CO conc = 44,3 - 1,0 · (1 - (1/13,01)) = 43,4 ppm 
 
NMHC conc = 8,4 - 1,37 · (1 - (1/13,01)) = 7,13 ppm  (metoda NMC) 
 
NMHC conc = 9,0 - 0,92 · (1 - (1/13,01)) = 8,15 ppm  (metoda GC) 
 
CH 4 conc = 18,0 - 1,1 · (1 - (1/13,01)) = 17,0 ppm  (metoda GC) 
  
Obliczanie masowego natężenia emisji (załącznik 4, dodatek 2, pkt. 4.3.1.): 
  
NO x mass = 0,001587 · 16,8 · 1,074 · 4237,2 =121,330 g 
 CO
mass = 0,000966 · 43,4  · 4237,2 = 177,642 g 
 
NMHC mass = 0,000516 · 7,13 · 4237,2 = 15,589 g  (metoda NMC) 
 
NMHC mass = 0,000516 · 8,15 · 4237,2 = 17,819 g  (metoda GC) 
 CH
4 mass = 0,000552 · 17,0 · 4237,2 = 39,762 g  (metoda GC) 
  
Obliczanie emisji jednostkowych (załącznik 4, dodatek 2, pkt. 4.4.): 
 
x NO = 121,330/62,72 = 1,93 g/kWh 
 L 375/224 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
CO = 177,642/62,72 = 2,83 g/kWh 
 
NMHC  = 15,589/62,72  = 0,249 g/kWh  (metoda NMC) 
 
NMHC  = 17,819/62,72  = 0,284 g/kWh  (metoda GC) 
 
4CH  = 39,762/62,72  = 0,634 g/kWh  (metoda GC) 
 
4. WSPÓŁCZYNNYK ZMIANY λ (S λ) 
 4.1. Obliczanie współczynnika zmiany λ (S
λ) 5/ 
 
100* O -  4m +  n100%  inert -  12 =  S
2⎟⎠⎞⎜⎝⎛⎟⎠⎞⎜⎝⎛λ  
 gdzie: 
  S
λ  = współczynnik zmiany λ 
 obojętne %  = % objętości gazów obojętnych w paliwie (tzn. N 2, CO 2, He 
itp.); 
 O 2*  = % objętości pierwotnego tlenu w paliwie; 
 n i m  = dotyczą średniej wartości C nH m wyrażającej zawartość 
węglowodorów w paliwie, tzn.: 
  
100% diluent1..100% C5100% C4100% C3100% C2100% CH1
n5 4 3 2 4
−+⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗ +⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗ +⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗ +⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗ +⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗
=  
 
 
100% diluent1..100% H C8100% H C6100% H C4100% CH4
m8 3 6 2 4 2 4
−+⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗ +⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗ +⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗ +⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗
=  
 
  gdzie:   CH
4 = % objętości metanu w paliwie; 
 C 2 = % objętości wszystkich węglowodorów C 2 (np.: C 2H 6, C 2H 4 itd.) w paliwie; 
 C 3 = % objętości wszystkich węglowodorów C3 (np.: C 3H 8, C 3H itd.) w paliwie; 
                     
5 / Stosunek powietrza analitycznego/paliwa dla paliw samochodowych: SAE J1829, czerwiec 1987. 
 John B. Heywood, Internal Combustion Engine Fundamentals, McGraw-Hill, 1988, Chapter 3.4. “Combustion 
stoichiometry” (Zasady podstawowe działania silników wewnętrznego spalania, McGraw-Hill, 1988, rozdział 3.4. 
„Analiza spalania”) 
  (str. 68-72). 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/225
 
 C 4 = % objętości wszystkich węglowodorów C4 (np.: C 4H 10, C 4H 8 itd.) w paliwie; 
 C 5 = % objętości wszystkich węglowodorów C5 (np.: C 5H 12, C 5H 10 itd.) w paliwie; 
 rozcieńczacz = % objętości rozcieńczonych spalin w paliwie (tzn. O 2*, N 2, CO 2, He 
itd.). 
 
4.2.  Przykłady obliczania współczynnika zmiany λ, S λ: 
 
  Przykład 1: G 25: CH 4 = 86%, N 2 = 14% (obj.) 
  
1  =  86 . 086 . 0 =  
10014 -  186 . 0   1 =  
100%  diluent -  1..   +  100% C2  +  100% CH1
 =  n2 4
∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗
 
  
4  =  86 . 086 . 0   4 =  
100%  diluent -  1..    +  100% H C4  +  100% CH4
 = m 4 2 4
∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗
 
 
16 . 1  =  
44 +  1  x  10014 -  12 =  
100* O -  4m +  n100%  inert -  12 =  S
2⎟⎠⎞⎜⎝⎛⎟⎠⎞⎜⎝⎛⎟⎠⎞⎜⎝⎛⎟⎠⎞⎜⎝⎛λ  
 
 
Przykład 2: GR: CH 4 = 87%, C 2H 6 = 13 % (obj.) 
  
13 . 1  =  113 . 1 =  
1000 -  113 . 0 2  +  87 . 0 1 =  
100%  diluent -  1..   +  100% C2  +  100% CH1
 =  n2 4
∗ ∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗
 
  
 
26 . 4  =  113 . 0 6  +  87 . 0 4 =  
100%  diluent -  1..    +  100% H C6  +  100% CH4
 = m 6 2 4
∗ ∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗
 
 
911 . 0  =  
426 . 4 +  1.13   1000 -  12 =  
100* O -  4m +  n100%  inert -  12 =  S
2⎟⎠⎞⎜⎝⎛∗ ⎟⎠⎞⎜⎝⎛⎟⎠⎞⎜⎝⎛⎟⎠⎞⎜⎝⎛λ  
 
 Przykład 3: USA: CH 4 = 89 %, C 2H 6 = 4,5%, C 3H 8 = 2,3 %, C 6H 14 = 0,2%, O 2 = 0,6 %, N 2 
= 4% 
 
 L 375/226 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
()11 . 1  =  
1004  +  0,64 -  1002 . 0 4  +  023 . 0 3  +  045 . 0 2  +  89 . 0 1 =  
100%  diluent -  1..   +  100% C2x  +  100% CH1x
 =  n2 4
∗ ∗ ∗ ∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
 
  
24 . 4  =  
1004  +  6 . 0 -  1002 . 0 14  +  023 . 0 8  +  045 . 0 4  + 89 . 0 4 =  =  
100%  diluent -  1100% H C8  +  ..    +  100% H C6  +  100% H C4  +  100% CH4
 = m 8 3 6 2 4 2 4
∗ ∗ ∗ ∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗
 
 
96 . 0  =  
1006 . 0 -  424 . 4 +  1.11   1004 -  12 =  
100* O -  4m +  n100%  inert -  12 =  S
2⎟⎠⎞⎜⎝⎛∗ ⎟⎠⎞⎜⎝⎛⎟⎠⎞⎜⎝⎛⎟⎠⎞⎜⎝⎛λ  
 
__________ 27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/227
 
Załącznik 9  
 
SZCZEGÓLNE WYMAGANIA TECHNICZNE ODNOSZĄCE SIĘ DO SILNIKÓW DIESLA 
NAPĘDZANYCH ALKOHOLEM ETYLOWYM 
 
 W przypadku silników Diesla napędzanych alkoholem etylowym następujące szczegółowe zmiany we właściwych punktach, równania i czynniki będą miały zastosowanie do procedur badawczych określonych w załączniku 4 do niniejszego regulaminu.  W załączniku 4, dodatek 1
 
 4.2. Korekcja ze stanu suchego na mokry 
⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛⋅ +=
AIRWFUELFH
GG2.57711.877F  
 
 4.3. Korekcja stężenia NO
x z uwzględnieniem wilgotności i temperatury 
298) (T B 10.71) (H A 11K
a aD H,− ⋅ + − ⋅ +=  
 
  gdzie:  A = 0,181 G
FUEL/G AIRD - 0,0266 
 B = - 0,123 G FUEL/G AIRD + 0,00954 
 T a = temperatura powietrza, K 
 H a = wilgotność powietrza dolotowego, g wody na kg suchego powietrza 
 4.4. Obliczanie masowego natężenia emisji   Masowe natężenie emisji spalin (g/h) dla każdej fazy oblicza się w następujący sposób, 
przyjmując gęstość spalin 1,272 kg/m
3 w temperaturze 273 K (0 °C) i ciśnieniu 101,3 kPa: 
  (1) NO
x mass = 0,001613 · NO x conc · K H,D · G EXHW  
  (2) CO
mass = 0,000982 · CO conc · G EXHW  
  (3) HC
mass = 0,000809 · HC conc · K H,D · G EXHW  
  gdzie stężenie NO
x conc, CO conc, HC conc 1/ to średnie stężenia (ppm) w nierozcieńczonych 
spalinach, jak określono w pkt. 4.1. 
 
                     
1/ W oparciu o równoważnik C1. L 375/228 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
 Jeśli emisje gazowe są fakultatywnie mierzone za pomocą układu rozcieńczania przepływu 
pełnego, stosowane są następujące wzory: 
  
 (1) NO x mass = 0,001587 · NO x conc · K H,D · G TOTW  
  (2) CO
mass = 0,000966 · CO conc · G TOTW  
  (3) HC
mass = 0,000795 · HC conc· G TOTW  
  gdzie NO
x conc, CO conc, HC conc 1/ to średnie stężenia z korekcją tła (ppm) z każdej fazy w 
rozcieńczonych spalinach, jak określono w załączniku 4, dodatek 2, pkt 4.3.1.1. 
 W załączniku 4, dodatek 2
 
 Punktów 3.1., 3.4., 3.8.3. i 5. dodatku 2 nie stosują się wyłącznie do silników Diesla. Stosują się również do silników Diesla napędzanych alkoholem etylowym.  4.2. Warunki badania powinny być tak ustalone, aby temperatura i wilgotność powietrza na 
wlocie do silnika odpowiadały warunkom standardowym podczas badania. Standardem 
powinno być 6 ∀ 0,5 g wody na kg suchego powietrza w przedziale temperatur 298 ∀ 3 K. 
W ramach tych granic nie dokonuje się dalszych korekcji w odniesieniu do NO
X. Badanie 
jest nieważne, jeśli te warunki nie są spełnione.  
 
4.3. Obliczanie masowego natężenia emisji  4.3.1.  Układy ze stałym masowym natężeniem przepływu    W odniesieniu do układów z wymiennikiem ciepła masę zanieczyszczeń (g/badanie) 
wyznacza się na podstawie poniższych równań: 
   
 (1) NO
X mass = 0,001587 · NO X conc · K H,D · M TOTW  (silniki napędzane alkoholem etylowym) 
   (2) CO 
mass = 0,000966 · CO conc M TOTW  (silniki napędzane alkoholem etylowym)  
   (3) HC 
mass = 0,000794 · HC conc · M TOTW ' (silniki napędzane alkoholem etylowym)  
  27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/229
 
 gdzie: 
  NO
x conc, CO conc, HC conc, 1/ NMHC conc = średnie stężenia z korekcją tła w cyklu z 
całkowania (obowiązkowe dla NO X i HC) lub z pomiaru z użyciem filtra workowego, ppm. 
  M
TOTW  = całkowita masa rozcieńczonych spalin na jeden cykl, określona w pkt. 4.1., kg. 
 4.3.1.1. Wyznaczanie stężeń z korekcją tła    Średnie stężenie tła zanieczyszczeń gazowych w rozcieńczonym powietrzu odejmuje się od 
zmierzonych stężeń i otrzymuje się stężenia netto zanieczyszczeń. Wartości średnie stężeń tła można ustalić metodą filtra workowego do pobierania próbek lub za pomocą pomiaru ciągłego z całkowaniem. Stosuje się następujący wzór. 
 
conc = conc
e - conc d * (1 - (1/DF))  
 gdzie:    conc = stężenie odnośnych zanieczyszczeń w rozcieńczonych spalinach skorygowane o 
ilość odnośnego zanieczyszczenia w powietrzu rozcieńczającym, ppm 
  conc
e = stężenie odnośnych zanieczyszczeń zmierzone w rozcieńczonych spalinach, ppm 
  conc
d = stężenie odnośnych zanieczyszczeń zmierzone w powietrzu rozcieńczającym, 
ppm 
  DF = współczynnik rozcieńczenia      Współczynnik rozcieńczenia oblicza się w następujący sposób:   
DF = 
4-10*)conceCO+conceHC(+conce,2COSF
 
    gdzie:    CO
2,conce  = stężenie CO 2 w rozcieńczonych spalinach, % obj. 
 HC conce  = stężenie HC w rozcieńczonych spalinach, ppm C1 
 CO conce  = stężenie CO w rozcieńczonych spalinach, ppm 
 F S  = mnożnik analityczny 
   Stężenia zmierzone w stanie suchym należy przekształcić na stężenia w stanie mokrym 
                    
 
1/ W oparciu o równoważnik C1.  L 375/230 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006
 
zgodnie z załącznikiem 4, dodatek 1, pkt. 4.2. 
  
 Mnożnik analityczny dla paliwa o składzie ogólnym CH αO βN γ obliczany jest w następujący 
sposób: 
F S = 
2γ
2β -  4α1 3.762α11100
+ ⎟⎠⎞⎜⎝⎛+ ⋅ + +⋅  
 
 Alternatywnie, jeśli skład paliwa nie jest znany, można wykorzystać następujące mnożniki 
analityczne: 
  F
S (alkohol etylowy) = 12,3 
 4.3.2. Układy z wyrównywaniem przepływu   W odniesieniu do układów bez wymiennika ciepła masę zanieczyszczeń (g/badanie) 
wyznacza się obliczając chwilową masę zanieczyszczenia i całkując wartości chwilowe w cyklu. Bezpośrednio do wartości stężenia chwilowego stosuje się również korekcję tła. Stosuje się następujące wzory:  (1) NO
x mass = 
  (2) CO
mass = 
 ∑
=∗ − ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅n
1 iconc TOTW i , conc i TOTW, 0.000966) 1/DF) (1 CO (M 0.000966) CO (Md e∑
=⋅ − ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅n
1 iconcd x TOTW i conce, x i TOTW, 0.001587) 1/DF) (1 NO (M 0.001587) NO (M27.12.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 375/231
 
(3) HC mass = 
  
 gdzie:   conc
e = stężenie odnośnych zanieczyszczeń zmierzone w rozcieńczonych 
spalinach, ppm 
  conc
d = stężenie odnośnych zanieczyszczeń zmierzone w powietrzu 
rozcieńczającym, ppm 
  M
TOTW,I  = chwilowa masa rozcieńczonych spalin (patrz pkt. 4.1.), kg 
  M
TOTW  = całkowita masa rozcieńczonych spalin na jeden cykl (patrz pkt 4.1.), kg 
  DF = współczynnik rozcieńczenia jak ustalono w pkt. 4.3.1.1.  4.4. Obliczanie emisji jednostkowych   Emisje (g/kWh) oblicza się dla wszystkich poszczególnych komponentów w następujący 
sposób: 
 
 
act mass x x W/ NO=NO  
 
 act massW/ CO=CO  
 
 act massW/ HC=HC  
 
  
 gdzie: 
   W
act = praca w cyklu rzeczywistym zgodnie z pkt. 3.9.2., kWh. 
  
____________  
 ∑
=∗ − ∗ ∗ − ∗ ∗n
1 iconc TOTW i , conc i TOTW, 0.000479) 1/DF) (1 HC (M 0.000479) HC (Md eL 375/232 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27.12.2006